Skip to main content

Full text of "Omnia opera Ysaac in hoc volumine contenta..."

See other formats




44i ; 49 à 7- 

d € cu T a er, v, rA DR nr IRSE P WO n gr 22 d 4 

" mor, ue Syn S M GT EAR RITE, 4A qr tu 4h] i" con a4 * 
VÀ — ME) $e NITE Ab. Ee] CC 


— avos . 2," 4 b "Ed "EN * L um 
C a , Lf ow, 7479) sap, IPC AP «rm, erp em ME miis MIA) el DELE : & 4 oi * * 
Sr ar t eibi Jublbioibbi 7c ieiWel 1 io» 
aurov oW Qu ^ VERFU Pura Wal Arolw ys bullcakpy i qyibe writ te Lc eme 


T 
r3 Y 


22 


M 
NA 
3 


— 





Yi du S MJ 1 $i H2con 


eer Làgacevy Bw» s ——— Ke y s birra 4 4 
uer tame Pen DI n pa mnm eis a Tim; 
mi prp nutri m m rre ws rura nv Vrbb iu S m wpa cago 
ZLiber oc oefinirionibus. cum tractatu de gradibus medicinarem conſtantini. 
Liber oe clemcnris. Jiaticum vfaacquod conftantínus bí attribuit. 
7 iber dietarũ vniuerſaliuʒ:cum cõmẽto petríbifpant, — Z'íberococulísconftantint. — 
7! (ber dietarum particularium:cum comento eiufdem, Liber de ftomacoo conftanrint. 


? 


7! iber oc v:ínís cum commento eiuſdem. Liber vírturum oe fimplici medicina conſtantini. 
Liber oc febꝛibus. Compendium megatechni Galeni a conſtantino com^ 
Pantechni decem libꝛi theoꝛices: et decem pꝛactices: potitum, 
Cumtaouis ⁊ reberroꝛo omnium operum 
ccuefionum 2 comentis conrentarumiz «s. 
^ — 


ndun L$i6. D^ aar 





x, Soy dela Libreria ^ 

3 del Coleg.o e 
de la Coiceoxxion ; 

V deAkala 


x 





Antonius de toledo medicine doctoꝛ pꝛeſtantiſſimo regie ſalutis moderato:i domino 
— Franciſco dales:pꝛeceptoꝛi honoꝛandiſſimo:Salutem. 
Qufideráti mibi magnifice ac generofe doctoꝛ:quanam arte grauec exoſum iſtud ocium:quo noſtrates huc⸗ 
viui — — valerem : cid maxime cum ignauum coꝛrumpãt oda coꝛpus: 










e 


ti confilío)inuideri qᷓ inuidere. Nam inuidiam quod habet non folet cffe diu. Diccbat em nuídia inon 
inuenere ty:ánizmaíus tormentũ cdi igítur( vt paucis pftringam ) pcc domini yſaac opera crate ferme cᷣſtunpta ct 
coꝛroſa calcbosrapbis lítterartjs toꝛmulis fi que per eximium doctoꝛem m Andream turmum pco 


munus tue dicare reuerétie nó oubitauí:cii pprer ipfius oígnitatem.ná magnos magna decent:tum ꝓpter viſceralem 
quem erga patrem meum ( oum aura frueretur etberca )p:etetulifti amozemzquem poft cíus obitum in me reuiuiſcere 


¶ Simphorianus Tamperius illuftriffimi pꝛincipis domini ducis Rothoꝛingie t Barri cc.p:i 
— medícus:clariflimo viro Andree turino oc pifaa pbo ac medico meritiſſimo. 





adeo ferueti indcfeflogs aio deſudare: po i yfaac operibus cmendádis : ab eo certe tpe meipſum et 
rudem: to:pídum:atqs aulicis curíalíti mifertjs( vt nauis faburra ) affluẽtem:accuſaui:tue virtutis obſer⸗ 


Pꝛimum p5m : qui oc ocfinitioníbus conſcripſit. Alterum medícum ; quí plura ín medícina opera nobis tradidit: pꝛe⸗ 
ſertim Pantechni opus: quod effe ab yſaac compofitum teftíscft liber febꝛium fine dubio Uc aſcriptus:in quo par^ 


techni inuenerit: non miretur. IRarm liber qui cóptemétum medicine — eſt:non Halyabbati attribuẽdus erat: 
vt placuit Stephano pbie diſcipulo friuolis róníbus moto:ſed ipfi yſaac:vt Raſi vifus eft (ub yſaac título plura addu» 


lem in medicina virum curare vt ederetur. Debet tibi tota medicoꝝ ſchola:totũq; genus hominum:quoꝝ alten vſui z 
honoꝛi:alteri vſui maximo bocopus futuri erit.Ego itaq; quas poſſuʒ ⁊ debeo gratias ago. £t vt ad alia optima⁊ pfi 
cua opera edenda ſequaris:oꝛo atq; obſecro. Bene vale noſtri memoꝛ:qui ⁊ nos ⁊ noftra omnía tuo oícauim? arbitrio. 
f£: bibliotbeca noftra Zotbo:ings vltima Jultj.anno.Oꝛcccccxv. 


¶ £laríffimos pbos ac medicos Jo.roſatum floxentinum:atqs Jo.franciſcum genarium bur 
gi fancti ſepulchꝛi ciuem:pꝛeceptoꝛes fuos, Zindreas rurinus piíaenfis: Salutat, 


VPerepꝛecium me feciſſe arbitro: fi (tudiofis atq5 doctis celebꝛem ín medícina virum: inter arabes facile 
NI pzincipem yſaac:e tenebzis in lucem oare curauerim. Nam quanti eum fecerít antiquitas:argumento funt 
Zbefucs:ferapio atq; rafiszquoz volumina cíus tcftímonio plena ſunt. Placuit infuper "(»anteconi opus 
4A ub vfascnrulo ponere : cum spud omnes líquido compertum fit id conftantini furtum eſſe: et eundem 
SLonftantinum ooctríne vfaac manífefte emulum, Cui communi hominum confenfui : fuffragatur qð ipfce 
met y(3ac ín fuo oc febꝛibus citat ſe in Pãtechni. Rafis quoq incontínétis operezplura fub yfaac auctoꝛitate adduritz 
que in pantecbní facile reperies. Addidimus multa £onftátíni opufcula:verentes c ílla furta eſſe:vt oe viatico manife 
ſte patet. Ham fi mefuen legeris ipfius yfaac remedia adducentem: plura ecz in víatico comperice, i£ ompendium 
Megatechni placuit apponere:nó quia opus yfaac:fed qꝛ vtile ⁊ pꝛoſicuum:⁊ quía aucto: tranfferens perbíbetur con 
ſtantinus.Oꝛamus itaq; ftudíofos omncs: vt bec volumina ſepius reuoluant:⁊ fi que inaenerínt mendofa( que tamen 
mínimí valoꝛis putamus veniam oent ob codíces tum mendis plenos:tum caríofos. Vos vero mei pz ꝛes colen 
diſſimi ob eum quí vobis innatus eft affectum:bonis litteris:⁊ veftre virtutis excellentíam ipſum yfaac fub pꝛeſidio ve 
(tro capiatis:⁊ mefolíto amoꝛe diligatis. Æx Xugduno.iitij.kalen.decembꝛis.anno.O.ccccexv. 





Liber diffinitionum. 


¶ Celeberrimi et omnium: tum feniozum: 
tum recentíozum medicorum conſenſu viri 
cruditiffimi ac iſraclite Salomonis ira 
bie regis filij adoptiui: pꝛeclariſſima opcra: 
humano quidem generi valde neceffaria; et 
abartis medice pꝛofeſſoꝛibus maxime deſi 
deranda:incipiunt. 
¶ T Incipit liber diffinitionum yſaac. 





Vu 








dicis 
xv ures coꝛũ qui anti 

quoꝛũ libꝛos inſpexerũt:⁊ co:um viderũt 
diuerñtates in otffimtionib?rerü:cítimas 
uerũt ulud eſſe per oiuerfas ipfozii inten» 
&y ciones. 3Reucra ita eft:eerum 1pfi conati 


—— 9 P 






m A 


-- —aa cim ot 


rationi t cogitationũ ipſoꝝ⁊ deſcripſerũt ed oefcriptióib? 
trib? Cina eaꝝ cft deriuata ex noic fuo: ſcða eft affumpta 


S'o.fj. 


€x pietate ſua:⁊ tertia € accepta er fcia ín alio ex opatóe 
ſus ¶ Deichtio aũt deriuata er noic fuo € cp pD:a € amoa 
fapiztic: poc icẽ ratioanat er noic pbi. 3 bus em cópofi 


tus eft ex pbuos ⁊ fopbia. t or lingua greca philos.i.ama⸗ 
—— — Cñq; ita ſit:manifeſtum eft ep intentio 
biloiopbi cft amatoz ſapiẽtie: ⁊ cus intétio pbi cft amatoz 
apienne:tiic intctio pbie eft amo: ſapiẽtie. T xocfcr.c rio 
autem pbilofopbie ex ppzictate eus efti poilofopbia eft 
affimilatio operib? creatozis aioxofi ⁊ fublimrs fm virtu» 
t£ bumanitatis. ££tíntério quide fermonis mei fcs affimi» 
latio operib? crcatozis cft peeptio ventaris reri.f, ventas 
€osgnitiol$ earn: operatio eius que cóueniens veritati:et 
intẽtio fermonis me. f. pcepnoveritatie rerü:eft perceptio 
iparn ex caufis earũ naturatib?Qttuo::d funt cà naturalis: 
teft Pm ouos modos. f.aut ſpiritualis aut co:pozalis. Spi 
ritualis quid£ eft ficut oiuería gna in ſpecies fuas fubiecra 
formis ipfarus cõpletiuis fpintualitatis carii:fia:t animal 
qð eft genus bois ⁊ equi c reliquarũ fpedern fubicet foo» 
mi$ cari »fhiruriuis eſſentie ipuis, ¶ f£ aufa aurem mate 
rialis co:po:ea cft ficut argenti qð cft materia denarij can 
nuli c ubiectii foꝛmis earus. fimiliter aurum eft materia 
dꝛachme auri. f.« annuli ſubiectũ foꝛmis ipfaz. ¶ $o:ma» 
lis aüt caufa eft m duos modos.alía nàgg cft fpintualis:c 
alia co:pea. ££t fozma quidé fpiritualis ett ficut foꝛma ſub⸗ 
ftantiais exiſtẽs inne in conſtitutiõe eſſentie fpedei-ficut 
rarionabilitas exñs ín vno in ↄſtitutiõe centiebominís; ct 
binibilítas exiſtẽs i vno in »ftitutióe eflennie eq. ¶ Cauſa 
aũt cfficieng cft fm ouos modos.f.aut ſpũalis autco:pea. 
Spiritualis cft ficut vᷣtus vel o:bicularis celeftis: quà o:dí 
niit creato: gloꝛioſus ⁊ ſublim is innatura:t ipfam in na» 
tura €a cómenfurauir fup imp:effiones que ſimt in mundo 
míno:e :co gnationie € co:uptióís 7 augmentu⁊ ve 
tuftatís ⁊ laníratis ⁊ egritudinie 7 reliquara Operationus 
naturahiü, Caufa aute efficiẽs coꝛporea cft ficut ars artifi» 
as faactis annulũ:⁊ fozma picture foꝛmate in aere copus 
fab:;icatozía oom?. ¶ TEt fimiliter cá finauseftém duos 
modos.fpiritualis ⁊coꝛpoꝛalis. Coꝛpoꝛea aute eft ficurfoz 
ma oomus ⁊ cõplementũ ci? qð eft neceſſariũ ad boc vt in 
ta 2abitetur c ea fit tutamé:c fo:maannali vtin eo fiat an» 
nulatus z figillet᷑ in ca. i£ aufavo fpirítualis.f.finalis eftfi» 
cut annexio aie aim cozpozezvt bomíní appareant verita» 
tcs rerü ſpiritualiũ:vt oifcernat inter bonn ⁊ malit clauda 
bilia z ülaudabilia:c faciat qð erpedit &tatier iuftíaa c re 
ctitudine ⁊ fanctíficanóe creato:ís ⁊ pſalmodia laude z con 
fcfionc onationis cius: alienatiõe ab operarionib?beftía 
libus et fo:dibus: vt p boc amplificetvt perueniat ad retri 
butionẽ creatoꝛis gloꝛioſi et bndicti:qui eft cótinuario aum 
aníma alta:⁊ illuminatio fplédozís intelligẽtie 7 pulcbzítu» 
do fapíztie ⁊ lumen euis. 5 ergo puenerit d boc: fiet ſpi 
ritualis:c cõtinuabitur fplédo-í creatoer virtute creatoꝛis 
fine medio:c fiet laudás ⁊ pfalles creatoꝛi femp i ppetuit, 
Allud erso erit paradífus ipfius:cretributioeius:c ſupꝛe⸗ 
ma bonitas:⁊ fublímiítas ínregra: ⁊ pulcbzítudo ei? perfe» 
cta. ppter hoc dixit plato:  pbüofopbia ett tediũ ⁊ cura 
c ftudius ⁊ foli moꝛtis. Inquit yfaac: bec oefcriptio 
eft magna:c longe ꝓfunditatis:⁊ (ublimis mrentionís:fas 
piens nãq; voluit aum dixit:ſolicitudo mo:tís:intelligere 
folícirudine aim mo:rificarióe oefideno:ü alta anmmalũ et 
voluptati beſtialiũ:qm̃ in mo:nficatióe ipſoꝛũ:⁊ euafionc 
ab eis érefugiii maximũ: ⁊ danras alra: applicatio ad cu 
ram veritatis 7 ín viuíficatióe deſiderio:ũ « voluptati bes 
ſtialium.⁊ ín vigoꝛatiõe ipſoꝛum eft ꝙ retrabitintellectua» 
les ab eo qð opoꝛtet oe veritatibꝰ oet: c obedientia eius:⁊ 
mundicia cíus : et ínfeparabilitatione ozationum ín boꝛis 
fuis conftítutis: et fermo quidem pbilofopbi fisníficat il» 
lud:⁊ intellectus teftífica£ eius ſanitatẽ. Inquit em̃:deꝰ bs 
pzecepta inrellectualía: que oftendunt qui ex creatura fua 
funt boni:per quos voluit intelligi ppbetas ⁊ nũcios ⁊ do 
ꝛes veridicos perducẽtes creaturã fiiam ad veritatẽ:pꝛe 
cipientes iuſticiã ⁊ rectitudinẽ ⁊ onẽ rerum er licen⸗ 
tia:⁊ cõſecutiõe boni optimi ⁊ honeſti:⁊ ſeparatione a ma» 
calũnia ⁊ iniuſticia ⁊ acceptione rerum abſq; ros 
a 


Liber 


fai ergo nó ferũt quc pᷣcepta rationabilia afferũt: q deus 
ocmóftrauit bonis qui iunc er creatura ſua c ſacerdotibus 
docẽtibꝰ:⁊ pfeuerauerint ín voluptate fua: caltinta: c at» 
rogátía:cmalíaa ſui opis:ſoꝛdidabũt eñ peccara fua coin⸗ 
quinatõiibꝰ ſuis:⁊ deprimẽt c grauabũt ipm: ꝓbibebũt 
ipm ab accemone ad relatione veritatis: ⁊ applicatiõe ſplẽ 
s en intelligente: pulcburudínis fapictic: t remanebit 
cõpꝛehenſus fub oꝛbẽ i fine lege reſolutus reſolutio⸗ 
uibus o:bís ín flàma crucíatus, Ila ergo erunt gebẽna ct 
ignis ⁊ cruciatus ipius:d p:cpauit deꝰpeſſimis ⁊ rebellib? 
Coiflentitib? a pꝛeceptis intelligẽtie. ¶ «bie deſcriptio 
cr faétía fua eft:q pbia eft cognitio bois uijpᷣius: vel eft 
cognitio futjpfius ab boic; t boc cft etiã - pfunditatis 
4 lublimis intelligentie: bó em cũ fat feipfum vera cogni 
tione fiue cũ ſpñalitate € coꝛpoꝛeitate fua: tunc fam cons 
:ebendir (dam totius: vel (ciam ſube fpitalis t coꝛpoꝛec.· 
Pon bolc eĩ aggregata funt fuba ⁊ accidés, t fuba quide eft 
buc ſubſtãtic: quaz vna eft ſpũalis ficut anima 7 intelligẽ 
tia: c alrera cft coꝛpoꝛea ficut co:p? lógi larii pfundri, set 
accidés fitr eft fm ouos modos.alíud em̃ cft ſpũale: ⁊ alið 
co:po:eti. &5pilale atit eft ficut patiétia: c fcia:c relíqua ac 
cidẽtia fpu.alia exiſtẽtia ín aĩa. Et coꝛpoꝛeũ quide eft ficut 
albedo: ⁊ nigredo:⁊ rubedo: t citnitas: fpiffitudozc rari 
tas:⁊ reliqua accidẽtia exiſtẽtia in — bocergoita 
fit: manifeſtũ e(t cp cil bó ſcit /cips cũ ſpũalitate ⁊ coꝛpoꝛei⸗ 
tatc ſua:tũc iam cõpꝛehẽdit ícias tot? zc ſcit fubam ſpũalẽ 
4 ſubam copozalé. c fic fubam pꝛimã creatà cx virtute crea 
toꝛis abfi medio appꝛopꝛiatã lubiecniól oiuerfitatis: c ita 
fcit accidẽs pꝛimũ generale diuiſiuũ in quãtitatẽ:⁊ qualíta 
tcm c relatione. c fcit reliqua acadétía.t.copofita er cópoft 
tione fube cii accidétibus tribus fimplicibus. Cũ crgo bó 
oia illa cóp:ebéditi am tũc cóp:ebédirfdiam toti?; t mercé 
vocari pbs. Lii $ p :enímus ad deſcriptiões pbie tres:tũc 
ſeq̃ mur illad loquédo oe qditate fapiétic.lDico d qp ſapiẽ 
tia deſcribit᷑ duabꝰdeſcriptiõibꝰ:quaꝝ vna cftaflumpta er 
ꝓpꝛietate ſua:⁊ ſecũda eit (ampra ez operatióib?fuis. d? 
aüt de driptio cz ꝓpꝛietate:eſt  fapicria eftVitae fcie rerit 
piimarü:tempiremarü:ppetuay. Partes aũt pᷣmas ſempi 
ternas vult pceptõem reri étiquaz natura fic ſpẽs: q ſunt 
poſtreme gnationis ⁊ cõplementũ eiꝰ:⁊ genera à (unt eis 
ſuperioꝛa:⁊ genera generũ: donec illud peraeniat ad gen? 
pꝛimũ Pm Pirate creatũ t virtute creatozis fine medio, yo» 
cidẽtia $o funt gñata vſq; ad infiniti. sna aure oar ſpebꝰ 
fuis c indiuiduis nomina coíffinitiones fuas:c eo eft vnm 
quodq; indiuiduoꝝ (d qð m eft: c illud (deo ꝙ vnũquod⸗ 
qp índiuiduoz nolatur ſuba: q: 1pm per fe criftit ſubiectũ 
biuerírati:t noiat coꝛpus: qim ipᷣm eſt longũ latii ⁊ pfuns 
dũ:⁊ notat auginétabile di elonganione extremitatũ dya⸗ 
tmetroz tpius poft ppínquítaté: t noia£ viuũ:qꝛ ipm mo» 
bilc fenfibile permutabile in locis: notatur hõ:qm̃ eft aĩal 
ratíonale moꝛtale. am igit manifcfti eft ⁊ noti ꝙ indiui⸗ 
duareapíüt noia ſpecierũ fua: ⁊ oiffinitioes earũ: c redo 
piunt genera iparum:7 genera generũ iparum: ⁊ oíffnitio 
ncs ipoy:c ꝓpterea ꝙ recipiũt ca: facra ẽ vnũquodq; coz 
€riftes cox q̊ð eft: fcs ventas. Diffinitio atit veritas vel 
falfitatío eft ꝙ no eft aliqd: aut narratio reí abſq; co qð eft 
&[ Sapicntic atit oefcriptio er opatione fua eft qp ſapiẽtia 
eit cópletiua virtutis intellecrualiszfm exitũ cius qð eft in 
Duab?cctremitatib? 5tradictióis de vero ⁊ falſo: vt oundat 
ei? extremitates (c; verũ c falſum ſimul in materijs tribꝰ: 
à ſunt materia neceſſitatis vel inuẽtiõis:⁊ materia poſſibi 
liratís:z materia ꝓbationis. Conditio em̃ contradictionis 


vcl in contractione: cft y fermo diſputantis contradicit 


fermoní oifputantis : et erpellít (pfum : et euanefcere fa» 
cit poſtqᷓᷓ octo conditíones contradiícto: cppleuit.uarum 
vna eft: vt firnomen quod ponit diſputatoꝛ:ipſum illud 
quod contradicto: erpellit, Secunda eft vt fit adiectum fis 
milítudo quá oifputato: occurrere facit: illa eadé fimilítus 
do quã dicto: crpellit.Tertia eftvtnó fit nome ſubiectũ € 
adiectũ p:edicatum vtriſq; ppofitíonibus fimuler nomini 
bus fimilibus vcl ambiguis:neq; er fimilibus adiectiuis 
que funt ia. Quarta cft vtfit tempus quod vtreq; contras 


dicríóes ponüt vni tẽpus.Quinta cft vt ſit pars qui diſpu 
tato: ponit:ipſa vcl eadem pare quam contradicto: cr? 
pellir. Sexta eft vt fit cozrclatio ad vna ⁊ candé rcm. xocptt 
ma eſt vt aggregẽtur fimulaut potentia aut actu. Octaua 
vt cónemant fimul frm bas cõditiones: quarũ pꝛemiſimus 
rememoꝛationem:neq; diſſentiant niñ p:edícte negaticnis 
caufa cp eft non.ius declaratio eſt:ꝙ cũ oifputato: ponit 
cp feru? dei eft faiba:c dicit 2tradícto: (opbar non eft ſcri⸗ 
ba:ambo funt ponentes non cõtradictoꝛes:⁊ fimiliter cum 
oífputato: oícit feruus ocí eft artitex: « dicit contradictozz 
ſeruus dei non eft carperaríus. ambo funt ponétes nó conr 
tradicentes: c ſimul currit rócinatío in nominibꝰ cõibus. 
diſputatoꝛ cr cii otcit cante comedit ouem; 7 3óicto: orat 
caníe nó comedit ouem: vult canẽ audacem. f.filucftremz 
alius canc depictũ ex crezambo nõ ↄtradicũt.⁊ fimiliter cũ 
oicit oppofitoz: oci feru? eft doꝛmiẽs: « vult ſomnũ natura 
lé: ⁊dicit 2dictoz: feru? dei nó o0:mit: ⁊ vult (omnii accidẽ 
tal£ ficut obliuionẽ⁊ fomníctare:c parue inteligétiez pꝛu 
dẽtie:nõ 2dícür.c filr eft Pmo itépoze: cii eri oppofitoz oí» 
cit abdala fuit peregrínus: ⁊ vult ín anno picfenti; c dicit 
otradictos:abdala nó fuit peregrínus:cvult cp ín anno pꝛe 
teríto:non cótradicuntzt fimiliter fermo in relatione:fi cm 
oppofiro; oatmel fanat egritudines: ⁊ vult egritudines 
pblegmatncas: c oícit Sátctoz: mel nó curat:⁊ vult egritu⸗ 
dines cholericas: nó contradicuur. « fimiliter cft ſermo ín 
parte:ná fi oppofito: oígerit: cecus non vidct: vult vifum 
Oculi: dixerit 2tradictoz: cecus videt:⁊ vult vifum cozdis 
fió cõtradicunt:⁊ ſimuliter eft cótradicrío ín potẽtia ⁊ actuz 
ei em oppofito: dicit abdala € icriba: vult potétiaz4 dicit 
contradicto: abdal nó cft fcriba: 7 vult fcríbam actu : non 
otradicüt. Jam ergo manifeſtũ cft ⁊ clarũ ex eis que pꝛemi 
finus cerpofuimus:q ſapientia eft cõpletiua virtutis ins 
tellectualie ſᷣm exitũ eius qð eft cr duabus extremitatibꝰ 
ↄtradictionis oc vero ⁊ falfo ſimul.Et poſtqᷓ iam perueni⸗ 
inue £m illud qð explanare volumus oc quidditate pbie 
t fapientie:tüicaffequemur illud oc quíddírate intelligen⸗ 
tic fubiecte eis ſmul:cũ nó fit pbus Ti fapiens non intel 
lectualís. 3inát pbs:in intelligentia eft ſpecialitas rerum.ꝑ 
quod voluit intelligi ꝙ ſpecialitas rerum fempiternarumz 
⁊ perpetuarum fit femper apud eam pzefens.s£ üqp vult fci 


. rcalíquam caufarum ; redirad — abſq; cognitione: 


⁊conſideratione:⁊ illud quidẽ cõſiderat᷑ ex tẽſtimonio. In 
uenimus cm artifice ín arte fua pꝛudentem ⁊ ingenioſum: 
cum vult aliquid ez ca operari:r̃dit ad tcípfum: ct ínues 
nit illud apud fejp:efens:c fatipfinn er ca quam ínter ma 
giftros fciroifferentía maniteſta: propterea qp intelligẽtia 
fcit ea que fcit abfqs cognítione er confideratione : pꝛo⸗ 
pterea qꝛ inuenit effentía fuam femp ita ꝙ nõ alterat:neq; 
befitat:neqs cófequit ipm additio:neq; diminutio:neq; ali 
quaoifpo&noni artíficis:aut pꝛudentis artc ípfa ppteríd 
qð cofcquif ipam oe befitarióe t obliuione ⁊ 2trarictatib? 
tn coꝛdibus ín folicitudinib? rerum. Diuiditur aiit eẽntia 
⁊ indiget cogitatione 7 confideratíone:  perfcrutatíone: c 
deſcriptione ante appl.cationem fuí ad ocfidenum cet vos 
luntatem ſuam. ¶ M fi quis cõtradixerit nobis in indiui 
duis rerum fimilitudíne illius:et dixerit: quarenon dixiſti 
in indiuiduis etiam que ſunt pꝛeſentia apud intelligen⸗ 
tiam:et cum vult ſcire aliquid er eis:redit ad eſſentiã ſuã: 
et (cit illud ex ea. Dicemꝰ ei:oppoſuiſti falfo: et ratiocina⸗ 
tus eft quod non ratiocinaſti.equaſti em̃ ſpecies ſempiter⸗ 
nas perpetuas: quas non fequitur permutatio:neq; alte» 
ratio:neqs augmentum: neq diminutio:neq; generatioz 
neqs co:xruptio im indiuiduis remouíbilibus cautibus 
paulatim — conſequitur femper oc augmẽ 
to: ⁊ dim :etgeneratíone: et coꝛruptione aſſidue. 
Et manifeftum cft quídem ꝙ illud quod confequif augmẽ 
tum:c oíiminurio: 7 generatio 7 coꝛruptio:non app:cbene 
dit numerus:neq; contínet ipfum cogitatio:neq; compzes 
bendit illud fcientia.er co autem quod taliter eſt:intelligẽ 
tia ml app:cbendit niñ quod eft pzefens: quod vero íam 
p:eteríjt: autfuturum e; atur: fcientia no appzebéditz 
[5 qð ſcia appꝛebẽdit:nõ cft ſcitũ neq intellectü: c ppter 5 


diffinitionum. 


vartãt pbilofopbi intelligentiã tribus modis. Ano coz eft 
intellígétia que femp eft actu: c ca cui? pmifim? memoꝛia: 
⁊ diximꝰ ꝙ fpecialítas rerũ cft apud eà pnis c femp.s£z fcoo 
eft intelligétia q eft maia potétia afi exitũ ci? ad actm. ais 
fit:egredit qð ín ipfa cft oc potétia ad effectum: « fir faes, 
Species autem tertia deſcripta eft per íntelligetíam fcóam 
⁊ cft affimilata fenfui citata injnt copzebenfione rerum ex 
fenfu.ai em virt? fenfibüis phtat ree fenfibilrerzimpzimit 
fo:mas rez i ia q eft in anrenozi pre cerebꝛi⁊ ppata 
fia pduat ad atam rõnalẽ: cũq; ſcit aĩa nmilitudíne : cipia 
ctiáree vna cii intétíóe fpilali: ⁊ ppter poc ocfcribit p 
bác ſpeciẽ intelligẽtic p intelusenniá ſcðõam: qipſa inapit a 
fenfu: afcendit ſenſum paulatim ⁊ gradatim ⁊ oꝛdinatim 
quouſq; ꝑueniat ad intelligẽtiã que egredi: deinde aia de 
potẽtia ad effectũ. Inqͥt pbs:aia € fubftána cõplẽs coꝛpus 
naturale qð hz vitã in potẽtia.⁊ dixit plato:aĩa cft ſubſtatia 
i.t piftà wnione 2tínuat coꝛpoꝛibꝰ:⁊ agir in eis. In⸗ 
quit yfaac:fo:fità alijs eftímar ꝙ ínter vᷣba duoꝝ fit diuerſi 
t38:n08 atit faciem? ipm fcire deſcriptionẽ illiꝰ: ppterea ꝙ 
plato íntellerit ín oefcriptióe fua qua deſcripſit aia5 er pꝛin 
cipio mot? ei? in míriojoperis eius:dixit enum ꝙ aia in pꝛin 
cipio mot? fui enit co:pi o;bís: t ꝑuenit ad co:pus ⁊ agir in 
co:illud ió qm o:do oꝛbis eft medi? inrcr oꝛdinẽ aic c oꝛdi⸗ 
nem co:pís:7 medíatione fua inter duos oxdineszcópletur 
o:dinatio aie cũ cozpozíb?.motu nãq; o;bís generant mate 
ric quattuoꝛ:q̃ funt cleméta coꝛpoꝝ. P be atit cii alam de⸗ 
ſcripſit:eiꝰ intẽtio fiit er copleméto mot? fui: pfectóc opc 
rie tui.oicir em ꝙ afa eft ſubſtãtia cópi£s cozp? naturale qo 
bs vitá ín potẽtia. Docuit q̊ nos ꝙ co:pa anteqᷓ aĩa cis cóti 
nuet: funt hñtia vità potétia. c poſtqᷓ ata ad ca puenit: co» 
plet  pficit cavíua actu. Inq̃t yfaac.in fermone nfo.t.funt 
co:pa in initioviua potéria:oetae ingrediun£ ad actũ.nõ tñ 
eft differẽtia:neq; ſeparatio:neq; ſpaciũ tepozs:qm res nó 
remouent᷑ ab eo Pm qp ozdinainr ea creato: fublímis: pprer 
qð interpᷣtatio co:pea nó põt eis eſſentiari ab intétioiD? Ipt 
ritualib?:nífi cii fcparationib? « cõtinuatiõe:vt eis obutet 
intelligẽtia q eft in cozpozib? copulanis cii receprióc. Et for 
fitan aids eſtimat cp intẽtio ſᷣmonis.ſ.ꝙ aia vní£ co:pozi p 
illã vnitionẽ atab?puenit ad coꝛꝑa:⁊ agit ĩ eis: z ꝙ ipa idu» 
cat coꝛꝑa:⁊ ingred at᷑ coꝛpa.egrediat ab eis. Nos voila? 
deſtructiões faciem? ipm ſcire p ea cp plato Pm loci fuus ín 
ſapiẽtia:⁊ oꝛdinẽ fuü in pbia:nõ fuit cp lateret cosruptio pu. 
tus ſermonis:ſed ipfe locut?fermone coꝛꝑeo:in quo intetio 
eft fpialia.sConrínustio em̃ alaꝝ cũ coꝛpõꝛibꝰ:nõ eft nifi vt 
fup ca infundat oe ſplẽdoꝛe c lumine fuo fup mundii: ⁊ fa» 
ar eum ſplendidũ luminofum qué vir? penetrat:c ſic inter 
ſplẽdoꝛẽ folie ⁊ ſplendoꝛẽ aie c lumé coz cft ornría in ataz 
ppterea ꝙ fpi£do: folis eft co:pulétus:quevitus appbedir 
in fuo fübiecto qð eft aer:⁊ fplédo: aie eft ſpña is: que non 
appicbéditnifi inteiligẽtia ſempiterne fenfibiliter. Jã igit 
manífeftü eft ꝙ cónnuatio aĩaꝝ ci —— nó eft introit⸗ 
ipfarü in cis:neqs exit? ipſarũ ab eis.Cũq; ira fir: runc iã re 
manet vt (ciam? qp aiarit oꝛdines tres funt. Anꝰ eoz eft oz 
doaie rationalis: ſecũdus o:do cft aie beftíalis: tert? oꝛdo 
eft aie vegetabilis, Sublimioꝛe ergo aiaz gradu c melioze 
o:xdínata eft aia rõnalis:qm̃ ipfa eft in oséte intelligentie:⁊ 
€x vmbꝛa eiꝰ gnario cft. c ppter bocfact? eft bó rónalís: oí 
fcernés c inquirẽs fufcepri ⁊ ſapiẽtie:ſeparãs ínter laudabí 
lia⁊ vituꝑabilia:ĩmoꝛãs m bonítatib?:alienás fe a malis. 
ꝓpter B fact? € remũerabilis: oànabilis:qm diſcernit inter 
illud qð nó remüeraf:z p q9 dãnat᷑.⁊ ferio: qͥdẽ aia rónali 
ín claritate c fublimirate o:dinis cft ai3 beftialís: qm ipa er 
aiarónali gñata eſt:⁊ ppter boc etongaf a fplédoze intelli⸗ 
gentíe:t acqritvmbꝛã 7 teneb:3s: 7 pꝛiuat᷑ perſcrutatiõe ⁊ 
diſcretiõe:⁊ facta eft eſtimatiua fm verirate: ⁊ meditatiua 
fm tráffumptionc. dicar em̃ oebíteer eo vbíeft veritas: 
€ cr ppiíetate ei? funt fenfus ⁊ mot?: ⁊ pmuratio in locis: 
t —— facte ſunt beſtie pꝛeſumptuoſe:multe audacie 
ctoꝛiã querẽtes ⁊ pꝛincipatũ:ſicut leo acqᷣrit domimũ fup 
alias beſtias abſq; inueſtigatiõe c diſcretiõe t cognitione 
eius qð facit. Significat aüt ꝙ heſne (unt eſtimãtes c nó ot 
ſcernẽtes id qð ín afino inuenit inuenim? em q cil ipfe vlti 


S'o.ítj. 


me fitir: fi ad aqui oucaF: t videat fozmá ſuã ín ca: autfo» 
mà alterius:terret᷑ er ea c refugit:⁊ aqua t criftit eius vi» 
tà t &? cõſtructio:⁊ cũ videt lconezíncedit ad eum:⁊ querit 
ipfum: vadirad ipfum: c ipfum tn ínterfidit t paiteum: ⁊ 
p:opter bocnon cofcquuntur beftie retributione; neq; pe, 
nam;qm non diſcernũt:neq; faüt illud q3 remuneraf l5 £a» 
cantipfum: ⁊ mercant retributione ſibi:⁊ faciat contrarii 
ípfius ⁊ diuerſum ab co; ⁊ mereant dãnationem fibi.illud 
Quid£ ꝙ inueſtigatiõe pꝛiuata ⁊ diſcretio⁊ pceptioveritatũ 
⁊ q̃ appꝛopꝛiata funt ai eſtimatiõe ⁊ mediarioe. Aĩa aute 
Que ett deſideratiuacaliter vegetatiua)eſt inferioꝛ alijs in 
ſublimatiõe c o:dine: c illud ideo eſt:qꝛ gñatio cius cft ex 
vmbꝛa aĩe beſtialis:⁊ ppter bocobtenebzaf fplédo: eius a 
fplendo:e müdo 7 puro: ingroffa£:t grauat᷑:⁊ pꝛiuata eft 

enſu «motu ⁊ pmutatióein lods; c adheret loco fuo tere 
re; facra eft fingtaris cũ ocfideno:t ioc: c nutrimé 
to:t augméto: 7 oímínurióe t aptione floꝛũ:oleoꝛũ: ⁊ fa» 
pon: odo:ii fm locũ.Et y puenim?ad qð volumꝰde 
Qddirare fprialitatis alte sdinís ei?: tunc certioses fu. 
mus ad fequendt id ranemozando qð cft verius: propin? 
Quim ci im [pirituahtate c fublimitate fui o:dinis. ipfe em 
eft ſublimioẽ ſubſtãtijs coꝛpoꝛeis:⁊ in oꝛdine fupto: eft eisz 
⁊ cõſequẽs oꝛdinẽ aĩe:cũ non ſᷣmveritatẽ fir co:pus:f5 eius 
materia:ipſe em in ozisóte ale vegetabilis ⁊ ipfi 53 ge 
neratus eſt.c pprer boc fact? eft exitꝰ cius ex inuẽtione ad 
inuztione, Colo aute cii dico ad inuentioné ad remanée: 
femp tps qð non cõſequet᷑ additio:neqs diminutio:neq; re 
motio:neq; finís:neqs ex:neq; ad. ££t volo cii dico ex inuen⸗ 
nonc in 3ià vegctabili:cii fit aia; 7 reliq fubftátie ſuꝑioꝛes 
fpirituales abſq; alteratíóe ⁊remotiõe ab o:díne Pm ques 
ipſarũ creato: oꝛdinauit eas. Ipſe igitur ppter bocnó funt 
augmérandemegs oimínure ppter exitũ aus qð ab eo nas 
fatur.iLo:poza aut£ affücta( aL's affecrayqualiratib? diuer⸗ 
fis cõtrarijs:ſicut elemẽta marerialía q̃ttuoꝛ.q̃ funt ignis: 
aer:aqua:terra:alterant᷑ ⁊ minuuntur cius exitu qð ab eis 
egredit:⁊ gñat᷑ ab eis ex co:pozib? aialii et plátis: coꝛrum 
pñtur cmurant ad ea:qm̃ er eis gñant᷑ virtute celefti quá» 
num eid vari al hr e in narura oꝛdinauit 7 0e» 
ftinauit ca cũ ipfa fup actionẽ gñatiõis c — vt 
illuc cõpleat᷑ müdus gñationis ⁊ coꝛruptiõis plendoxs 
aũt ſabſtãtiarũ fupmarii f.aiaz tríü: funt nó alterari: neqy 
augmẽtari:neq; diminui exitu. qð ab eis nafzif eſt exvmbꝛa 
ars denda fpl£dozetpfarn in effentia ⁊ ſubſtãtialita⸗ 
tc ſua.Et manífeftn quíd£ eft ꝙ fplédo: oisfpledidi imn eſſen 
tia c fubftatialitate ſua:eſt foꝛtiꝰ [pledidus 7 vebeméri?lu» 
mandet eq plidosatepegetiils cioe 

lubi ifeſtũ eft cp ſplẽdoꝛ aĩe vegetabilis € foꝛtioꝛ 

eft ſplẽdidioꝛ ⁊ vehemẽtiꝰ lumé ſplẽdoꝛe oꝛbis gñati ab ei? 
vmbꝛa.et ꝓpter boc fac? eft oꝛbis ſolidus: t acqſiuit vm» 
bram:⁊ tegumentũ: ct groſſitiẽ:⁊ coꝛpulentiã: et appbene 
dit eã fenfus viſus:nõ ali? tñ er fenfib?:qm duis ſit coꝛpu⸗ 


. lentus:tfi eft in figura ⁊ fptialitate fua ppinqu? ozdíni ani» 


mariü fublmiii;c mouet motu cópleto ⁊ íntegro.d 
eft mot? ref uid ime lót eft rmotib?: 4 pfectio: eft n 
ab acrióe « alteratiõe. ⁊ ppter px nó »fequit ipm additio: 
neqs oimimurio:negs ex:neq; ad: neqg pꝛincipiũ: finis. 
et illud quidẽ eft ppter fimplicírate ei? quo mouet: c fpiri 
tualitatẽ:⁊ fempiterníraté:  prnanentià: € ppetuitaté eiꝰ: 
cũ non fit c? Gnatio ex reb? oiuerfis.c fit vtpmu» 
tetur redeat ad (llud ex quo generati cft: imo eft fizu cófi 
ftens ppetuü c ſempiternũ.⁊ ppterboceffudit intelligẽtia 
fup ipfum ex ſplẽdoꝛe fuo:z lumíne fapiétie füez ⁊ fubtilta» 
uit ipſum:⁊ facri eft p illud intellec? rónalis: nó indigens 

ſcrutatiõe:⁊ oífcretióe: c cognitiõe:⁊ »fideratióe: er co 
snitióc dñij ſui creatoꝛis:⁊ ad ei neceſſariũ fit oe verirate ⁊ 
—— Seen dne nem qe eus: pſalmodia:⁊ "T 

E petim cpatioc intcríecatióe: « 
füblimauit ipfum creato: alosíofiffimus ⁊ esi e ao at» 
tribuít eroꝛdinẽ a quo non remouet᷑: neq; finitur: nc qp ine 
terſecat᷑: ⁊ deſtinauit ipm fup oífticnócs qtto: tpalce: t 
fup pductione tꝑis:⁊ ánoz: 7 mẽſiũ:⁊ dieꝛꝝ: ⁊ hoꝛarũ: cfe 
dtipm regnare fup contingẽtia d apparét in boc müdo de 

41 


Ziber 


impieffionib?:t apparinióe ſectarũ: ⁊ mfüratíóe regni cu 
. lufdá reaís.c að cofequit ipfum in ſpacio fuo oc foztuna c 
. euentu;autreliquis;c diuerſis ab eis donec fintatur fecta 
. eius ftm qp ocftínatü cft in fcientía creatoꝛis gloꝛioſi⁊ ſubli⸗ 
imis. t poft? perueuim? ad illud cuiꝰ ocdarationé qde oc 
. o:dínib? aia; volum?:« applicatíóc cuiuſq; earii cii ilio qð 
coucnit opationt eius ez co:po:íb?« paflioni ipfius et rece⸗ 
ptioni impꝛeſſiõi eius ⁊ appiopínquatióc oꝛbis cũ eo quod. 
effudcritfüper ipm inrelligénia ez intellígetia c lumine fpí 
ritualitate (ufficititzopo:tct vt inueniamꝰtñ differẽtiã inter 
fubttantià coꝛpoꝛis t fubftantià aic. Dico ergo qp ſubſtatia 
co:pozís gñatur er materijs oiuerfis affecris qualitatibus 
ctrarijs.c ppter boc cófcquunt ipfum accidẽtia: ⁊ ingre» 
dítur fub gnatione 7 co:ruptióc, ubftina vo aic nó eft ge 
Rerata cz aliquozneqg pmuta£ ad aliud:neq; affiat aliqua. 
qualitati. nà fi affecta rozctzimpoffibile eflct qn eẽt aut ca. 
aut maut bu.autfic.q fi ect ca.cleuarc£ furfus vſq; ad ínft 
nitũ. et fi ectfrigida oefcéderct inferi? in cẽtro. fi cflet hu 
mida: nataret 4 manaret in qua:tuo: partib?. c fi e&t ficca: 
fndurarc£ zcófolidarc£ « priuarctur motu oino. 3/3 (g:tur 
manifeftii eft c notum ꝙ non cft affecta alíqua qualitatu; c 
propter boc non conſequunt᷑ ipfam accidentia: neqy ingre? 
ditur ſub generatione t coꝛruptione. 
Onaencrunt antiqui qp fp.rit?cft co:pus ſubtile 






Di i p:ocedés a coꝛde ín arterias ad totum co:pus: c 
— acit ipᷣm babere vitã ⁊ anbelitũ per pulmonẽ:⁊ 
pulſum pꝑarterias:⁊ aſcẽdit furfum ad cerebrũ: 
ENTUM € — ab eo in neruis ad totũ coꝛpus:  faat 
ip̃m babere fenfum c motũ. ¶ ſi interrogati fuerimus 
oc differentia ínter fpiritii €.aia5. Dicenaũ cft qp ofntía eft 
inter fpíritü t aiam ouob? modis. Vnus co: cft ꝙ ſpiritꝰ 
eft ſubſtãtia cozpea quà coꝛpus circũdat ⁊ copzebedit c cõ⸗ 
tinet:⁊ aĩa cft ſubſtãtia fpíritualis circũdãs co:pus exteriꝰ 
zcontínes ipſum ⁊ mouẽs ipfis. Secũdus cft modus:qm̃ 
fpírit? reſoluit cii refolutióc coꝛꝑis: ⁊ deſtruit᷑ eíus deſtru⸗ 
ctione.Aĩa cim figit ⁊ remanet poft ſeparationẽ eiꝰa coꝛꝑe: 
tc? opatio: i coꝛpus tũnõ — ppterea qꝛ pꝛiuatũ 
cft fpiritu acquirẽte ei vitã c ſenſum ⁊ motũ:cũq; puuatur 
fenfu ⁊ motu ——— ⁊ nõ penetrat ín ipm actio 
aĩe oĩno. ¶ /? ft interrogati fuerimꝰ de dr̃ntiainter vend 
t arteriã:dicemꝰ qp vena cft cõpoſita ex tunica vna t cana? 
li vno:in qua currit fanguis ab epate ad oia mẽbꝛa coꝛpis: 
qm er ipfo eft oim mẽbꝛoꝛũ nutrimenti 7 virtue c cõſtitu⸗ 
tio.Arceria atit coponit ep ouab? tunicis € canalibꝰduobꝰ: 
ín quoz vno penctrat ſpũs ad totũ coꝛpꝰ:⁊ acqrit ei vitá:c 
gñat ínipfoanbelitü per pulmone: t pulfum p arterías vt 
£cpellarp bocvapozes calidos a cozde:et attrabat cí acrem 
ſubtilẽ. In canali Voalrero currít fanguís purus müdus a 
fo:dib?:vt er co nutriat ſpiritꝰ vitalis:queadmodü nutri£ 
ignia erterÜer oleo. Cã aüt quarenon cft poffibíle vt ſpũs 
⁊ fanguis icedát ín canali vno « curfu vno:eft ꝙ fpírit? fub» 
tilitate fui currit in coꝛꝑpe ſubito: ficut currít fpledo: cádele 
ín bomo fubito abíqs fpacío t&pozís. anguis croffitie ſua 
« grauitate (ui tot? no currit nifi paulatim:ficut currit aq 
in poꝛis terre t canalib? eius.⁊ fi fit (anguis groffio: aquaz 
tardi? incedet.Si ergo ſpũs ⁊ (anguís incederent in canalí 
vno ⁊ curfa vno:vinceret fanguis fpi: ⁊ pbíberet ipfum 
nc curreret ín coꝛꝑpe ſubito:⁊ effet ín bocco:ruptio o:dinis 
naturalis. Q[iBatura ei nome cõmune dictũ a creatura.⁊ 
biat oc oi bote qp bs naturá fibi ꝓpꝛiã: coicit oc chimis. ſ. 
be humoꝛibꝰ quattuos:q funt (anguís et vtraq; cbolera et 
pblegma: dicit de materijs q̃ttuoꝛ: q funt ignis: aer: ad: 
terra.ctoícif etiã de celo:etoc virtute celeſtiquã oꝛdinauit 
deꝰ glouoſus ſublimis in natura: c deſtinauit eã cii ipſa fu. 
per impꝛeſſiones gñationis t coꝛruptiõis et augmẽti ⁊ oi» 
minutionis ⁊ mot? et quíctis.ct ppter bocoíffinierüteam 
antiqui er ꝓpꝛietate ipſiꝰ:⁊ dixerũt.Natura eft mot?a qe» 
tc ⁊ quíce à motu. t pbs oiffimuit cà ex effentía: c dixit ꝙ 
natura eftvirt? co:pca enftes in cozpozib? mediate celo in» 
ter aiam ⁊coꝛpa.Et voluit cii dixitvirtus coꝛpea:virtutem 
celeftc:qm dixit virt? coꝛpea non vírt? co:pozis. ret quídes 
plato diffiniuit ocfc affumpta cx co:pe eius; dixit 






ꝙ natura eft ſubſtũtia facis cũ artiſicio rerũ foꝛmataꝝ.æEt 
optíme ín ea hippo.eſt fermo: que dixit oſtendẽs difteren⸗ 
tiam effc (nter aiam c narurá: c dixit. Natura eft pꝛinupiũ 
monis vigoꝛãs co:pa: ? pꝛeparãs eis pᷣparatiões nutrime» 
ẽs ab ipfo impedimenti Pmvírtute ⁊ 


fibia. Inqͥt yſaac:voluit boc animalẽ aiam: cum non fit 
mouẽs neqp tentíes nifi ip 


ognitiõis. Cognitio eft ícia fira non 
reuocabilis.Q[ &»iffinitio ſentẽtie. nia cft credultas ali⸗ 


telligibilis la devi 
aie raríonalís:z ꝓpter hoc factꝰ cft cis cogitãs rationalis, 
¶ 3Diffinitio memos; 


fuis.&[ &ffinitio ratiocínatióis. Satiocinatio cft faciens 
caufam aurrere im cato, diffinierũt cá quidam diſcretio⸗ 
rco. Dirxerũt q ratiocinatio cft fermo in quo cóponuntur 
res diuerſe: ⁊ prouenit cx eis vna vera neccflario, Inquit 
yſaac:bec diftinitio non exiſtit p fezimo índiget alíquo quo 


; * 


fiar vera:impoſſibile cft em vt ꝓueniat vnares vera exre⸗ 
bue otuerfis:nifi cum explananóe ⁊ ſignificatiõe veritatis 
cius: fic non crüt fnie equales,c oemóftratio non cófiftit 
nifi vt curreret cá ui caufato: cũ non fit cá nifi ín cáto ín cau 
fante;ratiocinatio cii firmat oſideratiõeʒverã:⁊ ofrigit cà, 
«3D iftintio manifeftatióis £^anifcftatio eft quies intcl» 
lectus cum firma£ argumératio cii oemóftratióc. (T Vit» 
finitio demõſtratiõis. Demõſtratio cft ratiocinatio ira vt 
non remoueaft ſubiectũ « pᷣaicatũ ⁊ ppofitío cuí medium 
non cfr ¶ diffinitio veritaris, €leritae eft qp res eft. diffi 
nicrunteá diſcretioꝛes: dixerũt er veritas eft fermo quem 
firmat oemóftratio aut fenfibiliter aut intellectualiter. Sin» 
quít yfaac:fermo ífte »fiftit ficut exiſtit diffinitio: qua vri£ 
ille qui fup eã affert diffinitionẽ dialectice 7 intentione pbf 
lofoppíc:q: oíffíítío cft enundatiua nature ra ⁊ eflentic 
eius. £tiermoquid£oicéris q veritas cft d enũciatiua eft 
narurc ventatis c ci? effentic:qm ülud £m qp res cft: nócft 
verítas:hifi p eft fcrmo veridieus. veritas eft id qð firmat 
oermóftratio aut fenfibilíter aut íntellecrualiter. nó eft nifi 
enücíatio qualiratíe ppinquãs veritati ⁊ intellectꝰ inſipiẽ⸗ 
tíum fermoneco:peo pᷣpinquo intellectibꝰipſoꝝ. ¶ offi 
nitio falſitatis. Faiſitãs eſtꝙ nõ res eſt.et oiat falfitasmar 
ratio reicum diũerſo qð eft ipfa t ipſiꝰ contractio. ¶ Dif⸗ 
finitio ven. Verũ eft affirmare ré rci:cui eft ſᷣm veritatẽ:aut 
expellere rem a rea qua vere remouet᷑. ¶ Diffinitio falft, 
Falſum eſtaffirmare rem re ab ca remouet᷑ vere: ⁊ remo 
uere rẽ are à ci affirmat fm veritatẽ. [ iDiffinitionecefía 
rij. IBeccfraniü qð impoſũbile eft remoucrí. (T Diffinitio 
impoffibilis. Impoſmdbile eft cui? mpoffibilis cftínuentio, 
¶ 32itfinítio mcoueníetie incóueniés eft duoꝝ Zꝛioꝛum 
inre vna $m nomẽ vnũ:et fm fimilitudíne vnã c partẽ vnã 
ín tpe vno ⁊ relation£ vná:fm q añ oſtẽdimꝰ in bocnoftro 
lib:o. ¶ Diffnitio poſſibilis. Poſſibile o: Pm ouos mor 
dos.aliud efr cft verũ:aliud eftfalfum. Verũ autem eft vt 
exiftat ínter ouas ectremitates cotradíctióie: (n qua igno⸗ 
ratur que ipfius extremitas apparcat. illud autẽ qð nó eft 
verii:ei: $m ouos modos.CInüi co eft poffibilezcui? exiſtẽ 
tía nondii cft necefíaría peuldubio: ficuto:tus folio mane 
ab oxiéte:ls eius nondii o:tus ſit:tñ oꝛiet cras peuldubío, 
⁊ fcóm poſſibile qð verũ eſt vr exiſtat actu: c crit? eiꝰnõ eft 
interius natura:ficut venatoꝛ regnãs ín ſucceſione ⁊ muni 
£0; duxcxercitꝰ.yſaac.teſtiũco: quidem me vidiſſe ín egy⸗ 


Diffinitionum 


pto huiuſmodi.dominabatur em eidẽ quidã ducu⸗ oc hls 
tolonis d oícebaf fili? taix:⁊ magnificatti cfr cius ĩperiũ:et 
relaxata cft memoꝛia eiꝰ:⁊ terruerat ipfius exercitũ: ⁊ erat 
Du; exercitus eius quidã magiſter minutoꝛ nomine bidel. 
¶ Aifmtio metis Eens cft potẽtia incedens in poſſibi 
lio ct vtẽs ftute aiali. Illud ideo qm foꝛmas rerũ quas fa 
cit nos inuenire fenfus in natura t materia eaꝝ: faat repe? 
rire virtus animalis faptéter accõmodatas cc natura t ma» 
teríaípiarum.« oicirur etiam mens oc virtute quiefcétc in 
re quefita an fireiboc t boc t an non. (T Miffinitio cftima 
tionis. £(timano cftvirtus incedés in umpoflibilib?,z dicit᷑ 
qp eftimatio ũt iudiciũ de re cx apparitione:nó eg co vbi cft 
verítas.z pprer bec facte funt beſtie eſtimantes non medi 
tantes nifi ilud oc eis $m accõmodationẽ c tráfumptione, 
«[ z»itfinino fcafus. Senfus cft figiliatio impzeffionis fen 
fariin ſentiente. Senfatii em ficut agens eratàdo ſentiẽteʒ: 
4 mouendo ipfum ad cognofcendti cflentiam tuizficur über 
mouet lectoꝛẽ excitãdo ipfus ad cognofcendü qð ĩ libzo cft 
oc ſciẽtijs t ppofiris. t ñcut deſideratuʒ qð mouet « exci⸗ 
tat ipſus ad cauendi tibí ⁊ cõſiderandũ 1e an conſoletur cũ 
co.⁊ boc etiã dicit ecõuerſo:⁊ cft vt fiat ſentiens loco agen 
tis:⁊ fenfatum loco patiẽtis:ſed ad illud non inuenitur ves 
ritas:in plurimo em buius fermonis fm bunc modum nó 
inuenit paffio:zpzopterca qp muenitur ſᷣm veritates: fcd 5m 
tranfüumptioneé:notc ramen non intẽtione.Ex boc eft cp hõ 
dicitur fare creatoꝛẽ fublimé 7 gloꝛioſum:⁊ creatoꝛem non 
£ofcquítur paffio aliquo modo:tmmo cft facto: ois facri: et 
creatoꝛ omnís creati. £ dq creatoꝛẽ non fequarur omnis 
paffio:non cft bomo ꝓpterea qp firípfum agens.Zictus ant 
Oidt fm ouos modos:ſcilicet fpírítualis 7 co:pozeus. Spr 
rirualis etiã oícitur fm ouos modos. alius cm cfr quẽ ages 
non pertranfit:t non egreditur ab eo ad aliud. illc aũt que 
agens non tranfit ; nó egredif ab coad aliud:eſt ficut costs 
tatio bomínis:c cft cófiderario ín fe . far erm qp ipfum iuuat 
ab co qð eí nocct: c ille quide que áfitagens : cgredif 
gb co non ad alud:eſt ficutfenfatiin fennéte , Senſatũ em 
tranfit actum ſuum:⁊ egreditur ab co ad ſentiẽtem.⁊ fimiz 
liter actus ocfiderati ín oefiderante:c iiber in legente. Xt 
nullus quidem hoꝛum acruum fm qué non tráfit agens ad 
aliud:⁊ tráfit ad aliud:eft contrarius ſubiecto ſuo:neq; diſ⸗ 
€0:daus ab co fed eſt cóuentens cí: accidens ín ipfo.bomo 
nãq; cogitãs c cõſiderans in co qð iuuat effentía5 fuam ab 
€o quod ipfi nocet:non eft cõtrarius ſibijpſi:neq; diſcoꝛdas 
& fezimo addíri ea per idqð ín ipfa impztmir.ct ſimiliter fen. 
fatum non cft cõtrarium fenfaiz neqs diſcoꝛdans ab eo : fed 
€ft ipfi conueniens: c in ipfo addens cum eo qð impꝛimit in 
ípfo.c excitat ad cognoſcẽdũ ſe:⁊ qð vult ex ipfo. crus ait 
coꝛpoꝛeus eft actus exiſtens ín cozpozibus motis in feipfis 
⁊ mouétibus aĩalia:ſicut animal quod mouetur ín ſeipſo:⁊ 
mouetur motu ipfius molendíui mola.1 ficut aer: d mouet᷑ 
ín ſeipſo:⁊ ingreditur in velum nauís: 7 mouct (pfum mos 
uendo illud: eius eft ſpecies altera cópofita : ficut bomo 
qui mouctur t mouet remos nauis:c mouctur nauís mos 
tu eoꝛũ fimuL ¶ Zoiffiníno cóucnictic. Cõueniẽtia eft in» 
uentio oiuerfozum ín re vna:ſicut inuentio bominis € equí 
« relíquo:um anímalíii in vno:t ipfoxum cõuenientia:⁊ res 
ceptio nominis ipfius: diſcretionis fimul ab eis. ¶ Diffi 
nito cõiunctionis. Cõiũctio eft ppzictas coꝛpoꝛum ad inui 
cem. &[ Difñinitio cótactus.sEontacrus eft ↄiunctio ertre 
mítatum in loco. ¶ XDiffiníno adherentie. entia cft 
continuatio co:pozis alícuíus cum cozpoze altero. (T 3» if? 
ſinitio dilectionis. Dilectio cft deſideriũ aiz ad iud quod 
querít cum cópleméto cauſe cõiunctionis. KT diffinitio có 
cupientic A Sanpicétia cft fupfluítas dilectiõis. ¶ Dif⸗ 
finitío voluptatis, Voluptas eft deſideriuʒ c inquifitio rct 
deſiderate. Diffinitio códítionis t creationis. ££ reatio 
eft efíentialítas entium ep non effe «4T Diffinitio cõditoꝛis 
vel creatozís. f£ reato: ẽ faciens efíe« flentíaz non eſſe. Foꝛ⸗ 
fitan aliquis eſtimat ꝙ nó eſſe:eſt pꝛiuatio. Hos aute facie⸗ 
rw de fcire illius ocftructioné: ꝓpterea qp pꝛiuatio non 
€ft níft poft inuentionẽ:ſicut res que iuemtur poftea pꝛiua⸗ 
tur ⁊ oicit pꝛiuatũ per boc cx boc: ficut bó qui fuit videns: 


S'o.ftij. 


deinde paſſus eftín vifu ſto:⁊ o'citur : flle pꝛiuatus eft vi 


fu. firi.ilircr in omni quod cft inuentus 7 poftca pꝛiuatur: 
dicitur peiuatũ eft boc ⁊ bcc. t neq; pétaliquisoe co quod 
fuit muetũ:⁊ poftca pꝛiuatũ:dicere g fit pꝛiuatũ cr no efle 
nó ens cr» nó pabet foꝛmã in mẽte ita vt oica£ pꝛiuatũ aut 
mutatũ.¶ Xoiffinitio gencranóís.dSeneratio eft epit?coz 
po:ce ſube ez pꝛiuatiõe ad inuctionẽ. Sñatio nãq; omnis 
gnan naturalis ⁊ nature quidé non agũt aliGd er non eſſe: 
ſed ipſe faciunt € generãt virtute celeſti:quẽ o:dinauit crea 
I0; in eis.⁊ ocftinauit c3 actui gñationis 7 coxruptionis:fis 
car gñatio ab cis coꝛpoꝛũ animali ⁊ plantarü ex elemẽtis 
Quattuo:.act? ením ipfo. eft actio: ⁊ gñatio non condinioz 
nec areatio:cum cõditoꝛ ⁊ arcato; vere ſit deus:cuius fama 
ſublimis:⁊ cuius noia fancrihcata:cnó eft ocus pꝛeter ips: 
neq; ado:iious nifi ipſe. ¶ Diſfinitio coꝛruptiõis. £o:us 
ptio cft ingreſſus ex wuentionc ad pziuatione: ſicut reſc lu⸗ 
tio coꝛpoꝝ animali 7 plantarũ:⁊ coꝛruptio coz, c permu» 
ratio eoꝛum ad elemẽta ez quib? ipfa funt gnata. (1 Diffi⸗ 
nitio augmẽti.Augmentũ cft elorgatio finiũ cozpozis poft 
p:opinquitaté cozü. ¶ JDiffinitio muratióis.£^utatio eft 
permuzario in locie cn interpofitióe c viftentioc. QT Xf 
nitio tꝑis. Tẽpus cft ſpaciũ qð feparar motus celi.q[ if» 
finirio eternitatis. Eternitas eft quod non fcparar morus, 
¶ DDiff mitio perpetuitatis. Perpetuitas eft ſpaaũ non 
ſcparatũ neq; interſectũ. ¶ ¶ Biminitio arbitrij. Arbitrum 
eſt —— receptióis:t penetratiõis actus cũ voluntate. 
¶ Aiffinitio triſticie. Triſticia eſt foliatudo ⁊ anguſtia pe 
prer pꝛiuationẽ amati ⁊ fugam queñti.¶ Diffinitio rimo 
ris. Timoꝛ eft cafus hoꝛribilis alicuius. ¶ Eim̃nitio crea» 
turc.£ reatura cft gñatio rei ep re cum coꝛruptẽe fo:me ei? 
€: Qua generat᷑:⁊ permutatióe cius ad fozmas alterã:ficut 
exitus coꝛpis atalin« plárari er elemẽtis qttuo: cà coꝛru⸗ 
ptione fozne clementoz:t permutarióc eoꝛũ ad fo:mà ani 
malum ⁊ plantarũ. ¶ &»itfinino arrifia).Arrifia eft ope 
ratio toꝛme alicuiꝰ in materia aliqua pꝛeter coꝛruptionẽ fez 
me materie:⁊ abſq; coꝛruptione foꝛme foꝛmati in materia 
poft expletionẽ ab artifiao operatiõis eius:ſicut foꝛma an» 
nuli ⁊ denarij in argento eft abſq; coꝛruptiõe argẽti:⁊ neq; 
exitus ci? eſt a natura ⁊ eſſentia tua: c ne qp coꝛrũpit᷑ forma 
anauli ⁊ oenarr) poſtꝙ artifex ca cõplet.Et fimiürerfo:ma 
ozxbme c monilis: c reliquarũ foꝛmarũ in auro foꝛmataꝝ 
eft pꝛeter coꝛruptionem auruneq; egredit᷑ ab eſſentia ſua: 
⁊ natura:⁊ neq; coꝛrũpitur foꝛma ozacbme 2 reliquarũ foꝛ⸗ 
marii poft quietẽ operantis eas. Ditfinitio operatiõis 
£ peratio eft in qua euaneſcit foꝛma operati: c cozrumpi£ 
poft quíet£ faciẽtis eam:ſicut ambulatio d euaneſcit ⁊ pzi 
uat :c nó inuenit eius veſtigiũ poft quiete ambuláris.7 fi 
miter locutio:qm̃ euaneſcit c interfecaf poft quietem lo 
quétis JD» fi ꝓtradixerit nobís aliqs:z oirerit. quare dixi⸗ 
fti ꝙ foꝛma fermonís euaneſcit:⁊ nó inuenit ei? veſtigium 
poft quiete loquentis:cti inuentamus qp omne qð eft dictũ 
pofirü eft in pecrozib? audiẽtiũ:⁊ ſcriptũ:ĩ feript? Dicemꝰ 
ci:bec tua fentenriavana eft. illud cm qð remonet ín pectoz 
ribus audiẽtium:nõ eft nifi fozma narrationis narrate:nec 
fozma locutiõis:qm̃ locutio interſecat pᷣmo:⁊ poft deſtruit 
finit ⁊ abſcindit᷑: ⁊ nó audit᷑ poft quietem loquetis: ⁊ fimio 
liter ambulatio abſcindit᷑ pꝛimo ⁊ fini£ z non aucítur poft 
quietem ambuláris:z ppter bocambulás cii vebementer 
farígatur:cedít 3mbulanoni: 7 quieſcit:⁊ inuenit reouicm 
er ppuiquo. dfi foxma ambuláris effetfirs 7 máfiua poft 
quictem ambulantis:effet fatígario fica ⁊ máfiua pott cníe 
tem ambulantis.vífus vero teftificatureíus cõtrariũ. Pic 
fin(ütur collectiones vſaac Iraelite media inoifcrípricnis 
bus rerũ:⁊ diffinttionibus carum; differentia inter deſcri 


a íi 


príonem c diffinitionem. 


Liber 





VWber aggregatus er dictis pollofopbos, anri» 
quoꝝ * —* fm ſnĩam ariſtotelis 4 bippo 
i ——— quoꝝ aggregatione t appo⸗ 
EAaãrine ſolicitus fuit yſaac ſalomõis filius irae» 
lta, Incipit tractatus. 


ncipit puma pare( tres em̃ partes funt yb: oc 
——— yfaacfilt) ſalomonis regis arabic, 


sIlPilofopbus in ple/ 
V rifasfuis lidꝛis oiffiniuit elemen cfic rẽ 
ex qua generatione pꝛia aliquid generat 
c egiftir in generato potétia ct non actu. 
Et pbs quidẽ oícédo rcm ex qua al:quid 
SN sencratur:zvoluir intelligi rem cui fozma 
; Vmodus quo ipfa eft:iepatur c pmura£ 

ad foꝛmã generati ex ea c ad euis efientiazficut terra cuius 

terreitas icpaturz permutat ad lutofitares: c er lurofirare 
ad rciteitate.  ülad eft qm cũ tu. permiſces terrácus aqua 

fit lutũ:aſſa igne fir tefta ⁊ later.t cil dixit generatione p:t 
ma:voluit intelligi gencrationẽ pꝛimã € eoꝝ pꝛincipiũ.⁊ ti» 
lud ideo:qm̃ res nt ex —— ex generatidibus ois 
uerſis:quarũ res quedam rem auam: ct generatio 
poft generationẽ:ita rfi qp res ille er qbus fiunt : nó tunt ei 
€leméta:elementiü nãq; eft fm intentionem pbi iud aó qð 
mẽte tu3 aſcẽdis excoꝛ:poꝛeitate mũda pure cópofinóis : € 
reſoluis ipm cogitanóc tua : ⁊ cõſideratione adiliua qð cft 
fimplídus ⁊ minus copofitü co. z:cinae ponts iliud ad id 
qð eſt plus fimpler:c minus cópofitum:c affiduae illud vis 
quequo puenas cogíratióc ruaz cõſideratiõe ad fimpliafo 
ſimũ ſm derit atẽ: * mbi pzeceáit cr quo ipfum sencret t 
far pptcr ipfum cópofttü. verbigratia.nam fi tu meditatꝰ 
fueris in róne tua coꝛpus hũan m ia humanitate fua z per 
fectione:z oc ipfo cognoueris:inuenies ipm cópofirüer me 
b:is inftrumentalibus pzimo:qm ex eis cõpoꝛutur.Et illud 
fam inuenio:qm̃ nemo ambígit quin co:pus hominis ſit fa» 
ctñ cz cerebzo t coꝛde t epate 4 ex fimibib? mẽbꝛis íllis que 
initrᷣm vt officiũ naturc hñt:quoꝝ vaüquodqg effidtq eft 
ei naturale.neq; etiã oubitit quía hẽatetiã pedes ⁊ oculos 
et reliq̃ cog quẽ ſunt inſtrumẽtuʒ ⁊ officiale hoĩs:vnoquo⸗ 
qp quoz asit qð ett cí naturale. Deĩde fi cogitaueris oc mé 
biis ínftrumétalib? : inuenies ca cópofita cr mebiis filium 
partit fist care ⁊ neruis t offib? c venis 7 fimflibus eis: 
€x quibus bec mẽbꝛa inſtrumẽtalia cõponuntur. Poſtea fr 
€ogitaueris oe mẽbꝛis ſimiliũ —— ea generata 
ex ſpermate ex ſanguĩe:⁊ illud ideo:qm̃ ſperma cft coz mas 
tena ⁊ pſoꝝ yle.ctanguís ín exterioꝛibꝰ eoꝛum tnatería: T 
ipſoꝝ cibus in ĩterioꝛdꝰ fanguis : € vtraq; cbo'era t poles 
gma eftípíoz materia ⁊ eoꝝ cibue, &t illud ideo:quoniam 
vtraq; cbo.z pblegmaín fanguine vebütur ⁊exiſtũt ín ipo: 
etillud quídé oemonftrabo ín finc huius intẽtionis fi deus 
voluerit Deinde ſi cositaueris oe fpermare ez ian3zíne ct 
vtraq; cbolera ⁊ pblesmatc-inuenies tpfa generata ez cibo 
bois: c inuenies generatũ cibũ ez plantis t arboubue:4 ar 
bo:ce t plantas gencratas ec elemẽtis quattuoꝛ: fcs terra: 
aqua:igne:aere.Ex eis Yo que fignificat ülud eft: am tu no 
inueni aliquã plantarũ z arboy : cuius generatio cópleat 
abſc; terra ín qua cft eate cíloco vuluc aialibus: ⁊ humidi 
tatcs ⁊ bumoꝛes quibus nutritur:exiſtũt ei loco fanguinis 

«relíquog hũoꝝ aĩalibus.Et aer plans cà eft ei ſicut inſpi 
ratio intra coꝛpus aĩalis extrinſecus:ex Qua materia eft ſpi 

vít? vitalis:⁊ cibus ipius: calo: naturalis ĩterioꝝ eiꝰ:⁊ cas 

lo: ſous exteríoz ipiue funt caliditas c innata alalibus.g fi 

aliád eceís pꝛiuak:nõ cóple£ eius gñatio otno :f5 fi elemẽ⸗ 

t3 cófideratione tua cõſideras: mbil ea peedere inuenis:et 

quo poffibile fit ipſa gñari nifi virtut£ oct gloꝛioñ⁊ exaltati 

"Sipfa icf funt bma gñationũ naturaliũ ⁊ ſarũ pꝛincipiuʒ 

fm veritatẽ cum non pᷣcedat gñatio pꝛioꝛ eis. f£r ppter boc 

fimplicitaris nomé merẽtur:⁊ e?witentione Pmverirate:fi» 

cut rieret copus bote nome cõpõnis ⁊ intẽtidis ei? fm ve 

ritatẽ qũo eft poſtremũ gñationũ zipfarus finis: cum nibil 






gñatur ex eo ad qUipm fit ſimplex. M fi aliqs eſtimaue 
rit de hoĩe:ꝙ er co sraturbó qm fpma ſit ex hoie:⁊ bhõ gna 
tur cx fpermate:erit eftim rio pec erronea. fperma naq; nó 
fiter boic nifi $m ſemita natiuitatis vel oꝛiginis:⁊ nó $m ſe 
mitã gñationis.Seneratio em fm tres cxutit modos:quo⸗ 
rum vn? cft creabilis:⁊ 3i? naturalis: auus artincialis. Et 
ercabílis quid eft gñatio ec z d ſunt ex mhito: qui ꝓpꝛius 
eſt opationi ofuíne gloꝛioſiſſimẽ.t naturalis quide efr ci? 
cui? fo:na fepatur ⁊ refolui£ ⁊ prurat ex foꝛma fua ad fos 
mácamis ⁊ offis ⁊ reliquoꝝ Et artificiali quide «fr $2c0^ 
nit foemã accidétalé extrancázita q nó fcparur ei? foꝛma na 
turalís oc cius cffenría &m qu£ ipfus epítar ficat arsentũ:⁊ 
acquint foꝛmã anulizità qp nó (epatur fozma arcenn € c6 
effentia.O*odus $o quofpma fit ec hoĩe:egredit ab bis ae 
nerationib? tribꝰ. Patet etiá modus : nàq; quo iptum fit 
earcaif a creabili. Treabius nãq; cft siano coz d funt ex 
nipilo.Spma aiit nó cft ex nibilo:qrm ipm ez boĩe oꝛit. Oo 
dusq quo ipm fit:nó cft Pm ſemitã naturalẽ:qm̃ griano na 
turalis cft foꝛma cuius fcpatur 4 eſſentia ad foꝛma gñati ex 
cocci? eſſentia.hõ fono eft inquã íra:qri ferust foꝛmã et 
naturá fuá:ctfi ab eo oꝛiat fpma. /£ fi aliqs dixerit an non 
giíatur fpma cz hoĩe gñatione naturali2]Dicemus ei: mos 
dus quo fit ipm eft Prn ſemitã natiuizatis ficuc natibitatis 
fructuñ ex arboꝛibꝰ:⁊ nó fm femità gfiationis : qm̃ gñatio 
nó fit nifi ĩ coꝛrupt:õe ei?ex quo € generatũ.bõ $o cft abf 
coꝛruptiõe:cũ fit ſpma ex co.Modꝰ qs quo tpm ſit:nõ eft 
femítáarns ⁊ opis :qm are nó acqᷣrit rei nifi foꝛmã acciden 
tale cx quaaccómed.£ ci nomé:bó 9o non acquirit fpmari 
imá ex qua ci nome accómodat. sSperma icit nó eft era» 
tum cr bote gristione artificiali· g ſperma nó eft facta ex bo 
minenifi 6m femità natiuitatis. Jam & manífeftii cft ꝙ coz» 
pus hñanũ poftremi eft gñationũ naturaliii finis earũ:⁊ 
tcrbocmerct nome copónío: eiꝰ intétíoné fm vitate. 
fid gita fitztücnó eft oubífi quín media q funt inter coz» 
pus hñanũ c cleméta:fünt cópofita c fimplicía $m fimilem 
modii anime. Aũquoq; em eoꝝ eft fimpler cõpatiõe fua 
2d (lud qð factũ cft ex co ⁊ cóc ofitüi cõpatõe fui ad illud ez 
quo ipfum eft gratus: verbígfa.O^eb:a inftrumétalía fim» 
plícia funt copatione füa ad cozp? facti ex eis: c compofita 
pi redigi fua ad mẽbꝛa ſiliũ partiri: qr facra funt er eis. 7 
1a partifi fifíü funt fimpliaa cópatione fut ad mẽbꝛa in 
ftrumet.lia fctà cc eis:⁊ copofita cóparióe fui ad fperma et 
ſanguinẽ ⁊ vtráqg cbo.c pblegma. t£rfpma « fanguis ⁊ ve 
hiquí hũoꝛes funt fimplices cópatione fui ad cibi : ⁊ cibus 
eft ſimplex cópatione fuí ad fperma ⁊ (anguine t reliquos 
bñoꝛes:⁊ cópofitus copatíone fuí ad as et arbores: 
et plante ⁊ arboꝛes ſunt ſimplices cõpatione ſin ad cibum: 
t cõpoſite cõparatiõe fui ad elemẽta.Raemẽta fo ſunt ſim⸗ 
plicía fm veritatẽ:qm̃ nibil pᷣcedit ea er quo gñant mfi vir⸗ 
tus ofuína. e&t poft íam puenimus ad büclocünfi fermo 
nte:tücreuertamur adillud qð pmifim? be cõſtructiõe fi» 
gnificatiẽis:q; vtraq; cho.⁊ pbiegma vebũtur in ſanguinẽ 
t cõſiſtunt in ipſo:⁊ ꝓpꝛie ín ſanguine qͥ efr invenis quiet: 
quarũ oꝛigo eſt ab epᷣate. Dico gꝙ ſanguis duobꝰ modis 
eft. CInoecz cft ſanguis purpureus: purus:mũdus:diſcre 
tus ab vtraq; cbolera ⁊ pblegmate cõſiſtẽs in arterijs:qua 
rumozígoeft 3 coꝛde:eiꝰ pinguedine fit cíb? caloꝛis innati: 
ete? matería.s£t alío mó cft ſanguis cõmittusvtraq; cbo. 
t bblegmate:cófiftés in venis quietis: quarũ fons ⁊ oꝛigo 
€ft eparzer quo eft matería mẽbꝛoꝝ coꝛpis ⁊ ipfoz nutrimé 
tum. Er eis afit j fiautficit cp vtraq; cbelera t polecma p» 
mízta funt fanguíni invenis »fiftéti quietis: eft lllud qð in 
uenímts fn ſanguine poſt egreſſum eius a vena: nos nãq; 
ínucnim? cr co qp eft purus ſubtilis fubftátie fplédide oeclí 
nans a colo:e fuo ad atrinitate fianas multitudine cbolere 
citrinc t virtutc ipfi? in ſanguinẽ:⁊ inuenimꝰ er ipfo nigrũ 
turbida ficnás multitudine cbo.níare.cinuentmus er to 
alíqa fpiffum:er quo puemücfili albí ſubtiles fiamficites 
multitudinẽ phlegmatis 4 eiꝰ virtute Quapꝛopter cũa coꝛ 
poꝛe ex omnibus hñoꝛibus euacuare volumus ppter earíó 
tudinem aliquã:aperimus venã ⁊ deducimus ex ea ſangui 
nem quo ín (pfo funt hũoꝛes oẽs delati: ⁊ deducunt egreſ⸗ 


Elementoꝛum. 


none efus? t aum a coꝛpoꝛe humoꝛem ſingularẽ euacuare c 
educerc voluerim? ad medicina intẽdimꝰ ꝓpꝛietate cui/fit 
illi humoꝛẽ cuaaiare, $ignificatio aiit p nii albi fübriiea 
molles fanguinc 5fiftüc ſigaiacãates pblegma ; cft fermo 
qué loaut? eff pbus in libꝛo 0c aĩalibꝰ tup quá ſignincatio⸗ 
nem (enfibüe »fi(tuntz« illud eft qm̃ dixit: ois (anguis in q 
nó funtfili alb: fübnles fortaſſe no coagu.at ;q: pplegmatt 
parit inipo cófiftit:z ꝓpterea firne [anguis cerui coaguie⸗ 
tur fosfitan;qm pari polegmatis ↄſiſtit ĩ ipſa natura: ⁊ foz 
mtan pprer pocnó apparet fi albi in ipfo oĩno. C fi a 
quía Itradixcrit nobis oc elemẽtis cii qualiratib/iuis;que 
funttrigidítas ⁊ calicitas t ficatas ⁊ humiditas:⁊ eſtima⸗ 
uerit ꝙ elemẽta ſũt gñata er q̃litatibꝰ: qm̃ nó ĩuenimꝰ igne 
nífi cauaũ ⁊ ſiccũ.neq; terrã nifi frigidã et ſiccã: neq; aquã 
nifi frígi.c hu.gᷣ etiã ett ſigniñcatio ꝙ elemẽta func ex 
quautatibꝰ: ⁊ ci ita ſit:tũc remouet᷑ ab eis nomẽ ſimptici 
tis:⁊ eius intẽtio cft fm veritatẽ. C Micemꝰ ei ↄtraaixiſti 
falfo ⁊ conſecutus es contradictione rua coꝛruptionem rri» 
bus moiís. Unus coz eit y muitotiẽs declarauimꝰ⁊ dixi⸗ 
mus ꝙ res ex qua aiidd snatur gnationc naturali: refolui£ 
⁊ fcparur cíus cfíentia toꝛma:⁊ pmutatur ad foꝛmã gna» 
ti exea.Qualitates aũt non funtita:qm nó feparátur a nas 
gara ſua € eſſentia:cũ fanp cófiftanr acu in elemen, Et fe 
ciidus eft:qm qà3 gnarur &iatione prima naturali: refoluit 
X redit tota natura eius ad elementa fua t ad coz eſſentiã. 


Elemẽtaðᷣo nó fantita:qmm nó ꝑmutãtur necreſoluũtur ad 


qualitates ſimplices:cũ falſum fir inuenire qualitate nifi in 
quali.Qualitas nãq; accidẽs eft: z quale eft fubftária: c acd 
dens quidé ao ex:ifricnifi m ſubſtãtia.Et rerríus eft qm res 
ex qua aliquid gñatur gnarione pita naturali ; cft ficirfong 
Cnités antec gatione gñati cr ea: ſiue fis exiſtens fenfibilr: 
cum fit co:pozea ficut embzio:qm ipfe foas exñs ante 6332 
tionem aĩalis cr co:fiue fit intellectualis:cũ fit ſpũalis ſicut 
materia pma ⁊ fozma. pꝛima qi ipte funt oue ſubſtãtie à 
exiſtũt intellectui ante gnanoné gũatoꝝ ex eis 4c fi ages 
eſtimauerit ꝙ foꝛma pzía fit accidẽs ⁊ nó ſubſtãtia: fac em? 
ipſum ſine coꝛruptiõe ipfius ex hoĩe:hõ náqs er aĩa t * 
cõponit᷑:⁊ coꝛpꝰeſt ci? materia ⁊ yle.⁊ ata ipfius eft ei^ foz 
13 ⁊ eius fpés. Anima afit nó eft accidẽs: qm̃ eft ſubſtãtia 
intellectu nor. 9: ánegaucririllud ⁊ dixerit qp eft acciaẽs 
qm̃ ipfa fepat a coꝛꝑe:⁊ eftimauent ꝙ omne qð fepatur ab 
aliquo fir acadce ín ipſo:cũ indiciũ accidẽtis fit fcpario ci? 
a fuo ſubiecto:ĩmo nó fit accides nifi coꝛruptiõe fut poft fe» 
pararioné a fuo fubiecto. nima aüt non ett íta: qm̃ ipfa eft 
máfiua ⁊ remanẽs poft ſeꝑationẽ fuá a cozpe. dud vo tri» 
bus modts figaificaf.quoz vnus cft ꝙ fi ata eſſet accidens 
pertráfirer cozpus aĩalis ⁊ exiret ab co ficut egredit nigre» 
do ethiopis ad ebenũ z picẽ.aĩa autẽ nõ eſt ita:qm̃ nó inue» 
nitur nift in aĩali. Et ſcðs modus eft gp fi aĩa eſſet accidens: 
aut effet ſepabile:aut inſeparabile: c quodcũq; illoꝝ eſſet: 
opoꝛteret vt eilet ſucceſſoꝛ accides ad cá: c qmipa eſſet ſub 


gñe vno: zcópzebéderet ipfum genus: c oíffininotpfius:ct. 


caderent ambo ín pꝛedicamẽto vno. Nos pᷣo non inucnim? 
animam it3:quontá nó inuenimus ſucceſſoꝛeʒ deſcendentẽ 
ín coꝛpus poit ſeparationem ípfius ab co.'£t fi aliquis pꝛo⸗ 
tcruíat oicens ꝙ moꝛs fuccedicei : ⁊ eſtimauerit ꝙ fitcórra 
ría cius;o:cemus eid fi moꝛs eflet cótrarium anime:aggre 
garet vtrũq; ín pꝛedicamento vno füb diffinitiõe vna: ⁊ rc» 
cipier nomẽ eius vnũ.aĩa aũt nõ eft ita:qm̃ ĩpſa eft ſubſtan⸗ 
tía cõplens coꝛpus naturale hñs vitã potéría.£^o:s vo eft 
feparatíoaic a coꝛpoꝛe:q̊ moꝛs eft cõtrariũ inuentũ vcl exi⸗ 
ſtens aic ín coꝛpe:non cotrariii atc. Tertius aũt modus eft: 
qm nos inuenimus oparíoné aie penetrante coꝛpus furi er 
pertranſeuntẽ ipm ad res ab co elongatas.Eam nãq; mue 
nimius cogitante cconfidzrantéz ratioanátes res extrinſe⸗ 
cas 3 co:pc fito:íra vt ipſarũ verítare cópzebendar ⁊ nó pꝛe 
fentet eas.Cũq; ergo eíus pꝛeſentet operatio co:pus fuus 
et caredíatur ab eo ad aliud quod longinquũ eft ⁊ remorit 
2b eo pteter qp co:rüpatur : erit eíus fubftantia dignio: per 
id accidéte ipfiua:etficnó erit eíus actio bonoꝛabilioꝛ fubs 
ſtantia ipfius. Falſum $0 cft ꝙ fit actío bonoꝛabilioꝛ ſubſtã 
tia agentis.actio nãq; ab agẽte apparct : nó agens ab actio 


S'o.v. 


ne:fed fubftantia eft füblimio: accidẽte:anima ergo cum eft 
ſublimio opcranonc iua : cũq; operatio eius fir prrantiea 
co:pus i7fius ita qp ipla nó cozrüpctur:tunc ipfa oignio: eft 
per lud, Iſa ig tur cft mát.ua remanens pott icparanones 
fuam a cozpoze. Jam ergo manifeftum ctt qp res er qua ge⸗ 
neratur gencratione naturalí:cít fons exiſtens ante genera 
tionẽ generati ex ea Qualitates autẽ nó (unt ita: ipfe nàqs 
penitus non reperiũtur ante generationẽ clemento;um.no 
igitur ſunt tontes exiſtentes anteqᷓ fiatex eis generatum. 
Jam igitur clarum cft ꝙ elemẽta nó funt gencrata er quali 
tatibus etſi ſant ab eie inſeparabiles quaſi in ing cticntia 
naturalíafunr ſimilia rífibilirari m bomine. iſibilitas em̃ 
etfi fit infeparabilis bomíni:quoniam. eft ius pzinapium.z 
bomo tamẽ er ea nó eft generarus. "am igitur apparct ex 
eio que diximus:⁊ quoꝛum appellanone pzcmifimuszq ele 
menta funt pzima generationum fm veritate: ⁊ quoniam 
funt fimplíaoza naturalibus pꝛopter fuos fontce t fuas c 
fentíaa ia cópationefui ad alia: cr qp cospua bumanum eſt 
poſtremũ generanonii Pm veritatem magis p:opzuum na⸗ 
taralíbus cópofinone per feipfum ⁊ eſſentia tua: non com» 
paranone fui ad aliud. nam Q3 cft fimpier cõparatione fui 
ad akquid: eft compofitü compararione lui a1 aliud qð cft 
ſimplex comparatione fuí adíplum:c fimüirer quod eit cós 
pofitum comparanone fui ad aliquid : eft fimpler compara 
donc fuí ad aliad quod cft cópofirum comparatione fui ad. 
ípfum:quéadmodum oftendimus t crpofuimus ibis que 
unt media inter clementa c corpus bumanum: ⁊ diximus 
cp ſunt ſimpucia c compofita fimul. Unumquodq; eim ecꝝ 
comparatione ſui ad aliud ec quo ipſum eft generatum:eſt 
cõpoſitum.⁊ p:opter illud nó eft poffibile vt aliquod ipſoꝛũ 
fit elementũ co:pozis buman: fm veritatẽ ⁊ naturã:niſi Pr. 
femitam accómodanonis tr anfumptionts, lies er ita fiat 
fimplicia alío modo:ip(a funt copofira altero modo . i£um 
giam manifeſtũ ſit ilud: tũc iaco p5 ꝙ eleméra ſunt eleme 
£a coꝛpis hñani fam veritate; ai fint ſimpucoꝛa naturalibꝰ 
et pꝛima generationũ natura iũ. ¶ T fi fuerit aliquis eſti 
mans ꝙ ſperma fic clementi coꝛpoeis bumani fm veritatẽ 
quia fperma eft elementi pꝛopinquũ:⁊elemẽta funr elem. 
ta longinqua ppterea quia inter co:pus humanũ « fperu.a 
nó funt t̃ mfi ouo oꝛdines mediozum: falics o:do mebzoz 
fiiium parri: t o:do mcmb:o:uminftrumézalum : 7 in⸗ 
ter elementa t cozpus humanũ funr ozdines diuerñ et mul 
ta media cómunia:tunc iperma eft elemẽtum coꝛꝑis huma⸗ 
ni ſm veritatẽ qm eft ppinquá:tüc dicatur ei ꝙ qui boc mo 
do cõtradicit p ꝙᷓuis tit poſſibile nifi fm ſemitã accõmoda⸗ 
tionis c trãſumptionis: nó fm veritate c naturã. pbus crit 
íam cit oírít ꝙ clementi er quo aldd generat gfiatione pzi 
ma cenfht in grato potẽtia er eo eft nó acru.c iam ofteíus 
fuit ꝙ voluit pez fermonem fuum generatꝛone prima : pꝛi⸗ 
mam generationum et ipſarum pꝛincipium Pm veritatemz 
fc p ilii.anationé quá non p:ecedit gnatio à fit anteipam 
fcd eft pi: oĩs gñationis poffe ſicut granũ qð eft gen? ofa 
gñationis poffe. voluit per iliud fuii verbũ:ſcʒ eaftens in 
generato et pfo: vt oifcernat ipíus abillo a quo fit aliquid: 
ct noa eft er in ipſa:ſicut ſcriba a quo fant fa1pture t 
non eríftens mn e15.7 f303cato: a quo fit oomus 7 eft extrin 
fecus ab ca: c oicendo potentia non actu: voluit intelligi ne 
fit res generata cc ea exiſtens cum fua foꝛma 7 eſſentia fua. 
actu:fed feparetur etus foꝛma:et eſſentia permuret ad fo 
miam generati ec ca: c fit foꝛma ípfius a qua fcparata eftín 
ipſa:vt ſi ín potentis fua c poffibilitate ſua⁊ reſolui libera 
rizredíread naturam (uam $m quá fait ante generatus er 
ea ficut elementa . Quãuis enim piopzie foxme feparennir 
et permutentur ad foꝛmas generatozum ex eis:tamen pote 
ti3 poſſibilitatis ipfozus eft reſolui ⁊ liberan ⁊ redire ad ef? 
fentiam fuam ⁊ naturam:ita vt cóuertatur calíditas innata 
ad ignem naturale: zfpíritus ad aerem: z bumoꝛes ad aquá 
⁊ partes terre àd terram. In bts ergo eft manifefta fianífis 
catio cp elementa exiſtũt in omni generato er eis potẽtia.et 
fi lud nó eſſet:nõ foꝛet poffibilitas ipfo:um exitus ad actũ 
ꝓpter pbibinone erit? reí ad actü fi nó faerit ante in pote» 
t3, Sperma $0 nó cftita s em fpermat] rcfolutioz pinutae 
La 4 


Libe 


tio ad coꝛpus humanũ ex co generatum fit poſſibilis:tamẽ 
cius cóucrfio c rcditus ipfius ad naturã luã ipoffioilis eft 
oino;ci fpma nó fitín cozpebiano nifi ficut potus.vᷣbigr̃a. 
£»cilis ⁊ acctí ⁊ radicum feminii ez qous confiftit ozaine 
qpuis alteratio rit poſſibilis ad naturà tuá:c»uerfto ad mel 
tamcn in cis non cft poſſibile: er adimuice occernantur ⁊ re 
deatenüquodg coz ad naturá ſuãc effentiá luã:cũ natura. 
fitin oxunclle potẽtia. Ja igit manifcftü eit ꝙ fpma nó eft 
elemẽtũ coꝛpis hũani $m Viraté € naturáz;5 fm icmitã accõ 
modanóís « rrálumptióis, (T 222 aus dixerit:ꝙ tu fecerꝭ 
prráfirc ifpmate ꝙ fit eieméza coꝛꝑis büani $5 femitá accó 
modationis ⁊ trãſumptiõis:q̃re nó fecit: illud tráfire ĩ 1a 
guine c relída büo:ib? « ĩ mebꝛis ſimiliũ partiti: c nó poſui 
ſti ea elemẽtacoꝛpis hũani fs accõmodationẽ ⁊ tráfümptio 
nca. ¶ Micemꝰẽca qm fpma nó exiſtit ín coꝛꝑe hũano actu: 
qꝛ ipᷣm € oerciicto: fuc fozme ⁊ eſſentie fuc: c egredif ab eis 
ad ꝛmã gati cr co ⁊ ipfius eſſentiã.Oebꝛa aüt fimilius 
partiũ nó runt ita: qm fpa exiſtũt in gñato er ipis femp actu 
cum fuis feruária formas fuas : cfcpabiles ab efientia fua 
c natura fua. fir (anguíe cvtraqs cbolera exiſtũt in coꝛꝑe 
biüano acta.er bís 9o d fignificáriuud eft ꝙ nos inucnim? 
fanguine cgredi cc hoĩe nuxu nantz alit abſq; cóuerfione 
⁊ alteratióe:c inuenimꝰ vtráqg cpolerá z pblegma erireto 
lutione vetri ⁊ vomitu. In hmõi ati ocdaracio bec eft:o fi 
bó biberit medíaná ſolũt:uã:cuiꝰ ꝓpꝛietas fit alique hño⸗ 
Té euacuare:inuenis € medicinã cũ fuerit ſabtilis.ſ.debilis 
opatióís educere pꝛimitꝰ fupfi uitatẽ q cft fibi ꝓpꝛia:tacile 
ocinde quictect. 427 fi fuerit ostia: c remáferir virtus ei? in 
co:pe poft euacuationẽ hñoꝛis:quẽ eft fib( ꝓpꝛiũ euacuarez 
td.icct pott ipm bumoze d eũ iequi£ in leuit ate ⁊ ſubtilita⸗ 
tc. Iud tfi nó fiet nifi cũ orfficulearezqrb cũ ipa euacuet cüz 
nó eft nifi ppter virtuttopaaonie medicine z laboꝛẽ ipi?: 
nó ppterea qp fit eí ꝓpꝛiũ cuacuarc ipᷣm. fi poft iua res 
màtent virtus medicine in coꝛpe:edùcet illum d fequi£ bu 
moz fecüdum ín lcuitate 7 ſubtilitate:nõ gremouebit᷑ illõ 
íta  pueniat ad fpíffio: bao: : t difficilioꝛis morus: «ín 
modís obediétie opationti medicine: euacuabit ipm offi 
cuirate vebemẽtioꝛi:⁊ illo ouob?modts: quo vn?eft ꝙ me 
díane nó eft ꝓpꝛiũ cuacuare illii bhũoꝛẽ:⁊ ꝙ ipᷣa nó euacuat 
ipᷣm niſi foꝛtitudine (uc opatió:s t violẽtia fua ſupꝛa natu⸗ 
ram: et ſcðs eft difficultas elementum fiu motus hũoꝛis c 
eroffitíes c longitudo obedictic fui ipfius. verbisfa. fi po 
biberit medianá ci fübtilis faerit.f.ocbilis opationis cua 
cuabit cho.rubeã p:imitus faale:qm euacuationcm pꝛimi⸗ 
tus facet pp:á:ocide quieſcet ⁊ ꝓpᷣe cũ fuerit tpe eftacis 
pterea q neceſſariũ eft nature cuacuare cpo.ru.er coꝛꝑi⸗ 
bus ín eſtate:⁊ cófcruarcipfam (n e m byeme: cilud p» 
pter fiftrudiné cho.ru.eſtatis cõplexioni 4 caluditati 4 ſicci⸗ 
tatíipfius. In hyeme o foꝛtitudinẽ tribuit c pror otuers 
fitaté ipfius a cóplerione hyemis:⁊ q: refiftít frigicirati ct 
büiditati ipſius. O fi medicina foꝛtis fuerit : ⁊ mãſiua fue⸗ 
rit virtus cius ín coꝛpe:poſtqᷓ euacuauerit cholerã ru, cu? 
euacuatioeft ei? ppzia:cuacuabít poftipam pblegma ; qm 
ipm eft cui? büoz poft fanguín£: c fanguis efti natura ae 
na:pblegmainatura aque:fs aereft leuioz ad ⁊ fubtilio: ⁊ 
pter boceleua£ fupipama natat. ct l5 modus bícfit mee 
icine euacuãdi — tf ci difficultate et pꝛecipue 
gum faerit rps eſtatis: ⁊ illud erit ppter ouos modos. Cin? 
to cft:q: medicine cii nó fit ꝓpꝛiũ euacuare alique hũoꝝ: 
ocinde euacuar ipm:eductío eius nó fit nifi füpfluitate vir 
tutís mcdiane cviolétia ei?füpza narurá:nó tfi $m ꝓpꝛieta 
tcm opís medicine ⁊naturã eius.Et fecundus eft : qim nas 
turc ꝓpꝛietas cft ocfendere ab vnoquoq; bumozum:c pio 
bibere exituʒ eum a coꝛpoꝛe tẽpoꝛe diuerſo a natura bumoe 
ris ⁊ cõplexione cius; ppterea qp opoꝛtetipᷣam refifterc cii 
€o qð eieſt cotranum: piobiberob eíus impedimentum. 
ap ergo ocfendit ab exitu pbleamatis:7 cóferuat ipfum 
co:pibus tm eſtate:⁊ fitentus eius leuioꝛ ín hyeme pꝛo⸗ 
pterea quia neceffe eft ei refiftere calidítati ⁊ ſiccitati eſtatꝭ 
fagiditate pplegmatis ⁊ büidirate ipfius. fimiliter ocfen 
dít ab exitu cbo.ru. c »feruat eam in byeme: facit eíus exi 
um facilioꝛẽ ín eſtate: ppterca q: neccfanum eft eí ín hye⸗ 


me ꝙ calefaciat t deſiccet:in eftate p frigidet t humectet: 
⁊ fm ſimilitudinẽ buius opcranonis ab critu fanguinis in 
autiino: pprerea q opo:tcrípfam refiftere fagidiran ⁊ fic 
citati autũni. 3n vere auté fi fuerit naturale t quo qualia 
fupza qualiratem son augmẽtatur:⁊ neceſſariũ nobís cia 
cuarc omncs humoꝛes viriuter c ĩcipiamus euacuare cum 
ipfo omnes humoꝛes funt oclati et cíus exitu egredíantur 
1^ fitempus oeclinauerit ad naturam alicuius bumoziez 
us plurimum noftre intentionis et noſtri ftudy ad 
cuacuandum bumozem illum àd quem tempus occinat. 
Sii ergo vrtas medicine remanterit in co:poze poft? cua» 
cuaucrit pplegma:euacuabit poft ipium cbolcram nigram 
Cum oifficulrace plurima:⁊ erir illo per ouos modos. Cinus 
€o:um eft:quomá medícine non cft popzium educere cbo» 
leram nigram:z neqs cdudit cam niti fuperftuitate virtuns 
fuec Labo: fuo: t ſcõs cft grofíitudo cbolere nigre:⁊ elons 
gatio obedientie ipfius ab operatione medicine iD? fi medi 
ane fucrit pzopzium educere phlegma:⁊ fuenit ſubtilis: 16s 
ocbilis operationis:euacuabir pb.egma pꝛimitꝰ facile:qm̃ 
pꝛopꝛium eft euacuare (pfum:poftea quiefcerc pꝛopꝛie aum 
facrit tempus bycmis:pzopterea quía natura indiget pau» 
citate pblegmatis ín cozpozíbus ín byemepzopter fimilitu 
dinem fui complexioni cempozís: zquia fo:rirudinem et trí 
biit.£ fi medicine virtus fuent fuperffuíras : c rcmaferit 
virtus cius in co:pe:poftd ipfa euacuauerit pplegma:edu 
cet poft ipfum cpolcram rubeam labozíofe; quonià medici⸗ 
ne non ett ꝓpuum cuacuare ípfam. s£tnon cducit cam nift 
fuperfiuitatc virtutis fuc c laboze fuo : 7 quía cft fubrilioz 
cbolera nígra. Siergo rcmanferit virtus mediane in corpo 
rc : poft iliud ſciucet poſtqᷓ euacuauerit cboleram rubeam 
euacuabit cboleram nígram difficultate plurima : quontas 
medicine non eft pzopzium cuacuare ipfam . Si $0 mecid» 
nc pꝛopꝛium fucrireuacuare choleraʒ nígrá: euacuabit cbo 
leram nigram pꝛimo:qꝛ eft pꝛopꝛium. 4£^ fi virtus medici⸗ 
ne rcmanferit poft iilud ín coꝛpoꝛe:euacuabit cboleram rus 
beam p:opter lcuiraté cius. si ergo pdurauerit virtus me 
dicine i co:pozezeuacuabit pblegma poftremo. QT /2- fime 
dicina fuerir compofita ex mcdiciuis euacuativis omn.um 
bumo:um vaiuerſaliter:pꝛius euacaab.t cboleram rubea; 
Quoníá ipfa cftleuio: bumo:ious 7 ſubtilioꝛ eis ⁊ velocio⸗ 
ris motus:quoniá ip(a fluít propter ſimlitucinem fuas nas 
ture ignis:deinde poft illud pblegma pzopter fluzibiurate 
ſuam ⁊ aqucitaté € fimilítudimem fuam nature aque: eĩ⸗ 
de poftremo cho.nigrã ppter fui groſſtucinẽ ⁊ grauitatẽ: 
⁊ ſititudiuẽ nature terre. 4» fi remaſerit vᷣtus medicie poft 
il ín coꝛpe:⁊ fuentipía tãte vircutisvt vincat naturam: c 
euacuet ſanguinẽ: pbibebit iliud natura: puenict inter 
eas luctamen 2 bellum:íta vt inde pueniat tincopís c tri 
ſtitia.Si gillð pfeuerauerit:nó erit fiducia in natura quin 
victa fir:z relínquatregnit: «pereat bó p:opinque ꝓpter⸗ 
€a qr natura ocfendit fanguínem fempcr: z non foluir eius 
exitum:niñ medícina víncat eam füperfluirarevirturis fuez 
quoniã fanguis eft cuftodia narure:c illud cft ppter dues 
tnodos, inus fapozofitae cíus pprercíus ouiccdinemvel 
fuauitatem ⁊ bonitatem guftus cius : ⁊ ppinquitate ipfi? 
complerioni bomines . s£tfeciidus eft neceffiras qua babet 
Oe coad nutriendum membꝛa c creandum coꝛpus. Ham fi 
fanguís pꝛiuaretur: non inuenirct natura in altjs humoꝛi⸗ 
bus cius vicarium : pzopter bozribilitatem guſtus cius: 7 
abomínationé ipfius: elongationé fuam a copleríone coz» 
pozís humani:⁊ diuerſitatem eius ab ea natura. ctías illud 
ideo:quoniã cbo.rubcea eft cali.⁊ ſic.acuta adurens. t cho. 
nigra cft acetofa incifiua ⁊ oeficcatiua noctiua. Phlegma 
$0 abominabile inſipidum ínfrigidans mollificatiuum:cui 
non eſt guſtus neq; ſapoꝛoſitas:⁊ ppter hocvnicuiq; ipſo⸗ 
rum attribuit locum ꝓpꝛium in quo tpfum compꝛebendit: 
⁊ ꝓbibet ipſum perambulare in coꝛpoꝛe:ne eat per mẽbꝛa: 
et nocumẽtum eis faciat:⁊ impediat ea multitudine ſue di⸗ 
uerfitatís ab eis.Sanguis 9o q: in vltĩo eſt eq̃litatis coul» 
cedínts ⁊ fuauitat!:recipit a natura: fact? € incedẽs cũ ea 
ín toto coꝛpe. ¶ (7^ fi 4$ dixerit:an nó pᷣmiſſuʒ ẽ iã ex Pmo 
nc tuo:hũdꝛes delati ſũt ĩ ſanguĩe:⁊ exiſtũt Eco ſꝑ:q̃re etiã 


elementooum., 


tunc otrifti ꝙ ipñ nõ cõcedunt ci eo in toto coꝛpoꝛe: cum 
&b co feparan nó ſunt. Dicemꝰ ei qmm humoꝛes qꝙᷓuis fint 
feparabilce a fanguíne:rfi in co ꝙ fociárur ipi cr eis:nõ eft 
Quántas $tutie d (anguis naturã alteret: ⁊ recedat cũ c? 
fapozofitate. 3mmo er cís nó affoaaf ipfi nifi quáritas q 
natura indigct pternaturas virtutum naturaliti:q ſunt 
£n vnoquoqs mebꝛoꝛum virtutes naturales: virtue falicet 
attractiua conrentiua digeſtiua c erpulfiua : ⁊ illud idco 
qmvniüquodq; mebꝛoꝝ cozpis iadigẽtpᷣtute attractiua ca, 
4 ficca.coucnicntc virtuti cbolere ru. d fibi bumicitate oc» 
ficat: c eam ad ipm trahit: ficut ocficcat fol humiditatem 
müdi cahditate ⁊ ſiccitate ſua:⁊ eleuat eam ⁊ aſcẽdere facit 
ſurſum.t indiget etiã vᷣtute retẽtiua frigída 7 ſiccõueniẽ 
te nature cbo. nt. qre trahit cibũ ⁊ ſeruat ipm donec in ipᷣo 
perficiat virtus digeſtiua:ſimilis nature fanguinis oꝑatio 
nem ſuã faciens caliditate ⁊ humiditate ſua:⁊ cõpleatur ⁊ 
perficiat ipius digeſtio.Et fimiliter eft ei neceſſaria virtus 
lubꝛicans frigida ⁊ bumida: fimilis nature pblegmaris exe 
pcllens fupfluitarem cibi ⁊ ſecernẽs eà ab ipo: c illud ideo 
Qm burmiditas lubꝛicãs ⁊ lenit exitũ:⁊ frigiditas coadunat 
⁊ ftringit ⁊ ꝓijcit füpfluitates ad exterioza ¶ 95 fiahgs 
dixerit: cũ vᷣnñnqðq; mẽbꝛox coꝛpis bre q̃tuoꝛ indigeat vir 
tutibus vt ci? actio cõpleat: ⁊ phaat digeſtio cibi ipiuszet 
be virtutce nó perueniát ad vnüquodqs mẽbꝛoꝝ uifi p id 
Q9 fauguini aflociat ⁊ admifcct ei vel reliquie bumo:zibus 
er pauatatc bumoxz( aliter eoꝝ) cfi $tutes iftefint ex eis 
Xinde ergo virtutes ifte ad co: peruemiir:cüru iam eſtima 
ueris:q fanguis co:dis fit purus ⁊ müdus ⁊ nudus ab bu 
mozibus:qui oírigif ei ab epate vt nutríatur coꝛpus cius 
Immo nó intẽdimus nifi 5e ſangume ꝓcedente ex ipo fn 
arterijs ad toti coꝛpus:qui eft vebicutii calozis innati:ex 
quo cft eius matería ⁊ ipiusnutrimetii, 8 fanguíne ant q 
eitrüfimitrit ab epato ad nutriẽdũ coꝛpꝰipᷣiꝰ:nõ funtbumo 
rc8 fcparati, Na fi illud eẽt: indigeret coz t pꝛiuaret᷑ a na⸗ 
turalib?opatióib?, Cã aũt ppter quá fir ſanguis arreríaz. 
«miüd?nud?7ab hũoꝛibꝰ⁊ ſoꝛdibꝰ:⁊ ꝙ ad coz nõ vadit 

€r fanguienifi qð € meliꝰ z laudabiliꝰ: demũ diſcernit ipᷣm 
⁊ accipit ad nutrimẽtũ fuí: c nutrimẽtũ calous ĩnati qð eft 
in ipo meliꝰ:⁊ trãſmittit qð oc ipo ſuꝑeſt poft illud ad mé 
bꝛa pectoꝛis ⁊ pulmonis c caput vt co nutriant᷑: qim abus 
boz mẽbꝛoꝝ ett ez fupfluitate abi coꝛdis: ocínde cibat᷑ cũ 
co quonutritur ez eo Q9 otíncr: Q3 cõueniẽs cft nature et 
cõplexioni fue : poftca remanet reſiduũ ⁊ oifcernírípm ab 
vtraq; colera t pplegmare c oibus ſoꝛdibꝰcoꝛꝑis:⁊ trãſ⸗ 
mittit ipᷣm inarterias vbi vepa£ eo calo; innatus: vt cx ei? 
pinguedine co ꝙ nutrit « fpargi£ cii coin toto co:pe ſubi⸗ 
to abfqs téposc:ficut ferf lumen folis ín aere: 7 fpargif ín 
mũdo fübito abſq; tpe:fs ficut cũ aer eft infidus € purusa 
nebulís  nubib?:eft lumé folis fpédidii c pure lumimofus: 
filt fanguis arteríarii pcedes a coꝛde:cũ fit purus mũdus 
oifcrerus ab bumozib? « fozdibus:cft ſplẽdoꝛ caliditatis in 


pate purus mũdus clari luminis:qm nibil ei admifeef qð 


ipᷣm turbidet:⁊ faciatipᷣm acqᷣrere vmbꝛã ⁊ tenebzas. Cũq; 
taliter eft ci? radi? e(t pinealis: ⁊ aſcẽdit Pm angulũ acuti 
⁊ €rísit ftatura bois. Aud $ofignifica£ ouobus modis. 
Anus coz cft ſenſus:⁊ alter cft ratio.Ex fenfu quide quía 
inuenimꝰcũ ignis accédi£ in olco puro:aut cera mũda:aut 
líanis ficds: cft radi? pinealis: ⁊ aſcẽdit Pm angulũ acutũ. 
Et cii accẽdit᷑ ínoleo turbído: aut ccra ſoꝛdida: aut lignis 
humidis: acgrít vmbꝛã 7 tenebꝛas: ⁊ minoꝛat᷑ lume eiꝰ:et 
aſcendit $m anguli expãſum. (£t cc rõne quidem:qm̃ tue» 
nimus bois cum exiſtat:⁊ caliditate mnatá fo:té puram et 
mũdã afcendétem $m anguli acutũ: ⁊ erit ergo ftaturabo 
minís: cii ꝓcedit in etate ⁊ fenefcit: obtencbza£ lume calí 
dítatis ĩnate: acquínt vmbꝛam ⁊ tenebꝛas:⁊ aſcendit Pm 
angulũ expãſum:⁊ inclinat᷑ ſtatura bois: € quãto plus cali 
eitatis innate auget vmbꝛa ⁊ vetuſtas:tãto plus auget fta 
turc bois inclinatio: ita vt extinguat᷑ caliditas innata: dila 
tetur ſtatura ⁊ cadat ad tcrram. «T ſi quis dixerit:qua⸗ 
rc negaftí c» inclinatio doꝛſi ſenis fir pꝛopter debilitatem 
coꝛpoꝛis cius ab erectione:⁊ non fit pꝛopter groſſitiem ca» 
loꝛis innati: c multitudmem vmbꝛe ⁊ tenebꝛarum ipfius, 


niam eft otranus loco fuo naturali:⁊ eft exitusa 


S o.vj. 


Dicemus ci ꝙ ſi res effent conualeſcentes ab egritx dini⸗ 
busnon valentes ſtare pꝛopter debilitatem.et cum aliquis 
eoꝛum ſuſtentatur ſuper atquo: erigit ſtaturã eius: ctfi ſit 
cius inceſſus debilis pꝛopter debilitatem coꝛpoꝛis eiꝰ.Se⸗ 
nes autem non funt ita ; quía inuenimus eoꝛum aliqut nó 
indigentem ſubſtentari fuper aliquid p:opter foꝛtitud⸗ 
nem co:pozis ſui:cuius tamen doꝛſum indinaturzcrigi va* 
lens. (£t p:opter bác caufam incinaf (ratura animaliuʒ:et 
non crigitur penitus : etfi fint cozus cozda durioꝛa ⁊ foꝛtio 
rà df eoꝛum calo; innatus groffio:: « vmbꝛe plurium tes 
nebzarum d calo: hominis:⁊ calo; eoꝛum pzopter boc afc£ 
dit ſm anguium fum et dilatatur ftatura ípfoxutm. 
IT fi aliquis operit: quauter fanguis eriftens in ar? 
terijs factus eft vebiculum calidiranis innate: cum narura 
in arterrje ouas fecerir nuntcas; quarum vna fir via ſangui 
nis:⁊ altera fit via fpiritus vitalis. Di permeam ví 
tam (uro ꝙ natura tam feat illud: 7 fcdr fpirirui vitai curi 
cam arteric vacuam: inorediturin ea ad totum co:pus: c 
ci fit fpiritus vitalis cozpus fenfibile fimile eficntie acrisz 
nonindiguit fubftantia deferẽte ípfum: fed cum caliditis 
innata fit qualitas: fuit neceffaria materia oeferens ipfum 
quap:opter facit natura fanguíné arteríarit vcbícuin ipi? 
⁊ ex ipſo eius materia z ipfius nutrimẽtum. ¶ (Cc fi dixe⸗ 
rit: quare ergo factus eft exitus fanguinis fluru narium et 
menftruo:um ín pluribus egritudin:bue laudabilis : et 
nunaatíuus falutis:cii cius eritus apud naturam fit vate 
ucrfalirer viruperabilis: quoniam i; eft cuſtoditiuus. 
Dicemus ei quoniam cius exitus fuxu narium : vel mene 
ſtruoꝛum:eſt eroperatione nature ; cum multipucatur fus 
per eam:⁊ generat ipſam:⁊ debilitat eam:non propter ali» 
Quid quia vincatipam : ⁊ faciat eam egredi ab ex violen⸗ 
terzmfi quía neceſſarium eft ei euacuare ipm £ter cís oue 
figaificár illud:eft ꝙ nos inuenímus exitùm euis aum fue 
ritin die cretico : fignificantem fostirudinem operarionis 
nature:⁊ laudabilis: ⁊ nunciat falutem. r£r fi afruerit exi? 
etus in oíe non creríco:z ppae in oie caritudinis ert tau 
dabílis ⁊ nunciat timozem : quoníam fignificat ꝙ erítua 
eus eftab acuiratefüperfluirans ⁊ pzauiratis egritudinis 
⁊T non a regimine nature:⁊ er ipius ezdtatione, Ex cís vo 
quz ſignucant cp eius exitus eft flugi narum ⁊ menſtruo⸗ 
rum eft ex operatione nature: et qp eius exitus non ab bis 
loas:eft egrediẽs ab operatione nature eft: qꝛ inuenimus 
eius ertum fluxu nariũ er menftruo:um ex lods per oue 
natura conſueuit iplum euacuare fcmper fine oifficultatez 
⁊ abſqʒ doloꝛe:⁊ abſq; caufa pzecedenre nifi neceſſtate ha⸗ 
rure vt ipᷣm educat. Ipfius aũt exitus cx altis locis abißis 
eſt ex locis per quenon conſueuit natura ipf. m euacuare 
nífi cũ oifficultare ⁊doloꝛe ⁊ caufis coetibus ipſum egre⸗ 
di:ita qp natura non indigeat. Cauſa autem ín hoc eſt ꝙ na 
tura pꝛeparauit vnicuiq; fuperfluitan cozpozíe lccum pꝛo⸗ 
pitum per auiem cuacuẽt tpfüm extra. Ex cís eff quontam 
ipfa pieparauit ſuperſtuitati digeſtionis pꝛime facre in 
ftormacbo erítum per anum cum folurione ventris. Et po⸗ 
fuit ſuperfluitati digeſtionis fccüde facte in epate exitum 
per fozxamen vrine fm ꝙ eft in virga, £t pofuit ſuperflui⸗ 
rati digeſtionis rertie facte ín requis mébzis exitum per 
po:0s coꝛpoꝛis minimos vapose ⁊ ſudoꝛe t menſtruis et 
bumíditatibus oculo:um et palati: ⁊ fo:dibus aunum:ct 
falutain fputo femper z fuxu narium boza poft bozam ais 
cius cft itas. £t uis generatio fanguinis fitopce 
ratione bonitatis digeſtionis fecundce facte ín epate:tzm 
eius augmeati in cozpoze: t multiplicatio invenis:non cft 
nifi ez bonitate digeſtionis tertie face m membzis: quoe 
niam eft ez fuperfluitate cibi ipſoꝛum cum non indicit coz 
⁊ piopterbocfac? eft exitus fluxu narium ⁊ menftruo:um 
melio: c laudabilioꝛ exitu eius folutione ventris t vꝛine: 
quoníam erítus eiuſmodi uxuum 7 menfiruozum eft ab 
operanóenaturc er locis quenatura iam parauir vtfuper 
fluítas digeſtionis egrediatur ez eis. t eritus cius folus. 
tione ventris ct vzina earcedinir ab operatione nature:quo. 
: : locis qna 
tura iam parauít ad boc vrfuperfluitatem digeſtiõis psi? 


Liber 


tme facte (n ſſomacho: c ſcðe facte (n epate euacuet per ea. 
⁊ ppter hoc eius erit? ab his duobus cit calidus valde:qm 
eit extra curfum naturalẽ:quẽadmodũ cft ezit? ab oze vos 
mitu calidus. f. valde ⁊ pniciofus: qm eft cxtra curium na» 


turalé, ¶ Qñ quis cõtradixerit nobis vel capto p í3 quod 


birit bippo. ín lib:o appozifmoz:na toi dixit.ꝙ quib? exit? 
fangainia als anle eft octeríoz: « p inferioꝛa laudabi 
lío::t pp:ie cil eft niger. Dicemus ci qp orppo.non —* 
rauit citi ſanguinis ſuperiꝰ cf eft fluxu nariũ:neq; laud. 
uítipius exitũ inferrꝰ cn eft Auxu vẽtris ⁊ vꝛine.ĩmo nó ví 
tuꝑauit ipm ſupꝛus nifi cũ cft cà tuſſi ceomitu: c laudauit 
ipa inferius nifi cũ eft er venis emoꝛropdaꝝ.Ex bie oq 
fignrficàr illud:eft id quod ipfc dicit:⁊ pᷣpꝛie cum eft mger 
fanguis.emo:o fozte nó € niger nfi ci? ſupuat exitꝰ 
€ ſubtiliet᷑:⁊ colct:c fiar laudabilis: exitꝰ ei? 30 eio fit di⸗ 
uerfus a locis naturalib? p que natura cuacaarc cófucuit, 
icem? ci qi emo:rovdes nó funt oc mẽbꝛis naruratib? 
q̃ narura pꝛeparauit ad poc vt fupfluitas coꝛpoꝛis p e3 cua 
cuet:imo nó ſunt nifi loca accideralia: qb? narura ingenia? 
uit cii eis indiget: vr ex cis diſrũpat venas c euacuet p cas 
fanguine nigrü fpiflum grauem;cuíu9 ppictas eft deſcen 
dere t rediread inferíoza: quéadmodii ingeniauit 7 rupit 
ín capíte venas fübtilcs:p qe euacuet fanguine atríati fub 
tilẽ:cuius ꝓpꝛietas eft afcédere fuper? natura. (T Si aüt 
aliquís oigerit: cũ natura nó euacuet fanguine niti per loca. 
quoꝝ ꝓpꝛietas cft vt ſupſi uitas digeſtionis tertie cuacuct 
peace ergo nó euacuauit illũ p pozos curis; p quos cua 
cuátur füpfluitates cii fudoze 7 vapozc: ci funt nifi oc fup 
muitate oigeftionis tertie. Dicemus ci qm fuperfluirates 
d egrediunt᷑ ſudoꝛe ⁊vapoꝛe:nõ funt nifi oc fupfiuttate nu. 
triméti méb:02:d (am exiuit epvenis ⁊ ↄtinet m mébzis cit 
óremanettup ca: cerpelíteá ab eis: C educit ipam p po 
ros cutꝭ cüvapo:e t ſu doꝛe ppterea qp vicina € exterioꝛibꝰ 
co:pis.iSásuis aiit augmetũ eft ex fupfluiratc ↄtẽta in ve 
níà c cop:cpé(a ín (p.a. ⁊ nõ egredit ab eis ad mebꝛa: 
mẽbꝛa recipiũt ipᷣm ppterca qp ipo faaata funt: € ppter 
educic ipm natura ex venis ppter elógarióes fuí ab exterio 
' ribus co:pibus.Q[ ſi ag s dixerit:cũ mediana apud tc 
nõ cuacuet ez humoꝛibꝰ co:pis. pzimít? nifi tübrilioze eius 
⁊ velocio:ís motꝰ:deinde ilii q ſequit᷑ ips ⁊ ſubtiutate t le 
uitatc donec puéia ad ſpioꝛẽ fupfluitarà c difficiloꝛis 
mot?:qre ergo nó euacuat fanguíné poft cbolerá ru.c aii 
pblegma: ci fit leuio: c fübrilio: pblesmare multũ.Dice⸗ 
mus (am pꝛeſcis ín coq pe eit oe rfióibus bui? 
queftionts. Cid m quo exiſtit ſufficientia 7 plenitudo ab ite 
ratióc c émoníe ín ipo:t ↄſtituimꝰſuꝑ ipm oemóftratioes 
manifeftas ex oefcriptióib? naturalib?. c diximꝰ naturanó 
euacuat fanguíne folutiócvetris.t nõ euacuat fps etiã p lo 
cos p ds euacuare ↄſueuit ipᷣm nífi mttiplicet fup ipmt ab 
horrcat eii: c eijciat eũ a fezt educat ei apo ſe:quẽadmodũ 
educit pater filifi eil (rafa£ cii ipo.fitcí tn magís dilectus re 
liquis bumo:ibus : c ficci magis Dum € ppínquío: d 
ipi. «T (D fi oícerit:qre ergo nó oimitti ꝙ cali friai.fic. 
bumi.fint eleméta co:pis bumani fim vᷣitatẽ:cũ fint ſimpli 
cioꝛes elemétie 7 remotioꝛes a cõceptione. Dicemus ed 
fermo tu? cii dicis calt.frigi.ficci.ouimft.nó euacua£ ab vna 
duaꝝ rerü:aut vr —— illud qualitates ipᷣas:aut coꝛ 
deferẽtia qualitates. ſi volucris ꝑſermonẽ tuii quali: 
tates ipᷣas: eft fermo manifeſte falſitatis: t apparẽtis va» 
nitatis: qim qualitates funt accidẽtia oelata egentia ínfirio 
ne fac efientie ocferétibus ipa. £teméta 9o funt fubftátíe 
oeferentes opulente ín firione eſſentie ſue ab eo qð eſt de⸗ 
latii fup cae. ocferens vᷣo nobilius eft delato natura:quãtũ 
deferens cft ſubſtãtia fica exiſtens: t delatũ eft accidẽs fco 
parabíle, Subſtãtia crgo eft altioꝛ accidéte:c incõueniens 
Quidé eft vt nobilius natura ptjcat exco qð cft vilius nas 
tura:t ned, ignobiliꝰ fadt neqs oiminutü faat inte⸗ 
grum: qm̃ fi poflibile efict: illud in boie effet poffibile, nec 
pa ex coq eft vili?eo 4 faceret qð £nobili?ipo:oonec 
facerct rõnale imostale.t qͥdẽ D ẽ incóuenite manifefti?.cp 
fi ill poffibilc vt facerct fibi fite ad bocvterpelleret puta 
tione ⁊ finé a ſe:t ect poſterioꝛ ⁊ fostíoz; vifus aũt euanefee 


re facit (15. QT. dixerit calí. fri fic. biidítas funt apð te 
accũtia: t acadétía funtremouibilia abſq; remorióe fubie» 
cti c comuptióe ipoz:qre 6 nó remouifti caliditate ab igne: 
t rc nó feciſti nos inuenre ignẽ nó calidii: tcrrá nó necã: 
aquá nó trigidã:aerẽ nó bumidil. gPicer?c: qmaceidetia 
funt $m plures modos. sco cm qdà funt leuiavelociter re 
mouibiua:ſic pallo: q eft ez timoꝛe:⁊ rubedo d € ex verecũ⸗ 
dia: eoꝝ q̃aã funt máfiua tarde mobilia: fic varietas octi 
vain: ſamtas (ani; et coz ddá funt magis máfiua ⁊ fiio» 
ra; ficut nfibilitas in poie: « coz funt alia magie m3fiua fi 
cut cali Ligne: frigiditas in aqua. £13 crgo ck eis eft forti 
ter feparabile ficut pallo:: à: diſpoñtio.  q9 ex cis eft tar» 
duis leparabile.fiait vanetas oculi varrj.ó: habitꝰ ⁊ qd eft 
er cís mãſiuũ magis 4 firi ficut rífibilitas in bote: notatur 
pꝛiũ:⁊ qð er eis máfiui c figi cmag[repit m omi -— 
tirióc z omi tpe ficut calidíras ín (gneznotat naturale. 
turale 9o eft $mouos modos. nà aliq cft qð exiſtit in eo 
ín quo cft femp actu ficut calidiras:qm ipa femp inuenitur 
in ípo actu: ppterea factus eftagens in coꝛpoꝛa nf apó 
tactiũ.t alió qo eziftírieo ín d eft potetia: ficut caliditas ĩ 
melle:c 5insibere c pipere.ípa nágp tactu c acru funt frigi» 
danatura:4 ptáte funt calíáa vel potétia; ⁊ ppt b nó agũt 
ín co:panfa p tactũ:qm̃ ipa nõ agunt mfi poft paffioné fua 
& natura inter coꝛpus Texitũ eíus qð cft in eis ex potentia 
ad acri. Signiñicatio aat ipius:q fi nos acccpim? sinsiber 
— « cõtriuerimꝰ vnti ipᷣoꝝ: ⁊ poſuerimꝰ ipm fuper 
(iid qo apparet oc co:pe exterius: no ageret in ipo auqd: 
nifi murarcf ab bumíiditare cozpoz noftroz: ct refc 
⁊ apperet qualitas eí? cii calidítate vapozis and ín nobís 
appareret cius actio. 3n his ergo cft figníficatío maniicfta 
qp ipanó agũt nifi patiatur. caliditas di cío eft potétía: nó 
actu, Sam igit manifeítü ex cís d decaarauimꝰ:ꝙ druis cas 
liditae in igne fit ſe ilís ab co:th cft ico naturali: nõ 
ſubſtãtiaus.C /D- fi dixerit:q̃ eft ó orntia inter rem exiſten⸗ 
tem ín alio naturaliter; c illð qj» in ipo exiſtit ſubauter: Mi⸗ 
€emus ci qm eft res ci in alio naturaliter inucnif : inueni⸗ 
tur in aíquo ab ipo accídentalíter:ficut caliditas.nam cum 
ipa fit in igne naturalis:poffibile eft ipam inueniri ín febꝛi 
Girante: ferro candente: t aqua feruentí accidẽtaliter. Res 
tod ín alíquo exiſtit fübaliter zactualiter: nullo modo in⸗ 
uenitur ín alío pin co ín quo eſt: neq; fübftantíaliter:negs 
accidentaliter: neqs potentía : neq» actu: ficur eft receptio 
mo:ns ín bomine 7 rónalitas. pc cum fint oue fubftantie 
ín (po:nó eft poffibile cas inueniri ín alío ab (po: neq; ſuba 
liter:neq; acctaliter.4T 4» fi qe ↄJdixerit inuẽtioe rõnali⸗ 
tatis i indíuiduis füp:cmis: t moꝛtis in aĩalibꝰ. Dicemus 
ei ꝙ illud nó repif nifi ſeparatim:⁊ nüdp cõiũctim. 3n indi⸗ 
uiduis em̃ fupzemís in quib? inueni£ rónalitas: nullo mó 
inuenit᷑ moꝛs: z ín relquis aĩalibꝰ à funt pꝛeter hoĩem: in 
quibus ínuenif mo:s: nulla inuenit rónalitas. fn. hoĩe em̃ 
inuenit vtrunq; fimul. € ¶ O ñ aliquis ofrent. Nõne calidi 
tas eſt cõſtitutiua eſſentie ignis cum ſit calidus oĩs ignis: 
(re ergo nõ dixiſti qp cft ín ipo ſubalis. Dicemꝰ ei qf ſuba 
le ín aliquo cft »ftituríuii eſſentie ipiis cii cóuerfioe vniut» 
cuiuſq; ipᷣoꝝ füp cópart fuii: ficut cõuerſio diffinitiõis fup 
oíffiniti t ccouerfo:calidítaríe aũt in gne nó eft íta. duis 
enim ois ignis cft calídue: non tñ poffibile effe eft: vt dicas 
calidü eft ignis:qm̃ quedá rcs funt calide:q̃ nõ funt ignis: 
ficut eft bomo febꝛiens:ferrũ candeng:aqua feruens. gam 
igif remouet᷑ caliditas a cõſtitutiõe effentie ignis: cil inue» 
niatur in alijs ab eo. 7 ppter boc pbs non fecit eá ingredi 
diffinitiõe ignis declaratiua nature ipᷣiꝰ. Diffinitio nãq; 
ignis declaratiua nature eiꝰeſt hec:ignis eft coꝛpꝰ leue fub 
tile luminoſum afcendens ſurſum. Jam igit manifeftii eft 
⁊ clarũ ꝙ qualítates fünt accidẽtaliã naturalia delata ín ele 
mentis: c ſumt ſube deferentes cas. € 22^ fioírent: d ergo 
eftorntía inter rem eriftéte ín alío naturaliter: 7 illud qð in 
tpo exíftit ꝓpꝛie. Dicemus ei qm naturalia hñt contraria 
agentía adinuicẽ:⁊ patientia adínuice:ficut calíditas ignis 
« ficditas ei?. c frigiditas aque ⁊ humiditas eus. vnadqg 
em̃ ipaz agit ín coparem fuá:cpatit ab ea. £alídiras nágg 
agit in frigiditate c patit ab cazficditas in bumíditatem: ⁊ 


elementooutt. 


itur ab ea. Pꝛopꝛiũ $o non eftíta propter ea ꝝ non baz 
et cõtrariũ qð in ipfum agat ta quo patiat: rífibilira. no 
inueni£contrariti in ipfam age c à quo patiat «T Si aut? 
bircnt ꝙ tritticia eft cotraria rifibilitati: € illud idco qim leti 
cía agitipfam c remouct eá ⁊ patif ab ca c remouet ab ca, 
Dicemus eíq triſticia non eft ↄtraria nifi gaudio c leticie: 
t non eft 2traría rifibilitati:c iliud (dco qr leticia vel gau⸗ 
dium eft motus c curfus naturalis fanguinis c calditatio 
ínnate:t fparfioipos ín co:pe cũinqetat᷑ ala t moucf ade 
ipiendi illud quo gaudet  indetat coclectaf, triftidia Yo 
eft oftrictio:c eft quies ⁊ motus fanguinis ⁊ caliditatis in⸗ 
nate; ⁊ cius coftrictio eft cii ocponit inflatio aie. ppter tere 
rcfactione ipfius:q: ipfam contriſtauit. Riſibilitas v0 non 
eft ci cótraría:qm ipfa non eft nifi oif; ꝛoueniẽs ride 
tí er gaudio c letíaa cũ confequi£ qo vulz. €] 22: fi dixerit 
que eft ergo oífpofirio illa: Dicemꝰ eiꝙ eft tremo: c fonus 
Ucertoꝛũ pecto:ís cũ feruet ſanguis c cleuat c — 
lacertis pẽctoꝛis ꝓpter inquietates nature motu aic apu 
delectationẽ ** cũ co qðfacit ipſam gaudere.Cuʒ ergo 
ꝓuenit ille tremo: ín lacere pectozie: audit illetremo: c 
cacbinnus ⁊ fonit?:triftícia ergo nó eft cotraría riſibilitati. 
¶ TAð fi oírerít d cft differẽtia inter pz ín alio « acci» 
dens infeparabilczais ambo fint infeparabila ín quo funr, 
Dicemꝰ ei qm̃ ínter ea funt oífferetic rríii modoꝝ.Unꝰeoꝝ 
ett ꝙ quis accidés fit infeparabile ab indiuiduo in quo eftz 
non tñ in tota fpccie reperit in qua inuenit᷑: ⁊ cũ cftimarus 
fueris ei? remotiócs: inuenies ei ſucceſſoꝛẽ:qui c ipfum có 
tinentur ſub gne vno:z cõuenunt in pdicaméto vno ficut 
íngredo ethiopis:q̃uis em rpa imfeparabilisetbiopt: tnino 
toti ſpeciei bots cõuenit:⁊ cum eſtimaueris eius remotioz 
nẽ:inuenies albedine fuccedere cí:et cótinent ipfe ouc fub 
p:edícamento qualitatis: t cõiungunt᷑ fub gñe coloꝛis.Et 
ecũdus eſt:qm̃ pꝛeter boc qp accidẽs nó inuenit in rota fpe 
cie:pertranſit ſpeciẽ:⁊ egredít ab ea ad alíud ſicut varietas 
oculos. Ipſa nãq; p:opter boc p nó inuemt᷑ in tota fpeciez 
pertranfit bomine ⁊ credit ab eoad equi ⁊ afinum c 
ſimilia. ¶ £ttertíus cft p uís accidẽs fit inſeparabile bo 
míní:tfeft poffibile facere fimil£eiarte ⁊ ingenio ficut cft 
fimíras, Is er ipfa fir ínfeparabitis bommi fimo:eft tñ bos 
mini poffibíle facere fimüem ciín foꝛmis c ereplis facris ex 
erc ⁊ ex argẽto t alijs. ppiícras anté non cft ita:qm̃ ipa re» 
tur in tota fpecie aur porentía aut actu: ⁊ neqp tranfir a 
pecie ad aliud:neq; eft poffibile bomini facere e ſimile in^ 
genio neqs artc nec aliter. &lerbi gratia. rífibiliras reperit 
ín ſpecie hominũ tota:c nó pertranfit ipfas ad aliud:⁊ neq; 
poflibile eft bomini facerc et fimile atíquo modo..ingenio 
neqs artc:et ppter boc ppꝛietas exiſtit in eo cutus eft pzo2 
prietas ficut cft oíffinítio cii oxffinitozípfa enim cõuertit cũ 
€o cuíus ipfa eft pꝛopꝛietas ficur conuertit oiffinítio cil oif 
fimto:oicis enim ois bomo cft rífibilis ⁊ ecóuerfo:ficut oí? 
cis omnís bomo eft viuens rationale moꝛtale:⁊ econuerfo, 
¶TO ſi oizerít cum accideo apud te ſeparatũ fit a pꝛopꝛie⸗ 
tate:qm̃ pꝛopꝛietas reperit ín tota ſpecie:accidẽs yo non: 
ob quá rem igitur facta cft fcriptura propztetas bomini; en 
nó reperiat in oi Dole ot tpe JD icemus ci íam pꝛemiſſuʒ eft 
ec fermone noftro ꝙ ppzietae eft $5005 modos:aut actu: 
aur potentía:que aüt eft porétía:aut eft ín quadá parte fpe 
ciei abfq alía :3ut eft ín tota fpecie ín tempoꝛe vno abfq te 
poze alío. &aufa aut£ illius eft: qm̃ ppzíetas m bomine eft 
Pm trcs modos. Vnus coz eſt ex motunature ⁊ eius ope» 
ratíone obuíante impꝛeſſionibꝰ aĩe.et fcós efter acríoe nas 
turc obutáte impseffionib? naturarũ: et tertius cft er opes 
ratione aie cum fenfibus obuíante occafionib? pꝛeparatis 
apparétib? adueniẽtibus bomini extrinſecus.Að ergo fue 
nt coit er operatióenaturc obuiáte impzeffionib? anime: 
r«perit ín tota fpecie ⁊ ia omni tẽpoꝛe ficut riſibiutas.nam 
cũ ipſa ex ínquíetudínevel infeftatióc nature motu ate pꝛo⸗ 
pter fapo:ofitate (uà cum eo ipfum letíficatzrepen£ in rota 
fpecie ín omní tẽpoꝛe.qm̃ ímp:effionesate reperiunt in 
tota fpecíc omní rpe.Q3 aut fuerit coz er operatióe natu 
re obttáte imp:effionib? naturarit:nó eft poffibile inueniri 
in hoꝛa inuentidis cópletionís 2uemtio gñatidi 1pfi?ficut 


Fo.vij. 
canicies apud ſenectutẽ:nã cum ipſa ſit ex operatiõe natu⸗ 
rc obuiante impzeffionib?naturaz:nó opʒ vt ipſa inueniat᷑ 
nifi in boza dñij phlegmatis m cópletione coꝛpis boĩs.Et 
Qd cr ipfis fuent cx operatioenaturc aie ci fenfib? obuiás 
te caufis adueniẽtibꝰ boi extrinſecus: indigcbit impᷣſoni⸗ 
bus fenfibilib?z ocferiptionib?ooctrinaz vt faciat ip5 egre 
dioc potẽtia ad actũ.⁊ ppter bocnon eft poffibile inneniri 
nifi in coq iam ercercirao eft illse umpffionib? fenfibilibus 
⁊ deſcriptionibꝰ —— vt egrediat qd efti ipfo oc 
tétía ⁊ acm ficut ſcriptura in bote. 1Rá cii ipa obuiet cau 
extrinſecis cii ↄſuetudine fenfut ⁊ ocferiptionti ooctmnas 
lium:nó eft poſſibile inuenin nifi cii ezceratio 7 (anitare in⸗ 
ftruméti.£à autẽ vocáie ad D eft otucrfitae pperamus bois 
abſq; reliqs aialib?.bois eĩ füt ꝓpetates ouieríe obuisree 
aic t naturis c fenfib? pparatie adneníennb? extrinſecus. 
pꝛopꝛietas vo cuiuſq; animaliü obuiat nature fue ⁊ coples 
riom fuc ti. Jã igif manifefti cft cz cis quoz pmifim? oe» 
monftratíóes mamfcftas ex ocfcríptioib? apparttib?:c» qui 
tates funt accidẽtia naturalia oclara in elemẽtis:⁊ qp elemẽ 
ta nó funt gñata ex eis:⁊ poſtqᷓ ià clarũ eftilud:ficiam pa 
tens cft cp clemeta funt ꝓpꝛia gnato oim naturali ꝓculdu 
bio. ¶ Siaütvolueris p Pmoné rufi ai dicis calida fri.hu. 
fic.co:pa deferẽtia bas Qutates:nó euacuabit᷑ fermotu? a 
trib? modis.ſ.cũ aut velis coꝛpa in qb? qualitates ifte exi⸗ 
ftunt £m vlrimü fin£ paruítatis 7 debilitatis: aut cozpa 1m 
quib? funt Pm vltimũ fint multitudmís ⁊ fo:titudinis: aut 
corpoꝛa vbi funtPm diſpoſitionẽ media inter ouos fince 
ouas extremitates. ¶ O fi ví Pm vltimũ fine puitatis € 
ocbilitatis:nó erit poflibile cp er eís fiat gñatiovſſo mó: qm 
oẽs virtutes diuerſe ⁊ oppofire aus cóponunt c pmtícen£ 
adinuicẽ agüt alic in alias:⁊ alterant ipfaz qutates: c mi» 
nuunrur ab co in quo fuerüt cus eflent ſimpuces.Ex císvo 
quc fignificat illud:eſt ꝙ fi hõ coníügerer ouas res: cuarü 
vna eſſet in vltimo calidiratie: c altera in vltimo fricidita» 
tis:inueniret qualitares ipſarũ iá dimnutas:⁊ fieret vni» 
quodqg ipfo. f.calídi fncidii mín? 7 oebilíus eo q3 fiir cũ 
efie ſimplet. Et fitr fi diũgeret acetũ vebemẽtis acetofira 
tis; € mel vere dulcedinis:inueniret guſtũ ⁊ q̃litates ipſoꝝ 
iã alteratas t diminutas ⁊ quãtitate in quafuerür cũ eent 
ſimptices.Et fitr fi 95 cõmiſceat albedinẽ t nigredinẽ: c p» 
miſcucrit eas:inueniet eas iã alteratas 7 oiminutas ab co 
ín quo fuerũtin vitimi. sin his ergo manifefta eft ficnifica 
tio ꝙ virtutesdiuerſe copofite cii cóponunfzmimint pᷣaꝝ 
qualitates ⁊ debilitant᷑.cũq; ülud ita fitz rc manifeftü eſt: 
ꝙ non eft pofíibile vt generet ez vltíma debilitate atiqd po 
tentí habẽs.nã fi poffibile foꝛet illud:eſſet poffibile vt cc» 
neraret in fine calíditatís ⁊ ín finc ficaratís alidd hñs calis 
ditate: baute eft et gatione cõpꝛebẽſatn quát ad nos:ct 
quãtũ ad nsturà: vel egredit᷑ a naturis. (E 4 fi vis £5 0i» 
fpofiríone melãcholicã: tũc erũt elemẽta ppt poflibilirate 
aireratibis. comcrfitar ĩ eis o —— medioz 
ad media duarũ extremitatũ:⁊ nó ad aliá:aut medisnones 
ipſoꝛũ ad ouas ertremitates ſᷣmveritatẽ.⁊ incóueniés qui» 
dem eft ne elemẽta fint naturalia 2 naturis cõpꝛebẽſa: t ne 
fdaea cótincat (T A» fi vis &mvlrimü fimemultirudmis c 
foꝛtitudinis exiſtũt cozpa: cogit te rcs ad D vt dicas oc clc» 
mentis:q nibil in quo qualítates itte exiſtũt $m nñnẽ toꝛtitu 
dinis mfi elemẽta:qm̃ qualítates in eis funt fimplices. vn» 
de purarũ naturarũ. In alfjs vo ſunt cõmixte cõpoſite:q̃rũ 
alie i funt cõmixte alijs:⁊ cõmiſcent᷑ vnaquaq; cari alt: c 
agit in cam ⁊ minuuntur ab ea fm q nuper declarauimus: 
⁊ ex eis que ſignificãt illud: eft p non inuenis coꝛpus calie 
dius igne:nec frigidius aqua:nec humidius aere:nec fici? 
terra:qm̃ qualitates pure funt in eis ⁊nude:quia permifce 
tur eis qð cas alteret: ⁊ neqp adinuicem cómifcentur ⁊ có» 
ponuntur (pfarum virtutes ⁊ debilitantur.Et gloꝛioſi qui 
dem bippocratis ín bacíntentione eft fermo im quo dixit p 
tta coꝛpoꝛum noſtroꝛum fünt cali. fría fica. humidi. 
per que voluit intelligi cozpoza: tn quibus qualírares ífte 
funt £m finem fo:titudinis fcsignem 7 aerem aquam 4 ter^ 
ram. Ex eía$o que ficnificant illud:eſt ꝙ fi ipſe intẽderet p 
ſermonẽ ſuũ calidũ fri.ficcum ⁊ humidum fermone abſolũ 


Liber 


to:opoꝛteret P elemẽta effent infinita:cum cali.fri.ficci bu⸗ 
miidiraribus non fit finís abfolute taliter generation:niſi 
cam finiat ocus gtiofus c alrus. 3n bocergo fignificatio 
manifcfta cp oprímus nó intendit dicẽdo cali frigi.ficci. bu. 
tiifi cozpo:a in quibue qualírates iſte funt Pm finẽ yvltimum 
fo:tírudinis c mulntudinis ipevo nó finit ta iter nift ín cle 
mentis ſᷣm ꝙ oedarautmus c expofuím?, «| /7»^ fi a5 dixe 
rit:qualiter ergo facta eftaqua im fine fngiaiuans: cum fen 
fus teftífice£ diuerſum ab illo:qm̃ inuenimus pfilíus vebe⸗ 
mentius infrigidare cozpa nra dp aqua. ex ei d ſignificant 
illud:eſt ꝙ inuenimꝰ febꝛiẽtẽ ci multiplicat eius calidiras 
⁊ fo:tio: fit etus ſitis:bibẽtẽ multà aquá; c nó quiefat exꝰ 
caliditas:neq; fedat ci? fitis: t bibit parũ pfili:⁊ m ipo ilio 
fit:íedant vrregs. ¶ Dicemus cei qm aqua eft fimplex: et 
—— nfa (unt cõpoſita:⁊ pſiliũ etiã eft cõpoſitũ.cõpoſi⸗ 
tii vo foꝛtius agit in cõpoſitũ d agit ſimplex ín cõpoſitũ: c 
illð ideo qm ſimplex eft ſubtiliꝰ cópofito : ⁊ velocioꝛis reſo 
lutionte: 15 cõpoſitũ eft groſſius remotius a reſolutione: 
Tppter bocnó eſt poſſbile rem ſimplicẽ reſiſtere rei copo» 
fitc:c vt eius victoꝛia ſit ad boc vt agat in cõpoſitũ: « pmu 
tcc eam:eſſentiam ſuã:⁊ naturã ſuã:compoſite vᷣo pombile 
eft refiftere rci cõpoſite fibi fii ꝓpter gromciem ſuã:⁊ ei? 
victoꝛiã fup fibi ſimilẽ:itavt agar in ipatn:z permutet eam 
ad naturá fu c eſſentiã:⁊ ppter boc facti cit pſiliũ vcbe» 
meti? intrigidas d ad: ficut ad frígidio:narura (T /^ fi 
oírerít qiio ergo facta eft aqua foꝛtius humectãs coꝛpoꝛa 
tioftra dp aerzcum ipᷣe humidioꝛ qᷓ aqua natura fua? Dice⸗ 
tnus ei qm acr cft tubtufo: c longinquioꝛ a coꝛpulentia ꝓ⸗ 
bomoseneitare ignis ci qualitate agéte:maioze.f. cas 
idírate, c aqua cft ſpiſſioꝛ € ppinquio: coꝛpulentie ppter 
borgogencítatem terre cum qualitate agente : maio:e fes 
frigidirate:c ppter hoc facta eftopanoipius inco:pibus 
ípis fostioz opatióe aeris z plus impstm esq] 12? fi dixerit 
imoaqua ⁊ aer funt finplíces: qm̃ ipfi ouo tunt elemẽta. 
Dicemus ci qp fermooc clementis on funt elementa pe 
r fermonctm oc cíe vñ fuit agenzia et impꝛimentia: qr 
ermo oc eis vn funt cleméta: clt fimpler, qm etiã ipa funt 
fimplicia nó fcnfu pcepta: neg; impꝛmẽtia.⁊ mo vri ſunt 
agẽtia ⁊ impꝛimẽtia cít copofiD: qi. pa eria funt copofita 
«tenfibilia: cii nos nó fegmur ca ſenſibilt: 7 patíamur ab 
€is;t rccipiamus (poz impreſſionẽ:⁊ apparcat coz opatío 
ín cozpibnoftriszinft poſtqᷓ alía cũ 4155 componiütur:t ad 
inuicẽ cómifcétur, £zücs »fequit ca cópofitio : cft illud ez 
eis qð ppinqu? frígidicati pl? cõpletũ: ⁊ fo:ti? impꝛimẽs 
and ppinquitatẽ fuam ſpiſſitucuni terre: ⁊ qð ex eís eft 
ginquius a frigiditate: cft ſubtiliꝰ ⁊ mimus coꝛpulẽtum 
et debiliꝰ impꝛimẽs ppter ꝓpinqᷣtatẽ ſuã ſubtilitatiignis. 
et ꝓpter hoc facta eñ aqua vebemétius impꝛimẽs ín coꝛpo 
ribus noſtris qᷓ acr: ppter ꝓpinquitatẽ aque terreitati et 
acrís igneirati. € /2" fi oiperit: qualiter ergo poffibile eft qp 
eleméra ſint elemẽta coꝛpis humani:cũ clemeta fint ſimpli 
cia: ⁊ coꝛpꝰ bois fit ↄꝓpoſitũ:⁊ qͥdẽ iam cũ dixiſti qp fimpler 
non agit in cópofitum:c ꝙ agit cõpoſitũ in cõpoſitũ: tunc 
dignius eſt vt non generet ex eo compoſitum. Dicemus 
ci. Jam declarauimꝰ in eo quod pꝛeter̃t oe fermone nr̃o: 
«p fimpler oignius cft clementarietate cp compofirum:qm 
omne compofitum eft cum paupertate indigens eo ez quo 
generet, Simplex eftoccultum opulentü non índigens ali 
Quo ez quo generetur:niſi tute diuina gloꝛioſa ⁊ ublimi. 
⁊ pꝛopter hoc non dicit᷑ cõpoſitũ ꝙ ſit elementũ ſᷣm verita⸗ 
tem:ſed $m trãſumptionẽ:cũ ſit in ſeipſo indigẽs ez quo ge 
neretur: tpfum ergo ꝙᷓuis fit ſimplex cõparatione fui ad il» 
lud quod er eo genera£:eft tñ in fcipfo copoſitũ: pſuʒ factũ 
cft ex alio Rlementũ o ꝙᷓuis ſimplicius fit ꝓpꝛia ipſoꝛum 
eſſentia:tñ cõpoſitũ non sencra£ cum eis:cũ fint in diſpoñ 
tione ſimplicitatis ſue:ſed poft? componunt alíqua fpecie 
cópofitionis:z ingrediunt᷑ alta eoꝛũ cũ alijs: « admiuicé có» 
ponuntur. £c eis vo q teftificant ꝙ res cii cóponunt:agüt 
oinerfo modo d agat cum fint fimplíces:eft cr medicinis ti 
.race.qm eum ipſe cõponunt᷑ ⁊ permiſcẽtur:agũt in venis 
oíuerfo modo dp fit ipfarii operatio ín eis: cum fint fimplis 
ces ⁊ fingulares, et fimiliter ín calce  arfenico inuenimus 


operatione in abꝛaſione piloz:cii fint cõpoſita:quã nó fue» 
nimus in eis:cum fint ſimplicia c fingularia. 
¶ Incipit fecunda pare libꝛi clementoꝛum. 

7 poſtqᷓ peruenimus iam ad locum ſermonis 
noſtri: er ampliauimus ad illud quod volui» 
(mug oc fermone pbi im eſſentia elemén: 4 oif» 
tinitione tpfius occlaratiua nature eius; «con 
ftítuimus fup lllud oemóftratióes manifcítas 






TP PM 


multo remotius abapp:ebenfione. nam fi pomo accipiat 
bas medicinas 7 costi ſimile: ⁊ cõuertat eas vſq; in vitimã 


Elementoꝛum. 


tontritionẽ donec fiant ſicut puluis:deinde conetur diſcer⸗ 
here eas ſenſu viſus:nõ pcipiet nifi ficut ipſe deus:cũ fit coz 
pus vnum Crcs vna. Jam igitur maniteſtum cft cp regula 
parti que fuot minimẽ parzcs rei:⁊ carum perceptio; non 
tunt fenfus viſus. IE fi quie dixerit: ego non utendo cà 
oico partea in quas oiuidi£ cozpus diuiſione coꝛpoꝛali:neq; 
partcs fubrilífimas cópofitas ex coꝛpoꝛibus diuerſis con» 
tritís ficut puluis: imo non íntellígo cum oico partcs illas 
ín quas diuiditur co;pus diuiſione naturali; et fimiliter ex 
quibus cóponitur ficut diuiſio coꝛpoꝛis in fuperfiaes er lis 
nea$ c lincarum ín puncta: ⁊ certificcE fuper iud fermone 
democnti quoniã oemocrítus dixit p cozpus eft compoſitũ 
ex (uperficiebug;et fuperfiaes compofite funt ez lineis; c lĩ 
nec ex puncti: et attulit iconnenientía abzae oꝛdinatoꝛis 
& focio:us eius:qui funt ocfperatiin hoc:quoniam ex oictis 
ipfozum eft compofitum er partibus indiuifibilibus ; voles 
pꝛedicta. CDicemus ei:qð autem narrafti oc fermone oc» 
mocriti:ꝙ cum puncta componuntur:fit ex eís linca:cft fers 
1o babens ouas intentiones:í55 vt dicatur ꝙ puncto ꝓ eo 
continuatur eí contínuanione totíus cum toto: ant partie 
cum parte.fi ergo dixerit ꝙ eius continuatio cum coeſt con 
tinuatio cum totozcrunt ouo puncta:punctum vnum:cerit 
ípfo:um locus:locus vnas:quonià totũ cuiuſq; ipſoꝛuʒ erit 
totum aiterius:cum nulli ipoꝛum fit diuifio:neq; differen⸗ 
tia ínter ca: fimiliter et fm panc ſimilitudinem:ratiotinatio 
ctíá puncto rerao et quarto: et que funt poft illud vfqs ad 
infinitum, fi fucrit continuatio puncti cum puncto partc 
ípfius cus parte iluus:ícquitur ipfam oiuifio ac peremptio: 
ecremouebitur alteratio ab eis:cum punctum fit cuí pars 
non eft, ([ 2o fi dixerit: ego non abfoluo i puncto totum 
nec partemzcum nó babeat partem 3b icemtus ei: quoniara 
(iud quod non babct totum:neq babet córínuatione:neqs 
diſgregationẽ: cõtinuatio nãq; firPm ouos modos : icilícct 
aut Pm femítam propinquitatis: aut fr fcmitam cõmixtio⸗ 
nis.Continuatio propinquitatis aut eſt ſicut contínnatio ſu 
perticiei coꝛpoꝛis alicuius er ſuijpnus cum fuperfide alte 
rius coꝛpoꝛis:aut eft Fm femitam vicinitatiezficur continua 
tio olcí cum aqua; c oſſis in carne. Continuatio aurem có 
mirtionís ficat continuatio omnium partíum coꝛpoꝛis ali» 
cuius cum omníbus partibus coꝛpoꝛis alceríus Pm feritas 
introitus ⁊ cómírtionis:ficut commírtio omnium partium 
aque cum omnibus partibus víni oonec fiat co:pus ipſoꝛũ: 
coꝛpus vnum: et locus co:um;locus vnusz crgo continuas 
tío t diſgregatio non fiunt mfi aut toto:aut parte:fed quod 
non baber rorum neq partem:non baber connnuationem: 
neq; diſgregationẽ:⁊ q3 non babet cõtinuationẽ: neq, oif? 
gregationé: non eft poffibile componí cum co qð nó babet 
cõtinuationẽ:neq; oifaregationé: 7 fiat er eis aliquid quod 
babeat continuanoné c diſgregationẽ. CM fi contradixe⸗ 
rít nobis peryle cuí non eft fozma:c dixerit qp yle nuda a foz 
mà non babct continuatione neq; oífgregatione: € quando 
recipit foꝛmã fit contínuabilís c diuiſibilis.Dicemus eí cõ⸗ 
tradixiſti duobus modis falſo:quoꝛum vnus eſt: quoniã cõ 
tinuatio ⁊ diſgregatio cft qualitas conſequens quantitatẽ. 
"Iam ⁊ continuatio € diſgregatio non euacuant᷑ quin fint 
aut linea:aut ſuperficies:aut coꝛpus: aut locus; aut tẽpus: 
aut numerus:aũt oꝛatio.Cum ergo fit per yle quantitas có 
tínua 7 oifarcgatio:fir per cas continuabilis € diſgregabi⸗ 
lis:puncta autem non funt ita:quoniã rcs que ex cto pꝛoue 
nítznon cft quantiras qua contínuetur ⁊ oíígregetu: € fiat 
vt cóponatur cam alío 7 cozpulenta fint cum ea;aut ſeparẽ⸗ 
tur:aut interueniat inter ea aliquod puncta: igitur non eft 
contínuá neq diſgregatũ:cum non fit ei quátitas: neqs ac» 
rca, C^odus vo fecundus eft:quonià ctfi diuiſerimus tnter 
flc « foꝛmã mente:non tamé poterimus feparare ínter cas 
actu: cum ambe fint oc capitulo relatíótezquaum na oiffí 
nitio non pꝛecedit alterá: quoníá lutum non eft nifi fo:me: 
neq fo:ma nífi luti.Si ergo feparauerim?inter eae ipis exi 
ín mete: eritillud Pm femitá folutionis ⁊ ligatõis: 
non Pm ſemitã diuidendi t partiendi:quemadmodá fepara 
uimus ínter líneam z punctum £m ſemitã ſoluendi c ligan⸗ 
dizmon fm ſemitã diuinonis ⁊ fepargtionis; cum fit diniſio 


S'o.vttf 


linee infpecta:t cópofitio ipfius ex ipſis:quonis puncta nà 
babent oiuifionem; ⁊ cui non eft oímidium: non eft poflibé 
le et continuetur ei cui non eft dimidiũ: c fiat ep eis aliquid 
an fit oimenfio., £22 fi conccfícru illud ⁊ fecerit ipfum tranſũ 
rc:oicemus ei faciplum ctiã perrranfire yt generetur €; eo 
cui non eft cxiftentiazaliquid cui fit cpiftentia: ⁊ hoc eſt ma» 
nifeftiozis erroꝛis. Si autem non fecerit illud pertranſire:⁊ 
dixerit cilind quod non babct eriftétias: eft pꝛiuatio: ⁊ pzi 
uatio nipil eſt: ⁊ non eft poſſibile nib cótinnari cum nipilo 
vt fir ex cie aliquid babens effe. Micemꝰ ci fimiliter:cui non 
eft oiuifio vel dimenſio: in ipfo eft pauatio: cum ergo per⸗ 
tranfre feceris vt continuet abſq; otméfione:cum abfgp oí» 
menſione fiar cr cis aliquid: cum fic dimenfio pertrafcar vt 
continuetur abiq; effe aus abiq; effe: ⁊ flat ex eie cui fit effe, 
dicens autem bomo refiftit mamfeftiffmo : cum erco ita 
fit:tunciam manifeftü cft ꝙ non eft poſſibile pancrum cons 
tinuari puncto alten vc fiat cp is unea. Sed nos dicimus: 
q cum pᷣunctũ alteri puncto opponarur fm oimenfione ali» 
Quam:oimenfio que eft ínter ca:cft longitudo: ⁊ longitudo 
cum linea que eft pabens oimenfione vnã: facte funt ci one 
extremitates c oue partes fc; pars ãterioꝛ:⁊ pars pofterio:z 
⁊ punctü cft extremitas ince ab omni parte- Cun eparabile 
cít ci:quonià ms infeparabuis eft finito: ⁊ illud ideo: quos 
níam finis finiti finis: initũ cft finirum cr co. €lerbi cra» 
tíazcam retaüfti fimtü nomine fuo: ⁊ non rerulifti ipfim cũ 
fuo fine; zoipifti finem;runc iam, factũ eft in mente tua finis 
tum cum finc continente ipſum: quoniã finitum ín finc con 
renrum:cum fuis non fit aifi tinin:neqg fnitum mfi cum fí» 
nc;ficut oirfinitío nó eit nífi oiffiníri: c oiffinirü nifi cũ diffi⸗ 
nitione;quando em̃ dicis bominé:iam figníficas vinum ra* 
tionale ⁊ mortale nomine fuo: c quando dicis viuum ratios 
nale mo:tale:tuncíam fignificae bominem oíffinitione fuas 
Dif luitio ergonon eft auquíd abfq oíffinito ncminatumz 
quoniam nomen fignificat ſummã rci ab(cg comp:ebenfice 
ne t oeterminarióe:et oiffinirio fignificar erpofirionem m» 
tentionis nominis rei: c oedarationé narure ipfius. Zã igi 
tur manifcítum eft p cum puncta componuntur $m otmen. 
fionem aliquam que ínzer ea eziftir: cft de dimẽſione inee: 
cum ergo ita iliud fic: tunc oico ꝙ eim línez componuntur 
adinuicem £m dimenſionem aliquam:illud qð cft inrcr oés 
Quas lincas oc dimenſione: eit Latitudo: cc cum aggregane 
tur longitudo ⁊ larirudo:confiftit ín natura fi icie:quo 
níam ſuperficies cft longa ⁊ lata:et pꝛopter boc facte funt ei 
Due Dumenfiones ⁊ oue extremitates:ſcilicet oue crtremira 
tes longitudinis: er funr pare anteríozis ct pars pofteríos 
ris:t oue extremitates latitudinis:que ſunt one partes: (di 
licet dextra 7 finiftra £t nec quidem func cprremirates ſu 
perficiei abomni parte 7 infeparabiues ei:ſicut oftendimus 
in punctis:que funt extremitates líncarum ex omni parte, 
f£c ?m Dancfimilirudinem oicitur in fuperfidiebus ꝙ aim 
componuntur Pm oimenfione alíam: quod inter cas exiſtit 
de dimenfione: eſt ditas:et cum aggregantur longi⸗ 
tudo ⁊ latitudo ⁊ pꝛofunditas:exiſtit natura coꝛpoꝛis: quo» 
níam corpus eft latum:longum et pꝛofundũ: ⁊ propter boc 
facte funt e oímenfiones tree ⁊ fcr partes:falicer oue paro 
tes longitudinis:fcs anterio: ⁊ poſterioꝛꝛet oue partes lar» 
tudínís ſcilicet dextra c finiftra:ct oue partes pzofunditae 
tie:ícilicet furfum ⁊ deoꝛſum. Et fuperfidies quidem ſunt 
extremitates coꝛpoꝛis ab omní partezquoníam ipfe funt ins 
feparabiles:ficut oftendimus ín punctis: funr linearum: 


Liber 


be vt meditemur eie extremitatem firam poft remotionẽ 
ípfius foꝛme. Jam igitur manifeftum cft ꝙ coꝛpus non di⸗ 
uiditur in co»pus:(5 reſoluitur ín fuas extremitates reſolu⸗ 
tione eſtimata:non veraci.Coꝛpus nó eft compoſitũ ex pũ⸗ 
ctis:quoniã fi eſſet poſſibile vt cõtinuaretur punctum pun⸗ 
cto alt:et fieret er eís non punctum:eſſet poſſibile etiamvt 
continuaretur línea linee: etficret er eis non inea:et conti⸗ 
nuarctur faperficies cum fuperfiac: ct fieret er eie aliquid 
tion faperfiaice.2 fi poffibile eſſet illud:opoꝛteret etiãvt coz 
pus continuaret cozpozi; c fieret ez ei non coꝛpus:⁊ vifus 
facit boc videri vanum. £x eis auté que fignificantilud:eft 
(P finos ourerimus círculum cum circíno:et pofuerimus ef 
Qquattuo; partes.f.o:ente:meridié occidentec ſeptẽtrionẽ: 
deinde pdurerimus lineas a centro circuli ad circütferentía 
cius a parte ozientis:poftea p:otrarerimus linca atiam con 
tinuá linee prime a centro circuli ad circüferentías ipfius ex 
pu occidẽtis:non inueniemus alíquid pꝛoueniẽs er oua 
us lineis egrediẽs a natura línee quc eft lõgitudo tim; de⸗ 
inde fi redíerimus et otuíferímus tmm línea in dimidiã:nõ in 
ueniemus aliquid duarũ ſectionũ remouern a natura lee; 
et fimiliter fi fecerimus aliã fuperficies fecinte arculi;vide 
mus ed vſq; ad circũtferentiã eiꝰa parte feptétriois; ocínde 
fecerimus fuperficie alteram coniunctam fuperfiaei pꝛime 
er línea ſecante circulũ in ydromera vſq; ad dircüferentíam 
eius a parte merídíci znecaliquid inuenimus pꝛoueniẽs er 
ouabus fuperficiebus à eft latirudo tm̃:et fimiliter fi redie 
rimus t oisifcrmn? illã fuperfidie in ouo media:non inueni» 
mas aliquid harũ diuiſionũ a narura ſuꝑfic ci esrefíus, 33a 
igitur manifefzá eft c nott cp línea nó oiuídif nífi in líncas: 
neq; cópouirur nífi ex lineis: 7 fimilíter fupficies nó diuidi⸗ 
tur nifi in fuperfidics:neqs cóponi£ nift erfüpfiaeb?: poft 
igitur manifeſtũ cft illud:tunc iã &rmatü eft c cozpus ctiam 
non oiuidi£ nifi in coꝛpoꝛa:neq; coponit nifi er coꝛpoꝛbus. 
«L4» fi dixerit:ego nolui cd diti qp linee qñ cõiũgunt᷑ a par 
tc anterioa ⁊ pofteríon adinuice:fiant ex eis fupficice: imo 
non dixi nifi qñ continuant a parre oextra ⁊ finiitra. fimili 
ter in fuperficicbus:non oiri cp quádo coniunguntur a par 
te oextra cũ ſiniſtra:fiãt ex eie coꝛpoꝛa: immo nó dixi niſi qñ 
continuantur a parte ſuperioꝛe. Dicemus ei cp in bac quide 
fzientía apparct manífefta oeftructio eius. Et qm tu dixiſti 
occuitatas líneas oꝛnamẽtis ſuperñcierũ:⁊ fuperficies o:na 
mentis coꝛpoꝛũ pzopterea q tu poſuiſti corinnatione lincas 
rumadinufcem à parte dextra et finiftra: que funt extremi 
tates lantudinis:7 cti linee fuerit latitudo: fic fupficies, s£t 
fimiliter potuifti continuatione fupficierus adinuicé a par» 
c füperioze ⁊ inferioꝛe: que funtoue ertremítates pfundis 
tatio: cum latitudini (uerit profunditas: fit coꝛpus:igitur 
quare nó dixiſti c» fuperficies nifi qi contungunt cũ fuperfi 
cicbus fibi fiimlibus:fit ſuperñcies:⁊ co:poza qn cóponunt 
cũ co:pozibus fimilibus: fit coꝛpus:⁊ bic quidẽ fermo cft iu 
ftus. Jam igitur manifeſtũ eft ⁊ notũ:ꝙ copus nó o(uidit 
nifi in coꝛpoꝛa:neq; componitur nífi er cozpozib2, $Ec fimile 
e(t iudiciũ in lineis ⁊ fuperficicb?, €[ /0^ ante latraftioe có 
ueniẽtia ſeparatoꝛũ feci ín fententía pcr boc qð dicũt ꝙ coz 
poz funt copofita ex partíbus indíuifibilibus:eft hoc mani 
feſte oeftructíóis: pterea ꝙ partes quenó diuidunt᷑: non 
cuacaant quín fint aut babétes oímenfioné z extremit atẽ: 
aut ne fireis oimenfio: neqs ertremítas , O fi dixerit ꝙ eis 
non eft dimenſio:tunc nõ eft poffibüís eoꝝ cõbi natio: neq; 
ipſarũ cõpoſitio: qm partes nó occurrũt nifi dimẽſionibus 
ſuis.Cũ igitur nó eft dimẽſio: nec extremitas:neq; eft ei có 
tínuatio: neq; cõbinatio.vñ fi dicat qp cft cõtinuatio totius 
cũ toto:illud ctiá erit incõueniens: nà cü dicis totus parus: 
tunc ponis duas partes vnam: «locus earũ fitlocus vnusz 
qm̃ totũ cuiuſq; eoꝛũ: eft totũ alteríus partis:cũ nullí earus 
fit penitꝰ dimẽſio. q[ 4» fi dixerit qp cís funt dimẽſiões pa 
hentes extremitates: cofequet eis ꝓpoꝛtio cotnéfio pcul 
dubio:qm̃ cũ ipſarũ oiméfiones obuíát ⁊ continuant adio 
uicem: queda coz fient cõtinuate: t quedã nó cotinuant t 
comitant er et8 fectio ⁊ partitio neceffarío. Rx eís autẽ que 
fignifizant qp omnis pars diuidit᷑:eſt cum agas ⁊ paras non 
diuerſas: quéadmodum memoꝛatus cs; 7 ponís líneas li 


neam vnã:deinde diuidis línea que aggregata cft er cis; in 
ouo media:diuidit᷑ antem pare medía necctíario, (522 fi 
dixerit:qᷓuis ego dixerim qp partes babent oumCftoncs: ra» 
men illud eſt eoũ que non faciunt earũ (ecnoné neceſſariã. 
Dicemus:non cuacuat oiméfio a trib? modís:fc; quin aut 
fit longũ:aut latũ:aut pꝛofundũ.O fi fuerit longam.:erunt 
oue extremitates.ſ.anterioꝛ ⁊ poſterioꝛ. anterioꝛ extrenu⸗ 
tas non eſt poſterioꝛ ꝓculdubio:⁊ ſic non erũt due extremi⸗ 
tates vna:⁊ cũ fuerint due extremitates:vna remouebirurz 
dicimus ideoꝛ:et fi fuerit fimilíter latitudo:erũt ei oue e.tre 
mitatce dertrat finiftrazc comitabitur ipfam qð comitatur 
longitudine oc o(uerfitate extremitatũ.t fumlitcr fi fuerit 
p:ofunditae:enit extremitas ſuperioꝛ c inferio:: € comitabi 
tur ipfam etiá qð longitudo:latitudoqy oc diuerſitate exire 
mítatà ipfari. cá (ta ergo fit illud;runc íam manifcfta eft ꝙ 
parce obuiant cum oíméfionibue fuiszois aurcm oiméfio 
oíiuiditzergo ois pare oundítur. am ergo manifeftü eft ex 
p:opofitionibus neccffartjs:t coaclunonidus demoſtrati⸗ 
uis:q partcs oiuidunt:c qp cozpoza non cóponunt er parti 
bus indíuifibilibus c ttmpartibiuib?:qm iudicii cuiuſc; par 
cium coꝛpoꝛis:eſt iudici cuuiq; totius in noie 7 diſtuntide 
fimulznegs inter ca eft differẽtia:niſi in quãtitate tm̃: Qm co 
tum cft plus parte. q[ /^- fi oiperitzan libippo.piser facrit 
ín hocvt oicerer epclemeta, coꝛpoꝛũ noftroz funr caida € frí 
gidum:humidũ « ſiccũ:⁊ an Bal piger tuerit in Doc vcotce 
ret q clementá eft mino: partit rci cuius eſt ipſum elem en 
tum Dicemus ciergo voluit quide nobis oicere cfientiam 
elementi.ſ.quid ipfum fitzz narrauit ipfum nobis cum oifti 
nítione fua diſcernẽte ipfum:vlocclarace naturà cius. ii?ips 
pocra.$o ín fermone fuo fimilat? eft »fuetudinipboz «ere 
pofitionibus fuis. sr illud quide eft er deſcript:de pboz in 
fui$ expoſitionibus:vt id faciant qð appareac ín fermomb? 
fuisoiuerfum abeo qð eft ín eis occuliũ: vr magnificent fae 
pientiar: nealiquís pꝛeſumat oc ca nifi qui er eis exercita⸗ 
tur in ca:ficut eſt illud qð fecit ibippo.in tib.apbo. vbt dixit: 
€líta bꝛeuis:ars vᷣolõga.⁊ ꝓcedũt c co; cinco:pozanr fero 
moncs fuos:qà apparens ett ín eis: ct qð eft ex eis ex parte 
fenfus: c occultát eoꝝ fpiritualitaté;t qð ex cis eft ex parte 
íntclligetic.s£rillud eff ppterouos modos. inus coz obo 
feruatio eoz cft ín pullularióe intellectuũ diſtipuloꝝ 7 eger 
citatio ipfoz ín ínquifitióc ingent):in pmifüone ꝓpoſitꝛonũ 
neceffariarü:vt apparcát 2dufiones oemóftranue cũ noti⸗ 
cia fpiritualitatíe rerü ipfarü 7 pfcruratióe ⁊ ratiotinatiõe. 
Et ſcðs eft cũ ſermo fuerit coꝛpoꝛeus ſumptꝰ a fencüzimpzio 
mitur foꝛma ipfius in pbárafia velociter ꝓpter ꝓpinqᷣtateʒꝭ 
pbátafic fenfu coꝛpoꝛẽo. Illud nãq; facii? eft infipierib?:c 
cui? intellect? elógatur: Dpzerca q eft ꝓpinquiꝰei qð eft p» 
fens: ita vt cii loqua£ toꝛma ci? :m intézionc illus c ín mẽte 
que talíter eft ei mpzimzt:poflibie fiz monere ipfam a coz 
poꝛeitate ad ſpiritualitatẽ cum furiuzadine € poiQuitire, 
Et pbi quidem fermo habẽs ſimꝛlitudinẽ Duinelch qocar 
rauit de platone:críftimauit qð ipfe dixit: Rõ moueas igne 
cũ cultello.£t intẽtio quide platonis non fait:neq; conſecu 
tio ſapientie eius vt pbiberet ab illa motiõe ignis com cul 
tello:cum non intétío ca quide appareat oc hoc ſermõe:qm̃ 
in motiõe (gnis cũ cultello:nó eft adiũctus vltimitatis:neq; 
erpulfio nocumenti:immo ipſe nion intẽdit ſermone ſuo:niũ 
vterbibeat ne id reſpõdeatur inſipiẽtibus quo iraſcãtur.aſ⸗ 
ſimilat igitur ignem infipiéti : z cultellum ferro accepto có 
mouéti iram. Dicit ergo ne moueas ignem cũ cultello.i.ne 
refpondeas inſipienti aliquid qð ipfum írafa faciat: z confe 
quatur te ez infipientía eius:qð fcquit te ex igne cómifiusz 
cum moues⁊ infãmas ⁊ e1 ppinquas.Et antiqui quide nó 
fecuti ſunt cum hac ſua operatióe nifi veſtigia intelligentie 
in ſummo:⁊ aſſimilati ſunt operationi illius. fof nãq; inve 
niunt:⁊ cum intelligentia volũt vt anime appareat aliouid 
coxum que acquiſiuit a oco fuo gloꝛioſo ⁊ ſablimit t exattat 
cam faperfo:mas fpirituales que funt ei. Reus ctm sio» 
riofus ⁊ ſublimis vult qp aia apparearfup aoc quoc ipfe 
facit cõtingere. 3n bocergo mũdo intelligécia cirrecisin 
ter deũ excelſuʒ « aiam:ficut ;ppbete ⁊ expoñtiões ſunt me 
dij inter oca excelſum c reliquos hoĩes.xũ ercovu:t intel 
] lectaslig ratio 


Elementoꝛum. 


lectualis ratiovt appareat anime illud quod dedit illi oe? 
exaltat cam fuper fozmas ⁊ fermoncs fpirituales qui funt 
apud cam: fadt acquirere illas foꝛmas medias inter coz 
po:alcs « fpirituales: vc recrificet infenfü cõmunivelociter 
€um non impzirátur ín ípfo mifi coꝛpoꝛee foꝛme: z fimiles 
barum p:opter victo:iam fenfus cozpozei fuper fenfum 
commumem: « pzoptcr vicimtatem fenfus comunis quá 
babet cur fenfit cozpozco:cum fit medíus inter ſenſuʒ vifi 
bücm:fc co:poxcum € infoꝛmatum:qui eft in anterioꝛi par 
tecerebii nominatum pbantafia: ⁊ ꝓpter bocnomínarur 
fenfus cõmunis q: redpit a fcnfu cozpozco viſibiliũ coꝛpo⸗ 
reitatẽ rerũ: € it ci ca ad fenfum ſpũalẽ.ſ. fozmatü in 
anteriori parte cerebꝛi. Hos aütnó oiam? ꝙ foꝛme quib? 
intelligẽtia foꝛmas darificat ſpũales:ſint niñ foꝛme medic 
ínter coꝛpoꝛeas c ſpũales:qm̃ tpe egreſſe funta ſititudini⸗ 
bus fozmarü coꝛpoꝛearũ:⁊ q̃ funt pꝛeſentes in vigilijs plu 
rium tenebzarum c cozticum:q: funt fübtilio:es ⁊ plus fpi 
rítuales z lumínofe:c ppter boc aſſimilauerũt eas anriquí 
fo:mís celeſtibus.Ex cis adit d fignificar iud: eft cp videt 
fm ipm i fomno ꝙ alas babeat quib? volet intcr celá t ter 
rá:X qp fit apertũ:⁊ fit puocás cti vt loqua£ ci oc feipfo: ⁊ 
qp ipe incedat fup aquà maris t magnoz ſluminũ:⁊ qp aĩa⸗ 
lia fintrónabilia z loquátur. Signi ergo er boc in⸗ 
tétío barum foꝛmarũ « figurarü eft ínrétio fpialis fubrilis 
egrediẽs ab intẽtione:nec eft diuerſa ab co qð eft pꝛeſens 
ín vigilfs:qo fi itanó eſſet:nõ cfler eis intentio:neq; iter» 
pzctatio:qm egreſſe effent ab eo qð cft inteligẽtia: res aũt 
nó: qm̃ incendim? cas fignificátes veritatesreꝝ:⁊ caz intẽ 
tióce ci tuerit ipᷣaꝝ interpꝛes natura reꝝ.ex cís qdé à figní 
ficant (l.c iam manifefti cft ꝙ nos iuením? ppbas : cb? 
adfit ſalꝰ:cũ voluerint diſcerni abbotb?:vtípoz apparcár 
ꝓpꝛietates ín oiuinis foꝛmis fpáalib?: facereqs cae appa» 
rere vt (ciátbotes ipoz bonitate; tipos exitũ ab inténone 
vulgan ad fpüabtaté a£ à fir illud qð ipft apparcre faciunt 
carcdiés ab intẽtiõe naturarü. £t ín bac quide ane cõue 
nif qͥ libꝛos —— ꝑſeuerat:vt iudei rpiàni ⁊ oẽs 
q ꝓppetiʒãto:ſitẽtur ꝙ fomniü eft vna partiũ ppbie.Cũq; 
iam declaratũ fit illud t manifeſtũ: tũc iam firmatũ ꝙ cum 
fenfus cõmunes fubtiiátur im fomno fup foꝛmas medias 
ínter ſpũales z coꝛpoꝛeas:quibꝰ intellgẽtia danficauit foz 
mas ſpũales:fit cx eis coꝛpoꝛeitas tm̃: cũ nó fir ín eis foꝛtu⸗ 
tudo vt faat ex cís nifi ipᷣarũ fimulacra ⁊ eaꝝ ſilitudines 
pterea qz ꝓpinquꝰ eft fenfu coꝛpoꝛeo.ſ.ſenſu vifibili. poft 
6 fait coꝛpoꝛeitatẽ eaꝝ oucct cà fup fozmanuü( afs fozma» 
tii )qð € i áteriozí pre cerebꝛi fi pbarafias fo:mariuas( als 
fo:maras )ptim?.f.pbárafia ſubtilioꝛ fenfü coL. c remotioꝛ 
à fenfu co:pco.f.vifibili:c cũ foꝛmatũ fit recipit ẽt illð a fen 
fu cõi: ouat ipm fup memoꝛiã:⁊ oeponit apó eã. qs exci 
taf bó a fomno fuo:reqrit illae foꝛmas a memoziaz memo 
ria reddit ciípax ocfcriptóes ⁊ cay íntentóce Pr ꝙ rcdpit 
8 fo:matiuo: ita vt cũ bó recozdaf « cog:inquirit coz ſpũali 
tatẽ a cogitatiõe.Cogitatidis em eft ꝑſcrutari ⁊ diſcernere 
t ponere e nimirü oifcemit coꝛtices rei a medulla ipi? 
pottd ergo diſcernit ípas c purificat reddit pam memoꝛie 
t memozia quide recipit ed ⁊ cõpꝛehẽdit ipᷣam ſibivſq; quo 
requíraf ab ca. fi g fuerit cogitatio illius bois ſpũalis pu⸗ 
ra luminof3 paucaz coꝛticũ ⁊ tenebꝛaꝝ ſupꝛa quà intellige 
tía iam ínfluit ſplẽdoꝛẽ er lumĩe ſuo:fecit ipam fare ꝓpꝛie 
tates ſuas:⁊ figuras ſuas:⁊ fermoncs ſpũales:⁊ fear cam 
coueníre (up ꝓpꝛietates anímce ctiá ⁊ figuras ei? « ꝓpꝛie 
tates vírtutri ci?: ⁊ diſcretionẽ figurará ci? ſpũaliũ vr a coz 
po:cís oifcernát coꝛtices illaꝝ fozmariiz medullà fua oifcre 
tione vᷣa:⁊ interpꝛetabit᷑ illud ſomniũ interpzetatóe in qua 
nõ erit erroꝛ ¶ /D^ fi c1? cogitatio fucrit multarũ coꝛticũ: 
et tenebꝛarũ fup quá intelligẽtia nõ etfüdir aliGd fui (plen 
do:ís et luminis:neq; feat eá fcire ꝓpꝛietates ſuas: pzo» 
purtanes aie: c$tutes cc neq; ſublimauit eã fup figuras 
püales t 1: aĩales: cnó erit oífcrctio cíus t 
co:ttab? illarũ foꝛmaꝝ a medulla fua d ci fimilate fuerür 
diſcretide vera:qm ipe nó nouit fpitalítate eoz: ⁊ otfcernit 
€8 a Co:poxeitate ipᷣarũ:Cũ res íra fuerit:⁊ fiet vt interpꝛe⸗ 
tc£ loꝛmas ſpũales: t fermóes fpüales cr partc coꝛpoꝛcita 


Soft. 

tis eoꝝcnõ cr partefpaalitatie iparum £m groſſiciẽ cogita 
tionis — coꝛticũ:⁊ tenebꝛarũ ii pius fietvt 
ipe interp:etef ſomniũ interpꝛetatõie cozrupti rimi 
crro;is:imo i qua nó fit penit? recrificatio: tic pauperabif 
⁊ €rit ci neceffarius recitare ſuũ ſomniũ interpzeti pꝛidẽti 
⁊ ſuꝑ qué iam effudit intellígena oc ſplẽdo:e ⁊ lumine ſuo 
t feat eũ nofcere figuras fozmaz:« fermones ſpũales:⁊ oí 
ſcernere eas a coꝛpoꝛeis:qm̃ fi nó noueriríllud:nó ent ei ín 
terp:ctatiorecta. Intelligẽtia qdẽ non ſequit bac fua opa 
t:onc nifi veftigia creato:is loft : ⁊ affimilarur opationi 
€? fm foꝛmationẽ ⁊ potẽtiã fua. rcato: náqs ghofus « fii 
mus cũ mũdũ creare voluit:t facere vt fapiena apperct: ⁊ 
qð in ipa crat:eriret oe potẽtia ad actü:arcauit müdü ingee 
mofe cnouírípm: nó cr alio: f er quo genuit ipm:neqp $5 
exẽplũ:ſᷣm qð pᷣceſſerit:neq; ppter neceſũitatẽ Q indiguerit 
vr iuuamẽtũ afferret: aut nocumẽtũ expelleret: aut exalta⸗ 
rcf obbocoeus nofter vebementer: ĩmo nõ fedt illud wifi 
bonitate ⁊ largitate ſua.Et poſtqᷓ larg? fuit cũ boc: ⁊ fcat 
vtapparcret fapictia t bonitas ipᷣiꝰ:voluit iuuamẽtũ crea 
ture t feruoz fuo2:fs poftd ilo, vᷣoluit: nó fuir vᷣtute bcim 
puenire ad vltamitates ipo:um:nifi fdrét ꝙ creato: oc cis 
vellet ec id faceret: mereréf e1? mias ſᷣm obedictia quà ci 
exbiberẽt.⁊ necs etiã fuit t poffibüirate eoꝝ puẽire ad voli 
tate creato:is ipoz sfiofi ⁊ furcmí:nifi p doctoꝛes ⁊ nũcios 
ab ip̃o ad cos miflos:d faceret eos fcirc Gd oe eis vellet:cũ 
ſapiẽtis nó fit loqui oibus boib?, £0: nic cft aliquis in 
quo aĩalis aia 1am vicit: ⁊ qdá coz eft in quo iam vicit aia 
vegetabilis:⁊ dà ipᷣoꝝ eft in quo tam vicit aĩa rónalis cũ 
rónalí:aut vegetabilis cum rónal. ££ eft eoꝝ alids in qno 
exiſtit fingularis aĩa ronalie t irradíat (pam intelligẽtia cũ 
boc ſplẽdoꝛe ⁊ lur te ſuo. AIlle ergo t quovincit aia 3ialis:€ 
ſtolidꝰ:vanꝰ:loquax:audax:querẽs victoꝛiã:ſanguims cffu 
ſpꝛ:faciẽs d ꝓbibita ſunt: fiis aĩalibꝰ minoꝛibꝰ ſuis.Et in 
qͥcũq; coz vincit aia deſideratiua vegetabuis:é triſtis:ſtul 
tus:vilis:parue pꝛudẽtie: exoꝛatoꝛ:in deſiderijs malis:plu 
nmt comeftióís 7 pot?ccoit? filis in natura fna vegetabili 
bus./£r in quocũq; rpoz vincit ata rónalis:eft pꝛudẽs:⁊ oi 
ſcretoꝛ ſpũalitatis rerü a coꝛpoꝛeitate fua: multe verecücie 
exoꝛatoꝛ in veríitatib?:ct oecoz3tionib?: err ulſoꝛ feditatũ. 
Et ir quocũq; coz vincit aia rónalis ai aiali:cóponunt mo 
rcs e: c fic ppter illud qð in ipo cft oe vᷣtutibꝰ aie aĩalis 
rónalis:fit pans: »ftás:otfaretozzincfito::»filiatoz: n5 au 
dar ín reb? rernbilibus. ín ſummũ eft fale ⁊ poffibile er 
in quocũq; ipozus vincit ai3 rónalís ci aia »efiderativa zfir 
ppter illud qð in ipo eft oe virtute aie ocfideratiue:feftun? 
t glo:iofus:plurmme comeftionis t potus: c exoꝛatoꝛ in de 
fidertjs naturaubꝰ.Et ppter illud qð in ipᷣo eft oe$rute aie 
rónalis: 2feruato: futjpi?:faciés in occulroc inboncftezim d 
eria fingularis exiſtit aia rónalis:ct irradiat rpam intellicé 
na ſuo ſplendoꝛe et lumíne:firfpüalis:oiuin?:mulre affi» 
tiõis ſpũalitati angtoz fm vᷣtutẽ Dumanitatis. Regit ic: 


creatoꝛ ſublimis c sHiofus illũ q taliter eft. fecit ipm ppbe 


tare: € fecir apparere fip ipm mirabilia (na ſigna:⁊ dem õ 
ſtrationes manifeftas; pofuit doctoꝛẽ « medũ inccr fe ct 
creaturã fuam: ⁊ fecir fup ipm deſcẽdere ooctríná ſuã ves 
ram et ppbiam natural rónalem.crín ipo qd£ (unt fermo 
nes veri exiſtẽtes:ꝑ fe oiuítes: non egẽtes erpónc et intcr 
pꝛetatiõe:⁊ (ermóes corpales ambigui: qb? neceſſaria cft 
wterpzetatio? crpofitio:nó pprerca ꝙ arcato: głoſus fue 
rít piger in ponẽdo fermone ſuũ totũ m ſcriptis ſuis vcrü 
exiſtẽtẽ ꝑ ſe:ſʒ glioſus excelſus er creatura fia ſciuit diuer 
fitatẽ ipoz intellectibꝰ coz ⁊ diſcretionibꝰ ín rõmbꝰeeꝝ:⁊ 
lectionibꝰip̃oꝝ.ex cis nãq; cft alids ftolid? cii mẽte c? nó 
prráfirneg; iporóne infundit nift a3 fequit fenfus ⁊ rcf.iti 
cat viſibitt Et cr eis eft pꝛudẽs ingfitoz:fublimar?fuptira 
res reꝝ:diſcretoꝛ fpüalitatis reꝝ a co:poseitate ipari: « ex 
eis ẽ babítudínís medie:cũ co qð cft inter ill oe medos q 
Ínterptatio nó cõpꝛebẽdit. Poſuit & creato: gtioſus 4 fübli 
mís alid fermonis fuí fpüalc integrũ: vt fit our et fianifie 
Cato: babétib? pꝛudẽtiã et (aptam: quatín? eo puentár ad 
fpüalirate ſermonis ſui:ambiguũ ftolidís mfipictib?z cui 
nà eft (apictiavt impꝛimat phãtaſis ipos fpifiitudinc 100; 


7 iber 


poꝛeit ate ſua t ppinquitate ſenſui:cũ nó fimiliter in vᷣtuti 
buscoz »fequit qð nõ eft:nífieis ppinquũ nat:⁊ ꝑnutet᷑ 
pᷣmo a coꝛpoꝛeitate pura ad ſpũalitatẽ paruã ꝓpinquã fen 
ftb? eoꝛũ. Deinde etiã ex B ad illud qð cft pus ſpũale ida 
⁊ ſublimet᷑ eis illud gaudiũ gradatim:donec ꝑueniat cum 
cis ad ſpũalitatẽ integrã ſimplicẽ.⁊ ꝓpter hoc eset qui ex 
boib? — ſunt:⁊ cuinõ € peepnio:neg oifcretio: co 
€rozib? ⁊ ſapiẽtibꝰ imucfhgatozib? veritaté: vt reponãt oi 
bomini 4 er cís eft. vninteliigat « papiat fm cp ppinquü 
ctt fpitalirati: aut peeptiórzaut coꝛpoꝛeitati:⁊ mterpzc tetur 
cam non firimpoflibite fcire ſpũalitatẽ dictionũ fptiabn in 
libig: q liber nó rfidct nifi a parre vna. c affert ré cũ foꝛma 
ua.ficrgo elógat a »fideràtc ín libzo fcietic dr: remanct 
€i ignoꝛãtia fua vſq;quo pueniat ad tapíetez;q ertputicetet 
«€ cii ſoꝛmis diuerſis:⁊ afferar interpratóes o.ucrias. Spec 
ein p:ópp affertrem coꝛpoꝛeã fenfui ppinqua.fi g vider qp 
fit ci facit: ⁊ ꝑcipiat eã pcedit:⁊ fi nõ: augmeẽtat coꝛpulẽ tia 
⁊ſubleuat ipᷣn gradaum donec perueniat ad loci quẽ iam 
noſcat:⁊ impꝛimat᷑ toꝛma ei? ĩ fuo fcnfu ⁊ reddit ⁊ exponit 
illi paulatim donec reducat ſermões ad ſpũautate integrã. 
Jam igit maniteſtũ ⁊ notũ ꝙ intelligenciajnó lequit opa 
tionc (ua nift veſtigia creatoꝛis gloxiofi c fubiünis: t fimi» 
lat a fm vᷣtutẽ fuà: ec ppter boc fequit etiã pbe veftigia 
intelligẽtie ⁊ affanilat cis.Ex eis atit q0? fignificat er: ꝙ 
riifio attert qð nó afferüt libꝛi: cft qð oc platóenarrat tefií 
ficás vᷣitatẽ intclligétic. Dici el ꝙ cii appzopindfict obít? 
platoaís:vocauit oüciípuios fuos ⁊ pcepit eis vt oftéderet 
fapiétias fuzs.poftd goñder̃t ei:⁊ iau ꝙ nihil occrat cis 
bc pꝛincipijs pDie: t vitatibꝰ ſapiẽtie:ĩmo Lim ipᷣam pecpe 
rant:dixit cís. Sdbucremáterüt q̃dã apud nos q nó mcfu» 
raſtis:⁊ eftimo qp nó nouiſtis ca, Tacucrũt igi: piter ꝑſoli⸗ 
cire cogitationis:deinde rcdierüt ad eũ:  rogaucrür cü vt 
doceret eos illud. dꝛxit ergo cís:cogitate 7 cófiderate t ve» 
nite ad mc poſt.iij.dies:ad mc th nó rcdcatis mfi polt ve 
niédilicérià impeirauert. Receſſerũt itaq; ab coz c poftip 
redit triduũ:m̃iſerũt ad eum nũciũ pet tes lícéná cũdi ad 
ipᷣm. Juit g̊ nũcius ad oſtiariũ:⁊ rogirauir rpm vt impetra⸗ 
ret ci'icentiá intrãdi:q̃ impetrauit ei.poſtqᷓ g ingreſſus cft 
ad eũ:duertit faciẽ fua ad pᷣarietem:⁊ neq ꝓlecutꝰeſt obũ 
dicit ei nũcus:diſcipuli tui ſalutãt te: t rogat tc vt oes cis 
licẽtiã veniẽdi. Spe Vo retraxcfc ab eo:nec dedit ci rfümz 
nũciꝰaũt ícóo nüciauit. Ipᷣe etiã nipil rñdit ei:deinde nũcia 
uit tertio. Cõuerſus cad eũ trifti facic allocu cũ indigna⸗ 
tio t dixit:dic eis vrecniat. SReuerfus g nũcius ad eos nũ 
ciauit eis qð oc co habuerat ⁊ fecit cos fcire ꝙ mftoti£s ite 
rauit q̃ſtionẽ anteqᷓ riderct ei qo. t cum rñdit ei:rũait cũ 
indignatiõe ⁊ facic triſti ſignificante irã.cõtriſtati igit funt 
diſcipuli ⁊ iuerũt ad ipm vlrimá habẽtes anguſtiã:⁊ ꝑuene 
rũt ad oſtiariũ:⁊ rogauerũt ipᷣm vt impetraret eis licẽtiã ín 
trádi.3»oftd gintrauerunt ad eũ:aſſedit eis plato:⁊ reſpe 
pit vultu placido ⁊ blãdo:⁊ gauiſus eft cũ eis: t interroga⸗ 
uit eos fup ppõne pog. Placuit geis qð appuit cis oe ipo 
Et cõuerũ ad nũcũ:increpauerũt eũ: vituperátes factum 
ci? Dixit aiit plato eis uid( ate nibil babet] vtrepꝛebẽ 
datis nüciü vr̃n:qm̃ venit ad vos:2 terruit vos c nüaauit 
vobis oiuerfum ab co qð vidimꝰde pr̃evr̃o. Dixit g eis:nõ 
rcpoedat! ca ĩ bqð narrauit q; ipᷣe nõ narrauit nifi qð vidit 
"b eft qð dixi vobis oe fapia deeſſe:totus em̃ fermo abvno 
egredit᷑ cerít:s ipius foꝛme otuerfificátur. ei? & intẽtiões 
oluerfificatur fm diuerũtatẽ foꝛmarũ ipᷣius. Inter fermo» 
nẽ em̃ cũ egredit᷑ ſuauiter c leniter ⁊ vultu placido ⁊ a nd& 
te:⁊ ipᷣm cũ egredit᷑ cũ ira c triſti vultu: lóga exiſtit orntía 
⁊ ꝓpterhoc audiẽtia a magiſtro magie applicat intẽtioni 
bũs rerũ ⁊ verítatib?: d» cõſideratio in libꝛis.liber ei non 
affert rénifi cum foꝛma vna:⁊ rñdet er parte vna:magiſter 
aſſerit foꝛmas plures:⁊ ridet er partib? diuerſis. 
¶ Snapít tertia pars libzi elementoꝛum. 
Ndiuerſtatibꝰãtiqrũ oc quãtitate elemétos, 
qðvoluit oĩs ſecta coz c ín Idicẽdo ei q aliena. 
M tus eft averitate: 7 oiuerfifica£ a rectificatióe 
A inqt faac: oiuerfificati (ont antíqui ĩ quátita 
Bal Lc elementoꝝ:⁊ otuerfitate gñaliter fm duos 










modos, Sũt em̃ quidã cos q oicunt ꝙ funtplura.et quidã 
qp efttin vati. Dicẽtes vero ep cft trm vni: oiuerfifican (unt 
oiffentiüc crb £m tres modos.qdá em ipoz dicũt ꝙ cft vn 
imobile ⁊ innnitum:quidá ꝙ cft imobiu fcd nnuũ:quidam 
aürq cft mobile ⁊ finirü.£»ui aüt dicũt qp ciz ĩmobile ⁊ inn 
mtü:cftimát ꝙ fit vᷣtꝰ creatoꝛis glozofi ⁊ ſubi.mis:qñ creas 
toꝛ exaltatꝰ ⁊ anctiñcatꝰ t ĩmobilis c inhnit?.mor? cifi nó 
euacuat᷑ à firaut ſubalis: aut accidẽtalis. Subalis vo eſt 
ficut mor/ gñatiois c co:ruptióís.f5 accidẽtalis € m duos 
modos.aut moin quátitare ficut motꝰaugmẽti v dinunu 
tionis:aut motꝰ in qualitace; ficut alteratio c pmutano i 
locís:a quo deus plurimü remot? eft. 3i aũt q dicũt qp cft 
imobile: fed ñnitũ: eftunátqp fit fpes: q pes note € finire 
apud creatozé noftri ⁊ nouatoxé eius fublimis cft fama, 
:um o d dicũt q clemétü eft vnũ mobile:quidá funt q 
dicũt qp eft íanía:(S cti infpiflat fit aer: t cii augmétaf eius 
fpiffirudo fit aqua: ci finía£ in fpiffitudine fua grauat ct 
ht terra Et ali) ipoxt unt d Oicüt qp eft aer ; et cũ fübritíat 
⁊ raruicat:nt ignis:⁊ cũ iafpiffat ingroflat fir aquazc cum 
fini£ in fpifütudine (ua: grauatur ⁊ ſit terra. Et alij ípozu 
funt d oicütv eſt aqua; t cũ ſubtiuat ⁊ alleuiat firacr:gfi 
augmétct c7 fübtiiitas ec rannec£:fit ignis: ci inſpiſſat 
et raust fit terra Etqaã coz funr d oícür qp cft terra: ſʒ cũ 
fabtiaat € currit: aqua; c ci augmétat cv? ſubtilitas ct 
vndat:tit acr:ct cü finit et? ſubtilitas ctranficaf; tt ignis. 
¶ 3i $o q oícür cleméta e£ plura:oiffentiür fim tres mo 
Q03.alf cr coz dicũt q funttres: [5 eſtimãt pipa funt ma 
tcría ⁊ Toma: € crcato: gáofus ⁊ lüblim:e £r ali) coꝛũ q oi 
cũt q ipa funt tres:⁊ funt materia ⁊ fozma ⁊ motꝰ.Et jcá 
eoꝛũ iunt q dicũt ꝙ funt q̃ttuoꝛ.⁊ funt ignis: a(:aerzterra, 
$Ec ali eoz tuac q dicũt q funt fex, c iuntelemeta qitioꝛ. 
cóuentétia t oíicozáátia.£r quida eoꝛũ funt q dicũt ꝙ co:tt 
numer? oenar,us; qm ipe cft prectio numeri: ⁊ cẽpemeꝛũ 
ipᷣꝰ. Inqͥt ytaac:eí q oc pac preruítate pterutt: ⁊ ſi demẽ 
tü cenü:ceft ghano gfatoz e; eo:nõ euacuat Ipoz gnario 
e; ípo jd ſit aut pprernaturà eleméti ⁊ eius cfícnná: aut 
ppter facrose extra ipin.fi g ilud cft ppter naturá ⁊ eſſen⸗ 
nà ci?: nó € porlibile vt gñet er eo niti qO file eft nature ci? 
X cõuemẽs ei: qf oio forma naturalis ſeruat natura fuam. 
4 céntiá (uà in gñato qð fibi fie eſt:⁊ faciés ĩ ipo augmẽtũ 
ficut caliditas. ínuenim? namqp ipam ſeruãtẽ naturá fuam 


" 4faat ſuã:⁊ faacté fote qð eft cí fie: augmẽtũ in ipo fa» 


cientẽ.Elemẽtũ $o nó ctt ira ínuenim?em ipm rclinqre na 
turà fuá:c cffentia (uà: c ꝑmutari ad natura gnati ex co.cü 
gillð ita ſit:tũc gñatio gnarozü er eleméro nó € pprer naru 


Trà vel eſſentiã ci?: imo ppter facroxé extra ípm: Tasẽtẽ in 


ipᷣm. Elemẽtũ igi nó cit vnd. £t oprím? qae liPippo. iam 
2dirít ci d oirit p elemẽtũ € vnũ artifiaofc:« dixit fi eleme 
tü eẽtvnũ:bõ nó ooleret:neqp pateret᷑:⁊ fi paterct nóopoz 
terctvt cer oi?paffio fp nifi mna:necvt ePfanano ⁊ rcductio 


 adoifpofitioné pzíma:cficr nifi regimine vio ct medicina. 


vna. Inqͥt faac ppterea qp ooloz nó efr nifi fcnfus rci aiat 
naturalis cũ exitu a natura ⁊ centía fua: ad id qð diuerſum 
eft ab ca c ſibi Sad: tücfi elemẽtũ eſtvnũ:non ent ĩ coꝛꝑibꝰ 
Giiat] ex co Zuetas:neq; dilcoꝛdia:neq; pmuratio oc oifpo 
finonc ad oifpónem a qua ꝓueniat doloꝛ.⁊ fir nó opo:tet 
vt fit paffio:qm cü nó fiücilleres d ad inuicẽ opponũtur:⁊ 
agãt ad ĩnuicẽ:⁊ panáf ad iuic£: no opoꝛtet eucnire paffio 
n£.t fi paffio accicit pptercás nouas coꝛpi extrinſecꝰ aduc 
métes:nó opostet vt fitr paſſio firmifi vna fp: qr ↄꝛiũ vni? 
reí vnü &,t fir nó o5 vt fit ſanatio⁊ fanitae nifi medicina € 
requníne vno. [Hos aũt nó inuenim? illud ita, inuenim? ef 
boim pati paffiócs plurimas:⁊ pmutari ad rcs diuerſas⁊ 


"Dxías:ficut caliditas zfri.z hu.⁊ fic.c iuenm?ei?fananone 


4 fanitat£ criftere medicinis oiuerfisit 2:08. Jã a£ mant 


feſtũ eſt ꝙ coꝛpꝰ bois ẽ gñatũ er reb? diuerſis coppofttis. 


ſcz cali.frí.c pu.« ſic. cũ ipm nó alteret᷑ nifi eis:et nõ pn-ure 
tur niſi ad eas:neq; fane£ ex nc nifi cũ eie &milib?.pó 
igit᷑ cópofit? cft ex elemẽtis: cũ elemẽta nó fint abiq; (lta 
te: velipaenticiata q̃litatibꝰ ſuis:neq; q̃litates ahigd abtqs 
elemétis noiate noib? ipoum. ££ emn igne iam oicis: iam 
enücias caliditate: t qn dicis caliditate ⁊ fic.enuncias igne 


Elementoꝛum. 


cum do fit calidum * ficcũ natur 1t — — 
ci coꝛpꝰ humanũ fit cópofitü er ciem tuos: 
sdpchee: Mind nó cft ex ei9. Dicemus ci qp illud eft 
qm ípa funt in co:pe hũano copoftta cómixta,c fimpler quí 
dem nutrit cópofiti.ncq agit ín ipſo:ſicut nutrit cõpoſitũ 
7 agit in ipo. illud quide ft pptzrea qp fimilat ein copo 
fitione:t qr cũ nos afferim? coꝛꝑi alid cõpoñitũ er eis:eſt 
quafi nos afferam? ei pa cade: cui cópofitü er cis nó fit er» 
traipm.etfi nos multotiens vtamur eis:cum fint fimplicia 
fm femíta iuuamétiznó fm femitá nutmmért, potamus cm 
aquã frigidà affiduc aut infrigidantt caliditate acadétales 
tnéb:ía c vapoꝛẽ:⁊ ad humectãdũ cibũ ad D vt ci? via c cur 
fus fiantfacilce in coꝛpe.Et attrabimꝰ aere affidue pptere 
£a:q:índigem? eo in one vapoꝝ a co:de: in nutriẽ 
doa co:de fpiritii vítal£ z tẽperãdo ipᷣm.Et calefacim? nos 
ad ignẽvt ctpellam?frigus a nobís.£t balncamus nos aq 
calída ad leméda cozpa nfa 7 bumcctáda ipa. (£t inuenimꝰ 
quedã aĩalia d nutriuntur ex terra folümó: ppterea ꝙ ipfa 
var] acto unes iere tcp p d tc nó 
fiat ſentiẽs appꝛebẽdẽs doloꝛẽ t oclectarioné:nifi qꝛ ille eft 
pofit? ex clemétie diuerſarũ naturaz:quare vnaqueq; co 
Q9 fibi delectat᷑ finilaf ⁊ ↄuenit:⁊ refugit: t oolet cr co qð 
ett fibí diuerſum c Zꝛiũ.q̃re 6 nó ſunt arboꝛes t plárc etiã 
fitr:ai ipe fint 2polite cr o(uerfis elemẽtis. Dicemꝰ ei:qum 
fenfus € Pm tres modos.ip: em ẽ naturalis: ⁊ aĩalis:⁊ in⸗ 
tcilectualís.£r ſenlus qde abſolutꝰẽ ſenſus rei abſolute crt 
doloꝛe exitꝰa natura ⁊ eſſentia fua ad diuerſum fm ꝙ ipᷣa € 
⁊ Xii eius.Et delectatio quidẽ abfoluta eft fenfus rei abſo 
lute:cũ dilectione eius qð ↄtingit nature c eẽntie eiꝰ. Si á 
ſentiens fuerit naturale:eiꝰ fenfus erit naturalis:⁊ fi fucrit 
aülís:erít ei/ſenſus aĩalis.⁊ fi fucrit intellectualis:eiꝰ fen» 
fus erit intellectualis. Et fentus quídem naturalis eft quí 
cft pp: arbo:b?« plátis, 7 qm ipa funt naturalia: ppter 
boc ſentiũt fenfa naturali? fi nature c copleziói fuc 2u€ 
ní£8 € cr nutrimẽto:⁊ oclectan£ co: zreapiticipm aſſidue. 
Si 9o o(uerfus ſibi:⁊ refugiür ab ipo co cp diuerſum Ca na 
tura c ↄplexiõe ipoz: c erpellüt ipm a (e. Significatio aũt 
flli?eft qp iparccipuit ads oulces:  oclecrant ad pingui:ter 
rac aere téperato 7 caliditarze leui: 7 refugiũt ab aqs nitro 
fis aluminofisc ſulppureis:⁊ terra calefagta ⁊ aerc lupfiue 
calíditatis ⁊ frigiditarie. £r cí arit d fignificát illud : eft p 
vidcm?oe augmetocfrucnficarióe ipſarũ ín terra pingui: c 
aqua ould : z acre cõmẽſurato: ⁊ exiccatiõe penuria 
nutriméti ecrenuarione: c fructuofizate ín terra:⁊ aquis c 
aere diuerſis ab alijs. "Jam igit manifeftü eft cp arbozes et 
plante duis nó fentíant ſenſu animali: tf fentitit fenfu na» 
turalí:z delectant᷑ eo qð cft cís cõueniẽs ex nutriméto:c re 
fugiunt ab co qð ab eis oíuerfum eft. « illud quidẽ fignifi 
catur cx mẽbꝛis nfis . Inuenimus em̃ ipfa delectãtia co qð 
cõuenit cóplerioni ipfoz: t recipe ipm ad ſc:etſi nó ſentiãt 
illud:⁊ refugere ab co qð ab efe diuerſuʒ eft: cerpellere ips 
2 fc:etfi nó fentit illnd fenfu aiali.(T 2» fi cõtradixerit no 
bís p cleméta ipa: « dixerit:qͥd 6 oids oc elemẽtis:ſunt ipᷣa 
ſentiẽtia:aut nó fentictía:düter ergo cft poffibilevt fiar (en 
ticis er nó fenticte?yDicemus ci;nos nó dicimus q fenfus 
ínfit cozpib? gratis cr elemétis:z cófequaf q3nos interro 
$38: imo er fermóe nfo nó eft manifcftü nífi cp fenfus ineft 
siabus trib?.f.aie vegetabili: aĩali: ⁊ rõnali. £t vegetabili 
Qd£íncft fenfus naturalis: quo ſentit i nutrímétozaugme 
to ſuo.Et animali ineft cum ſenſu naturali fenfus anima» 
lis quo fentír doloꝛẽ cozpozeus: ⁊ mouet volũtarie.Et rónt 
ineft ci fenfu naturali ⁊ (enfu aiali:íntellectualis fenfus : q̃ 
eft interp:etatio: et diſcretio: ⁊ pferutatio:c ſolutio ⁊ liga⸗ 
tio t cognitio rerum fm veritatẽ Ex eis afit q̃ fignificantil 
lud:eſt qp inuením?a coꝛpibꝰcũ ab ete ſeparent᷑ aie:remouc 
ri ſenſum. enfus icitur incft aiali:nó co:pib?.ata nó eft ge 
Derata ec clemétís:tmo er creatiõe c nouatíone: c ppter b 
funt fscta veaetabilía ppterea qp ín eís nó eft niífi ala vege» 
tabilis trm:pntía fenfum naturalz folmodo:ficut nutrimée 
tí eius quo fiuntfo:tía ⁊ máfiua: c copletur motus natu» 
ralís.f. aumenti. (n'aialíbus $o cii fit cũ aia oefideratiua 
aia alalis:agsregãt ineio cá nutrimétoz augméto ⁊ motu 


 tonifi figurat. &rgentum em̃ nó eftremotü:neg; 


So.t. 


dee d Ee e - vifusandit? 
t Suft?: à funt eis nboicaüt cac ẽ cũ duabꝰ 
e an peer : in ipo di auirant 
to c fenfu cozpeo fcnfus ſpũalis: 
⁊ ppter bocfac? eft cui cà predipif pbibe£ r 

t oànabilis. 42 fi dixerit:ego nó oico qp elemẽtũ L5 fit vnũ: 
fit mobüe 7 paffibüe:qm er fermonemceo eft ꝙ cft vnũ tif 
mobile « nó patiens: Dicemus ci ꝙ verb boc eft manifez 
ſtioꝛis co:ruptionis d pꝛimũ.: ⁊ illð cít ppterouos modos 
inus coy qð oemóftraum? nup:c oipumug qp doloꝛ cft p* 
mutatio rei naturalis ad nó naturalẽ:⁊ ois. ꝑmutatio dua⸗ 
bus indiget rebus:agẽte t paticte:vt fiter agéte actus : ct 
€; patiẽte fenfus cii doloꝛe.Si $0 pꝛiuat vna duarũ rerum 
fc; fenfus ⁊ pafíio:nó erit oolo: penitꝰ. 3llud aüt fignificaf 
ex cozpibus celeſtibꝰ: c co:pibus mineralib? , s£o:pa nágy 
celeſtia fentiétia funtzied nó funt patiẽtia:neq; permutabi 
lía a natura t eñencia fua: t ppter bocno ool£t. £o:pa vᷣo 
mineralia patiunt᷑: f5 nó noſcũt paffioné quap:opter nó oo 
lent. Nece ſariũ igit eft ꝙ fequat vt nó fiat doloꝛ nifi fenfu 
« paſſione fimul.£^odus aür fenfus eſt:ꝙſi elementü eſſet 
ĩmodbile:nõ eſſet potétíalis gñatio gñatoꝝex eo. Berꝰnãq; 
fm tres modos epifür:fm qp dedarauimꝰan: aut creabilis 
aut naturalis:aut artiũcialis.Si 6 dicis cp € fm ſemitã crea 
biis « nouatiSia: iermo manifefte deſtructisis. Sñabilis 


fm mau m T 


&rgo ülud ira ſit:tũc iam remoucf gñatio gnati ex elemẽto 
fic&m ſemitã criminatidis t notationis . Si aür oicis qp eft 
$m ſemitã artis opis:cft illud ctiá deſtruẽdũ cz puab? prie 
bus:quarü vna cít ex pte factoꝛis:⁊ altera ex pte acrióis in 
re persoluiie sete i cas pte facrozis ett ppter i15 

declarauimꝰ mulronés oc fermone pbi: c cófnruim? oe 
monftranones naturales:q elementi eziftir in gñato ex eo 
potẽtia t nó 3ctu:fctó: arnfdialis nó exiſtit ez co neq; pote 
tia : neq; actu. Scripto: em nó exiſtit ĩ ſctura necp poténa 
neq; acu. £t carpetarius nó exiſtit in carpẽtaria neq; potes 
tiameq; actu. it ci? quid oeftrucrio er pte action i feípaz 
cft p actiofit $m ouos modos:aut Pm femità opatióís: aug 
$m femirá artis. Factio uide opatiua eft qua euanefar: ⁊ 
fmi£ ai quiete fadztis ipfam: ficut fermo d eft interfecatus 
ai quiete loquetis. 7 fir 3bulano d fi finr cii quictefacien» 
tis ipam:ficut fermo q finitur 7 interrfeca£ cum quiete ams 
bulãtis.Et actio quide artiſicialis eft cuiꝰfo:ma fit máfina: 
t pfeuerar poft quicté faciens ipam:ficut foꝛma ãnuli i ar» 
gẽto. Spa nãq; ꝑmanet:⁊ figif poft finc opis arríficis faciẽ 
tie ipam. Jam igif manifeſtũ cft qp actio artificialis eft ade 
uct?fo:me ertrance i fonte exiſtẽte nó co:upto neq; altera 
altera» 
epic Lar gd ꝓuenit ereo ànuD. Elemẽtũ aüt 
nó eft ita: qim refolui£ c aireraf ⁊ fepara£ ei? foꝛna: ⁊ per 
mutat᷑ ad foꝛmã gñati ez co. á nó eft gñatio ghatoz er cle 
mto Pm ſemitã artꝭ: neq; fm femitá oꝑis.Oð fi direris qð 
eft 6m ſemitã actiõis naturalis:⁊ nó eft elemẽtũ mobile:nó 
opo:t5 vt fit elemétü:qm gũatio naturalis nó fit nifi motu 
⁊ pmutatioez exitu eiꝰqð eft ín eleméto oe potẽtia ad actũ 
ficut mo embzíonis :c pmutarío (pi?: t eru? ei? qð eft ín 
ipo de foꝛma aĩali oe potétia ad acri: c epit? nucleoꝝ: 7 pe 
mutatio (píus ad arboꝛẽ: etfi nó euaneſcunt naruralia: qrfi 
actionaruraz nó eft nífi pndpíum mot? ⁊ quietis. cü Gre» 
mouet mop ⁊ quies:⁊ anferunf naturalía 7 euanefat na» 
tura.vifus aát teftíficatur otuerfum ab boc: qm naturalía 
funt p:efentía cop: £^ fi dixerit:ego nó volo cfi oí 
£o ꝙ clementü eft vnũ ĩmobile:niñ potétid creatoꝛis gfiofi 
⁊ (ublímís:qrfi potétía creatozis au? fublimis eft famamó 
eft mobüis aliquo modoz mot?: cii mot? fm ꝙ ocdaraui» 
mus ct diximus dq impoflibie eft quin mot? fit aut in fua 
ficut mot? grianóis c coꝛruptiõis:aut i quãtitate ficur mo 
— 


Liber 


rationis ⁊ ꝑmutatidis in locis.Motꝰ aũt nó cõſcquit᷑ crea 
toꝛẽ gtiofus c ſublimẽ. Potẽtia igit creatoꝛis eft ĩmobilis 
⁊ eleinẽtũ eft ĩmobile.Bicemꝰ ei:iam pꝛeterijt oc nobis cx 
rñſione ad hoc in quo ſufficiẽtia exiſtit: c puenün? adipm 
cũ demõſtrationibꝰ maniteſtis:⁊ oftendim? qp elemẽtũ eft 
cuiꝰ fozma ſeparat  pmutat ad foꝛmã gñati:⁊ exiſtit in ge 
nerato ex ipa potctia ⁊ nõ actu.⁊ ſubleuat creatoꝛ gliofus 
Texcelſus ob boc plurimũ:qm̃ alteratio 7 coꝛruptio nó cõ⸗ 
ſequũtur ipm: eir ĩpᷣi ſublimi c too nó fit fozma a qua pe 
mutc£ et tiguret᷑ a ia: neq; a qb? remoucat: ct ꝑmutet᷑ ad 
diuerſam ab eis: ncqp stioto ⁊ excelſo fit potẽtiã rali rerũ 
nifi ſñ ſcmitã nouatiois ⁊ creatiõis c impseflióis: qm im⸗ 
pꝛeſſio eiꝰbũdicti ⁊exaltati exiſtit i opib?tuis. Jam 1gf pts 
€ potétia gtioſi creatoꝛis ⁊ ſublimis nó e elemetũ: qm ipa 
creat res: c nouat cas er nibilo. € £i aüt q oícit ꝙ elemétü 
€ft vnü initi: fpém infinira indudens:dꝛ qp nó pot eſſe qn 
fit ſpẽs aurindundua:aut nó indiuidua. $i $ipa cft indiui 
daa ⁊ eft finita: (unt indiuidua vnde fiunt:etià ipfa ſinita.⁊ 
fiipanon cft indinidua:c cft elemétum: nó funr indiuídua 
intrãtia in oiffinitione clementozum:qm ipa funt fpecies: c 
fps € elemétü. dam 6 cuancfcit ꝙ elemétum vnum fpccie 
tt:er plurimum indiuiduis: qm̃ induidua egretfa funt ab 
elementis. &[ (O2 (i oicerít : quia non dico qp ſpecies cft in» 
diuidua ex parce qua ipfa eft ſumma ct vniuerfalitas ipfo» 
tum :cnon eft ca apud otuífionem ípozum ⁊ feparationem 
ficut oicím? ocnan? eft fumma vnitatü ⁊ vníueríalitas ipa 
rü:t cft nó ipc apud feparatóem ⁊ diuiſionẽ ipaz.aDicem? 
ei:cũ á fpes funr vmueríahtas ipoz: ⁊ fumma indiuiduoꝝ 
⁊ ín feipa funt finíta ⁊ cõpꝛebẽſa ĩ ida:c nó fic fpes aliqd 
nifi vniuerfaliras indiuiduoꝝ.⁊ fifr indíutdua ci fint infini 
t3 vniuerfalitate fua ipfa ſpẽs: erfintin feipfis infinita: et 
n5 cóp:ebé(3: erít ⁊ fpes tufinta ⁊ nó cõpꝛcbẽſa:cũ non fit 
ín fümmanifi z vmuerfalitas ipo:um, dt fi illud cõceditur 
erit vnaqueq; fpecies zvniueríaliras indiuiduoꝛum fimta. 
⁊ infinita fimul. c bocquídem cft manifcftius incõueniẽs. 
M[ ſ dixerit: ego nó dici ꝙ indiuidua fint mfinita mft 
pter poſſibilitatem affidue additionis ín eís. icem? ef. 
id S dices Oc eís quoz crit? ad gnatióem futur? eft affi 
dac:autintrát ín fpem recípictia nome zoiffininóem eius 
aut funtectraipam:facies opo:tercvtfintindíuidua q non 
intrãt í fpem: tüc cuanefat vt oib? indiuiduis (pes. Et fi 
dixeris ec eo qp ca quoz erit? ad gñatiõeʒ futur? € oe bís d 
nõdũ exierũt:intrãt in — recipiẽtia nome ⁊ diffinitõem 
ci?:facies neceflaría pctlibibtate additiõis in ſpẽm ſemp:⁊ 
erít infinita: c bee dde crír ofuerfitas ab eo qð dicũt dialẽcti 
a. 4L ſi cõuerterit q̃ſtionẽ ad nos: z dixerit:⁊ nó dicũt 
dialectici ꝙ ſpẽs uir ipaa — intellectit 
⁊ indiuídua nó ↄpꝛehẽſa c nó fata apð intellectü:7 ppter 
bocnó foliari fucrüt pbi pfcrutari oc eis. Dicemꝰ ei qp qn 
pbs oícit q ſpẽs funt cõpꝛebẽſe coiffiníteapud intellectũ: 
tion innuit nifi ad oiffinitiócs cõpꝛebẽdẽtes cas declarati 
uasnaturc carü reꝑtas in vnoquoq; indiuiduoz ipoz. Et 
nó fuitintentio ad boc qp fpés fit fons exiſtens ex quo fiant 
indiuidua: (5 vnadg fpes € opzebefa z nota apð intellectü 
diffinitiõe ſua enũciatiua naturá Vas Sindiuidua $0 funt 
ignoꝛata ⁊ no ↄpᷣẽſa ppter poffibilitate additidis ín eis 
⁊q̃ ex eis egrediunt᷑ ad gñationẽ:ex eis recipiũt nomẽ ſpẽi 
ſue ⁊ diffinitionẽ c: nó Pr qp ea er eis excũt ad gñationẽ 
er cis ĩ ſpẽ: c q̃ nõ execũt:minuũt deſpẽ.ſpẽs nãq; eft antiq̃ 
⁊ cõfiſtit ci? eẽntia: c diffinitio enũciatiua naturc ei? spud 
intellectũ. Jam 6 »fiftür demõſtratões:ꝙ ſpẽs nó funt cle 
mẽtũ:qm clemẽtũ eft fons »fiftes:c refoluit z fepaf ci?fo: 
ma t natura:z putat ad foꝛmã gnati ex coc narurá ipo, 
ſpẽs $o nó rehnat naturá c eentía fua: qm eft cópzebefiua 
indiuiduoz fuoz:fp dãs eis nomẽ c diffinitiõeʒ tud. 4T (o 
aũt oicüt cp elemẽtũ eft vnũ finitiimobile: 7 eſtimant cp fit 
ignis tm̃: aut aer trf: aut ad trmzaut terras tm̃:ſiliter eft coz, 
fermo manifcfte deſtructionis nã fi coꝛpa hoĩm e£nt gnata 
er igne tii:buarent neruit offa:c cartilagines: c d ſunt eis 
fiia: ppter pbibitoes gnatíóís illoꝝ er igne ppter leuítaté 
4 ſubtilitatẽ fuá:cpuarent etiá (anquis t ——— 
phlegma⁊ nõ eẽt poffiblevt eis eét?t?oígeftiua c tciẽtiua 


neq; expulſuua:qm̃ᷣtꝰ digeſti.ẽ ca.⁊ hu.⁊ retẽtiua fri.⁊ ſic. 
⁊expulñua fric hu.Et de big d pbibet:évt fit sano illoꝝ 
er natura fingulan ca.⁊ fic. ¶ Et 6 fi coꝛpa aial cent gna 
ta ey terra tm̃:puarẽt fanguis ⁊ reli hũoꝛes:⁊ cpolera rue 
bea.⁊ fi illó cét poflibile puaren£ ctia vᷣtꝰattractiua:⁊ dige 
ftiua: c erplfiua pp pbibitóes gñatidis illoꝝ cr natura fri. 
⁊ ſic. Et ñ cent co:pa aialiá gñata er acre timzpuarent offaz 
neruicartilagines: nó ect poflibile vt i eis cct vᷣtꝰattracti 
uazautretétiuazauterplfiua pp ,pbibirióes gnatiois ipᷣoꝝ 
ex ad natura hũida ⁊ rara.Et ft cozpa cent gnata ex aq tmz- 
piiuarentur nerunt oſſa:et reliqua membꝛa oura et fostia 
etnon effet poffibilevtin cis effect virtus attractiua: necyes 
tentia; —— ppter pbibítónem gñationis illoz 
€r aq:⁊ pp curíus:c adfitate e14 fri. bul» fi dixerit:ego 
nõ Dico q co:pa fist bata ez ene ahatise abo em 
ꝙ qñ ignis ifpiflat:fit aerzc qn ausmẽtat᷑ fpiflitudo cÜ:fit 
aq:⁊ qn fini i fpiflitudic fua: fit terra.s£ü á pmutaf ad que 
tates Qttuo: ghant ex co Lil exu pstoel smear emi 
moocftrui£ ouob? mõis. Unꝰ e »fefl.o tua: cozpa gñant 
ex materijs q̃ttuoꝛ.Et ſcðs €: qm i fermone ruo.I. igni cũ 
inſpiſſat: fit aerzeft ꝙ faatneceffant vt fit eí paſſio: ⁊ cũ ſit 
paſſio indiget neceſſario agẽte t mouẽte vt cxeat de rarita 
te fua naturali ad fpiffitudiné accídétalé ⁊ extraneã: 7 ita 
in B etiã ẽ ꝙ remouctab eleméto nomen vn?; qm mouẽs ⁊ 
moti nó funt vnũ. 3n ↄdicẽdo (llis qͥ dicũt ꝙ elemẽta funt 
paucioꝛa vel plura, Alij dixerũt cp funt ouo: et funt creatoꝛ 
gtioſus:⁊ materia ⁊ alf) eri dixerũt qp funttría: c funt mae 
tería ⁊ foꝛma t motꝰ.⁊ alíj dixerũt ep funt ſex:mater e.iij.⁊ 
oueniétía: c diſcoꝛdia.Alij funt q dixer̃t qp ipa funt fima de 
nartj:q: ipecft 5plementü numeri ⁊ pfectioei?.£uí aũt di⸗ 
xer̃t qp ipa funt duo:⁊ funt creato: fublimis 7 ghofis «ma 
teria.⁊ qu otrert ep funt tría: ⁊ funt materia t foꝛma t mot? 
píccut? ẽ erroꝛ cos pp noia, ipi Po noiant pnapía elemcns 
ta. Drntia aüc ínter pneípía t elemcta ẽ:ꝙ alteráf elemẽta 
⁊ reſoluũt᷑ ⁊ fcparát ipoz forme: pmutàt ad foꝛmã grati 
€r eis:⁊ exiſtũt ín gato ex eis potétia, pncipía aür nó funt 
íta:qm ipᷣavolũt ptcs facti ex eis:⁊ neq; eft poffibile vc fint 
cleméta ang ↄponãt᷑:⁊ fiát materie: recipiant q̃utates: 
fiát poft bec cleméta.&T (£o o d dixerũt ꝙ funt ſex:⁊ efti 
mauerũt qp funt elementa q̃ttuoꝛ:⁊ cóucnittia c otfco:díaz 
fermo cft manifeſti erroꝛis duobꝰ modís, Unꝰ modus eſt: 
$ cõueniẽtia c oífco:día funt diſpõnes 2ucniétis c diſcoꝛ⸗ 
is:ſʒ diſpõnes funt accidẽtia:⁊ factü cft qp accidẽs ſepa⸗ 
rabile ſit:elemẽtũ ſube máfiue. Et eiꝰ d dixit ꝙ ipᷣa ſunt ſũ 
ma denarij:qm̃ oenan? € — numeri:ſermo ẽ mani 
feſte deſtructiõis ouob?modis. Unꝰeoꝝ eſt:qm̃ denariꝰnõ 
eft fumma nũeri frm vᷣitatẽ:qꝛ qᷓuis eft cõplemẽtũ numero 
rũ:tñ oplemẽtũ eft cẽtenarioꝝ:⁊ mille millenarioꝝ.Si dixe 
rit ꝙ denariꝰ nõ eſt pꝛincipiũ decẽnoꝝ nift qꝛ eſt oenar: ſʒ 
qm ipᷣe eſt vnus decẽnoꝝ:ſicut vn? qui eft vnꝰ: qꝛ cft vnus 
ita vnoꝝ:⁊ er eis q ſigniſicãt illud:eſt p nos ĩuenimꝰboĩeʒ 
ei incipit ab vno:⁊ multiplicat ipᷣm:aſcẽdere femp oonec p 
ueniat ad decẽ:deinde ſtatimq; voluerit vt numeret decen 
nos:incipieta oecem: ⁊ faciet ipe vnum cis: cr afcendit ex 
illo ad centum. Dicemus ei:ex fermone tuo afferat reſpon 
fio fuper te.dixiſti em̃ ꝙ quádo bomo incipit ab yno nume» 
rare;afcedít (urfum vfag pueníat ad decẽ:deinde índpít nu 
merare.r. vfqs ad nonaginta: ocínde a nonaginta vías ad. 
tiógéta. Mõ igit᷑ nũeri cóplemetü ocnarp imo pꝛincipiũ oe 
cénoz:ipe iait € cóparatióc fui advnos.elemétü nó eft coz. 
qr ipe cft cóplemétü vnoz: c cópatióc fui ad occénos. eft 
elemetü em coz:qm ipe pimus oecénoz. 3 pc icif eft ele 
mẽtũ: ⁊ nõ eſt clemetüfilr.c boc quide manifefti? figni 
t notionis t ocftrucrióis. £^odus vo fcóe eft qm elemẽtũ 
fm ꝙ declarauumꝰ ſermõe pbi:eft pꝛimũ grationt $m víta 
tẽ:cũ nibil p:ecedat ípm er quo (pm gñat᷑: oenarius vo eft 
gnat er vnig: cũ nó fit nífi muitiplicatiovniꝰdecẽ vicíb?.d 
vni füntei? caufa mareríalie: t multiplicatio vni? decẽ vícf 
bus eft cíus foꝛma cípius cõplemẽtũ. Sam ergo rcmouef 
ab clemétarietate ꝓculdubio. 


¶ Exrplicit liber elementoꝛum vſaac. 


Dietarum vniuerſalium. 


¶ £ommentarum fingularc ooctiffimi viri 
petri pífpaniolim pótincie marim Zopanis 
vicefimí umífuper libsum oictarum vniuerſa 
hum Iſaac: Incipit. 














A -tota medicinc verfarur intentio: fani 
Icace bitã per fimi admmniftratiocm 

Xn PS confcruang; c amiffam per cotrana cius 
ilb, L4 V 





aecod v 
y 5; «i / tũ ſeaucẽs.Oulta opa ad iftam intentio 
NC aed nci adimpledáab anriquís medicinc pa 
trib/funt edica. nter que fcia dietarũ ab yfaac ad regime 
co:pozis humani vtiliſſima eft tradita: cui ĩcie infiftentes; 
ad cius ingreffus cuidentià quinq; pponimus enodare, 
E qnem eft oe neccflirate faetic medicinalis. Secidum 
cit oc ipfius oiftinctionc. Tertium oc neceffirate faentie 
oictarum. Quartum oc caufis ipfius, Quintum, ai pare 
ti medicine ſupponatur. — 
&[ £írca pmi igit fic peedimus. Sicut tefta£ Auicẽ. coz 
poa aĩata debili coagulatióc funt coagulata:⁊ mazime in» 
ter US aialiti:co:p? humanũ. Nã coponif ex ouplia pꝛin 
cípio.f.er vtroq; ſpermate:viri ⁊ mulicris:cuiꝰ vnũ magis 
babet locii factozís: ⁊ alterũ magie materie: ⁊ cx fanguine 
menftruo. Iſte aũt (übe funt fluide c liquide: qpuío in pn^ 
cipio maioꝛẽ fostían£ liquiditatẽ:⁊ p digeſtione coagulant 
t ↄſtant in figura: — — tñ ad — 
né c duriciẽ coꝛpoꝝ co. z:co:pus humanũ pueri. fic 
em̃ maiffolubíe ↄſtaret:ſed pprer debilem coagulanione 
natum eft ↄtinuẽ diſſolui ⁊ euquari:⁊ ideo a caufis inten? , 
⁊ exterius occurentibꝰↄtinuã pan oiffolurióem:in quam 
marime calo: interío: ipfum reſoluit.⁊ ſiłiter calo: exterioꝛ 
continentis:⁊ multe caufe naturales cinnaturalee concur 
runtad ipius permutationem: que ipm ad continuã paſſio 
nem ⁊ mote perducũt.de quibus in ſcripto fuperius Auic. 
dicik. S£ ergo corpus humanũ eft permutabue nó ſeruãs 
cá:quàa pꝛincpio 5trabit cóftitutione Pm zDaLin tegni.in 
dicet arte coferuáte (pm ⁊ regente: bec eft medicina. 
¶ ica fecundum ꝓcedimus fic Oiſtinguũtur opera me 
diane Pm neceflitate coꝛpoꝛis humani: f5 coꝛpus humanũ 
fubiacet duplici índigenne.(.conferuanoni fanitatis: ⁊ cu⸗ 
rationi cgritudinis:c ideo funt oue partes medicine, Una 
eft cõſeruatiua ſanitatis in lanis: alia curatiua egrirudinis 
in egris.hoe aũt expeimit᷑ per diffinitionẽ medicine affigna 
tá ab Auicẽ. in pzín, Eſt crm medicina qua diſpoſitiones bu 
maní co:pozís cognofcun£ a parte illa qua fanatur: € a fani 
tate remouet: vt babíta famtas conferueturzc amifía recu 
perc£. KT Eonferuatiua ar famtatis tripliciter cófidera£ 
vel oíftinguí£ Pꝛimo modo róne ftat? coꝛpoꝛis bu.c diſpõ 
nũ ipíus circa q pcedír: ſcðo róne eoz ec qbus pcedit:tere 
tio rónc modi pcedendií, (T Toꝛpus aüt ſanũ:cui compe 
tit fanitatis cófcruatio:eft fep modis: quoz quida ad alios 
reducuntur. Pꝛimum eft coꝛpus ſanũ fimpliciter ín melioꝛi 
fo:marum exiſtens:⁊ huic deſeruit pare conferuatiua abſo 
lute per fimilia pꝛocedens.Secũdum eſt lapſum parũ duni 
nutũ a fano ſimpliciter.⁊ buic deſeruit pars dupiex.ſcilicet 
conſeruatiua per fimilia: vel ↄtraria remiſſa.ſᷣn Pali.ꝓce⸗ 
dens.z meliozatiuavt ad ftatum fimpliciter ſanũ reducat: 
pcedens per contraría in codem gradu eleuata, Tertiü cft 
egrotatiuü $m iDali.a ug caufis nociuis leuibus nas 
tum oc facili patí.c buicoeferuit pare cõſeruatiua c pzefer 
uatiua ipm ín fanitate cõſeruãs: t pzeferuatíua ipm medio 
cinalis a lapfu: ⁊ futurá egritudine Pacteruans Dna eft 
neutrü cóualefcétie, quodab egritudine cõſurgens: faníta 
tcm ſub debili confirmatione ingredit.c buic deſeruit pꝛe⸗ 
ſeruatiua ipius oebilitatem p itorum reftaurationg 
cõfoꝛtans.⁊ cõſeruatiua ipᷣm in laritudíne fanítatis confer? 
uans:⁊ —— — ne in pꝛiſtinã egritudinem vel aliam: 
poter (ui fragilitatẽ incidat Quintũ eft neutrũ decidentie 
qð a ſanitate recedẽs egritudinẽ fub debili ↄfirmatiõe ins 
gredit:⁊ buic deſeruit fanítatís »feruatiua:neutralítat! eu 
ratiua:⁊ne egritudine incidat p(cruatiua Scrtü eft neutrũ 





Fo.xj. 


debilitatis:qð ad neutrũ decidẽtie ⁊ 2ualefcene reducitur 
⁊ boc attédit fm ↄſtitutionẽ in pueris; fenib?: tragilibus: 
⁊ in fanitateinftabilibus. 7 buic ocfcruít pare cófcruatiua 
melioꝛatiua pzeferuatiua refumptiua:fa diuerſas neceſſi⸗ 
tates:qᷓuis vna fola ci reſpondeat.Hec autem pare conſer 
uatiua fanitarie ratione eozum ex quibus peedir. recipit of 
uifionem fm numeri. vj. rerü nónaturahum.d fm Auicẽ. 
funt caufe cffectüie fanitatis: c conſeruatiue:q̃ dpuirs de coz 
poꝛis cóftiturione nó funt: impofíibüe eft rh ipm egredi ab 
eis in vita, lDc funt aer; dicta: eperatium:; inanitio: reple 
no cbmóí. Hec igit pars $m ipozum regime; t admimftra 
tione Diucrfiticat $m moda p L. ¶ Diſtinguit᷑ bec 
pare dupliciter. Nam queda pars cófiderar pas res: t ipas 
rumnaturae ⁊ effectus: altera confiderazipfarum exbibi⸗ 
nonem, Sed vtraq; ouuditur dupuciter. Rã queda pare 
cõſiderat iparum naturas:et earum adminſtrationẽ moco 
vniuerſaliꝭ nó applicãdo intẽtionẽ ad particularia.Quedã 
confiderat has res:et ipᷣrum adminiſtrationem modo par 
ticulari.⁊ vtroq; modo ipfas: carum resimen cozpoa Pm. 
oẽs fui modos. qnas per fimilia: qñq; per contraria pꝛoce⸗ 
dendo admíniftrane. Pars autem fccunda. f.curanua cgrí 
tudinis:oiuifionem rcapit fimiliter tribus modis. Pꝛun.o 
rõne indigẽtie coꝛpoꝛis circa quà ꝓcedit:ſecundo rone coz, 
ex quibus tertio ratione modi ꝓcedendi. Pꝛimo 
iaif modo oíftinguit fm indigentiam cozpozis:ipfum autẽ 
triplia fubiacet paffionif. conrínuo nuxiu:⁊ lont 
membzoz humiditatũ: bumoz 7 ſpirituũ:⁊ calozis narura 
lis. c buic incõmodo ridet ocbira reftauranio pnutrimétü 
Secũdum incómodum cft coꝛruptio humoꝛum:⁊ alioꝛum: 
⁊ buicrefpódet expulũo.Tertiũ eft membꝛoꝛum cozrupno 
et deſtitutio a regunine nature, T buic refpondet coꝛrectio 
cius. vcl eoꝛum memnbꝛoꝛum per operationem manualem 
rcmotio, s£ridco $m Suicc.res meaicaminis er vna trium 
rerũ complc£, Gina eft modus regendi per nutrietia. Alia 
eft med;anarum erbíbino. Xertía eft operatio manuaus, 
¶ Sacentia igitur curatiua egrítudinis continet tcs par» 
t3. Prꝛima cft oc regimine coꝛpoꝛis egn p dietã.⁊ pec có» 
peutíanis 7 egrís:fed fanis per fimilia:egnis per contraria 
adapraf. Soa cft oc modo pcededi drca inarũ exbi⸗ 
bitionem. Tertia cft oc manuali operatione:que dicitur coi 


phlebotomiam. dicit BSaLꝙ fi fanguis abundat aut 
omncs bumo:ce fm quantitatem:aut intra vaſa:compctit 
pblebotomía. £rceflui autem qualitans: refpondet altera. 
tio per contraría pꝛocedens. ¶ sSed alteratio eft duplex. 
quedam enim eft utatio faciens ceffare inem 
manente fubftantia: t bec malas remouer qualitates.⁊ tüc 
burmo: comuptus a natura conuertirur ⁊ fit membzum:vel 
pars membꝛi.Alia cft pꝛeparatio ad erpulfionem: et pꝛoce⸗ 
dit infrígidando:calefadedo:2 fm alías qualitares ad cons 
manum permautando:fübtile ingroſſando:groſſum ſubtiuã 
do:vifcofum — gab natura coroztata: triplid 
motu vtens:fc5 motu o(uifionis:erpulfionis:ct vt materi 
a co:pose educar. i£um autem peccatum fit in ſubſtantia: 
fit cíus corruptio ficut putrefacno : cum íam ad naturam 
non poffint bumo:es rcdire: vt 43 membꝛa cóuertantur: fi 
cut paret per exemplum Sabł .in vino perfecre cozrupto.z et 
refpondet euacuatio.de qua dicit Sał cp eft a coꝛpoꝛe rota 
liter educens fubftantia, &xcóm aute Sal. ⁊ Ipaltín teni: 
in bumozum cozruptione ficut in febzeztria funt neceffaría: 
falicet alteratio marerie per digeſtionem.ſecũdum eft eius 
euacuatío que eft caufa moꝛbi.tertium eft alteratio male 
oifcrafic.que poft materie febꝛis erpulfionem relinquitur: 
quía ante fit flurus in coꝛpoꝛe ſuperfluus: mundiíficatios 
ni3 modus reftnctiuus ci reípondet, Secundo modo o 
b it 


.Züber 


ttinguitur hec pars per ea er quibus pꝛocedit.hec autem 
funi ſprupialteratuu: c atas virtutes Dabentes: ⁊ medida 
ne laranuezque oifferenter operantur compszimendo:lenifi 
cando:liquefaciendo:c a tora fpecie operando: $m sSal.in 
libꝛo oc timpiici medicina: c muira funt alia vaftrumenta: 
que pec para míniftratzco qp 6m Bał.natura eft omnium 
- eperarrir: medicus vero míniftrat, Tertio módo orftin 
guitur bec pare ouplicitcr.nam ouas cótinet partc 8. Pꝛi⸗ 
ma autem cóftácrar naturas 7 vírrutes medicinarum.Se⸗ 
cunda autem antidora oiuerfis caufis egritudinum cõpe⸗ 
tentia: « fimplici medianarni virtutes. Zltcra aũt vᷣtutes 
compofitarum:cutus operafunt multa: ſcilicet Srutes fim 
plicum ducernere pondcra ⁊ gradus: 7 modos cónciendi 
tradere ⁊ relíqua buiufmodi que ſuper anridorarium iunt 
dicenda. Atraq; autem duplet eft. Una eft generalis: que 
tradit noticiam virtutum medicinarum ſimplicium in gene 
raü:ficut itla q mlibzo oe fimplici medicina traditur a Bat. 
Alia eit: quc tradit carum nonciam in fpeciali: ficur multi 
libꝛi oc fpecialibus medicinis fimplicib7, ¶ $:cóm eundz 
modum oíuidit illa que cft oc cópofins mcdcinis. C Illa 
aũt pare que cft oc modo fimpliciter cótinct duas partes, 
"Via eit gencralis: ficut iu megategui a Wał.tradita. Ala 
parcícularis:caufas: « figna; c mozbos particulariter conft 
derans:⁊ eis particularia ecbibés antíaota.ct bec traditur 
ín oiucrfis libris antiquoxum « moderno;um. ¶ Sitaili⸗ 
ter pars illa quc eft oc manuali operatiõe:ſtilicet chirurgia 
oiftingi£. Iimo fm neceflitatem cozpozís: « parri eiꝰ: 
cr Pm operationes illus faentic. quedam enim pars ope 
ratur arca fracmram oſſis. quedam circa pücruram ncruí, 
quedam arca plagam ⁊ vicus, quedam Pm fimplicee folus 
tiones continuitaris:zquedam circa cópofitas, opera enm 
eius tünt fm que p:ocedit: vnire:conſolidare:ſuperſiua 1€ 
fecare: diminutum regencrare; dilatare:ducere: et ñmilia. 
Secundo modo diuiditur in ratione cozum er quibus pꝛo⸗ 
cedit.⁊ hec ſunt anndota diuerſa:ſicutvnguẽta:emplaſtra: 
⁊ manualia inſtrumẽta:et ſimilia. Zertio modo diuerſinica 
turratióe modi fuc traditionis:quia quedam eft vniuerſa⸗ 
ls:quedam particularis:et erríuig generis quedam antis. 
dota fimplicia:t quedam compofica docet pzeparare: ques 
dam oíuería antidota oocct ofuerfis pafliontb/applicare, - 
¶ Circa tertiũ fic peedunus. gocrermínanda cit neceffi 


£35 buius faentie.ito:pus igitur bumanum continuc refo , 


lationi ſubiacet facte ab interioꝛ: 7 exterioꝛi calozc. t ideo 
ei reſpondet continaa reftauratio, bec aurem fir per nutri» 
mentum: quod eft fimile in potentia ín pzincpio: et in ftne 
fimile actu. Ram fm Mal. nutritio eft perfecta aſſimilatio 
nutrientis cum autrito: fed nutrimentum trahitur a terre 
naſcentibus: et animalibus: que remota ſunt a natura bu» 
mana. lHam ficut dicit Auicẽ. in libꝛo fuo oc anima:vita de⸗ 
betur coꝛpoꝛibus pꝛopter diſtantiam a contrarictate, ficut 
1mplicita contranetate vitã non participant velut elemeta 
ín quibus cft maxima contrarictas reperta: fed coꝛpoꝛa 
ſuperioꝛa:cum ab ipſa maríme oíftant:pzeapue ⁊ pzimo vf 
t2m participant. vnde dicuntur cauſa omnis víte Pm pbmz 
ſz in mixtis nó cftreceffus a cõtrarietate omnino cũ fint ex 
contrarijs compofita, IBatura eoꝛum cft ſᷣm cófractionem 
contrario:um:z equalitatem:⁊ reductione ad medium.qð 
medíum nulii extremoꝛum cft contranum.cidco equalitas 
complexionis diſponit ad receflum a cótranictate: receſſus 
aurem a contrarietate diſponit ad vítam: et ideo viuentia 
coꝛpoꝛa maxime contrario:um equalitatem participant: 
fed interipfa maxime co:pus humanum cf cquale: t a con 
trarictate oíftans.nam fua complerio nobílio:: et equalios 
€ft:ad nobiiiffimam vitam oífponens, vnde oicit ZLuice, ee 
Zilgasel: ꝙ um cóplerio cuis eft puleberríima: apparatur 
co:pus eius ad receptionem aníme rationalis. cozpus igi 

bumanum marímeoíftat ab elementis:⁊ ídeo cís non nu» 
triturztum ppter eoꝛum fimpliatatem: tum ppteroiftans 
tiã: ⁊ terre naſcẽtia:⁊ alia oíftárab ipfo:neqs ad cíus equas 
litatem perueniunt. et ideo fi pernutrimenrum deperdita 
ab ipfo reftzurantur marime indigent tranfmuratione: vt 
ad eius ſimilitudinem: ⁊ equalirate inducantur, fed neceſ⸗ 


faríum cft pcr ípfosum nutritionem eius deperditum re 


. ftaurare:t cipium eis nutríatur:ct oeperditum rcftaurcé 


maxime laboꝛanaũ cft circa ipſoꝛum electionem; vr cozpo» 
"com ria el.gantur ; et diſconuenientia abijcantur: 
et bec ðiſcretio babetur per bane fcientiam docentem que 
ciboꝛum natura:quíbus cõuenit co;poztbus;cr quas actioe 
ncs faatin cis Eſt aucem oupler nẽceſſitas in bac ſcientia 
ina conſeruatio ſanitatis cum dieta competẽti.Alia eft ex 
pulfiocaufc egritudinis: d cftfupfluitares aggregatas in 
CO1pozc crpeilerc.&jude oicit yſaac ín pꝛincipio buius. fco 
tic;q lind quod coegit antiquos oifpurarc oc naturis cibo 
rum: fuit itudum ſamtatũ cuftodiendarum : ⁊ egrítudina 
curandarum.« ad bocftudium ouc caufe concurrunt. Una 
eſt nutrinenti coucnientis erbibitio: ad oeperditozum re? 
ftaurationem, Alia fuperfiuiratü c, rum ⁊ nociua 
rum crpuifio, Unde in pac ſcientia intenditur oc dieta:not. 
ſolũ fm gp cft tn ratione nucrimenti;fed fm ꝙ cfrín ratione 


. medicine. Hà in ratione nutrimẽti reftaurat ocperdita per 


ſimilitudinẽ:in ratiõe aür medícine alterat mo:bü: caufam 


, moibí: c accidẽs per cótrarícraté remouens.dicit er Balł. 


ín libꝛo oc ſimpuci mcáicínazqp oe ppzietate cibi eft vt au» 
gmentet:et nutriat ſubſtãtiã noftri co;pozis. oc ꝓpꝛietateẽ 
vero medicine eft:vt alteret naturas noftras. ide eft igik 
medicina fm femiram actionis: € cibus fm ſemitam pafiio 
nis. Nam medicine eft agere:cibi vero pati. Sub dieta igit 
ín bac iaentia comp:zebenditur cibus aptus rationc nu» 
trimenti: et rationẽ medicine. 
¶ urca quartum agendum cft oc caufis huius ſcientie. 
Sunt aurem quartuo; cauſe ejus: falicet efficiens:materia 
lis:finaiiszerfozmalis. Cauſa autem cfficíens cft ípe yſaac 
arabs: natione fudeus: vir iſraelita:pꝛofeſſione bancicicn? 
tiam ín arabico fermone tradens. f£ aufa cffiaene rrafferés 
€t diſponens eft x£óftantínue montis caffianenfis mona 
pus. iCaufa autem matcrialís eft oíeta, IHam circa ipfam 
vertatur intentio denne, Sicut autem dicit pbilofopbus 
ín libꝛo poftcríog: vnius ſcientie enum cft ſubiectum. cuius 
partcs « paflioncs pcr fc confiderat.Subiectum huiꝰ fcio 
fie eft dieta. Paſſiones vcro que oc ipfa queruntur: funt 
oifpofirionce: propzictates: vírtutes:cr operationes: t im» 
pieffiones quas faat in co:poze pumano. Ram ficut oicit 
Bab .in libio oc fimplici medicina: omnía terrenafcentíaz t 
anímalía oupliciter confiderantur. Uno modo fm fuas na 
turas:⁊ ficad pbilofopbum fpecrat nacuralis ipfosum con 
fiderario, Alio modo per afpcctum ad copus bumanumz 
fm ꝙ ipſum immutãt:et ímmutarionem ab ipfo recipumt. 
Et ſic coꝛum confideratio ad medicum fpecrat, £^cdia au» 
rem per que ífte pꝛopꝛietates probantur; ⁊ diſponuntur: 
vel diſcernũtur circa dictam:ſunt diſpoſitiones eius natus 
rales: ficut í3po::odoz: compofitio: 7 confimiles: octermt? 
nantur m bac ſcientia diuerſitates diete: ct penes oifpofi» 
tiones recipientium, IBam fm Iſaac vtreq; oifpofinones 
conferuande funt, &Caufa aurcm finalís cft confcruatio fas 
nitatis:⁊ reductio eius a (ratu egntudims:ad fzatum fani» 


—— effectus diete diſſmiles:⁊ contrarios. 
à autem foꝛmalis ín modo pꝛocedendi conſiſtit.Sed 
modus p:ocedenáí ín quattuoꝛ artenditur.pzimurm eft cc» 


nus doctrine oꝛdinarie. fecundum vía procedendi, rernm 
pꝛoceſſus inueſtigationis.quartum eft partíum fcient;c ot 
ftínctío: et o:dínatio, Sunrautem ficura Bał.habetur in 
tegui: tria genera ooctrínc oꝛdinarie: falicet refolutiuumz 
eopofitiuum: et diffinitiuum: vel oiffinitionio diſſolutiuũ. 
« £onftantinus ín pantegni.additgenus ocfcripriuum:ct 
diuiſtuum. Hec ſcientia quandoq modo cópofitiuo:quan 
doq; refolutiio pioccdit.piíncipalis tamen fuus modus cft 
compofitiuus coc componendo ⁊ integrando totam ſciẽ⸗ 
tíam oretarum er fuis partibus p:ocedit. Via autcm per 
quam pzocedit: eft via imẽti:⁊ vía rationis. 7 bcc vía 
per illam fulcitur. ende otat yfaac: cp epperimenta fi fuis 
careant rationibus: inígnozantiam 7 ocfipicntiam cadunt 
Et via eppenmenti magis fenfibiles impzeffiones confidc» 
fat. Via autem róníe caufas:cteffcctus maais a fenfu ele⸗ 
uatos fpeculatur, Pꝛoceſſus autem circa inueſtigationem 


Dietarum vnluerſalium. 


intẽtoꝝ eſt.v.generũ. Pimus cft ditfinitiuꝰ ⁊ oeferiptiu?, 
fecundus diuiſiuus. — ratiocinatiuus probando et 
impꝛobando p:occdens. quartus eft eccimplaris. quintus 
cft narranuus,et $m omues bos modos procedit ín Diner» 
fis loas: &m q fuc competunt intennoni € materiefermos 
nis Modus autem p:occdendi circa partes ſcientie talia 
eft. Iſta enim ſcientia continct duas partes, Pꝛima cft oc 
dietis vníuerfalibus intítulata;agens de icta Pro modum. 
vniuerfalcm. Secunda oc dietis particularibus íntitulataz 
agens $m modum n:ad pan dietas 
fermonem applicando. £r pꝛedictis autẽ patet titulus li» 
b:í. dieitur enim liber dietarũ: ⁊ quátum ad pꝛimam par» 
tem liber oíctarum vniuerfalium:quátum ad fecunda liber 

particularium. ¶ Scientía autem dietarum vni 
uemuum viginti cõtinet capitula: Pm diſtinctionem aucto 
ris:ſicut ín veteribus codicibus reperitur. In pꝛimo capi» 
tulo aſſignatur quc neceflitas diſpoſitionis nature cibo» 
rum fuitapudantiquos. Secũdo affianatur quomodo ín 
ucftigatióc ínucníatur vniuſcuiuſq; cibi natura. In tertio 
agitur oc abís eligendis fm rationem. Tonſimilis eft diui 
fio cetero:zum capitulo:um : ficut patet per auctoꝛẽ. Nos 
antem cum ad fübftantíam fcientie acceflerimus: oiftínctis 


doqs pzactice omífim: ficut ín peobermo: ín vltimo capi 
lo: cum oc regimento erpoxié per oíctum in pís partibus. 


tium ípfius oiftinctiócs affignabimus:c fingularum inten. 
tionem exponemus:⁊ fub (umma p:ocedemus. Bam circa. 
ipfam modus eft leuiffimus: t planíffimus.vnde ín co ari 
ftotet afpera fpíneta diſcurrere non cogemur:⁊ ídeo folum 
quod obſcurum cft reícrabimug:manifefta aurem in terns 
lectoꝛis induſtrie relinquentes (als relinquemus ) 








li lod in pꝛimis cocgír antíquoe me: 
) Wiicos oifputare oc naturis aboz ct 
potuũ:ſtudiũ fuirz inueſtigatio coz 
] gfanícarum cuftediédarum vel caram 

didarum carímdinam . Huic autem 
ttudio oue caufe fuerunt. neceffaé 
ríc. Ana in nutriendis coꝛpoꝛibus: qua regantur: 
⁊ teſtaurentur:⁊ confoꝛtentur:que ab ipſo caloꝛe ín 
tcioꝛi naturali:⁊ aereo exterioꝛi diſſoluũtur. Ande 
fuit neceſſe ſupplere deſideratiuam virtutem:cum di 
bis eiſdem congruis. Altera quoq; vt expcllãtur in 
conuenientia:que complexionibus coꝛpoꝛum funt 
cõtraria.Cum enim diſſoluta omníno fibi fimilibus 
nequeant reparari: pꝛeſertim cum non reperiantur 
ectoto ſimilia naturis: quía cibaria non omníno co: 
po:ibus buranis funt fimilia, pare cnim quedam 
Co:po:tbus bumanís affimüatur.7 bec ín fanguinem 
mutata pztue: poftea tranfducirur írt membꝛã cozum 
autritiua c aſſimilatiua. Pars afit altcra id cft fec 


f» 


Fo.rij. 
cibiexpellitur a coꝛpoꝛibus natura:q: eft ſuperflua: 
cit nutritiua.Cũq; nature bumanc incquales 
fint in caloꝛe:frigiditate:humiditate:⁊ ſiccitate: vir? 
— ——— onc: —— ⁊ prinio ufca 
enim fanguis dominak:alijs a:tingulie fingu? 
la.fcu pblcama pꝛincipat᷑:alijs poꝛi cuti funt fpifi 
in diſſolutiõe duri:alijs rarí cito diſſoluti:alijs cia 
mẽbꝛa fana:alije qued infirma. f£ um enim inquam 
omnía adco funt diuerſa:cõpulit nosrarío ipfas di⸗ 
nerſoꝛum cibariozum cognofcere naturas; et ſingu⸗ 
lis poffimus carcfingula fuis naturis conuenientia. 
fants fcilicct fimilia; extra vero naruram pofitis: 





diſſimilia. " . 
Ee Uffdenter patuit er predicti: drca quid eft 
ase intentio in pac faentia; quoniam arca dietam 
s feuis oifpofitiones 7 p:xopzictarce mquirun⸗ 
(C Icurín ipft. autcm ad pancfaennam fa^ 


D — acditeo: | — ipins 
affignemus: vt fingularü intentio manifeftius innoteicat. 
Loan tiri ulia mp in duas partcs. lam 

io cirea cognitionem diete duplex cft, Vna vni⸗ 
uerfalís in qua non ? fermoad aliquam dietam 

: np d towing ar 
rum p:opzictates pꝛocedit.Alia eft particularis qua appli 
catur fermo ad particularem dietam:eius inquirens natu» 
fam, In pima cíns igwur parte continente libsum vnum: 


Qui de dietis vniuerfalibus: oetermínatur de 
dieta ſᷣm viam vniuerſalem. In ſecunda continente vnum 
libzum qui intitulatur oc dietis particula Octermina 
tur oc dieta Pm viam particularem, 7 dla pars índpit ibt, 
in pꝛimo libzo fignificanonem generis 
rum. autem pꝛima:m qua determiatur de dieta fr 


Quas partes. In quarum pꝛima o:dínarur pzobemuum: iu 
inucfti narurc diete:circa 


míalis oiuiditur:n quatruo: partcs, "3n quarum pꝛima 3f» 
ceffitas inuem 3 


atis eii "üt co:pouim re 
ciptentium.' 3n fecunda falícet i bac Intentio vero anti» 
Quoz.oaf modus fm qué — farus cõſeruat᷑: ⁊ infir 
mis redditur:quia ppter boc eſt inueſtigatio diete: 7 quia 
bocfit per Dictam:illud autem per medicinam :affiquat oto 
uerfitatem intentionis circa actionem oiete et medíane, 
SSꝛima autem pars diuiditur in duas. In quarum pzima 
tãgit aucto; cauſam inueſtigationis nature diete: f exbibi 
tio diete diuerſiñcat ſm diuerñtatẽ diſpoñtionum coꝛpo⸗ 
rum redpientium: ideo in ſecunda ſcilicet in bac: intentio 
vero medicoꝛum ct perfectio acrionís cozum c. affignat 
b fi) 


hane diuerſitatẽ.pꝛima autem pare fpectat ad p:efentem 
fpccutationem. £ft igitur intencio buius partis affignare 
caufam neceſſitatis arca inueſtigationem narure diete. Di 
uiditur autcm bcc pars in duas partes. In quarum pꝛima 
aſſignat neccfütatem inueſtigationis nature diete: que eft 
conferuatio fanitatis in fanís: 7 cius rcdcitio ín infirmíg. 
In fccunda aflignar ouas caufas que concurrunt ad pꝛedi 
cca. Prima autem pare maner indíuila. Scamda autem 
biuiditur in duas. 3n quarum pꝛima affignat ouas caufas 
piedíctae ; quarum vna eft reftaurario oeperdin : altera 
eft expulſio ſuperfluitatum.Quia vᷣo diuerſincantur coꝛpo⸗ 
ra:ad quoꝛum diuerſitatem ſequitur diuerſitas diete:ideo 
ín fcóa partc tãgit pꝛedictã diuerſitatẽ:⁊ concludit eg (lla fe 
compulfum ad tradirionem fcientie diete arca cius inuefti 
garioncm. Pꝛima autem pare oiuiditur in tres: in quarü 
pꝛima affignarur pzima caufa: que eſt reſtauratio deperdi⸗ 
ti per dietam. 3n iecunda affignatur caufa fecunda que eft 
fuperfluitarum erpuifio. In terria tangit neceffitatem ile 
larum caufaruma marime piíme ¶ Sunt igit᷑ ín pꝛeſentile 
cione partes quinq;. 3n quarum pꝛima affignarneceffita» 
tem drca inucftigaaoncm narurc diete. * ſecunda ſcili⸗ 
cet ín hac. Huic aũt ſtudio oue fuerũt caufe neceſſarie.ſub 
iungit duas caufas ad illã neceſſitatẽ cõcurrẽtes: ⁊ pꝛimaʒ 
affignatín tectu illo: Una t nutriẽtibꝰ⁊c. 3n tertia.ſaun bac 
Altera q; vt cxpellant᷑ incóueniétia. aflignat caufas ſccũdã 
In quarta ſcilicet ín bac.Cũ er diſſoluta omnino fimilib? 
Rcqueant reparari cc.rangit necefliratem illarum cauſarũ: 
et maxime pzíme, In quinta tabat ín hac. Cunq; nature 
bumane equales fint c£, affignat neceſſitatem oiuerfita» 
tis diete pꝛopter oíuerfita:em coꝛpoꝛum recipientium: ct 
- condudit cz illa ſe compulſum ad tracírionem ſcientie oc 
Dicta.lPccantem cft diuiſio buius partis, 
¶Tcirca pꝛimam partem fic pꝛocedit:⁊ dicit p (tudium cít 
ca cuftoaiendam fantratem ín fanis: ct curandam cgritus 
dinem ia infirmis : fuit caufa mouens antiquos inucftí 
garc oenaturalibus complerionibus ⁊ pzopaetaríbus cís 
bozum ct . £irca fccundam partem fic pꝛocedit 
dicens: t buic ftudio due caute funt neceſſarie. Una eft cir» 
ca nutrimẽtum coꝛpo:ꝛum:vt oepcrdíta reftaurentur: quía 
íparefoluuntur continuc a calose intrinſeco ⁊ extrinfeco: c 
ídeo egét rcgímíne circa humoꝛes laudabiles generados. 
reftaurationem quárum ad membꝛa.cõfoꝛtationem quát 
ad fpiritus € calozem. Sed inclus cft vr regimen refpons 
deat exhibitiom diete Prn com tes conditiones.reftauü 
ratio quãtum ad oeperdita reftítuenda: confo:tatío quãtũ 
ad calozem fpirírum c virtutem. £Circa rertíá parte aflignat 
aliam caufam dicens: ꝙ alía caufa eft erpulfio ſuperfluita⸗ 
tum: que funt contrarie et nociue nature; coꝛpoꝛũ. ⁊pꝛima 
caufa refpondet conferuationi ſanitatis:ſecunda curationf 
€aritudínis.Sirca quartam partem dicit ꝙ pꝛedicte cauſe 
ſunt neceſſarie ⁊ mapme pꝛima: eo qp deperdita a coꝛpoꝛi⸗ 
bus nõ inueniunt ſimilia: quibus omnino poffint reſtaura 
ri:quia non poffunt cibiomnino fimiles inueniri eis. 
ꝓpter boc quedam pare conuertitur ín membꝛa ⁊ cis aſſi⸗ 
milatur: quedam que eft impura c cedit ín ſuperfluitates 
a natura erpellandas cum coꝛpus non nutríant.£ irca quin 
tam partcm ouo intendit. pzímo affignat oiucrfiratem coz» 
pom oícens: q naturc co:pozum funt o(uerfe ín comple» 
rione:in fo:zrudine: oebilirate vírtutís:c in rarírate:7 ín 
fpiffttudine po:xo:um. Ham in quibufdam abüdat fanguis 
purus:i alijs cholera:in alijs polegma: ín alijs melácbolía 
"*Srerum algs íneftrarítas poꝛoꝝ:vt in illis ato abus diſſol 
maturzaliie fpíffitutto ín quib? cibus tarde oiffoluitur. Ite⸗ 
rü in quibufdam fünt omnía membza falua:in quibufdatn 
vero egra 7 oebilía:ín alij autem quedam fo:tia: qucdam 
debilia. ¶ Secundo autem aim dicit: Cumq; hec inquam 
funt adco diuerſa cc. concludit ex pꝛedictis fe compulfum 
ad traditionem buíus ſcientie dicẽs: qp cum tanta fit ín coz» 
po:zibus o(uerfitas: cópulít nos rario tradere noticiam nas 
turarii cboꝛum:⁊ oare fingulis cóuenientes. fanis fimiles 
ad conferuandum:egrís cibos contrarios ct medicinas ad 
penrmutandum, Sententia autem eft hec.Ex pꝛedictis aus 


' £bíno:patct per Ariſtote 


Liber 


tem ſex tales eliciuntur rationes. Prima:omnis conſerua⸗ 


. tio ſanitatis im fanis c cius reddino ín egris: pcedit per in» 


ueftigationem diete: fed tota intentio mediane eft confere 
uatio fanitatis 10 fani: € ciu$ redditio im egris: ergo tota 
intentio mcdicin: pecdit per ínucftigarionem diete.⁊ opos 
tet vr dieta fit fim;is:vel contraria ficut mediana, 2lia rae 
tio. mnía e3 a quibus fit continua refolutio ab vrrog; ca» 
loꝛe: cgent continua reftauratione : fcd coꝛpoꝛa bumana 
funt butufmodi : ergo egent contínua reftauranone, - 

Alia ratio. Qmnía co:poza ín quibus fit nociusꝛum ag» 
grecgatio : egent crpultione ipfozum. Alia:omnis reftau» 
ratio ocperditozum fit per ſimilia:ſed noninuentuntur die⸗ 
tc omnino imies co:zpozibus pumants:ergo egentelectio 
tic vt fimiles cugantut. Alia: ex ilis que non omnino funt ſi 
milia:partim — oiffirmüa a coꝛpoꝛibus:ad boc 
vcaffimilentur c cft eraliqua pare in corpus conuer⸗ 
tatur:⁊ aliqua in (uperfiua redigatur: fe diete tunt huiuſ⸗ 
modí: e: go neceſſe eft vt ex illia qdã pars in coꝛpoꝛa cõuer 
tatur: altera ín ſuperſua redigatur. zilia:circa ca que funt 
caufe regente cr conferuantes co:poza umana im fanis 
tatc coníeruáda in fanís: et reddenda infirmis:in quibus 
fm oíuerfiratem coꝛpoꝛum recipientium magna cft diuer⸗ 
fitas : compellit ratio fcicntíam tradere: fcd diete ſunt 
buíufmodi: ergo circa oictam compellit rano artem tras 
dere. ¶ Notandum ꝙ ftudíum reto:quetur ad vebe⸗ 
mentem axpucatiõem: ad diete cogmtionem, inueftigario 


- ad oiígentem euis ínquifitionem: c effectuü ipfius diſpo⸗ 


fitioné fm víam rationte 4 experimenti: vel oicitur per ens 
diadim ftudiofa inueſtigatio. m iterum ꝙ fup 
plenooefidcratiuc virtutis non reto:quetur lolum ad ape 
titiuam ftomacbi:immo omni memb:o:um Que — 

ii inanitionem artrabunt, Hec autem cft intentio huius 


artis. 
MT Bd enidentiam preaictorum quinq; pꝛincipaliter funt 


imquirenda. Pꝛimũ eft oc reſolutione facta in cozpoze bus 


mano 3 calo:c naturali interioꝛi. Secundum eft oe re» 


- tardarione tftíue reſolutionis. Tertiũ eft oc reiolitione fa 


cta a caloꝛe exterioꝛi.Quartũ oc neceflitate nurr méri buic 
refotutioni. Quintum eft quod eft magie ncceffarium: an 
aerzan cibus. ¶ &irca primum fic poocedimus. Queritur 
virum calo: nottri coꝛpoꝛis refoluat et confumat humidita 
tem fubftátialem.t£t videtur cp non. Pꝛima ratio talia cft 
Nulla ree vel qualitas que o:dínatur ad conferuanonem 
coꝛpoꝛis et regimen humiditatis fübftantitalis ipfam coz 
rumpfítcrconfümit: fcd c3loz naturalis ozdinatur ad cono 
feruandum et regendum corpus bumanum et humidita⸗ 
tem fübftantialem:ergojpfam non confumít nec reſoluit. 
Diccntem qp vita ftar per cas 
idum et bumídum. Ande calo: eft piíncípium virc: qui 
tonferuatur (n humiditate fübftanríali. Dicit enam yſaac 
ín libzo febꝛium: ꝙ calo: naturalis conferuatco:pus bue 
moꝛes t regit:ſed calo: ínnaturalis coꝛrumpit 4 putrefacit 
etin humoꝛibus ebullitionem et putrefactionem inducir, 
SSecunda ratio eft bec; IBibil per naruram agit ad futipiua 
cófumptionem crefolutíonem: fed calo: naturalis interioꝛ 
conferuatur in humiditate naturali:quía in ipfa fundarurz 
etipfa refotuta calo: extinguitur: ⁊ fic ad ípfius bumídira» 
tis confumptionem ct refolutionem fequitur confumptio 
caloꝛis naturalis:quare calo: naruralíe nó confumit ülam 
bumiídítatem ſubſtãtialẽ. Tertia ratio eft hec. Mulla diſpo⸗ 
fitíc qua recedente eoꝛpus conſumitur: et qua manente có 
feruatur: eft caufa coꝛruptionis fubftannalis bumidiratis 
vel coꝛpoꝛis:ſed calo: naturalis eft buiuſmodi: ergo nó eft 
caufa confumptionís fubftantíalis humiditatis.Omoꝛ pa 
tctzquia dicit yfaac ꝙ quando calo: naturalis manet ín coz 
poꝛe non putrefcit: quando feparatur putrelcit: et exicca⸗ 
tur: etad vltimum íncineratur ficut dicit pbus. Quarta ra 
tío talís eft oifferunt calo: ignis ⁊ calo: celeftis: quia caloz 
ignis operatur ad confumptionem animalíum : calo; aus 
tcm celeſtis ad generationem:fed calo: naturalis non affi 
milatur caloꝛi 15neo fcd calozi celcftí: ergo aim calo: celee 
ftis non conſumatnec reſoluat: ſimiliter neccalos natura? 


Dietarum vniuerſalium. 


"Ae reſoluet nec conſumet. ¶ Ad oppoſitum ſunt rationes 
quarum pꝛima talis eſt. Deit Bat in libꝛo complexionũ ꝙ 


creati fümus invito limofitaris z humuditatis.nec ceſſat 


calo: noftri cozpo:ís quoufqs totii ocpafcat: ⁊ runc aduenit 
mo:s que vmcuíqs indiuiduo ocft:nata eft per narurà, Si⸗ 
milícer ziriftotcan ib:o oe moꝛte ⁊ vita:ꝙ caloꝛ digeſtiuus 
in coꝛpoꝛe refoluir humoꝛes ⁊ oepafcit ficut ignis ligna re» 
foluít c cofumir.£uice. fimiliter dicit ꝙ calo: naturalis aſſt⸗ 
mílatur igni c lampadi:fed ín Lampade cft triplex bumtdi» 
tas. Srima cft oleum circunftans quo nutritur ignis. Se⸗ 
cunda eft qua imbibitur lichnus. Zertía cft qua üganf par 
tes licpni:icd ignis in lampade primo conſumit pꝛimã bus 
míditatem:feeiido ſecunda:tertio tertiam: ergo cum fimili 
ter agar caloz naturalis in bumiditate ſubſtantiali:cõſumit 
ipſam.Secunda ratio eft bec: quedas funt oífpofitiones in 
co:poze que babent virtute actiuam co:üpendo materias 
ín quibus ſunt:ſicut dicit yſaac:⁊ Auicẽ.ſicut febꝛis: eroe 
illis eſt caloꝛ noſtri coꝛpoꝛis: ergo cum caloꝛ noſtri coꝛpoꝛis 
ſit actiuus: t continue agat in humiditatẽ ſubſtantialeʒ in 
qua fundatur:ergo ipfam reſoluit:quod cõcedimus. Unde 
continue refoliiit humiditatem ſubſtantialem:⁊ conſumit. 
Nec dico ficut quidã dicũt ꝙ duplex eft caloꝛQuidam radi 
calis qui cft ín omnibus mẽbꝛis:⁊ bic non reſoluit humidi⸗ 
tatem:coctalí pꝛocedunt ratíóce ante oppofirii. Zllius cft 
€1lo: qui p:ocedít ep membꝛis pꝛincipalibus ficut a code ⁊ 
pate: t oe ifto dicunt ꝙ rcloluit. Nos tame ojamus ꝙ ca» 
To: naturalís radícalis refoluítzc fimiliter influens, (T zid 
pꝛimã ratione cícendus qp tn caloze eft oupler natura, &it 
p quá co:pus viuificat:⁊ ficnon agítznec cozrüpit: et per 
ftà babet obuíare nocumentis coꝛpoꝛis ficut venenís.zllia 
eft $m quà babet natur calozis elemétaris:fm ꝙ deſcribit᷑ 
fubftázia calída ⁊ humida:⁊ ficagit « humiditatẽ ipfam re 
folucndo c co:rüpendo. ld ſcðas rationẽ dicendũ q» oupli» 
citer cft loqui oc actione caloꝛis:per fe fcs:t boc modo nibil 
ꝛrũpit feipfus. ſecũdo modo per accidẽs:⁊ boc modo coz 
rumpit fcipfum. Inde calo: naturalíe refoluendo humidi⸗ 
tatem fabftantíalem ⁊ confumendo feipfum cofumit; ficut 
patet ín ígne z olco in lampade. Sid rertia5 dicendũ ꝙ actio 
calo:ía oupler eft:quedam eft conferuatio fübiecti fui: « fie 
ípfum non co:rüpit.fcaida cft refolutio matencin qua eftz 
Quia fua actio nà cft ociofa: t quanti ad boc cõtinue depa⸗ 
ſcit confumít Dumiditaté ſubſtantialẽ. Ad quartam dicen 
dum qp calo: naturalis aſſimilat᷑ caloꝛ celeſti illo modo quo 
rnaturam per quam cozpus viuificat-quía bocnon re 
it ncc conſumit.Alio tamen modo nó fibi pꝛopoꝛtionan 
tur:fed cíus ercedens bumiditatem conſumit. ; 
«[ Secundo querif a quo caloze fiar buiufmodi refolutíoz 
vtrum a caloꝛe qui confequíf complenoné radicale: quí eft 
inſitus omnibus mébzís: aur a caloze fundato ſupꝛa cóple» 
gioncm fluenté a coꝛde 7 ab altjs membꝛis pzíncipalib?, Et 
oftenditur qp fiat rcfolutio a caloze pꝛocedente a cõplexione 
influente.« cft ratío talis.Omne illud folum reſoliut bum 
diratem noftrí co:pozís Q5 illam excellit et (lli pꝛeualet fm 
actionem ⁊ virtutẽ:ſed calo: ínfluens a cozde t ab ale me 
b:ís pꝛincipalibus folum excellit humiditatẽ ſubſtãtialẽ: et 
non calo: radi:calís: ergo calo; qut confequítur compleríos 
nem infiuentem:folum refoluitz 7 confumt ſubſtantialẽ bu. 
miditatem.Maioꝛ patet.dicit Bat. in libꝛo oe malícía coms 
plexionis diuerſe:ad hocvt agens agat ſupꝛa aliud:opoꝛtet 
qp fit magne quantitatis ⁊ virtutis reſpectu illius. ibi 
p Conſtanti in libꝛo graduũ:qꝙꝙ complerio radicas 
eſt temperata:⁊ non eft in gradu:ſed cõplexio ſuens eft 
in ſecundo gradu:⁊ eleuatur ſupꝛa illam:⁊ ideo illam coꝛrũ 
pit. Secunda ratio cft bec: caloz ilius ſouus complexionis 
refoluit bumiditates noftri coꝛpoꝛis:cui complerioni debe⸗ 
tur actio:ſed folí influentí ocbetur actio : qꝛ radicalís mas 
netfira ⁊ quieta:⁊ non mouet neq mouetur:erso folis ca» 
loꝛ qui fequítur complerione influenté: refoluit humidita⸗ 
tem. a ad oppofiti funt quinq; ratiões. Pꝛima talis eft: 
dicit Haly. ꝙ cuiliber memb:o eft pꝛopeia virtue infira qua 
conuernt nutrimentũ z agit in ipſum.⁊ dicit.H.q bec vire 


' ditarem ipfam 


. hus: alia cft 


. So.títj. 


tus eft pꝛopꝛꝛa complexio mem bꝛi vcl virtus operans per 
ipfam: ergo neceſſe cft vt complexio alicuius membꝛi pzo» 
pza conuc;tat nutrimentũ:ſed buiufmodt cõplexio cft cali 
diras membꝛi:qꝛ ſouus calidi eft conuerfio: ergo calo: pzoe 
pius ⁊ vünficus cuilibet membzo agit in nutrimẽtũ ⁊ ipin 
conuertit:ſed remoto nutrimento calo: agit in fuum fubie 
ctum:fed poſſibile eft etnutnimentü remouca£: ergo radi» 
cile coꝛrumpet:⁊ confumet bumiditatem fübftanrialem im 
Qua radicatur. Secunda rario cft bec omnis conuerftona 
trimenti eft a cao:ced clos qui fuir a cozde t ab alijs ine 
bꝛis:eſt comunis ad omnia membꝛa:⁊ non appzopziat nu» 
trimentum membzís: ergo neceſſe cft vt fir calo; p:opzius 
infitus cuilibet memb:zo:qut conuertat nutrimentü fm crie 
gennam membzozus: quía non omnía f&bza funt aufdem 
complerióis:fed puiufmods calo; eft radicalia: ergo huiuſ⸗ 
modi conuertet nutrimentũ:ſed calo: conuerrens nutrimé 
tum ilie idem depaſcit bumíditaté membzozu5:croo 2b ilo 
— pw p:edicra refolutio. Tertia ratio eft bec: — 
ctt agẽs in paruo tẽpoꝛe:tantũ poteft oebile:n ma 
** — — fo:tie:fed calo: racicalis 
quí eft in omib? membꝛis eft oebilis: ergo ficut calo: fiués 
in paruo tempo:c poteft conſumere:conuertere bumiditae 
tem noftri cozpozís: c calo: radicals in magno rempo:ze: po 
teritergo fieri huiuſmodi refolutio a caloze confequente có 
plerione fizas. Quarta ratio bec cft:calo: qui cófcquitur có 
n£ inftuent£ a coꝛde:operatur ad conferuationé ficuc 
alíug:fed a quo eft conferuatío:ab eodẽ eft cozruptio 1 con 
ſumptio aim excedit:⁊ fubiectam humiditatẽ oepafar:fed 
ab illo caloze eft conferuatio: ergo 7 cófumptio ⁊ refolutio, 
Quinta ratio eítbectper conſumptionẽ bumidiratis ſubſtã 
tíalís fequitur extinctio in caloze:ted ad extinctionẽ caloꝛis 
fequitur mo:s.£50:s autem naturalis baber oꝛtũ 3b omni 
bus membzíts:fed ille tdem calo: quí extínguitur: conſumut 
illam humiditatẽ ad cuius refolutione fequírur extinctio il» 
lius caloꝛis:ſed ille eft calo: radicalis:nam cus fir media ad 
fufceptioné vite 7 conferuatione eius:ideo eft per fuam exe 
tincrionem caufa moztis:quare calo: radicalie refoluit bu» 
míairarem ſubſtantialẽ coꝛpoꝛis. ¶ Solutio dicunꝰ ꝙ ous 
eſt complexio:quedaʒ radicalis cft z figa: ⁊ ſᷣm quofaá 
illius calo: non eft pꝛincipium refolunonis, Eſt autem alia 
fluens a membzis pꝛincipalibus:⁊ calo: illius agitin Dumis 
doluendo. Nos aurem aliter oicanus: qp 
ab vtro«5 caloze bumiditas fubftantilis reiolnitur. Fam 
vterq; in bumidirate fundatur: 7 ca ſuſtentatur:⁊ ipſam có 
tinue depaſcit. ¶ 3d primam rationẽ in contrarium dicen 
dum d oupler cft reſolutio:quedaʒ foꝛtis ⁊ ſenñbilis: ⁊ bu. 
iuſmodi fit a caloꝛe coꝛdis ⁊ alioꝛum membꝛoꝛum pꝛincipa/ 
latina t occulta: c huiuſmodi fira caloꝛe ms 
Bebcrur calx maturali radicali fut ponrimo principio ee 
naturali radicali imo pꝛincipio ez 
immediato ac pꝛopꝛio.Alij vᷣo caloꝛi debetur tanc excitan⸗ 
ti t agenti ⁊ regenti ⁊ diſponenti radicalem. 
¶ RPoſtea queritur vtrum buíufmodi reſolutio poffit fie« 
nin co:poze temperato. €t viderur ꝙ non. Ad bocenim qp 
aliquod agens agatin aliquam mareriam ipfam refolucne 
do: opo:tet ꝙ fit maioꝛis vírrutis: ⁊ cp pꝛeualeat ⁊ babear 
bominíum füper (lud fübicctum: fed in coꝛoꝛe tempera» 
to calo: pꝛopoꝛtionatur 7 adequatur humiditati:nec ipfam 
excellit: ergo in cozpoze temperato non eft pofíibilis predi 
ctà confumptio, Secunda rario eft bec refoluno fit a calo⸗ 
re ppter debilẽ nexum ⁊ excellentiã qualitatũ:ſed in cozpo 
retéperato cft fo:tiflimus nexus:ergo non eft pofiibilis rc» 
ſolutio in * a caloꝛe. 8d oppoſitũ ſunt rõnes:quaꝝ pꝛi⸗ 
ma ralis eſt. In omni coꝛpe in auo eft rriitus ad moꝛtes p 
ꝓceſſuʒ etatiuũ neceffe eft effc paictá reſolutionẽ:qꝛ ofum» 
ptío bumíditatis pcedit per pꝛoceſſum etatüzted cozpus t£ 
peratum non poteft cuítarc quin ad moztem naturalem vc 
níat: ergo neceſſe eft vt in ipo fit pꝛedicta refolutio. Seam 
daratio ad ídcs tais eft. mnis cito: naturalis qui natus 
€ft agere in nutrímentüzremoto nurrimento asit in bumi⸗ 
ditatem ſubſtantꝛalẽ: (cd ín coꝛpoꝛe temperato — 
IT A we , P NN , 9$ "na 


Zibet 


ee nutrimenti auferatur: ergo calo; fimulaget ín bumi:i⸗ 
tatem fübttantíale ipfam conſumẽdo:qð cocedim?. Dein⸗ 
dc dicimus qp ín coꝛpoꝛe téperaro eft poffibitie pꝛedicta re» 
folutio: c etiam agendo ín nutrimentũ: necefle eft ipfum in 
banc bumiditatẽ fimul agere cum in ipfa fuftentetur: ⁊ cae 
lo; asit in pumiditaté ſubſtantialẽ per fe: ⁊ fm ꝙ excitatur 
ab als vt acadétibus anime:⁊ ab extrinſecis permuratios 
nibus vcl medicine vel alíquo alio. ([ &drationes autẽ in 
contrarii: ⁊ pꝛimo ad paumam dicendũ ꝙ duís qualitates 
fint in pꝛopoꝛtiõe:tamen qð regit excellit ⁊ pꝛeualet illi qo 
regitur:ſed caloꝛ naturalis eſt regens coꝛpus temperatum 
t hᷣumiditatẽ ⁊ pꝛeualendo ipfam conſumit.Ad fecundam 
dicendũ ꝙ duplex cft nexus:quidã qui eft ín cõcurſu cõtra⸗ 
riarum qualit atũ equaliter:ex quibus reſurgit tẽperamen⸗ 
tum: fic eft fo:tis in coꝛpoꝛe temperato nexus. eft ⁊ alius 
ncrus fo:tis:quí confiftit in foꝛti coagulatione: fic ín ipfo 
tton eft fo:tío nerus:imo ocbílis:c boc modo poteft co:rüs 
pi coiffolui:c aim poft oíffolubilis eft ppter calozíe regen 
fnis actione continuam: c pzopter excitationẽ à caufis cons 
currentibus intrinfccis t extrinſecis. 
— —— u$: t querunt quate 
tuo: Pꝛimũ eſt: vtrũ pmóí refolutio poffit pꝛohiberi. Se⸗ 
cundũm eft dato ꝙ non poffit :vtrum poffit retar 
i. Tertiũ eft cum mo:s naturalío in bmór naruralis pu» 
sniditatis confumptióc cófiftat: vtrü poffit retardari mo: 
naturalis, Quartũ eft vtrus iliud quod ocperdi£ a coꝛpoꝛe 
—— fic pꝛocedimus:queritur vtrum reſolu⸗ 
irca pzimum nus: r | 
tio huiuſmodi poffit pꝛohiberi.Etvidetur ꝙ ficzcalo: enim 
naturalis quando babet nutrimentum fibi pꝛopoꝛtionale: 
agitin tpfum. erpibetur enim nutrimentum vt caloz natu» 
rali ad ipfum conuertat᷑:ne humiditatẽ naturalem conſu⸗ 
mat: ſicut oleum in ne ignis conſumat 
idi ubftantialem lichni. nam actio eias fuper nus 
trimentum ercufar confumptioné humiditatis:ſed i 
Ve cft erbibere nutrimentü continuum; continue caloz (ae 
tíffacere fm pꝛopoꝛtionalẽ ablatione: ergo poffibile eft vt 
buíufinodi refolutio probibeatur. ([ Ad oppofitü eft bec 
ratio:mo:s naturalis fundatur ín bac refolutionc: ergo fi 
bmói rcfolutio pót ꝓhiberi ⁊ remouceri:gᷓ ct moꝛs natura 
lis:(5 moꝛs naturalis nó pót,pbiberí;ergo nec pdicta rcfolut 
tío. ( Ad bocoicendü ꝙ — pꝛrobibe 
ri ꝙ”̃uis poffit retardari. ¶ 8d rationẽ dicendũ qp poffibüe 
eſt nutrimentũ crbibcri:fed nó propter boc etiam pꝛobibe 
tur:q: calo: naturalís agít in vtroq;: fed quando non inue» 
nit nutrunentü p:opoztionale: »uertit fe totaliter fupza bu 
miditatem ipfam: ipfam citius conſumit: fed quando pa» 
betnutrimentü p:opostionale fibi: non tamẽ ipſam confu» 
mít:ficut manifeſte poteft videri ín lampade: in qua lucer⸗ 
naagene in oleum fimul incendírlicbnum euradberct: fcd 
oleo confumpto ad licpnü totaliter conuertitur confümen 
dum:cduís oleum non ocfidat: tamen fi mulranea actio⸗ 
ne licbnum ín oetermínato t£po:c totum confümit: ad cu» 
ius actionis fimilitudíné calo: naturalis ín pumíditaté fub 
ſtantialem t nutrimentalz agere indicatur. 
¶ &ircafcaindi fic procedimus:quentur vtri bmói refo 
Lutio poffit retardari/£t videtur qp bos ms ratióc: qj 
puma ralís eſt. Dicit Auicẽ.caplo oe o are medi 
cine non eft ars quenos feauros a mo:te facíat: nec d vnũ⸗ 
quodq corpus ad vltimãvite longitudinẽ perducat:fed oc 
duabus rebus ſecuritatẽ pꝛebet:ſcʒ conferuat co:pus a pus 
trefactiome humoꝛũ:⁊ operatur ne cíto bumíditas naturas 
hs confümatur.7 fic patct qp hmõi refolutio poteft retarda» 
ri. Secunda ratio eft bcc: omne qð babct caufam acceleras 
t:onis:remota caufa illa babet caufam rerardatióis: fed có 
fumptio bumidítatis poteft per caulas intrinſecas ⁊ extun 
ſccas accelerarí:ergo p can(as cótrarías pót rctardari.T ere 
ríaratio eft hec:caloꝛ ocficít d tcr: vel q: in fc eft debi⸗ 
lis:vel qz humiditas que eft pabulũ ſui:conſumit᷑:ſed poffi 
vile eft inuenireres que calozem foznficent naturale: ⁊ etíá 
inuenire caufas quc conferuant bumiditaté: ne cito confu» 
ta atur pumiditas:ergo poſſibile eftvt ífta rcfolutio retarde 


tur. Mino: patet per Sab. ín libꝛo 5e fimpliícimcdícins: oi» 
centem qp — augent calozem naturalẽ ſᷣm quantitate: 
tquedam fm quahtat£; 7 quedam vtrogg. ct fimiliter ſunt 
quedam que pur conferuant augent: t fünt quee 
dam que bumiditaté aquofam:que fm. Auicẽ.caloꝛem na» 
turalem fua qualítate contraría:c fie quãtitatis multitudi 
ne extinguit:educunt a coꝛpoꝛe:⁊ his ommbus cõcurrenti⸗ 
bus caloꝛ magis continuatur:⁊ humiditas tardius reſolui 
tur: ⁊ exemplů cft Pm Bal. dicentẽ qp cibus augmentat calo 
rem quantitatiue:⁊ medicina calida qualitatiue. Item ap⸗ 
io puellarũ adventrem confoꝛtat quantitatiũue caloꝛẽ. 

itio nutrimenti pꝛopoꝛtionalis retardat conſum 

pᷣtionis ſubſtantialis conſumptionẽ:ſicut additio olcíretar 
dat ín extinctionẽ (emis: ⁊ lícpnt confumptíoncs: 
« trippere purmídirarís aquofitaté purgat. ([ Ad oppofitii 
funt oue ratíócs:quarum pꝛima cft hec:moꝛs naturale fco 


ri. Ad ratione — n oid:q noncft ín» 


tio humiditatis:⁊ cíus conſumptio a caloze, SSccundus cft 
velocitas vel tardítas huiuſmodi refolutionis, Dicunꝰ cr» 
go q (lla rcfolutío non poteft cuitari que cft naturalis: vel 
a naturao:dinata:? fic pcedít ratío:fed via refolutionis: € 
cius veloatas poteft retardarí. zd illud dicendũ ꝙ ouplid 
ter eft loqui de refolutione. CIno modo vt eft ínnaturalís: 
ncc cft &m curfum nature o:dínata, Vel cft loquí oc ipſa in 
reſpectu ad iſtas refolutiocs que fiuntab accidentib? exte⸗ 
río:ibus:vtab aere exterioꝛi:⁊ ſic hmõi refolutío eft natura 
líg:t non poteft retardari:qꝛ natura nullo oꝛdinatur ad con 
* versi e peccdóntis ueritur vtrü 
tq r vtrũ moꝛs natus 
Kerner rami ad bocpofíunt addua rationes pze 
ꝓbleumatis: ⁊ iõ ad boc adducim? ouas rões:quarũ 


— — Pꝛima cft extinctio caloꝛis facra ab 


dicit S :ima etas cft calí 1 
— calida c humida ppter acceſſio⸗ 


ban Ad ration in contrariũ 
dicendũ ꝙ termínus ín natura oupler cft, Unus quí debet 
fpecici: oc quo dicimꝰ ꝙ tãtũ oebct bomo durare: c ífte nó 
põt differri. Alius quí oebef indiuiduo: ⁊ ifte poteft differ⸗ 
n:q: nó eſt determinatus per naturã:ĩmo ficut cõplexio fug 
poteft varíarí:fimüiter terminus mo:tís. 
¶ MAurca quartum fic pꝛoceditur:⁊ queritur: etrum deper 
arme poflit — Ma e fic:ouabus ratíonib?: 
uarum pzíma eft hec:qð per fe oeperditur:per fe reftaura 
tur:ſed qð refoluitur oeperdítur: ergo quod refoluitur poe 
teft reftaurari: eo qp nutrímentü ad boc o:dinatur:etocpcr 
ditum rcftaureturzergo fubftantíalis bumiditas poteft rc» 
ftaurarí, Sccüda rarío eftbec; illa bumiditas reftauraturz 
cutus calo; nutrímentü ad fii fimilitudine conuertit:ſed ca 


z»ietarum vniuerſalium. 


los naturale conuertit nutrimentũ ad ſimilitudinẽ bumici 
tatía fubftantialis:crgo bumicitas ſudſtantialis porcft res 
ftaurar(.&[. 3d oppolitü cft bec ratio:nibil QU generatur er 
p:imo fpermate:fi amitra£ pót reftanrari: f5 bumiditas na. 
turatíe Dabetur er pzimo fpermatezergo fi 2eperdatur non 
potcft reſtaurari. Ad boc oiccadü:q burniditas fi ubftantíae 
lis non poteft rc(taurari. ([ Ad ratione oicendü qp oupler 
- eftbumiditas. Queda; natrimentalis:que babetur ex nu⸗ 
trímento: « bcc poteft reſtaurari. Alia eſt bumíditas ſper⸗ 
matíca:z becnon poteft reſtaurari. Unde eft loqui oe nutri 
tnento dupuciter Uuo modo cam calo: agit in ipfum vt oe 
perditum reſtauret:⁊ fic non. poteft rcítaurare humiditatẽ 
fubftantíalézled nutrimétal£. Alo modo calo: agirin ipm: 
non vtreftaurct:fcd vt probibear refolutione; t retardet.⁊ 
perbocpaterfolutío ad fecundum. — — 
¶ Airca tertius pꝛincipale ſic pꝛocedimus:⁊ queritur cum 
nducatur nocumentũ ec reſolutione cahdizaris: vtrum ſi⸗ 
militer poſſit induci nocumentũ ex reſolutione frigidiraris: 
⁊ videtur ꝙ ſic:quoniã calo: extinguitur a frigioitate: ergo 
^ ficut caloꝛ reſoluendo inducit nocumentũ: ita frigiditas ex⸗ 
tinguendo inducit aocumentü: vel quare non? secunda ra. 
tio eft bec. Dicit Auicẽ. venena catída inrerftaunr refolnen 
do:figída 9o fpínitas ⁊ calozem congelando:fed ſicut res 
interoꝛes mducunt nocumentus: fimiliter exterioꝛes: ita 
acr per fuam frigiditatem potentínducere nocumenrum, 
«|. 3doppofitü cft hec ratio:qð fo:nficar calo:e5 noftri coz 
poꝛis:non operatur ad reſolutionẽ:ſedtrigiditas cft bmõi: 
€rgo non operatur ad reſolutionẽ. Minoꝛ patet pcr Auicẽ. 


Dicit em̃ q bomines in regionibus frigidis caloꝛem babet. — 


fortem:in calidis $0 econuerſo. ¶ Solutio ad boc dicendũ 
q frigiditas nõ refoluít ficut caiditas pꝛopter tres cauſas. 
Pꝛima eſt:q; ín acre nó cft frigiditas tantũ intefazficur cas 
Nitas.Eſt cm aer naturaliter calidus ⁊ non :rigidus. Se⸗ 
cunda cauſa cft: qz frígíditas non penetrat ad cozpus ficit 
caliditas:cuius fignum eft qp calíditas tua fimüinudine con 
g1udens refagit ad exterioꝛain eſtate.ad ſecundũ oicendũ 
«p non cft finie de frigiatrate interioꝛi € exterioꝛi:qꝛ trigidi 
tas interioꝛ ummediate obuiar calo:i:⁊ ipfum extinguit: fié 
cat ptz in venenis frigidis: fed exterioꝛ boc non potett face 
re:q nõ pót penetrare ad ĩterioꝛa ꝓpter poꝛoꝛũ clauſionẽ. 
KT Secunddo queritur circa boc: quare hinõt reſolutio non 
poteft ficri ín alijs rebus ſicut ín lapidibus ⁊ metalüs z Du 
iufmcdi. £c dicendũ q boc cft pzopter ouas caufas, Una 
eſt diſpoſitio cópofitionis:q: funt toꝛti coagulatione coagu 
lira Secunda ctt foꝛtitudo calozis in animali:qꝛ cota natus 


r3 oꝛdinatur ad opera:⁊ boc pzopter caliditate naturalem. 


¶ TTertio queritur vtrus aer — ne corpus bu 
manum conſumatur:⁊ vidctur qp fic: duabus rationibus. 


Pꝛima eſt:qꝛ potlibile eft acrem inducere ad temperamen — 


tum:ficur quádo ramívírides ſternuntur ín domoꝛaer infrí 
gidatur:⁊ non nocet. Secunda ratio eft bec foꝛtius cft ctfi 
cereaerem vr non infrigidet; d? ipfum cfficerene reſoluat: 
'fcd poffibile eft vt efficiaturne int̃igidet:ergo poffibile eft 
ipſum efficere ne refoluar:quod eft ralfum ⁊ inconueniens: 
qꝛ fic coꝛpus eflet impaflibile, ¶ Solutio ad bocoicendus 
ꝙ nó cit poffibile illud:q: puis aer ínfrigidet:femper rame 
caliditas occulta reſoluit:⁊ p boc paterfolutio ad pꝛimã ra 
tione: q: ꝙᷓuis calidítas manifefra rerardcturzocculta tamẽ 
—— reſoluit.per ídem patet ſolutio ad ſecuncũ. 
«Eure quartum pꝛincipale fic pꝛocedimus: 7 queritur: 
vtrum poflit inuemri cibus equalis nature noſtricoꝛpoꝛis: 
X vidctur ꝙ fic: q: cibaria cum dicuntur equalía c tempera 
ta:non orcuntur equalía nifi reſpectu coꝛpoꝛis: fcd quedas 
, cibaria dicuntur equalía ⁊ téperara: ficur caro pulloꝛum:et 
buiufmodi ergo poflibile eft inuenire cibum equalem na» 
, ture noftri coꝛpoꝛis. ¶ Sid oppofitum funt tres rationes. 
"Spsima eft ralis:impoffibile eft ouo indurídua affociari vel 
coniungi: ergo terrenafcentia: t aĩal nó poffunt coniungi: 
ncc vnirt. S5ecunda ratio cft bec: nibil quod eft ín pꝛincipio 
, contrarii: c m fine fimilezeft equale nature noftri coꝛpoꝛis: 
fcd abus cft buiufmodifm Ariftote.erao nullus dibus cft 
omtino ſimilis. Tertia ratío eft bcc; nip qð diſtat $m com 


Fo.riiij. 


plexionem equalitatis a natura bumana in complexione et 


compofitióe 7 Ipecie:eftomnino cquale nature humane: 
fed omms abus cit buiufmodi: crgo nullus cibus eft ciro 
fiis nature noftrí co:pozis: qð cócedimus. GT id ratio» 
nem in cõtrariũ dicendũ q cquale oiat ouob? modis. lut 
Qq: omnino fimile: t ficnullus abus cft equalis. Secundo 
modo:q: non faat impꝛeſſionẽ manifeftas in coꝛpoꝛe: t boc 
modo quedam cibaria oicuntur equalia:ſicut caro pullo. 
«Secundo quenri£ vtrü caro huma.nutriat:cũ nutrimen⸗ 
tum pcedarper fimilia: t videtur ꝙ fic qz dicit pfaac qp boo 
monon nutritur ab elementis: quonii multü oiftar ab eis? 
ergoilla caro que maxime vicina eft nature humane: mario 
me nutriet:ſed bec cítbumanazergo caro bumana multus 
nutrit. Secunda ratio eft hec:ex fimilibus p:ocedit nutri» 
mentum: vnde er equali nutrimento equalis pzocedir com 

lexio:ſed complexio humana marime téperata eft t equa» 

is: ergo indiget cibo temperato z equali: ⁊ hec eſt caro bus 
mana:quod conceficrunt quidam. los ramen oidmus ꝙ 
cft peffiminutrimenti pꝛopter ouas caufas. Cla eſt paſſi⸗ 
biutas fue ſubſtantie.Alia nimia vnctuofitas.vnde ficur c3 
ro per exiſtentiam anime pzeualet ín c0:poze:ita poft receſ⸗ 
fum anime caro remanet viliſſima ⁊ feridiffuma: ⁊ per boc 
patctfolutio ad rationem: quoniá fi fit temperata: boc pa» 
bet ab anima cum crifrir in coꝛpoꝛe. 

CLLectio ſecanda.. 
¶ Intentio vero medicoꝛum:⁊ perfectio actionis 
coꝛum regimentũ eſt:⁊ augmentum naturaliũ com^ 
plexionum:temperamentum in qualitatibus carum 
cum ſimilitudinibꝰciboꝛũ:⁊ redditio carádem cõple 
xionum temperamentũ exeuntium:cum diſſimilitu⸗ 
dine earum:⁊ minoꝛatione malarum complexionuʒ. 
Aerbi graria. Quibus ſanguis dominatur clarus ⁊ 
munditicatus:cibaria tẽperata in qualitate ⁊ quan⸗ 
titate damus:vt materia generatiua ſanguinis ſub⸗ 


ſtantie aſſimiletur: z reliquũ a coꝛpoꝛe expellatur. 


Quioꝰ $o cholera dominatur feu pplegma: danda 
funt cibaria cõplexionibus cox ⁊ naturis contraria 
quc mutẽt ⁊ muniant complexionem malam fuper? 
abundantẽ:⁊ reducant ad temperamenti medica 
tatẽem.Aerbi gratia. Si cholera rubea dominatur: 
damus cibaria refrigeratiua male complexionis hu 
mectatíua, S5í æᷣo pꝛincipatur pplegma:damus cale 
factoꝛia ⁊ deſiccatiua. Si cbolcra nigra: calefacien⸗ 


tia ⁊ humectatiua damus.Sed ramé quãtitatẽ qua 


litatis dandoꝛũ cibarioꝛum opoꝛtet oppoſitam eſſe 
quantitati qualitatũ malarum complexionuʒ domi⸗ 


nantium:non excedentẽ modum carum:nec ſubnſtẽ⸗ 


tem infra. S5í enim complexio extra temperamentũ 


caloꝛis quafi gradus vnius ſit:dietamꝰ frigidis:que 


a temperamento vnum gradum exierint. Idem in 
ceteris qualitatibꝰ ⁊ graduum ponderibus conſide 
rabitur: vt aus temperamentũ exierint:gradibus fie 
bi congruis ad temperamenta reducantur medíocri 
tatis. Ialam ergo cft intelligi inrer onarus comple 


xionum extremitates intemperatas: vriam cffe me⸗ 


diocẽ temperatã. Inter ouo quoq; cibaria intem⸗ 
perare oppofita: enum cffc mediocre temperatum. 
Temperatis complexionibus dbaria téperata: 


⁊ omni mala qualirate carentia: ncceffe eft vr dẽtur. 


Odalis So cõplexionibꝰ « intépcratis ſubſtantia⸗ 
licer vcl accidetalíter: cibaria téperata 4 fibi diſſimi 
lia vari vtile eſt:cũ male üle cõplexiões melioꝛes red 
dẽde lint ⁊ tẽperatioꝛes. EIOmnes vᷣo mutatiões 


Ziber 


rcbus contrari oppofitis ficri neceffe cft. Omne 
crgo temperamentus ouobus modis cft, Cnm na 
rurale ⁊ vniuerſale:alterũ accidentale ⁊ particulare, 
Ciniucrfale cít £m curfum naturale : « intcr ceteras 
mediocres extremitates:vt medium fic inter caloꝛẽ⁊ 
frigiditatem:ficatarcs ⁊ humiditatẽ:lenitatẽ « aſpe 
rítatem: « ſimilia. Patticulare quidem tẽperamen⸗ 
tum cit ad cõparationẽ omniũ coöplexionũ quc cxtra 
natura funt. cindc oícitur tẽperatũ quantũ ad ca ad 
quoꝛũ reddendũ ct tépcramenci. erbi gratia. Sot 
quis cbolerícus eft cuius cóplcciont calíditas ⁊ ficct 
tas oomínctur; uic téperamento cibariũ eft inuti⸗ 
le calidum ⁊ ficcum: et vtile eft quod cft frígidum ⁊ 
bumidum:repugnãs ⁊ refrigcrane calozem acciden 
talem: ⁊ bumectans ficcitate ad mediocitatẽ: « ad 
temperamentũ cum reduccne. Z éperatenta igi 
cibarioꝛum ouobus modís dici:palam cft intellíat. 
Aut cnim conueniens cft c aſſimilãs fane cõplexio⸗ 
nt vr angmentatí fit fuí: aut contrarí ⁊ oppofirum 
ei caius complecio cxiuit temperamentũ:vt reuocet 
ad mediocritatẽ. Hunc autem modum íntelligimus 
ín etate tempoꝛibus: regionibus: artificíalibus con 
fuctudínibus, Nullus cnim phiſycus ambigit tem⸗ 
atum cibum alterum effe iuucnum qᷓ ſenioꝛum. 
pn vcre vero alterum effe dp in autáno. In hyeme 
alterum dp in cítate. 3n regione feptentrionalt ali 
&p ín auſtrali. 3n ccercitantibus quoq; ⁊ laboꝛanti⸗ 
bus auum q in quiete ⁊ ſilentio vinentibus, Labo⸗ 
rantes enim z crercitantes expetunt cibum groſſio 
rem: ad digerendum durioꝛem:atq; diſſoluendũ tar 
dioꝛẽ Quctis ⁊ filentib? ecoucrfo dãdus ſubtilioꝛ: 
ad digerendũ velocioꝛ:⁊ diſſolutioni facilioꝛ. 
pꝛecedenti aſſignauit aucto: neceſſitatẽ mice 
d iiie n rure D:cte:c oftzdirg oiucrfitas oicte pꝛoce 
dit $m oiuerfitaté diſpoſitionũ coꝛpoꝛũ rccipientiti;pecaus 
tcm pars oíuiditur in dues. 3n quarum pama aflignat oí» 
uerfiratem expibinonis diete a parte cóplerionis coꝛpoꝛus 
recipientiũ ín oifpofitione quattuo: qualitatas conſiſtẽtis. 
n fccunda ſcʒ in pac: 3dé críá in coꝛpoꝛibus witelligimus 
in oppilationé poꝛoꝛũ ⁊ raritatẽ co:tidem.affignat diuer⸗ 
ñtatem erbibitionis diete a parte cõplexionis coꝛpoꝛum re 
cipientium reſpectu cõpoſitionis ipſoꝛum ín raritate ⁊ oen 
fitate poꝛoꝛum contiſtentis. Pꝛima aurem partiuʒ 
ſpectat ad pꝛeſentem [peculation£. Dauoit᷑ autẽ pec pars 
in duas partes: ín quarum pꝛima aſſignat diuerſitatẽ exbi⸗ 
bitionis diete cõplexionis effentíalte coꝛpoꝛũ. In ſecunda 


affignat diuerſitateʒ eius a partc cóplerionís accidentalis 
€r etatibus:regionibus:« tẽpoꝛibus:⁊ altjs rcbus acciden 
talibus cxtrinfecis caufate3pzima aute5 pars oiuíditur in 


duas: in quarum pꝛima tangit gencralem íntentíoné círca 
erbibitioncm diete. In fecunda applicat oiuerfiratem eius 
ad diuerſitatẽ complerionis coz recipientiũ. Pꝛima 
autem pars remanet induuiſa. Secunda diuiditur ín duas: 
in quarum pꝛima dat modum regendi complexionẽ tempe 
ratam per dietam. In ſecũda oat modum regendi comple» 
tiorem egredienté temperamentü per oictam. a aus 
tem remanet idiuiſa.Secunda aute duiiditur in € 
quarum pꝛima oocet attendere qualitatẽ diete circa cóp 
ionem inequalẽ:que cft per contrarii pꝛocedẽs. 3n fecun» 
da oocct attendere eius quantítate: que per contrariüi cle» 
uarum in eodé gradu aum cõplexione pꝛocedit. Pꝛima ma 
nctindiuifa, Secunda diuidit m ouas. 3n quarü puma o0 
eet atrendere pꝛedictã quantitatẽ in gradu diete. In fccum» 
da oſtendit qp ficut ínter duas cõtrarias complexiones coꝛ⸗ 
poꝛum incqualcs eft dieta medía: c tẽp dietã tempe 


ratis:diſtemperatã diſtemperatis cõplexionibus adaptar. 
Pꝛima autcm pare manet indiuiſa.Secundavᷣo oiuiditur 
ín ouas. In quarũ pꝛima pꝛedictas cõplexiones diſtinguit 
in coꝛpoꝛbus ⁊ dietis: t tingulis dietas adaptar. Sn lecun 
da dutinguit cõplexionẽ temperatã in coꝛpoꝛbus ⁊ dietis: 
cum eis maximẽ attendatur.Sunt igitur m pꝛeſenti æctio⸗ 
ne partcs ſeptem. In quarum pꝛima affignar vnincríalem 
intentíoné arca oicram vel crbibitíonéoiere. In fecüda ſcz 
ín bac. (uibus oomínatur ianguís clarus 7 müdificats, 
dietã tiperate complecionis adaptat. 3n zerría icus in pacz 
£uubus 9o cpolcra oomiüsatur.oictas oifttperate com pics 
rionig adaptat. 3n quarta fc; in pac, s5cd fn dlirans quà» 
ticatem.oocct attendere quantitarem cicuationis gradus 
diete circa compleriong oiftemperarà. 3n quinta fcilicct in 
bac. Palam ergo ett intelligi uter ouarum complepionum 
ertreinitates , oftendit inter complexiones cozposum inc 
quales: fimiliter oictarum aliquá efie cquaiem: c «quale 
equali:⁊ inequali inequalé refponaere, 3n ſexta ſcʒ n bac. 
QQnnc ergo temperamentus duobus modis cft.oiftiaguit 
tempcramentá in cóplepionibus co:pozns ⁊ dietarum. In 
feprima fc5ín bac, ilPancauté modá in etate intelligi ?N* 
poubus cc.affignat o(uerfitates exbibitionis oictc à parze 
complerionis accidentalis cozpo:ti a rebus cgarinfecto cau 
fatc.becautem cft ouiifio buíus partis. ¶ Proceſſus aüc 
ralís eſt: inquit yſaac:intentio medicoꝛũ im theoꝛcavel pzas 
cica docente operationẽ.⁊ pertectio operationis vel actio» 
nis ín pꝛactica operante eft in duobus cõtiſtens. Pꝛimum 
eſt conſeruatio diſpoſitionis naturalis coꝛpoꝛis: contoꝛta 
tio caloꝛis naturalis c ſpiritus:per dietam vniuerſaleʒ ⁊ fi 
milem.Secundũ eſt reductio coꝛpoꝛũ lapſoꝛum ad latitudi 
nem ſanitatis cum dieta contraria malam diſcraſiam redu⸗ 
cente. ¶ Xirca ſcðam partem fic pꝛocedimmus:dicẽdo qp 
cum ín coꝛpoꝛibus abundat fanguis clarus pꝛopter venari 
t epatis clanit:t£ vel puritate: t mundus pzopter virtutes 
fplenís attrabentem melãcholiam:⁊ fcllis cpolerá: renum 
aquofitate mzndíficant.t: tunc compctit oicra temperata 
munda t cqualis fangnnis generatiua: vtaffimilentur coz 
poi: t ſuperſluitas refidua expellatur. ¶ Circa terrià par» 
tem dicit: ꝙ cum cbolera vel melãcholia in coꝛpoꝛibus do⸗ 
minatur: contraría dieta eft exbibenda: vt malam comple» 
xionem alterct; ⁊ ad equalitaté perducat. Nam cholericis 
frígida c bumída cópetunt: pplẽgmaticis et ficca 4 calida: 
melácbolicie calida t bumída dieta per cótranti competit. 
Circa quartá partes dicit ꝙ ops vt dieta 5:ia eligatur in 
codé gradu cü cóplerioneznec vltra: nec citra »fiftat:vt fi có 
— caliditate eleuetur in pzimo gradu: dieta cõtraria 

codem grada frigida exbibeatur:et ſimiliter opoꝛtet in» 
telligi ín altjs qualitatibus ⁊ gradibus: fic opoꝛtet per cà 
traría ín codem gradu cleuata compleriones ad temperas 
mentum reduci. ¶ irca quintá $0 affignar inrer inequa 
les cópleriones co:poxi c oictarü effc aliquã equalẽ.dicit 
ígitur qp cum fint có jones coꝛpoꝛum íinequales: mani 
feftum cft ꝙ mter ouas inequalcs cft equalis aliqua:zfimilí» 
liter ínter ouo cibaria inequalía:eft aliquod equale: ? tem; 
peratis complerionibus:tempcerata cibaria competunt:di⸗ 
ftéperatis $0 oíftéperata: vt ed ipfa ad tempcramentü re» 
ducantur: fed quedá funt diſtẽperata naturaliter a pzímis 
componentibus:quedam vᷣo acadentatiter per moꝛdinatũ 
rcawnen. Hoc autem fic probarur: omnes em̃ permuta» 
tiones fiunt per cótrana:fed ín cóplerionib?oiftemperatis 
fiunt neceffario permutationes vt reducátur:ergo ipfe mus 
tantur per contraría:fcd mutantur per oíctá:ergo er cís có 
petit Dicta contraria:⁊ non equalis:neq; ſimilis. ¶ ££ írca 
fertam partem diſtinguit temperamentũ pꝛimo in coꝛpoꝛi 
bus oícena: qp omne temperamentũ coꝛpoꝛum eft duplex. 
inum vníuerfale ⁊ naturale:alterum accidentale t fpeciae 
le. Uniuerſale aurem qð eft abfolute inter omncs comples 
riones. c dicitur vniuerfale:q: abfolute fuper omnes equas 
litates: cum co nes om̃es in ipfo equalícer cócurrantz 
dicitur vniuerſale: qꝛ corpus in ipfo $m ftatum melioꝛẽ nas 
tura. &pecíale c accidẽtale eſt:in quo non eft cqualítas f.m 
pliciter:ſed in fuo genere folum, c oíarur ſpeciale: quia ctt 


Dietarum vniuerſalium. 


'eaxfatit in ſua ſpecie:accidentale vᷣo qꝛ babct lapſum a ſta⸗ 
tu melios nature:⁊ fm tale cholerꝛcus dicitur temperatus 
ín fuo genere:⁊ fimiliter oc alijs: illud multa: baber lari 
rudinein. ¶ Deinde amgnat bicoupler temperamentum 
in abis: dicens ꝙ ſimiliter eſt in cibis duplex temperamen⸗ 
tum:⁊ ſic patet qꝙ diſtẽperatis cõplexionibus Pm pꝛim ũ re» 
peramentum competit dieta tẽperata abfolute: fcd tempe 
ratis Pm fcóm: non omnimo: fed quodámodo contraria: vt 
melio:entur:ficut babetur ex tegní Bal. Circa ſeptimã 
partes dicit ꝙ fir ofucrfificatur diete exbibitio a parte cta» 
tum:rempo:d: c regionum: arnficialid confuerudirid:boc 
autem patct inducedo: q: alius dibus compctit ruuenibus 
d fenibus: q: fabrilis.alius ín byeme: q: grofius calidus: 
auus in cftate: q: ſubtilis frigidus: c ficoc alijs tꝑibꝰ.aliꝰ 
ín regione feptétrionali:q: calidus 7 groſſus: alíus in als 
fm carum otuerfitaté: alíus competit quíefcennbus: quia 
fubrilis:alíus erereitantibus: q: sroffus.pzopter debil ta⸗ 
cem calozis ⁊ multá repletione in quieſcẽtibus:pꝛopter có» 
traria ín laborantibus: propter poꝛoꝛum raritatem.Hec 
autem cft intentio buíus partis. 207 

Q[ 33 erpofitioné littere ouo funt notanda. Pꝛimum eft 
ep intentio medíco:G retozquetur ad theoꝛicam ⁊ pzacticam 
modum operandi oocentís:perfectio actionis eoꝛũ ad. pzaé 
€ticam:adopus applicatur. Sccundá cft cognitio vcl regi» 
mentum ín cozpozibus fanís alíquantulü lapfis oupler.fae 
nt$ quanti ad ĩpſoꝝ conferuatione:lapfis quanti ad ipſoꝝ 
melioꝛationẽ:reditio cgrís per contrarium pꝛocedẽs.inſpi⸗ 
ciatur autẽ tegni Bal ⁊cõmentũ:⁊ fcriptü fuper locũ iſtũ. 
«T irc partcm iftam quartuo: queruntur. Pꝛimum eft 
virum equalís complerio:quam tangit ín lvrrerazfit ín rerũ 
natura. Scðm cftoato ꝙ fit: vtrum poffit conferuari. Ter⸗ 
nium oc complerione oiftemperata: vtrum debeat confers 
uariper fimília vel contraria Quartum eſt:de comparatios 
nc oictc ad illa quenutríunt cozpus ficut acrem 7 cibum, 
(ura pꝛimũ fic pꝛocedimus:⁊ queriturzvtrum equalis 
cópierio fit in rcrum natura: ceidctur ꝙ fic:per feptem ra⸗ 
tiones. Pꝛima eft hec:omne illud ad quod medícus inten» 
dítreducercomncs cópleviones lapías eftvel potcft cffe in 
rer naturazaliterem opus media ⁊ cius intentio eſſet fru 
ftra:fed 6m i: Dat medícus intendit reducere omncs cóples 
iones ad temperatá « cqualem:ergo equalis complexio:⁊ 
tẽperata eft in rerü natura, Secunda ratio bec eft: in quoe 
eund genere inequaliũ z incompletaꝝ:eſt ponere aliquod. 
€quale c cópletü:fPm au? acceffum ⁊ recefíus oenominent 
eq̃lia:hoc patct ín moꝛalibus c naturalib?:ergo neceffe ett 
in genere complexionũ inequalíum ponere complerionem 
€qualem: fm cuíus acceflum ⁊ recefium om̃es complexio⸗ 
nes oícanf equales vel inequales. Tertía ratio bec eſt Di⸗ 
cit Bat. ínlibzo comple.ímp:obando opiniones quo:idam 
quí ponebat compleriones calidam ⁊ humidã effe manme 
nobilẽ z equalem. Pꝛimo fic: cóplerio equalis non habet 
contrariri:fcd cóplerío calida ⁊ bu.babetcontrariti: q: ope 
ponitur coplcrioni frigide ⁊ ſicce:ergo cóplerio calida tbt, 
nó ct cqualís: f$ cóplerio equalis 7 t€perara nulli inducit 
lapfus: fed cóplerío ca.⁊ hu.cũ mmis excedit iduat lapfus: 
ergo non cft cqualís:fed natura inrendit cõplexionẽ cqua⸗ 
lcm q̃ non cft ca. ct pu.nec eft frígida c ficca: cficocalijs: 
crgo necefle eft effe aliquam complerione: que fit ſupꝛa ilo 
las.bec auteʒ cft cóplerio edtío: & necefle cft effe cõplexionẽ 
equalem.Quarta ratio cft bec. Dicit Auicẽ. in libzo fuo oe 
anima qp ín — viuentibus mixtis eſt ponere aliqð 
equale qð reſultet er cõtrarijs:⁊ nulli cft contrariuʒ: fed in 
£o:po:ebumano fünt cópleríonce3zic:frm cp ſunt in diuer⸗ 
fis mébzis: er quib? cõplexiõibꝰ refultat vna cóplerio: que 
€t füpia om̃es per receſſum ab omni cótrarietate: ergo cii 
becfitequalia:neceffe eft in co:po:e pumano complerione 
efic cqualem. Quíntaratío Deceft: in ommbus que acine 
uicem cómífeentur:in quocunqs aenere eozum eft ponere 
me aiũ per confractióes extremogil:ergo aum ín co:pozíbus 
mixtis fint crtrema ⁊ mífcibilia: ergo in cozpozibus mirtis 
cft ponere medíusPm viam cómittionis: fcd íllud mcdium 
eft cqualís complego qug ez concurfu ertremosus refultat; 


S'o.tv. 


ergoin coꝛpoꝛibus mirtis eft poncre ccmplerioncm equa 
lem. Setxtã ratio cft beczin quocunq; gne eft poncre abun: 
dantiam c oefectuszin ecdcm eft poncre medin iter abun 
dantiam ⁊ ocfectum fm víam nature:q: ex cẽfractiõe abu» 
cantie ⁊ ocfectus refülrat mcéíi ꝓpoꝛtionale:ergo cum in 
generc complexionũ contingat ponere abundantia ⁊ dete⸗ 
crum:ergo eft zonerc medium:fed illud mediũ nó eftnifi 
coplerio equalis:ergo neceffe eft ponere cõplexionẽ equa? 
lem ín co:pozibus mixtis. Septima ratio cft bec: fiaut par 
betur in libꝛo 0c snanonc. OMictio eft miſcibiliũ alteratarũ 
vniozin mírtioncvo non reſoluũtur omninofpeace mifcibt 
lhum:q: tunccffet generatio t non commixtio:ſed excellctꝛe 
frangütur:vtoicit.rin fecüdo cc gencratione :quia eoꝛum 
excellentie corrũpuntur acinuices. £t medi qð reſultat ex 
big: eft mcdíus indifferens abvtroqg extremoꝛum:quia nó 
€ft aliquod contrarioꝛũ:ſed in eie in quibus eft alrcratio et 
refractio excellentiarum poffibilis cft equalitas que cõſiſtit 
in medio:ergo cum becfic i miſcibilibus: poffibile eft vt oc» 
ucniatur ad cqualitaté ín miſcibilibus t mirtionibus:i5 ad 
€qualé cómirtione fequitur equaliras cóplenonis : ergo in 
miſcibilibus eft equalitas cóplerionis: qz $m £tuice. coples 
río cft cffectus cr cõmixtione:⁊ Pm boccqualis cópterio eft 
effectus derelictus ex mirnone eleméto:um cquali:ergo ex 
mixtione clementoꝛũ equali poſſibile efr complexionẽ equa 
lem reſultare.⁊ ſic erit ponere in rerum natura complexio⸗ 
ncm equalem. ¶ cd oppofitum ſunt due rationes: quat ũ 
pꝛima eft hec:ſicut habetur in libzo oe generatione. In mi? 
kto femper cft pꝛedominium alicuius elementi.et in co nen 
equaliras mifabüium:ergo impoflibile cft fr viam nature 
miſcibilia mifceri fm equalitates: ergo equaus cóplepo ró 
eft poffibilis : cum fit cffecrus equalis mixiionis. Secun⸗ 
da cft hec.dicit Ariſto.in.iitj.metheoꝛoꝝ. Omnia co:pa quc 
generantur arca mediũ habent dominiũ terre ⁊ aque.Poc 
idcm babetur in libꝛo oe generatione ín ſcðo tractatu. Iteʒ 
coꝛpoꝛa mifcibilia non conftant in oercrminata figura : fcd 
folum ouo elementa contrabuntur ad detern inatam figue 
ram ficut aqua t terTa:ergo illoꝛum ouosum fotum babent 
dommiũ cozpoza mizta generata circa medium:ergo in eis 
non eft equalitas mictionis:ergo nec equalitas cõplexic nis 
que cam fequírur. Solutio ad boc oícendus c in rcbus mi» 
ttis eft pofíibilío equalitas cóplerionis ⁊ mixtionis.que cá 
fequarur.2 fic eft im rerus natura. ( ed facndü ꝙ duplet 
cft equalitas.Quedaʒ ín quátirate- d dicitur equaliras pó» 
derie que eft equalitas ín virtute: fm exigentiaʒ indiuicui 
⁊ fpeaei in melioꝛi fozmarum ftatu ⁊ conferuatione natue 
re:⁊ bec dicitur equalitae quoad iuſticiã: fm ꝙ natura dat 
vnicuiq; qð fuum cft : $m ꝙ in genere ſuo ei melioꝛi moco 
competit, Scd equalitas ad podus eft duplex:quedã que 
atrendíturin quátitatibus fm quam vnumquodq otarur 
effe rantà.i.rante magnitudinis:⁊ becimpoffibilis eft in re 
rum natura:in coꝛpoꝛibꝰ aĩatis 7 in inanimatie: quía opo: 
tet vt elementa debilioꝛis actionis ín maíox fint quãtitate 
et elementa maioꝛis actionis ſint in minoꝛi. Alter enim i 
la que ſunt maioꝛis actionis excellerent illa q̃ ſunt minoꝛis 
actionis.vnde ignis excelleret in virtute omma alia.⁊ coz» 
rumperet: et in fuam naturam conuerteret: ⁊ ſic non eſſct 
mixtio:ſed generatio.£ft autem alia equalitas quo ad pẽ⸗ 
dus ratione virtutum t cqualítatum:fm quá dicitur vrũ⸗ 
quoda cquale effe:nó quatum cft in magnitudine: f5 quio 
tum poteft: et iſta equalitas in qualitaribus: ⁊ virtutibus 
co:um eft virtus omníum qualitatum : quercfrangütur in 
mirto. € tantum poteft vna quárus ⁊ altera: bec eftroffie 
bilis (n rebus mictísmmanimarus Pm curfumnaturc: quís 
raro inucníatur , "3n rcbus $o animati non eftpoffibilis, 
Dicitur tamen ꝙ vita ín ipfis tcr per calidum ⁊ bumidum 
fm oominius, Equalitas $o quoad iuſticiam cft poffibiis 
ín omnibus rebus: z maríme in rebus anímatis:fimn q vni 
cuiq; ocdit natura exiſtentiam mclíozem m generc fuo 7 ex 
&mem.Ibec aüt eq̃litas multã:⁊ oiuerfam bs latitudinẽ:⁊ 
non eft vnifo:mís in omnibus viuentibus:ſimo oiserfificat 
fm sfa ⁊ (pts viuẽtiũ: c $m diuerſas coplecices generum 
⁊ ſpecicrũ ⁊ induiiduoꝝ ficut poftea patebit. (LÀd rẽnc⸗ 


Ziber 


pꝛimam ín contrarium dicendũ ꝙ pꝛedominiũ alícufus eft 
Ouplez:fo:maliter.f. vel materialiter: ín mixto 9o eft pꝛedo 
miniü terre ⁊ aque materialiter. fozmaliter vero eft (bi pꝛe⸗ 
dnium ignís ct acris ín aliquibus:et ex vtroq; pꝛedominio 
reſultat tépenes: t equalitas có : quoad dlitates 
elemétoz. Ad ratione fcóas oícendus ꝙ ín cozpozib? gñatis 
circa medíum:aqua terra funt in pꝛedomunio:ſed boc pꝛe 
dominiũ eft fm quantitate € materiã ſolis. Poſſunt aitẽ 
donunari (gnis c aer ſᷣm foꝛmam ⁊ qualitates: pzour eſt in 
ipfis pꝛedominiũ $m ſoꝛmam c qualítates: i alijs Yo Pm 
materíam 7 quantitate poteft effe ín mírto equalítas coms 
plecionia fm concurſum qualítarü refulrans er pꝛopoꝛtio⸗ 
nc mifcibilum:z bocnon — nípfum mírrum cono 
ſtet ín debita quantitate ⁊ figura: fm exigentiam terre t 
aque oorminantium:quantitatem c materialiter.⁊ ſic patet 
ſolutio iſtius queſtionis. 

¶ Tirca ſecundũ pꝛincipale fic ꝓcedimus: t circa hoc duo 
queruntur. Pꝛimuü eft vtrum complerío equalis poffit con 
feruari per naturam. Scóm eft vtrum bec complexio mart 
me conferueturzaut maxime fit cozruptibilis a caufis 3:15. 
¶ irca pꝛimũ fic procedímus t queritur: vtrum equalis 
cóplerío poffit conleruarí per naturam: etoftendítur cp fic 
perouas ratiões.pꝛima tale eſt. Natura nibil facit fruftra; 


excellens eft cozrüpens:ficut babetur in 
lib:o oc fenfu « fenfato:fed bec cóplerío ab omni intrinſeca 
rc ⁊ extrinſeca ercellif:aim ípfa fit equalis: comes alie res 
funtínequales refpectu tergoormrtes rcs coꝛrũpent 
Ípfam:ergo impoffibile eft tpfam conferuari. Secunda ra» 
tio eft bec:accidétii quedam inducunt caliditate: quedam 
frigiditate: c bec non poffunt euitarí: nec etiã actiones coz 
po:ales t ammales poffint euitari: cum coꝛpus fit propter 
operationes;fed bec omnía addunt ín oíftempcrantíá com 
pierionis : ergo hmõi complerio noti poterít conferuari 
Tertia ratio pec eft:nullum cozpus virens poteft fine nutri 
mento conferuari:q: refoluítur continue a caloze interíozic 
exterioꝛi: et indiget continua. reftauratione oc. íti: fed 
nutrimentü ín pꝛincipio diſſimũe cftzín finc $o fimile: ergo 
in pzindpío co:pus permutat.Quarta ratio talis eſt:a rebꝰ 
non naruralíb? impoffibile eft coꝛpus egredí in vítazad boc 
vt diu viuat:ſicut ab aere:cibo cc, fed compleriones illaruʒ 
funt excellentes ⁊ diſtẽperate refpectu buíus cõplexionis 
equalis:ergo ipſam cozrumpent: t ad diſtemperantiã per» 
ducent:crao hinõi complerto per naturá conferuarinó po⸗ 
teft:ergo. Ad bocoícendus q bec cõplexio poteft cõſeruari 
pernaturam. ¶ Adrationes atitem in contrariũ dicendũ 
p ſua equalitas permutatur ſᷣm actualem exiſtentiam:⁊ có 
ſeruatur fm eſſentialem. 
A urea ſecundũ huius queſtionis fic —— que⸗ 
ritur: vtrum hec complexio maxime cõſeruetur: an maxime 
fit vincibilis ab egris caufis: « oſtenditur ꝙ maxime egris 
cauſis reñiſtat p — —— Tunt talis — Dicit Ba. 
fn teaní.co:pus ſanũ fim qð hz partes operã 
tc5; 4 qð caufis ertrifccís egris potefi foxtiter refiere pec 
complerio cft ílla ín qua confiftit co:pus fanus fimpliciter: 
ergo bec complexio fortiter caufis egris reſiſtit: ergo mari 
me bec complexio põt cófcruari. (T Ad oppofiti funtoue 
rationes. Pꝛima talis cftzmedíus fecilíus patítur ab extre⸗ 
mío d$ extrema abinuicẽ propter maioꝛem fimüitudine qua 
babet cum ipfo:ergo aum bec cóplerio fit medta per equa» 
litatem:inter om̃es alias facilius patietur d alíqua alía: er» 
go mínus potcft conferuari d alia cõplexio oíftemperata, 
Secunda ratio eft hec:cõplexio ab omníb?ercellitur:corfie 
qð a pluribus velomnibus egcellitur: facinus tranfinutas 


tur ⁊ frequẽtius cum ab omnibus alijs excellatur:ergo foz2 
nus € frequentíus trabetur ad diſtemperantiã: ergo mi⸗ 
nus omnibus altje conferuatur. ¶ £r bís igitur concludi 
tur q er quo coꝛpus ſaniſſimũ confiftít ín bac complerione 
beccom; oc faalilcditur a caufis egris:fed co:pus qð 
mazime leditur a caufie egrís:flcut dicit BGat.⁊ llpa.cft coꝛ⸗ 
pus egerrimũ: ergo tc. fid hoc dicendũ cp bec cõplexio cós 
petit coꝛpoꝛi faníflimo : cnata cft maríme effugere coꝛru⸗ 
ptioncs carari caufarum. ¶ Aid rationem dicendũ qp ous 
ewe epis niet onse co:pose in quo eft. 

no modo a parte excellentiarũ caufarum contrariarus:et 
fic maxime nata c(t permutarí:c ad oíftemperantiam duci. 
&lío modo cófideratur ratione fue equalitatis 7 foztie ne» 
xus contrarioꝛũ: ⁊ fo:títudínis vírtutís que ipfam confcre 
uat: ſic maxime caufis ledentibus rcfiftir. 


¶ &irca tertium pꝛincipale fic p:xocedímus: ? queritur oe 
regimine coꝛpoꝛũ lapfoz naturatt: c loq̃mur gra exẽpl oe 
€bolerico.etrum poffit regi t conferuari per fimüía: vel per 


betínucftigarí: qualia à coꝛpoꝛe oeperdunf: feda coꝛpoꝛe 
leríco:cbolerica oeperdunt:ergo cboleríca ocbét reſtau 
rari:fed reftauratío non eftnífi pcr firmlía: ergo confimilia 


tnilia 
milia:ſed cozpus cboleríd eft diſtemperatũ q: m 


nde gradu:c boc 
nõ dico vt co:pus fit temperatü:fed vt ↄſeruet᷑ ín ftatu cpo 
lericozum:in genere o caufe permutatíuo oebent erbíbee 
ri cótraría:contranii em̃ per contraríü permutat᷑:⁊ reducit᷑ 
ad tẽperamentũ. Dicimꝰ ergo ꝙ tale coꝛpꝰpõt regi q̃ttuoꝛ 
modis.CIno mõ ad hocvt in fuí natura ↄſeruet᷑:⁊ bocmó p 
fiia, Zllio mó vt ad tẽperantiã reducatur vel melioꝛem foz 


Dietarum vniuerſalium. 


manis: boe modo regitur per D:ía.Zertio modo regiÉ: vt 
non in ipfo induca£ febsís cpolcrica: ⁊ boc modo rcsitur p 
partis filia: « partim oiilitia: ficut p illa q funt frigida citra 
sradü illá ín qua eft egntudo. Quarto mó regit co;pus vt 
nonfiat pplegmaticus; c boc modoregitur p frigida remit 
fa ficut p cabida t ficca. ¶ Ad ratione pꝛima in 5: dicẽdũ 
qam dicit Sat ꝙ corpori répcrato teperata oebent exbi⸗ 
beri hoc inteliigit in genere caufe ↄſeruatiuo:cũ vo dicit ꝙ 
diſtẽperatis oíftépcrara ⁊c.boc intelligit in gfic cãe ꝑmuta⸗ 
tiuo Bicimus crgo q in gñe cauſe cóferuatiuo filia debẽt 
offerri de bocgenercloquimurbic.oealioautemnon. 
Ad Mam rarionem dicendũ ꝙ ín gñe cãe cõſeruatiuo fimi 
líanon erbent᷑: vt craſis intendat: natura furiat: fed vt 
perditi a co:poze per fimile reſtauret᷑. ad terti oicedü ep 
€oplerío tcperata cft duplex. Gina téperata abfolute ⁊ fim» 
liciter: bec eft in melioꝛi foꝛmarũ.Alia vo eft téperata in 
uo gric:fm ꝙ dicumus ꝙ iſte cpolerícus cft teperatiffimus 
fn genere cholericoꝝ. Dicimꝰergo ꝙ coꝛpus cholencũ pcr» 
fecte exercée fuas operatiocs temperat eft in fuo gne:pcr 
—— r3 ad coꝛpus melioꝛis fozmarus dicitur efte 
lapfum c oíftemperatum. ' br 
Eia quart pꝛincipale fic pꝛocedimus: ⁊ querit: ín 
rcaimento ſanitatis quid fit magis neccffarium:vtrum acr 
$t cibus: vidctur ꝙ aer: quia radir vite confiftít ín caloze 
naturali, Caloꝛ vero naturalis babet fundamentum in co: 
de:aquo eft vita tang? ab infinente : ergo illud quod facit 
inacincad regimen caloꝛis naturalis:maxime facit ad regi 
men vite: fed aer eft hmdi cum ꝓpibeat extinctionẽ etufdé 
ergo acr maríme neceſſarius ett. Scða rano cft bec: omne 
illud qð natura bumana magis inceſſanter c frequẽtius re 
quírít:quo fi pꝛiuetur:coꝛrũpiturvita:maxime necefíarium 
eſt ad regimẽ virezfed aer eft hmõi:ergo maxime neccffari? 
ad regimẽ vite.Tertia ratio bec eſtꝛ:oꝛs naturalis accidit 
pꝛopter 2fumpróes ſubſtãtialis humiditatis factã a caloꝛe 
naturali:ſed bec conſumptio non pceditzuíft q: caloꝛ exha⸗ 
lat:ergo illud qð ĩmediate infigidat caloꝛẽ: vt humiditas 
ſubſtãtialis cõſcruet:maxime exigitur ad viram: fed acr cft 
butufmodi:ergo marine erígif ad vita. (Ad oppoſitũ cft 
becratiozilló marime operat ad regimẽ ⁊caloꝛẽ naturale: 
⁊ ſpiritus q9 in mẽbꝛis integrírates reſtaurat:ſed cibus cft 
bmóí:cü conuerti£ in membꝛũvel naturá mẽbꝛi:ergo dibus 
€ft maxime neceflariue ad regimẽ vite, Scda ratio eft bec: 
cõſeruatio vite confiftit in coferuationc caloꝛis naruralís € 
fpüs:fed calo: naturalis « ſpũs gñant᷑ er cibo:⁊ nutriunt: 
ficat dicit Auicẽna:ergo cibus ad conferuationé vite eft nco 
ceſſarius. Ad hoc dicimus ꝙ inter oia que tendüt ad cõſer⸗ 
uationẽ vite:aer eft maxime neceſſarius. Ad rationes in có 
trarium dicendũ:⁊ pmo ad pꝛimã:ꝙ fundamentũ vite cft 
duplex:quoddã piorimü:ficurtemperamenti calozís natu. 
ralis. aliud remotus; c illud eft ín mẽbꝛis ⁊ bumiditanbus 
membꝛoꝛũ. Dicimus ergo q cibus reftaurando ocperdírit 
ſubuenit fundamẽto remoto exiſtẽti in mẽbꝛis:⁊ bumozib? 
eoꝛum:aer Yo ſubuenit fundamẽto ꝓximo:q; ſubuenit calo 
ri naturali ne extinguat᷑. Ad fcóam ratíoné dicendũ p que⸗ 
dam operãtur ad conſeruationẽ calo:ts naturalis ipfum re 
ftaurando:c boc modo cibus cõſeruat caloꝛẽ narurale. alio 
mmodo ipfum regendo z p:obibendo ab extinctione:et hoc 
modo acr o r ad confcruatione vite: non ſoluʒ pbi» 
bet extinctionẽ:ſed etiã reſolutionẽ:qꝛ ipfum caloꝛẽ natura 
lem temperando pꝛohibet reſolutionem. 
¶ Sc3o queritur circa hoc:quid plus noceat an malus ci» 
bus an malus aer:⁊ vidc£ cp malus — eſt in 
coꝛde:ergo qð immediatius co: attigit fuo nocumẽto:⁊ nu 
trimento magis iuuat c nocet: fed aer immediatius attin⸗ 
Sit c0:  dibus:ergo fuo nocumento magís nocet cibus, 
Scda ratio efttalís:ab illo qð finc tráfinuratióe petit co: t 
calo:£naturale:maíus nocumentũ pꝛocedit dp ab illo:qð cii 
tranfmutanione petit co; 7 calozé naturalẽ:cibus $o cũ traf 
mutatione petítco:: ergo mains nocumentü pcedit ab ace 
remalo d ibo malo. aid oppofirü funt ouc rónes. ^s:i» 
ma talis eftzabilio qð maioꝛẽ mo: facit ín cozpoze: ⁊ anus 
impꝛeſſio foꝛtioꝛ eſt:maius nocumentũ pzoccdit; fcd abus 


Fo.xvj. 


etbmói reſpectu aeris:ergo cibis marius nocumentũ facit 
€p aer. Secũda rano bcc eſt:ab illo magis p:occdit pocume 
tum QJ marine natum eft oucrt ad naturá membzoziü:fed 


, abus ett bu.Gi:crgo à abo maíus nocumentum venit p ab 


aere.ergo⁊c.Ad bocoicücü ꝙ malida acrís magie nocet qᷓ 
malicia abt, Zdranones aür dicendũ y ouobus modis ett 
loqui oc nocumẽto aerís ⁊ cibi, "$»:imo modo abfolute: ct 
bocmodonocinentü aeris maius eft.Gccundo modo fin 
ꝙ non concurrũt equal concurſu: ⁊ bocmodo nocumentũ 
abi maius eſt:qꝛ maicꝛem moꝛam ⁊ maio:ẽ unpꝛeſſionem 
fadt ín coꝛpoꝛe d? aer. 
¶ Terno quentur circa boc qð magis erigif a cozpoze: ⁊ 
loquamur in téperato: an cibus: an potue.ct videtur q de 
bus:q:omne iud quod p:obibet rcſolutionẽ humicitatis 
fubítantials factã a caloze naturali magis erigitur 3 natus 
rabumana:fed abus fadr boc non porus:ergo cibus ma 
gie cft necefíarius dp potus. Secũda ratio cft bec:dicit Ra 
fis ꝙ 3quanon nutrit nec reſtaurat oeperdirus: fed dicit qp 
cibus penetrat per tonum cozpuezabus crgo opcratur ad 
reftauratione deperditoꝝ:⁊ omne tale magis requiritur 3 
natura:ergocibus magis requiritur a natura. f£ ontrarium 
vero dicit Coſtantinus in pantegnizoicens cp natura requí 
nttría.pzmo aercm.fcoo potum.rertio cibum: poni erc» 
plum ín cuntea carcere; in fufpenfts per colum:quare po 
tus pꝛimo requiritur a natura:ied qð pᷣimo appetit magis 
requiritur ad cõſeruationẽ illius: ergo potus masis requi 
r.tür d abus. Scainda ratio talis cft: iliud magis appent 
a natura:in cuius ocfiderio magís affigitur:fcd natura bu 
mara magis affligitur ín ocfiderío potus d cibi: ergo mas 
gis requínt potum d? potum:quod cõcedimus: € caufa bu 
ius eft: q:oetideriüer potu eft popter actione cios natu 
ralis p:opter humiditatẽ ſubitantialẽ cozpozis:c i6 reqrit 
aliqᷣd qð exce lentiã calozis ei? miriget cuiufr.cai eit po, 
¶ Xirca quintum pancipale ficprocedimus : ct qucrune 
tur quedam communia, Et pꝛimo quenrur oe eleuatione 
eradus.vtrum fc cozpo:t calido ín quarto gradu ocbeant 
offerri fngida in codem sradu.etvidetur ꝙ ficbacrationez 
cit complerioné cozpozis bumani eleuari c inten» 
di in cuarto gradu:ñcut parer in fcbzib? acutis cholericis: 
fed coꝛpoꝛi diſtẽperato diſtemperamẽto fenfibili contraria 
exbibenda funtin codem gradu fm omnes auctoꝛes: ergo 
coꝛpoꝛi hu.calido in quarto gradu debent exbiberi frigida 
in eodcm gradu.Secunda ratio ris eſt:emne quod redu» 
atur ad temperamentũ opoꝛtet vt per contrariü reducatur 
eleuatum ín codem eradu:fiaut vult i:Datín regni.ergo cus 
co:pus bu.eleuet in caliditate ín quarto gradu: necef.e cft 
vt reducaturad temperamentü per frigida in codem grae 
du.Ad oppofitü eft bec ratío:ea que funtfrigida in quarro 
gradu funt mostifera:fiait opium iuſquiamus:⁊ cófimiliaz 
ſz nibil qð cozpus moznficar eft exhbibendũ: ergo frigida in 
Quarto gradu nullo modo funr erbibeda. (T Solutio dicẽ 
dum ꝙ drea boc duplex eft intentio, "$3»ama ꝙ frigida in 
eodem gradu debent exbiberi: fcd non fimul vel per vnam 
medicina fed viciſſiʒ: vt vnavice dent᷑ frigidai (cào gradu: 
ocide frigida i code graduzítavt qð nó pórfacere ppterne 
ceſſitatẽ virtutis téperct ppter multuudinẽ.Scða uatẽtio 
cft quà nos ponimꝰ:ꝙ frigida in eode gracu debent exbi⸗ 
beri:nec oidmus ficut quidam dicentes qp illa ſunplicia nõ 
Ocbent crbiberi: fed per aamittionẽ alicuius rei caude bes 
nc poffuat. gd rationem in contrarii dicendũ qp ín coꝛpoꝛe 
ouo funt confideranda; mala (c oífcrafia ⁊ tenoz virtutis € 
calo: naturalis 7 ſpiritus. Dicimꝰ erao ꝙ pamo contrana 
in codz gradu debent exbiberi:quantũ rh ad tenoses virtus 
tís:non damus frigida ín quarto gradu:q; timemus oe ex⸗ 
tínctione calozíe naturalis ⁊ fpiritus. 
¶ 5:330 queritur quare vnmur cibis calidis in quarto 
gradu t non frígidís in codem. ad boc oicendü ꝙ vica ftat 
per calídum ⁊ bumidi:fcà frigidd contrariatur vite:z ma» 
xime frigidum ín quarto gradu:calidti $o non:⁊ pptcr boc 
vtimur calidis ín quarto gradu: cnon frigidis. 
¶ Tertio qnt are ddas plante ín qrto gradu frigide ſicut 
opüi ⁊ pſitia viuũt:cũ fngidiras in jrto sraáu fit 2a vite, 


Liber 


Taadpocedicendũ q bmói frigida confideranf dupliciter. 
modo ín ſe.ſ. fm fui naturã:⁊ fic habẽt ín fe ca.z humi. 
fufficiés ad vitam. ilio modo confidcrantur per compara» 
tionem ad co:pus huma.⁊ ſic frigida in quarto gradi funt 
ínimica nature bu. c vite, &[ Tonſequenter auté quent oe 
Dicta exercitantiũ.ſ.vtrũ ocbcátregi groffa oicta: an ſubtu 
li:⁊ vide£ ꝙ (ubtili hacratione. 3In exercitãtibꝰ rcfolui£ vir 
tus t fpírítus c calo: naturalís:fed iftis ocfectie ⁊ refolus 
tis non cópetit nift fübtilis oícta: ergo exercitãtibꝰ cõpetit 
fubtilis dieta t nó groffa. Sca ratio talus cft: groſſa dieta 
non cópetit nífi qni calo: naturalis 7 fpiritus ſoꝛtis eft ínlos 
co oecoctióis:fed in exeratantibꝰcaloꝛ naturalís retrabit a 
loco oecoctióis ad erteríoza, ende minoꝛat᷑: ⁊ fit oebilis. ct 
tuncnó * groſſa dieta:ſed fübrilis. erao nec in exerci⸗ 
petit groſſa dieta:ſed fübrilis. «L Adoppofiti 
ít auctozítas vſaac dicẽtis qereratatib?copetit grofía oíe 
ta;t caufa bui? cft triplex. Pꝛima eft oepditio c refolutio 
€o:pis: t foꝛtitudo calozie naturalis, zilía € epercitatio ⁊ foz 
titudo caloꝛis naturalis. Tertia cft nimia pozo:ti aptío.quí» 
bus oc caufis coꝛpus indiget ncecflario multo  sroffo nu 
trimento qð cócedim?.( Ad róne iu contrariũ oicendus ꝙ 
exercitii eft multipler: quoddã tẽperatũ:⁊ tale excitat ca» 
lo:em naturalc:z reddit foꝛtẽ in loco decoctionis:⁊ in qual 
bet parte coꝛpoꝛis:⁊ tunc co:pus indiget aroffo nutrimen⸗ 
to. —— diera t 69: tale oefcctat virtutes: € 
tanc cozpus indiget fubrili nutrimẽto.Tertiũ eft mediocre: 
z bm bocindíget mediocri nutrimento, (T IBorandü tfi 
crercitiũ non oebet erbiberi dibus immediate: caufa 
—— tũc caloꝛ naturalis multꝰeſt extra ⁊ paucꝰ intra: 
fed cũ coꝛpus quieuerit poft exercitiũ per dimidiaʒ hoꝛam 
diei:reuocat᷑ calo: naturalis ad interioꝛa:⁊ fit foꝛtis in loco 
decoctionis:⁊ tunc debet exbiberi cidus. 
¶ $30 queritur:qualis dieta cõpetat exereitãti exercitio 
siali ficut illie qui ſtudẽt:⁊ víde£ p grofía.quátomaío: rc 
ſolutio facta efta co:pe t extinctio caloꝛis: táto groflio: có» 
petit dieta:ſed in ſtudẽtibus ifta ouo concurrüt:crgoin cis 
€ópctit groſſa dieta.Scda ratio talis eſt:exercitiũ ate fozti? 
eft  cozpozale:ficut aic operatiócs fo:tio:ce funt dp coꝛpo 
ni$:fcdin exercitio co:pozali groſſa dieta copctit:ergo mul» 
to foꝛtius ín aĩali. &d oppofitii cft auctoꝛitas yſaac dicẽtis 
ꝙ ácfcentib? nó ocbet oari groſſa oíeta, Scdã ró bec eſt:la 
boantib? ocbetoari groſſa oícta:q: exbalatio fupfiuítatü 
fitín cís per fudoze:cii poꝛi fint largizín quicfcennb? Yo nó 
eft bmõi erbalatío: ergo uon competit in cís groſſa dieta. 
Zertía ró eft bec. dicit pDs in.vj.de naturalib?:q: vna vírt? 
retrabit alíá a fuis operationib?.vnde fi viget aialis virtus 
debilitat᷑ naturalís:fed qii virtus narurake debilis eft:com 
pent ſubtilis dieta:ergo exercitãtibus exercitio aiali cópes 
tít dieta ſubtilis:qð cõcedimus. IAd rationẽ autẽ in con 
trariũ reſpõdemus:ꝙ tria in talib7 int conſiderãda. Pꝛi⸗ 
mum eft refolutío facta a caloꝛe ⁊ pꝛofunditate cogitatio⸗ 
Rum: qꝛ aĩalis ſpiritus 7 calozs naturalis. confumit cm z 
Ocbilita£ calo: naturalis: 7 boc modo indiget reftauratióe: 
« multitudine abi. sScóm eft ocbilitas virtutis naturalis: t 
bocmodo índiset pauca ⁊ fubtili oieta: fed q: refolutio fit 
1139:73:10 tali coꝛpoꝛi offeri 05 cibus fübtilis: c fiequeter et 
paucusad boc vt foꝛtiñcetur:⁊ reftaurc£ illa virtus debili⸗ 
tata. Tertiũ eft cft ibi remanẽtia ſuperfluitatũ:⁊ poc moz 
doindiget cibo fubtili ⁊ pauco. 
¶ Poſtea querit oc oieta ratione tẽpoꝛis: ⁊ querif quas 
lis dieta ocbeat exbiberi cozpozi hu.in eſtate:an ſubtilis:an 
groſa:⁊ ꝙ groſſa videtur. Dicit vſaac:ꝙ habentibꝰ poꝛos 
raros:⁊ aptos cõpetit abus groſſus:ſed in eſtate poꝛi funt 
aperti crarí ꝓptercaloꝛẽ aeris continẽtis:ergo in eſtate có 
petit groſſus abus t non fübtilis, Scða ratio bec eft : ma⸗ 
quc oeperditiom ⁊ reſolutioni multa ⁊ magna ocbet refpó 
dere rcítauratio:fed in eftate multisoe caufis eft magna oe 
perditio:q; tunc multũ refoluif oe calo:e naturali ⁊ fpiritu: 
⁊ virtutc:erao ín eſtate coꝛpus bu.multo 7 groſſo indiget 
nutrimẽto. ¶ sid oppofitii eft bíppo.q oícit.vetres hpeme 
⁊ vere «c. ppter boc in bpeme multus ⁊ sroffus cibus có» 
petit:q: foꝛtioꝛ eft caloꝛ naturalis, crgo ín eftatc cum fit tẽ⸗ 


us contrariũ S:ius cibus debet exbiberi buíufinodífo ci⸗ 
* eft ibus ſubtilis:ergo cibus ſubtilis debet exhiberi ín 
eſtate:⁊ non groſſus:qð cõcedimus.¶ Ad pꝛima aute; ra⸗ 
tionem in contrariũ dicendum ꝙ apertio poꝛoꝝ eft duplex: 
quedas naturalis:⁊ cauſatur a fo:tinidine: «n bac cõpetit 
cibus groffus: coc tali intelligit yſaac.Alia 9o eft accidéras 
lis que caufatur ppter calose extẽrioꝛe:⁊ bec accidit ín eſta 
te:⁊ ín bac cópetit dibus fubrüis « nó groſſus:eo ꝙ virt?na 
turalis multũ eft ocfecra ín eſtate ppter refolutione fpirie 
tus t calozíe naturalis vñ non pót digeri cibus groilus: ct 
oc pacnon intelligit yfaac ¶ Ad fcoam ratione dicendũ dq» 
in eſtate multa fit ocpditio in coꝛpoꝛe: ⁊ buius caufa cfr ou 
plex vttriplex. Pꝛimã eft detectio ⁊ ocbilitas caloꝛis:⁊ puic 
reſpödet abus fubtilis ⁊ paucus.Scda caufa eft nimia reto 
lutto 3 coꝛpoꝛe:⁊ buic refpodet multa reftauratio per abus 
fubtiem 7 paucii:c frequéter ezpibitü. Gn non fequi£ fi re 
folutio c deꝑditio eft multa:ꝙ —— ſit groſſus 
ad fi rcftauratione: qz boc (de racít cibus ſubtilis frequen 
ter ccbibitus in parua quátitate, Tertía caufa eft fo:tis ca 
loꝛ accidẽtalis acquifitus per caloꝛẽ aeris exterio:is: ⁊ boc 
modo indiget cibo frigido ⁊ humido. 
¶ TWonſequẽter queritur oe regimine coꝛpoꝛis lapſi a coꝛ⸗ 
etẽperato:vtrũ debeat cóferuar per oiflimilia extra: c 
fitta íntra:c boceft querere vtrũ illa opiniofit vcra: ct 
ofteudif q nó multis rationib?:p:tma ralis cft. Dicit Wal. 
ín lib.coplc.qp omnc qð denominat᷑ per impꝛeſſionẽ facram 
ín co:po:e:cahdii vel frigidü ocnominaf $m potential vír» 
tutem:⁊ non fm actualem.ideo dicit £:Dat.in tegni.ꝙ debe⸗ 
mus inſpicere potentialẽ virtutẽ ⁊ non actuale; ficut patet 
ín pipere qð ponimus calidũ:qᷓ uis actualr ſit frigidũ:ergo 
fimiliter erit in cibarijs altjs: qp per illud qð babentin pos 
tentia operabunt᷑:⁊ ficníbil faciet virtus actualis.Secũda 
tatio talis eſt:illud quod eft cómune oĩbus:nulli — 
tur:ſed omni cibo:in qualibet regione cõmune eft vr ſit ũ⸗ 
müle in potẽtia intra:⁊ diſſimile extra: ergo nulli debet ap⸗ 
— ——— fic nihil eft oíctu cp debeat cófcraari per cibaria 
oiflumilia extra:⁊ funilia intra:imo ſemper ſᷣm potentialem 
virtute ocbér iudicari. Zertía ratio €ft hec:dicit Auicẽna.c. 
Oc eis que prouenit ec eo qð comedit᷑ «bibiE: qp cib? tria 
faat ín coꝛpoꝛe. Pꝛimo ocperditii reftaurar p uarurá per 
quat eft abus. s»c5o caloꝛem naturale augmentat:augen 
do fanguine. Zertio alterat co:pus p qualtaté que ſibi re⸗ 
manfir:quefoztío: erat qualitate noftri coꝛpoꝛis: t boc cft 
potentiale virtute: quare ota querecipintur ín coꝛpoꝛe 
fi frigida funt ín potẽtia:infrigidabũt co:pus.fi cal.dazcate 
faciet: t ficnibil facitactualísvirtus. Quarta ratio eft becz 
dicit £Salintegníp genus confcruanur contrariũ cft ge⸗ 
neri permutatíuo.permutatiui cm tágit malas diſcrañas. 
cõſeruatiuũ 9o conferuat: fed in permutatio pꝛocedimus 
per cótraría non extra:ſed intra.Quinta ratio eft bcc. Cintis 
quodq; co q cft in potétia denominatur ín actu:fcd ficut oí 
cit Auicẽ.triplex eft porétía: quedà ꝓpinqua:⁊ in iſta ſe bs 
veneni refpectu co:pís: qz non egct nifi fola obuiarióe. £t 
eſt alía potétiaremora:c i ifta ponim?abfi refpectu cozpis, 
p:opterca qꝛ mulrís indiget trá(mutatióib? ad boc vtín na 
turam noftri coꝛpoꝛis tranfmutef cus alia porentia medíaz 
tínbacponímus mediciná que imn utat cozpus:ficur vcl 
nenum:⁊ imutatura co:pose ficut cibus:fed tumvenenum 
& mediana non oenominaft ab illo qð eft m eis actu: fcd ab 
illo qð — ——— fimiliter abusboiceturoperan:z 
⁊ oenomínabi£ abeo qð eft ín potétía. Sexta ratio ralis cft 
ín gñe caufe conferuanuo vrímur fimilib?: fcd cibus nó nu 
trit nifi cum inducit ſpeciẽ aliena: « boc modo operaf ato⸗ 
ta fpecie:babetemin potétia fpeaem confimile membꝛis: 
per ſpeciem tñactualẽ non nutrit;:fed per potétiale: quare 
per illam potentiale affimlatur mumbꝛis: qð concedimus, 
¶ edad oppofitii oucítur ralis rarío: illa que competit 
co:po: lapfo à meliozí foꝛmaꝝ non oebent oio effe diſſimi 
lia:q; fic reducerent ipſum ad maioꝛeʒ oífcrafiam:nec oĩno 
fimilia:q: ficnon permutarent : debent ergo cffc partím fis 
milia:t parnm contraria:fed boc non poteft eſſe in codcm 
tẽpoꝛe:quare opostet ꝙ extra fint oiffimilia; intra v0 fita. 
¶ TSolutio 


Dietarum vniuerſalium. 


Solutio dicẽdum tio illa nulla eft, vnde debẽt 
&T perolo fimilia — ——— cibus ſit ille:deb etde 
nomünaríab eo quod babet ín potzría. Ad rationẽ in con 
trarium pts foluno per dimnctionẽ (llá fuperius pofità fc; 
qp copus cbolericii.iij). modis poteft regi: ficur ibi fuit ex⸗ 
planãtũ.⁊ ideo hic omittimus. 

¶ Tertia lectio. 

¶ Idem eria coꝛpoꝛibus intelligim? fm oppila⸗ 
tionem poꝛoꝛũ:⁊ raritate costi, £51 enim poꝛi coꝛꝑis 
fint rarizz fumoſitatis facilc diſſolutiui: cibi in quà 
titate funt multi dãdi:in qualitate xvᷣo groſſi ⁊ viſco 
fi:vr pꝛe multitudine fui impleãtur rari poꝛi: ⁊ viſco 
(itat c tardetur diſſolutio cibi, Si enim cibus par 
uus tit ⁊ ſubtilis:poꝛi vᷣo largi atqs rari: non incerti 
fumus quin plurimi diſſoluantur:⁊ pcr pozos vclo 
citer egrediãtur:⁊ ita mẽbꝛa nutrimẽto depauperẽ 
tur.Si autẽ cibi multi funt ⁊ groffi:z implentur ra⸗ 
rí pozí-« diſſoluũtur tarde: neq a coꝛpoꝛibus care? 
diantur niii quí a natura expelli cogũtur. S5í $o coz 
po fint oppilata:⁊ nó oíflolutiua:ct ↄſuetudie cis 
pamus cibũ in quãtitate paruũ:ſubtilẽ in qualitate, 
f£ibus cním multus  groffus ín poꝛoꝛũ oppilatiót^ 
bus ín co:pozibus coadunatur:⁊ ct tertíc digeſtiõis 
membꝛoꝝ fuperfluitaribus tàta generatur materia: 
vt nõ fecuri timus quín inde diuturni moꝛbi gencre 
tur:z maxime neruoꝛũ doloꝛes ⁊ articuloꝝ.Si autẽ 
fir ſubtilis cibꝰ:cito oc ſtrictis poꝛis egreditur:meqs 
remanet in coꝛpoꝛibus:niſi quãtũ in nutriendis me 
bꝛis a natura expetitur:⁊ coꝛꝑpa ín ſanitatis ſue funt 
ftatu cõſtituta. Tonſtat ergo antiquos medicos oc 
natura ciboꝛũ oífputantes: fic intendẽtes vr cibi ra 
lcs effent:qualis fubftarüa (lla que oe coꝛpoꝛibus oif 
foluícur indc nó ranrá intelligere naturas ciboꝛuʒ 
ín ſanitate pᷣſtãda « cuftodicda fufficit:niti eric coz 
poz capiẽtiũ ca naturas intellexcris. Naturis cim ci 
boꝛũ ſolũ perfecte intellectis; coꝛpoꝛũ 9o ſuſcipiẽtiũ 
neglectis:nihil pꝛoficit illũ pꝛius exquiſiſſe in cõplẽ⸗ 
da intentiõe cuſtodiẽde ſanitatis ín ſanis:⁊ redden⸗ 
dc infirmis.Coꝛpoꝛa ením multi funr ſibi diuerſa ín 
cóplerióez cópotitione, Cinde etiã Pm coz diuerſita 
tcs canda funt cíbaría diuerſa. Compulit crgo nos 
neceſſitas ad coꝛpoꝛũ otucrfirates exquirẽdas: vr in 
telligamꝰ qualia ſint rara ⁊ larga:qualia ſint oppila 
ta ⁊ ſtricta. Complexiones quoq; cuiuſiibet coꝛpo⸗ 
ris ſunt exquirende totiꝰ: ⁊ mẽbꝛoꝝ ſinguloꝝ ſingu 
le:ũue mẽbꝛoꝝ ſingulũ ſit ñm qð erpedir: fucrir:fiuc 
nõ fuerit:cũ aliquado totũ coꝛpus calidius inuenia⸗ 
tur; folus vᷣo ſtomachus frigidus:et ecõuerſo.ſic z 
de ceteris mẽbꝛis intelligendum eſt. 
¶ Poſtqᷓ; aſſignauit diuerſitatem exbibitionis diete ⁊ a 
parte complexidis coꝛpoꝛũ recipiẽtiũ:tn bac partc aſſignat 
eius diuerſtatẽ a pee copofitionís ipfoz. Sunt aut£ oue 
partes ín p:efenti lectionezin quarü pꝛima affignat oíucrfi 
tatem diete. In ſcða oſtẽdit vel codudit neceflitate inuefti 
gationis nature diete. Pꝛima aũt diuiditur m duas: ín qua 
fà pzma aflignat oíuerfitaté oíete a parte cópofitionis ra. 
Te. 3n fcóa a parte ſpiſſe.Scða arit principalis diuiditur ín 
duas partcs. 3n quarũ piíma cócludit neceffitaté inueſti⸗ 
Sationis naturc diete. In ſcða:q; cà bui? eft oiuerfitas coz 
po:ii:affignat ipfam n tertía:q: acbuc Jcimit binerfitas 
memb:oz:ipfam affignat. Sunt igitur ín pꝛeſenti lectione 
partes quinq;. 3n qua; pꝛuna affignat diuerſitatẽ diete a 


Fo.xvij. 


parte rare cõpoſitionis coꝛpoꝛis. In ſcðᷣa.ſ.in bac: Si vero 
oꝛpora fint oppilataz nó diſſolutiua.aſſignat ci? diuerfita 
tc a parte fpific copofirióis, 3n rertia.f.in hac:Coſtat ergo 
antiquos oe natura ciboꝛũ diſputaſſe.concudit neceſſitatẽ 
inueſtigatiõis nature dboz. 3n quarta.f.in bac: £ opa em 
funz multũ diuerſa m cõplexione.gratia huius aflignat coz 
poꝛũ diuerſitatẽ. 3n quinta.f. in hac:Cõplexiones igit au 
iuſubet coꝛpoꝛis funt mquiréde.aflgnar owerfitate oifpo 
ſitionũ memb:;oz q̃ debet inquiri drca inueſtigationẽ nari 
re diete. ¶ ¶ Pꝛoceſſus aũt talis eſt: dicit fimiliter ꝙ diuerſa 
tur diete exbibirio a parte cõpoſitionis coꝛpoꝛũ:qꝛ coꝛpoꝛa 
raros poꝛos babétia abis multis viſcoſis indigẽt:vt oiu po 
ris immozent: c erillis mẽbꝛa perfecte nutriant: q: pauci 
fubtiles cto exhalãt:vt mẽbꝛa nutrimento viduata rema» 
neant. ¶ £ircafcóam parte dicit ꝙ cozpoza ſoldoꝛũ pozo 
rü paucis abís ſubtilibus egent: vt cito reſoluantur:quia 
grofíi multi multũ immoꝛantur:⁊ groſſos gencrãt humo 
res:ex quib? diuturne generant egritudines. ¶ xLurca ter 
tiá partt fic pꝛocedit dicens cp paret ex pꝛedictꝛs antiquos 
inquifiuiſſe oc natura ciboꝝ ppter coꝛpoꝛa:vt quale diſſol 
uitur ab cistale reftaurc£:ende opo:tet vrbabeaf coꝛpoꝝ 
noticia in regimeto eoꝝ per oictá: « nó fol? oiete: q: habi⸗ 
ta perfecta noticia diete:⁊ nó — mbil ꝓficit diete no 
tida in operatione pzedicra. ¶ furca quarta parre dicit ꝙ 
caufa buius cftzq: coꝛpoꝛa multã babér oiuerfiraté in com» 
plerione ⁊ cópofitione: c fm coz diuerũtatẽ dieta oiucría 
tur: idco ró cogit nos ad boc: vt ad habẽdũ diete noticiã 
ofuerfitares coꝛpoꝛũ in coplerione « cópofirionc perquireo 
mus. QT 3irca quinrá part fic procedit dicens:ꝙ cóplerío 
nes coꝛpoꝛũ debẽt inquiri: c etiá mẽbꝛoꝝ:cũ multã babeát 
diuerſitatẽ: qꝛ aliqũ totũ coꝛpus eft calidũ: ⁊ tamẽ ftomas 
chus eft frigidus: fimiliter cft oc alijs membꝛis: t ficops 
otuerfari oietá fm diuerſitatẽ mẽbꝛoꝝ C coꝛpous.⁊ fic ter 
mínatur intentio buius partis, 
¶ TAd euidentiã autẽ pꝛedictoꝛũ fepté intẽdimus oetermis 
nare. Primũ eft oe neceſſitate pozo2um , Scðm eft à dicta 
competat babentíbus pozos fpifios .Zernum eſt que die 
rà competat co:pozibus (triae c fpiffe cópofitionis. Quar⸗ 
— ett que dieta competat ín iuuentute. Quintum eſt 
trun um cꝛpoꝛe contingat ponere poꝛos longitudinalcs 
€ latirudínales.SSertü eft que coꝛpoꝛa fint lõgicꝛis virezan 
re RENE MI NM NB EstnEef YI 
talia ont reftaurari:dlia funt oepdita ficutvult yfaac in (£2, 
€ sLírca primam fic imus : ⁊ querirur vtrum poꝛ 
fint necefiart: c videt cp fic per multas ratiões. Pꝛima ta⸗ 
lis eſt:dicit pbs fn lib.oe vegetabilibus:ꝙ in pláns funrpo 
ri fiue pozofitas neceffaría: per quá reapiàt nurrimenrum 


Qc penetrationé ad fingulas partee:ergo aum ín co:pe pu 


mano bmóí receptionutrimenti ⁊ penetrario ad fingulas 

artes fit neccffana:manifeftü eftzp in coꝛpoꝛe bumano po 
ri funt neceſſarij. Poc ide 5tirma£ per pbm in.itj. metbᷣoꝝ. 
dicentẽ ꝙ queda funt tenfibilía ficut ila q̃ hñt po:os diſtẽ 
ſos:⁊ alia frangibilia ficut vitra:que no babet poꝛos diſten 
fos. Idẽ dicit pba cp coꝛpoꝛarigabilia ⁊ imbibilia funt que 
babent pozos apertos ad bumiditarís receptioné:fs in coz 
po:ebumano eft iliud: ergo ín coꝛpoꝛe büano funt pozi rie» 
ecffartj. Site etiã m tegni dicit Bat.ꝙ qr alrerant mebza 
ec bumiditate cõtenta ín regionibus membzog. frin pois, 
£r oib? igif bis cócludif q neceffe eft pozos ce ĩ om̃i coꝛpe 
viuẽte.Scða ratio hec eſt.vnũquodq; viuẽs babet vías na 
trimenti nutrimẽto delegato ad ſingulas partes membꝛi: 
ergo neceſſe eſt m coꝛpoꝛẽ effe vías per quas bmõi nutrimẽ 
tum ad fingulas partes deleget᷑:ſed hmõi vie a neruo funt 
yt poꝛi:ergo in omni coꝛpoꝛe viuenre cft neccffe pozos cfle, 
Tertía ratio bec eft: Superfluírates que ez nutruncnto 
relinquunt᷑ opsa mébzís euaaiari: fed bmói euacuatio cft 
fiue fit p pozos:ficut dicit yfaacinvzinis:ergo in omi co:pe 
viuẽte neceſſe eſt pozos - uartaratnocftbec: 9 
demus cõcauitates in omnibus membꝛis: p quasnutrimé 
ri tráfit ficut venas: ergo in tertia otcftióc opoetebit effe 
aliquas cocauírates c bmói funt pozi: á — omni 


coꝛpoꝛe viuente poꝛos eſſe.Quinto rario bec eft. o£ coꝛpus 
€ 


Liber 


quod fm ↄtinctiã aeris in fuis cõcauitatibꝰ infpiffat ⁊ tu⸗ 
meicit ⁊ augmẽtat᷑ c decreſcit naturauter vel accidẽtaliter 
 necefíario habet poꝛos: fcd oẽ cozpus viuẽs bmói eft: Gin 
orfii coꝛpe vitiéte necefTario funt pozt, Scrta ró bec eft: vi» 
dem? ſudoꝛẽ exire c eliquare cx mébzís : ⁊ boc nófit nifi p 
poꝛos:gᷣ in om̃i cozpeviuete erüt poꝛi.Septia ró beceftzoe 
€0:p? qð cft cõtextũ ex pnb? ppostionalib? fitis ſecũ »pofi 
tis cft hᷣabẽs pozos oiftincros inter fila:fs ore co:p? viuẽs 
eft bmóí:ergo ín om̃i coꝛpoꝛe viuente necefíario funt po:f. 
¶ Ad oppotitü funtouc rõnes. Pꝛima ralis eſt:ſi pozi funt 
in coꝛꝑe:ergo Qrónefuntin vnà pte:eadẽ róne in quübet:fs 
fi po:t funt in qualibet ptc;fictotü coꝛpꝰ nó eft nifi posi: t5 
boc cft falfus ⁊ incóueniés: ergo po: non funt ín cope. Ad 
tale incõucniẽs oucit £iniftoteles in ſcðo oe gencratióe : re 
p:obás opinioné ponẽtiũ pozos: afferens pozos non cfic: 
nec actione p cos ficri. Secida ró bec eſt.coꝛpus ↄtinuũ eft 
ín cu;? parnb? nó (ant concauitates:ergo ft in q̃lbbet parte 
co:posis fant poꝛi: ille crát diſcõtinue: f$ concauita» 
rco iftenó func nifi pouzf5 incõueniẽs eft illas ptes efle ois 
fcónmuas:ergo nó crit poflibile pozos eſſe ín coꝛpoꝛe. So⸗ 
lutío ad bocoicendü ꝙ poꝛi funt neceſſarij in om̃i coꝛpe vio 
uente: ↄcedimꝰ oce rones ad bocinductas. Ad rõnẽ ou» 
ctã in cótrariü:oícim? ꝙ ín co:pe funt tria. Pꝛimũ cft pres 
que 2ponun£:c ifte manétintegre: t nó fünribi post, $9cca 
dum eft ↄpoſitio priis: 7 in Dac cópofitione ponim? pozos 
eſſe: ſicut inter filus c nlü: ⁊ boc modo 2tingit ín páno po» 
nere iſtã 2cauitare. Similiter cft in ꝑtiũ copofinonc. Zero 
tíus cft poroꝝ concauias. £id aliud Q9 dicit Ariſtoteles dici 
«m? ꝙ Ariſto. nó negat pozos efíc:15 dicit actionẽ p pozos 
non poffe fierí:q: ipe referebat actione ad Qlirares pumas: 
nos do referim? actione ad poꝛos tandp ad illos p quos ftt 
actio. vn (unt ibt tra, virt? actiua:⁊ illud fup qð fit ficuc rer 
minus. tertium eftülud pqofitilaacto, — 
€ Circa ſcõm fic pꝛocedimus:⁊ querit qualis dieta compe 
£atbabénbus po:0s raros: videtur cp fubtüis tribus ra» 
tioib?. SSꝛima ralis eſt. In eſtate poꝛi co:pis funtapti pꝛo 
pter caloꝛẽ aeris:ergo fi poꝛos raros babetib? ↄpetit arof 
fà oicta:in cftate cópeteret groſſa dieta: (5 bocno eft vez: 
immo fubtilis pauca:ergo habẽtibus pozos raros t aptos 
-€ópenit ſubtilis dieta ⁊ non groſſa.Scða ró bec eft: femine 
babét poꝛos raros:funt em̃ rare 2pofttionis;f5 babétib?po 
f08 raros cópent groffa dieta:g mulieríb? competit grof? 
a:fed bocnon cft verusimmo rubtilis:ergo babetibus po 
ros rarosnon compctit grofía o:eta:(mmo ſubtilis.Tertia 
rõ Dec cft.co:pus habẽs po:oe raros dupliciter patif oetrf 
menti. Pꝛimo q: calo: naturalte erbalatab co. Scðo quia 
frigus penetrat ipſuzvſqʒ ad pfundus c sprint 
tali coꝛpi nõ 2pctit grofla oícta f5 fubtilis:ergo co:pib? b. 
'bétib? pozos raros captos nó 2pctít groffa oieta : fs fübri 
lio. Ad oppofitii funt qrtuor rõnes. Pꝛima talis eft: binõi 
co:pís pozís aptís nutrimẽtũ fubtüe cito oiffolui£. vñ coz 
pus nó cófo:t3£ nec ocpditus reftaura: fs p cibaría groſſa 
Que mẽbꝛis imozárur:fit »fo:tatio ín mébzis: € d re⸗ 
ſtauratio:ſed ea d vᷣtutes coꝛpoꝛis cõtoꝛtãt c oepditum re 
fraurát;cópctüt:ergo ars groffa cibaria íllud 2ferát coꝛpo 
ribabenti pozos raros 7 nó fubtilia: videtur cp huiuſmodi 
co:pozi babéti pozos raros:groſſa⁊ nó fübnlis cópetat oíe 
ta xd ró talis eft: rarítas poꝛoꝝ fequi£ foꝛtitudinẽ calo» 
ris natural: c buic cópetit groſſus cibꝰ &m yfaac: q: hmõi 
cib? ppoꝛtionat fozti actioni caloꝛis natura ⁊nõ ab? fub 
tilis:ergo dibus aroffus cópetít coꝛpi rare cópofitióís 7 nó 
fubnlís. Zertía rõ hec eſt:in quocunq; coꝛpe maria fit dep⸗ 
ditio ⁊ inanitio p caloꝛẽ naturalẽ:⁊ ei maxima refpondet re 
ſtauratio:ſʒ ín cõꝛpoꝛibus rare cõpoſitionis naturaliter ca 
lo: naturalis maximã facit reſolutionẽ ⁊ inanitionẽ:ergo ei 
maxima reſpõdet reftaurario: f5 hec reſtauratio non fit nifi 
percíbos multos « groffos:erao in corpib? raris oↄpetit d 
bus groffus ⁊ dicta groffac nó ſubtilis.Quarta ré cft bec. 
Similis ẽ peeflus círca ↄplexionẽ ineq̃lẽ crantaté pozoz: 
qꝛ vtrunq; pceditp otrana: fsfrigide 2plerioni diſtẽpera⸗ 
te 2petunt Dtraría:ergo fimiliter poꝛisaꝑt:s ín coꝛpoꝛe bu 
tano 2petunt cibaria grofía 7 multa: vt oppilct ⁊ claudãt 


po:ost in eis biu ↄmoꝛent᷑.qð cóccdim?. 8d pmá rõnẽ ĩ c6 
trarius dicẽdum ꝙ duplex eft po:oz rantas. Quedã crm eft 
quc fequit foꝛtitudinẽ calozis naturat c eft natura c puic 
groſſa dieta ↄpetit:⁊ de ifta intẽdimꝰ.Auia ẽ rarítas d caa. 
fa£ a caloꝛe accidẽtali ſicut ex caloꝛe eſtatꝭ:⁊ oc iſta etia obij 
cit:⁊ de iſta raritate nó intendimꝰ bic. Ad ſcðam ronẽ dicẽ⸗ 
dum ꝙ raritas coꝛpoꝛis cft duplex.Quedã eſt d ſequit᷑ foꝛ⸗ 
titudinem caloꝛis naturalis t Duiccompetir grofia dieta:⁊ 
ocbacintendímus bic.llia cft d ſequit ocbilem nerus coz? 
poꝛis vel coagulatione: c bec eft in mulieribꝰ:⁊ puic ↄpetit 
fubtilís dieta: ⁊ de iſta bene arguit: fed oc (ftanon logmur 
bíc.zidco nó valet rõ.Ad tertia róné oicedus qp eft qdá rari» 
tas fiue aptio poꝛoꝝ que caufa£ ex fo:titudine coloꝛis nao 
turalis: « p bácnon exbalat: (5 cuentat ⁊ vigoꝛat calo; riae 
ruralis. fa cft d ab ertrinfeco b pᷣncipiuʒ:ſicut acaloꝛe ae 
rísineftate:c pbácaptioné pozoz defectat virt? 7 exba⸗ 
lat calo: naturalis: oc bacobtjdf: ſde tali nó intelligitur 
bíc:fed oc prima ax cópctit groffa dieta. 


¶ Xirca terniü fic peedum? zz qn£ d dieta cópetat coꝛpoꝛi 


bue ftricte ⁊ fpiffc — — oſtendik ꝙ groſſa bacró» 
nc. cum poꝛi coꝛꝑis funt ſtricti naturalis caloꝛ interius cõ⸗ꝰ 
feruat:qn vᷣo funtapti c ampu calo: naturalis exbalat c oc 
bilitat: ficin pabentib? pozos ſtrictos caloznaturalís vis 
gct ín ftomacpo vbi eft locus decoctionis:ſʒ buic foztí calo 
ri abus groffusc fo:tís cópent:pabentibus g pone ocíos 
⁊ ftríctos grofía dieta ↄpetit.Ad oppofitü € qð dicit yſaac 
ín httera.f.qp fi abí groſſi dent᷑ hmi coꝛpibꝰ:cibi illicoadu 
nan£ c cõculcant ⁊ fiunt materia mosbüfed talis cibus nul 


Jo modo ↄpetit hmõi —— cibꝰ groſſus habentibꝰ 


poꝛos ftrictosnó »petir:fs ſubtilis:ſicut dicit auctoꝛ: qð có 
cedimꝰ.Ad rõnẽ in ↄtrariũ dicenduʒ: ꝙ oppilatio fiuc ftri 
ctura poss eft duplex.Quedã q caufatur à frigiditate erte 
rio: ficut p5 ín pyeme: c huic cópent groſſa oíeta: t de iſta 
bencobüat:z oe bac non intelligit bic auc . Alia eft natura 
Me Q caufa ppter ocfectus ⁊ ocbilítate caloꝛis naturalis: c 
buic cõpetit fubtilis oíeta: qꝛ iſta non opat ad foꝛtitudinẽ 
caloꝛis naturalísfs ad debilitatẽ. árif drca B q̃ ſit 
caufa oiuerfitatís diete circa rantatem ⁊ dẽſitatem poꝛoꝝ. 
Ad boc oicendus ꝙ rarítas poꝛoꝝ accídéralis fequit calos 
ret accidentalem exterioꝛẽ: d pozos aperiens ⁊ dilatãs rcs 
foluítfpis ⁊ caloꝛẽ naturalem c virtutem ocbüiratnon 
tentem oegererecibos groffos; t ppter boccicópetit fub 
tilis dieta. Raritas fo naturalís feqtur fo:tírudínem calo 
rísnaturalís:c ideo ei ↄpetũt groſſe oícte:q: calo: narura» 
lis digerens valde eft foztis.econuerfo $0 ftrictura pozosus. 
naturalis fequí£ oebílitatem calozíe naturalis non potétis 
po:os oilatare: t ídeo cí 2pctit oícta ſubtilis znon groſſa: 
Quía calo: naturalis cũ fitocfectus non pót cam degerere. 


— fo ſiue ſtrictura poꝛoꝝ accidentalis fegtur fri» 
8i 


litate erteriozem q daudens poꝛos coꝛpoꝛis caloꝛẽ natu 
rale faat redire ad locũ oíceftionís . ende calo: naturalis 
— — cõsregat᷑ ⁊ vigoꝛat᷑:⁊ ppter boc cõpetit ei die 

a. 

¶ TXirca quartũ fic peedímue:c jri£ vtrá ín etate iuuétu 
tis compctat fubnlís dieta:⁊ vídef ꝙ ficbac ratione. Dicit 
ial qp fimile eft oe etate: tpe: ⁊ rcgione: fed im tꝑe calido 
fubtilis oícta cópetit: ergo fimiliter 7 ín etate iuuẽtutis cũ 
fit calida multü ſubtilis oieta competit Sca ró beceft: in 
ctate iuuẽtutꝭ opofitio eftealde rara.vñ calo:cgbatat:f5 qñ 
calo:naturalís exbalat:ſubtilis dieta cõpetit ⁊ nó groſſa 
ergo ín etateliuuẽtutis ſubtilis dieta cõpetit ⁊ nõ groſſa: 
¶ 3d oppoñtũ cft B ró. i etate adoleicẽtie ⁊ iuuẽtutꝭ calo, 
naturalis cft fo:tís c magnus ficut dicit Batł.⁊ ali) aucto: 
res:fs forti caloꝛi naturalí cibus groflus o5 oart fm yfaac, 
gin tate iuuẽtutis abus srotffus copctít : £03 coccdim?.: 
Ad pꝛimã rõnẽ in cõtrariũ dicẽdũ cp nó cft ſimile oc caloze 
etatis: tꝑis:⁊ regiõis: q: calo: eftaríat regiõis acadéralis 


eft: extrinfecus adueniẽs coꝛpi poꝛos eiꝰdilatat:⁊ reſoluit 


caloꝛẽ naturalẽ:⁊ ideo coꝛpi ín eſtate vcl calidiſſima regiõe 
exiſtẽti nó cõpetit nifi ſubtilis dieta:caloꝛ vᷣo etatis natura» 
lis eſt:⁊ qꝛcaloꝛ naturalis ín etate iuuẽtutis foꝛtis eſt:ideo 


"ei 2petítabus groſſus.Ad ſcðm pt; ſolutio per pᷣaicta:qm̃ 


Dietarum vniuerſalinm. 


rarítás poꝛoꝝin fuucntute eft naturalis:et ſequitur toꝛtitu 
diné — naturaliszalia Yo accidéralis:et de iſta obtci£, 
«[ Sco q̃rit circa B;quá qurate ſeqtur poꝛoꝝ raritas:et 
ondi£ ꝙ caliditate hacrõne:raritas fcqtur illã Qlitate cui? 
pꝛiũ cft aꝑire c oilatare poꝛos:raritas em ꝑaptioes ⁊ di⸗ 
poꝛoꝝ cauſat:qꝛcaliditatꝭ € aꝑire t dilatare:gra⸗ 
ritas ſeqtur caliditate rág fu cãm⁊ deſitas oxum.f.trisi 
dítaté. Scda rõ talis c.oilatatio poꝛoꝝ crarítae caufanf p 
motũ acetro p circüferentia:fs mot?calidi € hmõi:⁊ motus 
frigidi ecõuerio.g raritas: t dilatatio poꝛoꝝ caufant a cali» 
do: oéfitas: c ↄitrictio ipᷣoꝝ a frigido ¶ sid oppoſitũ eft 
bec ró.fpiffitudo foꝛtis feqtur fo:té ↄ catenationẽ coꝛpoꝛũ: 
raritas o ocbilé:f5 fo:tís 2catenatio fatur foꝛtẽ calozem, 
fo:tis er effectus afo:tí cá ꝓducit᷑:ergo ocfitas pozoz feq 
tur caliditate; rarítae p 2uii frigiditate. Tertia ró b cft: 
oicit pbs ꝙ 2comizat rarü leni: c dẽſum ſpiſſo: fed cà lenis 
eft caliditas:⁊ ſpiſſi frigiditas:ficut bF ín rto metboz:er» 
go rarũ caufaf a calido:c ſpiſſum a frigido. ¶ 3d B oicen 
dii ꝙ oupler eft raritas.Quedã cft à caufaf $m ertenfioné 
⁊ dilatatiões ptit: bec ſeqͥtur foꝛtẽ caliditatẽ.Alia € cau 
fat a debili coagulatione ꝑtiũ:⁊ b fequi£ caloz£ remiſſum. 
Alia € que caufaf a toꝛti calidirate ĩnata:⁊ D feqtur fo:tem 
cõplexionẽ.Quarta cft d caufatur ex ocfcctu nutrimẽti:et 
bfeqtur inanitionẽ vt t maalentis , ilr dẽſttas vel ſpimũ 
tudo. (Queda eft d caufat p viã oígeftíóís: vt ps ín syrbo: 
t fcqtur caliditatz. Zilía eft q caufaf p erbalatione calidi et 
fo:ti 2fertione ptid: vt pʒ in ferro  bebeno:t hec ſeqᷣtur frí 
giditate immediate: « caliditatẽ mediate tanqᷓ cám remo 
tà, Lertía eft d caufat ex fupabundária nutrimẽti:⁊ becfeq 
tur oppilatioem zdaufione pozoz: ficut ps in pinguibꝰ.⁊ 
fic patet folutio ad obiectum. 

Circa qutü fic pcedimꝰ:⁊ q̃rit᷑:cũ fint poꝛilongitudina 
les t latitudinales: vtrũ ↄtingat vtrũq; genꝰ poꝛoꝝ pone⸗ 
rc in coꝛpe.⁊ oñdit᷑ ꝙ ſic:neceſitas pozo e& pzoprer pene 
tratione nutrimetí ⁊ calozís natural c ſpũs ad ota mebꝛa: 
f5 qua róne penetratnutrimentii p po:os lõgitudinales:ea 
Ge róne p lantudinalee: ergo vtrũq; genus poioz tingit 
ponere in co:pe. Sca ró D eſt.oẽ co:p? ↄtextum crfilís et 
er ptibus ppo:rionalibus filis recipit oifpoem poꝛoꝝ td ín 
longü d in latũ:ſ̊ coꝛpꝰ büanü eft bmór:ó coꝛpꝰ büanü bs 
po:os lõgitudinales 4 lanitudínales (T Bd oppofitü ẽ bec 
ro.natura ſcindibilitatis c frãgidilitatis cófiftírin poꝛis:⁊ 
iõ co:p? hñs po:os oífponif ad fcindibilitare c fráaibiliras 
tc: Gco:p? hũanũ ect diſpoſitũ ad frãgibilitatẽ c ſcindibili⸗ 
tatẽ.qð nó € verũ. Solo dicẽdũ q ↄtigit vtrũq; sen? po 
roꝝ eẽ ĩ co:pe.lógitudiales tri maioꝛes funt. c ↄſiſtũt ĩ fitu 
pui: lattudiales vᷣo ꝑui üt. Ad rõnẽ ín Iuũ dicẽdũ.ꝙ coz» 
p? 3: c£ obedi£s fcidibilirari ouob?móis:aut q: oino caret 
pozís:aut q: ptes oírupte intercipiũt ĩ medio: ⁊ ſunt ibi lo 
gafiia ⁊ multa: ppter qð reſiſtit diuiſioni:⁊ iõ nó valet illa 

-Obíectio. ¶  Sc9o q̃rit drca D vtri ibus veníat p vtrofc 
po:6.2 vr qp fic. Irurrimeti ouo facitzreftaurat em 
tũ:⁊ pbibetrefolutióescalosis natural: f5 p vtroſq; poꝛos 
' firocpditio ⁊ refolutío a caloꝛe naturalí:á p vtrofig poꝛos 
tranfit nutrímenrii. Sca rõ talís eſt: augmentũ feqtur nu 
trvnentii:ó in q̃cũq; preeft ponere augmentũ:⁊ nutrimen 
tũ:ſʒ augmentũ fit in omi pte:⁊ ín lani ⁊ in longũ: q ⁊ nu» 
trimentũ fitt fict in oĩ ꝑte:q nutrimẽtũ trãſit p vtroſq; po 
ros. Tertia rõ talis eft: dicit uicem lib.ſuo oe aia: qp aus 
gmẽtũ nó eft q̃cũq; additio:ſʒ additio fm oẽm pte: ⁊ mari» 
me ſßzim lõgũ:vñ ppꝛie pinguedo nó facit augmẽtũ:ſed nu» 
trimentũ pceditp eafdem venas p quas augmentũ:ergo 
cir augmentũ fiat&m oẽs ptee. t maxime ín longi ficut oi» 
cit Auicẽ. ergo nutrimenti filr, Cõtrariũ dicũt ponétes ꝙ 
ſpiritꝰ ad mẽbꝛa trãſeũt — —* lõgitudinales Mutrimen 
tũ vᷣo ꝑ poꝛos latítudí ales tráfit. pcedít em nutrimentü 
pvenas:q tráfuerfc fiũt.⁊ fcóo Beds poꝛos lógítudiales. 
€. Soto dicẽdũ qv pdicta' pofitío fala ẽ· dicimus ersoq» p 
vtrofcs pozos tráfit nutrimenti. ¶ aa róneoicédü q ves 
ne nõ trãſeũt (ot fm lati:5 etia &mlongd-fiait ps (n vena 
que orit ab epate:d oíterfimode furculat « ramificatur vt 
poꝛi bauriant hũiditatẽ ab pmóf vena tà ín latũ in lógd. 


* 


ppter hocneceſſe € in viuẽtibꝰ e£ pozos. 
pter quid coꝛpꝰ hũ anũ minꝰeſt pllofum ⁊ debius cópofirio 


Fo.xviij 
t ficp vtraſq; venas tráfit nutrimentũ. (Tertio qrif circa 
bococ ꝓceſſu ſpũs p poꝛos:⁊ q̃rit vtrü ſpũs indigeat pce 
ris:ꝑquos penetrat ad mẽbꝛa ficut nutrimẽẽtũ.Soto oicen 
dü c nó inciget po:is:f5 irradianóc foli ficut ps in lumine 
traſeũte p vitri.€j- otandũ gꝙ oupler eft penetrabili 
tas cui opponit reutentia.Quedã eft q ꝓcedit p vià irras 
dianóis; 4 iftirdet ſubm receptit.í.co:p? rráfpens veloia 
pbanü:ficut psin fole tráfcürc p cozpus diaphanũ: ſicut p 
vitrũ ⁊ cryftalli. ia eft penctrabiuras p viá fübintratice 
nis: ⁊ buic ridet fubm perfozatü c pozotus:ficur ps ĩ aqua 
traſeũte p panũ.pᷣme penctrationi refiftiropadtas vel obe 
ſcuritas: cõe Yo loliditas. Dicimꝰ $q amm tpüs naturã lu 
cis babeát fm Auicẽ.irradiatiõe foi penetrát t non p pc» 
ros:⁊ via (ue penerratióis € neru?:q eft pps narura iuadie 
tati$ t olapbancitat!. IWutrunétü vᷣo cũ babeat naturá fo 
liai c dẽñ:ꝑ pozofirates ficut p venas d funr poꝛoſe. 
(ira icttũ fic pcedim?:c qri£ qui funtlonexozíe vitez 
3a hñtes poꝛos raros: an ſpiſſos.⁊ oftedi£ ꝙ bres poꝛos 
raros min? viuãt. 3n hñtibꝰ pozos raros facli? ezpirat ca» 
loꝛ naturalis:⁊ faciuꝰ penetrat fr.sus adinterioza. Itẽ ou. 
plreztiguif calo: naturalis Uno mó p fozté crufflarione: 
ficut p5 in cãdela cũ exuffia£: ficut dicit Halp.tio mó p ad 
uentü hñidi aquofi ipm ertinguéris: vf cauſat mozs.x»ed 
iſte caufe extinctiõis calozis naruraus funt mas in hñtibꝰ 
pozos raros:6 tales funt bꝛeuioꝛis vite:q; bntes pozos f pif 
fos. S5coaró pec eft. icit Auicen.ꝙ cozpa aiara faciliozs 
funt refolunóis;c cín? refoluürur pprer raritate pozoz in 
illis:vñ an? moꝛtẽ incurrũt:ergo bntes pozos raros auus 
Íncurrüt moꝛtẽ dp hñtes ſpiſſos. ¶ Sd oppofitü cft pec rõ. 
£50:$ aducnít aut qꝛ calo: naturalis ezbalatzaut qꝛ ↄculca 
tur cnó euéta£:vel q: extinguit᷑ ab bumidírare aquofa: f$ 
qn calo: daufus eft ⁊ nó euenrat:cin? aduenit moꝛs: ficur 
p»in fuffocattzc ín gne cá nó refpirarzergo quãto calozna 
uralíe magie 2culca£ ⁊ min? euctarurzdiri?aduenit moꝛs: 
15 in bririb? pozos ſpiſſos calo: naturaus macie ↄculcatur 
min? euẽtat᷑:g in illis citPaduenit mozs. Scða rõ bec eft, 
vidt uice. pingues cii? mozíun£.c etíà IPippo.i appo. 
qꝛ 6310; naruralís nó libere diſcurrit in eis ppt daufionem 
meati:fs ín hñtibꝰpoꝛos fpiflos:boc magis € dp in phrib? 
poꝛos raros:ergo diri? moziunf d bntes pozos raros. Ter 
tia rõ Dec ẽ:quãto calo: naruralís debilioꝛ e:táro moꝛs cin? 
aduenit:f5 in hñtibꝰ pozos fpiflos p natur debũioꝛ eft ca» 
lo: naturalis:q; fi cét toꝛtis oilararet pozos: ergo fostio: € 
in hñtibꝰ pozos raros.raritas ergo naturaliter fedtur foz; 
titudine calozis:ó bfites pozos fpiflos dir?moziun£ d bf 
te$ pozos raros. £a uarra ró bec €, Moꝛs eft oupler. Que⸗ 
dà q caufatur p 2fumptóem bumídi fubalis: ficurin bnt 
bus magnũ calo:c:acaptenb? puà c ſubtilẽ dietã. 2lha cau. 
fatur ppt ocfecrü vᷣtut:⁊ ezticríoes caloꝛis naturat ab bu 
mido aquofo:fieur pʒ in femb?. 2ccidzralis 9o caufaf ez pu 
trefactióc bo:f5 qni posi funt fpiffi humoꝛes »culcátur c 
putrefiũt:cũ nó euẽtantur:nec oepuretur. 3n bñtibꝰ vero 
po:os raros ecóuerfo eſt:qꝛ ocpurátur c euetanturzjre ba 
bẽtes pozos ſpiſſos ci? rmoziüturzqó Xxedím?. &d rónes 
aũt in 2:ius oce dd. cp cozpa rara naturaliter »fiderárur ou 
ptr. Ano mó a pte fue các interíozis:4 fic raritas (eqrur foz 
titudinẽ vᷣtut calozis naturalis ⁊ fo:xté oífpóné mébzoz;:z 
—— rara magis refiftüt cãis moins iP coꝛpa ſpiſ⸗ 
ſa:⁊ diu ↄſeruãtur ín vita.Alio mõ »fiderátur er pte caufe 
exterioꝛis q̃ eft diſpõ aeris ↄtinẽtis nos.⁊ bocoupti: quia 
aut acr eft diſpoſitus fm frigiditatẽ: ant fm calidirare. Sí 
$mo mõ:diutiꝰ viuunt coꝛpa rara p fpifía:q: calo: naturae 
lís ⁊ vᷣtus fo:tíoxes funt ín eís. Si fcdo mó:min?»feruátur 
in vita:q; calo: naturalis exbalat:⁊ ſpũs 9 pl? ocfectᣠ
— exterioꝛẽ i britib? poꝛos raros d? ſpiſos.⁊ B mà 
ine magis poffunt »feruari:q: fpiffio:es babét poꝛos. 
¶ 90 queritur circa boc: dre pozí fmt i viuetib?. £t oi 
cendü eft ꝙ ad boc ay nutrimẽtũ 2uertatur t nutriat ocbet 
penetrare ad mẽbꝛa:ſed boc nó fit nifi medíárib? pozis: et 
¶Tertio qri£ p» 


nis qᷓ bꝛuta aĩalia. ⁊ vf 3:id:q» pili naſcunt᷑ cx fupertluitare 
€ 1) 


Liber 


nutrimẽti:⁊ maio: eft fupfinitas nutrimẽti in bumano coz 
poꝛe d in aitjs:ergo plus deberet c(ic piloſum.Ad bocoice 
aũ fni pbm « Cõitã.qꝙ actus mag; viget ín boie dp in alijs 
aialibus:q: magis rcapit impꝛeſſiones ſenſibiliũ:⁊ magis 
oifccrmt Pm tactum:f$ pᷣili impedusnt tactũ: q: erafperant 
mebꝛa:⁊ tact? 05 pre leniratem ⁊ mollitiẽ: ⁊ ppt boc cutis 
i humano cozpe eft ienio: 7 mollío: ⁊ mas] rine pilis cp in 
altjs aĩaubus.Ad róem dicendũ d natura »uertit fupftl uis 
tates que debẽt exbalare in pilos in b:utis aialibus: « bcc 
. eftróne tiais.f.ad cooperimentü ⁊ ocfenfiont ipoz ab exte 
rioubus nocumẽtis.hoc aũt nó fuir neceſſe in hoĩe:q: bó p 
foicrtiam 7 artẽ fibi qrít cooꝑimẽiũ ⁊ defenſionẽ. uar 
to queritur arc DocQ magis appetár abum:an hñtes po 
ros raros:anbntes pozos ſpiſſos.⁊ vf q» habẽtes pozos ra 
ros pD appctár:q: in quol; co:pe reftauratio reípódet oe 
peraitiora crefoluriomzfsin bnrib? pozos raros maio: eft 
deperditio t rcíolutio d» in bnnb?fpifios:ergo maío: 05 cé 
rettaurano:cpoc p cíbü:quare hñtẽs pozos raros pDappe 
tunt cibũ.Scda ró bec cft. Dicit yfaacin üb.febzíum: qp cá 
immediata appcti? cft inanitio. 3t€ vacuitas cft caufa ar» 
tractióis:crgo cũ maio: fit vacurtas ín bnrib? po:os raros 
«p in hñtibꝰ ſpiſſos:maioꝛ debet c£ attractio: ⁊ fic maioꝛ eio 
biappetitus.(. Ad oppofitü cft pec rõ. Poꝛoꝝ raritas feq 
tur calidizatézo£fitas frigiditatẽ:ſʒ calidiras minuit appe⸗ 
titü:frigiaitas ipᷣm Jfo:tatzergo bites po:os dẽſos magis 
appetüz cibum c hñtes raros. SSolutio dicẽdũ cp bites po 
ros raros magie sppetunt.Zid róem ín 5:8 oicendi qp no 
eft fife oc appetitu ttomacbi: 7 appetitu alioz, mébzo;um, 
Appetitꝰ em̃ ftom aci cóponit ez appenru fenfibilí c naru 
rali. Vñ cá ppue ftomacbus appetit:ſentit fuá inanitionẽ: 
⁊ illa inanizio ꝓpꝛie vígct perfrigidü:q: runc ptes euis coz 
rugant « cóftringunt.sppetítus Yo alioz mẽbꝛoꝛũ eft tm̃ 
naturalis.attrahũt efi naturaliter cibũ mebꝛa: ⁊ bmóí at» 
tracrío viget p calidũ.Eſt rn notandá qp bites ftomacbum 
frigidü: tardius appetũt:qᷓ babétes cadi. $55 illi qui bnt 
frigidũ ftomacbus tardius fatían£:ill aũt quipnz caidum 
velocius appetũt ⁊ citius ſatiantur. J 
¶ Tirca.vᷣij.d vltimũ ſic ꝓcedimꝰ:⁊ q̃rit vtrũ talia debẽt 
reſtaurari:qualia funt depᷣerdita:⁊ videtur ꝙ nó: quonaz 
calida reſoliũtur a mẽbꝛis calidis diſtemperatis cbolericiz 
ergo cholerica debent eis dari:cuiꝰ ðiũ dixit ſuꝑius vfaac 
fcs ꝙ tempata rempatis;c diſtemmperatis Zꝛia funt offeren 
da.Scda ró talis eft. Dicit Hali cp copus lapfum a melio 
fi foꝛmarũ o5 regí p 2zia citra gradũ.Solo ad boc dicendũ. 
ꝙ co:p? o5 regi duplr.Aut in vía cóferuationis:4 ficp fitiaz 
£ bocmó intelligit y faac. Aut in vía permutatióis  redus 
ctionis.⁊ fic p 511a: bocmó intelierit fupius: ⁊ ita nó eft 
fibi 5:9. £t p hoc notãdũ eft ꝙ Qttuo: modis pót resi cox 
pus oíftemperatü ficut dictũ eft ſuꝑiꝰ ín prima lecnóc. 
¶ Lectio quara. 
€ Intentio vero antiquoꝝ ín cuſtodienda ſanitate 
ín ſanis: ⁊ reddẽda infirmis: cadẽ fuit niſi in dietis. 
In ſanitate SE ae infirmis boc intendunt. i. 
ſemꝑ cffc reddẽda p 3xíti- (iue oe plenítudínc inaniẽ 
do ⁊ ccóuerfo.fiuc oc caloze refrigerando. c ccóucr 
fo: fic ín ceteris. In dieta So non filr. 3n dieta em̃ 
intendunt file eſſe  2ucnibile tempare cõplexioni: 
Zꝛium vᷣo cõplexioni:q̃ vltra natura fuerit. Itẽ intẽ 
dunt bii ⁊ ꝑfecte vt cibaria pꝛimũ ín ſtomacho:de⸗ 
indc ín epate cent digeſtibilia:vt d oc bís: ad cetera 
mẽbꝛa puentuntzad penetrandum fint facilioza:c có 
uenibilia fingulo mẽbꝛoꝝ cópleriontcito ds tradu 
cibilia ín affimilarióc vniuſcuiuſq; mẽbꝛi. Oẽ em̃ có 
uenibile nutrit:⁊ augmẽtat.Contraria em̃ coꝛrum⸗ 
punt z deſtruũt. Gir qualiſcunq; ab? cuíuflíbs aia» 
lis cft :fus:aut nunq ab co comedit:aut cum nulla 
oliccratioe comedit fi cogat. vñ Gal. dlifcungs cib? 
cuiuſſibet aĩalis:ſeu hoĩs:ſcu arboris:ũ fibi cft cõue 


nibilis: augmẽtatiuus ⁊ nutribũis:aliquã neceſſe 
cft babere cum affinitatẽ:⁊ amicabilitate cum ſuſci 
piẽte.vᷣbi gratia:dulcis ad naturis arboz berba? 
rüaffimdatiua.fcná « osdcum equoꝝ « atinoz affi 
milatiua.Caro cruda conum; panis ꝑfecte coctꝰ ct 
caro:bumanc affibarur cõplexioni. n « ellcboꝛum 
vídcm? effe cibum coturnicũ.iuſquiamũ:paſſerum. 
oꝛobuʒ:boum finc aliquo nocumẽto coz. pauldubio 
auté bec oĩbꝰ botb? funt nociua. pprcr boc aurcm 
quofdam inuenimꝰ boies cibos bri digeretes. altis 
ptimis indigcftibilce. q9 conſequit᷑:qꝛ cibꝰille natu 
rc fufcipictis amicatur:aut cx qbuſſibʒ ftomacbt ac 
cidẽtibꝰ cíbum non pptcr bonitate fui digerere ad 
iuuãtibus: fs ex al&j occafione loco cõpeteti dicẽda. 
¶ Xũ iam oſtẽdit neceſſitatẽ inueſtigatidis nature oicte. c 
oftédiroiuerfitate exbibitiõis eiꝰpenes diuerſitate oitpoft 
tionũ coꝛpoꝝ ſuſcipientiũ. Sn bac ptc aſignat diierſitatẽ 
intẽtiõis medicoꝝ arca oꝛdinationẽ diete ⁊ medicine.Hec 
autẽ ps ſpectat ad pñtem lectionẽ. Diuicit aũt in qna p» 
tes. In quarũ pma oñdit quõ ꝓcedit intentio medici arca 
dietã:⁊ quõ circa medicinã:qꝛ arca medicinã cft intẽtio Vra 
formis:circa dietã diffoꝛmis. In (coa. fn bac In ſamtate 
pꝛeſtãda infirmis ⁊c.oſtendit quõ circa ſanitatẽ reddenda 
p medicinã € vna intẽtio. 3n tertia.f.i pac. In dieta vᷣo no 
filt.oftedit quo eff diuerſa intentio arca 2fcruationem fae 
mtatís p oieta. 3n q̃rta.ſ.an hac. Iterũ intendũt vr abaría 
bnc Deere tc.oftendít quõ pcedir íntétío arca dietã ppa» 
randá. 3n dnta.f.ín hac.Om̃e crm cõuenibile nutrit mẽbꝛa. 
oñdit qr ois ab?nutrit ſilitudine ⁊ cõueniẽtia cũ co:pe. bec 


autẽ eftoínifio bui pre. (T Pꝛoceſſus talis cft. Bicit ꝙ 
intẽtio medicoz circa ſanitatẽ reddedá mfirmis: ⁊ ꝓſerus⸗ 


dam ín ſanis differt: q: arca ſanitatẽ reddẽdã vna vía feme 

erzarca fanírate ↄſeruãda cft diuerſa.Quidã auté libꝛi ba 

ẽt negationẽ:⁊ cft vítii expoſitoꝝ:⁊ mouetur ppter pocz 
Qr o:eta ꝓcedit p fimilezmedícina p 2xim.bocaüt nó cons 
co:dat menti aucto:ís, (T Xirca ſedãm vo pté oftédit quó 
intẽtio arca ſanitatẽ reddédam eft vna:dicens ꝙ vna cft co 
q femp ꝓcedit p S:uumzcog p medidináque eft egritudi⸗ 
ni 2:12: C cám cius remouendã. ¶ S írca vᷣo tertiã oftendit 
quõ intẽtio eft diuerſa circa »feruationem fanitatis: dicẽs 
q in dieta nõ pcedir filr:q: qñq; per ſimile:qñc; p 3zitia: 
coꝛꝑe exiſtẽte in cóplerióe tépara fimilia comperürzin oífte 
perata 2xia. «T furca quartà ptt oftédit que cibaría debẽt 
exbiberi: dicẽs ꝙ talia ocbet erbiberivt ptecte digerãtur in 
ſtomacho:⁊ deinde ín epate:⁊ deinde facile penetrent ad 
oia mẽbꝛa nutrienda:⁊ cito ↄu in ipᷣoꝛũ naturs:⁊ eis 
affimilétur €T Xirca jntá $o ptem sra bui? oftédit cp cis 
abus nutrit p ſui fifitudine t 2uenietíam dicens:ꝙ cá eftz 
Qt o£ ↄuenibile nutrit mẽbꝛa:⁊ auget:(5 S:ium coꝛrũpit:er 
go ad bocvtab? nurríatzos vt firfitis ⁊ 2uenibilis. Dein⸗ 
de pbarbocoicés q ois cibus 3:iíus aĩali:aut nõ comedío 
tur:aut cũ nulla delectatiõe comeditur. Deinde mducir ad 
hoc auct᷑ Ba. dicẽtis.ꝙ oto cibus aĩalis vel arboꝛis ↄueni⸗ 
ens ei nutrit ⁊ auget:⁊ iõ bs aliquã ↄuenientiã. Deinde p 
bat boc p experimẽta: q: dulcis aqua nutrit plãtas.fenum 
⁊ oꝛdeũ equos:caro cruda leones:caro coctaboies:cllebos 
rus coturnicesdiuis boi noceat: ^djufquíam? paſſeres:⁊ eft 
femen eaffilaginis frigidũ ⁊ ſiccũ ⁊ interficit boics.o:xob? q 
femen eft q à: neſſe nutrit boues. Iterũ quidà botes quof? 
dà cibos cíto digerũt:⁊ alíos tarde:« alios adurunt ppter 
diuerſitatẽ ftomacbí.z oe bocoicef in fequetib?. C TH oran 
dii ꝙ in pmo fermone legitur negatio fic. Intẽtio antiquo 
rà cc.nó fuit eadẽ.quãtũ ad medicinã p quá faritze reddi£ 
nifii.p:cterá i oitta.bec nó eft oino cad£ nifi róne diete:⁊ 
aucto: crponit boc dicẽs. In fanitate «c. Intẽdit ꝙ in red 
ditionc fanitatis pcedí£ p 3:ía ftm cãs ccritudinis:4 fic in» 
tentio nó eft eadem. In dieta $o cc.bec intẽtio circa oicri 
eft cade quãtũ ad nutrimẽtũ p fife ꝓcedẽs:h̊ affirmatio vc 
rius legitur ficat erpofitum cft. z fic patct intentio partis 


Dietarum vniuerſalium. 


hemialis. " 

E rua ptem iſtã qttuo: funt índrenda. Pꝛimũ eft vtrum 
incécio medicosti circa oicrá fit eadem ficut cft circa medici 
ná cade. Scóm quó ead res p naturá abi c natura medi 
cine ⁊ veneni, Zertíü cft quo quídá cibꝰ cuídá cóplcriói cft 
Zuenies c cuidá nó. Quartũ cft qo ab? nutriat: vtri a to 
tifpedc:cddfittotafpésincibopquámumiat — 

i irca pmi fic pecdim?; c oftédit qp in dieta fit cade in» 
tertio medicoum cnó oiuerfa: t ín medicina 3x. SRario 
talis eft.JDisfcrür cibus ⁊ medicina: qz oicta pecdit p fifi 
tudínéco q cib? o:dinaf ad nutriendü, Gin dicit doa. cp nu. 
tritio cft pfecta aflimilatio nutriẽtis cũ autríro:f medicina 
peeait p Sium:qm̃ alterat cõplexionẽ:⁊ cám egritudinis 
7 mo:büi remouct. S5 circa ülud qà p fifitudine ꝓcedit:eſt 
mazime vnifozmie inmẽtio:ſʒ circa illud qð ꝓcedit p 2ziumz 
eft marimc difformis c oíueríazqm Scium ett omeriumzer 
gocirca dietã íntétto 95 efle vna c eadẽ:curca medicinã 5zi3 
⁊ oiuerta.Scóaró heceſt.de ꝓpꝛietate cibi eft vcl diete:vt 
augmentet calo:é nutríar co:p?:t oc — mediane 
eit vc altcret coꝛpꝰ:ſʒ maxime illo eft orro:me quod aiterat 
naturá nfi coꝛpis.illud aüt waxime fic qð nutrit ⁊ qð ofer 
uatnarurae nr̃as:ſ̊ intẽtio medía ſeqᷣtur intẽtiões rerü:ó 
circa dietã 05 eſſe vnifoꝛmis intẽtio ⁊ eadẽ:ſʒ arca medic» 
nam difformis ⁊ diuerſa. Tertia rõ tali eſt. Dicit. B.ſuper 
apho.ꝙ intentio circa nutrimentũ vna fola cft q̃ cft 2ferua 
tio $tutís:fs intétío medicine eft duplex:qꝛ eft vt alterct có 
plerioné ⁊ cám mozbí ⁊ moꝛbũ auferat:⁊ oíuerfifica medi 
cina f5oíueríos hũoꝛes c diuerſitatẽ cóplepioni:ó intẽtio 
circa dietam 05 cfíe vna c vnifoꝛmis:⁊ circa medicinã ↄʒꝛia. 
Quarta rõ talis c.qñq; dieta bs naturã cibi:⁊ ſic nutrit ⁊ cõ 
nertit᷑:qñq; naturã medicine:⁊ fic alterat ⁊ 2cía£ cõplexio⸗ 
ni:f; 6m ꝙ ps naturã abi p ſite ꝓcedit:qm̃ non eft intentio 
nifi p fitiradinc.fi vero a'zerct poc eft inquãtũ mcdícina ⁊ 
non inquátii cib?:fed ficur att auctoz ín textu:qñq; dat᷑ die 
ta fiis: t boc eft qn coꝛpꝰ cft rempatü: qnqs 2zia qn cóple» 
rio cít oiffimilis « oiftépata fiue innaruralis:;fs boc non bs 
rónc diete: fed róne medicine: ó oiuerfitas intẽtionis 05 re 
fcrri ad medicins:⁊ nó ad dietã. TAd oppoſitũ funtoue 
rõnes. Pꝛima tale cflzinterio medicine eft remouere egri 
tudinẽ cim egntudinis:fS bmói íntétio cft p 5:ium:crgo 
íntentio medicine eft vna:quía femper ꝓcedit p 2:3. Sed 
intétio cibi cft —— nutrimẽtũ eſt ad bocvr ↄſeruet 
cõplexionẽ:ſʒ duplex eft cõplexio.quedã eft naturalis ⁊ tẽ⸗ 
perata:⁊ bec ↄſeruat᷑ p ſitia:alia cõplexio eft innaturalis la 
pfa.banc autẽ intẽdimus reducere ad melioꝛẽ:⁊ hoc mõ 
cedit dieta p ↄtrariũ:ergo qñq; oam? dietã fitem: qñq; 2zí 
am: ergo intẽtio circa dietam eft diuerſa.Scda rõ hecẽ.die 

t medicina dꝛuerſiñcant fm — exigẽtiã: f; qn coꝛpꝰ 
exiſtit in innaturali diſpõne:tũc dat᷑ medicina 3:3: vt "o 
la£ ilã oífpó ínnaturalís:f$ nutrimentũ eft ad co:p? »fer» 
uandũ. coꝛpꝰ $0 eft duplex:qðdã eft tẽpatũ qð cóotcruaf p 
fitia:quoddá vero lapſum qð melioꝛ:at᷑ ⁊ reducit᷑ p oictam 
ↄtrariã:gᷣ circa dietã eft intẽtio diuerſa:circa $o medicinam 
eft vna. ¶ Solo dicendũ cp circa boc cft multiplex intẽtio. 
"Prima cft qm arca dietã cf? intẽtio vna ⁊ eadẽ q: ꝓcedit p 
Alia:ſʒ arca mediciná cft diuerſa:qm̃ ꝓcedit p 3:3:t con? 
traria funt diuerſa: ⁊ iſti legunt litteram fm negationem, 
¶ Sca poſitio € qp intẽtio diete ẽ vaa ꝓpterea:q; intẽdit 
vnũ.ſ.ↄſcruationẽ virtutis c 2fo:carione:f intẽtio medici 
eſt diuerſa:qm̃ intendit remouere egritudinẽ ⁊ cám egritu 
dínís. ¶ Tertia ẽ quá nos ponimꝰ ſꝙ drca medicinaʒ cft 
vna intẽtio:qꝛ femp ít p Zꝛiũ. Intẽtio vero diete € ot 
uería:qrm qc per fitezqnqs p ↄtrariũ pcedítficutoicrum 
cftoppou£do ¶ sid pꝛimã ron in ↄtrariũ oícendü qp cir» 
dietã ⁊ medicinã ouo funt attẽdenãa. Pꝛimũ eft ea a d» 
bus pcedũt cibus 7 medicina cũ ꝓcedat p ↄtrariũ:⁊ nõ ín 
dietã:qꝛ pcedit p fimile. Scðʒ eft mod? c intétio peededi: 
1 fic eft otuerfitas ín dieta:qꝛ qn coꝛpꝰ eft tempatri: intetio 
t mod? pcededí 2 adm;iftrádi dietã eft p fitta: qn $o cft la» 
pfim:mod? 4 íntétio pcedédí ín oicta eft p otraríd oíetas: 
fcd mod? pcedédi ín medicina (emp eft vn?: qr p ↄtran⸗ 
um. Ad ſcðm oicendá q oiuerfificat ab? « medicing $m oí 


S'o.ttt 
uerfirate c exigentiã cóplerionü:fed oupler eft copicrio:d 
dam eft naturalis 7 tépata: c puc cópeutofetafifiuzádam 
eft innaturalís:c buic cõpetit oicta ↄᷣtraria:vt ipᷣam redu» 
cat;fed dieta nó ferr. p p fitía pꝓcedit:⁊ iõ diueriã intẽtio dr 
ca dietã:⁊ cadé circa medicina. id terni oiceóü ꝙ dieta co 
fideratur dupłr. Uno mó a pre illa qua ↄſeruat fanitatcm: 
⁊ ficeft femp vnifoꝛmis « eadẽ intẽtio arc ipam.z boc mõ 
intelligit, $b, Alio mó »fideraf a pte ilia qua reducir ab in 
naruralioifpóne ad tẽpamentũ:⁊ bocmó eft oiuerfa inten 
tio arca dietã $m diuerſas oifcrafias.Zid qrrum oicendü qp 
Ditta vno mó ps intctioné cibi ſolũ:alio mo intenrioné cibi 
⁊ medicine. oiera Yo acdpif ab yſaac nõ ſolũ fm qp bs intés 
tionem dbí:fs$m ꝙ b5 cidi mcdiane:t ió diete oebcf oi» 
uerſitas 7 bs oiuerfam intétioné:(5 medicine debet᷑ vna in 
tẽtio. ¶ coo q̃rit drca boc ppt qd natura fuftinet multi 
tudine medicinaꝝ:⁊ nó mulꝛtucunẽ àboz: « videt qp mas 
gis deberet fuftinere multitudine cibi:qꝛ ab? eft fitís natu 
re:medicina $0 ↄtraria:⁊ inimica£ narure:f5natura magie 
fuftiner multitudinem q̃ eſt amicabilis: d? que cít inimicas 
bilis:ergo magie ſuſtinere 05 mu.riru&inem; Kio: d medic» 
nc, Scða ró talis eſt:multitudo medicinarü oat ꝓpter di⸗ 
uerías oífcrafias:f5 qn mẽbꝛũ »fiftirin naturali oifpóne foe 
lü attrabít qð eft fibi file: Gn yo exiſtit in innarurali zttrabit 
cõtrariũ vt p ipm erpellatur mala diicraſia: (5 multa co:;pa 
funt ↄtraria: ⁊ mẽbꝛa mfra 7 diuerſa:vt os: ⁊ caro: ⁊ 2fina 
Que diuerſo nurriméto indigent:ergo ficut mẽbꝛa otuerfa 
ppter oínerfas oifcrafias attrabüt medicinas diuerſas vt 
remoueatur cgrítudo: fitr mẽbꝛa diuerſa oebet attrabe⸗ 
rc oiucrfanutrimcta ppter ipoz diuerũtatẽ. IIAd oppo 
fitum eft qð oicit Auicẽ.ꝙ nibil oereri? eft P piura cibaria 
in cade menta tumcrezz mẽſaʒ plógare:ergo natura nó fu 
ſtinet multitudinẽ abi:quis futtincar multitudine medíds 
ne. ¶ Soto ad hoc dicendũ cy nutrimenti inducit nature 
ppter multitudinẽ « diuerſitatẽ cibi:⁊ n6 medicine Unde 
nó € fic oc dicta t medicina:qm̃ natura opat differẽter ar 
ca medicinã ⁊ cibũ:qꝛ narura crcacibũ opaf atrerádoz traf 
mutãdo mulris tráimutarionib?: t q: multitudo (impedir 
bmóí tráfmutatione: ppter boc multitudo cibi srauat na» 
turà. Zirca vᷣo medicinã oꝑatur natura ipam ezcitádo « có 
mouẽdo:⁊ q: medicina psin fe virtutẽ acríuá:ió natura nó 
labozacin multitudine medicinczf5 pon? ppter eoꝛum fub 
tilitatẽ.Ad aliud dicendũ ꝙ ez eodẽ cbilo vel cibo gñantur 
ots bumo:es c hũiditates ⁊ ptes. ꝓpoꝛtionales cib? mes 
bꝛis. €i vnũqðq; mẽbꝛũ attrabit oe nutrunẽto qð eft fibf 
ꝓpoꝛtionale:⁊ ppter D indiget natura diuerſitate abizfed 
ená grauat᷑. errio q̃rit drca B a3 dicit Zuzic f. qp intẽtio 
medicine femp € p ↄtrariũ:⁊ viderur ꝙ Bnon fit vez. q̃dã 
eii funt medidne qopanf a rota fpe: zifte dicunt᷑ opari p 
fititudine:fiaitoicit Sa.g mediana nõ femp opat p Sii 
£3cóa rõ talis eſt:mẽbꝛa »fo:ran£ p fibt fitía:t5 mebzoz aus 
rarío ꝑuaturã cft p fita ficuc ofoꝛtatio (poz::f5 »foztatio ꝑ 
cedit p filia:ó nó cis medicina opat p3:um. 83 oppor 
tũ ẽ qð dicit Ba.ꝙ curatio vnü D5 modü.c b pbarzq: ome 
immoderatũ bs redud ad moderatü p imoderatü fibi 3zíü, 
¶ Soto ad B dicẽdũ.qm̃ vna eft intẽtio circa medicinã:qm̃ 
p 23i.2d pmi dicendũ q ddà medicine opan£ p f firudi» 
né-f5 inillte eft oupler opatio.pma attricriua quà at-rabit 
hũoꝛẽ:⁊ bec eft p ititudinẽ.ſcða eft euacuare attractũ z ec 
pellere: bopatío ꝓcedit p Scri. 3d aliud dicendũ q arca 
cofo:tationé méb:0z Ocbiltá oupler eft intétio.Ema cft mé 
bꝛoꝝ 2fo:tario:c D fit p ſile.Scda cft qp mébza d funr debi⸗ 
lía »fozten£:c b fit p 3i. (Luarto drit crca B ppter dd 
cic ↄſeruãtes pcedũt p fitia:các vo efficientes p 5zia:c vf 
xiũ:qm̃ cie cõſeruatiue ſunt ppo:tionales effidicntit?: g 
ficut efficiẽtes p Zꝛia ꝓcedũt: uta vt ṽ conſeruẽtes p ↄꝛia. 
¶ Soto ad b dicẽdũ qp cãe effiattcs inducũt (anitare egrir 
tudine remouendo:f5 remotio eft p otrariü: ⁊ iõ cfficictes 
peadüt p 5:íü:fs cãe ↄſeruãtes ſanitatẽ ín narura cuftodiz 
unt.Baüt cft per ſite. eld rone 9o oicendü ꝙ dd3 cft(anítas 
pᷣma:ad banc aüt recupandà n6 vocat medicꝰ:qꝛ ifta femp 
manet: f5 ad impedimeta ei? remouenda: ⁊ fm banc quot 
funt »fcruátes ſanitatẽ:tot funt cffidctes, Eſt ali» (anitas 
e ij 


Liber 


que hrĩ ⁊ 2fcquit poft egritudinẽ: ⁊ quãtũ ad bác tion ſunt 
ccdé các cficietes c 2icruáreotanitate:fs alic ⁊ alie. 
¶ Erca ſcðm pᷣncipale fic ꝓccdimꝰ:⁊ qrit quó eade reg 
babeat naturá a5  mediane:t videtur qr bit impoffibi» 
lc:q: ꝓpꝛietas cibi cít patiz pocras medicine eft agere cal 
tcrarc cop? nm:ſʒ in eode noinacho nó cft virt? acnua c 
vire? pamua:g cadé dieta nó pót hre naturã abí « medias 
tic. Scda ró raus eſt:qñq; opatur medicina 3 tota ſpẽ:⁊ fir 
qñq; ab? nutrit 3 tota ſpẽ:g fi cadéres bfetnatura cibi et 
medicinczeadé rcs bferouplice totà fpem q9 cl incõueniẽs: 
Q:vni? vna C eri vir?:fiue tota fpes. 4L £d oppofitü cft qo 
idt Auicẽ. (ay cft dà db? Q eft ab? tm̃: aliꝰ cft qͥ eft cibus 
z medicina, ad 8 dicendũ cp ineadé re eft natura cibi ⁊ me⸗ 
Gicinc.Zd róné dicendũ qnin cibo duplex cft virt?.£ucdas 
em eſt matcriaus: c quãtũ ad hãc hʒ natura cibi; qm mares 
rie cft pati.Alia virt / fosmaiis:t q: fozme eft agere: quátus 
adbácbs virtute medicine, Vel dicendũ p p vtráqy virtue 
t£ cft cib? ín pozétiazf5 differẽter:qm̃ natura cibi cfr m pote 
tia remota: iõ eget muitis rráfinutatióib? ad D vt firme 
bꝛũ vel ps mébzi.natura fo medicinc eft in potentia ꝓpin 
Qua:4 iõnõ eget tor altcrátioib?:f5 nacura veneni cft in po 
tétia ppindfitma:c ioindigetfola obuiationcad boc vt in 
coꝛpꝰnoſtrũ agat. Ad alíud dꝛcendũ cp in rc duplex cft fpes, 
Qucdã em cft p qui res cft id qð cft: c ifta cft pnapiti cfTen 
i:« bec eft vna. Scha eft p quà res o:dinat ad agendum ⁊ 
opandá:c beccit pᷣncipiũ opatioís:t bec eft oupler. didam 
cii cfe actiua: p Ddc air medicina a tota fpccic.alía € paſſi 
t3; ⁊ bec rfidet cibo C 9c9o Gri circa B vtrü venenũ x me 
dicina poffint nutrire: ondit qp nõ.qð nutrit afüilst natus 
re. vi autritio cft pfecta aſſimilatio nutriẽtis cũ nutrito: fs 
venenü « medicina ĩmutãt ⁊ 2otcur naturc hũane: g non 
pñt nutrire Scda ro calís c. Nibil ducit ad actü uifi q pus 
erat m potẽtia ín ipo: ſy iu veneno nó cft potetia nutranen 
ti:ánó pót duci ad act nutrimẽti:exgo vencnü nó nutrit, 
£óranii oicít Auicẽ. fp napellus qnas numt ficut narrat 
oc q̃dã puella q nutrita fuit exveneno:ita vt qͥcũq; tãgeret 
vel oſcularet cà ſtatim interficeret: 6 venenum t mediana 
pñt nutrire.Scða rõ talis c.dicit ez alibi Auicẽ. qp medici⸗ 
à nõ dz dari ſtomacho inanito: ⁊cã eſt:qꝛ natura ꝓpter fa 
mé validã attrahit medicinã ad fuí nutrimẽtum:⁊ 2ucrtíg 
ip̃am ad naturá fut, t£ nec ſtomacho multũ repleto 05 ex⸗ 
bibcri medicina:qm̃ natura ci ↄuertit ad nutrimentü non 
agcret in ipam. ots ergo cy pᷣdictis ꝙ medicina t veneni 
poſſunt hr̃e virtũtẽ nutrimẽti. Qj. Solo ad boc dicendũ ꝙ 
rcs vencnoſa c mediana pñt nutrire, 2d rõnẽ dicẽdũ q ín 
veneno cít diꝛplex natura. Quedã cft lates ⁊ ín potentia rc 
mota:⁊ quãtũ ad banc naturã dioi hʒ:qm̃ narura cft fostís, 
Alia cft cfrin potẽtia pnma: z quát ad hãc bs naturáve 
nentfiigi£ natura puaisatabtjcit ĩſtã:⁊ ↄuertit ad fc qð € fi 
bi ppozzionalc.zid aud dicendũ qp fitr eft ín medicina ct 
in veneno, ad qoem aüt poſſet rmderi ⁊ dicẽdũ q per oiucr 
ſas virrurce ctt db? ⁊ medicina ⁊ veneni p filitudinem.fm 
em̃ qp cft ín potẽtia remota:eſt cibꝰ.ſʒ vo qp &in potétía me 
Giazcft medicina.ſᷣm vero ꝙ cit in porentia ꝓxima:eſtvene 
nü.& Tertio q̃rit cũ iufquiam? nutriat paficrce: ppter qd 
nónutritboics.c vr 2xü:qimiufquiam? eft frisidifiim?: fs 
coꝛ bois p? cft calidũ d? coz paflerís : G pl? bs refifterc iuf» 
quíamo:ergo p? b5 nutrire boics d paflerem.£ld hoc dicẽ 
dũ q iufquiam? nutrit pafícrce z nõ bolcs: c cá bui?eft fm 
Ba.venenũ eim nó interfiat nifi petat co: (cd ín paſſerbꝰ 
vene fünt firicte: vri multü in eis ĩmoꝛat᷑ ⁊ nõ petit coz: ted 
pitusoucrtit in nutrimentũ:ſ ín bote vene funt late:⁊ iõ 
cito petit cox: c interficit, $55 aliam rationem pomt Auicẽ. 
dieit em̃ ꝙ iufquiam? nutrit paſſeres a tora fpé ⁊ nõ hoĩeʒ. 
¶ Quarto q̃rit circa B.vtrü paſſeres comeſti nutriti vence 
noꝛ⁊ ſitt ala aĩalia venenis nutrita:nutriãt coꝛpꝰ hũanũ:⁊ 
vr cp ſic veneno ſicut dicit Ba. mẽbꝛa alterãt fs exigentiom 
hũiditatũ receptarũ ín futs ſpõgioſitatibꝰ:gd mẽbꝛa paſſeꝝ 
cõuertũtur ad naturã iuſquiami:ergo paſſeres erunt vene 
na reſpectu nri cozpis ficut iufquíam?:ó nó nutrient. Sca 
rõ talis cft cib?oat ftomzebo ꝓpꝛiã naturã:⁊ boc intelligit᷑ 
perfrcquétem yfumzq: trabir c puertit ipm ad fui natura; 


feificut eft óc ftomacbo:fillr eft be altja mẽbꝛis: g venena 
cocta trabüt mẽbꝛa d cr ipis nutriunt ad fui naria. Xcro 
tia rõ talis &,víaacponit diuerſitates aĩaliũ penc& nutrictt 
tia. vf que nütriütur oulcib? funt dulcia: t ri co€ aiijs: cxgo 
q̃ nutriũt veneno funt vencnoſa:g̊ nó nutritiz ac trariũ vi 
dem?:qin aialia q̃ nutriũtur venenis benc nutrit. 5603 
rótalís cft:ab? patit᷑:⁊ iõ Ducrtiturin ſubᷣam mebꝛoꝝ: icd 
mẽbꝛa paflcrü funt ppo:tonalía nature banc; 6 bfiaitri 
unc cozp? hũanũ.¶ Sotoad boc dicencũ c? paficree qa 
dá malitiá 2bunta iuſquiamoꝛ:⁊ fit alia atalia 3 venenas q 
bus nutriũtur:verũtũ nó funt vencnofa fic tuiqam7:7 io 
nutrire alid mó pofiunt:fs tñ frequce vfus ipᷣcꝝ pofict itcr 
Fícere.necé fic oc fcmia d nutrícbat fcrpénio? ⁊ oe paficri 
b?; q: femĩa nutricbaf ex dbonó fibi ꝓpoꝛtionaii: ⁊iõ foto 
tactu intcrficiebar:fs paſſeres nutriunt abo fue nature ꝓ⸗ 
po:ionalziónonficinterfaunt. — 5 — : 

¶ De cognitione ciboꝛum.Cap.ij. Lcctio.v. 


— EOnueniũt ii hoc antiqͥ ꝙ cognitio nature 

cboꝝ:duobꝰ mõis fit:exꝑime tis Vcl rout 
bꝰ.Mulli cii dubiũ Qs exꝑimẽto ſciãtur vc 
locitas digcrendi fcu tarditas. bonitas q5 cibi ic 
malignitas. ti ſtomacho ↄncniat vcl uo : lue ſolubi 
lis vctris ſit ſeu nõ. Sʒ uis cxꝑimentis pec fciaiz 
tur:nõ fuis rii carẽt rõnibꝰ.alioqͥn ii dubiũ ⁊ ài in⸗ 
ſpientiam coni caderent. 
¶ Terminata ptc ꝓherniali:in qua aſũgnauit neceſſitatẽ 
inueſtigationis nature diete:⁊ tetigit ea q̊ arcaipam inte» 
dunt᷑. In bac pre ꝓſeqᷣtur traditóer bui ſcĩe. Aecipit au 
tẽ hec ſcĩa diuiſioñẽ in duas ꝑtes. 3n quaꝝ Ema determĩiat 
oc natura diete mõ gñali in ſcda à libꝛũ oc dietis ꝑticula⸗ 
ribꝰ ↄtinet:determĩat de natura ci? mó fpali 5: aũt ꝑs 
que de dieta gñali mõ determĩat:diuidit᷑ in duas ptesz 3n 
quaꝝ pꝛĩa determĩat inueſtigatõem nature diete ⁊ oierft 
tates erꝰ. In feda. f.i hac. egimẽta fanitart t cuftodia ſiu 
quattuo: modis.determũat regime co:pts bnani pcr oꝛdi⸗ 
nationẽ diete. Hã rect? ẽ oꝛdo vt cõplete notias pabira cir 
ca dietã ⁊ diuerſitatem oꝑationũ ei? ad coꝛpꝰ hũanũ ci? exi 
hibitio ⁊ recta admĩſtratiõe oꝛdinet᷑. Pꝛima aũt ps diuidi 
tur in duas. 3n quaz pma aſſũgnat duplicẽ víá Pro quá cire 
€i bictc inueſtigationẽ ꝓcedẽdũ eft.f via exꝑimẽti ⁊ ronis 
In ſcða.ſin bac. Libor  actíones fiue paffionce. pfegtur 
oc inucftigarioe naturc diete fin vtrãq; viã.pᷣma atit pars 
fpectat ad phtem ſpeculatõcm.Eit igi£ mtério buf? ꝑtis aſ 
fignarc pdictá duplicẽ viã:ſᷣm quá ꝓcedẽdũ eft m bac ſcĩa. 
¶ Diuifio X» (uidirur adt bec pe in tree priculas. 3n qua 
rii pma diſtinguit pdíctas vias. 3n fcóa.t-in bac; IBulif eif 
dubiũ eft qn exꝑimẽto ſaant᷑ zc.manifeftar viã erpimenti, 
In tertia.ſin bac. S5 ti fi expimẽtis bectciáturzno rb fuis 
carcur róníb? oftédít vr3 egpün£ti rónib? e£ »tirmandam, 
Pꝛoceſſus a&t talis c. Dicit pꝛimo q apo antids oucfunt 
vie cognoſcẽdi oietá. f. via exꝑimenti:⁊ vía ronis. Sjcóo ma 
nifeftat via exꝑimẽti dicẽs.ꝙ certũ eft ꝙ oifpónes aboz in 
bonitate ⁊ malicia oigeftibilitare ⁊ indigeftibistate experi 
métocognofcütur.zertio oñdit »finnatione exꝑimẽti per 
rõnes dicẽs:ꝙ cá rce fdunf ꝑexꝑimẽta:nõ tñ ronibus ca» 
rétfuío £29 ſic pba£:oia q carctrenib? in dubiũ ⁊ ín igno 
rantiã cadunt: 4 cii ſciũtur nó carent rónib?:15 res fatep er 
perimẽtũ funt bmói:ó cii ſciunt p exꝑimẽta nó carcat rónf 


bus.2 ficps q neceffe € crpímcto ⁊ roib? rulciri.bec aũt eſt 
intctio bui ptis.Q sCírca iſtã q̃ttuoꝛ funt ínárenda, 


Pꝛimũ eft oc dña ínter via expimẽti t viá rónís. Scðʒ cft 
de víaerpimeti in ſe.Tertiũ eft oc via rõnis:⁊ oe ↄꝑatione 
vni? ad alterũ.Quartũ coemedtja p d ꝓcedit᷑ in vtraq;. 

€ sLírca pmi fic pcedimꝰ:⁊ qntur vtrü vía expimẽti:⁊ 
via ront differant: ⁊ vf qa» nó ouab? rónib?. pma talis eft, 
Oẽs ille vie à pcedüt circa ide ſuðm:⁊ ad ide applicátur:z 
per cade medis:c p eaſdẽ paffiones ꝓbãt de eodẽ ſubo:nõ 
oiffcrüt.»aio: ps per ſe. Minoꝛr età ps pboc cp vtraqs via 
per dictã applicatã ad co:p? hũanũ ꝓcedit. Item eafdem 
paſſioes ꝓbant vt cõplexiões eaſdẽ vel otueríag; ⁊ oc code 


Dietarum vniuerſalium. 


fübiccto:t per eadẽ media:qm̃ p ſapoꝛes. Scða rà bec cft, 
vie cogno — füíad virtutes aic à 
0? 4Xcdüt: (5 vía expermeti c rónie ꝓaunta rone. cre 
penintia ei nó fua carer róne:ficut oicif ín IF. iar cná 
ia. in pucipio megateg.q ficat exꝑimẽtũ fine rone ocbile 
eftzità ró nó icto fibi e puneto:⁊ ita ab eadem vᷣtute pce 
düt:doebét c£ cadé materia. (L Ad oppofitum cft að icit 
y 3ac:g oiuidütur cr oppofito. Sca ró Dec eO Covie qua 
fü vna € certio: altera oifferür-f5 pdicte vic funr pmót: qm 
via ronis cft certio: Pm naturá; via exꝑimẽti eft certio: quo 
ad noa: c $m fenfum: g nõ funt cadem vic. Tertia ró talis 
eít.ine (lló q3 o:dínat ad cogaitione alteri? ecrti? eft co; 
neceft idé i ipo. vta eii notio: E termio: neceft eade cum 
ípo:f5 p viá rónis br expiméti. pus cm qrun?róne: poftca 
ezpimur:ó via róntsnó cft eade cii vía ccꝑimẽti. ¶ Soto 
bicedü ꝙ arcaD cft multipler intétio. uma €g via ecpi« 
méti itp effectus:via Vo rónis ꝑcãs.Scda intétio cft 
qp oitferüt in Doc via exꝑimẽti cft inductiuazvia ronis fyl 
logiftica. Tertia intétio €:qp vtraq; pcedit p effect?: fed ou 
pier cft effectꝰ quidá em̃ cit interioz « impᷣſſus in cozp? bu 
inanũ: aliꝰ eft ecterio: VUia ó erpimen —— inte 
rioꝛes:vt ſi piper caletfacu:g medicina calida. €ha aũt rõnis 
peffectꝰexterioꝛes:vt piper c acuti fapori:6 piper ẽ calidũ. 
Quarta pofito ẽ q» via exꝑ mẽti ,peedir p effect? ĩmedia⸗ 
to9:viarónis pcr effect? mediatos. Ios aüroíam? ꝙ ifte 
vic differũc qaruptr.pma ofia € a pte coz que »fiderár:et 
via expimẽti »fiderat impᷣſſiões relictas in cozpe bano: vr 
boc caicfaat;ó eft calidi. &lía Vo rónis ↄſiderat pꝛopꝛieta⸗ 
tcs d ducũt in Das tmpfliócs: vt boc eft acuti fapozis: 6 eft 
calidi. sscóa oria eft a pte eoꝝ p q ꝓcedũt.vñ via exꝑimeẽti 
nullo mó »fiderat càs:15 vta ronis cãs ofiderar  pacipia, 
Zertía ofía eft a ptc vᷣtutũ qb? ocferuitit:q: via exꝑimenti 
ſenſui ocfcruir:(5 vía rónio intellectui.Quarta ofia cft à p» 
te modi ꝓcedẽdi:qꝛ vía exꝑimẽti nó eft argumẽtatiua:ſecd 
via rationis eft argumenrariua. 
€ Xirca (c5 c ꝓcedimꝰ:⁊ qrit oc vía erpimeti vtrü fit oc 
arte c ín arte;an pᷣcedat arte: vf qp fioe arte,ois via à cft 
ad pꝛincipia cognoſcẽdi d funt añ artẽ:eſt añ artẽ: f$ vta eg 
perimẽti eſt pmói:q: dicit pBe qp vía erpimeti é viaad pꝛĩici 
pia:g nó cit oe artc f5 añ artẽ.Scðda ro ralis eſt: oĩs via per 
quá pcedit círca cognitioné coz oc qous eft ícia añ ↄſtitu⸗ 
tioae fce cft an fciam:fed cognitio oĩum coz pꝛius bf p vi 
am erpimenti dp oc illis »(tirua£ icia:ficur habet᷑ in lib.po 
fterioz.f.qp ex pluribꝰ renfib? fit vna memoxa cc. 6 vía ex⸗ 
perimẽti non eft oe (dia f; an fciam. Tertia ró ralis eft: ficut 
virtutes oꝛdinant᷑ adinuicẽ:ſic oꝛdinãtur vic pecdétes ab 
illievirtutibus:fed pꝛius cadütres in fenfü dp ia intellectu: 
⁊ vía exꝑimẽti fumi£ a vía ſenſtiua:via rõnis a vía intelle⸗ 
€«rma:fs ĩcut in appoefióc fenfus pcedir intellectũ: fiIr via 
exꝑimẽti pcedítincellectum:4 fic pcedit (cias q p intellect 
bF.4[ Ad oppoñtũ funt ouc rõnes.pꝛima ralis cft.ois vía 
p quã intelligũtur cad funt oe fuba (cie:eft vía d eft ps fcie 
tie:f5 erpíimentum eft hmõug eft ps ſcie.Scða ró talis cft, 
oi3 vía que regula£ p fciam eft via que eftfubm: vel 2feqo 
tur (d am:fs via expimẽti eft bmót: 6 via exꝑimẽti vł eſt oe 
artc: vel poft artẽ. TSolo ad hoc dicẽdũ qp exꝑimẽtum eft 
triplex.Quedã eft vía exꝑimẽti q̃ eft vía ad cognofcendum 
fciam:oe qua agit ín libꝛo pofteríoz: c D vía pcedít oẽm ar 
tẽ t íciam. allí eft j eft vianotificádi ea q in fdaingrüturz 
de qua agit yſaac:⁊ P eſt in ſcĩa:⁊ pe ſcientie.Et cft alia m 
quá doctrinã cum fcia dʒ applicari ad — bec feqtur ſciẽ 
tiã. Scðo qrit vtrü vía exꝑimẽti fit fidei factiua: vel rõci⸗ 
natiua:vłſyllogiſtica:⁊ vide£ ꝙ fic. Oĩs via p quà pbanf 
paffióes o€ ſuboẽ rócinatiua:(vía exꝑimẽti cft bmóí:ó eft 
rócínatiua C 3d oppofitü € rõ tas Ois vía cogſcitiua co 
gnofat cás paffioni ⁊ de ſubiectis pban£:f$ bec nó »fides 
rat nífi (mpflioes factas in coꝛpe:q̊ nó eft rõcinatiua.Scða 
talis ẽ.in oi vta cognoſcitiua cadit mediũ ínter extrema: 
fcd ín vía expimẽti ide cognoſcit᷑ per feipm:vt calíditas pi 
peris p ſuã virtute: G n6 ẽ rõcinatiua. Tertia ró talis &. vía 
expinét nó erit fenfus:fs die ps ĩ lib.oe aia: p fenfus nó 
cofert alidd:nec? alid collatio facta ín fenfuzergonó € roci 


S 'o.tt. 


natiua nec fidei factiua.Quarta ró talis eft.cóicam?ci bꝛu⸗ 
tis in via exꝑimẽti:ſʒ in bꝛutis in via .xpimeti n cft rocina 
tio:g necfitr in nob quãtũ ad hãc viã erirrocinatio.4] o 
litio ad hoc dicendũ ꝙ nó eſt rócinanua ficut quida oicür 
fed tri inia eft vía rónis vL rónalis, dd rón£ dicendũ vp in 
experimẽto eft oupler ꝓceſſus. Pꝛimus fc; ⁊ pic peeait re 
gulariter p fciam ⁊ doctrinã:⁊ boc mó pót cflc roanatiua, 
Aliꝰẽ d nó pecdit —— doctruã:⁊ b mó nó c hmõi 
via ſyuogutica. ¶ Tertio qrit vtrũ viaerpiméti firi bꝛutꝭ 
⁊ videtur ꝙ nó.q; cũ intentio virtutũ rerũ: ⁊ earũ effectuũ 
ineſt tm̃ nature humane:qᷓ in via exꝑimẽti cognitio effectu 
um rerũ ſolũ ineſt nature hũane:nõ ergo ineft bzut?. (ad 
oppofitü eftró ralis. 3n boic accipitur czpiumentum a oꝛu⸗ 
tis: ncut ps per £óftan.oicenté ín pates.qᷓ experimẽta Das 
bent a bꝛutis.Serpẽs em ficutipe oiar;cü obcecap fuerit 
in cauernis terre tpe byemis ꝓpter bñnciũ tpis crit: ⁊cuʒ 
comederit feniculũ reaipat vñum.Scda ró bec cft: qͥbulcũ 
qpineft cautela naturalis ad fugiendü noduü:z ad ſequen 
dũ iuuamẽtũ ineft via — bꝛutis ineft bmói cau 
tcla.v agnus ficut dicit Auic.naturałt fugit luꝑũ: gre ui 
incft vía cxperunẽti. ¶ Soluno ad boc oicéáti cp via expe⸗ 
riméti eft in bꝛutis:⁊ in nobis:f5 oiffercter: qm̃ in illis eft a 
natura:in nob:$$0 eft ab acquifitióczt ab arre ofirmara ra, 
none. &[ Quarto querif vtrũ vía exꝑimẽti infit boi a natu 
ra: vel ab acquifinóe: ficut oictü cft in via exꝑimẽti:cẽ itas 
ineſt b:uns;ícd vía exꝑimenti ineſt bꝛutis a natura;ergo fi 
militer ineſt nobie a natura, &xcóa ró talis c.via erpimen & 
vía ín fciam:fed ficut dicit agasel: vía m fcias ineſt bol à na» 
tura:ó vía expimẽti ineft boi a natura, (| 3d oppofitü eft 
rótalis. qð babe part ⁊ acdfinone artis non eſt a 
natura:fcd via crperimeti cft bmói:ó via experimenti ron 
ineſt a natura bol. 55oto oicencü qvia experimẽti ineft 
boi a natura. id rónem in 2:um Oicendü ꝙ m experimẽto 
funt tria.pꝛimũ cft virt? expienda:⁊ hec eſt à natura. (cóm 
cit: mod? a Ltertiti eft inucftigario rerü ſᷣ viã erperi 
méti: ⁊ bmoiinueftigario bF per applicarióem a4 opus: ct 
becnó funt a natura. C Qu into q̃rit vtrũ via rõnis infit dꝛu 
tis:⁊ videtur cp ſic:q; dicit Auic.ꝙ virtꝰ ſenñtiua quedam 
appꝛehẽdit rõnes pᷣmas:vt coloꝛes:⁊ iguras. Alia eft à ap 
———— vel mauciã eiꝰ: cbe prn fcóc inrenócs 
⁊ occulte ſenſui ⁊ vie expunẽti:g̊ aliqua eft via. (up: ⸗ 
rimẽtũ:q̃ appbendit bmói iíntentiones.Dec ides tn eff 
via rónis:erao via ronis ineft bꝛutis. ¶ 3d oppofirum eft 
ró talis. Dicit uicin lib.fuo oc aia cp m nullo é via rõnis: 
in quo non eft ró:ó ín cis nó eft vía rSnis. Ad boc dicendũ 
eq» non cft in eis via rõnis:ſed alíquíd Loco rónís ficur virtꝰ 
eftímatiua: c becnó eft fepata a vía ezperuméti ín eis:in no 
bis wero illa virtus eft fepata ⁊ oiftincta a vía experimenti. 
¶ Ad ront at ín Sxium dicendũ q cft quedam ró que oc 
ſeruit ate íntellectiue:z bec eft f; 113: € nó efrín bꝛu⸗ 
tío. 3llia eft rõ que ocferuit aie ſenſitiue: t bec fm Auic. cft 
eſtimatuua fiue $us eftímanua:c bec eft cõmunis nobis ⁊ 
bꝛutis. Sexto querif quõ differt via experimẽti affigna 
ta a pboĩ lib.poſterioꝝ:a vía — affignata in medi 
dna. 84d bocoicendü ꝙ eft quedá vía erperiméti que noti» 
ficat ca que ín ſciẽtia inqrun£:t bec eft medicina. 3lia ẽ via 
unetí que notificar pꝛincipia er bus fcietia cóficitur: 
bcc cóis ad oẽs fcias: t becaffignatur ab Arift. in líbzo 
pofteríoz. ¶ Septimo q̃ritur circa bocquó oíffertvía erpe 
rímeti perítoz:a via erperímenti ruſticoꝝ. &d bocoicencü 
ꝙ eſt qðdã mentũ quod eft cognitio ſenſibiliũ impᷣſ⸗ 
fionum que it in co;pozibusa reb? extra non reguíans 
aróne.c boceft ín rutticis. Aliud eft experimẽtum quod di⸗ 
fcernít ímpffióes a reb?« regulaf a róne:ct B eft ín peritis. 
¶ Kírca tertii principale ſic peedímus: t querif Que via 
fit certiozzan via éri:an vía rónís.c oftendif ꝙ vía 
ronis bacrónc.ornis vía que pcedit per cauſas ⁊ pꝛincibia 
ccrtio: cft illaque pcedit per effect? : ficut babetur a pBo: 
fed víarónis pꝛocẽdit per cás ⁊ pꝛincipia rei:via veroerpe 
riméetíper cffecrus-ficut ſuꝑius eft oftenfum: ergo vía ras 
tíonís certio: eft eía experimeti. Scda ratio beceft.omnis 
vía que eft caufa certiũcatiõis alteriug certio: cft ipa: f; via 
c ig 


Liber 


rationis certificat viam experimenti:q: erperimenta nó ca 
rent rónibus fuis: c vani et erperimetus qð róne non ful» 
citur:ergo via rónis certio: eft vía experimẽti.ad oppofiti 
eft ratio ralis. via erperimetinó tratcendit fenfum: fed qó 
ꝓpinquũ eft ſenſui eft certius nobis:ergo via cxperimenti 
certio: eit viaranonis, Scða ro talis eft, Senfus nó falli£ 
ficut oicit pbs in lib.de aníma: f5ró aliqn fallitur c intelle⸗ 
ctus:ergo cũ via i fit fm ſenſus:⁊ via rõnis Pm 
intelicctus;certio: cft vía expimẽti vía rónte, Tertia ró bec 
eſt:experiẽtia facit arté:ficur o:cit phᷣs. ⁊ om̃e tale certius; 
ergo vía experimẽti certioꝛ eft vía rõnis.Quarta ró ralís €, 
Dicit pbe in tertío ppyſicoꝝ.ꝙ intellectu nó femp cft arc» 
dendũ:qꝛ acdpit íllud qO nó cft in natura ficut ínfimtü: fed 
fcnfus femp accipit fimtü ⁊ manifeftü: ⁊ ome tale € certi: 
ergo cũ via experumẽti a ſenſu accipiat᷑ certioz erit. Solu 
tio ad D dicẽdũ qp via rónis € certíoz: qz vniuerfalíoz ⁊ certi 
ficás vià crperimenti. Bd rõnes in cótraríü dicendũ qp pios 
ceſſus mea circa oíetam eft duplex.Quidã eft círcaumpf 
fioncs quas derelinquit ín coꝛꝑe:⁊ fic vía imẽti certi 
0: eſt.Alius eft quí »fiftit drca caufas i ioni: fic via 
rationis certio; eft, 
A eirca quartũ fic pcedimus:⁊ qucritur cũ fapo: fit me» 
dii ín víarónis ⁊ ezperiméti:quó oiífferenter, Ad hoc dicẽ⸗ 
dum q apo: 2fideratur oupliciter.€]no modo a parte illa 
qua faat impzefliones fenfuf:c fic cadit in via expᷣerimẽti. 
Alio mo cófideratur put notificar coplexionẽ fubiectí cut? 
€ft:c fic caditin vía ronis. EScdo quent quarc fapoz ma» 
gis (irmct ſpẽm nutrimenti odo; , Zid boc dicendũ ꝙ in 
rc fapida ouo funt.f.natura ſapoꝛis € acumẽ:⁊ a ptc acumí 
níe cft via õnis:a ptevero impffionis quá relinquit ín coz» 
poꝛe eft vía experimẽti:⁊ — B ↄNnrmat ſpẽm ople 
rionis:q: immediate cauſat a cõplexione:odoꝛ vcro non:⁊ 
táco nó firmat fuam ſpẽm. ¶ Tertio quenf quare odoꝛ cft 
mediũ ín vía rónís ⁊ non ín via erperímenti, 3d boc oícens 
dũ qp fenfue nó appꝛehẽdit cõplexionẽ —— impſ⸗ 
fioné quaʒ odo: derelinquit in ipᷣo:ſed fola ratio illà cóp 
rioné app:ebedit; « ppter bocodo: eft medíum ín vía rós 
nío:t non in vía ezperincti. ¶ Quarto qrítur quot condí 
tiócs crigütur ad vià experimẽti. Solitio oicéd& 
E aorlaebeer ir rn tere prp oↄplexionali 
eſtvt acapíés illã babeat moꝛbũ ad qu£ ſpecialiter bs 
afpectum. Tertia eft vt per fe exbibeatur. Quartaeft vt in 
eodem gradu fit oppofita mo:bo, Quinta cft vt non trn fe» 
meleam erpíamur:t5 multotiens.Sexta eft vt in coꝛꝑe de⸗ 
bito vttn co:pe bois: non aſini ipam exꝑiamur. 
Lectio fecta, 
¶ Ciboꝛum ergo actiones vel paffioncs ín cozpib? 
tribus móís diuerſant. Cin? cr diuer fis cboꝝ qua» 
litatibꝰ ín nacura. Alter ex fimplicitatib?z eoꝝ com 
pofitioib?, Z crt? ex accipiẽtiũ diuerſitatibꝰ « quo 
accipiant /£und erri cibũ qͥbuſdã inuenimꝰ fepe có 
—— vcro non:qͤbuſdã vo ſtipticũ: alijs 
ſolutiuũ. vn Ariſto.qð ⁊.S.ofirmat:qͥdã inquit 
carnẽ vaccinã:⁊ ſimilia groſſa ⁊ ad digerẽdũ tarda: 
bii digerunt ⁊ citiꝰq galline pulloꝝ fine 
laudabiliũ pifcium.S5ilr nos videmꝰ md qͥbuſdam 
laudabile:⁊ ↄuenibile ĩfirmãtibꝰ⁊ illo ſolutionẽ eis 
faccrc: c ita ſanitatẽ gñare atq; cuſtodire. Alij vᷣo 
otrarío faciens oícentib?fibi cffc ftipriciiz nocitiuũ 
vtpote infirmitatis gñatiuum. Lentes d5 7 caules 
non oĩbꝰ ſtiptica ſunt:ſed — aliqñ 2:ía. Cii 
non abfolute oc quolibet eft vicendum: nocitiuum 
eũ c£ fiue iuuatiuũ: ſolubilẽ fen ftipticii: amicum fto 
macho feu inimicũ: niſi pꝛiꝰ trib? modis inueſtiget᷑. 
Anꝰ vt nature — co:poti:cibü illũ ſuſcipien 
tiũ:cõplexiões fiuc cõpoſitões coz. Secũdus diuer 


ſitates t nature ciboꝝ:ſimplicitates ds vt cõpoſitio 
nes coz. Z crti?^quó cibꝰ ille tit mutabilis ín ſuſcipiẽ 
te. Quibꝰ fufficienter in is quod qucrim? fa 
cile inueniri poteft.quare cib? alijs conueniat: alijs 
55* affi — fcilicet menti 
m affignata eft oupler vía:feilicet via experi t 
rationts;per quam nature oíete noticia ꝓcedit. 3n pac aus 
tem pte pfequirur oc inucftigatióe oícte Pm viam vtrágs. 
3Rcapit autem hec ſcientia — —— apii. c 
quarum pꝛuma agit oc inueſtigatione diete ! general 
fm víam vtramq;: tradene canones generales circa oicte 
notidam. In fecunda fcilicet w pac. : ut 
buo oiuíduntur.agit oc ipfa modo fpeciali: applicans noti 
ciam diete ad fpcdalia gencra diete: ficut ad terrenafcene 
tia: ipfo:um ptes:⁊ ad animalia ⁊ ipſoꝛũ partcs: c fupcre 
fluírates:non tamen ocfcendít ad genera pricularía diſtin 
cta:ficut ín negocio oíctarum particularium. Pꝛima ante 
pare otuídítur ín duas. In quarum pzíma jpecdit eirca nos 
ticam oícte fm viã ; i. In ſecũda ſin bac. i£óple 
to quomodo virtutes cibarioꝛum fm experimentum inue⸗ 
ſtigentur.pꝛoſequitur oe ipfa fm viam rationis. Pꝛima au 
rem pare diuiditur ín duas. In quarum pꝛima tangit mos 
dos Pm quos diuerſatur oícta. In fecunda fcilicct in Dac, 


paffióce quátü ad veros cibos tribus modis oíucrfantur, 
bümo a parte complerionis ciboꝛũ. Secũdo a parre 
tatit copofitionis:q: quidá cft ſimplex in quo líquoz 
⁊ fubftátía funt cíufde cffectus:ficut caro pullo:um. qui 


oↄſtipat.⁊ ĩducit ift.c Sa.quoꝝ vterq; hocaſſerit:⁊ 
pꝛimo ín corne ſicut in bonína:que quibuf 
dam eit vtilis t 1 


betur certus iudicium diete:⁊ pꝛimo concludit boc dicens. 

cũ p:edíctíe modis diuerſatur dieta:non poffumus fu» 
— abo ve potu: qp ſit bonus vcl malus: no» 
ciuus vel iuuatiuus: folubilis vcl ſtipticus:niſi babeatur 
confideratio modorum bozum: 7 affignat tres modos fm 
alium ozdínem dicens.ꝙ pꝛimus modue eft: vt complerío» 
nce t compofitioncs coꝛpoꝛum recipiẽtiũ confideren£, Se 
cüdus eft vt abo: otuerfitates fn copofitionib? ⁊ ſimplici 
tatibus cóplerionib? ipo:ti cófiderentur.Tertíus eft qo 
cibus in natura noftri is cóuertatur. His autes per 


coipozíe 
fecte inueſtigatis poffumus certificarí circa notíciam dicte: 
t cios opericiont io ; 


pa. €T Circa partem iftam tría funt inquirenda, Primum 
— 


dá eft vtri diuems ptibusrefpondcàt « bíuerfe virtutco, 
deron ocqeibukion —— 


Dietarũ vniuerſalium. 


pofitio MR foma mírti:d nó eft cópofitio in dabo nec 
tnedicina. Zertiaratio ralis eft. Dicit yfaac in lib.de eleme 
tis: elemẽta funt ín mixto: funt etiã miſcibilia non actu 
fed potentia:fed ab co qð eft ín potentia nó eliaunf opera 
tíones:fed ab co qð cft actu:ó res cópofita nó babet multi 
tudiné cõplexionũ a multitudine partiti: fed ab co Q3 eft fu 
pꝛa partcs:ergo exilis parnbus nó refultat nifi vni: et fic 
nõ habebit nifi vnã cóplertone:ó nó eft cibus cópofirusvel 
medícina. Quarta ratio talis eft:quedá opatio taco» 
pleríóc:quedá avírtute cófequéte fpém: ergo fi res aliqua 
babcat plures operatiões: aut boc eríta copleríone aut a 
tota fpecic.fi boc babeat a cóplerionc: fed q̃bet operatio 

ab aliqua virtute:quelibet virtus a ſubſtãtia vel 
cöplexione:g̊ fi re$ vna habeat plurcs operatióes:ót plu⸗ 
rcs cõplexiones:qꝛ vnius coplertonís vna eft operatio. Itẽ 
nó funt plurcs operatióce a tota ſpecie: q: ín vᷣnaquaq; re 
eft enatota ſpecies: qꝛ res eft íi qUeft: fíergo plures opcs 
rationes egrcdíentes ab ila fpecie:ergo plurce fpecies: qð 
eft incóueniens:crgo nó pót cfle aliqua medicina cópofita 
vcl cíb?cópofitue.( Sidoppofirü funt tres rationes:quaꝝ 
pes bec eſt. Dicunt auctoꝛes qp ín multis rebus ⁊ mixtis 
untoíuerfe virtutes ⁊ operanoncs ficuti multís reb? có 
pofitis. ccüda ratio Seeker pA e earedif ab aliqua vᷣtu 


tc ⁊ virtus vel a qualitate vel a fubftátía egreditur: fed vi» 
demus ré eandéb res operatióce:ergo neceffe eft 
(babeat aut fubftátias:ant plures cóplerioncs:ó 


fit aiquís cib? fimpler vel medíana:z víde£ ꝙ nó. 2n quo 
libet mírto funt plures ſubſtãtie mifcibiles:fed —* eſt ſub 
ftti finc virtute necs virtue fine opere: din quolibet mig 


Fo.xxj. 


liter illa que nũt a natura habebũt diuerſ⸗ ationes z 
ergo neceſſe cft cibũ vel medicinã eſſc — 
qð dicũt.ſ.ꝙ quedã medicina q com» 


tlarat:fed cbolericos cõſtipat:⁊ boc 
poꝛũ recipictiü. doidm?ergo qp — fimpler eft d 
ratur per i 4 có 


opariones in diuerſis pionibus:fiait patet ín mel 
arm eee mee 
terii eris quos vri cti potentu-nelquoam 
alterá eft ín potentia:alterũ actu: f$ ín mírto fimt partes: 
ex partibus fit mixtũ:ergo buiufinodi partes funt in 


tia:ſed ab illis d funtin —— nõ egrediun 
tur:doperatío egredicf ab co qd ibí actu: hoc aũt cft có» 
pleno vltíma vel tota fpecics:ergo ab vna cópleríóevel fpe 
Gic neceffe eft egredi plures operationes . fid oppofiti eft 
Q6 dicit Auicẽ. ꝙ boc nó eft poffibile ꝙ cũ fint oiuerfe virtu 
tes:ꝙ fint ín eadem complerione fed fintín oíuerfis. tem 
operatíóes a virtutibus:virtutcs a fubftátgs egrediuntur 
ergofi in cadem parte fint contrane lones:ergoz có 
E CONNU € ADIMMEE ——— 
—— sever yd upie serios leri unt quartuoz 

fundan£ ín oíuerfis ſubſtãtijs. Pꝛima virtus eft 
fubftantia calída aromaríca: c erpanditurin fuperfide, Sc» 


etbeceft magis fubtilis , Quarta eft ftiptica frigida ct fic» 
ca. £r pꝛedictis ergo patet cp non eftpofliblle diuerſas ope 
ratíones 3b eadem parte ; Tertia ratio talis eft . ow 
dt Haly ín commento ſupꝛa tegní . c vniuſcuiuſq; mẽbꝛi 
cft via pꝛopꝛia vírtus:que eft pꝛopꝛia complerio membz:í 
nd Quam opatur 7 attrabít nutrimcentum:7 conuertit ad 


naturá:óín vna fubftátianó fünt plures cóplerióes : d 
necs virtutes: q: vut cõplexioni vna refpódet $t?. 
4r - dicendũ q ab? n5 ðꝛ 2pofit? q: b diuer⸗ 


:f5 ð cópofitus a diuerſis partibꝰin qͥdus 
€ » 


b VLiber — 


ſunt diuerſe opatiões t vᷣtutes. Adaliud diccdũ ꝙvno mõ 

dꝛ medícuna copofita qꝛ plures hʒ opanócs: t ficapud me 

dici nó dꝛ cópofita: q: femp babet vnam pzincipalem: etfi 
plurcs pabeat ep cófequenn. $5 à: mediana copofita q ex 
oiuerfis virtutibus 2ponit;t bec cft oupler. quedá cft po 

pier diuerſitatẽ partiũ: quedá 90 ppter diuerſitatẽ — 
xionũ:quaꝝ vna facit alia latere: vt eft in aqua calida: ficut 

oicit Bał. in lib. de fimplid medicina.c fico; medicina copo 

fità ppter oiuerías vᷣtutes. Ad aliud dicendũ vy partes fm 

fc pabet plurcs virtutes 7 plures cõplexiões:ſᷣm ᷣo ꝙ funt 
ín migto habẽt vná naturã cómuné, ¶ caido qri£ ppter 
quid dà cibi ↄpoſiti fint; quídá n6: c quida ſunt in qbus 
liquo: eft eiuſdẽ virtutis cũ ſubſtãtia: in quibufdá babent 
cotrariasvirtuteg:vt ps in caulib?:quoz ſubſtãtia eft ftípti 
Ca:uquo: eft laxatiuus:⁊ vide£ ʒꝛiũ:q; qð deſcindit᷑ ab ali] 
attefta£ ei a quo oeſcindit᷑:ſʒ liquo: oefcindi£ a fubftátia: & 
fi ſubſtantia cft ftiptica t ſuccus.Scða ró bec eft:ota nutriü 
tur cibo oino fimtü in actu:qꝛ Fm £Dal.nutritio eft perfecta. 
aſſimilatio nutrientia cü nutrito:ó neceſſe eſt vt fübftanna 
caulis nutriat oino ex Dumiditate fibi ſiłi:ſʒ ex illa humidi⸗ 
tate fit íuccus: g oĩno eft fibi fimilis: fi ſubſtãtia eft ſtipti⸗ 
cat fuccus. Zertia ratio ralis eſt:ſi plãta eft falfa p naturam 
atrrabit fibi ſimile a quo nurrif: á ci caulis fübftária fir ftí 

pica: ligré qué artrabír necefle cft eſſe ſtipticũ: nó ó líquoz 
caulis erit laratiuus. Ad oppofirü eft qð oícit auctoz.f. cp lí 

quozeft laxatiuus:ſubſtãtia thpnca. Solutio ad boc dicẽdũ 

fm quoſdã ꝙ cà bui? cft oupler. vna cft a parte Ptutís plã 

te:aua eft a partc ſubſtãtie q cft ín pláta. goicit icif ꝙ funt 
quedã plante q̃ habẽt virtutẽ actiuãtoꝛtẽ:⁊ mult attrabüt 
humiditatẽ:⁊ tunt debilis cõuerſiõis:⁊ remanctilla humi⸗ 

diras ín poꝛis plãte.talis em eft caulis: cũ em radix eius fit 

fo:tis fo:titcr attrabit humiditatẽ:que cũ debiliter fir 2uer 

fa ⁊ oigefta:fivwtute cóuerfiua debili recipit acumé et falfe 

dinẽ per quá laxat.Aliter 90 dicit Auicẽ.ꝙ boc eft pprer oí 

uerías fubftánas à funt ín pmór pláta, £ft em̃ qda fubftan 
tía d eft ſubtilis:rõne fui acuminis mo:zdícat inteftínaz pũ⸗ 
git: bec folii exit ín iure, Alia fubftária ſtiptica groffa q rc 
manct; bec cóftipat. zd rónes ín 5:íii oicendt qp alíqd de 
fandif ab aliquo ouplícíter.vno modo ficut pare ci?:t bog 
modo eiufdé nature cft cũ íllo.alio modo ocfcindit aliqd ab 
alioficut cótentü:c B modo qð oefcindif ab alio nó eft eiuſ 
dé nature cũ illo:f«d liquo: a fubttáría caulis ocfeindit ficut 
cõtẽtũ:⁊ nó ficut pars: t ppter boc nó eft eiufdé nature cũ 
caule. &lel aliter dicendũ iP liquo: ꝑ qué caulis laxat refoluí 
tura ſubſtãtia ſubtili d eft ín fupfiac caulis:⁊ buic atte ſtat 
€ nó ſubſtãtie groſſe terreftri q̃ obtufa eft ⁊ ftiptica. vin be» 
ne dicit Auicẽ.ꝙ quáto plus lauant caules tátomasis funt 
ftiptia:q: ato fubftária fubrilis reſoluit᷑. 8d aliud o cendi 

q ficut eft oupler fubftátia in caule: fimiliter eft —— vir 

rus ⁊opatio € duplex líquo: , ££ft em̃ liquoꝛ vnus ſubtilis 

c acutus: er quo nutrit (ubtilis fubft áría q cft in fupfiae, 


Alius groflus terreftris:er quo nutri£ ſubſtãtia caulis groſ 
fa cc terreftríe: ⁊ pꝛimus affimiüatur fubrili ſubſtãtie ín vir 
tute:ct fecundus groſſe. 


€ Xirca terti pui —— qrif quare raphanꝰ 
digerit ⁊ nó digerik: vidct ꝛiũ: virtus p qua cibus reae 
pit impꝛeſſionẽ eſt paffiua: (5 virt? p quà digerit eft actíua 
fed mbilbabet ouo: nó eft verá ꝙ rapban? 7c. 8d D oic 
dũ qm̃ inrapbano eft quedã fubftátía calida fubtilis:c per 
bácoigeftione cófoztat ⁊ oigerit : babet etiã quãdã fubfta 
ti groffamz viſcoſam:⁊ quãtũ ad bác nó oigerit ([ coo 
querif a quo babet boc abus q quofdá muat: dbufdá noz 
cet:vtrũ boc babeat a parre cóplerionis:vela tota ſpece:⁊ 
vide£ qp nó babeat a cópleríoe.nà multi cibí funt ciufdé có 
pleríóte:ficut caro bouina⁊ caro eaccínac capꝛina:ſʒ Gdam 
à Quibufdá comedi£ ab altjs nó:ó bocnó bs cóplerióe cũ 
quibufdánoceat quoſdã iuuet:ó boc cft abalid —— 
oↄplexionẽ:hoc aũt nó cft nifi ſpẽs: 6 a tota ſpẽ.Scða ró ad 
idẽ tal eft. Dicit £DaL.i lib. opleriontizqp mẽbꝛa attrabüt nu 
trimẽtũ a tota fpe: fs mẽbꝛa nó attrabüitnutrimétü nifi qo 
eft fic qñ funt in naturali diſpoſitõe:g fir ops cp in cibo eft 
aliq fitirudo p quá mẽbꝛa ipm attrabüt: c ipfo nutriant: fs 


alii n5 belectant mẽbꝛa: ned nocet mẽbꝛis nifi fin d» ipfa. 
nutriüt:ó boc erít a tota fpc ⁊ nõ a cõplexiõe. Zcrtia ro tas 
lis cft.ró medicine eft agere ⁊ abi pati; (5 mediciná quedas 
mẽbꝛa reſpiciũt a tota fpé t quafdà egritudines:g fifrin a» 
bo fm naturà paffiuá neceſſe cvt habeãt aſpectũ ad mẽbꝛa 
nutriéda a tota pec nó a 2pleríóc, Ad oppofitü cfr hec rõ 
cibus oelecratvcl nocet p illud qð nutrit £ oꝑat:ſʒ dicit aui 
cẽ.ꝙ cibꝰ nutnt a materia operat:g p b nocet mebr] vł de 
lectat:ánó a tota ſpẽ.Scða ró ad boc talis cft.p illud nocct 
4 iuuat p QU Ds cóuerti ad mebz3:f5 tota ſpes corüpit ⁊ nó 
remanet;ó iuuamẽtũ ⁊ nocumẽtũ nó attédi£ a tota fpe. So 
lutio ad boc dicendũ ꝙ qͥbuſdã eft aligs cib? »ucnies a tora 
fpe c cóplerióe: t dbufdá nocet Dicẽuũ g qp cib/tría oꝑat᷑. 
"umi cft ꝙ tráfmutaf a natura nfi coꝛpis ⁊ fpolíatur fua 
fpé: ficaib?nutnt a materi. c ficiduit ſpẽʒ mẽbꝛi.Scð⸗ eft 
q p dltate d eíremanfit q̃ foꝛtioꝛ erat qualitate noftri coꝛ⸗ 
dis ĩmutat:⁊ fic fua jlítateopa£. zertíi eft ꝙ fpés quam 
5tn potétía ducit᷑ ad actũ:⁊ ficnutrita rota ſpẽ: ⁊ p b prs 
oto ad pmi. ld alíud dicẽdũ ꝙ tora fpés cft duplex.⁊ fimi 
líter ↄpiexio:q̃dã em̃ eft d eft ĩ cibo actu p quà panís bs fpc 
a£ panis 7 caro carnis:⁊ bec fpolía£z p haccibꝰ nónutrit, 
Eſt alia ſpẽs q eft ín potẽtia d oucif ad acti: p bác cib?cft 
funile ⁊ nutrit: c quofdà iuuat « qͥbuſdã nocct. vir cà pua£ 
cib? pma fpé remanet matería abi in patiẽdo opaf ad ſuſce 
pos fpei ⁊ cópleriois p quas affimilanf mẽbꝛo vcl mem 
ꝛis:⁊ ppter boc oícit Auicẽ.ꝙ cibus opa£ ⁊ nutrit. Per b 
ptsfolutio ad aliud : q: panís nó nutrirp ill ſpẽm q̃ cft pas 
nis ⁊ bec fpolía£ a cozpe:fs nutrit p illã fpem qua eft cibus 
fa — D pte reducit m dbo oc potctía ad actum, 
¶De natura humanoꝝ coꝛpoꝛũ.Capi.iij. 
Lectio.vij. 
MOnium humanoꝝ coꝛpoꝛũ natura tripli 
citer eſt diuiſa:vel ex compoſitione: vel ex 
cõplexione:vel ex accidẽtibus q̃ extra na⸗ 
- turã aliquãdo patíf ftomacbus. Ex ↄpoñ 
tío duplr. In oi efi coꝛꝑe duo furcula diuidunt᷑ cc 
fellis oꝛe. vnũ matus altero: alter vᷣo mín? altero. 
Maius naturaliter ⁊ in pluribus ad inteſtina diri⸗ 
gitur. vii ⁊ malta cholera a felle deſcendentia ín ca 
zotjciunt: que ncceffiras expetit vt quícád ec feci 2 
u$ ciboz adunat : ccpellaur ab inteſtinis cbolera 
mosdéte inteftinoy fubftanriavr ad eijciendas feces 
fc moueãt.Minus ad os ftomacbi vcnít: cui mode⸗ 
rate cbolerà inijcit ibus adínuct in digerẽdis cibis 
ftomacbus:z Gcád groſſe humiditatis ibidẽ coaduz 
naf mundificet᷑. Pec aũt ín boibus aliquãdo diuer⸗ 
fant: vc minus ad inteſtina veniat poꝛtãs cís paruã 
cholerã. vii actio cholerã deficiat in inteſtinis: ⁊ oo 
minc? ín illis phlegma⁊ ingroſſetur⁊ inalbãs quod 
digerik « feces egredi velociter pbibeant᷑: ⁊ tẽpoꝛe 
excũdi diſcoꝛdent.vnde ⁊ plurimi incidũt ín paſſio⸗ 
nes colícas: que er groſſo pplegmate naſcunt᷑: ⁊ ab⸗ 
undant ín inteſtinis lumbꝛici aſcarides ⁊ fimilia. 
€ Maius aũt ín ſtomachoveniẽs multã ſibi inficit 
cholere quãtitatẽ:vt hãc habẽtes ciboꝝ fübtilitiz ve 
locit digerẽdoꝝ patiant᷑ in ſtomacho coꝛruptiões:⁊ 
groffa dure digerẽdavelocit᷑ zpfecte digerant᷑ Groſ 
fue em̃ cib? repugnat multis choleribꝰ:⁊ 5 ca induz 
raf cinobedíce efficit:vt caloꝛis naturalis actiócs in 
co oplean£:vii « pfecte digerit᷑ Z cuis vᷣo cb? z ſub 
tilis ppter inſtabilitatẽ « velocitaré nó pot 5 repuz 
gnare multo» cholerũ quãtitati:⁊ idcirco ín illã mu 
taf ilico: ⁊ cbolerib? iftis affimilaf eifqs vnit ende 
quid medícoz cõplexionẽ cpoleríci:ctti pelegmari 


Dietarũ vniuerſalium. 


ca ſit arbitrant᷑:ꝛ poſſbũe cft et cõplexio eoꝛum fit 
egmatica:⁊ multa oc cholcraꝝ quãtitate ĩ ftoma 
cho adunat᷑ ꝑmaius furculũ 2 felle ad cs ftomacbivc 
nics. Itẽ pom̃bile cft vt cõplexio coꝛꝑis fit cholerica 
⁊ calidiilima:c à in tomacbo caaunaut᷑: cbotcríca 
fint paucx;q: oe a felle veniẽs ſtrictũ cft ⁊ paruũ.ca 
loꝛis eii copiccióis coꝛꝑis cà eſt mulrítudo cholere 
ín ſtomacho ſanguini comixte.q̃ p reti? coꝛpoꝛis mẽ 
bꝛa diuiſa cít:z multitudinis cholcre in ſtomacho cà 
cft lazgiras ois maioꝛis in ftomacbo a felle venien⸗ 
tis: c paucitacis cholcre ĩ ſtemacho c3 cfr anguſtia 
oꝛis minoꝛis 5a ſtomacho a cilc venictis. Aliqñ vo 
os largũ cit cholera ſanguini ↄmixta:q̃ 9o p cozp? 
diuidunt᷑ ſunt pirua.. vñ ad ſtomachũ currẽtia ſunt 
muita ⁊ cõplexiõis eſſentia parua:tñ cholerica. £ft 
aliqñ cholera ſanguini cõmirta multa:⁊ os a felleve 
nico ftri elt; ⁊ quod cholericũ ad ſtomachũ vcn: 
parui vide c coplexio cboleríca c£ ⁊ calidimma 
fed ftomacbo oifíimilis. 
Aífignatis modis Pm ——— — ín dieta. 
a hac parte ꝓſequit oc inueſtigatiõe diete 9m viã experi 
A oc pei euin eiꝰpenes oictos modos. Ontifio goi 
uidit aüt hec pars in ouas pcs. 3In dri pina determinat oc 
oiuerficate diete a parc: oifpofirion cozpoz recipiẽtiũ. In 
ſcða.ſ.an hac: Diuerſtas ciboꝝ cr naturís (pfozus.octermie 
hat de diuerſitate diete a prc fuc nature. SPꝛima pars diui 
difin duas. In dri pma tangit tres modos: penes quos 
diuerſat᷑ dieta 2 ptc coꝛpoꝝ recipꝛẽtiũ. da I:84. Lin bac.f£c 
ↄpoſitiõe ouptr. pfequit oe ouicrfirate oícte $m ios to» 
dos. Pꝛima aüt cit incuuſa.Scða Voín tree oiuiditur. In 
qrü pma aſignat ouerátaté diete a pte opofitórs coꝛpoꝝ. 
In ſcða.ſ.ĩ hac. Diuerſitas coꝛpoꝛispᷣm natura affignat ci? 
diuerſitatẽ a pte ↄplexiõis coꝛpoꝝ. In tertia.ſ. ín hac.Cibꝰ 
coꝛrũpit᷑ aſſinat ei?oíucrfiraté a pre accidẽtiũ: d cxtra na 
turã patit ſtomachus. Pꝛima aũt pars cim pma prz capi 
fpectat ad piente fpeculationc. sSüt igit ĩ pᷣſenti tcránc ouc 
partea, 3a qrà pma afüignat illos tres modos. In feda pꝛi⸗ 
miüípfoz ꝓequit᷑.Scða pars diuidit᷑ i ouas ptes. 3n qua 
rii piíma atfign at naturale cópofirion? co:poz d ín furcuuis 
a loculo fcllís ad ftomacbii cad inreftina delegatis »fiftit, 
3n ſcða.ſã hac. Hec aũt align i boib? oiucrfificant . affigr 
diuerſitatẽ ipſoꝝ in coꝛpibꝰ p quã actio diete ofuerfa£. ^im 
tertia.f ín bac vfi dd coz cholericã.amignat diuerſitatẽ in. 
cõplexione toti? coꝛꝑis pencs officíü furculoz: in qua firoe 
ceptio circa iudiciũ Splexionis. Sicigit᷑ funt q̃ttuoꝛ ptee in 
pꝛeſenti lectione. ¶ Eirca pꝛimã & nte affignat diuerñtatẽ 
corpoꝝ dicẽs: qp triptr diuerſat oifpofitio corpos. primo à 
parte ↄplexiõis:ſcðo a pre copofirióis : tertio a ptc accídés 
tii ſtomacho aduententium ra oícte oꝛdinationẽ GT irs 
£x (coa parte affigaat ofuerfitaté »pofirióís d ín pdictis 
furculis cõñiitit.dicẽs q bec eft diuerſitas ín »pofitióc q:a 
ciſti fellis ouo furcula oetegant: ⁊ maiis ad inteſtina dele⸗ 
gat po:tis cíe cboleri:vt p fpfam fupflua müdificen£: z p 
c? incitationẽ inteſtina excitãta fupfiua expellãt.Minꝰaũt 
ad infenꝰ os ſtomachi mãdat᷑ ad fundi cholerã postáevt p 
eã digeſtio co:o:tef ⁊ lüpflua mũdent᷑. Circa tertiã par» 
tzaffignat diuerſitatẽ boꝝ furculoz Pm ꝙ mín? ad nreſte⸗ 
fia: maíus ad ſtomachũ delegat᷑ dicẽs:ꝙ in dbufdaboibus 
ũgecidit: vt mín? ad ínteítina:t maíus ad Nomachũ oce 
lega£ Un in taub?aroffc « mite feces i inteftinis coadunie 


tur cr illis oíuerfe generant earitudines:ficutílla quc cft. 


oppilatio maet inteſtini: ⁊ vermes lõgi.ſ.lũbꝛici ⁊ Lari. (eu 
curbitini. Scdo dicit oe ftomacbo ꝙ ci ad ftomacbum ma⸗ 
ius delegak:magnus fit calo: ín ftoimacbo: vt cibi fubtiles 


adurant:aroffa afit oíqcrant 4E inca cuarta parté oſten⸗ 


ait ꝙ ouerfat oífoofitio co:pís penes officíü pdíctos furcu 


Ios: cin illa pte jttue: mrédir, quó complexio coꝛpoꝛis ape 
paret cholerica cũ fit phlegmatica oíccug: q qñq; hõ phle⸗ 


Fo.xrij. 
gmaticꝰſᷣm totũ coꝛpꝰ: appetcpolericus ppter maius fur 
Qui mutta cholera ad ſtomachũ portãs.Sxcoo ohd:t qe qno 
qoc dic Sud pprer multas cpoieram totíus coꝛpoꝛis cr 
haucitate ci in (rcmacpo.Zerao affignat cám mitituoinis 
cholere toti? cozpis € ftomacbi « pauatat] vtriuſq; dicẽs ꝙ 
cà mttitudinis cpolere toti?co:pis € mlatudo cboiere cü'fa 
guine p torü co:p/oiffuf's. cà vᷣo bolerice cõplexidis ſtoma⸗ 
chi c largitas furculi ꝓpt᷑ quágntta copia cbolerc aa ips dele 
gat Quarto oſtẽdit qp er hurrei oiucrfirate accidit oiucrfi» 
tas in pirudine toti? co:por?z ſtomachi dicẽs:ꝙ qrag cbole 
ra cũ fanguie diffuſa eft pauca: ⁊ furculti ad ſtom achũ oclz 
gàtü magni cii dinulza fluit cpolera; tunc totà haoitudo 
ph egmatica apparet: ftomacbo align accidit unm: fic 
appar-tbabitudo coz pis ↄtraria ſtomacho:⁊ fic pzrcrinté 
rio buius partis. 
¶ Mircã partc iftá tria inquirunt᷑ Seimum eft oc neceſſi⸗ 
tace furcuti delegati a cin fedis, $Pcóm cft oc oꝛcine cot 
fpofitióc furaii ᷣmõi.Tertiũ cft oc diſpoſitione ftcimacpi, 
¶ Cica pmü fic poecdi£; c ünt sefurcio ocl: gato ad vite 
ftina: c vide£ qpnüllá vtilitatẽ erbibcat inteſtinis: q; in re 
ſtinis viget vᷣdꝰ expuiñua ꝑfrigaũ ⁊ hũcũ:nñcut dicit Joã. 
zauicẽ.ꝑ calicü min? c frigidü in plus:gcũ cbolera far cali 
dap cholerã novigezyDerpulfiua:ó furculũ p qð ad inteſti 
na delegatcholerã:nullã vtilitatẽ fert nteſtinis.Scða rõ 
talis eſt: ad expulſionẽ reqᷣrit᷑ lubeicatio inteſtinoꝝ⁊ nolis 
catio fecii:f5 pplegma lubricat ⁊ mollificat: cholera vᷣo deſic 
cat:ó facit pbiegma ad expuiſionẽ: ⁊ cbolera :mpcait.Ter⸗ 
tia rõ ralis eft. eidem? qp in ſebꝛibꝰ cbolericis ocbilis cftviz 
tus expulſiua:⁊ cã huiꝰ cft qm colera d oelega£ adintcfti 
na ocficcat feces c indureſcit:g̊ cholera non ad;uuat ad ex 
ẽ:g̊ nulla eſt vtilitas furcuii octegati ad inteſtina:q; 
p ipfum cholera oelegat. Ac oppofitü funt rõnes pꝛima t3 
lis eſt:oĩs humoꝛ püígés ⁊ mozoicás inteſtina ⁊ exatans ad 
expulſionẽ valet ad cofo:tariou£ virtutis expu ſiue ín inte⸗ 
ftínía:(5 cbolera eft hmõi:gvalet ad ezpulfione Sca ro rat 
€ft:ois büo: excoꝛiãs 7 müdificàs izcftina valer ad expuno 
né cholera cfz hmõi.vñ meliuuat erpulfionczq: conuertit 
ad ge"? cboterici:ó cholera iuuat erpulfione Tertia ró tas 
lis cft. Dicit Sat. in cómento fupza regimẽ acurog:q mel 
iuuat expulſiuã:⁊ cá bui cft:q: cõuertit ad scn? cholencũ 
⁊ inoucc vetre  mo:dicat inteftína: gcholera iuuat ad ep 
pulfione.Auarta ró taF eft. Dicit sDat.in 2méro fiip apbo, 
fup apbozífin illũ.Qubuſcũq; iuuenibꝰ cziftenb verres 
ficci cc.cp babétesvérrcs cóftipatos in iuuẽtute:bñt nuxiłi 
lee in fenecrute:2 ecõuerſo: t càbui? eft: q: iniuuẽtute co 
lera oclegat ad inteftinaz moꝛdicat ⁊ excitat az nuxũ:g coo 
lera iuuat erputfiua, Solo ad boc dicendũ:ꝙ cbolzra izuat 
—— róncs ín Zꝛiũ dicendũ ꝙ virt? czpuifiua 2foz 
tat fcr modis. "»:ímo mó p lubzicationé iiteftinoz ⁊ fccüz 
«ficiuuat a cibis hũidis. Scðo mo iuuat᷑ a cibis cópumen 
tib?feces:vt vter cõpꝛeſſus cffundit aquá:« fic iuuaf p põ 
Tica: vt p pira c cófilia:q: bmói larár 2pzimedo. Tertio mõ 
4uuat a reb? calefaciẽtibꝰ:⁊ fictuua£ a rebꝰ calidiſſ. mis. en 
enfoꝛbiũ fic»fozratzq: laxat liqfaciẽdo ⁊ diuidẽdo crcffum 
pblegma.Quarto mõ iuuat᷑ a reb? lenictibꝰ feces: ⁊ ficus 
uaf a violis ⁊ pꝛunis 7 cófimilib? Quinto mó iuuat arcb? 
müdificátibusfeces:t ficíuuaf a melle.Serro mó arcbus 
excitantibꝰ c moꝛdicãtibꝰ ínteftins ad ezpulfionem . c bis 
duobꝰ modisvltimis tuua£ erpulfio p cbolerá-z ficfoluun 
"tur ouo pᷣma.Ad tertiũ oíceda q cpolera ẽduplex.q̃dã ẽ in 
naturalis:⁊ bec ocficcat ⁊ vꝛit feces.alia énaruraus nf pa 
rata: cbec moꝛdicat inteſtina 7 pungit ⁊ müdificarea a feci 
bus ⁊ D nó oeficcatfeces: Geaſdẽ diuidit e fübtilistzz eas 
rcádit aptasad expulfione 4r Sco dn£ de furculo oelega 
road ttomacbum: ct querícur vtri appetiríua iuuetur vel 
digeſtiua vel oẽs virtutes que ſunt in ttoriacbo vatacrías 
liter: ⁊ oftendif cp per cboleram iuuetur appctitiua : quia 
virtus appentiua ftomacbi cft p:opterinanitioncm toma 
chi c alioz mẽbꝛoꝝ:ſ̊ cbolcra rónc fue caliditat? ↄ ſumit et 
inanit ftomacbü:fs oẽ tale appetitiuã adiuuatzd coot. fos 
tat appetitiuã.Scða ro ral é Dicit Tõſt.⁊ &uic. ate appe 
titiua ſtomachi ↄpoſita ẽ ex (cufibili c narara!í:fs finc calo 


Liber 


re nibil cft fentire: ficut dicit pBo:ó cbolcra ratiõe fue cali? 
ditas excitat feníus:f qn fenfiriua excitat᷑: appetitiua có 
ſoꝛtat᷑: g cpolcra cõtoꝛtat appetitiuã.⁊ huius cá cft: q: cotoꝛ 
tat $cuzé tenfibile ex d cópomf appetitiua. ¶ &idoppofi 
tüé qð oic ióaCan tegni.g fto u$ frigaus bon?ctt ap. 
petere: t male digerere: caudus 9o bon? oígerere ⁊ mai 
appetere:ó humoꝛ q eft calidus cófo:tat digeſtiuã:⁊ impe⸗ 
dit appetitiuã: f5 cpolera é hmõi:g̊ nocet ftuti appetitiue. 
Scda rõ tabs cft Nibil qð viftedit pres ⁊ dilatat ftomacbü 
iuuatappetitiua: «cà cft qꝛ refoluit ⁊ mouet cibũ sd omes 
partes ſtomachi:⁊ ita ſſomachus ſentiens ſuã repletioncs 
nibil appetit:ſed cholera exiſtẽs in ſtomacho bec oia oꝑat᷑: 
£rgo nocet appetitiue:lʒ iuuet digeſtiuã. Tertia ro bec eft. 
Simile ct oc reb? exterioꝛibꝰ ⁊ interíozib?: f$ calida eppibt 
ta appetitũ ocfectár:frigida o appetitũ cõfoꝛtãt ⁊ excuãt: 
vt vua acerba ⁊ ſilia:g̊ cholera cũ fit calida appetitũ nó con 
fo:tat, oto ad boc dicendũ:ꝙ appetitíua p choletã no có» 
fo:ta£:(5 9t? digeſtiua. ¶ Ad rónce in 2:1 dicendũ: qp ap 
pei? viget p inanitione:q: fiat oicit Auicẽ.hec eſt imme» 
diara cauĩa appetitꝰ ⁊ attractionis ipfius abt : cbelera ron 
inanít.facit cm duo. Unũ ꝙ fadt ad cõſũptionẽ dboz: « fic 
appetitiuá vidct adíugare, Scðm eft ꝙ oilatat t diſtẽdit ci 
bos p ſtomachũ « replct ipfus phãtaſtica replerióc: c ficum 
pedit appetitiuã:vñ plus nocet q? iuuat. 8d fcóm o:ccndus 
qp virt? appctitiua ftomacbí cópofita eft: f$ fenfus nó faat 
ad apperirü:fcd faat ad pcc qp fentíaf inanir.o:(5 poti? im» 
pedirinanítioné:z ꝓpter boc non adiuuat appetitiuam. 
¶ Tertio drit pprcr d3 in choleric viget apper.2cot?« nó 
appetit? dbi. Itẽ dr.£ drcfrigidiras aduiuat appetitü fto 
machi 3bcuào villos ipfius ⁊ coꝛrugãdo: ad coitũ $onon 
adiuuat 3bendo virgà vel matrice-f5 eytendendo t dilatan 
do.Ad hoc dicendũ q appetítiua cibí viget pinanitionem 
ftomacbi « alioꝝ mẽbꝛoꝝ.vñ fentiens fua inanitionẽ appe⸗ 
nr i:frigidü 9oinanit t coadunarptcs ſtomachi tà 
bi:calidũ vo oilatat ⁊ diſtendit cibũ p ftomacbü:idco ftoma 
«bus nó «cé gera An cioe idu o qii d nó calidi 
Sed ad appetitũ coít?Qtruo: reqrunt᷑. Pꝛimũ cft foit? ima 
gin tio, Scðz cft mala cõplexio ſtimlãs. Terri € vetofitas 
virgã crigéo Quartũ cft multa repletío: ⁊ ad oĩa ifta adiu⸗ 
uar caloz: t iõ calo: adiuuat appetitũ coít?:f5 frigidü nocet, 
É psfolutzo ad fcóm:q: appetitiua coitꝰviget p extẽſionẽ 
Lud in viro. 3n matricc o viget p attractione;q: calidũ ad 
boc iuuat. pzopter boccalidus iuuat appetuũ coitus: per 
bocfoluitur ad tertium; z 
«T Tirca tertiũ pꝛincip ale I fic: q: q̃rit᷑ de neceſſitate 
furculioeleganiad ciſtim fellis:⁊ q̃rit ppter qd maius natu 
raliter delegat ad inteſtina:minus ad ſtomachũ:⁊ vidct có 
trariũ. 3n ſtomacho vigẽt oẽs virtutes vniuerſaliter: vt ap 
pctinuaz digeſtiua retẽtiua t expulſiua:⁊ in inteſtinis vna 
eft$Pcrpulfiua:f5 vᷣtꝰ digeſtiua ⁊ expulſiua iuuant᷑ p cbole 
rá:á mato: eſt vicinitas cholere in ſtomacho d i inteſtinis: 
ergo maio: pars cholere 05 delegari ad ſtomachũ d» ad inre 
fnna:á maius furculũ 05 ad ftomacbü oclegarí: mín? ad in» 
teſtina. minꝰ ppter nimiá neceffitate, Scða rõ ralís € : bma 
digeſtio viget in ftomacbo: f$ in pma oígeftióe terrenafcés 
cõuertit:g toꝛti acéte indiget ad B vt 2uerta£ : foꝛti indi⸗ 
get caloꝛe:ſ̊ cbolera p calozé ſſomachũ »fo:ratz digeſtionẽ 
curat: maío: eſt neceſſitas cbolere in (tomacbo d in inte 


€. Soto ad Boícédü]q mín? furculũ ad ftomadoüoclegaf: 
vndquis cbolera ad 
Quis cm ſit mẽbꝛũ frigidũ:tũ bs caloꝛẽ veniẽtẽ ab aliis mes 
bꝛis drcüftátib?: vr a coꝛqe:epate:⁊ felle: fplene: ídco fto» 
macbus nõ indiget cbolera in táta quátitate ad oígerédus 
fed inteftína funt valde frigida t nó babét ab aliis caloꝛẽ: 
quia valdc oíftant ab illís: t idco egẽt cbolera ín marmía 
quãtitate ad expellendũ. Ad róné dicendũ ꝙ digeſtiua cít 
poſſbilis in ftomacbo c nó expulſiua:⁊ bs ſtomachus calo⸗ 
ré ab alijs mẽbꝛis ſibi veniente: t 16 nó eget cbolera ín tãta 
quãtitate. Ad aliud dicendũ ev dPnís terrenaſcẽs ſit indiſpo 
ñtũ:tm̃ ſufficit calo: d delegat᷑ ab alijs mẽbꝛis abſq; magna 
quãtitate cpolere ¶ S90 Qrif q̃re nõ mittatur rᷣircula a 


ſplene ad lteſtina:vt melãcholia delegata ad ea cófo:tetín 
eis vᷣtutẽ rerétiuá:cad ſtomachũ cfi melãcholia p lui ſiccita 
tcm cẽfoꝛtet retentiuã p fui frigidirate appetitiuã.ad boc 
dieẽdũ cp ipl£ nó bs furculá notabilẽ:nec etiã illó eft necefle 
qꝛ ftomacpus oc tui natura cft frigidus 7 os ei? neruoſum: 
« idco in (c p5 ppter qð appetit:f5 bf ad ſtomachũ ⁊ inteſti 
na tráitmitnt quedá pare melãcholie ad cõfoꝛtadũ virtute 
retentiuam 7 appetitiuá per quafdam venas meferaicas . 
¶rertio drif quarc ppicgma non babeat ꝓpꝛiũ babitacu 
lum ficut colera vel melacbolia. id poc oicendum ꝙ pble 
gmavíá ps cà fanguine; ⁊ cũ co diſcurrit ad fingula mem» 
b:a coꝛpis:⁊ ci (anguis ocficit a nutnendo natura uertit 
ad pblegma: coucrtitipfus in fanguine: t er eo loco fané 
guis nutriat mctmbza:c ppter boc natura nð fccit ppꝛium 
Tcceptaailipblegmati:15 oíffundit p tecũ co:p? qm nutri 
tio cft pola mébza co:pis: nó aũt eſt ficoe colera t melan 
cbolia;c ꝓpter boc badet pꝛopꝛia receptacula. ¶ Cuarto 
q̃nt᷑ cũ fplzn fit cá rilus müdificádo ſanguinẽ a melãch olia. 
f eds cpolcra attracta a afti fellis⁊ müdificara a fanguine 
adt ad mitigationẽ ire ; ⁊ itaꝙ faciat aial mãſuetũ:vñ fib 
nó fadat nec fplen cá rífus.s£ótrariti vo dicit vuigus p büc 
$fus.sSplen ridere faatcosit amare íecur. Zid b dicendũ ꝙ 
aliud eft officit aftis fellis: alíud ſplenis: q: ſplẽ fanguine 
müdificar:z melacholiã in fc redudirz wn natura gautfa exci 
tat ad rífus. In aft 9o felis non recludit cbolera foli: fed 
etiã ibi ebullit: vn inflámanzozost fanguíne: ſpũs eratat 
ad irã ⁊ nõ ad mitigationẽ ire. De caufis vᷣiuũ dicẽdũ ꝙ " 
petitus cft duplex:cibi ⁊ coitꝰ.pꝛimꝰ vígctin ftomacbo. fe 
cũdus aütab epatc bs oꝛtũ. Ite iecur eft ín aialib?loco epa 
tí9:c iõ amo: eft in iſtis:qꝛ epar eft pꝛincipiũ amoꝛis coit/: 
pulmo $oq; facit ad voce cft cà vocis. fplen $o ppter mũ 
dificaríone (ang.:is a melãcholia cà eft rifus.ciftis fellis pzo 
p ebullitioné cbolcre in ipat ínflámatione ſanguĩs ĩ coz 
ẽ cãire.¶ Quinto q̃rit drecgeftío auiũviuẽtiũ oc rapína 
eſt alba:in altjs auibꝰnõ.Ad B dicẽdũ:ꝙ in auibꝰ oe rapina 
tota cholera delegat᷑ ꝑ maius furcutii ad ſtomachum: cio 
in eis eſt foꝛtiſſima digeſtiua ⁊ foꝛtis appetitꝰ.vñ ccmecüt 
carnes calídas: « illas oigerüt: ad inteſtina Yo parti vcl nis 
bil tráfinitti£ oc cholera:⁊ iõ in cís egcftiócs nó citrinant᷑: 
fsremanét albe ppt frigiditate ĩteſtinoꝝ. In alijs vᷣo auib? 
eft ecõuerſo:qꝛ pari oc cbolera mittit ad ſte machũ: « ma» 
fo: pars cbolere mítti£ ad ĩteſtina:⁊ ppter Bi císadurun£ 
eacftíóes cfunt nigrevl'citmme. Sexto drif rein dbuf 
dá aialib? bona fir digeſtio:lʒ in fromacbo ipfoz parü firoe 
cholera:ſicut psin colübie d nó babér fel ín cpate:fs in inte 
ftinis.vn fterc? habẽt nigrũ 7 calidü valde. vn 8m sbaL. que 
dàioom?fuít 5bufta ppterftercus colũbinũ:⁊ cũ ita foztes 
bñt oiscftíuá ꝙ ctíà tapides oigerüt. ad Boícedü q ftoma 
cbus colübe calidus efta fua pma creatióe . vh natura ſub⸗ 
trarít ei cholerã:qꝛ oc fc fufficit ad oiccftione ⁊ trãſmuta⸗ 
tione. sd intefhina $0 oelegat fel: vt ddi cófoztarct vᷣtus ex 
pulfiua qꝛ in eis eft oc ftomacbo p naturá. (| $Seprio queri 
tur dre ín qbuſdã aialib? fel fuat in loco oebito: vrín «allí 
n3an qbuſdã $o nóvrín colüba: t ad B prs foI'o p pꝛecicta. 
¶ ira tertiũ pᷣncipale ficpcedim?.z qnt ᷣmo oe creatio 
tióc ſtomachi ⁊ ptiũ eiꝰ: ánf d dre ftomacbus a ſua pꝛima 
creatiõe fuit frig de cópleríonte cum im eo vigeat digeſtio 
que p calidá ⁊ hũidũ celebꝛat.ad b dicẽcũ ꝙrecipit terre⸗ 
naſcẽtiã ourá : ⁊ iõ creatꝰ € fub dura ⁊ 2pacta t melácboli 
ca ſubſtãtia:vt eís refiftarne ledat᷑. Itẽ frigide eft ↄplexio⸗ 
nis:⁊ fube ↄpacte:vt poft recepticne calo ips fozti? reti 
neat ⁊ fortiꝰ operet᷑ ad digeſtionẽ. Sco drit drcos fto» 
macbí ẽ frigidü:fund? $o calidus. Ad Boicedü q appetit? 
q̃ eſt ĩ oꝛe ſtomachi viget p fricidü ⁊ ſiccũ: t 6 0s ftemacbi 
cft ficici ⁊ ſiccũ:fundus fo ftomacbí ín d viget digeſtio p 
calídü ⁊ bũidũ bs calo:£a vicinis mébzis fibi firppofiris. z 
iõ eft calid?c quodámó a fc bs caloꝛẽ:qꝛ carnoſus cf Ter 
tío qrit qmóa fplene redipiat ftomacbus caloꝛẽ:cũ fplen fit 
frigidũ mẽdꝛũ. Hoc ſoluit Auic.dicẽs q ftemacbus b5 calo 
rẽ duobꝰ modis. Vno mõ a parte pulmonis circũſtãtꝭ iptus 
Sccundo a fecibus ſangumis q̃s attrahit ſplen: d cbolerís 
ce funt actualiter p caliditate quam attrabunt a fanguine, 


Dietarũ vniuerſalium. 


diuerſitate coꝛpoꝛis cxtra naturã.Capi.iiij. 
udi ¶ Lectio. viij. 

uerſitas cospie extra naturãvel cõplexio 
p Vacctouplcc Eomibuida cii calo cóplcrio 
| —* onatur naturalis: fiuc accidentalis. 
nS | "x oríida Po oplctioib? frigitudo natuya 
lis (iue accidẽtalis dñatur. £55 Gb? calo: dñatur cie 


bs fabtilis ad ſtomachũ coz veniẽs:a ftomacbi ca 


loꝛe eijcit ad ftomacbi ſuꝑioꝛa cà fue leuitatis:⁊ per 
manet (bi natãs circa ꝑtẽ ſſomachi neruoſam longc 
a loco coctiõis remota. Locus em̃ coctiõis ín ftoma 
cbo le? camofas inferioꝛvicinãs calozi epatis: fcl 
lis. Cũ crgo cib? (lle aliquãdiu in ſuꝑioꝛi loco pma? 
net i ttomacbo calcfit : c cbullít ppter fumũ ad ipm 
ab inferioꝛi preafcendenté: z mutafin gen? choleri 
aic incẽdẽs gencrat ín oꝛe ftomacbí mozfur3 dolo⸗ 
ris: fitim foꝛtẽ ⁊ fumofam ructationẽ.Cũ aũt hmõi 
natura babétib? ad ſtomachũ veniat cibꝰ groſſus ⁊ 
ad digerẽdũ durꝰ:groſſitie ſuar caloꝛi deſcẽ 
dẽs grauitate fua ad inferiosaz à cit in loco coctío 
nís ſtomachi:cõtoꝛtãs ĩ co coctionẽ caloꝛis narural 
vt digerat frm ỹᷓ oppoꝛtunũ fuerit. 2? fifrigitudo 
coꝛpoꝛũ dñet᷑ cõplexiõibꝰ:eoꝝ cb? veniẽs ín ſtoma 
chũ duobꝰ modis coꝛrũpit᷑. Aut einm cr viſcoſitate 
phlegnatis:  büidírare lubꝛicat:⁊ añqᷓ digerat oc 
ſcẽdit ad ĩteſtina q̃ (i hũoꝛibꝰmũda inueniat:velocit 
exire cft neceſſe:⁊ nó qͥeſcat.Si aũt i inteſtinis quof 
da hũoꝛes phlegmaticos inuenerit:ĩmoꝛans i eis ad 
digerẽdũ indurcfcit mutãs fe z coꝛrũpẽs: gñans toz 
turc doloꝛẽ c ínflatíoné:c rugittũ ín inteſtinis:aut 
cit in ftomacbo ppter defectionẽ calor: coque 

tis:⁊ mutat᷑ tacredíné  putosé gencrás inflãmatio 
nẽ:⁊ rugitũ acetoſuʒ c purerem eructatíoné.Zefi pa 
ro: ructatiõi ofict : matcría a mclácbolía ſignificat᷑. 
2»? fi acredo:pblegima pzincipat.bec erri toib?^oiuer 

ſank: ſz fpcs fant otuerfe pblegmatís.€| Phblegma 
cii quinq; modis oiuídi£. (Eft em finc poꝛe:⁊ bec 
naturalis eft fpecícs hĩtãs ín oib?venís diuidẽda to 
ti coꝛpoꝛi pptcr fuí vicinitatẽ ad naturã fanguínis. 
Ande z natura aliqñ opat illud pblegma ín coꝛpo⸗ 
re nutrimẽti c3: ꝓpter neceffirares fibi imínéres cũ 
coꝛpꝰ fanguníc minoꝛat. Juuat᷑ aũt cr boc pblegma 
tc coꝛpus vr trãſqlutiat facilius: t vr arrículi z con 
catenatiões facitPcómoucariE:z dibus toto coꝛpe ci 
to lubꝛicet:⁊ ecpelléda expellantur. ¶ Eſt 7 altcra 
[p&s pblegmatis d dulcedini attinet caloꝛem ſignifi 
cie naturalẽ ⁊ nó excedẽtẽ ſcõʒ gradũ pblegmati oo 
minãtem:digerẽtẽ quoq; ⁊ mutantem in dulcedinẽ. 
| £ft tertũ ſalſugini attinẽs nitroſitati fignifícis 

nimiũ caloꝛẽ dominãtẽ pblegmari: z muris iliud in 

ſalſuginẽ c nítrofitaté. vii bcc fpes pblegmatica ge 
neratiua eft ſitis potide aj: ciboz minoꝛãs appc 

tir. ¶ Eſt ⁊ quarta prínens acrcdíni z cbolerc ni⸗ 

Grc vicina-frístditate nimiã pblegmarí dominantẽ 

ſignificãs ercoquédo ipfi pblegmatiobuians : ⁊ in 

ad edinẽ illud mutãs:⁊ idco bcc fpecice pblegmatí 

G3 3ppctiti aq eft minoꝛatiua ⁊ cibí augmétantiua. 

¶ Eſt c quinta fpes d coquominaf vítrea d albovi 


tio eft aſſimulatiua: oc qua oifpurare non expetit 


S'o.ttiij. 


-— o o e, 


⁊ citrina mínozis eft calozis c ſiccitatis d naturalis 
; cã eoꝝ ẽ hũiditas phlegmatica cbolere mira. S55 
tñ citrina vcl gocea foꝛtio: ett caloꝛe dp vitellina. 
Zinctura ciii ei? fignificat qꝛ hũiditas fc ei ↄmiſcẽs 
ſubtilis fuir ⁊ pua.vri ⁊ calo: cõſoꝛtat:⁊ liquoꝛ ſubti 
liak. Pꝛaſſina aũt ⁊ eruginofa calidioꝛes ⁊ ſiccioꝛes 

funt naturalibꝰ.Cã em̃ ca: extraneꝰ cft calox:á aum 

inueniat cboleram a ſtomacho deſcendẽtẽ: incendit 

eã ⁊ cõburit.vñ c vtraq; peſſima z molcfrifima: 


rñ crusincfa pcio : € comuptibilio:, vnde vcíociz 
eT it  moztificar. 


€ 281 ſignata oiucrfiratc oietea pte ↄpoſitiẽis coꝛpoꝝ res 
dpatiizaffignat e? diuerũtatẽ a pte 2plenóis ipfoz. Hec 
aũt pars fj TEN ad pñtẽ lecrioné. £»iuifio. goiidit 3üt b 
in qna; ptes. 3n quaz pina diſtiguit ouplic£ ↄplexionẽ coz 
poz:caidá.f.c frigida, In ſcõa. ſin bac: $5 qb? calo: oniat 
fubritad ſtomachũ vemẽs. affignar oiuerfitaté »iere a pre 
calíde —— terna.f.i bac: cp fifrigirudoonef cui 
libet» aſſignat ci? oínerfitaté 3 pte ↄplexiẽis fri 
gide:$5 q: vtuſq; ↄplexõis oiuerfiras cauíat ex pridpano 
ne büorr frígidi(cs polegmat?z calide.f.cboleredeoi rta 
fc ibac: Phlegma cm diuidit qnas modis. affignarciftin 
cione fpez — in qnta.f.in bac. Silr z cbolera ru 
bea multiptr diudit᷑. aflignar diſtinctionẽ cbolere rubee; 
Bꝛoceſſus raLcft. Inqt yfaac. 2plerio coꝛpis oínerfa£: qz 
qdã eft calída a onio:ád3 adit frísida Cs irca fcóam préoc 
terminat oc calída oices. cp cũ coplerio ftemacbi eft cslica 
cib? fubrit —— t nó deſcẽdit ad fundũ in d viget dige 
ſtio Q € carnoſus ⁊ calidꝰ ppter caloꝛẽ epatſ c fei: t manet 
in oꝛe ſtomachi:⁊ p caloꝛẽ fundi 2ucrtit i fumüc choleram: 
pictura t doleꝛe in ftomaebo gfians. fib? aũt gronus cus 
caloiírefiftat Ziũ opat. CCirca rerti3to pté octcrmiat oe 
opleríoe frigida oíces : cp ct ftomacb? &frigic?: cb? in ipo 
ouptr co:üpi£. Pꝛĩo qꝛ lubzicat ⁊ oefcédir ad ínteftina: fi 
ipa vacua ínueruar erit p fcceffm:fi Yo plena grofiisbüo» 
nb? cis inuiſcat oluerfas generat paffiócs.SScoo qiarg 
remanet ín ftomacbo crudus ínflaríonem 4 rucitá facit: et 
ín acetofiraté fetoꝛẽpᷣtit᷑: ⁊ acetofitas i ructu blegman:fe 
to:X putredo melicbolie atteſtat᷑: ⁊ B puezit$s owerfitate 
fperü pblesmat! eirca q̃rtã ptéróne bui?fpés pbleama 
tis oiftisuit: c ín lla pce (unt fer pres. In pma ponit ᷣmã 
fpém pblegimat! d ẽ polegma üifipidü In ſcða —* ett 
pblegma oulce. In terna terná à e falfus. In Qrta q̃rtã qð 
eit acetofus. in nra aſſignat neceiſitatẽ phlegmat nate 
ral In ſexta qᷣntã fpém affignzt d eft pbleemavitrcü:zoia 
plana funt d oíat , ( sEirca dntà pte fpes cbolerc afftgnar 
c inilla partc funt oue partcs. 3n quaz; pᷣma aſſignat cbos 
lerã naturalẽ dicẽs op vna fpés cholere naturas cft: « p5ti 





. Zibet 


fi in aſtis fellis ſicut i fplene melácbolia, In ſcða tãgit cho 
leri ínnaturale« magie gitat in ftomacbo: t becbs Qttuos 
fpes. Pꝛima eſtvitellina: ſcða eft citrina:tertia eft pꝛamna: 
ad fimütudine ſucci poꝛn: vel pzaffi) quod eft marrubiũ als 
bi colo:é biis:quarta eft eruginofa fils crugint erís, b atit 
oía plana lunt p textũ c poés libꝛos medicine &irca par 
tẽ iſtã fer iaquirun£ Pumũ eſt vtrũ folus fanguis nutriat 
mẽbꝛa:an alt) hũoꝛes cti eo.Scðm eft; oe varietate c multi 
tudine humoꝝ.Tertiũ cftvtrübumo:es fimul generent an 
ſucceſſiue.Quartũ oc trãſmutatiõe hũoꝝ. Quinqs ſpeciali⸗ 
ter de phlegmate acetoſo.Sextũ oc 2nurtióe hũoꝝ. 
¶ urca pᷣmũ fic ꝓcedit᷑:⁊ qrif vtrũ fofanguis nutriat:⁊ 
vf ꝙ nõ: (5 etiã alg büo:es dug rónib?, Pꝛima tałẽ.oẽ qð 
nutrit᷑ nutrimẽto fibi fifi nutrit:cũ nutritio nibil aliud fit dp 
fecta affimilato nutriẽtꝭ ai nutrito. Itẽ oídt baly in cõ. 
up tegni.q vnũquodq; membꝛũ atrrabítoe nutrimẽto qo 
fue nature cft fite: fibi ↄpetiteſʒ mẽbꝛa ĩ cozpebüano funt 
diuerſa: g nutriunt diuerſis nutrímétis : ó c oiuerfis hũo⸗ 
rib?:vt méb:a melácbolica melácboliat fic oc alijs.nõ gmẽ 
bꝛa ſolo fanguine nutriunt᷑. Scða ró bec eſt:q̃lia oepdunt 
a mẽbris talia debẽt reftaurarí:fs a mẽbꝛis cholericis chole 
rica depdũt᷑ ⁊ ſic de alíjs:ó p cholerica dñt reſtaurari: z me 
lãchouca p melãcholica⁊ fic oc alijs:ſʒ p illðreſtaurant᷑ ⁊ nu 
triũt᷑:g no oi3 mẽbꝛa folo ſanguie nutriun£. Si aũtdicat qp 
aly biiozcs nó nutriũt nifi ci admiſcent᷑ ſanguini: g̊ fir nec 
ſanguis fine alijs büozib? nutríct.Zertia ró eft talis: ep bur 
mob? generant mẽbꝛa:⁊ hũoꝛes er terrenafcérib?: terre 
nafcétía ex elemeti. Itẽ libet bumo: ꝓpoꝛtionat᷑ alicui ele 
mentoz:vt pblegma ad: fico alijs. Itẽ fingula mebza in 
fuí cõſtitutiõe bhñt dñium alicui? eleméti:t er eis generant 
mediũ ti qð cft fperma:f$ cóftítutío ꝓpoꝛtionalis eft re» 
aurationi:G mẽbꝛũ in qͥ dñat melácbolia neceſſe eft nutri 
riz reftauran :meláàcbolico hũoꝛe.⁊ fic qðubet mẽbꝛũ nutric 
tur abbüo: d bsonius in fur cõſtitutiõe.Quartarõ bec eft 
et eiſdẽ fit res ⁊ nutrit : ficut otat pbs ĩ b.de gñatiõe:ſʒ ec 
oibus bũoꝛibꝰ fiit ola méb23: ergo ex oi? büosib? nutriti 
tur nó ácr folo ſanguĩe.Quinta ró D eft. Dicit Pab.ꝙ qðli 
bct mẽbꝛũ patit egritudinẽ cr (upftuitare »fifí büozi er d 
nutri£.vn ficut oat nerui nutriunt bũoꝛibꝰ groff.s melã⸗ 
cbolías:fi ó patiũt egrítudince officit curatidis er groflis 
büozb?:fic fpafmü: paralvfimc cõſimiles: nó 6 oia mẽbꝛa 
folo fanguie nutriunt᷑ ¶ Adoppoſitũ funt fer rõnes. Pꝛi⸗ 
ma talis eſt.Solũ ille po: nunt d ad boc et nutriat necefíe 
eftípíus ſpoliari alijs hũoꝛibꝰ:ſʒ fanguis eft bmõi ficutvult 
yYſaac in vanis dicẽs qp fanguís nó nutrit nífi pz? müdifice 
tur pblegmate 2 vtriſq; cboleris :ergo foD ſanguis nutrit, 
a ro D eſt: vita ſtat p calidi ⁊ hũdũ:ſʒ p eade cóferuaf 
res c nutri£:f5 folus fanguis eft calídusc büidus:ergo per 
folii ſanquinẽ »ferua£ resc vita ín aiali : Ger. folo fanguie 
nurri£. Tertia ró eft hec calidii t humidũ ſolũ fitoígeftio 
⁊ nutritio: f5 fol? fanguis cft cali3us ⁊ büidue:ergo p foli 
fanguíné fiet nutritio. Quarta r6 bec eft. Dicat vfaac cp ní 
bil nutrítnifi oulcezt nó intelligit oclectabile:fs bris oulces 
diné:f5 inter oẽs hũoꝛes fanguis eft oulcis: qð ps: q: pblee 
gma eft ifpídü: colera amara : melácbolia pótia ſapoꝛis: 
ergo fotus fanguis nutrit. Quinta ró beceft: oia mẽbꝛa ba 
bet aliqð cóe fG vità q̃ eft natura cõis m cis: ⁊ buícos ride 
rc coe nutrimẽtũ qð nutriat:( B nó eft nifi bnmos calídust 
bumidus:erao folus bumo: q eft calidust büidus cõis eft 
ad nutrimétü:f$ ſoꝰ fanguís cft hmõi:ergo ſoꝰꝰ fanguis có 
munis eft ad nutrimetü:á ſolꝰ fanguis nutrit. Serra ró po 
teft cffe aucto. yfaac q dicit folus fanguis nutrítzcü fit fo 
lus oulcis.( Soto ad b dicẽdũ:ꝙ circa boc buplereft inten 
tio. Pꝛima eft quá qͥdã ponunt.ſ.ꝙ ſolꝰſanguis nutnt. alli 
To dicũt p oẽs bũoꝛes nurríüit p 2ucrfion£ ipoz in ſangui 
nẽ. Scða eft quá nos ponm?.f.qp oẽs hũoꝛes nutriti; f$ ri 
fanguis cũ marie fit amic? nature marie nutrit:nec altj büo 
rca funt — H vnuſqſq; eoꝝ eft duplex. 
quidã erf eft neceſſariꝰ:⁊ qͥdã iuuatiuꝰ.⁊ neceſſariꝰ duplex 
quidã em diſcurrit cũ ſanguĩe ad ois mẽbꝛa nutriẽda:⁊ ali? 
eſt ez quo nutrit᷑ receptaculũ ín d recõditur:ne cholera diſ⸗ 
currat ci ſanguĩe ad oĩa mẽbꝛa:⁊ ipa inſiciat: ⁊ ex pte ipſiꝰ 


cholere tutri£ ciſtis felle? ibi delegak ad ſtomachũ c ín» 
tcítina; filr et oc melancbolia . 3uuatíuus aütbtioz fitr 
cftoupler:ddá em̃ mittit᷑ ad ftomacbü ⁊ inteftina ad cotoꝛ⸗ 
tandá 9tuté appeniuá fic melácpolia:t »fo:ádi tute of 
geſtiuã in ficut cholera: ⁊ vᷣtutẽ iuá in inte 
ftínis ali? cft qͥ iuuat ſangiunẽ penetrare ad mẽbꝛa ípfum 
müdificádo ficut pplegma liqdũ ⁊ cpolera , sus igit dixit 
vfaacq folus fanguis nutrit; inrellerit ſub fanguine alios 
hũoꝛes inquátà funt neceffart)c iuuatiui.CAd pꝛimã róné 
in Zꝛiũ dicẽdũ q ſanguis fpolat alijs hũoꝛibꝰ:icʒ quárá ad 
oifpofitíócs accidétalcs:fic cft bo:ribilitas d eftin eís añ có 
uerfioné: ⁊ nó quátus ad effentíales d remanet ín eis poft 
2uerfioné ficut cft deiectatiovel ſititudo. CAd fcóam róne 
dicẽdũ cp calidü ⁊ hũidũ &m viã illãidẽ cft qO vmfozme : qz 
p vnifo miratẽ nutricis cü numto ſtat coferuat vta: vcl 
pótoíd ꝙ cat. bumió.ouplt oir: vel abfolute veli gne pz 
imo móeftverü q» (anguís eft ca. c bũið.⁊ hᷣmõ nó ponim? 
qvita ftat p cal. c büidii:fs ponim? ꝙ vita ftat p cat c bũidũ 
in gñe. Et p D p5 (oto ad tertiã rone, 15 em̃ nutritio hat p ca 
lio. c Dumidá: ofaerfifica£ tñ per calidü c bumidũ pmói Pim 
oiucrfitaté mẽbꝛoꝝ.Auud em bumidi t calidi mẽbꝛi cbole 
rici: ⁊ membꝛi melancbolta :ficoc alijs. Unde q9liber mẽ 
bꝛũ nó er quolibet calidoz hũido nutrtt᷑: f$ ez calido ⁊ hũi 
dofibi filfib?.G[ Ad atiud oicédücp in nutrimero funt quat 
tuoꝛ. Pꝛimũ etr oclectatio qua infert ín guftu aĩali: ⁊ b mó 
oxedédi eſt ꝙ oc qð nutrít p fimilitudiné nutrit: ſcðm cft 
oplerío filis:terti cft 2plerio ocbilis : quarrü cftfintudo 
fi iftis trib? modis muita nutriüt fine dulcedine:res 
eif amariffima nutritzpót cim fieri affimilatio nutríentis cũ 
nutrito: t adbmói affimilatione nó 05 qp fit actu in ſapoꝛe. 
¶ Tirca fcóm fic pzocedímus : c queri£ vtrum vnus bus 
mo: folus fufficiar ad nutriendũ:⁊ videt qp ficp pdíctas rõ⸗ 
ncs. Pꝛima talis eft:in gñatiõe vnũ eft agens pzund regu 
lans ftcut inftrumenti ficut calo; naturalis: vna materia 
ſuſtinẽs actíone ficut maſſa pnfanaría:fs exvno agéte ⁊vna 
materia vn? effectue refültat:ó ex caloze naturali agéte 2 il 
la maſſa vn? caufabif bumoz« nó plures , Scða ró talís cft 
ficut pláta nutri£ ⁊ ptes plãte fimilt nutriunt: fitr aĩal et 
aialis:anima em vegetabilis eft pᷣncipiũ nutriendi 
invtroqg:fs plátanutri£ vna q̃dã bumiditate aquofa: crgo 
⁊ aíal vno brioze põt nutriri:nõ ergo muln hũoꝛes funt ne 
ccffartj. 4T 3d oppofitü funt due rationes. a talis cft 
humoꝛes ſunt ꝓpter ↄſeruationẽ vite ⁊reſtaurationem de 
perditi:ſʒ mẽbꝛa a qo? fit deꝑaitio ſunt diuerſe cõplexiõis: 
Quarc diuerſis indigẽt ad fui ↄſeruationẽ ⁊ reſtaurationẽ. 
hoc aũt nõ cõtingit nifi p hũoꝛes:ergo neceſſe eft plures ct 
diuerſos hũoꝛes efle adnutriẽdũ coꝛpꝰ.Scda ró talis eſt:ſi 
cut caloꝛ exterioꝛ ex vna materia gñat diuerſas ſubſtãtias: 
t pz in muſto in quo p caloꝛẽ exterioꝛẽ generat ſpuma fer 
vnctuoſitas ⁊ vinũ: fifr cft oc caloꝛe interioꝛi:q: er vna mas 
tería gũant᷑ diuerſa.vnũ qð refpóder fpume ficutcbolera.z 
aliud qð rndetadfitatificur pblegma: ⁊ alíud qð rndet vu 
ctuoſitati ficut nguis: c q̃rtũ qð refpondet fea ficut me» 
licbolía:q: necefle eft qp exvna maſſa q eſt in — ſe bz 
ad (plura: ct diuerſos humoꝛes generar.qð excedimus. 
Ad pes róné ín cõtrariũ dicendũ cp l5 calo: ages fit vnus 
fm fc: nó tfi vnifoxmiter fe bs : qzfi fit remiflus gnat pbles 
gma:fi teperat?fanguine:fi excedat generat cbolerá:c quá 
dà groffam « terreftre ſnbſtãtiã fi fit adurẽs. &5itrls mates 
ría z maffa fit vna fm ſe:nõ tfi ꝑtes cíus funt vnifoꝛmes:q: 
quádá pt£ b5 ligdà inoſam er q giat pblegma:quádas vn: 
ctuofas er q gñat ſanguis:quãdã fubnl? acutam er q gha£ 
cbolcra:t quádá groſã ex q̃gñat᷑ melécbolià Ad fcóas ros 
né oicédi qp nó eft fife oc plãt⁊ oe aialib?: qm ín plátis par 
tes funz vnifoꝛmes:⁊ iõ vna büiditare nutri£. In aialib?, 
funt'pres diffoꝛmes:⁊ íó er plurib?pumiditatib?nutriunt, 
¶ irc tertium fic pcedimus.⁊ queri£ vtri ots bumos 
rce fimul generent᷑ vel fucceffiue. videt q» generentur fuc 
ceſſſue ouab? rõnibꝰ. Pꝛima tal'eftzin vía gñatiõis pꝛiꝰ cft 
incõpletũ P »pletü:f5 polegma incõpletũ eft refpectu fan» 
guio:& pꝛiꝰẽ ei?ariatio dp fanguis:ó humoꝛes generant᷑ fuc 
ceſſiue.Scda rõ € talis accipi a tbeopbilo dicẽte i vꝛinis: 


Dietarum vniuerlalium. 


legma pi? fit fanguie:fs o£ qd cft pi? alreronó fimul 
eed t. purnozes nó fimul gencranf E füccetliue, 
«Laid oppofirá lunt tres rónes, 3P:ma talis c:oẽ agte q3 
fi oi(ponit matená £m qualibet ptéfui : fimul ꝓaucit plu 
rc9 effect? ab ea:fi illa marena fit pofíibilis ad ipos:fcd ca 
lo; naturat oífponit mafia cbilíi epate:fm quaubet pré fu 
c fimul: illa maffa poffibilis eft ad plures cffcct?: ergo ca» 
lo:naturalís er ea fimul pduat oẽs pumoses. S3cóa ró ra 
lís cft:natura fiue virt? naturalís ofuídit fimul maſſam pti 
fanariá p vcnas cpatis:fPm ꝓpꝛias mineras:c calo: natura 
lie fimui agit ín quálibet pte ilius maffe; ergo qua rónc ca 
lo:naturalis generat vnà humoꝛẽ er vna pte illi? eade ro 
ne ꝓducit ali ez alia pte:⁊ fic necefle eft ote hamoꝛes fi 
mut generari. Lertia ró talis eftzoc ases vni ⁊ ide nó inten 
fus nego remiſſus: qð fimulc ín code tpe agit in materia vni 
cà fimul pducit plurcs effect? ab ca fi piures inrendat:f ca 
lo: naturalis cft pmóí refpecru illi?maffe:ó fit abea 
piures effect? « plures humoꝛes.⁊ bocide vulr Babłin lib. 
oplerioni: ↄtrariũ tf dicũt qd. Id boc dicẽdũ xp ocs hũo 
ree Pm iDat fimul generáturzq: natura nó pz? intẽdit vnũ 
qᷓ alterũ. 8d rõnes in ↄtrariũ dicẽdũ qv gñatio humoꝝ eft 
duplex. Una eſt $m quá vn? bumo: generat᷑ er altero:⁊ fic 
nõ fimul geueran£, Alia cft frm quá oẽs fimul er cade maf? 
fa generant fub fius vltimis otfpofitionibus: t bocmodo 
oca humoꝛes fimul generan « ficíntelleríit zDal, ⁊ pumo 
modo theophilus:⁊ fic nó eft cótranetas. 
€ Xirca q̃rtũ ſic pcedimꝰ:⁊ qrit vtri cpolera uertat i fa» 
guinẽ ad E vr nutríat mẽbꝛa fic poffibile € oc pblegmate: c 
oñdit ꝙ fic.pofiibile ẽ hũoꝛes alterarí poíctà vł᷑ medicinã⁊ 
redire ad aliã naturã:vt ſi alis fit choſericꝰ fict phlegmati 
cus per dietã phlegma inducete:ó eft poſſibile cholerã ſpo⸗ 
làn fuo acumine:⁊ fui nimia caliditate p dietã ⁊ redire ad 
narurá fanguinís vcl pblegmatis. Scða ró talis eft:fie eft 
oc vino c oc humoꝛibꝰ: f$ ficut oicit Dal. fup apbo.vínum 
uõ oĩno coꝛruptũ pot reduci ad naturalitare: f5 qn eft oĩno 
co:ruptii non põt reduci: ó fitr eft oc cholera: á cũ cbolera 
naturalis nó fit oino extra resume naturezpótredud ad pu 
moꝛẽ maxime naturale:fs pumo: maxime naturalis eft fan» 
guis:g̊ põt reducí ad fangaíne . Zertía ró ralis eft: mag? eft 
offibile humoꝛẽ naturale reduci ad narural£ dp innatura⸗ 
ad naturale: (5 humoꝛ innaturalis p alterantia reducit 
ad naturale: Gcboleranaturalis maximᷣe poterit reduci ad 
burmo: d eft marímenaturalis:fs hmõi eft fanguis: pore 
rit reduci ad ſanguinẽ Quarta rõ talíseft.&itr paranf pu 
moꝛes ínter fe z cleméta:bumo:cs er fili) funt elemẽtoꝝ:ñ 
cut dicit Wal. f — DS — ⁊ — eſt genera⸗ 
tío: g cin humoꝛibꝰ mutua cft gnatío: ⁊ ſic ex ſanguine ge 
dh cbolera t ecouerfo: ergo poffibile eft ã redire 
ín naturã fanguis. Sd oppoſitũ cft auctoꝛitas Tõſtãtini in 
pãtegni ín ca.oc hũo:ibꝰ:qͥ dicit ꝙ fanguís nó pot couertiin 
pblegma:nec cbolera ín fanguíneznec melácbolía ín chole⸗ 
Fà.f5 ecouerfo : c cá bu? eft ficut ipᷣe dicit ꝙ cocti non pót 
incrudari:fs crudi potoccod. ZId hoc dicẽdũ q 2uerfio bu 
moz ẽ duplex. Quedã em̃ cft p vlterioꝛẽ oecoctione: t fim 
bácvià phlegma ouerti£ ín ſanguinẽ:⁊ fanguisin cbolerác 
nó ecouerfo.Zilia eft fm quà cótingít bumose pꝛiuari a ſuis 
qualítatib?: ⁊ qð potẽtia eft ín ipooe fanguine redudif ad 
actũ in naturá fanguínís:c Pm hãcviã cbolera pót rcdire ad. 
natura ſanguins:⁊ bocmó nó intelligit cóftan.fs pmo mõ 
tp Dfoluat rónes . ¶ coo q̃rit᷑ circa D:vtrü bumoz adf 
tis nutriat: c dicẽdũ qr nó ppze qm aquofitas multü diſtat 
a mẽbꝛis « multi accedít ad naturá elemétoz : fed tfi iuuat 
humoꝛes ⁊ cõmiſcet᷑ eis:⁊ reddír cos habiles vt penctrent 
ad membꝛa nutrienda. 
QT rci dntü fic ꝓceaimꝰ:⁊ q̃rit᷑ vtrũ phlegma acetoſum 
veni — — et videtur ꝙ —— 
Aia caliditas ⁊ frigiditas interioꝛ pꝛopoꝛtionant᷑ caloꝛ 
trigiaitati erterio:i : fed videmus actum generari per 
ebullítíonem caloris in füccis (n pumiditatibus.ficut pa^ 
ín vinorergo fimiliter per cbullítiong pblegmatis ín ftoma 
cbo pblegina fictacetofim. Scda ró talis eft.oícit Buít .cp 
qq fanguis oulcis aceſcit ín ftomgcpo p ebullicioné: fitr 


S'o-ttííij. 

pblegma:f ebullitio femp fit per calozc: ó pblesma aceto 
fum p ſui ebailinoné caufat a aliditate. Zerria ró talis eft. 
cett aucr.yfaacin lib.febꝛiũ oicenris ꝙ phlegma acctoius 
qnq giat ex frigiditate: qñq; er calidirate, £Anarta ratio 
taus cft, Omnepblegma acetoſum eft cozrupt ⁊ putrefa 
ctũ:ſʒ oto putrefactio fir mediante caloze:á ome acetofum 
gñabit mediãte caloze, 8d oppoſitũ cft auct. faac dicẽt. 
ꝙ pblegma acetofus fignificat intéía5 frigiditate: q: cauſat 
& nimia frigiditate. (| Solo.ad boc oiczdü cp drca boc ous 
plex eſt intetio. Pꝛima ꝙ pblegma acetofu m nullo mó cau. 
faf a caloꝛe cà fi frigidü valde: z nulli Zꝛum fit cáfui 5:8. 
Scðda eſt quã nos ponim?:(c; ꝙ qñq; gñatur acetofitas à 
caliditate:qũq; a frigiditate. Ad róem in 2: dicẽdũ cp ou. 
plereft cá acctofiratis.queda cft cà remota: 7 fic caloꝛ cà eft 
acctofiratis:faciedo ebullitionẽ in hũo:ibus.eſt alia cà prf 
ma: ficfnigidias € cã accrofiraris:q: p ebaLiriore qua fa 
Git calo: induat frigiditas in ftomacbo:ficut p5in vino. £3 
lo: em piui cbul'irioné diſſoluit ptes ſubtiles ⁊ acutas vr» 
ni:que ſunt calide qbus erbalat! remanét pres aquofe que 
funt frigide: c fic vitĩo introducit᷑ ibi fngiditas d ẽ in pote» 
tía: q̃ cũ vnit pnb? viniredditípas acetoſas. 5coo q̃rit 
circa hoc:vtrũ adfitas immediate ſequit frigiditatẽ vel c3 
ditatc. Ad hoc dicẽdũ ꝙ aquofitas gñatur multis modi, 
€ino mó a ftomacbi frigicitate:fiait in remb? ⁊ in hñtibus 
digeſtionẽ debilẽ. Scðo caufa£ ppt nimiá repletꝛonẽ:⁊ fic 
pót caufari iboib? hñtibꝰ ftomacbü cboleriai ppter nimia 
repletionẽ impediente digeſtionẽ.Tertio mó ppter ſtrictu 
rà c ſiccitatẽ ſtomachi:vñ ftomacb?ctfi fit calid?nó tfi mul 
tam dbi pót recipe quánrate,c inde gnat adfiras. Quarto 


mó gnat ppt raritate poꝛoꝝ.vñ penetrat frg? ad. ínterioe 


raco:pís: € ocbilitat calo:es: c ín adfitas:acctofitas, 
(Quito mó caufa£ ꝓpt᷑ nimiá refolutione büidi íubftáriahs 
factá a caloꝛe:⁊ inde exeũt hũoꝛes:ſicut ad vł (aliua pos: ⁊ 
cft fite in ignis viridib? ad igne appofins a qb? ent fumꝰ: 
t ifto mó mel acefát i ftomacbo cholerico:⁊ P5 b acetofiras 
ſeqt caliduate ¶C Tertio q̃rit circa D quó res dulcis acefcit 
in ſtomacho:⁊ vr ʒꝛtiũ:qꝛ acetoſum audis ẽ reſpectu dul: 
«nacura ꝓcedit ĩ ſtowacho fm vlterioꝛẽ occoctióest nó P5 
incrucatióes: fic vf qrres oulds nó fiat acetofa ín ftoma» 
cbo:f5res acetoſa fiar dulcis.ad B dicẽdũ cp duptr gñat᷑ ſa⸗ 
po: vel pio: in cozpe. vno mõ p vlterioꝛẽ decoctionem:⁊ fic 
res oulas nó fit 3cctofa ín ftomacbo. alio mó p coꝛruptio⸗ 
nẽ vt exbalationẽ ptíti fübrili fiue p ſpoliatioñẽ fue ꝓpꝛie 
coplerióts:7 fic oulce fit acetofum in ftomacbo, 

xLirca ſextũ fic pcedit᷑:⁊ qrit qre pplegma magis cómi» 
fceat cbolere c faciatyná ſpe pblegmat! q̃ eft pblegma fal 
fam:cp cá alijs hũoꝛibꝰ.⁊ vr cp D nó fit vez:q: pplegma ma 
8j 3:íat cbolere dp alt) büiozi:ó cboleremin? 05 2mifceri.2:f 
us o dicũt aucto:es. Solo ad B oicedü dp ↄmittio ex 5:55 
magſ notabilis €: fivo file ↄmiſceat ſitĩnõ p5 2mirtio. Ste 
phlegma nó ↄmiſcet melicbolie ppt eroffitié ⁊viſcoſitatẽ 
vtriuſq; · Sc3o q̃rit᷑ drca boc quarc jdà büozes natura 
lcs prit recepraculü fit epar. "3nnaturales $0 nó bñt ꝓpꝛiũ 
receptaculü fibt oeputatü. Solo oícédüc cá bui? qm büo 
rca naturales ſunt fub regimĩe nature.c16 natura depura 
uít eis mẽbꝛũ fit epar. 3nnaturales vᷣo nõ füt (ub regimie 


'nature:necnatura itédit eos ↄßuare.Sʒ tüc rit q̃re natu 
ra nõ fecit receptaculũ pblegmati fé cbolere: c melàcboliez 


z fanguiní. 2d boicedmu: qp natura incarcerauit melãcho 
Lá ⁊ cpolerá:quia nó íta ppostionárur ad nutrumẽtũ fict 
pblegma:? q: fünt boꝛribiles nature:fed pblegma neccfía 
id eft: vt in PEDE cóuertatur z mebea nutriat : cideo 
diſcurrit cũ fanguine per venas ad oẽs partcs coꝛporis nu. 
triẽdas:⁊ idco natura nó fecit pblegmarí -Dpsifireceptacu 
lũ: ſanguus $0 cum fit amícus nature nó íncarceratur in ve 
nis:ſed libere diſcurrit ad oce partes cozpis vt eas nutriat 
⁊ coferuct. (T Cllrimo querif quare pumozesinnaturales 
magis eenerent ín ſtomacho. d bocoiceóa q ftemacous 


eft ſentina oĩm ſupertluitatum coꝛpoꝛis ⁊ bumox. vi our 


£:ibafius ín cõmento fup apbo. qp ftomacbus fe bs ín co: 
poe ad recipiendũ oẽs fuperfiuítares co:pozis:fiaitfe bs 


cloaca in ciuitate ad recipiendi oẽs feces: 7 ideo bumozes 


Liber 


in ſtomacho cõmixtelillis ſuperfiuitatibus coꝛruptis maxĩe 
coꝛrumpuntur ⁊ hunt innaturales. 


€ Mona lecto. POS 
¶ /£ibus vo co:rüpit in ftomacbo cr accidẽtibꝰ q̃ 


extra nacurá patit ſtomachus ouob? modis. Ziligrt 
cii manet cib iĩ ftomacbo d ĩ digeſtiõe mediat᷑ pꝛiuſ 
qᷓ diuidat᷑: digeratur ⁊ euacuctur. Aliquãdo fcos 
dbus ſuſcipitur pꝛioꝛe ſubtilioꝛ:vel equalis pꝛio⸗ 
ri ꝓꝛioꝛe ergo iam decocto c a ftomacbo deſcenden 
te deponit tecti fcóm cibũ:⁊ neceſſario arudiffümus. 
Hic aüt cá ita cudus ad epar deueniat: eparq; in 
cadẽ cuditate ad cetera membꝛa coꝛpoꝛis dimittat 
non, certi ſumus quin poft longum tempus hy⸗ 
dropifis ct bepofarca gencrentur . Unde neceſ⸗ 
fc cft nó fumi abü nifi ftomacbo müdificato pꝛioꝛibꝰ 
cibis « rebus alijs.Sccũdo cibus coꝛrũpitur: 7 cuʒ 
cíbus accipitur ab initio groffus;z ad digerendum 
tardus. Poſt autẽ fubit ſubtilioꝛ z oigcfüoi facilioz 
qui ec fut leuitate cito digeſtus: ⁊ cxire incipiens: 
a grauioꝛi pꝛohibetur egredi. Remanens crgo ibt 
aliquãtulũ mutatur ín fůmoſitatẽ: 7 gcn? cholericũ 
quip? ſtomachus naturaliter cft calidus; vcl in ace⸗ 
totitc z putredine:quibus ftomacbus cit frigidus . 
Cindcopoxtet a cibis leuioꝛibus incipi:⁊ ad digerẽ 
di facilio:ibus. Poſtea vᷣo groſſioꝛibus « tardioꝛi⸗ 
ribus dietare:vt cá deſcendat ſubtilis digera ur:et 
nõ offendat a quo retineatur. Repꝛebendimur ta^ 
mé a ſophiſtis Quare inquiunt ncgatti cii incipiat 
a fubtili cibo ⁊ leuioꝛi: poft autẽ fi groſſioꝛ ſuccedat 
cibá groffio:é nõdũ egredi:ſicut antc aſſeruiſti de d 
bo mediato in digeſtione:cui fi ſuperucnerit vel co 
fubtiliozvcl cqualís fibi ambo inſimul diffundũtur. 
Refpondendi eft bís falfum oppoſuiſſe. Hos enim 
ibi pofüím? ſi cibo pꝛioꝛe fit fubriliozvcl pꝛioꝛi equa 
lís ín ſubtilitate:pꝛioꝛe oígcfto exeũte:neceſſe eft al⸗ 
teri caredtex fui ſubtilitate ⁊ lubꝛicitate. Groſſum 
$o cibum leuioꝛẽ ſequẽtẽ ⁊ co digeſto pꝛioꝛẽ expulſi 
ua vᷣtus d ín ſtomacho eſt:exire compellit:qui repu 
quat cc groſſitie fua que nó fuc actioni obediat quo 
ad digeſtionẽ expleat:⁊ lubzícus mellif qs fiat:quem 
tác cadem virtus expulſiua expelli adiuuat. 
¶ Zermínata oiucrfirate oícte a parte cólerionís ⁊ cõpo⸗ 
fitionis coꝛpoꝝ recipientiũ: aflignat oiuerfitate eius a par» 
te accidentii que extra natura patít ftomacbus. iDec aute 
pars fpectat ad pꝛeſentẽ lectione T Diuiſio. Diuidit aũt 
becpars in tres partes. In quarü pztma oftendít quomo» 
do cibus in ſtomacho co:rüpi£ poft acceptionẽ dbi: in quo 
poft (cmidigeftü crudus accipit. 3n fcóa fc5 in hac. Secun⸗ 
do coꝛrũpitur cibus Tcũ cib if ab initio groſſus.oſtẽ 
dit quomodo per acceptionẽ groſſi ín pꝛincipio: t ſubtilis 
m fine cibus coꝛrũpit. In tertía:fcs ín bac. SRepzebedimur 
tamcn a fopbíftíg.mouct oubitatíonem arca pzedicra ⁊ ip⸗ 
fam foluít.G[ Airca pꝛimã partt ouo ꝓponit. Pꝛimo oat 
ꝛimũ modii coꝛruptiõis cibi ínftomacbo dicẽs ꝙ ouobus 
modis dbue ín ftoimacbo coꝛrumpit᷑ er accidentibus córra 
naturã. Pꝛimo qꝛ accipi£ cib?pzím? q̃uſcũq; c in medía ci? 
digeſtiõe ali? accipit᷑:⁊ tũc pmi labit᷑ ad epar cà fit coctus 
⁊ fecü fert fcóm crudũ:⁊ índeopptlatioóes generãtur:⁊ ara. 
ues mo:br:ficut aſcutes d eft fpcebydropifis er adfitate có 
tenta in vẽtre ꝓueniẽs:⁊ byfpofarca q̃ cft alia fpes er tma» 
tería inter cute ⁊ carné extra cotta. Secüdo pat modii o:di 
nandi cibii dicẽs:ꝙ ꝓpue nó debet fequés abus acapí nift 
ftotnacpoa pꝛioꝛe expedito. ¶ Surca ſcðam parte ouo pio 


ponit. Primo bat ſcðᷣm modii coꝛruptiõis abiin ftomacpe 
picis qp fcóo co:üpit cibus in ftomacpo cum groffus pzis 
mo accipit: ocinde ſubtilis obftaculit inuenies nó pot erf 
re fupnarat;z m fumum ; c in malas qualitates coucrtif, 
Scdo dat modd o:dínis abí tra pᷣdicta coꝛruptionẽ dices 
q iõ de pꝛimꝰ cibus ligdus ſubtilis accipi: vt cito digeſtus 
ocfcédat:z groffus nó inueniat obſtaculũ:vt ad funda in q 
vigetoigeftio:ocfctdat ⁊ ꝑfecte oigerat. &[ sirca tertiam 
parté pedit drca qͥſtionẽ:⁊ primo mouct cà oICes. C ſophi 
ite rcpoédiit nos.nã ſicut nũc diximꝰ cibo ſubeili primo ac^ 
ccpto ⁊ groſſo ſequẽte ſubtilẽ deſcẽdere c nó grofium feci 
trapcre:fed nomachũ primo erpedire : vt groſſus obftacu. 
lü n5 (naeniar im oefcetu Quent ergo quare fimiliter non. 
cft ín bis ficut ín cibo medíate digeſto taudo:vt ficut femi 
coctus fecii trabit cibái erudi: fimiliter ſubtilis groffus. na 
femicocto fübtilis:t crudo groffus amimilat. Sccũdovo fol 
uit qſtionẽ dicẽs:ꝙ fatfa eft oppofitio. iRam oictum cft pzi» 
mo: cá poft bà ſemicoctũ lequa£ vel cquc fübnlis : vel 
ampli? aut min?;lubzicaf cũ ipᷣo facta eiꝰ coctioc exvi mate 
rie:f5 ci fabrilis p: accipi£:cito oigeft?ocfcédit: c groffus 
ſequẽs retinet᷑ a natura: c vir? erpulfiua nó expelut ipm 
Quoufqs ci? oigeftio cõplcat: ⁊ poftdP. cft mollis 7 digeſtus 
aurilio ccpulfiuc erpellrur.bec eft intentio buius partis. 
€ Xirca pteíftà quq; funtindréda. Pꝛimũ eft de o:dínario 
ne ciboz. Scom eft oc cotrarictate auctoꝝ area o:dinatio» 
né ciboz. Zertiti eft oc ozdínatióe potus ad cibũ.Quartum 
be multirudíne ciboꝛũ ofuerfoz in cadem mefa.£Quintà eft 
vtrü replctio nímia pl? nocear poft inanitionẽ᷑ d ecõtrario. 
Sextũ pót cflc oc rpe accipiẽdi dietã. 
«[ Eirca pᷣmũ fic peedi£:c ondi£ ꝙ groſſa cibaría ont pz 
acapít p.v.róncs. Pꝛima talis eſt.Dicit uic. c yfaacqp d» 
bí fabrües m ftomacbo calído multum fiuc naturaliter fiue 
accidéraliter adurunt oe facili: « oc facili 2ucrtum£ ín gen? 
cbolericü. cà pui? eft:q: nó poflunt refiftere calozi: f5 infe 
tio: pars i calidioz cft dp ſuperioꝛ:ergo fi cibt ſubti 
lcs p:íus affuman£ d groſſi:citius coucrtunt in gen?cbole 
ricũ d fi pot. grofíos affumant: boc aüt cft incõueniẽs na» 
turc:q: ?m D oc facili faceret febies cbolericas:ergo neceſ 
fc cftin comeftione cibaría groſſa pꝛius accipi.Scða rario 
talís eſt.materie groffe « indifpofite ouo funt ncccfíana ad 
bocyt oígeratur.f.moza ⁊ foꝛtẽ agens: t pecouo db? groſ⸗ 
fus rejritneceflario:ergo cũ in uinferioꝛi pte ſtomachi fit foz 
tio: c3lo: digerẽs naturalis d ín fupío: : neceffe eft cibum 
groſſum ad boc ꝙ digerat᷑:vt cõuertat imcdíate ad fundi 
ftomacbí:bocaüt nõ pót effc nífi pzi? ecbibca£: ergo necef 
fe eft cibii groſſuʒ pᷣcedere abum fübnie. Tertia ró talis eft 
ftomacbo exiſtẽte multum calído naturaliter vel accídetali 
ter pᷣcipiũt auctoꝛes dari frígida: ficut funt fructus frigidi: 
⁊ etiã aqua frigida:vt calo: vebemées in fundo poflit tẽpe⸗ 
rari:f5 abí groſſi funt frigidi:ficut caro bouína ⁊ cófimtlí 
ergo prius ont deſcẽdere ad fundi ftomacbi vbi magn? vi⸗ 
get caloꝛ j cibi ſubtiles:ſʒ bocinon põt effe niſi cybibcan£ 
p 1:6 abaría groffa orit pᷣcedere ſũbtilia.Quarta ratio ta 
eft: agẽs ⁊ matería debẽt ꝓpoꝛtionari:vt ſi agẽs cft foꝛ 
te materia dz cffe toꝛtis c grofía: ⁊ fi agẽs eft debile mare» 
ría 05 eſſe fubtilis t ocbilis. er oebíta erri ꝓpoꝛtione agens 
cii patiéte refultat oebítus effectus : fed calo: agẽs i nfun» 
do ſtomachi eft fo:tío: ⁊ fuperi? oebilioz: ergo dibus grof» 
fus fo:tís 55 effc in fundo ftomacbi:c ſubtilis fuperi?:fs B 
nó pót effe nifi cib? groſſus pcedat ſubtilẽ:ergo neceffe eft 
cibi groffüm peedere fübtile . Quarta ró talis cft : fi cibus 
fubtilis po:dine£:cibus groſſus fupuenies cópzimit ipfum 
4 facit ipm exire a ftomacbo indígeftü:bocant mali eft Pm 
naturam : ergo ſubtilis abus nó o5 pꝛeoꝛdinari groſſo ín 
m£fa:f$ potíus ecotrarío, Q[ Sd oppofitti funt tres róncs, 
Pꝛima taus eſt. Dicit em sat. ico. fup apbo.q ficut (gnis 
ꝓpter multitudinẽ lignoz crtínguít: vcl quia ſunt foꝛtia er 
«rofía ad couertendum: vel quía funt viridia, (militer ca 
i0: naturalíe extiguif vcl quía cibi sroffi: velqꝛ multi. Itẽ 
calo: naturalis in pzincipto cft ocbilis . vri cibaria groſſa ei 
nó cõueniũt nífi pꝛius cofo:te£ per cibii ſubtilẽ: quia extin 
gucretur a grofii; et fic videtur ꝙ fubtilis cíbue femper 
debet pzing 


Dietarum vniuerſalium. 


debet pꝛi ipi õ groſſus.Scðarõ talis eſt.Dicit yfaac 
qi — accipiat:cibus ſubtilis ſupaaue⸗ 
ni&e cito digerit cà fit facilis digeſtionis. no ꝑmutut egr ^ 
dí poter cibü groffios. vn couertitt sen? epoleric Lbnnb? 
ftómadpi calidi: vcl in accrofitatem vel putreainẽ in pabe 
tib? ſtomachũ frigidũ:hoc aũt multũ nocet nature; 6 abus 
5; pzeozdínan fübtüli:fed ecouerfo.Zertia ró ta 
eroffus nó 05 pzeozdin PS Aes Difnaléfist 
lia eftzc € aucto. Siuice. Raf. C SEoftà. c joDcs pifpatéfie E 
eptaalcrádrioicir: abaria fübtilia pzíus ocbét o:dinan. 
SGoto.oicédii qp 2troucrfia Einter aucto, foD em ferap, 
pápitq groffus db? $mo accipiat: ⁊ poftca ſubtius. Hos 
&üt oícim?:q fm q3 oco fere auctoxco fupponüt:ep fubrilia 
p: oebét oarí:q: dito oigerunt: c ocfcendüt, c dro ftoma 
chus expedit fc ab illis: C nó: impediüc cibaria grofía:qm a 
to ad locá oígeftiois ocfczdrit.vn poffum?oicerevniucríatr 
c cibup écripler. Pꝛiĩa € ne natura ipediat i fua opatóe: 
« vt cito fc expediat a digeſtiõe cibi ſubtilis. Scða eſt ne ci 
bus ſudtius co:üpat vt cito digeſtꝰ ato esredía£ a ſtoma⸗ 
cho. Tertia cft vt calo: naturalis ↄfoꝛtet p cibü ſubtilẽ:⁊ no 
vígo:ct ad chũ greffum digerẽdũ. (C Ad roncs ifimul fic 
poffet folui cp calo: ſtomachi ouplt »fidera£. €àno mó put 
eft excedẽs valde téperametü in latitudine ſanitatis:⁊ rüc 
neq afi negs poft 2petüt abaría ſubtilia: ĩmo femp groſſa. 
filio mà »fiderat pur cófiftít ín fuo tẽperamẽto ⁊ fic tria 
funt »fiderida. q»:imü cft ꝓpoꝛtio cibi ad fo:ntudine calo 
ría ⁊ vtutís . c ficcibaria grofía ont pzi? accipi ppter foꝛtẽ 
calo: ín fundo ſtomachi.⁊ h̊mõ intellerit ſerapiõ.Scð⸗ cft 
prírtio dbi cũ cibo vłcõꝑatio vni? ad alteri: c fic ſubtitcõ 
petit pmo:q;: cito oeícédir c nó impedit ne ad locii digeſtio 
nís groffus deſcẽdat.Tertiũ eſtvtilitas abí ad coꝛpꝰ:ſᷣm qð 
pᷣſtat iuuamẽtũ vEnocumeti:c boc mó ſubtilis 05 pᷣcedere 
⁊ groffus o5 feq. c ficitellercit auicẽ. Raf. c yfaacA[ coo 
querit circa boc cibaria debeãt pcederc ín calida cóplerio 
ne:⁊ d infrígida.c oftédi£ ꝙ grofía debeãt pᷣcedere i cauda 
cõplexione:⁊ ſubtilia m frígida. Dicit Auicẽ.ꝙ in ftomacpo 
igneo cibaria srofía bi couertü£ 7 ſubtilia adurun£. Et cá 
bui?€ q: cíbaria grom̃ fo:tís funt reſiſtẽtie: ⁊ ppoꝛtionant 
fo:tíffimo calo: naturali.fubrilia 9o cito adurütur c couer⸗ 
tuntad igneũ caloꝛẽ:⁊ fic abaría groſſa magis ↄpetũt buic 
cõplexioni dp fabtüía:fs qð magis cópetit pzi?05 erbiberi: á 
cib?aroffus ín calida cõplexione pzi? 05 ecbiben dp fubtilis, 
c p oppofitii arguí£:u frigida cóplexióc.q: ↄꝛioꝝ nc funt 
cauſe.Scða ró talis eſt: digeſtiua ftomacbi frigida non por 
fup oíigeftiócs cibi groſſi:qꝛ ome mẽbꝛũ fupfl ue infrigidatũ 
derectas bs opationes: ficut dicit Bal. in có. fup apbo. f5 
fo:tís digeſtiua ſtomachi — eft (up abü groſſum dige⸗ 
rédii: q: ppo:tiona£ ci : fed qð alicuí ppoztiona£:piíus ei 
cõuenit d q3 ei nó ꝓpoꝛtionat᷑:g̊ abus groffus pii? 05 oarí 
ftomacbo calide cõplexionis d ſubtilis ftomacbo frigide co 
plerionís ecõuerſo.¶ 2d oppofitü funt ouc roncs. Pꝛĩia 
talís eſt: magno appenitui magn? ⁊ grofíus dibus cõpetit: 
foꝛti em̃ agẽti fo:te patíes o5 refpódere.f3im cís q funtfrigi 
de cóplerionís magn? cft appetit? ficut oícir sDaL.in tegni. 
t loquit ocappenicunaturali.ó eí pꝛius cópetít cibus grof 
ſus:⁊ deinde fubtilis: ⁊ ecóuerfoín cís q funt calide cóples 
plexionis cũ in eis fit paruus appetit?. &c3a ró talis eſt.in 
ftomacbo frigido $t? oígeftina ẽ frigida.vñ magis indiget 
cófoctatóe: f5 ĩ fundo bmoi ftomacbí calo: naturalis matoz 
eſt: d magis viget qᷓ ino:xc ftomacbi.z marie cófo:xrat: ficut 
dicit yfaac.c qð eft tale pꝛius 05 ecbiberi. ó ín frigida cóple 
rione cibus groffus 05 erbiberi. ad boc dicẽdũ qp in ſtom̃a⸗ 
cho calido ficut cbolerico naturalí cibꝰ groſſus 05 pᷣcedere: 
c ſubtilis ſubſequi:⁊ ecõuerſo i ftomacbofrigído.t buic po 
fitioni videt Auicẽ.oſentire.Ad pꝛimã rorem ín ðiũ dicen 
did ꝙ ĩ ftomazbo frigido calo: naturalíe i pᷣncipio ſopitꝰeſt. 
T appctit? cft magn? ppter inanítióes méb:t. vri quãtũ eft 
Dc appetitu cibi:magnꝰ « sroffus o5 pꝛius exbiberi cib?:fs 
&to extinguit caloꝛẽ naturalẽxũ fitocbilis c fopit?in hmõi 
ftomacbo.boc aũt fummope cauẽdũ eft: t ideo cibus ſubti 
lis dz pꝛece dere vt excitet caloꝛẽ naturalé ⁊ cófo:tet:2 fitpo 
tẽs füpza cibũ grotſuʒ digercaũ. In ftomacbo $o calído: q: 
fo:tis eft c calo; naturalis fostis;(deo cib? femp o5 pᷣcedere 


S'o.ttv. 
groſſus:⁊ ſubtilis ſubſequi:ltcet appetit? nó fit tant? in pᷣn 
uꝑio:cibꝰ em̃ magis rñdet caloꝛi c virtuti d appetitui. Ad 
fcOam rõem dicẽdũ cp licer caloꝛ naturalis fit fortioꝛ in fun⸗ 
do ftomacbi reſpectũ partis ſuꝑioꝛis: ife teft debilis in 
oparatóe ad cbũ grofíus: d fi pi?bmói ftomacbo oc£zmul 
tu grauaret natura, c ft abus ſubtilis fupueniret grauarct 
natura ouplicí grauatiõe: q: nó eẽt potes fupza vnũ:nec ſu 
pꝛa alterũ:̊ ab7fubtilis cũ fit facilis digeſtidis ⁊ facilis co 
ucrfióis ei cõpetit: nó ali?. 7 iõ fol? 55 € exbiberi: 15 rf fi 
&b?groflus  (ubtilis funt adminiftràdibmói ftóacbo:fub 
tilis 05 femp pcedere vt caloꝛẽ nazural£ exatetz c cófo:tet. 
ita vt poffit pz? cibi groflus oigerere ⁊ traſmutare. ¶ Ter 
tío qrit᷑ drcà boc q cibaria debet pilus oari in regione cali» 
da cin frigida, t videt qp ín calida groffus cib? pus cópe 
rit: q: fite eft oe resione 7 coplenióe:f5 in cõplexione calida 
ftomacbi groſſus cibꝰ copetit pꝛius:dqᷣ fir in regione calida 
sroffus cibus ↄpetit puus t ad oppofitü eft Decró.in fto 
macbo habẽte caloze ro:te cbaria srofía 2petützf5 in regio 
nc ca'ica ficut dicit Auicẽ.hoĩes ocbilz bñt rure digeſtiuã 
t oẽs Vrutes funr ocbiles.vn funt pufilanimes ec apn ad 
ſtudiũ:g ci in ſtomacho hñte debilẽ vᷣtutẽ:cibaria ſubtilia 
cõpetant c nó groſſa:g in regione calida ſubtilia cibaria có 
petũt.ecõuerſo in frigida.Q[ Solutio ad bocoicendü ꝙ in 
vtraq; regiõe ſubtilia cibaria pꝛiꝰdñt dari:tñ fi groſſus det 
min? nocumẽtũ videt᷑ in regide frigida ꝙᷓ ĩ calxda:q: hoĩes 
in md — — ⁊caloꝛẽ naturalẽ brit foꝛtẽ. Ad rõnẽ 
dicẽdũ qp no eft file oc regione ⁊ cõplexione:qꝛ cõplexio con 
toꝛtat vᷣtutẽ digeſtiuã:ſs »plerio calida regióís oebilirar eã. 
¶ Quarto dnt drca boc errü vnctuoſa debẽt pus exbibe⸗ 
ri.Coftédit qp ſic hac rõne.dicit Sat. ĩ cómento fup apbo.cp 
ín fo:ti appetitu canino vnctuofa pzius funr oia: Hin 5n» 
cipio comeftióía appetit? foꝛtis eft c nimis excitaxꝰ: ergo 
ín pncipio vnctuoſa debẽt dari:⁊ nó poft, Scða ró ralis eft 
illud qð caloꝛẽ naturalẽ ↄooꝛtat pus eft erbibedü:fs vnctuo 
fa funt hmõi:eoꝙ cito eõuertũtur ad caloꝛẽ:ergo vncuofa 
pus funt exbibẽda.Ad oppofitü eft ró ralis.fivnctuofa pua. 
oen: aut ſequit ali? db? aut nó.fi nó tc ftomacbus replet 
pbáraftica repletione.⁊ fic mẽbꝛa remanet inanita: q; nibil 
aut parũ illis tráfmiti£ b aũt nimis nocʒ.Si 9o (equif ali? 
cib? au- eft fübrilis aur groſſus.Si fubtilis rüc vnctuoſa fa 
ciũt ipᷣm eleuari c ſuꝑnatare:⁊ ficputrefiet: ci nó oefcédat 
ad loai coctióis.D aũt fitr młtũ noc. Si $0 ab?fir srofíus: 
tc fadt ipm lubzicare ci fir grauis: ⁊ exire a ftomacbo indi 
geſtũ.om̃e aũt qi talia opat mullo mó 55 preo:dínari: cá á 
vnctuoſa fint bmóí; nó oft pzi? exbiberi.Scða ró talis Es 
nibil qð in regunie fanitat? faftidíü afiat: ẽ pꝛeoꝛdinãdũ: 5 
vncuiofa funt hmõi: dicit y(33c: nó g debẽt picoxdinari nec 
etiã poft aliũ ibi debẽt accipi:qꝛ senerár naufeá z vomitũ 
qð cocedim?. (T TAd rónes in Stiũ dicẽdũ ꝙ ín exbibirione 
dbíouo funtofideráda. VUnũ eft fedarío appetit?.c fm boc 
gulofis p:ius funt vnctuofaoffereda, Scóm eft regime fao 
nitaris cõſeruatio coꝛpis in Ptute ⁊ vigoꝛe. t boc mó vn» 
cruofa no dñt pzi? exbiberi: nec etiã poften?. "té apperi? 
eft oupler.vn?eft naturalis: 7 buic nó »petürvnctuofa.ali? 
cft innaturalis ⁊ buic cõpetũt 7 prius debẽt ecbiberiantelli 
git ibat. quí eft cann? appetir?: oe alio n6. Itẽ calo: eftou 
plex.quidã eft naturalis: iſtũ nó cõfoꝛtãtvnctuoſa:nec ad 
ipm couertütur. ili? innaturalís: ciftü confo:t3t z ad ipm 
cõuertũtur. Rotãdũ tfi ꝙ fi vétré larare voluerit:oebet oa 
rc vnctuoſa cü berbis lacatiuis: ficuteft pinguedo poꝛcina 
malua ⁊ mercurialis fine ahiquo alio dbo fübfequente: vel 
p:ecedentein eadem menfa, 

¶ irca ſecũdũ fic peedím?: « dri£ oe Zietate auctoꝝ ín 
o:díne ciboz .Serapton er z »ftáti.ponüt ꝙ grofía pi?oc 
bet accipi c fubtilia feq. 3105. hiſpalẽſis i epa mifíamaano 
alerádro:oidit cp cibaria fubtilia prius oebet erbiberi, "Jté 
dicit Rab. ꝙ caufa coꝛruptionis ciboz eft pi? accipe crofía 
cibaria ⁊ deinde fübtilis, re oícit Auicẽ ꝙꝓ sroffus db? afi 
ſubtilẽ nõ 95 accipi: fed fi alijs comedat vni: nó comedat 
reliquũ in eade mẽſa. Itẽ oicunt magiftri qp ft cibus fit fub» 
tilis ⁊ mafticabilis:p:ius oebent accipi-ficut fünt peuna: fis 
ais; c bmói, Si $0 fint cibaria fo:bilia debent fubfequi: z 

o 


Z bet 


grofía p:ius accipí:fs boc ↄtra auctoꝛes:qͥ dicũt ꝙ iura car» 
niũ pius ocbét accipi t poftea cares. lios aũt voletes có 
cozdare aucto;es 7 magiftros;oícim qp Loícra Qctuo; funt 
ofideráda. Pꝛimũ eft teno; ftomacbi ⁊ vᷣtꝰ. Secũdũ cft fa? 
alís vel oíffíalis exitus dbi a ftomacbo. Tertíü eft regimen 
⁊ 2feruatio ſanitat.Quartũ € idétitae t oiuerfitas ciboz, 
Dicimꝰ d ꝙ fi eno: ?tutis fit toꝛtis:⁊ calo: naturalis fitrz 
tic cibus arofíus 05 pꝛecedere ⁊ ſubtilis fubfequi. « B mó 
intelligit Cõſtãtinꝰ c Serapio. Sí vo Vtus fit ocbilis: c ca 
lo: naturalis fitr:ecóuerío ocbét oꝛdinari:⁊ boc mó intelli 
git 3obes hiſpalẽſis.Si vo eit? vniꝰcibi a ftomacbo fit (a 
cilis t alterius oifficilie :fübtilís cibus 05 pꝛius acdpí: 7 fic 
intelligit Ra. Si 9o ↄſeruet᷑ regime  2fcruatio faníratis 
tũc nõ o5 dari nífi emus folus cib?in debita quárirate: 7 fic 
intelligit Auicẽ. Si 9o dbi fint oíuerfi generis:vt fruc? nó 
ftipna ⁊ carnes:tũc fruct? debẽt poederevtfi: vue:⁊ pꝛu 
na:⁊ carnes fübfeq.t ſic intelligũt magiſtri ↄñitr.Sivᷣo cibi 
fint eiufdem generis vt caro pullina ⁊ bouína:tüc cft ↄſide 
rãda ?rus ſtomachi ⁊ ſic opoꝛtet oꝛdinare ficur pꝛedictũ cft 
¶ Secũdo querit circa hoc:vtrũ ſubtilia maſticabilia vel 
fo:bilia debẽt pꝛius accipi d cibaria groſſa.⁊ videt᷑ c» ſoꝛbi 
lia bac rõe.dicit yſↄac:ꝙ cibaria ſoꝛbilia pꝛiꝰſunt odda q̃ fto 
machũ mũdãt vt cibꝰgroſſus fupnatzs lupueniés ſtõachũ 
nõ inueniat imüdá:fcd cibꝰ fubtilie ſoꝛbilis eft pmói: ficut 
b:odium: gan abii sroffum ĩmediate 05 ozdínan. $9c0a rõ 
talis cft.oicit 3Raf. qr vnü oe rebus qo maxime cozrumpit 
digeſtionẽ cft accipere pꝛius eibũ groffum:óille cibus q mt 
ns accedit ad grofliaé pꝛius 05 accipi: f5 abus ſubtilis vel 
ſorbilis cft bmmói refpectu cibi fubtilis maſticabius: 6 prius 
05 exbiberi d maſticabilis. ¶ ad oppofitü € Cõſtã.qᷣ dicit 
«p mafticabilia ſubtilia vt ficus:pꝛuna:⁊ »filía debẽt pꝛece⸗ 
derc. cd boc dicẽdũ qp (ubtitia ſoꝛbilia pꝛiꝰſunt oanda ante 
groſſa dbaria d fubtilia mafticabilía. £43 auct.»ftá. dicendũ 
q£onftanti.non dicit ꝙ mafticabilia priusozdinanda funt 
fubtilibus in róne qua mafticabilia funt fubtilia : quia frm. 
boc fo:bília iubtiloꝛia funtzf5 boc dicit in ratione qua, mafti 
cabilia funt ficut fructus. P Y 

«irc tertii pꝛincipale fic peedim?: c drí£ vtrũ vinũ oe 
beat crbiberí poft cibũ vel an. z videt qp añ pac rónc. illud 
ptus o5 exbiberi qð calozt naturali ppostionat € augmen 
tat ipin nutrit t cófo:tar: fed vinũ cit hmõi.vñ oicit yfaac 
qp ocbétvn pbleboromatí ín pꝛima oic[vino multo; pauco 
cibo:vt fanguis reftauref:ergo vinü copeht afi comeſtionẽ 
Scða ratio talis cft.illa ocbét pꝛius ecbiberiza quib?ftoma 
chus facilius fe expedit:ſʒ hmõi funt liquida q funt facilis 
penctratióis d 3 mẽbꝛis faciliꝰ attrabürur:f; vinti eft bmói 
qii pprer oelecrationé attrabíf a mẽbꝛis: ergo an cibũ o5 
erbiberi vind, Tertia ró talís eft.afacilionb? c Q minus re? 
plent eft incboanaü:ficut dicit Hippo.q facilius cft repleri 
potu:d cibo: ergo pot? antc cibũ copctit. ([ Ad oppofitü 
eſt qð dicit Batꝙ vinü nó 05 exbiberi ieiuno ftomacbo:co 
qð cerebꝛũ pcutít c vᷣtutẽ ocfcctatzfed nibil rale 05 ani cibũ 
€rbiberi:erao vinũ ani cibi nó cõpetit.Scda ró ralís eft. vis 
ni exbibet in róne pot?:f5 pot?ad boc exbibet᷑vt dicit Job. 
vtcibũ p toti co:p? poꝛtet:⁊ ips penetrare faciat ad mẽbꝛa 
ergo poft abii 05 esbiberi vinũ ⁊ nó añ:qð cócedim? 4| d 
róné dicẽdũ ꝙ in víno funt ouo oꝑa. Pꝛimũ cft cófoztatio 
caloꝛis 2 fic multi cõpetit.Secũdũ eſt:q; cerebzü replzt: c 
neruos ꝑcutit:⁊ vᷣtutẽ oebílitat. t ſic maius nocumetü in» 
ducit d iuuamẽtũ. Tertiũ poffet e£ repletio ftomacbí pbás 
taſtica: t bocmó non cõpetit vini. Zid fcóam rónt dicendũ 
(p ↄſtãti.nõ intelligit boc oe potu:f$ oc liquído cibo. Itẽ ad 
illud qð dicit Hiſpa.dicẽdũ qp I5 vinũ cófcster calo:ẽ.⁊ facile 
fit repleri vino:quia ti nocumentũ ci?q8 oat ftomacbo ie⸗ 
iuno p:epóderat iuuaméto ci?:Q ín ieiuno (temacbo nullo 
mõ dʒ exbiberi. Et tertia rõ foluif p pꝛedicta. ¶ Secundo 
queritur circa boc: vtrum vinim debeat acdpi ĩmediate 
poft abü:vcllonae poftzz víde£ cp nõ oebear oarí in ipa co 
cftionc. Rihil qð impedit digeſtionẽ cibi 05 dari imediate 
poft abü ⁊ multomaars nó05 oan in ipa comeftíone: q: oc 
po:taret cibũ indiceftü ad mẽbꝛa: 5 vinũ boc mó exhibitũ 
impedit oígeftióes fm luic£.ergoyide£ qp nullo mó debeat 


darl in ipa comeftione. Scða rõ talís eft.fi aqua frigida vel 
tcpída pona£ iaquabullicte ceſſat ebullitio: c impedit car 
niii 0ecoctio:fs pot?yiní fir opa£ circa occoctione cibi ĩ ſto 
macho:⁊ nulli rale 05 dari in comceftióc: qz incrudaretcibũ 
ergo vínü nó 05 oan ín comeftióc.Zerría ró talio cfr, [iibi 
quod facit parres cibi oiítarc a partib? ſtomachi vbi viget 
digeſtio:ẽ crbibédü in comeítióe:q; co;üperct cũ nó etlct 
in loco decoctionis:ſʒ vinii exhibitũ in comeſtiõe poc facit 
fm uicẽ. d vinü nó cft czbibed in comcftióe. Quarta ró 
talis cft.oc deterioꝛibꝰrebꝰ eft trabere cibü grofium ad me 
bza ficut dicit 3Ra£.(5 vini ſumptũ ĩ comeſtioc faac — 
trahere ad mẽbꝛa t penetrare.hᷣoc aũt magnũ nocumen 
vidc£:ergo vinũ in — nullo mõ dz cahiben.Ouinta 
rõ talis eſt.dicit Auicẽ. ꝙ fi auge comedat cidos ſuipectos 
nó 05 imedíate bibere bonũ vini (5 malũ. t cã pui eft: Qi 
bonüvini cii mẽbris amícabile attrahit ab illia: c fccum de 
poꝛtat malũ cibũ ⁊ indigeſtũ.⁊ hoc eſt peius: fi bmol vini 
in comeftióe accipiat: ergo vinũ in comeftióe nó 05 exbibe⸗ 
ri. ¶ 4d oppofitá eítró talis.Om̃e qð ↄtoꝛtat ca oꝛeẽ natu 
ralé;cfacirad ofo:tarionc caloꝛis naturalis cõpetit in acce⸗ 
ptione cibi:ſ̊ vinũ eft hmõi.bicit erm yſaac:ꝙ vínü maxime 
Sbꝛtat caiorẽ naruralé ⁊ digeſtionẽ:g̊ copctit i acceptióe ci 
bi. Scóa ró ralís eft:qó in fame oepdif o5 rcftauranzf5 deꝑ 
dítót mẽbꝛoꝝ ridet cío?; c ocpdurói ſpũs ⁊ caloꝛis m̃det po 
tus vint Itẽ duplex cft appetit?. &la? cft reſpectu cibi i fas 
me, Auꝰ eft reſpectu pot? in fiti:5 in cade com̃eſtiõe cft apo 
petit?vtriufqs:6 qua róne ſatiſtacimꝰ fami p multü cibũ:de 
bem? fatiffacere fiti p mult pot tcomettióc. (1 Solutio 
ad hoc dicẽdũ Pm Auicẽ.ꝙ n0 95 dan por? vim in ipa come 
ftioc:fs lógc poft comeſtionẽ.i.poſt pim oig:fiione.ficut 
dicũt qdà. Ros aüt oicim? qp in exbibitiõe vini ouo 2fidera 
tur iind cft regimẽtũ (anitatis. ⁊ 6m bocnó 05 vinü ex⸗ 
bíberi ín comcftióe, Secũdũ c(t fanfractio appetit? vᷣtutis 
⁊ ſpũs reftauratio: 7 calozís naturalís »fo:ratío. « 6m boc 
etit vinũ í — cibi. ⁊ pᷣmã via tenẽt auctoꝛes.⁊ fm. 
cedũt pᷣme roͤnes. Hos aũt tenem?fcóasvía cũvulgo. 

[[ Tertio qríf arca b:vtrũ aqua magis cõpetat ĩ acceptiõe 
cibi d vinũ:⁊videt᷑ ꝙ nó hac rone.Cunũ ſumptũ i comeſtiõc 
impedit digeſtionẽ ſicut dictũ eft: ⁊ pprerbocnó cõpetit ĩ 
comeſtiõe: f5 aqua multomagſ impedir digeſtionẽ:q: min? 
ↄpetit in comcftióc d vinũ.Scda ro ralis eft. Ibipil qóabü 
íncrudat ⁊ reddit cópactü € inepti ad digerendũ 05 exbibe 
ri in comeſtiõe:ſʒ aqua ẽ hmõi:ſicut dicũt oẽs auct. gaqua 
nullo mó dʒ exhiberiĩ comeſtiõe. ¶ Ad oppofitii cft auct. 
Auicẽ.dicẽtꝭ ꝙ in medía comeftióc abi vinũ nó 05 exhiberi 
f; ad in parua quãtitate:⁊ nó ad ſatietatẽ:g ad mac! pʒ acci 

i ín comeftióc dp vini. Ad bocoícéd v pot?fumit ouptr. 

1no mó vt »fo:tet digeſtiõeʒ vcl caloꝛẽ naturale. fic por? 
vini magis 05 exbiberi d» pot? ad. tío mó fumif porus re⸗ 
fpectu ſitis fedáde.c fm boc pot? ad poti? 05 exbiberi: qz 
plus fedat finm dp vinũ:ſicut ofat Auicẽ. 
¶ irc qrtü pᷣncipale —— q̃rit ppter gd multi 
tudo diuerſoꝝ ciboz ín eadé menfa nocct cozpi bumano.vi 
dct em 5:iü.qm mẽbꝛa coꝛꝑis funt diuerſa:g oíuerfis ciba 

rijs oebét nutririzó mulntudo diuerſoꝝ ciboꝝ nó nocebit ĩ 
cadé mẽſa co:pí bumano.3:iü o dicit Auicẽ.ſ.ꝙ mtis nos 
cet.c cá bui? eft oupler Pm Auicẽ. Pꝛima eft q: natura nó 
pót fe expedire a multítudíne ciboꝝ.Scða q: vnꝰcibꝰdiuer 
fus cozrüpit aliii. t ió abi owierfi nó oüt ecbiberi icadé me 
—— q — 35 — q̃ttuoꝛ ſunt q̃ coꝛrũ 
pũt cibos ín ſtomacho. Pꝛimũ eft acceptio multoꝝ ciboꝝ ⁊ 
diuerſoꝝ ín eadẽ mẽſa. Scðm ẽqñ bd Grotius Dd acad 
⁊ deinde ſubtilis Zertíü:acceptio b:odt) c mult? micis pa 
nis. Quartũ eſt:lõga moza ín méfa £c qntü pot eſſe longa 
oiftánia ínter acceptióem ciboꝝ. ¶ gd rón£in Sii dicẽdũ 
q in vno cibo multi dbi ⁊ diuerñ funt inipoteria, 7 ídeo nas 
tnra nonrequirit mulntudincm dbo:um fed vnum folum, 
¶ Scdo q̃rit drcaboc vtri meli?fit accipe magnü p:ádiü 
ep cena, c oridit ꝙ nó. 3n tpe illo cibꝰdʒ ſumi ĩ maioꝛ quãti 
tate ín d calo: naturalis maio: eft « foꝛtioꝛ ín loco coctionis 
f5 itpe cene caloznaturalís ẽ bmói: q: calo: reuocaf pprcr 
ſomnũ ad loci oecocnóis: 6 ín cena maio: 05 fumi db? d? iu 


Dietarum vniuerſalium. 


Adio.Scða rõ talis eſt:foꝛtioꝛ eft exercitus ↄgregatus cp 
diſperſus $m Auicẽ. hin tpe cenc calo: naturalis cógregat 
inloco coctiome: oíipgit m tẽpoꝛe pzádr) ad eterioza coz 

poter vigiliae: calo: naturalis fo:no: eft in rpe ce; 
nc dim tpe pꝛãdij: gin tpe cene maio: abus o5acapt. Zer⸗ 
tia ratio ralis eftzfomnus eft ĩmobilitatio virtutũ ſenſibiliũ 
cii intéfione naturalíi: fed intẽio vᷣtutũ ⁊ oꝑationũ ipſarũ 
eft ꝓpter toritudinẽ c vigoꝛẽ caloꝛis naturalis:fs qn vᷣtus 
naturalís fo:to: eft « magis intenſa: ci maio: ibus cope 
tit:f5 in tepore cene: vel parti poft cenã fit ſomnus:⁊ virtus 
naturalis fo:tio: efficitur P ín tẽpoꝛe pꝛãaij:s rpe cene ma» 
io: cibus o5 accipi 4 tpe prandij. ¶ zd oppofitus eft talis 
rà:oiat yfaacq maio: cibus t foztio: cõpetit exercitãtibus 
d queſcẽtibꝰ. c caufa buf? eft: qz in eperatáribus calo; na» 
turalía excitatꝰ c intẽſus eft. In quícfcéribus vero fopitus 
c remiffus:f$ ín tpe pꝛãdij fitit opatíones c exercitia ⁊ in re 
poꝛe cene eft oino quics:g in tpe pꝛãdij cibꝰdʒ accipi maioꝛ 
ð in tpc cene. Scdarõ talis eñ:nihil qð fepius mducit ſuf⸗ 
focationẽ m ſomno:cõpetit in cena:ſʒ mult? cibus ⁊ magn? 
fümpt? m cena inducit in fomno füffocatione ficur patct in 
pinguib?:ó mult? cíb? ⁊ magn?nullo mó copetit ín cena:f$ 
masís ín pꝛãdio.Ad boc dicẽdũ ficut dicit Coſtã.melioꝛ cc» 
na d pꝛadiũ:qꝛ fo:tío: calo: naturalis 7 ad loci oígeftionis 
retrabi£ ín cena z nó ín pzádio : ín cena tf nocct q; inducit 
grauediné capitis ⁊ obſcuritatẽ oculoz. — 
«KL Circa quintũ ſic pcedimꝰ:⁊ q̃rit vtrũ nimia pl? 
noceat poit inanitionẽ d? ecõuerſo: ⁊ oſtẽdit ꝙ indifferẽter 
vtraq; nocet:caloꝛ emm naturalis dupliciter extinguit᷑. Uno 
modo ꝓpter nimiã repletionẽ cibi.Scðo ppter detectũ ci? 
fs ficutin nimia repletione extinguit calo: naturalis ppter 
cidi multirudíne:fir extinguit᷑ ꝓpter nimiã inanitioũẽ:g q 
rõne nocet nimia repletio poft iñanitionẽ: eadẽ róne nocet 
nimia ĩanitio poft repletionẽ.Scða rõ talis €: dicit Hippo. 
ín apbozif.cg repletío advltimũ deducta fallas eft ⁊ molefta 
fir euacuatio ad vltimũ facta fallar eftzc fic videt ꝙ vtraq; 
indifferẽter nocet. Zertía ratio ralis eft: ois mutatio fubito 


* ofa. 


tà funt multi ocbilía: ergo mín? ſuſtinẽt repietione d poft 
repletioné inanitionẽ. Quarta ratio ralís eftzín fame oiurur 
na appetitꝰ eft magnus ⁊ calo; naturalis oclílis, vri mẽbꝛa 
ínanita fi fiat replctio multũ attrahũt: ⁊ parü oigerunt: g̊ 
cũ nutrímétü fit índigeftü m cíe multas gar egntudines 
In repictione vero fi fames vel inanitio ſat non tñ tot? fir 
recefíus nutríméaa mẽbꝛis:cũ vᷣtus nutrimẽtiin eís fit foz 
tis:qᷓ atí eft attracrío nurrímenti (n fame: ideo magis eft 
perículü in repletione fubito facta poft inanitionẽ d» econs 
uerfo: qð cócedimus:l5 vtraq; fit mala fi fit vltímara. ad ró 
nem m Sum dicẽdũ ꝙ finc dubiovtraq; nocct:f ínamtióe 
facta poft repletioné vᷣtus paulatim oeticít:q: membza ad 
buc (ant foztía. In repietíócvo fübíto facta poft inamtionẽ 
$rus ſubito ocfíat ppter ertinctionẽ c fuffocatione calezís 
—— — c ió repletio poft inanitionẽ fubito 
i m y econuerſo: 
tet ſolutio ad queſita. TT — 


¶De diuerſitate ciboꝝ ⁊ eoꝝ naturis. Cap̃.v. 


Fo.xrvj. 


¶ Lcctio decima. 
dJuemtas cboz ec naturis eoꝝ duobꝰ fit 
d S móis.natura ci ſimpler aut ↄpoſita.Sim 
42 A plicc intẽdo natura fue fubftatic : « fui li⸗ 
quoꝛis ín cocrióc apparété vna. copofita 
dione funt nature 3xíe; z oppolite.i.vr natura ſub⸗ 
ſtãtie oppofite repugnet liquoꝛis fuí nature. Soím^ 
plex ſapoꝛẽ fue rubftarie ſilem bs fui liquoꝛis 1 coctio 
ne apparẽtꝭ.Sũt atit ſapoꝛes.viij.dulcis:vnctuoſus 
falfus:amar?:acutuszacctofus:poriais: ⁊ abuſiue fi 
ne ſapoꝛe. Dulcis:ſi purcoulcis fucrit om̃i carte ma 
cula acumie ſiueviſcoſitatis:⁊ fapozolioz otbus alijs 
cibis hũane nature erit:qꝛ uaturalr faguint vicinioꝛ 
müdificàs ⁊ áfi lauãs nocumẽtũ als infttm gut? c 
fenfus:vétré tépatc bócccis fine laboze nature. Cin 
« actio e? tépara ẽ digeſtiõe a ftomacbovcl ab ĩteſti 
nis cgeftioc naturalrc eẽntialr.penetrat aũtvenas 
nó ecnatura ſua:ſʒ accidéralr. Si em mẽbꝛa cozpis 
dulcoꝛẽ nó cupierint:⁊ fibi inira traxerint: natura 
dulcoꝛis ct neceſſitate appetit íntcítina mouere:⁊ fe 
ftinare egredi er colatioe « lorura fua. f£ ü crgo mẽ⸗ 
bza femp tibi alliciãt qo ĩ nutrimẽtũ accipiũt:maiꝰ € 
nutrimẽtũ cim fapoz alíoz. OQ» fi ſubſtãtia fua coti 
cta fit ⁊ ſolida:maioꝛ erit mẽbꝛis confoꝛtatio fua: qz 
ín eis plus mozat: ⁊ tardiꝰ diſſoluit᷑. Si aür cũ dul⸗ 
coꝛe ſuo viſcoſitatẽ bs: ficur oacrelí velociter ex ſtõa 
cho exit ꝓpterea qz cũ lotura fua adeft fibt lubꝛicitaſ 
qð aũt indc advenas penetrar dure⁊ tarde neceſſe e 
digerat᷑ ppter viſcoſitatẽ ⁊ groſſitatẽ ſuã. vñ c fepe 
itat oppilatio poꝛoꝛum ⁊ epatis ⁊ ſplenis:⁊ muta 
tio ĩ putredinẽ⁊ coꝛruptionẽ fit:gñat᷑ inde diuturna 
febꝛis ⁊ cetere cõmixtiões dulcedinis cõpoſite ex pa 
fta ⁊ oleo ⁊ melle fiue frita ín oleozticur sipulez a 
ſpelle ſũt ⁊ ſilia.Qui dulcoꝛes naruralr für ticci ficur 
mel apũ:hñt acutã vᷣtutẽ ab aĩalibꝰ illo gñantibꝰ fr 
bi pᷣſtitã. vñ ⁊ lauatiuũ ⁊ mũdiñcatiuũ c groſſe ⁊ vt 
ſcoſe hũiditatꝭ fit colamẽtũ.iõq; fi vires paras veni 
ad expellẽdas feces ab ĩterioꝛibꝰ ad exterioꝛa ĩuenẽ 
rit:⁊ imbecilles ad pꝛeparãdos cibos ad cctera me 
bꝛa coꝛꝑis adíuuat expłſiuãvᷣtutẽ t ccpellédis fecib? 
ülis:fitqs ci foꝛtis ad diſſolutionẽvẽtris.Si aũtvᷣtu 
t£ vẽtris pparata ad dãdos cíbos méb:is ínucnerit 
⁊ imbecillẽ ad crpellendas feces ab interioꝛibꝰ fuís 
acumie fui ozavenaz apít pfoꝛãsvſq; ad cibũ:vt ad 
iuuet penetrare ipm oeficcafas büidiraré fecü 7; pbi 
bene ocfctfum. vñ fir ciad coftiparionem ventris, 
Mel crgooiuerfas bs ín boib?acrióes:q: t quibuf? 
dà ſalubꝛe:⁊ ſanitatis cuſtoditiuũ: quíbufdà »o fti 
ꝑticũ:⁊ moꝛboꝝ gñatiuũ.Qui atit cibo fütvncruo 
fi vtamvadale tilia: pp:iii brit vt fuperi?innarent 
ficut oleũ. Cõmirti adit ibi ĩ cure ebullitõis íngrot 
fant eos 3beres digerẽdo. f£ qs cibi digeri incpiãt 
7 villos ftomacbi amvadale fua vnctuoſitate emol⸗ 
leſcãt cibos lubzicit:z velocirer eliminãt. Sʒ di cibi 
illiad venas deueniũt:eas inflãt ⁊ iaroffant 2trabé 
tcs deſideriũ nc aliqͥd appetãt.cibi aũt (alti puá brit 
vᷣtutẽ penetrãdi ad venas moꝛſiuã 7 ĩciſiuã ĩteſtino⸗ 
rũ:moꝛſu inpellẽtes vr d cõtinẽt expellãt velociter, 
Añ Gal.cibaria inquit ſaiſa  nitrofa pptíctarcg 
) 






Ziber 


Vit iſtas:paruitatẽ penetradí ad venas ⁊ velocitate 
creũdi ad inteftina. S55 tñ nitrofa ad becagéda funt 
fo:tío:3 ouab?oc ciis; vel ex ſalſedine fua 7 inc'fione 
ircftína mozdérib? ad expellẽdũ vcloci?:c q: hoꝛribi 
licas ſapoꝛis « inimicitie fufcipiétis co:pis paruíffi/ 
mũ fibi inde attrabür nutrimctü ; vñ cc multitudine 
fua i inteſtinis remanet grauãtia⁊ vt ciro expellãt co 
gẽtia.Sʒ cibi oulces nó idẽ funt facientes. Mẽbꝛa 
em̃ cc oelecratióc fua eos attrabũt fibi plurimi in 
inteſtinis remanct índe parü. vri leuiꝰ rcrüt neg ve 
lociter expellũt.vñ SaL. iPulcedo ínquít puas facit 
feces:ſalutudo 9o multas. Intẽdit qꝛ oc falfitudine 
faa multa coadunatur ín inteſtinis:cũ penctiret parũ 
indc venas ad nutriẽda coꝛpis mẽbꝛa.Cibi amari iu 
dicitur ficut « falfi in oĩbꝰ actiõibꝰ ſuis:ſed rf min? 
ſtomacho cx põticitate fua fant nociui.Acuta neceſ⸗ 
fe eft fint incifiua ficut ⁊ laxatiua.vñ ⁊ Gal. inquit, 
Que cibaría acuta ſunt⁊ nitroſavᷣtutibꝰſuis funt ín 
cifiua pprer qð ⁊ lacaríua vẽtrẽ.ſ.cũ impetu fuo nó 
fui volüratc foluétía. 3dcogs co:píb? non fm cibos 
tifi:fs fr medicina opan&acuta m naruralr qp nitro 
fafuntfo:tío:a. — ¶ Deacetoſiate cibi. £ ap.vj. 


ff etofi cidi viribꝰ fuis funt inciſtui finc ca^ 
£3 Bhiicfactióe: 5 tñ actio fua eft binaria.Si em 
(ftomacoo vel t inteftinis humiditatẽ grof 
fam acctotitas cibo inuencerit:incidit eã⁊ 
deponit. Sibovẽtrẽ ſiccũ ⁊ finc humiditate reꝑerit 
paulatim:deſiccat feces ⁊ conſtipatvẽtrẽ c no ſoluit 
t£ hec actio fua fit naturatr hoc facit:cũ acetoſitas 
ſua ſimplex ſine admixtiõe cuiuſſibet rei eſt:cõmixta 
em̃ viſcoſitati ficat oxiphenitia ⁊ pꝛuna femp erũt la 
xatiua. ¶ De ponticitate cibi. f£ap.vtj. 
IIbi $o põtici naturalx ſũt ſtiptici: humidi 
atl ingroſſatiui: c deſiccatiui: (de faciẽtes 
à eset viri qo calefacit coꝛijs pparãdis.vñ ſubti 
lirer dietare volétib? funt nociui: ppꝛietas 
co? eft cõfoꝛtare ſtomachũ:neq; dimittere cibũ a fe 
c ita nacuraír vẽtrẽ conſtipãt:aliqñ tn laxatiui funt 
accidétalíter. Accepti em̃ ati aliũ cibi ocfcédétes ad 
infcri?os ftomacbi ofoꝛtãt c indureſcunt: neq; pmit 
tüt ccíre cibũ:ſicq; fit c3 ad ↄſtipandũ.Q fi accipiã 
tur poft cibá: ĩnatãt ſuperioꝛi ftomacbo expꝛimẽtes 
ci ficut toꝛcular quodlibet fibi appoſitũ:eijciũt intꝰ 
babita velociter.vñ oiffoluif véter.maríme fi toma 
chi ſubſtãtia ín tenẽdis cibís fit defecta:⁊ anterioꝛa 
cibaria fuerint ſubtilia:ſicut berba fenugreci ⁊ filia 
cocta cii obſomogoꝛo ⁊ oleo adaptata.bec cranrcri? 
ascepta poft põtica adiuuãt z ſolonẽ v&ris confoꝛ⸗ 
tãt.vñ Gal derhetoꝛe quodã dicit:ſepeanurmurãti 
ſibi q: cii mãducaret põtica ſicut pira mala coctana 
fofone ſoluit ſibi foꝛtiſſimavẽtrem. O audiẽs ad id 
experimẽter aĩaduertit:⁊ rationẽ excogitauit ĩuitãs 
cit fcmel ad pꝛãdiũ et videret quo tpe ⁊ quãtũ acci⸗ 
peret illð ſtipticũ pcipics ne dd mutarct ocaffucta 
dieta.neq; ipᷣc fecit. Cũ atit ad balnei aſſuetũ acce⸗ 
d aque frigide. ocínde berbà fenu⸗ 
grecí comedit ficut quídem cõſueuit aii pꝛãdiũ.poſt 
aũt bibír parũ oulcis vini:ſicq; comedit molacbíam 
clícam cũ obfomogo;o olco ⁊ pauco vino Deinceps 






vᷣo accepit pull colũbinũ:⁊ gallinaceũ:⁊ carnẽ pes 
ciam: bís bibẽs vinum. pott accepit mala ſtiptica: 
vii valde diſſolui cepit:⁊ foꝛtiter magnũ faciens fibi 
ridiculũ de medico hoc aũt aſpicẽsvt altera die ſccũ 
comederet rogauit.idqð gaudẽs feeit, Exiẽs aũt a 
balneo ficut coſueuerat appoſuit ſibi mala atq; pira 
iubẽsvt illa comederet pꝛima.⁊ ita fecit:ſicq; poftca 
comedit ficut pꝛius conſueuit.Qð cũ ita feciſſet nom 
folum ſolutione caruít: fed etiam ventrem conſtipa⸗ 
tiſſimum babuit, Admiratus ergo fuit interrogans 
vnde iſtud contingerct./Dabaurem fibi inquit: aum 
cibaria acciperes ftípricaz groſſa:poſtea que vẽtris 
mollitia funt;bec oftiparionis fuit caufa. Itẽ Dal 
oc quodã iuuene accipictc ſcamoneã die ddà c etiã 
poſt. v. hoꝛas ad diſſoluẽdũ inducias. Deinde mur⸗ 
murabat oc ſtomacho:ex inflatione vẽtris doloꝛ vlij 
nat? cft acutꝰadeo vt ſuccurrerẽ ei qp mibi inciperet 
acdamare.f£go miſeriã ſuã ↄſiderãs pꝛecepi vt ma⸗ 
laatq5 pira acciperet acetoſa atq; ftípríca, 409 cum 
expleffct nímía fuccedétcfolutione quicuit.Pũc att 
iuuenẽ rhetoꝛi illi pꝛeſentaui:⁊ qũo paſſus foꝛet reci 
taui. Dixi crgo rhetoꝛi:ſic tibi otínget fl poft cibum 
ſtipticũ comederis. f£ aufa aũt bec C ocfectío ſtoma⸗ 
chi ín retinẽdis cibis.Cuiꝰ fupcríosa cũ parti pꝛemã 
tur:ↄtẽta facile reijciãtur. Reſpõdit rhetoꝛ. Bene 
dixiſti ſic ſtomachũ meũ foꝛe defectũ. Vnñ c ſtipticũ 
poft cibũ non comedo níti cũ ſtomachus ad vomitũ 
moueat.Si em̃ poft pꝛandiũ mollia comcdero ficut 
imolacbía maluam cii obfomogo:o 2 oleo:citiꝰ fubfe 
quct vomitꝰ Rñdit fDal.recte conſuluiſti. Res cr 
mollis q̃cũc; intra ſſomachũ mouet:ſtipticũ ↄtinet 
⁊ ſtomachũ ↄfoꝛtat. Cri cũ plurimũ i ſtomacho abũ 
dat cholera ru.acetofa: pꝛecipimꝰ comedere ſtiptica 
ſtomachi cõfoꝛtatiua:⁊ ab inferioꝛibus abundantia 


illã emittentia. ¶ De cibis ſine ſapoꝛe.Capᷣ.viij. 


Ez bí vero fine fapo:e abufiue ficut cucurbi 
T «Sitac filia velociter penetrant venas:ſed ti 
ad vẽtris cóftipatiocs fiue folutiones funt 


medioces cii nec acumen babeàt neq; fal 
ſuginẽ vnde faciant folutioné: ned, ftipriciratévnde 





ftiptíca ficret. vri fi xᷣtutẽ vẽtris preparatam ad pe 


nctrádum cibum inuenerit in membzis: mouetur cu 
curbita cum cibo ꝓpter ſui facilitatẽ ⁊ liquiditatem 
⁊ velocitatem fuc mobiliratis. C» fi virtusvẽtris ad 
ccpellédas feces interius pꝛeparata fuerit:lubꝛicat 
feces:ñitq; ſolutionis caufa. Si aũt ocfecrus fucrit 
vt cibi neq; penetrare poffint: neqs feces emitti ab 
inferioꝛibus:innatat ftomacbo ⁊ mutat᷑ ín coꝛruptio 
nem:gener ans rugitũ. Hec aũt eft ꝓpꝛietas ⁊ actio 
fua cà ſimplices fuerint non ſapoꝛoũ nullo alio ſapo 
re fibi cõmitto.Si erri copofiri fuerint vífcotis ficut 
crifolocanc:malue: molocbíe: acqnírunt ᷣtutẽ lubꝛi 
catem ⁊ ftomacbum mollíctem. Unde z beccibaría 
facilíus excunt dp atia nó fapozofa pprer humidita⸗ 
tem ſuam ⁊viſcoñtatẽ.maxime fi poft accepra ambu 
lent fafcipieres ca per loca oedíuia aur arenoſa:aut 
ulucrca. Cñ motu eri exeunt veloci? dp fi quieſcãt 
igerũtur quoqs qͥeſcẽdo meli? dp fi ambulct./£ibí 


vero hãc naturã babétcs ſunt dulce vinũ:moꝛa:pꝛu⸗ 


Dietarum vniuerſalium. 


na:cochima:perſica fi (int dulcia. Item meloncs:ſed 
tamen alterius ꝓpietatis ſunt:quam no babet illa 
cum fint ojurcrici pprer paruam fut colationem vel 
caloxé:faposotiozcs funt omnibus cibaris alijs omi 
carentes amarírudinc c acumíne, ride c cutce mur 
dificitur indc lotc.ll2ec tñ oia nõ ſapoꝛoſa:neq; odo 
rifera in pparulo quafi oulcía z vifcofazinter itipti⸗ 
ca « folubülia funr medioccia:ſicut diximus oc melo⸗ 
nibus:fic cri3 oc cucurbita: fimiülce em funt fuc actio 
nce:vr fi ftomacbum pꝛeparatum inueniant ad pe? 
netrandos cibos intra venas cito diſſoluantur: ⁊ vt 
ad bec facienda ftomacbus adiuuetur folubilibus, 
£v fi venter pzeparatus fit in fccíbus eijciendis: lu^ 
bꝛicant cas cito diſſoluendo. vnde fübfequi folutio 
vétrís. £v fi ad vtrũq; vẽter tit defectꝰ:innatãt moꝛã 
tc8:« in corruptione mutatur. Ande ad foluendum 
ventrem bec acceprurí marería videant fi fir ſubti⸗ 
lis:feces liquide. st cim materia groſſa:⁊ feces oure 
fucrint:acctofa melius eidenf compcterc. neg folü 
acetofa:fs fal(az acuta z amara. vri /Dal.actioce ace 
tofoz ín fubcilíandís groffis bhumoꝛibꝰ actioib? acu. 
toz vicinant᷑. Differũt tñ:qꝛ acura ſubtiliãt ⁊ calefa 
ciũt:acetoſa ſubtiliãt⁊ refrigerãt.Opoꝛtʒ crgo dari 
acuta cum materia groſſa fit ⁊ frígida: acctofa. cum 
fubrilis fir z calida.quozum onlcozt fi parum aceto? 
fi cõmiſcetur musumvocatur.musozum autem. Lime 
lonum actiones tnter laratíua z ftíprica mediocres 
ſunt. Sed ri ín bis ꝓpꝛia eft vétotitas ⁊ inflatio pP 
d ceteris que videntur eſſe inſapoꝛoſa ppter dñatio 
nem aquoſe humiditatis cozum. poft bec vnctuoſa 
funt ventotitarem z inflationem faciẽtia Muʒa ve 
rológe bis diuerſa ꝓpter paruas humiditates fuas 
⁊ mediocritates ínter humida ⁊ ficca, - 
«Long affignauit yfaac diuerſitatẽ diete a pte diuerſi 
tatis cõpoſitiõis recipiẽtiũ:⁊ a parte accidentiũ q 2 
Gar] patit ftomacpus: dn bac Nc ufi gnat — 
diete a pte nature ſue:ſ̊ $m pꝛimã duaꝝ diuerſitatũ pcedit 
⁊ ſᷣm ſcõam pꝛimo ꝓceſſit. Diuiſio.Cũ autẽ pꝛĩa oíurfio fit 
trimẽbꝛis: recipit hec pars diuiſionẽ (n tres pres. In qua⸗ 
rii pꝛima affignat diuerſitatẽ diete a pte coplerionis ſimpli 
cis. 3n fc9a.f.im bac. £àrn aũt dbi er ouob? oppofirís funt 
cópofiti cc. afíignar diuerſitatẽ eius apre copofirioís eiꝰ. 
n tertía.f.in bac: Oel aũt qbuſdã bonũ.aſſisnat ei? diuer 
itatẽ a ptc cópofitióte diuerſe quà facit in diuerſis coꝛpibꝰ 
fm recipiẽtiũ diuerũtatẽ. Pꝛĩa arit pars ſpectat ad pꝛeſen⸗ 
té ſpeculationẽ Diuidit᷑ aut hec Mo ínouas partes:i qua 
rũ pꝛima aſſignat diuerſitatẽ gñalẽ ciboꝝ Pm fimplicitate t 
ↄpoñtionẽ. 3n ſcða.ſ.ã hac:Oulcis fi pure dulcis fuerit cC, 
Q: p ſapoꝝ actiões fit diuerſitatis ciboꝝ noticia: erequit ín. 
ſcða ocfinguloz ſapoꝝ opationibꝰ. Pꝛima aũt diuidit᷑ im 
duasꝑtes. 3n quaꝝ pꝛima diuidit cibũ p ſimplicẽ c copoft 
rum, In fcoa.f.ín bac: &unt cnim ſapores octo c£, diſtin⸗ 
guit ſpes fapoz fimplici cibo rñdẽtes.Scða pars pꝛincipa⸗ 
lis diuidit᷑ m nou£ vel octo ptes $m naturã fapoz. 3n qr 
pma asít oc actiõibꝰ dulcis. In ſcða.ſ.i hac:Qui ar ciboꝝ 
funtvnctuofi fic amygdale ⁊c̃.agit oc actiõibꝰvnctuoſi. 3n. 
tertía.f.i hac:Cibi aũt falfi$rute hñt paruá ⁊c̃.agit oc actio 
nib? ſalũ. In quarta.f^in bac: fibi aman iudicátur ficut fal 
fi.agít oc actíonib? amari. 3n nta.f. in bac: Acuta necene 
eft vt fint íncifiua 4C.agit oc act:õibus acuti. in ſexta.ſ.in 
hac: Acetoſi cibi agit oc actíóib? acetofi. n. vij.f. E bacc &i 
bí?o põtici naturatr funt ftíptici ⁊c̃.agit oc acríofb?pótici. 
In octaua pte.f.in bac: Sríptic/ córínet ⁊ ftomacbü cófo:» 
tat «C, agit de actidibꝰ ſtiptici: f5 6m virtutẽ nó cft pars di⸗ 


S'o.ttvtj. 


ſtincta oc ftiptico:immo ad ponticum ín bac vía reduatur: 
oifferens ab ipfo folaremifitone: fed illa pare cõtinuatur 
pontico : et íáco non funt nífi octo partes.ied in pac: Cibi 
Vo fincfapoze abufiue «€, agit oe actióib? ifrpidi. fubdiui 
fioncs aür partiti in fpátib?locis aflignabütur. Põt aũt oi» 
uífio ficaffignari; vt bec pe oc actionib? ſapoꝝ in duas diuu 
da£ pres. In quarũ pzima agit oc actiõibꝰ ſapoꝝ 

oiuition£ caliditaris. 3n fca. f. in Dac: Acetoñ cibi viribus 
fuis funtinafiui cC. acit oe actionib? ſapoꝝ quib? onatur 
frigiditas." Pꝛĩa aür pe 2tinet qͥnq; ꝑtes:ſᷣm numerü qͥnq; 
fapoz.pma cft oc duſci.ſcða eft oc enctuofo.tertia de falfo, 
Quarta de amaro.qͥnta de acuto:⁊ ptes affignate funt. s£ir 
Cà pꝛimã dicit qp oiuerfitas ciboz: a ptefue nature duplex 
eft.eft e fimpler ⁊ compofita, fumpier cũ liquoꝛ in abo et 
fuba funt eiuidem effectꝰ.cõpoſita ai 2:7: fea. fimplia cibo 
fimpler refpondet fapoz.£irca fcóam ptem affignat fapoz 
fpés:à funt nouẽ.ſ.dulcis:vnctuoſus:⁊ alg. f5ipe dimittit 
nipticũ ipm ad põticũ reducẽs. De dulci.Cõlequẽter ꝓſcq 
tur oc actióib?finguloz ſapoꝝ:⁊ pmo oe dulci.Hec aur ps 
q̃ eft oc dulci oíuidit in ouas ptes. 3n quaz pꝛima agit de 
actionib?oulas fimplicis. In fcoa.f.m hac:Si atit cum dul 
cose vifcofitate ⁊c̃.agit oe acnombus oulds ai alio cómizn 
De oulci igif fimplia oíat ꝙ magis nutrir:müdificatzlenit 
guftum:ventré bumectat.« boc vel accideralirereel natura 
líter. Accidẽtaliter cii a mẽbꝛis nó artrabit: ⁊ ircftina penc 
trat: c excolando larat.s£flennaliter cũ a mebzís c6 magna 
auiditate trabitur:4 fic qᷓuis groffum firmulrum penetrat 
magie aürnurnt ci bear naturã srofíam ꝓpter maiozem 
mo:á. Deinde agit 0c oula copofito. lPccaüt pars diuidit᷑ 
ín duas. 3n quarü prima agit oc dulci cõmixt vifcofirati, 
In ſcða.ſin bac £i aũt oulcozes naruralrer funt fica cc 
ãgit oc oulci cõmixto acumini. Diar igit ꝙ cü oulcevifcofo 
admifcct: vrin oactyL. c oximelle: et melle ⁊ paftis digeſtis 
tarde digerit᷑: ftóacbü lubzicat:pozos oppilat:⁊ diutumas 
inducit cantudines. De oulci aüt acumini cómirto ficut de 
meliz dicit ꝙ müdíricar: ⁊ fi venrrem paranum erpuifioni 
inuermit ezpulfiuà iuuat.Si aũt eppulfiuá inuenit defectam 
⁊attractiuã membꝛoꝝ fozrem: facit abos penetrare z vcn. 
trem conſtipat: t ideo mel in diuerſis oifferenter oꝑat. e 
vnctuofo, Zirca vnctuoſum fic pcedit oicens: ꝙ fupernas 
tatftomacbo ⁊ alíos cibos eleuat: ⁊ oigefhonem impedit 
villos ſtomachi remollitzocfectat appetitũ. De ſalſo.Circa 
falfum ouo tãgit. Pꝛimo dicit ꝙ virtutẽ bʒ inciſiuã ⁊ pene 
tratiuã c inteſtinoꝝ motiuã ad expellẽdũ. Secũdo cũ dicit 
ibaria inqᷣt ſalſa c nitroſa 7€. amgnat opationem oulas 
⁊ falfi $m Balb dicens:ꝙ vtrunq; babet virtutẽ penetrandi 
⁊ exeundi ab inteſtinis:ſed differẽter: quía ſalſum fozn? eft 
ín hoc:⁊ ĩ hoc dupłr natura operat, Gino modo ppter vir? 
tute feci ínafiua. lio mó pprer fuí hoꝛribiltatẽ Dulce ve 
ro ppter multà acnone a membꝛis:⁊ paucas feces in mteftí 
nís:Quibus ipa pari gñantur De amaro, £ (rca amari oi» 
atq bs eandé virtute cfi ffo: fed t ppter ponticirarem 
admixtã minus ftomacbo nocct. De acuto. f'irca acutũ oí 
cit ꝙ acutum eft indfiuus  laratiui. vñ &m sat. acutá ec 
falfum larant t incidũt:ſed foztius eft acucü: vri nó 95 accípt 
fm vfum abí:(5 medicine. De acetoſo.Acetoſi viribus fuis 
funt incífiui ⁊c.tractat oe acnóibus ſapoꝝ babénü ofuum 
caliditatis.agit oe acrionibus ſapoꝝ baberi onium frícidi 
tatis. Hec aüt pars diuidit᷑ ín tres: $m numeri triũ ſapoꝝ 
frígidoz: nam ftipticus ad ponrícum reducitur. Pꝛimã aũt 
eft oc actióibus acetofi.s£irca acetofum pꝛimo agit oe fim» 
plici dicẽs:ꝙ babetvturem incifiuã cũ frigiditate: fi feces 
— inuenit cas diſſoluendo laxat: fi aũt nõ: ventrẽ de⸗ 
iccando conftipat. Scðo agit oc cópofito dicẽs qp cõmixtũ 
vifcofo lubꝛicando femp lacat- ficat pater ín paunie: tima 
rindis:qui funt fruct? 3b vltramarinis parrib?ad nos trãſ⸗ 
míffi:conquafiarí bumozes calidos purgãtes. De pontico. 
irca partem d eft oe pontico funt oue partes. 3n quarum 
p:iima tangit acríone pontici d eft coftipare per (c. ^3n ſcðᷣa 
ſcʒ ín bac:Aliquãdo ená funt laxatiui c£. tangit actione ei? 
per accidẽs q eft lagare, Dicit igit᷑ cp ponticũ cóftipatz fto 
VMESELOUNERUNSHUNHDIU: CiND M IPIS UM 


Liber 


tiem dietã volentibus, Circa ſcðem partcm due ſunt ptes 
In quarũ pꝛima oſtẽdit qGolazat. $n ſcða.ſ.in hac:nde 
Bat de rhetoꝛe qͥdã dicit ⁊c.ↄfrmat intẽtionẽ luã p experi 
mẽta:dicit igit ꝙ cum poſt cibos accipt:⁊ maxime poftlíq 
dos laxat cõpumẽdo: ticut cum accipit poft fenugrecũ: vel 
poft oxomogarũ:qð ẽ cõdimẽtũ fardelloz er pipere olco ⁊ 
31]3 ↄectũ. iaũt ciꝰaccipit᷑ coꝛrugãdo ↄſtipat. Deinde 
duo inducit experimẽta. IStimũ eft oc rhetoꝛeẽ a Mat.inui⸗ 
tato:qui accipiens pontica cõſtipatꝰ eft; t hec poſt acapics 
laxatus eſt. Scðm oe iuuene qͥ ſcamoneã accipiens ion po 
tẽs laxari: p põticaliberatꝰ eſt:⁊ ad rhetoꝛẽ ductꝰ:⁊ rhetoꝛ 
conceſſit qp ibiprica laxant poft dbi: can conftíipant, vnde 
reítringunt voritü os ftomacbi cófo:tàdo: ⁊feces t cibos 
inferius deponendo:mollia vcro ipm puocant (tomacbim 
defectando. De ftíprico. S irca ſtipticũ dicit: qv ftomacbum 
contoꝛtãt:vnde acctof3 ct pontica data ftomacburn confoz 
tat ctccce expellunt. Notadum aũt qp bicnó cft oíftinctio 
Oc ſtiptico cũ ad ponticũ reducaturzfed cónmuaf cum actio 
nibus poríci.oe quib?funr verba p:edícta rbeto:is 7 Bat. 
ín qͥbus contincf ꝙ res mollís ſtomachũ ocfecrat c vomitũ 
ꝓuocat:potica c ſtiptica ipin cõtoꝛtat ⁊ vomitũ re(tringüt 
De inſipido.Lirca determinationẽ inſipidi qnas tunt ptes 
In q̃rũ p:ia tãgit actiões inſipidi ſfimplicis. Sin ſcõa.ſ.i pac: 
Si em compofiti fucrint er vircofis ⁊c.tangit actiones infis 
pidi adimirti. In terzía.f. in bac: Zh non ola ſapoꝛoſa neq; 
in pparulo odoꝛifera.oñdit qũo ſimplex nifi pidiit admixtũ 
bsindifcréter virtutem conſtipandi c laganói fm diuerſas 
diſpofitiones rccipientium. In quarta.f. iri Dac : Cinde ad 
diñoluẽdũ ventré.tágít modi exbibẽdi « accpiedi inſipidũ 
€ acetofum £m diuerſas naturas co:pís. 3n qnta.f. ín bac 
Quoꝝ dulcoꝛ parũ accrofis cómifect ⁊c̃ tangit acrioné fa» 
poꝛis ez multis cõmixti.irca — partẽ dicit ꝙ iſipidũ 
veloater penetrat:tamen índitferens eft ad laxandũ ⁊ con⸗ 
gipadum:quia fi parata inuenit inteſtina ad expellendum 
ip̃a iuuat lubꝛicando.Si autem non: non laxat cum nó ba. 
beat virtutem moꝛdicandi ipſa. Tirca fecundam partem 
dicit ꝙ inſipidũ viſcoſitati admmtü magis lacet lubzicando 
ficut criſolocãna:vł herbe dicte acmiplices:malue:molocbie 
ſcʒ hoꝛtẽſes.maximẽe aũt laxat in motu:⁊ tales etiã ſunt dul 
ces:ſicutvinũ. ⁊ fructꝰ dicti cochima ⁊ melones: d tamen 
habent alteram virtutem cum fint diureticia c abſterſiua. 
Tura tertiam partem dicit ꝙ inſipidũ nó habẽs acumẽ eft 
indifferens ad laxãdũ ⁊ cõſtipadũ fm qp inuen:t vetré para 
tum «ipm iuuat: cPim q nó t tunc nocct: ín malos couer 
fí£ mo:bos cii malos et groffos humoꝛes inuenit. f£írca 
quartam parcem dicit ꝙ fi materia bumoz fit groſſa cõpe⸗ 
funr acctofa acuta; faliazirígide autem competunt falíaz 
acuta.Xirca qᷣntã parte oícit qp (llo in quo fapoz dulcis ci 
acctofo cómifcet musti dicitur:ſicut pavet i pzunía femíma 
turis:⁊ boc eſt mediũ inter ftípríci c larariud: fed cir dul⸗ 
cedo abundat:inflationé gencrat: t fimul cum inſipiditas 
ꝓpter aquofitatis abundãtiã:cum afit viſcoſum abundar: 
macimcinflationé facit.Ouzũ aür oíffert ab alijs:⁊ ad boc 
operatur purum ppter temperamétit incer humiditatẽ et 
ficcítaté:c in his omnibus multa perfe patencin textu. Cũ 
autem nouẽ diſtinguant᷑ ſapoꝛes:de finguloz opationib? 
oifferendum eft pcr fingulos Pm o:dincm oifcurredo. z pꝛi 
ino a dulcis ſapoꝛis operationibus incboaudiü eft. SSecüdo 
oe vnctuoſo. Zcrtio oc amaro:Quarto oc acuto.Quinto oc 
ſalſo. Sexto oc acctofo. SScptio oc infipído.O cano oc po? 
tico. hono eft oc ftiptico octerminadu. Scóm bic em oꝛdi 
ncm pcedit vſaac ín ipoz opatiomb? 3D:euiter aüt € 
dum eft z pauca mcdia ad vtrãq; parte induceda: vt fine ra 
tionü (one veritas oedaretur, Cũ autcm fit duplex 
o f. fimpler c atijs ſapoꝛibus cõmixta:ideo oe fimplí 
ci pmo inquirẽdũ eft.feciido oe cómirta. ¶ Circa ſimplicẽ 
dulcedinẽ pꝛincipaliter.v.inquiruntur. Primũ eft vtru dul 
ce nutrimẽtum multi nutriat an parri. Scðm eft vtrũ mule 
tum nutriat naturaliter:an accidentaliter. Tertiũ eft vtrum 
omncs fapo:es Pm fuzs fpecies nurriant: an folum nu» 
trant pnaturá quá pfit a partíapatíóc oulcedínis. Quar 
tũ cft qGoyn?fapo: acquirat bonitatẽ p cõmixtionẽ cà alijs 


Quinto queritur 6e operationib? oulde t via medicine. 
¶ irca pamum vero proceditur boc modo; quent vtrit 
ouice multumnutríat: c oftendtur ꝙ fic. s£omplcrío enum 
bumana nutntur per fimile:fed oulce maxime cft fimile có 
plerioni bumanezficut teftatur yſaac:⁊ bocin tẽperantia € 
gradus eleuatione: quía vtraq; eft in medio fecundi gra? 
dus: ergo oulci maxime nutrit coplerío bumana, Secũda 
ratio eft taliszficut teftarur yfaacin piinapto buius ſciẽtie 
füb auctoritate Sał quicunq; ab?cutuflibet atalís fiue ar 
bo:ís cft fibi cóueníenszaugmenratiuus € nutritiuus otc 
vnd ficut ante pꝛedixerat:cibus ille folii nutrit aial in cut? 
acccptióc aĩal oclectaturzin oppofito vero oppofitü contin 
git:ticut aũt teftat yíaac. oulce maríme infert bomini de⸗ 
lectatíonem: affurilatur aquetepidc reſpectu tactus fn 
fuí temperantia:ergooulcc maxime nutrit.Certia ratio ta» 
lis eft iliud marimenutrit fm cui? acceſſum c reccflum ma 
10:em vel minoꝛẽ omnía alia magie vel minus nutriunt: fs 
dulce eft pmói-ficut vult yſaac dĩcẽs p quilibet fapo: quà» 
tü babet oc oulci tanti nutrit: ergo dulce maxime nutrir. 
Ad oppoñtum eftbecratio: cópierío bumana fm Coſtan. 
eft inter veram temperantiam 7 pꝛimũ gradum: fed oulce 
eftiteaido gradu cauditatis:g ipam excellt:⁊ iterũ calidü 
additi cpoleríco:femper addit in calicutatẽ: ergo cuʒ cóple 
rio pumana fluens fit ia ſecũdo gradu: oulce addet in eius 
caliditatem: c alíam firam excellet: nullũ aũt tale multum 
nutrit: imo addit ín cófumptione humidi: ergo dulce non 
maxime nutrit.Scda raro bec eft:ficur teftatur pbus in fes 
cundo oc aia: nutrimẽtũ cft omnino paſſiuũ. c Bab . in pn» 
cipio oe fimplia medicina Dide tefta: pons differẽtiã nu» 
rriméti ⁊ medicine ſᷣm viam actionis t paffionis: oulce Yo 
non eftomnmo paſſiuũ:qꝛ habet caliditatem actiuã alíquo 
modo eleuatá:ergo oulcc nó maxime nutrit: imo plus nus 
trirct infipidii aii fit mag! patiuri, Ad b dicẽdũ ꝙ ;nter oia 
ſapoꝛoꝛa marime nutrit oulce pprer affinitate cum cõple⸗ 
rione humana in temperantia £ ppteroelectationem quá 
infert omnibus memb:ís (n guftu. S pꝛimã aũt rõnẽ dicẽ 
dum d oupler eft cõplexio.radicalis fiue ita:c ñuens.Fi⸗ 
xa autem £m Cõſtã.eſt interveram tẽperantiã ⁊ pꝛimũ sra 
dum:⁊ reſpectu eius non affignarur gradus in tapozibus, 
Fluẽs adit eſt in medio ſecũdi gradus: ⁊ reſpectu ipᷣius af 
figaantur gradus.quicquid aũt contingat de graqu: oulce 
— cõplexionẽ no coꝛrũpit: f$ pam eleuat ad maioꝛis ca 
ꝛis foꝛtitudinẽ.caloꝛ em̃ im cõplexione bumana vltra illũ 
gradum 55 extendi p nutrimẽtũ. Item cõplexionẽ huma⸗ 
nam ⁊ maximã fluẽtem neceſſe eff cõtinue deperditionem 
pati 5* oiffolutióem factam a caloꝛe interiozi ⁊ exterio 
ri:etficnon femper manet ín eadem et equali calídítate e£ 
bumiditate.ad pancautem deperditionem reftauridam of 
fertur ei nutrimenti: ficoulce nó addit in caliditate cóple 
rionis fluentis:fed ipfam oeperdítam reftaurar. Ad ſecũdã 
tónem dicẽdũñ qp nutrimérum eft paffiuá: c oulce oe facili 
pati£ a calo:e noftri coꝛpoꝛis:ꝓpter ſymbolũ qð babet ci 
ipo.1 iterũ confo:tatípm quodámodo debilitatũ ⁊ augmẽ 
tat ſubſtãtiã coꝛpoꝛis nutriti:qð eft oc cibi ꝓpꝛietate: ficut 
tcfta£ Bał. qð nó faciunt alfj fapozcs in tanta quátítatc: z 
qᷓuis e Dulce ín fua caliditate:tamẽ eft paffiuuim cum 
p:edíctía codítionibus:que obferuátur ín cibo refpecru coo 
plecionis humane. ¶ $xooquenf arci boc vtrũ maxime 
oulce marime nutriat: z vídef ꝙ fic. 9: oulce fimpliciternu 
tmt: ficut teftatur yſaac:ergo mazime dulce maxime nutrit 
Alia ratio eft talís:quato aliquid dulcius eſt:tanto cft tẽpe 
ratius: ⁊ oclectabile fanü fenfum babenti : t táto fimilius 
bumane complerioni temperate:zome aüt tale marime nuo 
trít:ergo quáto eft oulaus:tanro magis nutrit. Zid oppofi» 
tü cftillud qð dicit Auicẽ.ꝙ noa eft necefíe:cp marime dul⸗ 
cia nutriat maxime. Itẽ ad oppofitü eft lud qð videm? in 
ʒuccara:q̃ b5 purã ouicedíne 7 maximã:⁊ tũ minime nutrit 
Itẽ ofat yfaac ꝙ oulcedo pmirtavifcofitati maxime nutrit 
fed íllud qð ſiceſt permixtũ nó eſt maxime purũ:neq; mare 
me exiſtens in genere illo: ergo hecd onóeft maxime 
dulcedo:g illud qð maxime oulce eſt:nõ maxime nutrit.Ad 
hoc dicẽdũ ꝙ ficut qͥbuſdã placet:dulce nó p fe nutrit:q; nu 


Dietarum vniuerſalium. 


trimẽtũ nó nutrit p dulcedinẽ. Uñ dulcedo nó eft cà nut 
méni:q: fic multa purcoulcia nutrirét ficut succara € 2ftfia 
f; nutruméni nutri p fud fubftánác fpém:« p alías oifpoft 
tiones ppo:tionalcs co:pon nutritdo. oulcedo aũt eft vna 
illa: otipónii: c fic róncs nó pcedüt.Allio aũt mo oicédà eft 
qp in nutrímeto func quattuo:. cóplerio/f. cófiftes i ppox 
nóe qttuo: qualitati .fcóm cft copofino confiftée in raria 
te c ocfitare pritizc confitib?oifponib7.c tern eft fapo: có 
fcques cóplccione: ficut effect c oifpofirio ipᷣus: t criam 
odo; q eft a cópicrione remotioꝛ: € min facce ad nutrimẽ 
ti:q: ad folá cognitione d cft alóge. c rri eft fpes tora: p 
quánutrit Pm £luicc Dicẽdũ igit ꝙ quárü cft à pre ſapoꝛis 
cófequéns cõplexionẽ infcreris ociectarione « triſticia fen» 
füizmagime cii oífpofitio ad maxime nutriẽdũ fapo:ppter 
fuioclectationé ⁊ ꝓpoꝛtionẽ € amicabilitate cii narura bu» 
mana: fi oẽs alie coditióes 2currát nutrimẽti: oulce ma» 
Gis nutrit.quátü atit ad caufas alias: ⁊ oíípofitiócs nó eft 
neceſſe dulce marime nutríre:c ficfoluuntur vtreqs roncs. 
¶ Zertio ári£ róc huiꝰ ppter dd succarac mel « qdà fruct? 
cü finr duices nó nutriat marie: cü fint maxime dulcia. Ad 
hoc dicẽdũ q boc eft q; pur hñt oulcediné:ctfi habeãt ad? 
mixtá:nó bht cà admirtá códitióib?q ad nutrimẽtũ magis 
cõcurrunt: ficut pt5ín succara: d purá bs oulcedine; c idco 
plus valet ín via medicine d in via cibi.Oel vᷣo bs oulcedis 
né comirtà acinním: qð nó fac ad mtũ nutrimẽtũ.opʒ aũt 
babere oulcía alías oifpóncs:vr habeãt aliquatulà pingue 
dimé: vr ptz in carnibꝰ. ⁊ diſpoſitio eft ad boc vtoctaali in 
fanguiae cõuertãtur⁊ imébas affilent:ipa cõtoꝛtant.⁊ etiã 
2fidcráde funt cóplerióes reapictiü d tunt oiuerie; vt q̃dã 
oulcia quoſdã nutriũt:⁊ quofdam alia. 

¶ irca fcóm ꝓcedit B mõ:⁊ dnt vtrũ dulce mtũ nutriat 
naturalr vel accidératr: aut vtroq; mõ. Dicunt᷑ aũt multũ 
nutrire naturatr:q̃ ato ĩ ſanguiẽ cõuertunt᷑ ſicut pulla gal 
linacei. Multum aũt nutrire accidẽtaliter oicunt: q̃ quis 
tardc in fanguine cõuertãtur ci ꝓpter fuí groſſitiẽ multũ 
mozárur ín méozis: cipis multũ dat nutrimetü p lõgã moz 
rà: c nó cito ab ipis dioluũt᷑: c ira ipa młtũ »fo:tár. videt 
igit ꝙ dulce muitũ nutriat vtroq; mõ. Illud em qð eft ſite 
maríne cõplexioni humane c ſañguini qᷣ ipᷣa nutrit᷑:cito in 
fanguíne couertit᷑:⁊ cito ei aſſimilat᷑: t ome rale multũ nu⸗ 
trit haturalr: g dulce nutrit naturalr. Itẽ dulce fundat in 
groſſa ſuba ficut ponũt oẽs aucto.om̃e aũt tale multũ imo 
rat mẽbꝛis ⁊ nõ cirooiffoluit ab eis:⁊ ficípa multũ confoz 
tat:⁊ ſic multũ nutriet accidétalíter:ó dulce multum nutrit 
accidẽtaliter: g multũ nutrit vtroqs mõ.Alia ró eft ad hoc: 
qꝛ ſicut teſtat Yſaac: dulce ꝓpter ſuã amicabilitatẽ ⁊ dele⸗ 
ctationẽ ato a fingulis attrabif mẽbꝛis: q: mẽbꝛa ipm ma⸗ 
rime appetũt:om̃e aũt tale de facili cóuertit ín ſanguinẽ:et 
cito meinbeirecipit foꝛmã:⁊ naturalt multũ nutrit:g dulce 
naturatr multũ nutrit.i.tm̃ cũ tũdet᷑ ĩ natura groſſa multũ 
ĩmoꝛat᷑ ín mẽbꝛis:⁊ multũ ipᷣa oↄfoꝛtat:⁊ ſic multũ nutrit ac 
cidẽtaliter.Tertia ró ad poc ralis eſt:ſicut teſtat yſaac:dul 
ce paucas hz feces, 7 fic quafi totũ veleiꝰ pars cedit ĩ nutri 
meti ppter ſui puríraté:ó cíto c ec facili cõuertit ad fozmá 
fanguis laudabilis.⁊ iteꝝ multũ oat nutrimẽtũ: ⁊multũ có 
roꝛtat mẽbꝛa:⁊ iterũ ꝓpter fui groſſitiẽ ⁊ amicabilitatẽ mul 
tũ retinet᷑ a ẽbꝛis.oc aũt tale multi nutrit naturattz accũ 
tałr:g dulce vtroq; mõ multũ nutrit.ad oppoſitũ ẽ hec rõ: 
ilið QS eft groſſe fube ficur vult yſaac:tardẽ cõuertit᷑ in ſan 
guíne: c ficparü nutrit naturałr:ſʒ poftip ↄuerſum eft mul 
ti ĩmoꝛat᷑ in mẽbꝛis:⁊ nó cíto ab eís oífloun£ :c ficmulrum 
nutrít accidétalt:fed oulce eft hmõi:cũ funde£ in groſſa fub 
ftátía:G oulcc parũ nutrit naturaliterzmulrü atit accidẽtałr 
Alia rõ bec ẽ:ſ oulce multü nutriretvtroqs mõ:mel ⁊ ʒucca 
Tacmin fructꝰmłtũ dulces multũ nutrirẽtvtroq; mõ:cuiꝰ 
iũ videmꝰꝑ experiẽtiã.aAd b aũt dicũt quidã ꝙ dulce mul 


tü nutrit accidẽtatr:parũ aütnaturatt ꝓpter groſſitiẽ fu6e 


IHosaüt oicimus qp oulce vtrocs mó nutrit mulrü quanti 
erísit ſapoꝛis oífpofitio:marie tñ vtroq; mó mttũ nutrit:ñ 
alic cõueniãt diſpoñtiões:qꝛ ppter ſuã purítate multũ (an 


guinẽ gñat:⁊ ppter fuí couenictià ⁊ ſtitudinẽ di fanguine 


cũ in ipi? fozmátráfducat: ⁊ ppter ſui facllem coagulano 


S'o.rtvttj. 

nẽ dito recipit foꝛmã mẽbꝛi:⁊ ppter fuí amicabilitat cũ mé 
b:s multũ ab cie artrabit :c multũ ab cís retinet: ⁊ ꝓpter 
groffitiem fue ſube mulri in eis imoza£;vt non ato ab eis 
diſſoluat. Ideo multum faturat: cum multũ atrraba£ reti» 
neat cin m̃ebris imosc£. vn mulrü mẽbꝛa »foztar:4 fic vtro 
q; mõ multũ numt.f.naruratr « acadétatr.c cóceáede funt 
rónes inducte ad bác parte. Ad pꝛimã aũt róné in Sꝛiũ dice⸗ 
dü ꝙ ðꝛ aliqͥd multũ nutrire oucb? móis: accũtałr.ſ.t natu 
ratr. accidetatraürouptr. Vno mõ à: alidd nutrire mult 
accidétatr ppterfube groſſitiẽ: Pm quái mébzis lõgã faat 
moꝛã.⁊ fic caro bouina mulrü nutrit accidétatr, Alio mo ðꝛ 
aliqd multü nutrire accidentatr ppter nimiá attracrione ee 
retetione z cõfoꝛtatiõem mẽbꝛis ppter ſuã amicabilitatẽ:⁊ 
vtroq; iſtoꝝ modoꝝ multũ numt dulce acadentalx:cũ eim 
fundet ín groſſa ſuba: ⁊ iterũ a mẽbꝛis ꝓpter ſuã amicabi⸗ 
itatẽ multũ attrabit ⁊ retinet᷑. Haturat᷑r aũt o: mItü nutri 
re duobꝰ mõis. Uno mõ ꝓpter fue ſube ſubtilitatẽ:⁊ fic ca 
ro pullinacea multũ nutrit naturatr: c q̃ls caro facilis dige 
ſtidis. Alio aũt mõ 9: aliqͥd multũ nutrire naturałt ꝓpter 
aliasdiſpõnes.ſ.ꝓpter puritate fecũ⁊ puritatẽ fue ſube:vt 
ct ipᷣo multꝰ⁊ pur/fanguis gñet᷑:⁊ ꝓpter naturalẽ 2nenie 
t:⁊ ſititudinẽ ai hũana cõplexiõe € cti ſanguĩe: ꝓpter qð 
oe facili i ſanguinẽ c naturalẽ cõplexionẽ tráfduat c ppter 
amicabilitaté ai bumana natura i filirudínec téperamero 
&ficoulce multũ nutrit naturałr: cii oes alias cõditiones 
béat refpectu humane cóplerióís, vn eft eiuſdẽ cõplexiõis 
aiipa t cü fanguie ⁊ in code gradu:vñ eft m fili téperame 
to cii ipa. Scoa pᷣo rõ ſoluit per pzedícra, 

«irc tertiũ ᷣo pcedit bocmó:c qn£ vtrũ oie fapo: nu 
triar p fuá ſpes:an ſolũ nutriar p parricipariont oulcedinis 
4 videtur qp perfolam oulcedínis parriaparione. Dicit em̃ 
vſaac:ꝙ ſapoꝛres bo:ribiles nó nutriür alid mõ:qꝛ recedüt 
à dulci: vñ nó nutriũt nifi cũ ould cóponant: c figni pui? € 
ꝙ annquí machinati funt facerc cõmixtiões t aite ſapoꝛidꝰ 
vtín ipis fiat rcperametiü:vt poffint nutrire:c ſicoẽs (apos 
ree p foli?oulecdinis pnéípatióesnutnür. lPoc etiã ↄfirma 
tur p obm dicẽtẽ i ib.oe fenfu c fenfaro.q oia aialia nutriũ 
tur Ou:d ⁊ digeſto.Scða road b E: c ẽ talis. nibil nutrit nifi 
p ſititudinẽ quá babet cũ coꝛꝑe hũano:⁊ eũ ipi? cópierione 
⁊ fáguie:f5 nulDiapo: b5 cõueniẽtiã cũ ipo nifi oulcisc oca 
p oulcis pticipationé:ó iolꝰdulc ſapoꝛ nutrit ⁊ oẽs p dulcꝭ 
ptíciparione Zertía ró eft bec. illud qð nutrit redit ad fans 
Suis ↄplexionẽ:ſic aucto: teſtat᷑ ĩ pᷣnci.dietaꝝ vtium i fine 
pbemi).ois cibꝰqᷣ fine delectatõe accipit᷑ ab atali:aut nõ nu 
trít ips:aut cũ magna oífficultate nutrit ipᷣm:gᷣ fol? fanguis 
fapozis — — f5 talis fol ẽ dulcꝭ ⁊ alt) ꝑ duicꝭ 
ꝑticipationẽ:g ſolꝰdule ſapoꝛ nutrit:⁊ alij p dulcis pᷣticipa 
—— — ello qo nutrit redit ad inguie itidpa 
tione ⁊ 2plerione c naturá fáguis: fsnull?fapo: b5 natura 
fáguis nifi oulas:fic ſuꝑrꝰdictũ eſt:g ois fapo: nutriés ẽ p 
naturá oulds,.zidoppofirü?o inducũt be róncs.fm uice, 
qölz hz 5plerione ⁊ vᷣtutẽ mẽbꝛi fm quá nó coícar cü alio. 
Hoẽ qo nutrit fiti nutrit:ó c qdà mẽbꝛa fint fanguinea: jy 
dámelancbolica:qdà cboleríca:ddà pblesmarica: dà mé» 
bꝛa oíuerfis ſapoꝛibꝰ ad diuerſas prinenb? cóplerioes nu» 
triũtur:⁊ fic nó oĩa mẽbꝛa ould nurríü£:neg oia fanguic fg 
etiã alijs ſapoꝛibꝰ.Hec aür rõ fic »firmat:q: ex eiſdẽ fum?z 
nutrimur: cá igit Pm tbeopbilà: t oẽs auct, aial fir ex.aitj. 
büozib?er ülís q̃ttuoꝛ nutrit: c nó folo ſanguine.⁊ boc etiã 
firmat p SuicE.i cap.oebüonb? aſſerẽtẽ oẽs hũoꝛes mẽ⸗ 
bz nutrire:ó eode mó € i fapozíb? ꝙ o&s nutriütfm tma 
sis t minꝰ:⁊ nó folii oulcis d ſanguini mulrüvicinat. Scða 
róbec &:cib?nutrit cũ delectabilis € aiali recipiẽti fi£ tefta£ 
yíaac f$ qbufdá nó fol dulce &oelecrabile:fs etiã alij fapo 
rcs c etui multomagis:ó n$ ſolũ oulds ſapoꝛ nutrit:f5 al8. 
Tertiaro bec ponit yfaacoulcedine cómirtà multũ nutri 
re c papue cõmixtã viſcoſitati. Iterũ videmꝰ dulcedinẽ vm 
ctuoſitate ptiapate magis nutrire fic ps i carnibꝰ. Itẽ vide 
mus i fructibꝰ Qbufda maturatis pfecte mino:ẽ e£ delecta 
rione dp ĩ illis q¶ bñt añ pfectá maturatione mírtiong fapoz, 
fc; ſapoꝛẽ cópofitü er oulc ⁊ acetofo c infipido:fic psi pzus 
nis c multis alíjs, Iterũ oicit Auicẽ.ꝙ tori re nutriete $m 
ou) 


Liber 


medicos ẽ aliꝗ̃ dulcedo: nõ tñ oʒ vt oc dulciꝰ fit nutribiliꝰ: 
neq; qð ſuaurꝰ ẽ nutribiuꝰſit:⁊ nutrimẽtũ indiget alis ↄai 


peccat illa rõ. Uno mõ qm nó foU tanguís nutrit:qᷓuis ma 
pine nutríat: c plꝰabũdet ĩ co:pe:f; etià ceteri pumozcs fm 


¶ MÆirca q̃ttũ peedit Binó: rif pmo qũo va? tàpo: acqᷣrit 
bonítaté p cómirtioné cii 41a. vidc£ aũt oppoſitũ:qꝛ fapoz 
finmatfuà foem fié vulc y(3acó p admírtione eã non mura 
bit: alterá affumct. 8d oppotitu cft qð dicit pDe m lib.de 
fenfu c ſenſato:ꝙ miſcẽt fapo:es fi£ z coloꝛes:ſ̊ cr colozib? 
oluerfis refultat v; colo: medi? à nullꝰeſt eztremoz f oí 
uerfus fpe a fizgulia:Gc fitr miſcent᷑ adinuicẽ:⁊ p cómirtio 
nẽ acdrüt nous ſpẽʒ. Micẽdũ eft ad B qp ſapoꝛes p cõmittio 
nẽ ai dulci adiuicé acqrũt bonitatẽ fapozts ⁊ alid ↄſequũt 
ſpẽʒ:⁊ i toro ↄmixto p ↄmixtiõeʒ ſapoꝝ ꝓpoꝛtionalis intro 
af cr dimit refultás repzeffis ercciléttjs extremoꝝ ad 
inuicẽ: ⁊ p oulc! bonitatẽ dfi refultas € delectabilis.⁊ € file 
iclemétis mifcibilib? ⁊ ĩ cõſitibꝰ.Ad rone aüroicedü € qp fa 
poꝛ ðꝛ firmare ſuã (pem: nó q: nó eiꝰſpẽs ꝑmutabilis fitzfs 
qꝛ fed£ cõplexionẽ co:pís ocferétis arreftás narure eiꝰ: ſic 
ſignũ certü t rmi cd qrit qo ſapoꝛ oulds fir cá nu 
triméti:c qüo nutrimẽtũ p oulce nutrue dicat. Nutrimẽtũ 
ei nutrita rota fpe-fic vult Suíc£.(5 p cõmixtionẽ cü dulci 
« tráfinutationé t ipᷣm nõ mura£ (pes nutrimẽti:g̊ neq oul 
cz €tota cá uutrimeti v? (pés:ó poulce nó nutrit nutrimẽtũ 
Ad oppofitü aũt £illà qð teftat y(à et oicedü q p 2mírtío 
nẽ c p trãmutatiõeʒ illó qð oulce e i nutriméto tráfit oc 
tétia ad actũ:⁊ fic poulee reddif nutrunẽtũ delectabile fen 
ſui:⁊ mẽbꝛis oib? 7 magie ab ipisattrabi£: f; dulce nó ẽ cá 
nutrumẽti:neq; ci? ſpẽs tota:fs eft diſpoſitio ipᷣiꝰ:ꝑ qud ma 
gis oelectat naturá: p quà magis t min? nutnt p oclecta 
rion nature t couentetiam ci cóplerione bumana, 
¶ £íra qntà pcedif B mó: qnf qüooulc ĩ vía medicine 
oiffoluit hũoꝛes aroffos ⁊ müdificat:videf em oppoſitũ:qꝛ 
oulce fũdat᷑ i groſſa fua: potiꝰhũo:es groſſos augmétat 
d offfoluit. ua ró£ talis. Dicit ei yſaac:ꝙ dulce q̃at oppi 
Istióes: f3 nullũ tale groſſos aufert büo:es: cũ oppilatioes 
gñenk er aroffis bdo: bꝰ:g̊ dulce nó aufertaroflos hůoꝛes 
Ad oppoũtũ eftílló qd dicit yſaac:dulce injc $m mediana 


hũores bíffoluit ⁊ müdifiest. 1d B dicẽdũ cp ĩ dulci funt Qt 
tuo; pmi eit groſſities fue ſube.ſecũdũ eft vᷣtꝰ ſubtiliatiua 
p naturá caloxs.terti Po molatiua p naturà püiditans:fié 
nit yfaac.drtü cft V? müdificatiua 7 externua fic 1pe te 
ftat roli aũt fue vindt p alias codirioncs: g qpuis TO* 
ncgroffiaei posce ingroſſet tñ róne aliarũ ↄditionũ ii 
ne puritatꝭ fube: cũ paucas obtineat teces:bũo:es sroſſos 
oifloluit ⁊ mũditicat. Sciẽdũ aũt qp Auicẽ.ponit qualdà ꝓ⸗ 
pꝛietates cões dulci c vnctuolo:ꝙ dulce ⁊ vnctuoius facit 
dilationẽ Lingua: c leníficatione ⁊ auferũt imp:cffione có2 
cclatióis facri pa ficut a frigiditate a pórico vt ftiprico fa 
:€: leníficát lingue aſpitatẽ finc reſolutiõe factatipa. fs 
ti enctuofus b opat finc epccfíu calcfactíóis manifcficzoul 
ce vo cũ maioat cafefactióe manifefta: ⁊ i6 pP digent ouice 
nífi fit fuaue q: b inó abſtergit groflitudiné poft ipa aptat 
4 leníficat cá: c remoucri facit cá : c remouec impedimetu 
2gclatióie ei?'abfqs meifióe t feparióc ↄtinuitatis:⁊ obuia 
tiõe laboꝛioſa:neq; calefacit cale actiõe noctua; tino delecta 
bili ficut eft delectatio ad tepide cũ effundit iupza co:pus. 
"9er pzedicta aũt folui£ iliud qð folet queri qiio dulcedo 
Qai res indurcr c q̃ſda mollincet:cũ pc oꝑatiões fint 2uc, 
iicedü em ꝙ mollia indurat ficut vuit yizacp fua calicuta 
té cóotümedo fupfluá coz büidiraté ⁊ gr. fl.ne coz fubrilid 
do:moilificádo aütoura eoꝝ our:aé tua humiditate diſſol⸗ 
uédo ⁊ téperádo.mulrcvoalic opatiócsc ꝓpꝛietates dulce 
dinis in via experiẽtie oígnofcürur, . 
¶ De oparionib? aüt vnctuoſ ſapoꝛis poftea ingqrécii cft 
fub 2pédio trãſeũdo:circa js injrunt qones tres. Pꝛima 
eft vtrũ ſapoꝛ vnctuoſus pU nutriat oĩbꝛs alijs t et ã dulci 
nutrimẽto naturali.Scðà € vtrũ nutriat pnurrimeto acci⸗ 
dérali.Zertía eft vtrũ multũ fatict ⁊ magis dp dulcis. 
¶ irca pꝛimã qõnẽ ꝓcedit᷑ D mó: vídct ꝙ cib?vnctuofus 
nutnatmarime: q: marime nutrit qð cõplexiõi hũane maxi 
me affimila£:c maríme eft amicũ bumane nature:⁊ qð cito 
ín calo:é couertí£ naturalé: ⁊ qð cóucrfum multi i mẽbꝛis 
ĩmoꝛat᷑ ⁊ incoꝛpoꝛat᷑ ípa cófo:tis. Iſte em func diſpõnes p 
salíjd multünutrir ⁊ accũtałr ⁊ naturatr:f5 Gb? vnctuo⸗ 
u$ eft bmói:fit ps cofiderádo ci? diſpõnes oẽs ⁊ fua cóple 
rion: cib? vnctuoſus maxime nutrit. &cóa ró eft hec:ca⸗ 
lo: ei naturalis fi tefta£ yfaac nutrit vnctuoſitate ſaguĩs 
á qð maricvnctuofitari vicinaf marie nutrit caloꝛẽ natura 
ic:o£ aütenctuofus maxie aſſimilat ſanguim:cũ fir calidũ ⁊ 
humidũ:⁊ cõſeruãs caloꝛẽ natu alẽ:⁊ ipᷣm augés:ó vnctuo 
fus cibꝰ marie nurrit, £d oppoſitũ € aict᷑.yſa.Aua aũt rõ 
ad hoc inducit᷑ talis.nihil qð oe fui natura ctfusit locũ dige 
fticis:neq; parat ad digeſtionẽ t ↄuerſionẽ eft marie nutri 
mẽtũ.nih emnatrít nifi digeſtũ: h̊ynctuoſus ab?efr bmót 
: fin yfaacfupnatat ftomacbo:nccovemt ad locũ inferioꝛẽ 
q ẽ loꝰ digeſtidis:⁊ ſic ſuã impedit digeſtionẽ:⁊ cid alio 
ciboꝝ:ipᷣos lubꝛicãdo arid digeſtiõeʒ recipiãt:g̊ db?vnctuo 
fus nó maxime cft nutritiuꝰ. d D dicẽdũ ꝙ di»? vncruofus 
min?nutrit $ oulds: mag! rfi ceterís nurrir quãtũ cft rõne 
fapo:is:fi aũt min? alijs a dulci nutriat:nõ eft rónc ſapoꝛis 
fsrónc alíag diſpõnũ ⁊ ↄditionũ.Cauſe atit impediẽtes na 
turalé érutem nutriẽdi ín ciboencmuofo funt ouc:ds ponit 
faac.qni pꝛima eſt:qꝛ cib? vnctuofus impedit —— 
tripIr.&lno mói ftomacbo ſuꝑnatãdo c nó patiat᷑ deſcen⸗ 
dere ad locũ digeſtiõis.Scðo mó lubꝛicãdovillos ſtomachi 
qui per fut irrigidationẽ cibũ retinẽt. Tertio mõ lubꝛicando 
alíos cibos anteqᷓ digerant᷑ ⁊ faciendo ipᷣos indigeſtos ad 
epar ⁊ cetera mẽbꝛa delegari.de ſuꝑnatatione vᷣd pʒ ĩ oleo 
⁊Tbutyꝛro ín patella ⁊ cõſimilibus pinguibus.Alia caufa eſt: 
qꝛ facit phant aſticam repletionem ín ſtomacho ⁊ ín mẽbꝛis 
alijs ⁊ oppilando ipaínipis phantaſticã generãt repletionẽ 
Alio modo remolliẽdo villos ſtomachi: quí quãdo non irri» 
gidant᷑:ĩmo laxant᷑ non viget appetit?cibi:ficut cum virga 
nonirrígidaturnonvíget appetitus coitus. s£ft autem alia 
caufa impedíene virtutem multum nutriendi accidéralter 
⁊ bec eft: quia non eft faciie coagulationís:  q: cft facilis 
elíiquarioms ⁊ diſſolutionis a membzís. Zid pꝛimam aurem 
ration£ dicendũ ꝙ cibus vnctuofus plus nat? cft cozpus re 
ficere d oẽs alij cibi:pter dulcẽ d oimodas b5 diſpoſitiones 


Dietarum vniuerſalium. 


B ve maxime nutriat:ſed vnctuoſus bs impedimẽtũ ĩ vir 
E multi nutnédi naturatr c accídctaliter pter càs pdi» 
cao: ció miri? nutrit oulcizmagis vo ceteris. zd fcóas rone 
oic£dá c» vnctuofitas eft oupler.£2nedá cft caufata p vi ot 
geſtiõis c ſubtiliatiõis itus facte in aĩali: p vii atiifanios 
iiS nature fanguinis c reliquoz mẽbroꝝ:⁊ tali vncruofita 
tc fanguínis tépate ⁊ amicabilis nature nutrit᷑ calo; natu» 
ralís. 2a $o q caufa£ in co:pib?erterío:ib?p opatioce er» 
tcrío:co:ficur psía piguedimib? aialíti q cft o rar qur 
calozt natural nó cedes (n digeſtionẽ neg; 2ucrfione: neqs 
affilatiócs c ratnó € illa q nutrit calo: nifi p 2uerfióes i relie 
quà. Q['sLirca fcoam dftioné pcedi£ B mó: qrif vtrü db? 
vncnuofus magis nutriat naturalran magis accadẽtaliter: 
⁊ vidct ꝙ inagis naturaliter:q; ficut tefta£ yſaac:ciboꝛum 
quicã funt mollis copofitióis;qdà aũt ourc.qvo funt mol» 
Lis cõpoſitiõis:facilis funt digeſtiõis ai ato ín fanguine co» 
uertant:ſed oés ralesabí magis nutriũt natural (p accidẽ 
liter:eo ꝙ cito 2uertunt:« tf ppter fuí mollitie droa mem 
bris oífloluunt:fed cibꝰ vactuofus eft mollis ⁊ oebilis cos 
pofitíois: dto m fo:má fanguínis trãſducit᷑:⁊ ficmult nu. 
trít naturalt:c facile a mẽbꝛis diſſoluit᷑: «fic parü nutrit ac 
cidẽtatr.Alia ró ad B ralis ẽ:illoð młtũ nutrit naturafr qo 0€ 
facili pati£ a calo:c nfi co:pis: t cito ad ipm cóuertif ppter 
cõuenientiã cii eo:⁊ ppter facilítate oíflolutiois: fed abus 
vnctuoſus cft bmóin Tult enim yfaacfub aucto.£oat. d vn? 
ctuofa excitãt caloꝛẽ ignis:  ciro t ipm »uertüt fit pstoleo 
« pice:ergo cibusvnctuofus multü nutriet naruratr: c aüt 
cítoa mẽbꝛis diſſoluat᷑ parü nutrit accidẽtaliter.Ad oppoft 
tum cft bec ratio:illuã emi pari nutrit naturalrz m ultü acci 
dentaliter qð eft difficius digeſtionis c cóuerfionis: poft? 
aut digeſtũ eft multi in mebzo imoza£ ppter fui groſũtiẽ 
c aliquantulá vifcofitaté: fed cibus encruofue cft hmõi:ſi⸗ 


- 


cat babef cx vᷣbis víaacá cibus enctuofus magisnutrit ac 
cidétaliter p naturatr. aiia ró ad B ralíe eft;ficut vult yfaac 
labozátib?z ereratátíb?:c ĩ eis d robur querür coꝛꝑis ma» 
gis ꝙᷓ cuſtodiã fanítat/:oàda funt ca d funt dure digeſtiõis: 
que.f.parü nutriüt naturalíterzz d oigefta nimiã facit mo 
ram ín mẽbꝛis:q̃.ſꝓarũ nutriũt naturalr ⁊ multũ accidẽta⸗ 
liter:ſed vſaac pᷣcipit vnctuoſum cibũ c viſcoſum ralib?erbi 
beri:g̊ vnctuoſus cibus multũ nutrit accidẽtaliter ⁊ parum 
naturate. Adhoc dicẽdũ ꝙ db? vnctuoſus magis nutrit na⸗ 
turaliter ⁊ accidẽtaliter alijs quantũ eſt de ratione ſapoꝛis: 
minꝰaũt vtroq; mõ nutrit d oulds, IRutrit autẽ magis ac 
cidentaliter qᷓ natura!r ppter fui viſcoſitatẽ t moꝛã quã in 
mébzis facit:⁊ ꝓpter numã repletionẽ quá in ipſis — 
vt nimũ dicat impinguare:habẽtia em groſſitiẽ fubftantie 
multã c repletionẽ gñantia multũ accidẽtatr nutriũt:⁊ pa⸗ 
rum naturaliter.zd rónes autẽ 3;ías dicẽdũ eft p al:qͥd ðꝛ 
parü nutrire vcl multũ dupłr:aut naturałr aut accidẽtatr: 
multi aũt aczídératr Lrefpectunutrit cb? vnctuoſus IB a2 
turalíter aür parü nutrirc ẽ triplr. Ino mó ppter fube ou 
ritiẽ c parri ci?: c ſiccarnes bouine ⁊ ↄſiłes para nutriũt 
naturalr. líoinó PET oppofità oifpofitione repugnãtẽ 
naturali ⁊ ficfrígida ficut multi fruc? bzrbe gnantes bu 
moꝛes pblegmaticos nó tráfductos ín foꝛmã fáguinis pari 
nutriũt:⁊ $m boc vnctuofus ab? nó 3: parti naturalr nutrí 
rc. iio mó aliód parũ naturatr nutrit:q: duis babeat con 
ueniẽtiã cũ cato:e naturali ⁊ etiã mollis fit cõpoſitiõis ? fa» 
cilia ↄuerũdis:tñ, ftomacbo fupnatat ín ei? pte fupimaz no 
pant deſcẽſuʒ ad parte inferioꝛẽ:vt ín (pfa cóplete digerat: 
tbocmo cibus vnctuofus eft oífficilis oígefttóis t conuers 
fionís:7 fic pari nutrit naturalitercü tarde affimile£:t con 
— Lus peri — ⁊ —— ſic ſoluũ 
Sie rõnes.hec aute diſtinctio ex vᷣbis yfaacpót extrabi. 

¶ ira tertiã queſtionẽ ꝓcedit᷑ boc "imi: — 
pter quã caufam cibus vnctuoſus multũ ſaturat:videt᷑ em 
oppofitü:cii cb? vnctuoſus cito cõſumat᷑ a caloꝛe ficut cito 
plumi£ ab epate« pir ⁊ »fitía ab (gne: íterü cũ natura ips 
fn mult! boib? multũ appetat. zd B oicendii ꝙ mttũ ppter 
trcs cãs ſatiat. Una C:qrvillos ftomacpíremollit c$turé ap 
petitiuã detectat. Scða ẽ:q: magná« grau facitrepletioné 
ín ſtomacho ⁊ ĩ alijs mẽbꝛis:vñ etiã appetit? ocbilitaf ma⸗ 


S'o.ttít. 

gnã ſentiẽs repletióes ín mébr].Tcrtía € qp p caloꝛẽ diſſolud 
tur coilatan£ ptes ftomacbi: € eleuát p ebullitione phata 
ſticã faaes repletioné  extéfioné ficut p ĩ butyro t olco q 
ín pua quátitatz i patella pofira magna in a faciat ex⸗ 
tenfione c repletioné: c code mó ẽ oc abo vnctuofo i cope 
büano. ¶ Sco queri£ ppter quà cám dulcis cib? mulrus 
faturat.vide£ em̃ oppofiti:q: quáto alidd delectabiliꝰẽ na 
ture;táto natura ipm pl? appetit: c ráto in oefiderio eiꝰ tar 
dius faftici£ ⁊ ab eo rardi? oefiftitz (5 oulce c pmói: Gnatu» 
riergaipm maric pdícto mó fe bs:f5 tale parü ſatiat:g ab9- 
dulc parü fatiat. Ad oppofiti cít aucto. yfaac. Ad B oictdis 
q dinerũt in cà nimie ſaturitatis abus vnctuofus c ouldsz 
qꝛ cibꝰvnctuoſus eft caufa (atuntatis nimie $5 pdictos mo 
dos.bulds vo ppter ouas cás. Gina cft:q; ficut vult vfaac: 
cft marimá oelcctatione inferés nature: iõ cogif appeti? 
naturali$ ad acceptione ci?i maríma quátitate: vri multã re 
pictioné pfit ex ipſo:⁊ io multũ faruran£ ex eo.Scða ci eftz 
aroftities fue fubftátie pprer quá nimiã facit repietione ct 
appehti ſedat.vñ vnctuofus cibꝰnimiũ faturat i pua quart 
tatc appetitũ defectãdo:dulcis voi magna quáritate acce» 
ptus appetit fedádo 7 ↄfoꝛtãdo.¶ ertio qnit q ſatietas 
citi? aufer£:an illa dex vnctuoſo puenit:an illa d ex dulci: c 
vide£ qpilla der oulci: q: oulccfatiat ppt magnã fui quãti 
tatẽ acceptá:c iteꝝ vcra faat repletiócs nó pbátafhcá: 7 ire 
rum ——— grofía ſuba 4 tarde oífloluif a membzis: c 
mttũ iᷓ a ↄfoꝛtat z appetitui ſatiſcacit: fatíetas Po vncruoft 
op (ito 5 odiríocs:f5 fatictas pmo mó ocfiait: farictas 
fcóo mó cíto:ó ſatietas pueniẽs er oulcí dbo tardi? remo» 
uetur d pueniẽs exvnctuoſo.Hoc aũt firmat bac róne:fio 
cut ef é oc cibo:⁊ potu:fs ficut dacit pfaac: vini groſſũ oul 
ce tarde ĩebꝛiat: ſ̊ poftdp inebꝛiat er ipfo ꝓueniẽs tarde oif? 
folui£:d codz mà eft a pre faturitat pueniét! ex cibo oulci 
groſſe — cibꝰdulcis tarde ſaturat:⁊ poſtqᷓ ſaturat mul 
tum manet ſaturatio eius:cibꝰ vo vnctuoſus cõpetẽte mõ 
fe hz. 8d oppoſitũ cft hec rõ:qꝛ quãto aliqs ab? & mas oe» 
lectabüis:táro natura magis appetit ipm ⁊ tãto ar? fugit 
€i? delectatiõis becillitas vtftaris natura ipm deſideret:et 
ei? (3tic*as pari duret:cibꝰ $o oppofito mó febs reſpectu 
cótrarie ↄ ditiõis:ſʒ cibꝰ oulcis b mó fe bs refpecruvnctucft 
é oulcis faturatio citPrecedit ⁊ ẽ bzeuio: refpectuvnceruofi, 
Ad b dicẽdũ ꝙ ſatiatio alícui?abi młtꝭ oe caufis ari?vLrar 
di? recedit. Uno mó pp nimiã repletõeʒ ⁊ attractionẽ a mẽ 
bꝛis:q̃ cũ delect abilẽ abi i magna quánrate attrahãt młtã 
Sbütreplctioné:c iõ cito faturant:Q: mẽbꝛoꝝ nimia manet 
repletio ⁊ inanítio tardat᷑: ió fariario facta i tali abo nimi 
inimoꝛat᷑.Alia cá eft ppter groſſitiẽ ⁊ fotiditate ſube q̃ nõ 
cito diſſoluit a mẽbrꝭ. Alia cá e vera repletio:nõ pbárafticaz 
cü em̃ fi Pa repletio tarde recedit: t fir tarde venit fames: 
cũ aütin pbáraftíca cíto rezedar c dito ſubit fames, c 1ft7 tri 
b? modis fatiatío d caufaf a cibivnetuofi acceptóe min?ou. 
rat.aAlia cá ẽ q̃ ep dulcꝭ repletíóe multũ durat.Alia cá € ocfe 
ctus appetit caufar? a mmía ibeallitate facra a dioo remol 
líétevíllos ftomacbi ⁊ vᷣtutẽ oefectáte. &lía cá eft 'pbáraftica 
repletio fine oS pneu qaia v iftas tres càsvnctuoft 
dbi fatiatío młtũ ouratzf5 ppter b diſtinguẽdũ eft ꝙ ſatia⸗ 
tio pueníés a oula quãtũ ad ourationé moméranea ẽ ⁊ par 
ua:quantũ atit ad diuturnã lõga C: q: młtũ durat:ſ ſatiatio 
pꝓueniẽs ab vnctuoſo in momẽto paruo magna eſt:ſʒ nó po 
teft per lõgam moꝛã durare:cum er pbantaftica pꝛoueniat 
repletiõe:q̃ ato recedit. ¶ Quarto qnif quo quedã vnctuo 
fa ficut amypgdale exbibent in febꝛibꝰ.⁊ iſta Domirtam?:q: 
fufficiéter um dictis ꝑticularibꝰ ín capᷣ. de amgyda eſt diſcuſ⸗ 
ſa. ¶ Scdo querit circa hoc quẽ huᷣmorẽ generẽt vnctuoſa 
an ſanguineũ an phlegmaticũ: c vidct ꝙ ſanguineũ: quili⸗ 
bet cibus talẽ bumoze generat:cum quo poteſtatiuã habet 
ſimilitudinẽ cõplexiõe:ſed vnctuoſa habent poteſtatiuã ſi⸗ 
mũitudinẽ cuʒ ſanguine:ergo ſanguineũ humoꝛẽ generãt. 
Ad oppoſitũ eft aucto. Raſ.dicentis cp vnctuoſum abboꝛ⸗ 
ret ingenium ⁊ intellectus:⁊ phlegma generat:qð concedis 
mus.Ad ratione (n contrariũ dicendũ qp duo ſunt confiderá 
da circa vnctuoſum. Pꝛimũ eft fimiitudo cõplexionis cus 
fanguine, Scðm ẽ impedimẽtũ digeſtidis —— 

y 


Liber 


fue groſſitie ⁊ fai lubꝛicatiõe ⁊ fupnatatione in ſtomacho:⁊ 
iſto modo vltimo dʒ gñare illũ humoꝛẽ:qui cauſat᷑ ex impe⸗ 
dimento digeſtionis:⁊iſte eft pplegma:ó ꝓpꝛie gnat phle⸗ 
gma, Pꝛimo tfi modo à: gencrare humoꝛẽ ſanguineũ vel 
cholericum:q; ilo modo natum cft aito couerti. 
¶ Xirca terni pꝛincipale fic ꝓcedimus: ⁊ querit oc falfo 
taposc:vtrüi babeat virtute penctratiua ad mẽbꝛa: z vidct 
ꝙ ficzpenetratio oebet calído « habẽti ſubtilẽ ſubſtãtiã vel 
mediocres: fed (3lfa funt hmõi:ſunt em calida ⁊ fundan£ in 
mediocri fubftaría: 6 fal(a babet virtutẽ penetrãdi.Scðdara 
tío hec eſt:omne quod babet vᷣtutẽ diuidẽdi partcs grof? 
fas viſcoſas babetvirtutẽ penetrãdi:ſed falfa tunt bmói:fi 
cut pt5 fifal pona£ cũ albumine oui tũc diſſoluetvel ſubtilia 
bit ptes e. Zertia ratio bec cítzvidem? qp carnes falfant in 
fupficíe: c inueniunt falfe in pfundo:boc aüt nó potuit eſſe 
niti fal penctrafíct ad ꝓfundũ:ergo neceſſe eft falfa bre vir 
tutem penctrádí.zid oppofitü cft illud qð oícit yfaacin lr̃a: 
fcs ꝙ falfa nullavł paucã habẽt virtutẽ penetrãdi ad mẽbꝛa. 
Ad hoc dicendũ eſt ꝙ difficultas penetrãdi eft triplex. Pꝛi⸗ 
ma eſt a parte obtuſiõis q̃litatis ſicut in aqua frigida.Scda 
cauſat᷑ a groſſitie ſubſtãtie ficut eft ín opio:⁊ fitr in dulcibꝰ. 
Zertia caufat ab bozribilitate ſapoꝛis:⁊ ralis oífficulras pe 
netratõis eft in falfis:qz hñt in fe naturá bozribilicatie fapo 
rís:c io no attrapit a mẽbꝛis necips venit ad mẽbꝛa: ⁊ ídeo 
non poni£ virt? penetratiua ín falfts.d file qð ponit oc fa 
le dicẽdũ ꝙ falfedo cft triplex.Quedã ern caufat ꝑ admixtio 
nem phlegmatis cá humoꝛe adufto melácbolíco ficuc pt; in 
fcníb?q pzius fuerũt nimís cholerici.Scðo mó caufaft ſalſe 
do p exbalatione calidi ⁊ introductíóes frigidi in parnb?rer 
rcftrib? ficut pts ín cinerc.Zertio modo caufat p actione fo 
lis ſupꝛa bumidũ terre cõmixtũ ficut patet in fale C nitro:et 
quíbufda plãtis in qb? orat terret Pm materia ⁊ clemétus 
fm virtute; ifto tertio modo intelligit bic vfaacoc falfis. 
&[ 30 querit circa hoc qũo falfa habẽtvirtutẽ laxandi:⁊ 
p Quá viã iuuãt vᷣtutẽ expulſiuã:q; vᷣtꝰexpulſiuaviget p fri 
gidũ cbüidus:f5 falfa funt Sꝛia:qꝛ funt calida ficca: g ma» 
$15 impedititvirtuté ezpulfiuá d iuuẽt.Scða ró bec eft: qn 
egeftio eft ficca ⁊ virtus debilis:tũc cõpetunt bumectatiaz 
fed falfa nó funt hmõi: ergo vírtutí expulſiue non cópetüt. 
id oppofitii eft bec ratío:in dyfterib?apponit falvel nitrü 
vt virtus expulſiua iuuet᷑:⁊ feces facilius egrediant᷑. Scða 
ratio beceft: omne qð excitat virtute ad erpulfioné fecum 
íuuatipfam: falía em̃ ſunt hmõi:excitãt em virtute moꝛdi⸗ 
cando inteftinazergo falfa iunátipfam. Zld boc ofcendus ꝙ 
virtus expulfiua multis modis (uua. Glno mó per relaxa⸗ 
tione vctris ⁊ bumoz ⁊ ſic iuuat᷑ perbumectátía. Scðo mo 
- dopercópzeffione inteſtinoꝝ:⁊ fic iuuat p pontíca, Zertío 
modo p mũdiñcationẽ:⁊ fic per dulcia.Quarto per moꝛdi⸗ 
catione inteftinoz ⁊ inciſionẽ fecũ. Quinto per bo:nbilítate 
ppter q3 íd q3 ezbíbet nó retíne£ m mẽbꝛis: fed ip5 abboz 
rent ⁊ expellũt a ſe:⁊ iftis tríb? modis vltimis falífatuuant 
virtutẽ crpulfiua. &d rationẽ in ↄtrariũ oícendü qp actio fal 
fi eft jdrupler. "3bzima eft calefacere, Scda eft ocficcare: c 
per Dee actiócs falfanon iuuat virtute erpulfiua. Tertia eft 
incidere feces. Quarta eft moꝛdicare inteſtina:⁊ p bas actio 
nes iuuat falía virtute expulſiuã:⁊ primo modo ꝓcedũt ra 
tionce:tertio modo non, 
¶ Wirca Ups estudio modo:⁊ querif ocoperationi 
bus fapozís amari:querit ergo quomodo amara confoztát 
ftomacbiü: c oftéditur ꝙ nó bacratioe:vir? ftomacbi cõpo⸗ 
nitur ec vírtute fenfibíli ⁊ naturali ficut dicit Haly:ſed ama. 
ranocit virtuti fenfibili:ficur p guftü pts t eã ledüt:ó ama» 
raledütvirtuté ſtomachi:cũ cõponat᷑ ex fenfibili ⁊ naturalí: 
fcd nibil qð leditvirtute ftomacbi ↄfoꝛtat ftomaebü: Gama 
rano ↄfoꝛtãt ſtomachũ.Scðda ró becé:nibil qð abboꝛret na 
tura ↄfoꝛtat naturác mẽbꝛũ ín quo eſt:ſed natura regitiua 
cozpís abbo:ret amara:qð pts p fenfus guftus:ó amara no 
confoztát naturá nec ftomacbü:cum oefcedátad ſtomachũ. 
Zdoppofitii cft becró:pótica iuuãt « ↄfoꝛtãt ſtomachũ:qꝛ 
partes ei? coadunát « infrigidãt:ſʒ amara (unt pmóí: ficut 
dicit yſaac:g amara confoꝛtãt tomacba. ld B dicendũ qp ín 
amaro fütittria: ſapoꝛ:cõplexio:⁊ põticitas.⁊ quátii ad pzí 


museaabbosret natura ſtomachi « non ↄfoꝛtãt:⁊ fic pcedit 
ratio:quantũ vᷣo ad alía ouo confoztát ſtomachũ:⁊ magis p 
ponticitatẽ fuá:q: partcs ſtomachi lagatas copzimüt ⁊ rede 
diit toꝛtes cas coadunãdo.¶ Sed tunc querit ſcðo vtrü po 
tica confo:tét ſtomachũ:⁊videt᷑ ꝙ nõ:qꝛ ſtomachus eſt mul 
tum neruofus c acetofa multũ nocet neruis ꝓpter ſuã fri? 
giditatc:fed pótica funt frigida cficca ficut acctoſa:ergono 
cent ſtomacho:ergo nó 2fo:tant ſtomachũ. Scðda ratio bec 
eftznibil q3 ocbílitat calozé naturalẽ c digeſtioneʒ impedit 
confo:tat ftomacbiü nifi calo: naturalts 7 digeſtioviget:ſed 
pótícacii fint frigida debilitãt caloꝛẽ naturalẽ:cũ fintgrofle 
fabftátie impedit digeſtionẽ:ergo nó confo:tár ſtomachũ 
Sid oppofiti eft aucto. vñac dicẽtis:ꝙ pónca contoꝛtãt fto 
macbü c indurát. Ad bocoícendi ꝙ meinbꝛũ cófoztat qngs 
imodis. Seimo mó per reftauratíone oepditi:c fic per abũ 
« pori sScóo modo per retentionẽ fpirituszc fic p aromati 
cà ficut per croci. Zertío per alteratione: ⁊ fic per caliaũ et 
frígídi.£uarto per ocpuratione ſuperftuitatũ: ⁊ fic p mee 
dicinã laxatiuã. Quinto per conftrictione partiũ mebri rela 
xati ⁊ haurarionẽ piaro: ⁊ boc vitimo modo pótica confoꝛ 
tant ftomacbü. ad rationcs in contrariũ dicendũ ꝙ in pon? 
tico tria fanr.f;cóplcrio:fubftantía fiue cõpoſitio:⁊ ſapoꝛ.⁊ 
quanti ad cóplerionénozent ftomacbo:fed quantũ ad alia 
ouo ponticum ⁊ ſtipticũ confoztant ſtomachũ. 

«Li quintũ pcedím? pocmó:tquent oc operation? 
bus acun ſapoꝛis:⁊ querit per quá vía acura laxant ficut pi 
per allia ⁊ »fimilía:cvide£ cp nó habeãt virtutẽ larádiznibil 
Q9 babet virtute ſubtilẽ cófumedi z reſiduũ ingrofiandi ba 
bet virtute larandi. laratio cim fitperbumiditate: fed acu⸗ 
ta cii fint valde calida funt hmõi:ergo non babet virtutc ia 
randi. cóaratio bec eſt:expulſiua viser per frigidũ ⁊ bu» 
midum: ficut oicit Joanit:ergo acuta cũ ſint calida ⁊ ſic⸗ 
ca impediütvírtute expulſiuã:ſed nibil cale habet virtutem 
lapandi:ergo acuta non babet vírtute larandí. Zertia ratio 
beceftzacuta calefaciũt mẽbꝛa 4 inſãmant⁊ ocficcátzà rota 
bumiditate c ficcitare coz trahũt ⁊ cófumunt fubtile: c fic 
refidui ingroffat :z fic funt ocficiétia a vi erpulfióisc vir? 
crpulfiua oebilíta£:fed nullii tale babet virtutc laradi-imo 
poti? cóftringédi:ergo acutanó babét vírtuté laxandi. Ad 
oppofitii eft aucto.yíaac oícentís:q acuta incidũt groſſos 
humoꝛes phlegmaticos.Scða ró bec eſt:oẽ qð babet virtu 
tcm diuidẽdi t ſubtiliãdi groſſos humoꝛes ⁊ frigidos bsvir 
tutem laxandi:qꝛ facit cos habiles ad erpulfione: fed acuta 
ſunt hmõi ficut vult yſaac:ergo habẽt virtutẽ laxadi: qð có 
cedím?, 8d ratiões dicẽdũ ꝙ ín acutis multiplex eft actio. 
Pꝛima eft calefacere, Secunda eſt inammare. Tertia eſt 
deſiccare. Quarta incidere vel diuidere. Quinta eft diuiſa 
ſubtiliare ⁊ ca reſoluere.Sexta eft moꝛdicare inteſtina ⁊vir 
tutem excitare:⁊ quantũ ad tres pꝛimas actiones acuta nõ 
habẽt virtutẽ laxandi:⁊ fic pcedũt ratiões: acuta vᷣo habẽt 
virtutẽ larádi quãtuʒ ad alias ↄſequẽtes:ſed nó quodlibet 
Co:pus:ficut cft coꝛpus cholericũ:ſed coꝛpus repleti rof? 
fis t frigidíe humoꝛibꝰ ficut eft pblegma vitreũ:⁊ ſic intel⸗ 
licit yſaac. Scðo querit circa boc vrrü acuta. snenr cho⸗ 
leram nigrà eel rubeã:⁊ oftedirur ꝙ femp generet cbolera 
rubeã bacrationc. lla à de fuí natura bumo:cs inflàámant 
t incendüt maríme generat humoꝛẽ calidü acuti ⁊ cbolert 
cum:c ppter boc pbibent ín febꝛibꝰ calidis:ſed acuta funt 
bmot:ficut pts in pipere:ergo maríme generãt humoꝛẽ cbo 
lericum. Scda ratio bec eſt:oẽ fimile maxime gñat ſuũ ſite: 
fed acuta maxime aſilant᷑ cbolere: à maxime gñant chole⸗ 
ram. Tertia ró hec eſt:dicit Auicẽ.cap̃. de bumoꝛibꝰ: ꝙ cho⸗ 
lera ñt ex humoꝛibꝰ acutis ⁊ igneis t foꝛti calozc.bumo:z$o 
frigicꝰ fiter groſſis cibis ⁊ debili caloꝛe:q̊ cfi melãcholia fit 
bumo: frigidꝰ nó gñabit᷑ ex acutis ⁊ igneis hũoꝛibꝰ: f$ cho 
lera ſolũ. Ad oppoſitũ eft aucto. Raß.dicẽtis qp acuta mu» 
tant ſanguinẽ in choleram rubeam:deinde per aduſtionem 
ín choleram nigram. fld boc dicendum ꝙ duplex eft actio 
acuti, Cina eft inflammare c fübtiliare piímo: et fm banc 
2cuta generant cboicram. Et eíus fecunda actio eft confu» 
mere t refoluere fübtile: quo refoluto manet sroffus adus 
(tum:etfm hoc acuta generantmelancbolíam:ct fic intelli⸗ 


z»ictarum vniuerſalium. S'o.ttt. 


git Raß. (C Zertio querit circa poc quare acut⸗ nó babct 


virtutéconieruádi rce a putrcfacrioc: t oftéditur ꝙ fic; au. 


fa putrcfactióis cft pimiditas fm Bal. vndc conferuano a 
putrefactióe eft per ca d conſumũt € deſiccãt illa bumidita 
tem:fed ín ob? acrionib? vel effecrib?:d a cauditate caufan 
tar: maio: pabet virtute acuta P amara ⁊ ſalſa:ergo marie 
me cõſeruabũt a putrefactice:cũ magis deſiecẽt ⁊ 2iumat 
bumiditat 9 falla camara. Scóa ratio beccftzamara ficut 
myrrba:c faifaficur falzcoferuát reo a putrefacaóc p viru. 
tem cálídirasis:p quá cófumtt c ocficcàt pumiditaté d eft 
caufa materíalis putredínis: f$ acuta funt maiois virtutis 
d myrrpa ⁊ falfazerso masis coferuabüt a putrefactione, 
A oppofirü cft pec ratiozoícit Bat. in lib.coplerionti qp fal 
fum c amari cóleruátres a putrcfactioczacuta vocosrum 
üt: q: aciũt partes oiftarc poft ↄſumptionẽ pumidiraris: 
it3qp partim vertunf in puluerem, Ad bocoícendü eft qp ad 
bocq res cóferuct a putrefactióe tria requirunt. Pꝛim ũ 
eft oiffolutio fiue refotutio büidítaris fupfiue q eft cá mare 
nalís putrefactõis.Scðʒ cít 2fumptio humiditatis eiuſdẽ. 
Tertiũ cft caauño poꝛoꝝ ⁊ partiũ adunatio:q̃ cauſat᷑ a poti 
atate rci cõſeruãtis: ⁊ iftc tres cauſe ſunt in fale c myrrba: 
⁊ ppterboccoaferuát res a putretactiõe. In acutis Yo nó 
funtoue prime: ⁊ iõ nó poffunt ree ↄſeruare a putr. factoez 
q: ocficit in eis cà potifíima cófcruádi: t quarta caufa »fere 
uádi eft cóglunnatio ⁊ adpereétia partiti: ⁊ bec cft in melle. 
¶ [ Quarto querit circa bocquare queda acuta nó babent 
virtute puocádi fitim:c oftedi£ c» fic bac raríóe:fitis caufa 
tur ez infi:ámarióe ⁊ deſiccatiõe oꝛis ftomacbi ⁊ ↄſumptiõe 
humiditatis mẽbꝛoꝝ:ſed oẽ acutũ deſiccat:⁊ inflamat c có 
fiumitbüiditates o:í8 ſtomachi ⁊ alioꝝ mẽbꝛoꝛũ. Hec enim 
ſunt de ꝓpꝛietate acuti cuiuflibet: g oẽ acutũ oeficcat c pe 
uocat ſitim.Scða ratio bec eſt:cepẽ funt oc gne acutoꝛũ: ⁊ 
minoꝛis ſunt caliditatis: ⁊ plus habẽt humiditatis d finm 
repᷣmũt d allía : fed cepe ꝓuocãt ſitim ſicut pt ꝑexperime 
tum: g allta cá finr magis calída ⁊ habẽtia min? huinidita- 
tís:multofozti?cautabüt fitím.£ld oppofitii eft aucto. oat, 
ín tegni in cap.oc colyrica paffione oícetis : ꝙ allí n5 puo 
cant fitumzimo auterüt:qð cócedím?. sid ratides in 5:18 di⸗ 
cédü ꝙ in allijs eft oupler narura. Gina eft caliditatts ⁊ fice 
tatis:⁊ fm bác prit puocare fins. lla cft virt? refotuédíbu 
moꝛes ín büiditate z nó cõſumẽdi cà: c ficp actione allioꝛũ 
caufat quedã bumídíras er groffis bumozbus:Q memb:a 
írro:at4 os ſtomachi:⁊ nó conſumit᷑: q: actio illoz allioꝛus⸗ 
non eft — reſolutiua ficut piper:cepe:⁊ bmotz 
c pꝛopterea allia nõ generãt fitim ſicut alia acuta: ſed hoc 
intellige in coꝛpoꝛibus phlegmaticis:⁊ non melãcholicis. 
¶ irca ſextũ oc oꝑatioibꝰacetoſi ſapoꝛis:q̃rit vtrũ acetũ 
plus infngidet d» faccus vue acerbe.ſ.agreſta c hmõivł ecõ 
uerfo:coftédif qp agreſta plus ínfrígiderzoc illud qð eft pu 
rum a qualitate impediẽtẽ frigidirate magis eft frigidum ⁊ 
plus infrigidar d qð nó eft hmõi:ſed agrefta eft plus ſepa⸗ 
rata a qualitate q̃ frigiditate impedit: qii a calídirate q fri⸗ 
giditate vr effectü frigiditatis impedir: jp acetũ: ergo agre 
fta mag; infrígidat qᷓ acetũ.Maio: pts p ſe.Minoꝛ pbat p 
sBaLin li.be fimplici medicina: vbi oit qp acetü babetvirtu. 
tem calcfaciedí: agrefta $o nõ:⁊ fic agrefta magis feparat 
a calidítate dp acetũ.Scðda ratio bec eft: ome íllud q3 empla 
ftratur ad infrigidatiõeʒ co:pis ⁊ mẽbꝛi:maioꝛẽ babetvirtu. 
tem infrigidádi ꝙᷓ qð nõ:ſed 3Raf.papit fien emplaſtrũ oc 
agrefta füpza mẽbꝛũ calefactii ⁊ nó oc acctozó per effectus 
tauctozítate vidct qp agrefta plus infrigidet qp aceti. Ter⸗ 
tia ratio beceft:trigida q funt fundata in grofía fubftanría 
maioꝛis fant infrigidationis dp frigida à fundant in ſubtili 
fubftantia. vn dicit Bał ꝙ plus infrigidat pſilũ aqua ꝓ⸗ 
pter groſſitiẽ fue ſubſtãtie:ſed agreftafnigida eft c fundat 
in groffa fubftária:acetri ín ſubtili: ergo agrefta multoma⸗ 
gis infrígidabit d» acetũ.ãd oppofitii eft bec ratío:acetofus 
perfüinaturà mfrigidat:ergo magis acetofum magis wfri 
gidabit:ſed acctá eft magis acctofum d» agrefta: ergo mae 
gis infrigidat i» agrefta, Scðaratio hec eſt: dicit Auicen. ꝙ 
in accro eft caliaitas: bet facit ad matose infrigidationes: 
4s facit (pm penetrare ad mesa t pfundani in illis;fed ome 


talcplus i/rigidat qᷓ qð n6 cft hmõi:ergo acctü cü fit hinõt 
pius infrigidar d? agreſta. 3d hocdicenaũ ꝙ aliquid infrigi 
dat plua alio dupliciter. Uno modo q: virtus infrigicanos 
n:$ etus magis vigct in exterioꝛibus c non pꝛofundatur:⁊ 
fic agrefta magis wfrigidardp acerum. Aio modo qꝛvirtus 
&? penetratiua eft magis apentiua € íncifiua: ⁊ magis pto 
fundatur in mébzis:c fic acetü masis infrigidat dp agrcttaz 
và voꝛctes coꝛpus infrigidare exteri? vtant᷑ agreſta:volen⸗ 
tco infrigidare inzeri? vtan£ aceto ín cõfectionibꝰ pm pᷣc⸗ 
praaucoz.& Soo querit circa hoc:vtrũ aectofum repzi» 
mar cbo.ru.neuz pt; in aceto: videf qp nõ:oẽ ilud qð eft ma. 
10:is ficcitans dp fnaidizatis magis oeficcat ⁊ magis facit 
ad efie cbolere c? ad cius repꝛeſſionẽ:q: cholera caida eft ⁊ 
fizca:fed aceti eft bmótzq: frigidũ cft in ſcðo gradu:nccũ in. 
tertio:ergo magis facit ad effe cholere:cũ ficaras nórepu» 
gact ficcitan:d ad e? repᷣſionẽ:cũ caliditas cholere muiü 
repugaetfrigiditari aceti.Scda ratio bec eft: lud að eft oe 
fui nacura ſubtiliatiuũ c deficcatiuũ ſubtilẽ gñat humoꝛẽ 7 
cboieríci. fimile em gnat fife c augmztarzt5 acetũ cft bmõi⸗ 
crgo giat humoꝛẽ cholericũ:ſed qð alteri gñat nõ repmiE 
ipſum:ergo acetũ nó repꝛimit cholerã rubea. id oppontus 
eſt aucto, 3Raf. qui dicit qp acetoſuʒ cholerã rubea repᷣmit. 
Scða ratio bcceft: dicit yſaac ín dietis particularibus ꝙ 
acetü cbolerá multá repzimit. Ad ratiões im contrariũ dicen 
dum ꝙ oupler eft cholera.Quedã em eft groſſa: ⁊ hanc re⸗ 
primi acetũ ipfam ubtiliando:et de bac ntelligit yíaacc 
"sRaf. alia eft ſubtilis t huiccõferũt tamarindi ⁊ pzuna ace 
tofa d babétvirtuté íngroflandi ⁊ non acetũ.lel atiter dꝛcẽ 
dum dq duieacetü fit magis ſiccũ d fngicdü:m acrio c ves 
locío: eft $m frigiditate d eft qualitas acriua: dp Pro virtute 
que eſt qualitas paffiua: c 16 magis repzimit cho.ru.qᷓ fa» 
ciat ad cius gñnationẽ:vel ei? effe: c ideo cófert cuilibet cho 
lere temperamentü excedẽti. ¶ Zertio querit per quá vi$ 
acetoſum extinguat finm; z oftéditur ꝙ boc nó poffit eſſe. 
Sitis cauſat ex vebemeti deſiccatiõe bumíditaris meb:oz 
⁊ ꝓpꝛer hoc firis eft appetitꝰ humidi: fed acerũ nimis deſic 
catftcur pts p cius effzct: coe tale gñat ſitim magis d ex» 
tinguit eã:ergo acetũ magis generar fitis dp ertinguar. $c» 
cunda rario bec cftzome (lud qð cófumitbumidirace d ſitiʒ 
ꝛimit ⁊ fedat gnat firim:fed acetũ ↄſumit humicutatẽ:q̃ 
eft cauſa ſedatiua ſitis:ergo gñat fitim:nõ ergo fitim ſedat. 
Ad oppoſitũ cft aucto.B.dicẽtis cp acetũ ſedat ſitim: oiar 
tñ in lib.oe fimplici med:cinazo ſitis cauſat᷑ a caliditate vel 
ñccitate:ſed acẽtũ calidũ eft ⁊ ſiccum:ergo gñat ſitim ex fut 
ſiccitate:nõ ergo fitim ſedat.ad hoc dicendũ cp ín acero tri? 
ler eft actio, UVna cft cõſumere ⁊ deficcare. Alia ſubtiliare: 
incidere t diuidere. Tertia ett infrigidare c alterare, z quá» 
rum ad pꝛimã senerar fitim fi ꝓlixa fuerit eius actio:quan⸗ 
tum vᷣo ad alias duas ſedat ſitim ⁊ ſubtiliat humoꝛẽ p qu£ 
mẽbꝛa irroꝛãt᷑:⁊ mẽbꝛa ĩtrigidat a fua ꝓppꝛietate:⁊ hec duo 
funt caufa fedarióis ſitis:⁊ quantũ ad banc viã acetũ ſedat 
ſitim. ¶ Quarto quen circa hoc:quare acetoſa magis no 
ccnt neruis d alia:⁊videt᷑ ꝙ põtica magis nocẽt ets ip alia: 
acetũ nocet neruis ppter ſuã frigiditatẽ: fed põtica magis 
funtfrigida dp acetofazfizut vult yfaac ⁊ SRaP. ergo magis 
debẽt eis nocere dp aceti. zd oppofitü cft aucto Hippo.⁊ 
yfaac q dicũt qp acetuʒ magis nocet neruis. Sca ratio bec 
ett:oicit Auicẽ. ꝙ caufa quare aceti marie nocet neruís eft 
oupler. ina cft qꝛ facit materiã ꝓfundari in neruis. Sca 
eft q: cito cõuertit cam m acczofitate:c i5 acerü marimeno 
cet paralyticis:q9 cõcedimꝰ.Ad ratiões in contrarii oicene 
dum ꝙ nerui edunt dupliciter. Uo mó ppter vebementẽ 
infrigidatíonec feparationz ſubſtãtie eoꝝ:⁊ fic eis maxime 
nocet acetü ficut auctozes volũt. ¶ Quinto queritur drca 
bocquomodoacetü confert tuſũ:⁊ videt᷑ ꝙ nonznibü quod. 
exafpcrat membꝛa fpírítualia confert tuffi: quia ome quod 
exaſperat caufat punctionẽ:ſed acetum cft buiuímodi ficuc 
patet per cius effectũ:ergo acerumnon confert tum.Secũ⸗ 
da ratio bec eſt: membꝛa fpíritualía funt valde neruofa ct 
offuofa:fed cuilibet talí acctum multũ nocetzergo cũ tuſſis 
exiſtat in mẽbꝛis ſpiritualibꝰ:ei nullo modo cõfert actum, 
Zertia ratio bec eftztuffis cauſat᷑ ex frigiditate ⁊ ſiccitate:̊ 


Liber 


om̃e tale augmẽtat fuii ſimile:ergo cà acctũ ſit frigidũ ⁊ fice 
cũ magis augmẽtabit tumm ⁊ cauias eiꝰ:c xi ↄterat ipam 
ſedado.Ad oppoſitũ eft aucto.yſaac dicẽtis qp acc tüvaier có 
tratuffim:q: er groffis bumoub? « pbicgmatias gnat sd 
boc ofcendum ꝙ acerum non valct contra qualibet tuſſim: 
fed cótra illã que ex materia grofíazvifcofa gñat:q; illã ma 
teriã inadit c onudir ſubtiliat ⁊ habilẽ racit ad erpelicnadz 
& per. boc foluuntur rationes. E 

Oirca feptimü proceditur boc modo: querit de opera⸗ 
tionibus fapo:te pótia:quent ergo vtrü potica habestvir 
tutem laxandi: ⁊ vᷣjidet qp n; virtus retẽtiua contoztat per 
frigidũ ⁊ ficat: c expulſiua per cõtrariũ:ſed illud qð 2foztat 
vnã virtute impedit alterá:ergo põtica impediüt virtute la 
patíuam:ergo nó laxãt.Scða rano bec eft nibil exutẽs vnd 
⁊ idẽ cft caufa oppofitoz:fed pótica mẽbꝛa contrabũt:ergo 
hadẽt virtute cõtrabẽdi:ergo nó babet virtute laxxandi.d 
oppofitü eft aucto.yíaac dicẽtꝭ qp põtica ficut pira poit abit 
larát taii cibũ accepta cõſtipat.ad D dicẽdũ q^ in pótico ou 
plex eſt natura. Una p quá mẽbꝛa otrabüt: ⁊ p iftá nó iarát 
neq iuuátvirtuté expulñua.Alia cftip quà meoza cõpꝛimũt 
4 cottringüt:c per bác iuuat virtutẽ ecpulfiua c fic laxat:vñ 
quedã larant leni£do: vt maia c viola:quedã mozdicando 
vt (alfa ⁊ acuta:queda artrabédo vt fcamonea:quedá lique 
faciendo-t eufo:biũ:queda compzimendo vt tamarindi:⁊ 
oia põtica. ¶ coo — circa hoc:vtrũ põtica laxant ſua 
põoderoñtate:⁊ videt᷑ qp ſic:cibus groſſus põderoſus adue⸗ 
niens ſupꝛa cibum liquidũ laxat ⁊ racit rpm oeicéderczergo 
põtica cdi fint põderoſa magis larát fua põderoſitate dp fua 
potidtate.s£ontrariü vídet qꝛ yſaac fat mentione oc pon 
ticitate ⁊ non oe põderoſitate.Ad hoc dicendũ ꝙ pótica la⸗ 
xant dupliciter. Uno mõ coꝛrugado ⁊ ↄtoꝛquedo paires fto 
machi ⁊ itcftinoz: c hoc habẽt a fua põticitate. Alio mõ de⸗ 
ſiccã ao t cópzimedo:tbocbabét a fua póderofirate. c yíaac 
cõpꝛehẽdit vni fub altero: iõ nó faat mentione oc pondc 
rofitate.( Tertio querit circa hoc:per quà víá lagant m yro 
balaní: aut per fu ponticitatẽ:aut p fuá gümofitate: q: oẽ 
laratiuü laxat piliud quo ablato non laxat nifi valde debili⸗ 
ter:fedremota gũmoſitate a myraboł.non larant nífiealde 
debiliter: ficut oicunt aucto.fed in myrobał.maxime requi» 
rítur ⁊ eligit gũmoſitas ficut dicũt oce aucto.ad larandus: 
ergo maxime larát per gũmoſitatẽ.Scda ratio bec eft; ois 
gümofitas lenificat t lenificádo laxat mifi impediat: ó myro 
bat. cum fint gümofi lazant Lenificádo: qð ett cótra oes au» 
ctoꝛes dicẽtes ꝙ myrobał.ſunt oe gñe eoz d laxant cõpꝛi⸗ 
mendo ⁊ nó leniẽdo.Ad boc dicendũ qp in laxatiõe cauſata 
amyrobaL.ouo funt ↄſiderãda. Pꝛimũ eft natura attrabe 
dí:t $m hoc myrobat larát per gümofitate: sümofitas erit 
virtute habet attrabédi. &xcóm eft natura cõpumendi ⁊ ex⸗ 
pellendi:c $m boc myroballarant per (uam ponticitatẽ. 
¶ irca octauũ pcedit poc modo: «querit oe operatio» 
nibus ipfipidi:querif ergo qiio quedá infipidavt cucurbita 
atripler c cófilia valẽt in febzib? acutis: ⁊ vi3ct qp nó:ca d 
funt facilis cóuerfióis oc facili 2uertunt ad humoꝛes ínna 
turales: c nullũ taie valet in febꝛibꝰ acutís: q: augmentat 
caritudinc:fed cucurbita ⁊ cófimilía funt bmót: qz funt fub 
tilis ſubſtãtie q cft valde paffibilis z couertibüis.ergo non 
cõpetit ín febꝛibꝰ.Scda rõ bec eſt:pᷣcipiũt auctoxcs qp ín fes 
b:ibus nó betur aqua pura: 7 fi octur debet dari in magna 
quátirate:ficut dicit SRaf.c cü ingroflantib?ipfam ficut cũ 
míca panis: vt reſiſtat caloꝛi febꝛili:ſed min?refiftit tale infi 
pídus d aqua:ergo mín? debet oarí in febꝛibꝰ acutis d ad: 
cum fübftátia eíus fit facillime conuerfionís « minime refi 
ftentic.Ad oppofitü eft qð oicüt oẽs auctozes:pzecipiüt emi 
bari cucurbítà kucumere: z »filía in febꝛibꝰ calidis acutis: 
q3 cócedím?. (C Ad ratiões ín contrarii dicendũ q ín cucur 
bíta c in cõſimitibꝰ oupler eft natura. &lna eft faalítas con 
uerfionis que attendit a parte fübftátie fiue cópofitióis: c 
quantü ad bancnon valent ín feb:ib? acutis. Aua eft natu» 
ra cõtrarietatis Que attẽdit᷑ a parte cõplexionis p quà ma» 
lam oífcrafi3 remouẽt:⁊ quanti ad boc valent 7 oanf ín fc» 
b:ib?acutis:c pꝛimo mó pcedüt ratí6es: fcóo $omó non, 
¶ Sco quent circa boc: ppter quid piſces nó oan£ in fce 


bꝛibus acutis: tyidc£ ꝙ debeãt barí:q: piſces funt frigidi ⁊ 
bumidi: c febzis cft moꝛbus calidus ficcus: ↄꝛia ↄtrarijs 
curan£:ergo piſces cõpetunt in febzib?.$5cóa ratíobec cftz 
cucurbita cft facilis 2ucrfionis : ti oat in febzib? rónc fue 
cõplexionis:ergo fitt pifces I5 fint faalís »uerfionío: pht 
tii dari ratiõe coplepionis. Zid oppofitü eft qp oẽs aucrozcs 
pꝛohibẽt pifces expiben in febzibus acutis, Scða ratio bec 
eítmibil qð oc facili putrefcit in ftomacbo debet erpiberiin 
febzibus:q: augmétat materiã putrida ipfius febꝛis:ſed pf 
ſces funt hmõi ficut vulrvíaac:ergo non ocbent dari in te⸗ 
bꝛibus acutis:qð ↄcedimus.Ad ratíócs in contrariu dicen 
dum ꝙ ín piſcibus triplex eft natura. Una per quã cito funt 
ín pblegma mutabiles.Scda cft faciliras patiedi ⁊ couerte 
di ad pumoses innaturales:p quá ocfacili couertunt in coz 
ruptioné.Zertía eft cõplexio p quà cótrariant feb: tquan 
tum ad boc tm̃ debent᷑ pifces oarí in febꝛibus: fcd alia ouo 
pꝛeualẽt:q̃ maxime funt cauẽda:⁊ ꝓpter b pifces ín febzib? 
maríme (unt cauẽdi ne 2uertan£ ad caloꝛẽ ĩnaturalẽ febꝛis. 
¶ Z'cctío vndecima. mec» 
¶ Aui autẽ cibi ccouob? oppoſitis funt copofiti: 
vr ſubſtãtia fira liquoꝛi fuo fir cõtrarita.veluti ſi vir⸗ 
tus ſubſtãtie ci? terreſtris eſſet c ſtiptica:liquoꝛ aa 
tus ⁊ ſubtiliatiuꝰ:vtpote videt᷑ in lẽtibꝰ:caulibꝰ:ter 
renaſcẽtibus:⁊ ſimiliter in quibuſdã volatilibꝰ vt in 
gallis ⁊ anſeribus ⁊ anatibꝰ:quoꝝ amboꝛũ ſubſtã⸗ 
tic eft virtus ſtiptica:⁊ ad digerendũ oura. 3uravbi 
€octa fützacuta funt ⁊ (ubriliatiua ⁊ ad oígcrédü vc 
locia. ciii fi hec cũ iuribꝰ fuís accipiant᷑ inſimul:iu⸗ 
ra ſui acumine ⁊ ſubtilitate querũt exie:ſed ſubſtã⸗ 
tic ille obuiãtes illis:ex fut duritia reſiſtũt. Vñ in il⸗ 
lis quedã generant᷑ repugnãtia que maximoꝝ dolo 
rum: to:turc; inflarionis vẽtoſitatis funr cauſe:iure 
ibi clauſo boc faciéte. O fi virtus vctris ad deponẽ 
dum pᷣparata ſit:⁊ iura cõfoꝛtãt:⁊ ſubſtãtias vincen 
tía deſcendũtvelociꝰ:ſic quoq; qeſcũt infirmi.Sivᷣo 
virtus vẽtris apparata fir cõſtipationi:confoꝛtãtur 
ſubſtãtie ⁊ vincẽtes iuſcula augmẽtatis doloꝛibꝰdiu 
cõſtipate mozan? ſubſtãtie. Joq; lẽtes ín qbuſdã la^ 
xatiue:in qͥbuſdãvᷣo cõſtipatiue ⁊ melãcholice. Cibi 
n vᷣtutẽ vẽtris pᷣparatã ſolutioni inuenit: adiuuat 
illã ⁊ cito ſoluit᷑ vẽter:vbĩ vo aliter econuerſo.Acce⸗ 
pturus ergo hoꝛũ aliqͥd qͥlibet coquat antc: ⁊ pꝛioꝛi 
aqua ꝓiecta:altera coquat᷑ aqua:vt ius a fno acumi⸗ 
ne perdito in aliud tranſducatur eſſe:⁊ ſic cõſtipatio 
nõ ſua careat vtilitate. 
¶ De melle.Cap̃ ix. 

^l autc in quibuſdã bonũ laratiuuʒ cft ⁊ 
ſanitatis cuſtoditiuuʒ: in alijs vᷣo nor filz 
ſcd por? cõſtipatiuũ:⁊ moꝛboꝛũ gñatiuũ 
—  couenice cft cm naturis ſuſcipientiũ v! có 
trariũ. Oĩs em̃ cibi narura augmẽtat fuam fimilíru 
dínem ⁊ confoꝛtat:diſſimilitudinẽ *o minuit: ammo 
deſtruit. Mel aür ín fua natura calidũ cft ⁊ ſiccũ.ca 
loxcm crgo « ficcirate ſuſcipiẽtis calidi ⁊ ſicci:neceſ⸗ 
fe cft augmẽtet vt ſuã cóplcat actíonc: frígiditarem 
igit᷑t hu ecõuerſo minuet.Cholera aür ru.calída eft 
t ſic. Si ergo cholericꝰ mel comedat:neceſſe cft mcd 
faciat ĩ eo qð ſuũ eſt:ofoꝛtat em ⁊ augmẽtat cho.Si 
ergo calo: ⁊ ſiccitas cholerico dñent᷑ mel ſuſceptum 
vtrũq; augmentãs (n cho.ru.trãſducit᷑ eiq; vnitur: 
ſicq; fec deſiccatur:⁊ venter conftipaturzuifi ín inte⸗ 
ſtinis inuencrit aliquam motionẽ quà mel acumine 






Dietarum vni 


fuo moꝛdẽs excoꝛiet cà: ita foluríóievel accidẽtalis 
fic caufazque cc vulneratis fit inteftínis, Statt mel 
phlegmaticus accipiat:cuius cópleriói frigiditas t 
bumi.oficf:calefit ppter mellis cõplexionẽ:⁊ ſuꝑflui 
tas oeficcaf bumiditaris.SȒcqo natura eine ad me- 
díocriítaté temperaméti reuocat: caufa fit pꝛeſtan⸗ 
de fanítatís, macíme fiin ftomacbo humiditatem 
adunati ímenerit:q: cá lauat: « inteftína mũdifi- 
coadunatã inuenerit:q die norte 
cat:ca moués ad ciboꝝ feces expellẽdas:adiuuãs vir 
tutem: ccpulfiua ad vétris folurionc. cin JBal. £ um 
quid3 oco:c ftomacbi murmuraret: itẽdit phlegma 
coadunatá ín oꝛe ſtomachi:pᷣcepit ſibi ſiclã.i. bletam 
faracenícam c poꝛros coq̃re eliros ⁊ cum finapi mà 
ducare.qà fecítzz incidcrüt acumínib^fais pbleama 
ocponétce nimías feces ad iferíoza:illegs Qeutt:ergo 
poft paucos dies farurauit fevfas ad faſtidiũ oc ciba 
rije acutis: ⁊ i ftomacoo moꝛſurã fenfit.arbitra^atit 
bec accidéría bii pꝛioꝛibꝰcuratis a galł.ſilia máduca 
uit ⁊ (icla di finapí ficut antea fpe curãdi accidentia 
fubfequétia: z pccfuít cà in cõfoꝛtãda c augmérada 
ardẽti moꝛſura ftomacbi. 3(»alam ergo cft intelligi 
fila (imílib? afostar( ⁊ augmétart.oiffitias o eõꝛiõ. 
¶ Pertractata diuerſitate diete a parte ſue naturc € fim 
pliciratis:oc diuerũtate diete a parte cópofttióis c funplidi 
tatis octermiat: t ocide aggredit parte illà in q̃ oetermiat 
Oc Ouierfitate oícte p ꝓpoꝛtionẽ ad recipientiũ coꝛpoꝝ nas 
turam penes epemplum in mele:⁊ bc oue partes fpecrant 
ad phitc lectione, XDiuifio. Pꝛima aũt pars ofuídit ín trcs. 
In quarũ pꝛima affignat ciboz otuerfitate p fimpliatate ⁊ 
' &5oofitione. In ſcða. ſan bac: €inrfi bec c virib? fuis acci» 
piani, afiignar cópofitoz actiócs Sin rertia.f. in hac:Acce⸗ 
ptis áquodliber bou cc'affignat modü accipiendi ipfos. 
[irc pimáparté dicit ꝙ abi cópofiti (unt quoꝝ liquoz 
€it oxic virtutis ubſtãtie:ſicut lenres:caules ⁊ qda volati⸗ 
lía:c ficut gallus vctus quo ſubſtãtia cõſtipat ⁊ ius larat, 
s£irca fcóam partem oícit: ꝙ fi pec ai iun? fuis accipiank 
virtute cxpulfiua onante 2fo:ta£ (urís virtus 7 venire la⸗ 
kat.Si ant virtꝰ erpulfina fit ocbilis accidit 2:i3:c doloꝛes 
t rugit?t moꝛbi sencrantz ppter liquoꝛis 7 fubftarie repu. 
gnãtiã.CEirca tertiã partc dicit ꝙ oebet quodlibet boz acc 
pi ad ↄſtipandũ p perfectá coctionẽ 7 3quaz renouationé: 
ta quib? rotus acumé relinquit Dabesvirtute laxãdi:⁊ fic fit 
ftipticü rcfidud. ET ofeqnter aggredit alterá parte. Mel 
auté quibuſdã boni 7c. 3In bac igi parte octermiat diuer 
ſitatẽ diete a parte ꝓpottiõis ad co:pus recipiẽs pones cre 
plusín melle co ꝙ ipᷣm penes oíuerfa co:pamaric ofuerfa£, 
Quidã aütoiunt qꝙᷣ mel ocfcédat inter cibos cópofitos:eo 
q bs natura cz dulci⁊ accto cópofità gP(uifio.Zoiuidif bec 
parsíngngs Lasers quaz pzíma octermiat gñalẽ diuer 
fitaté mellis Pm ouierfita*t cozpoz. In ſcða.ſ.in hac:Om̃is 
em̃cibꝰ augmétat fui ſititudinẽ zcoftedit qm f5fuá cõple⸗ 
rione quedá coꝛpa ledit:quedã iuuat:⁊ ſpeciatr oftédirqüo 
ledit calida. In tertia.ſ.in bac: Si $0 mel phplegmaticus ac» 
cipíat.oftédit qũo muatfrigida. In jrta.f.inbac: €In Bat. 
cũ —— oco: ſtomachi ——— —— inten⸗ 
tionem ſuã per experimentum. In qnra.f.in hac: Palã g 
eft intelligi cc. cócludit gñaliter ꝙ ſiłe auget fie: Ee oi 
minuit Sci T TÆirca pꝛimã parte oſtẽdit diuerſam actione 
mellis dicẽs ꝙ quofdá iuuat:qͥſdã ledit:fm oiuerfas ipfozü 
cópleríoné.£rca. fcóam parte oftendit poc dicẽs: qp cã hu⸗ 
ius cft:q: cibus. fitis cõplexionẽ fitem auget: íó cũ a cbole 
rico melaccípit cholerã auget cus fit calídus « ſiccũ: ⁊ feces 
Ocficcádo »ftipat:tii accidetalr larar.f-mozdicádo ĩteſtina. 
terram parte oñdit qo pblegmaticos iuuat dicens 
o —— acceptũ ei? cõplexionẽ alterãdo reducit c 
abfcidit phlegma ⁊ inteftina müdificat ⁊ laxadi datvirtutẽ. 
Cuca quartà parte cófirmat intentionẽ ꝑerperimentũ oi2 


uerſalium. 


cens ꝙ $m Bat.cuidã cẽquerenti oc repletiõe oꝛis ſtoma 
machi ec phlegmate cata funt incifiua:c polegma eft eu·F 


Fo.xxxj. 


cuatũ:⁊ fanus fact? eſt:deinde Doc accepit c egritudinẽ in? 
currit credẽs fecurarizci th non effet paffio oce pplegmate 
ficut ⁊ pzima. &irca quintá parte concludes oicit qp ez bis 
ptfilia fimilib? augeri ⁊ 3:t3 Sꝛijs diminui.Sũma autc to 
tius ín Dacratióe ↄñſtit.Oĩs cibue filis auget t oifteperat 
fimile cõplexioneʒ ⁊ diſſimilẽ alterat ⁊ reducit: fed mel cít 
calide ⁊ ficce cóplexion:s:e ſitem cõplexionẽ.ſ.cholericã au 
get coiftépat: ⁊ cotrana.t. pblegmanca aiterat ⁊ recuatz 
4 fitr oe jubet alio cibo: t fic actio cibi penes naturas coꝛ⸗ 
po: recipienti diuerſat᷑. Sic aũt cóplct bec pars d eft ce 
vía experimẽti. ¶ £irca partẽ iſtã ouo funtingréda. cin. ü 
€ft oc actiõibꝰ cboꝝ cõpoſitoꝝ.Scðꝛʒ eft oc adtibib?mcellis. 
€[ Xirca piímü ficpeedim?:t pamo queri vtrũ natura di 
uidat inter partes aboz cógofitoz:ad boc vt operent ſuas 
opanóce ficut inter partes camomilie ⁊ oici; z condit ꝙ ſic. 
In oib? iliis in quib? p narurá cít cópofinio: (n. 015? iis p 
naturá eft refoluno:q; o€ cõpoſitũ ſicut oicirpDe:eft refolu 
bile in ila ex quib? cõponit᷑ per naturã:ſed in dois cõpoſitꝭ 
eft cópofino p naturã:gᷣ in iiis cft poffibiis refolutio p nz? 
turá fiue parnü fepatio:ergo natura porfepare partes ca — 
momille 7 oleí. xóa rõ bec eft;facili? cft rẽ diſſoluere p cós 
ponere:q; plura redrurt ad copofinoné d ad refolunonez 
ergoi illared a natura eft copofita:facilio: € reſolutio q có 
pofino:ó cũ cópofitio ibi fit poflibias p natur multofoꝛtiꝰ 
feparatio:ergo natura põt ſeꝑare partes camemilie ⁊ olei. 
Zertia ratio pec eſt:quãto res aliqua plus accedit ad ſimpli 
citate: táto otfficílio: cft ín ea refolutio. Itẽ ca q̃ funtinizta 
pꝛima cõmixtione mín? pñt ſeparari:ſed in aqua partes ter 
f paaione caloꝛis: aqua vᷣo 


"SP" 


nere: boc cm ves 
rum nó cftín eifde:fed ín oiuerfis: vt in íllis ín quib? eft nc 
pus oebilís facilioꝛ eft refolutiozfed in íllis in q02 eft nexus 
fo:tís vt ín aqua cvíno fi cõmiſceant᷑:nõ cft faciliꝰreſoluere 
4 cóponere,d tertium dicẽdũ ꝙ non eftfite oe aqua ⁊ cas 
momilla ⁊ olco: qm̃ aqua etfi fit cp ꝛima cópofitióe 
ſunt tñ s terreſtres cõmixte Feed s er cft ocbilis 
cõmixtio:⁊ io calo: pót pres feparezf5ín camomilla ⁊ oleo 
€ft foꝛtis nexꝰ⁊ cõmixtio:⁊ io calo: nó pot feparare partes. 
¶ Scðo q̃rit᷑ drca hoc:vtrũ ín oleo fit maríma partiũ fepa 
tio. c oftédif ꝙ ſic:qꝛ in reb? mollib? c liddís magis os fieri 
ſeparatio partiũ qᷓ in reb?folidis ⁊ ourís:fed pres olet funt 
hinõi:g magis 05 fteri ſeꝑatio partiti in oleo dp in reb? altjs 
Scðda rõ bec eſt:in illo in quo cómirtío cus rebꝰalijs eft oíffi 
cilis cft poffibilis feparatio:fed oleũ non pót cómifceri cum 
aqua:ergo fadlis eft ſeparatio ín parnbus olei. s£ótranum 
dicit Auicẽ.ꝙ.ſ.in oleo 7 camomilla funtpartcs nó potéres 
feparari, zid bocotcendi ꝙ in illis nó poreft fieri teparatio 
partium:et caufa buíus eft duplex. Sꝛima eft foꝛtiſſimus 
nerus. Scda p viſcoſitatẽ q facit partes adberere:vñ ró pꝛi 
ma iã foluta cft:q; liqͥditas nó eft cà fepatióis:f5 fo:tis ner? 
vł debilis.Ad aliud dicẽdũ q duplex ẽ cõmixtio ĩ oleo:q̃daz⸗ 


ber 


eft ppia:c beceft foris c nó cft poflibilis ſepatio in parti 
Dus €i?, Ali cft extranca ⁊ beceitoebilis: Zio cu; alijs nõ 
pót cóponi. ¶ Tertio quen£ vtrum in compofitie ab arte 
vrín medíana fit vna comigtio zita qp er illa cõmuxtiõe reful 
tcr quedá ſpecies ficuteft in copofitis a natura; c ondif qp 
fic. cóplerio eft diſpoſitio ad tora fpcac:fed ín medicinis có 
pofitis fit cófcctio ↄꝛꝛiaꝝ c oiuerfaz cõplexionũ:⁊ er illie ve 
iultat quedã cóplerio nó cft aliqua illarü: fitr reſultabit 
ſpecies quedas d fequi cõplexionẽ q̃ eft diuerſaa ſpeciebꝰ 
fingularü partium:ergo ficut in cõpoſitis a natura reſultat 
quedã fpecies tota:fitr ín medicinis cõpoſitis ab artc: das 
tota ſpes reſultabit ex cõmixtiõe illaz partiũ. Scda rõ bec 
eſt: dicit ſerapiõ cp in tyꝛiaca poft cõpoñtionẽ pꝛimam reſul 
tat queda ſpẽs d cft diuerſa a (pecie quoꝛũlibet alioꝝ. Tere 
tia rõ pofíctacapiab Auicẽ.q̃ dicit hoc idẽ in cap.oc oftitu» 
tionib? medicinẽ:⁊ fic pts ex his qp reſultat queas fpes i me 
dicinis copofitis ab arte. ¶ 3d oppofiti. oifferüt actio na 
ture:c actio artis:qꝛ actio nature oat foꝛmã fpecifici c fube 
ſtantialẽ:ſed actio artía nó oat foꝛmã fpecificá neq; fubftan 
tialẽ:ergo nó eft poffibile vt in medicinis cópofitis p artifio 
cium refultet fozma fubtátialis:fed folum accidentalis, Ad 
bocoicendi ꝙ quidà ponüt ꝙ ín medícina cõpoſita p artift 
cium nó fitfozma fpccifica. Nos vo dicimꝰ qp in (llis eft foꝛ⸗ 
ma fpecifica d reſultat ex cõpoſitiõe partium  cómirtionc, 
«3d rationc oícendü q m medidinis cópofitis oupler cft 
comictio. Pꝛima.ſq̃ fit p artẽ cratione: z ex bac fequit fe» 
cũda d fit a natura p 2fractione qualítatü fimpliciti medici 
naru: t ex pac cauũt fo:ma cõis fpecifica oíuerfa a foꝛmis 
fingularib? ez qb? reſultat m effc; ficare oat foꝛmã ſpeci⸗ 
ficam tand cà ꝓpꝛia oifpones ⁊ o:dinás fimplices medici⸗ 
na$ ad fo:má ulaã. ¶ Quarto queri£ circa hoc:vtrũ medid 
nc cópofite operen£ a tota ſpecie q rcfultat er cís: q cómiz 
Écen£ ab arte: aut operent p virtutealicuDpartis:c oftédit 
quoperan£ a tota fpecie: qubet fub(tantia ad boc nata eft vt 
er illa cliciaf aliqua ꝓpꝛia opatio-IRulla em̃ fubftátia ocios 
fa ficut oicit pbs:fcd fozma q eft tota ſpẽs reí eft fubftátia: 
ergo tota medicina copofita ꝑfoꝛmã q cft tota fpes operat 
Scda ró pec eſt:foꝛma fubalis tria facit.f.oat eſſe:ſeparat:⁊ 
oiftinguít: c cft pꝛincipiũ opatióis:ficut oicit Zllgascl ⁊ Aui 
££na fupza.rj.rmetapbyfice: g foꝛma d cft totaſpẽs medici 
ne cópofite cft pꝛincipiũ opatióís.Zertía rõ pec eftzab eodẽ 
eftopatio rci c eſſe:vtvult pbe:fed fo:ma q eft tota ſi 
medicine oat effe — q: medicina eft MS i 
gne medicine:q̊ a tota ſpecie erit opatio ín medicina. copo 
ta Quarta rõ heceſt:⁊ pót acdpía 3Raf.c Auicẽ. qui dicũt 
ꝙ tyriaca non operat gfa tyri ⁊ cinamomi vel alicuius qà 
fitin — fi?:fed p virtutẽ foꝛme cõis q̃ eft tota fpe 
cies refultàs er illis. €[ Ad oppofitum cft becratio. Nihil 
inquo fit oꝑatꝛo p virtute parti c diſtinctionẽ earũ a natu 
ra opera a tota fpecie, c cà bui? eſt:qꝛ natura diſtinguit ín» 
ter medícínas:fed ín medicina cópofita eft hmõi:g no oꝑat᷑ 
atota fpecie medídna compofita. zd boc oícendum qp me» 
diana cópofita opa£ ratióc toti? foꝛme: c nó ratióc alicui? 
partiũ. ¶ A4 ranone in 2:i6 dicendũ ꝙ oupler eftopatio: 
Quedá cft rone toti?: c bec € gñalis ⁊ cóís:c talis oꝑatio eft 
ín tyziaca vt fic griatr liberet a veneno. Ilia eft rone partis: 
« becrefpicit fpecíale mẽbꝛũ: vel bumoꝛẽ ſpecialẽ:ſicut pts 
in fcamonea:f5 oc bac nó loqͥmur bic:(5 oe ꝓpꝛia. Quín 
to quent —— in Mte Cin DOM A BUNTE 
opatio a partc cópofiti rónc partiũ:⁊ videt ꝙ bocnon pof? 
fit eſſe. Nibil qð in altero »fiftít potétía t nó actu eft pꝛinci 
piumopatióis Lipfozois cr opatio alicui? eft p fozmá actu 
exiſtẽtẽ in ipfo:fed partes in mixto p naturá ⁊ medicina có» 
pofitam ab artc funt ín potétia t nó actu. Oiſcibilia em in 
mitto funt ín potẽtia 7 nó tn actu: ergo mirtü vel cópofitus 
nó opera£ p virtute alicui? partis etiſtẽtis m ipfo. Adop 
pofitü eft aucto.Auicẽ.q̃ dicit ꝙ ín oib? bís fir opatio a par 
tib?oiuerfis:c natura nti coꝛpis refpicit cae ⁊ oíftiguít. Se 
cunda ró bec cft Dicit £oftáti.in lib. ſuo de elementis qp ín 
quolibet mẽbꝛo cópofito cft ali pare d pumo ⁊ p fe opa£: 
alie fibi deſeruiũt ficut ps in muſculo t octo:ergo fitr i co» 
poñtis ab artc eft aliq pare d pridipaliter operatur, Tertia 


 ratío.faribif in li de celo t mũdo:ꝙ oc qð mouet᷑ ⁊ operat 


naturà mouct ⁊ operat fm pᷣdominiũ alicaiꝰ exiſtẽtꝭ in 
——* in grani — abartcalíqua 
pars ofic£ Pm virtute € eft ipas operari ín eis:qð ↄce 
dimus. 4T Sd rationẽ in ↄtrariũ dicẽdũ d quedã partes m 
toto cópofito funtt potẽtia:ita p nullo mó actu; pmól no 
babent operationé in ipfo ⁊ fünt pure materiales: jda;*o 
funtin mirto nó foli in potétía:fed (n refpectu ad aliquem 
acti: tales prit opatione ín ſuo toto: ficur prs ín ryziaca et 
—— AL SSerio querit quare natura nfi corpis feparat 
inter partes medicine pi cor eei nõ inter partcs cu 


DSat in cóméto fup apbozifimos ꝙ incõueniẽs cftvna oic of 
uerías medicinas accipere.c cá huiꝰ eſt:qꝛ aut ſcða medici⸗ 
na eft fitís pꝛioꝛi:aut otuería;aut 3:ía, Sí o(uerfa ⁊ Scía tũ⸗ 
cx opcratioc 3:ía fict agitatio humoꝝ c rugit? tn vetre: zb 
malà.fi fit filis tãe mmis larat:c inducit ocbílítate: c B fiti 
mald:óá medídne multe ⁊cõpoſite nullo mó debẽt exbiberi. 
(d oppofitü eft qð aucto.oictit p medicinc diuerſe c cõ 
poſite c iuuãt ⁊ Dus cotpí büano:fi purgatione indíget: 
qð ↄ cedimꝰ.¶ zid ratione ín 3:8 dicendũ qp aliter opera 
natura ín medicina: alitcr in cibo:q; m medicina intẽdit oi 
uidere partes diuerſas d in ea cóponunt: cipfas míttirad 
diuerſa mébzazvt ab eis remoucatmo:bü: vel marerías pae 
ratam ad mo:bü:c16 medícina copofita non nocct. 3n abo 
$o intẽdit natura aſſilare c nutrire zeníre nutrimentũ ipis 
tnébzis:fs fi cibus cópofit?ocf »fundcf oíacftíoc aſſitatio: 
t (dco cibus cópofit? nocctzmedicina$o cópofita nó. Stt l5 
nó ſit bonũ vna oic dare duas medicinae laratíuas:oamus 
tii electuaríü dulce ad remouẽdũ malitiã medicine. ( cta 
uo queri£ circabocqüo p nimiã decoctionẽ qͥdã abi ftípricf 
tate; acjrát « nó larationc. videt cim 3:iü: q: quáto magís 
alid oigerun£ ⁊ decoquunt᷑:tãto coz deſcẽſus cft faciliozet 
magis obediẽs nature:⁊ íta abus quãto magis oecoquifz 
táto magis laxat.¶ Ad oppofiti cft aucto.yíaac d dicit ín 
lfaq abus pnitiá oecoctioné acrit ftiptiditate. ¶ 2d 5 
dicendũ eft p quedá fo:títer oecocra coftipát: ⁊ cã bui? eftz 
q:tota vírt? acuminis d cft in eis cà lacádt mãdat᷑ bꝛodio € 
manet ín eis ſtipticitas ſola vt pt; in caule. ld rationcín 
cõtrariũ dicẽdũ ꝙ quedá remolliunf p decoctionẽ ficut car 
nes po:cinc anetine 7 cófifes:quedam induran£ ficut ouaz 
queda funt in qb? fübtile erbalat ficut ole ⁊ mel:quedá ín 
quibꝰacumẽ refolui£ «máda£ bꝛodio:⁊ pꝛimo mó oecoctio 
operaf ad lapatione: t alijs trib? mocis ad conftrpatione, 

Nono quen£ drca boc ppter qd foli caulis crudus ats 
trabít fani£ apoftematis:coctü o nõ.ad bocoicendum ꝙ 
ín caule vel in folío cíus oupler eft ſubſtãtia. Una ſubtilis: 
acuta ignea:p quá fit attractio: ⁊ becerbalat in aqua pocs 
coctionẽ.Alia eft terreſtris ⁊ ſtiptica p qua indurat « conſti 
pat: z bec remanet ín ipfo poft oecoctione: ⁊ ppter B folii 
erudüipfi? caulis attrabit:qꝛ tic ín conatura acuminis res 
manc; f$ cũ occodt exbalat:⁊ fic amittitvirtutẽ attrabédi, 
« Tecimo q̃rit circa boc dre qdá pláte ín vetuftate acqui 
runt calíditate z acume ai in iuuẽtute fint frigide? hũide ꝑ 
natura ficut pts in lactuca.Et rstio bui? eft q: ín fenectute 
fit amara:⁊ omne amari calidi. lidetur auté q calo: in pꝛi 
ma etate vel ín ruuentute fo:tio: fit dp in fenío: ergo lactuca 
calídio: eft vcl debet eſſe per naturam ín iuuentute d ín ve 
tuftate. T Cindecimo querif cu; o£ genus lactis fitoulce: 
quarc lac in lactuca eft amara in fencctute; cum em̃ lactuca 


Dietarum vniuerſalium. 


in fuanouitate: eft (nfipidum: ín ſenectute Vo fit xmard, 
pides — queiif quare lac ficus (n pꝛincipio eff 


* — tc o conſumit (lla hũꝛdi 
aoo q̃ reſcindit calozézin fencctu —— folis: cacdrit 


et ficcítas per quá fit conftípatio: plus abundatin ſenectu⸗ 
tc d in iuucntute:ergo bꝛodimu gallí noui plus eft laratíuü 


q fubftantia succare ppo:tioné hʒ ⁊ eqlítate in caliditate t 
bumídítatein quadà purítate: cideo nó oíffoluit fed oíu có 


trant partes ipfi?:z oomínan£ eides:c io nó diu feruat ca. 
e» $o pres babet vífcofas: t p vifcofitaré coadunat par? 
tcs coz. Q ci cómífcétur necfintt ca reſoluere:⁊ io oiu cõſer⸗ 
uãtur ca q̃ er melle ↄñciunt᷑. liter dicũt alij:ꝙ 5uccara eft 
ficca m (übftátíals fit bumida ín cõplexione. Mel do humi⸗ 
dum ín fübftátía L5 fit ſiccũ in coplerionc: fed ficcitas in fub 
ftantia cũ oebilí calo:e repugnat putrcfactiói. ll» iiditas Po 
ín fübftátía cii foꝛti calo:e vel oebil orantis eft caufa putre 
factíóis: sucara fm fc diutiꝰ conferuat d» mel.cõmixta vo 
alijs tmn? cóferua£ d mel: ſicut modo ſuperiꝰ patuit. 
¶ Scbdo querit circa hoc:q̃re ilud qð ſubtilius eft ⁊ puri? 
perit fundi in meile: in oleo etiã ⁊ invino ecõuerſo illad q3 
puríus:ftat ín medío, ¶ aa boc dicendũ ꝙ in melle ona£ 
natura terre:in oleo vᷣo aeris:in víno auteʒ natura media:⁊ 
ideo qð purus eſt in melle petit centrũ:⁊ impurũ ſuperna⸗ 
tat:qð vᷣo m oleo eft purũ aſcẽdit ⁊ ſuꝑnatat:fex Po deſcen⸗ 
dit:vinũ vᷣo mediũ cft inter bec:⁊ bs quattuoꝛ ſubſtantias. 
Pꝛima eſt terreſtris feculẽta:⁊ B eft ín fundo.Scða cft ſpu 
moſa. Tertia eft aquofa: ⁊ iſte due funt in ſummo:quidã tri 
dicũt ꝙ fpumofa eft in fundo.Quarta eft pura vinoſa:⁊ bcc 
cfrín medio:q: partím babetnaturá terre: partimlaeris. 
«T Tercio cvltimo querif p quá viã —— — 
dctur em̃ cõtrariũ:qꝛ qð dẽ facili cõuertit ín gen? cholericũ 
non cõpetit ptyfias: qꝛ calefacit ⁊ Pſumit:ſed mel eft bmõi 
ficut dicit yſaac: g¶ mel nó competit ptyſicis. Scða ratio bec 
eftznibi quod attinet caliditati 7 ficcitati eccedéti competit 
pM mel * — fici in — qu eroe 

€ nó copetit ptyficís, oppofitii cft aucto. $q 
dicit ꝙ mel — ptyficis. c cá huiꝰeſt q: müdificat ſaniẽ 
viceratióíe pulmonis à eft caufa ptyſis: ⁊ iõ ptyficís debet 
€rbiberi. (T 31d ranóes ín Zꝛiũ oicendü ꝙ mel tría opera. 
ꝑꝛimũ eft calefacere. fcóm eft ocficcare ⁊ cófumere « munát 
ficarc.tertíii cft inuiſcare:⁊ cofoudarc. t quanti ad pzímum 
non cópetit ptyſicis: nec eis debet bari . quantus fo ad alía 
duo eis cõpetit « cft valde vtile:⁊ ficintelligit Raſis. 


Fo.rrrij. 
¶ De cibis fmrationc.f£ap.r. ¶ Lcctio.xij. 
—— Xplcto qũo virtutes cibarioꝝ fm cxꝑimẽ⸗ 
(Y: rn —— *— fm rationcʒ eligenda 
ſunt: dicere ↄſequitur. Mõ etii ĩtctio nr̃a fo 
Alis experimentis os ꝑfici.Cibaria crgo fm 
rõneʒ ſecernunt᷑ nũc tribꝰ modis.ex ſapoꝛe vcl odoꝛe 
vclet eſſentijs:⁊ coz cópofitionib? vt cõplexionibꝰ. 
Cõplexiões vcl cópofizixe intelligo folidirare:rari 
tatẽ:leuitatẽ:grauitatẽ.Eſſentias:q̊litates chimoꝝ 
ab eisgenitoæ:viſcoſoꝝ:ſubtiliũ:leniũ:groſſoꝝ:vclo 
citer fcu tarde digerẽdoꝝ.Oẽ autẽ cibariũ duobus 
modis diuidit:aũt em̃ ſenſui € paſſiuuʒ:aut nibil fcu 
fui illatiuuʒ. Nibil erri inferẽs dupłr dinidit: anc cm 
coꝛpus cópofitii-ficur albugo out ⁊ ſitia:aut ſimplex 
ficut aj c cetera cleméta. Q2 (i coꝛpꝰt cõpoſicũ eal 
tatẽ ambaꝝvirtutũ ſignificat faciẽtiũ: q funr caliciz 
⁊ frigidũ.vñ c ipa albugo mediocritatẽ b5 quandã: 





fs tii parũ frigiditati attinct. Paſſionẽ infcrẽtes dli 
tatce o(uerfc funt:f5 groffirudine líquozis ſubſtãtic 
⁊ rei ſubtilitatẽ ⁊ eiuſdẽ m i cm̃ liquo⸗ 


res ſubſtãtie terreſtres fint ⁊ groſſi natura rei ficca 
eft ⁊ oeficcatína:c res /lla o: frigida ⁊ ficca ficut tu⸗ 
tía: ematites:ceruſa ⁊ ſilia.Si atit liquoꝛes ſubtiles 
fint ⁊ aerei:natura reivnctuoſa crit intcr qualitates 
q̃ttuoꝛ medíocresficut oleá qð vocat omfacinti.O» fi 
liqᷣres itcr ſubtile ⁊ groffus riedioares ſunt:fiet eria 
rcs intcr ftrigcre c mollefcere medicerís: ⁊ pocabi᷑ 
frigidac hũida ficut albugo oui⁊ recẽs cafe?. zlion 
ctũ otucrfant fim motũ futi ín quoꝛũlibet extremita 
tc.S5í eri fitvicinio: groſſitudini:res viſcoſa 7 tavarí 
ua ⁊ lenitiua erit ficut dꝛagagantũ ⁊amidũ.Si ſub⸗ 
tilitati attinuerit: res mollitiua crit ficut ccra liqda 
«caro pinguis. Nullãvᷣo paſſionẽ guſtui inferẽtes fi 
funt ſimplices:nil erga fcfus ſũt operãtes cá finc ſim 
plíccs.fefus erri cõpoſiti.Simpliciaꝝᷣo nó faciũt i có 
pofiti:q3 cõpoſita ĩ copofitt.ZDis ei acrio naturalis 
nõ opat niñ in bísq:z fi'írudics funt i ptãtevt casar 
trabat i actá ; neq; patit᷑ niñ fitr. i. nó recipit nifi ds 
bs ipa in ptãte q̃litates.Simplerx atit ſapoꝛ:neq; po 
teſtate:neq; actu por effe ín cõpoſitis:⁊ idcirco negs 
fcus cá recipit:neq; i cá mutat᷑:ſicut mutat circa có 
pofita q ſibi ſũt filia. Cir pfillfi plus refrigerat ⁊ cc 
tínguit fitis qp ad: etti ad fit naturalr frígidío: qᷓ pft 
lium:qꝛ fimplec cag. Jõq; áríd pbi ocoxdant q: cic 
mẽta nó nutriũt coꝛpus:neq; mẽbꝛis aſſilant᷑ aliẽ b? 
nífi cũ mediocritate terrenaſcẽtiũ ⁊ fancuínis, f£lc^ 
méta em ꝓpter vicinitatẽ fuí ad terrenaſcẽtia aſſimi 
lan£ ⁊ mutant ín ca. Naſcẽtia So er affinitate fuí ad 
fanguíne affifan? ⁊ mutant in cum, Sanguis ait q: 
mébzis aialiũ aſſilat vicinat: ⁊ i ca mutat.cc ipo cm 
ofoꝛtãt « rcgunt./£ oftat ergo qꝛ ela a nutrimér! coz 
poz funt remora cá (int fimplícia non fapo:ofa.vri ⁊ 
oẽm reciptàt ſapoꝛẽ ĩ cis appꝛopꝛiãtẽ:ũcuti cole: 

nó bñtia oẽʒ coloꝛẽ ſũt recipiẽtia:⁊ iõ cvſtollopdos 
q videm?colo:é nõ bs. Ligua crgo ſapoꝛẽ nó bs:que 
fi haberet:nullũ aliũ recipet.Sapoꝛ ciii fü? alii reci 
piẽdo repugnaret:neq; fap cá aliũ recipet nífi cũ ex⸗ 
tranc^ips viccret. £ cftanf boc Gb?cbelera ru dñat᷑ 
Sentíant igi omne (aposé amaritudini vicinantẽ: 


Liber 


quibus phlegma ſalſum pꝛincipatur: omnis ſuus ſa 
po: ſalſedinivicinat Ideoq; aqua omnẽ recipit ſapo 
rem:omnẽq; coloꝛem:nullũ tame dans coloꝛẽ vel ſa⸗ 
poꝛem:ſed potius aufert vtrũq; aum oominat ſuſci⸗ 
pientibus:q; diſſoluit cõpoſitiones coz; reducit in 
nñmplicitatẽ Hone em̃ vides aqua cõmixtã dulcedi⸗ 
ni minoꝛare dulcoꝛẽ fud; ⁊ ſi boꝛribili miſceas ſapoꝛi 
ficut ſalſedini acredíni acumini: nõne eũ debilitat et 
minuit? Mõ ergo elemẽta funt ſenſui paſſionẽ inferẽ 
tia: cá fenfus (int cõpoſiti ⁊ ipſa ſimplicia. ¶ Iaſ⸗ 
fionem ſenſui funt inferẽtes duobꝰ modís; aut enim 
delectatiõcʒ faciũt:aut quãdã hoꝛribilitatẽ. Delecta 
tionem inferũt cuʒ molli tamẽ virtute humectatiua: 
mollíríua: colatina: mũdificatiua nocitiuoꝛum ſemſui 
groſſoꝝ humoꝛũ.ſ.frigiditate congelatoꝛum: ficut ín 
dulcedine videmus müdíficante: mollifícate: lauate 
quoq; afpcritaté línguc:poft oulcediné 9o ſuccedit 
vnctuoſitas. ende fenfam z guſtũ eidem? delectan⸗ 
tcm in dulcoꝛibus:⁊ in eis acquícfcente ficut tactus 
acquiefcit téperate tepidirati aque proptcr ſimilitu 
dinem fui ad calos£ humanc copleriois. coplcerio em̃ 
burtiana calída cft reperate « bumida, Dulcedo er2 
qo téperatc calída eſt:⁊ téperate bumida. ZDiiiía 
ergo facientia delectationẽ tactui ⁊ guſtui tépcrare 
funt calída  büída oulcedo aüt ca.et bu. eft t€pate, 
¶ Inferentes auté hoꝛroꝛẽ operantur cum virtute 
fenfus percuffiua iũcturarũ co:pozís feparatiua.bec 
auteʒ coꝛpoꝛis faciũt cozrugationc: aut fumma diſſo 
lutionẽ.adunatio em̃ modus excedẽs lingue adunãs 
partcs ⁊ incõculcãs altera alteri adeo vt ſeparet iun 
cturas:c diſſoluat ligaméra, ende Gal. Siccitas in⸗ 
quit ſi in quarto gradu ſit actionẽ ſuam:actioni acu⸗ 
minis aſſimilat. (L separatio eft cum vírtute inciſi 
ua oíffoluente iuncturas ⁊ feparante. fit autem bcc 
actio ouobus modis:aut em̃ fcparatz calefacitzficut 
acumen:amaritudo:ſalſimen:aut feparat fine calefa 
ctione ficut acctofitag. 
€ 35 pꝛemiſſis círca diete inueſtigationẽ Pm viam experi 
menti pᷣceſſit: in bacparte circa ipfam £m vía rationis pece 
dere intẽdit. ¶ Diuifio. Recipit aute bec pars diuiſioneʒ 
ín duas partcs. In quarũ pꝛima diuerſitatẽ ciboꝛũ snalem 
aſſignat: penes diuerſas cõditiones: iuxta quas pcedit Pm 
viam ranonís. In ſcða.ſ.in bac: Omne autẽ cibariũ tribus 
modis diuidit᷑ pfequí£ oe diete diuerſitate Pr pᷣdictas co 
Capra ated e AR Pe RR 
n zuma an o c 35, In 
[enr dm bac "i odoxádis dbarijs ce nie cius Qe 
uerfitate a parte odoꝛis. 3n tertia.ſ.in hac:Cibaria ⁊c.aſſi⸗ 
guat cíus diuerſitatẽ a parte cópofirióis in rarítate c fpifii 
tudine ⁊ mollitíc z ouritie conſiſtentẽ. 3n quarta.f.in bac: 
Diuerſitas cibario:i im ſubſtãtijs t rutrmetís ⁊c.aſſignat 
eius diuerſitatẽ a ſubſtãtie in groſſitie c ſubtilitate c 
ſimilibus diſpoſitionibꝰ confiftete. ^ aute pꝛima diui⸗ 
ditur in ouas. 3n quarũ pꝛima diuidit ea que in coꝛpoꝛe no 
ftro recipiun£:perca que paffione inferunt; per ca d non. 
In fecunda p:ofequés ocinferennb? paffionezaffignat ow 
uerfitaté (apoz 7 cotum actíócs: per quos bec coꝛpus m» 
mutant. bec pus incipit bíc:£ibanoz ergo ofucrfant fa» 
— ꝓpter ſuarũ complexionũ diuerſtatẽ ⁊c. Pꝛima aüt 
partiũ ſpectat ad pꝛeſentẽ ſpeculationẽ. Sunt igit᷑ in 
pꝛeſentilectione partes due. In quarum pꝛima aſſignat of 


uerſitatem ciboꝛũ fm diuerſas coditiones ipſoꝛũ. In ſecũ. 


da demonſtrat diſtinctionẽ receptoꝝ m coꝛpoꝛe per inferen 


tia paſſionẽ c von inferẽtia. Pꝛima autem pars diuidit᷑ ín 


duas. In quarũ pꝛima pꝛoponit intentionẽ t oꝛdinẽ ad pꝛe 
dicta. In ſeda ſcʒ in bac: S£ibaria ergo $m rationcm ⁊c.aſſi⸗ 
gnat p:edíctá oiuerfiraté generale diete. Scða Yo pinapa 
lie oiuidif in fer. 3n quaz puma affignar piuifioné recepto 
rum ze: per inferétta « non inferentía pafiiones. 3n 
ſedinda.ſ.in bac: IBibilinferens paſſionẽ oupliciter «coi» 
uidit non iferentia paſſionẽ per ftmplicía ⁊ compofita. 3n 
tertía.f.in pac: 422 fi coꝛpus ftt compoſitũ.pꝛoſcquitur oc 

inferétibus paflioné cõpoſitis. 3n quarta.ſan bac: Paſſio 

nem inferentiũ qualítares otucrfe funt zc.affignat snalem 

diuerſitatẽ inferentiũ paſſionẽ a parte groſſitiei ⁊ fubtiluta 

tis. In quinta.ſ.in bac: Nullã 9o paſſionẽ inferẽtes guſtui 

fi fint ſimplices ⁊c.pꝛoſequit de non inferentibus paflione 

ſimplicibꝰ. 3n ſextã.ſ.in hac: Paſſiones ſenſui inferẽtes cc. 

p:otequitur diuerſitatẽ infcrentíus paffionem a parte dele⸗ 

«rationis t bozribilitatis. (T Circa pumá partículas pꝛime 

parris dicit tranfeüdo ꝙ pius dictũ cft oc virtutib? ciboꝛũ 

Pmviam erperimen:oicendü eft oc ipfis perviam rationis, 

¶ TCirca fecundá parce talem aflignat diuerſitatẽ ciboꝛuz: 
inquit confiftit oífterétía ín ſapoꝛe:odoꝛe:⁊ fübfrátía: ⁊ cõ⸗ 

pofitione: pec crponit. sSCírca fcóas parte ſcðe partis pꝛin 

cipalis fic pcedít dicens:ꝙ illud qð in coꝛpoꝛe redipirur cft 

oupler. Quoddã cft tenfuí paſſionẽ inferens:quoddà non, 

£urcafcóam partem oicit ꝙ non inferens pafítoné quoddã 
cft fimpler:ficur elementü:quodd8 compofitü ficut mgri. 
¶ Tirca tertiã ojat ꝙ noninferée compofitü eft tempera⸗ 
mentũ ficut albumẽ oui qð tñ parum occinat ad frigidita 
tem.¶ irca quartã affignat quadrimembꝛẽ diuerũtateʒ 
inferentiũ paſſionẽ. Peꝛima eft qꝙ quedã funt ad duritiẽ de⸗ 
clinantia ficut ematites.ſ.apis ſanguineus:⁊ ceruſa.ſ.pul⸗ 
uis albus er laminis plumbeis aceto diſſolutis factus.Se⸗ 
cunda eft ꝙ quedá funr ſubtilia liquída: ficut oleum er oli» 
uis nouis femimaturíis, Tertia eſt ꝙ funt medíocna inter 
bec:ficut albugo ouf. Quarta eft p mediocrii dá declinãt 
ad ourítiem ficut dꝛagagãtũ:qð eft gũmi quodda liquidũ: 
ficut terra líquída. ¶ s£irca quintá parté fer intẽdit. Pꝛi⸗ 

mo oicit c» fimplídanullo modo inferunt paffioné guſtui. 

Scðo pꝛobat boc hac ratione. Om̃e agẽs ⁊ immutãs com» 

pofitum eft cõpoſitũ: fed elemeta funt ſimplicia:oꝛgana có 

pofita:ergo eiemétq non immutát oꝛgana.O autẽ folü có 

pofitum imutet compofitü fic poarur:omne em̃ agens na» 

rurale agit in illud qð b5 poteftariuá fimüítudine cus ipfo: 

vtfm cam ipm oucatad acri: fed fimpler non babet bane 

fimilitudine cum cópofito:ergo ſimplex nõ immutat cópoe 

fitum:4 fic clemeta nó immutãt o:gana fenfuri, Tertio ín» 
duat experimẽtũ ad bocía pfilio:qd p fui copofitiócs plus 
infrigidat d? aqua. narto ad P oeclarádü oftédit qp eleme 
ta ppter ſui ſimplicitatẽ ⁊ diſtantiã a coꝛpoꝛe büano nó nu 
triit aĩal: plant$ autẽ nutrit ppter fuí vicinitatẽ ad ípas. 
£nntooftédit c» ppter fuí fimplicitate carent omi fapoze, 
Serxto oedarat bocoícés qp boc pt q: o&m ſapoꝛẽ reapiüt 
ficut patet m aqua.omne recipizs caret eis que recipit ficut 
patet in lingua ⁊ oculo:eo ꝙvnũ alterius impedit receptio» 
nem:fed elemẽta omne ſapoꝛẽ recipiũt:ergo omní carét fa» 
hoꝛe:⁊ fil oe alijs obiectis:a quib? o:gana ĩmutãt fcnfus, 
«X írca ſextã partem ouc funr particule, 3n quarum pꝛi⸗ 
ma oeterminat oc inferérib? paſſionẽ fenfui cũ delectatiõe 
In ſecũda.ſan bac. Inferentẽs aüt bo:ro:é tc. octermínat 
De inferentib? paffion£ cum hoꝛroꝛe. Dicit ígitur qp inferen 
tíum paffioné quedá ínferát cam cum delectatiõe:quedam 
cum bozroze.SCum oelectatione ſicut vnctuoſa c oulcía:que 
fenfum ⁊ organum leniũt. vnde dulcedo ꝓpter ſui tẽpera⸗ 
mentũ delectat guſtũ ficut aqua tepida tactũ. Nã omne ſi⸗ 
mile oclecrat: fed cõplexio bumana eft calida ⁊ bumida ín 
fecüdo gradu:ergo ipſam oclectat aqua tepída, 7 oulce qð 
eft calidũ cbumidü in eod£ gradu. P cinde determinat oe 
inferétib? hoꝛroꝛẽ. IPec aür ftit ouplicía.quedà er inducat 
bo:ro:é coꝛrugãdo partes: ficur pontica: queda feparando 
t bec funt ouplícía: dá em̃ feparát calefaciédo: ficut ama» 
ra:falfa: ⁊ acuta: ddà infrigídádo ficut acetoſa.Et ad voca 
buloz babendá notícià: notandũ ꝙ tutia eft lapis valẽs in 
collyrijo:cft aute abfterfiuus.ematites cft lapís fanguine? 
ad fanguínís 


Dietarum vniuerſalium. 


ad ſanguinis reſtrictiẽem valens. Oleũ omfacinü cft cr ima 


' :tionem babct.pecautem eſt intentis huiꝰ 
— drca partem iftam fex funt inquiréda. Primũ 


[ -que eft caufa quarcnon nutriant anima 
eripe sei elementa immutent fenfi us. um 
tum cft vtri o:gana fenfüum carcát natura ſuoꝝ obicctoꝝ 
Sertü cft oc pis d inferunt paſſionẽ fenfui cũ ociectanóc. 
KT £irca pimum peeditur bocmodo: etoftenditur qp ele 
menta nó nutmuint neq; plantas neq; aliud.ome qð nutrit 
alrerü cóuertitur ín ipi: cum nutritio fit per couerfionem 
nutríétís cũ nutrito: fed ficut habet᷑ in quarto metheoꝛoꝝ: 
nullum ſimplex conuertitur ín mixtum: ergo cum omnc cic 
mentum fit fimplex: t omne viuens fir mixtũ:nullũ clemen 
tum ín mixtum cóucertetur:fed quod non conuertitur in al 
terum nó nutrit ipm:ergo nullum viuens ab elemenns nu 
tritur. Scða ratio eft bec: quale ocperditur a membꝛis ta? 

lc oebetreftaurari: ied hoc non poteft effe níft per mixtum 
ergo elemẽtum cum fit fimpler non porcrit nutrire. Tertia 
ratio bec eft 'IButrímetuin fit per ſimile.nutritio cm eft per 
fccta afftmilatio nutriẽtis cum nutrito. ficut oícit Bał.ſed 
nullum clemétum efr fimile membꝛis actu vel potentia ci 
fit ſimplex:ergo nullum elementumnutrire poteft aliquod 
viuens.⁊ ficnon nutrict plantã.Quarta ratio beceft.omne 
nutriens babet vícinitaté cum eo quod nutrit primam vcl 
remotam. Nutrimẽtum vero in pandpío eft oiffimilezin fi? 
ne vcro fünile: ⁊ vicinum membzo:fed nullum elementum 
eft bmót:ergo nulium elementum eft nutriens.Quinta ras 
tto bec eft.oícit Auicẽ. in libzo fuo oc aníma:d co:poza viuẽ 
tíaequalíratem babent compleríonía: c maríaccczpus bu 
manum.vnde magis accedit ad medíam cópleríonem que 
magis recedir a contranictate: ⁊ ideo quod ipm nutrit: de⸗ 
bet babere fractionem ercellentic fue qualitatis: fed ele⸗ 
menta babentvitimatas qualitates ⁊ co nes Pm fe. 
ergo eleméta £m fe adinuicẽ nibil — nutrire: necali 
quod viens, ([ d oppofitum eft bec razío: er eifdem fit 
res ⁊ nutritur:ficut dicit Anſt. in libꝛo de «cneratione: fed 
omne viuens cõpoſitum cft ex quattuo: clemétis ficut ſcri⸗ 
bitur in.iiij. metheoꝛoꝝ: ergo omne víuens nutritur er ele» 
mentis: ftc clementa nutriunt. Secunda ratío bec eft : oí» 
citur ením cómuníter ꝙ falamandra víuirín igne: t nutn£ 
er co.talpai terra. t alec er aqua. Zertía ratío pec eft aucto, 
víaac qui dicit ín üttera ꝙ aqua oulas abus eft plantarum 
fed aqua eft clemétum:ergo elementum nutrit. £àuarta ro 
bec cft:eo modo quo anímal componítur babet reftaurarí: 
quod a compofitione eius ocperdítur: fed elementa cedüt 
ín compofinonem rpíus animalís ficut partes eíus: ergo fi 
aliquid ocperdituroe cópofitione partium animalis:põt 
reftaurari per elementum:ſed bocelementum nutrit:ergo 
elemẽtũ pot nutrire. (| Zld bocoícédum qp elementa nó nu. 
tríunt.c caufa ofcet inferius: neqs plantas:neq; aliquod vt 
uens. zd ronem pꝛimam oícendum qp clementa oupliciter 
ↄnderant᷑. VUno mó fm ſe:⁊ ficnó nutriũt. Alio modo put. 
veniunt ín mixtionem: 7 tunc aliquod mírtum refultat ex 
illa mixtiõe imi ierit ipfas: eft humiditas vel 
limoſitas terreſtris.Ad lecundam que eft opínio vulgaris 
dicendum q eft falfa; quía illa quattuo: animalia non nue 
triun er clementís puris:ſed quedam eoꝛum viuũt a dñio 
in eis:vt falamandra ín igne:ꝓptervehementem frigidita 
tem. &d tertiam rationem dicendum ꝙ aqua dulcis non eft 
fimplez fed compofita vel mírta quodam modo: ⁊ pꝛopter 
bocnutrit plantas:fed lícet nutriat plantam que ipei 
ee comirtione clementoz refultat: 7 ab cís fimul ĩmediate 
—— nutritur:nõ ppter boc ĩmediate nutrítur coꝛpus 

pumarii:fed per mula medía.Zid quartam dicẽdum ꝙ ou. 
— compoſitio ín coꝛpoꝛe bominis: c fimüiter oupler 
refotutio. Prima compofitio eft ez elementis: t buicrefpo 


S'o.tttíi]. 


detreftauratio er elementis: fed hec eſt impoſſibilis. Ala 
eft compofitio ex membzie: vel membzozum ex elementis 
mirtisA. ex cis que reſultant ex elementis mixtis: & hindi 
rcfolutiont compofitionis refpondet reſtauratio ⁊ nutritio 


er mittis, . ; , 
«[ £irca feaundum fic pꝛoceditur:queritur per cuiuſmodi 
cieméti opium fiat nutritio ex mixtis: 7 oftendit ꝙ per do⸗ 
miniũ terre z aque: quia animalia conftant ep aqua z tcrra 
a dominio ficut babc£ in quarto metheoꝛoꝝ: ergo ex aqua 
«terranutriuntur 3 dominio.Secũda ratio bec eft: omnia 
animalia maxime nutriuntur a oominíio ilius clementi: in 
quo habitant:ſed omnía animalia marime babitant in ter» 
rà t aqua:quod per fe paret;crgo omnia animalia maxꝛme 
nutriuntur ex aqua 4 terra a dominio. Tertia ratio bec eftz 
omnenurrimentur eft paffiuum ⁊ babet qualitates paffi» 
ua$ ⁊ potcftaríuam fimilitudinem ficut oit ibal (ed qua» 
litates terre c aque funt maxime paffibiles: ergo maxime 
cedunr a oomimo ín nutrimentum. Quarta ratio eft bec 
omne nutrimentum cedit ad materialcm conſtitutionem 
memb;o:um c non fozmalem:fed folum rerra ⁊ aqua cccut 
ad materialem caufam membzozum:er igne vero 7 acre eft 
fpiritus ⁊ mot? ⁊ opatio porius: ficurcicit Auicẽ.exso ter 
ra caqua maxime cedunt in nutrímenrum. ¶ Zi oppofi 
tum eft bec ratío : víra ftat percalidum erbumidum: fm 
:et immedíate per calidum: vita ením cft ín coꝛce 
tang in radíce: quod cft fons catozis: fed clementa ſupe⸗ 
rioza calída funt inferioza vero frigida: crgo magis cedunt 
ín nutrinentum dp aqua 4 terra.Secunda ratio bec eft:bue 
moꝛes funt filij elementozum fm Bal. T omnes humoꝛes 
nutriunt. hoc nipponimus. Stem omncs variantur $m va 
ríationem clemento:us t eis ꝓpoꝛtionantur: vt pblegma 
aque «€, cum crgo ín omní humoꝛe fit ofinm alicuius cies 
menti exiſtẽtis in ipfozvidctur qp omne coꝛpus nutriatur cr 
alíquo elemẽto a dominio.Tertia ratío ralis eſt:dicit vſaac 
ꝙ inter omnes humoꝛes fanguis maxime numi: fed buic 
po:rionatur aerzergo aer maxime cedit in nutrimentum 
d 9ocoicendum:q omne nutrimentum babet onium ter 
re taà ficut p:coftenfum eft, ¶ 2d rõnẽ pᷣmã dicẽdum c 
oupler cft caliditas ⁊ bumíditas.quedam eft elementaris: 
4 in iftanon ftat vita: nec eft radix virezcft t alia que refulo 
tat cc concurfü elementozum ⁊ ppo:none eoꝛum:⁊ beceft 
radix vite, Vel poflct oíd ꝙ ad vitam ouo requiruntur: ſcʒ 
pꝛincipium materiale 7 foꝛmale:⁊ omnía clementa cedunt 
in pꝛincipiũ. ín pꝛincipiũ mareríale trf terra 7 aqua 3 onio. 
ignis vero 7 acr in pꝛincipium fozmale: t quia nutrimentũ 
non fit reípectu cius quod eft fosmalezfed refpectu cius cà 
cft mareríale trn: ídeo terra etaquacedunt in nutrimens 
tum a oominio. Z1d fecundam rónem oícendum ꝙ dñium 
cft duplex.Anũ eft a virtute:c alíud £a materia. Dicimus 
ergo ꝙ ignis p:opo:tíatur cbolere: c acr fanguini: 7 in eis 
dñantur fm virtutem: non ftn materiam per qam terra 
aqua cedür inmurrimentum a dñio. Ad quarram rónem 
oícendum ꝙ calo: naturalis « fpírítus nutritur a dñio tere 
re t aque.fedín terra c aqua ouplez cft pars:ſubtilis ⁊ groſ 
fa.c ex ſubtilibus partibus eoꝛum igneis: fiuc ignitis ꝓꝛo⸗ 
pter cõmixtionem ignis 7 aerís cum ipfis nutriuntur fzüs 
t calo: naturalis: ex groſſis ᷣo memb:a:ficut ofar Auicẽ. 
¶ MÆirca tertium pcedítur bocmodo:querírur que eft cius 
fa quare elementa non nutriunt; vtrum fcilizer fit caufa fim 
pliciras:an oiftantia ipozum a cozpozibus noftris: c oſten⸗ 
dí£ qp ſimplicitas non eft caufa:fi erm fimplicitas effet cà cle 
menta natrirent aĩal ſicut nutriunt plantam: quod faltum 
eft:ergo fimplicitae non eft cauſa. Item bocpatet per expe 
rimentum:quia fi fimplicitas fir cauſa:remota ſimplicitate 
cómicta nutríentzergo bufo nutrirct: c cetera animalia vc» 
nenofa: quod falfum eft. Secunda ratio beccft. IButririo 
cit ta aſſimilatio nutrientis cum nutrito:⁊ bec fimili 
tudo cft ín potentia (n nutriente:et oudtur ad actum per 
actione virtutis noftri co:pís: fed omne quod nutritur eft 
mirtum : ero ad bocep elementa nutríanr: opostet tpía 
remoueri à ſimplicitate t cõmiſceri adinuicẽ:⁊ fierí mixta: 
vt habeãt ſimilitudinem ín rebus nutriendis. ¶ Ad oppo 
€ 


" 


POS 


(0 20e 


fitum eft beeratio: per illud pꝛiuatur res a nutrimento per 
Quod recedit a ſimiutudine nutriendí membza: fed elemen 
tum per ſimplicitatem recedit a fimiltudine nutriendi me 
b:a:ergo per fimplicitatép:iuatur a nutrimento:ergo fim? 
plicitas cft caufa quare elementa non nutríunt. Ad hoc di⸗ 
cendum ꝙ clementa non nutriunt ppter'tres cauſas. Pꝛi 
ma cft fimplicitas:quía fimplícia non nutriunt.Secũda au 
tem eft vltimata contrarictas elementoꝛum:⁊ qualítas coz 
pous mírti:z idco quía in vitimo funt contrarictatis nó nu 
triunt. Tertia eft oíftantia clementozum a mirtis: vnde que 
accedunt ad elementa: «immediate er eis coponun£ er ele 
métis mixtis nutríun£:ficut pláte tvermis er terra:nó aũt 
fic cft in bomine: nom eim ex clementís imediate componit 
fs p multa media: t p magnam oíftantíam ab cis oíftat:et 
ideo ex elementis non nutritur bomo immediate.⁊ per boc 
pater ſolutio ad ratícnes, 
¶ irca quartum peedítur boc modo:z querítur etrum 
elcmenta fimplícia immuteét fenfum tactus: ⁊ oftéditur ꝙ 
fic.tactus cognofat excellentias elementozum: ficut dicit 
us:fcd ín clemétte eft egcellentía qualítatü per quas fen 
us tactus immutatur: ergo elementa immutant tactum, 
Secũda ratio bec eſt:dicit Auicẽ.ꝙ fenfus ractus orffufus 
€ft per omncs partcs coꝛpoꝛis nc anímal patiaturígnozás 
vtoifcernat d iuuant ⁊ que noccntfm ſui mutationcm:fed 
elementa coꝛrumpunt anímal ppter ercellentías fuarum 
qualitatum: ficut patet ín igne: crgo fenfus tactus aialís 
mutaf ab clementis.Tertía ratio bec eſt:omne contranum 
t excellens natum cft corrumpere immutare illud quod 
ercellítur ab eo: fed elementa cum fintín vltimoxõtrarieta 
tis excellũt fenfüm tactus; cum fit valde remperatus:ergo 
elementa co:rumpunt fenfüm ractuscimmutant. 
ratio bec eft: ad boc ꝙ aliqua excellent 7 cozrumpant 0253» 
na fenfum opo:tet p babeant contraríctarem ⁊ ſimilitu⸗ 
dinem cum ipfis ficut patet ín quibufdam obíectie: vt ín lu 
mine folis:fed omnta 025ana coꝛpoꝛis fimilitudinem habẽt 
quodam modo cum elementis: t excelluntur ⁊ imutantur 
ab cís:ergo t tactus cum ſit in omnibus o:ganís per confe 
quoe ümuta£ ab elemẽtis.Quinta ró talís eft:quilibs fen; 
us natus pati eft cümmutari a fuis ꝓpꝛijs obiectis: put 
eft in fua radíce:f3 quattuo: qualitates prime fünt obicctü 
fenfus tactus: ceius radic eſt ín toto coꝛpoꝛe: fed quelibet 
pars coꝛpoꝛis imutatur a qualitaríbus illis: ergo c ſenſus 
tactus cum fit ín qualibet parte coꝛpoꝛis imutarur ab eis. 
Serxta ratío bec cft: ppter qð vnũquodq; eft « illud magis 
fed mícta imutant fenfum tactum: per qualítatce ipfozum 
elementoxum:ergo eleméta multofo:tius imutant fenfum 
tactum. ¶ a4 oppofitü eft hec ratio:dicit yſaac:q fimplí» 
cia non immutantſcoꝛpus:ſed elemẽta funt ſimplicia: ergo 
non immutant coꝛpus. Hoc autem confirmatur per eius 
rõnem:dicit enim qp nullum ſimplex agit in mírtum:fed ele 
menta funt fimpliaa: coꝛpus animalis eft mixtum:ergo ele 
menta non aguntín mirtum: ergo nec immutãt ipᷣm. Secũ 
da ratio pec eſt:nihil qð non babet poteſtatuam ſimilitudi 
nem cum oꝛganis ĩmutat ipᷣa:: cadem em̃ natura oꝛgani me 
dij t obiecticſed elementa non babent ſimilitudinem pote» 
ftatiuam cum o:ganís coꝛpoꝛs: ergo non immutant 0:537 
na fenfuum. Tertia ratio bec eſt:dicit Auicẽ. m libzo fuo oc 
animazq elementa non ímmutant fenfum ppter cómirtio 
nem c cópofition£ oꝛganoꝝ ⁊ ppter fimpucitatem ipozus 
elemétoxum: fs ínter eius fenfus marime copofit? eft tac? 
ergo mtníme immutabítur ab elemétis, Ad boc oícendum 
q clementa imurit tactum ficut oftenfum eft: non tñ imus 
tantipm ficut mitti: fed vt ſimplicẽ. ¶ ld pꝛimã rón£ di⸗ 
cendũ ꝙ coꝛpus ftue oꝛganũ confideratur ouplíciter. Uno 
modo inquantũ eft quíd mixtũ ⁊ cõpoſitũ:⁊ hoc modo non 
imutatur ab elemẽtis. Auo modo conſideratur put eft m 
díum fentiendi ín qualitate cófiftens a parte fuc virtutis 
⁊ ficquodá modo babct naturá fimplicis: c ficnatü eft pa» 
ti c imurart ab clementis: et primo modo íntellísit yfaac. 
Ad fcóam rõnem dicẽdũ ꝙ queda obíectoz ſequũtur mixtũ 
ficut ſapoꝛ: quedã ſimplicẽ ficutcolo: fonus ⁊ odoꝛ: quedã 
vero vtrunq; vt caloz: t ſimiliter eſt de ſenſibus c oꝛganis 


Dicimus ergo qꝙᷓ tactus aparte illa qua ſimplex eſt imutat 
ab elementis: ⁊ non a parte illius qua eft cópofitus: ⁊ ficín 
PT ene it círca boc vtri elem guſtũ. ⁊ 
ũdo querit circa 1 ẽta ĩmutẽt 
videf ꝙ n6: q: ec nó ſubſtãttjs nó fit ſubſtãtia:ſilr ec nó ſa⸗ 
poꝛatis nó fit ſapoꝛatũ: crgo ecóuerfo:ílla cc quib? fitfapo 
rati funt ſapoꝛata ⁊ talia imutst guftü:fed er elemẽtis cau 
fatur mixtũ fapozatü:crgo elemẽta funt ſapoꝛata:ergoimu 
tant guftum. Eccida ró bec eft: ſapoꝛ fequítur cóplerione 
cft ei fequela coplerionte: vnde radia£ in cõplexione ficut 
in ſua caufa:fcd ín elementis cft complerío: quía quoddam 
eft calidá: ſiccũ  ficoe alijs: ergo fapo: cũ ſequat cóplerio 


. nem; tque ſapoꝛẽ babét imurár guſtũ: ergo elementa imu 


tant guſtũ.Tertia ratio bec eft: virtus cft actio vel paſſiortã 
in caufa d ia effectu. verius em eft calor ín igne d in pipe» 
re:ergo aum fapo: fitín mixto qð eft effectue elemétoz: vcs 
nus eftín eis:ſed qð verius eft ín aliquo vertus ĩmutat:er⸗ 
go elementa verius imutát guftum d mixta. ¶ Sd oppoft 
tü eft hec ratio:omne illud quod indifferenter recipit omie 
fapo:énó pabet fapozé octerminatti per qué ĩmutet fenfus 
fcd elementa funtbmót:ficut patet ín aqua acre 7 terra in⸗ 
dífferenter eri recipit quelibet fapozé:ergo nó babent fa» 
H ratio bec eft: fapo: eft virtus nutrimentiz 
faposé em̃ íntellisim? vtri nutrimẽtum fit cõueniẽs vcl 
ncóucniés: á qð caret vᷣtute nutriméti caret ſapoꝛe:ſed cle 
menta caret virtute nutrimenti ficut p:eoftenfum cft: ergo 
carét fapoze:fed quod caret fapoze non tmutat guſtũ: erso 
clemétanó imutát guſtũ.Ad bocoicüt qdá v fapo: eft ous 
p á cft fimplerz« talis eft tn elemerís:alius eft cópo 
fitus c talíe eftín mixtis:⁊ fimplernó tmutar guftü:fed cõ⸗ 
finis, Hos aüt dicimus q neg; fimpler neq; cõpoſitus 
apo: eftín elemẽtis:⁊ ppter bocnó ĩmutant guſtũ. ¶ Ad 
pꝛimã rõnem ín ʒꝛium dicẽdũ ꝙ ſapoꝛ cft duplex:quidã em̃ 
eſt actu:⁊ quidam potẽtia.Dicimus ergo ꝙ elementa non 
funt ſapoꝛata ín actu: fed potentia: ficut erm er (lus mixtis 
refultat quedá fo:ma mixta quá pzius non habebãt ín ſe:ſi 
perde gs quí pius non fuit in eis: reſultat ex mírtione 
qualí o:um im mixto: ⁊ iſte natus eft imutare guſtũ 
ſolum.Ad fecunda rõnem dicendũ cp ſapoꝛ non eftín cóple 
rione fimplici:fed ín cópofita: oe pꝛima non tenet ratio:fs 
oe fecüda compofita, fld tertíam ronem oícendii ꝙ ſapoꝛ € 
ín alíquo ouplicíter: aut potefraríue 7; caufaliter ⁊ fic veri? 
eft ín elementis:aut effectue ⁊ actualiter:⁊ fic verius eft in 
mixtis:⁊ pᷣmo mó nó eft fapo: nat? imutare guſtũ (5 ſcðᷣo. 
Q[ Xcrtío queritur círcaboc vtrum elementa poffint ĩmu⸗ 
tare o:ganüvifus:cvídetur cp fic: illud ín quo eft obícctum 
vifus natü cft imutare vifum: z o:gana viſus:ſed in omnis 
bus elementis eft colo: qui eft obiectüvifus per ſe:ergo ele 
mẽtũ nati eft imutare viſum.Secũda ratio beceft: ad bcc 
qv fiat ĩmutatio vífüs actu requirí£ oupler luy: vna elemẽta 
río: bec eft íntra: alía ſuꝑceleſtis ⁊ bec eft extra: p quá ele 
mentarís oucit Óe!potétia adacti: cft eim colo: imutariua 
vifus fm actum lucidi: dicit pDbs: cum ergo lug clemétaris 
fitín elementis tandp m radice: lur celeftís potee fit ſupꝛa 
4:t ipam oucat oc potétía ad acti: mamfeftü ꝙ elementa. 
AA jer- mederi fd oppofitü eft bec ró: t eft vſaac 
ullü fimpler — ín compoñtũ:ſed elementa funt fimplí» 
cia:⁊ o:ganii vifus eft copofitum:erago nullũ elementü pót 
agere vel imutare oꝛganũ vifus: ergo per cofequens ne 
fenfus vifus. Sid boc oícendum ꝙ elemenra immutant vto 
ſum:⁊ cauſa buíus eft:quía babentnaturá colozis: lícet nó 
veri fed perſpicui. Item obiecti viſus eft tripler:quoddd 
eft co:pozale irradians 7 íllumínans: ⁊ bmói cft ín coꝛpoꝛi⸗ 
bus füperío:ibus.aliud eft colo: caufat?er cómirnóe quat» 
tuo: qualitatũ:⁊ talis eft ín coꝛpoꝛibꝰ mixtis.tertiũ obiectũ 
eft ꝑuietas:⁊ hmõi cft ín elementis ⁊ ín quibufdam mixtis 
fin magis ⁊ minus AT aid rõnem in 2xíum dicẽdũ qp oꝛga⸗ 
nii vífus oupliater ↄſideratur. Uno modoa parteilla qua 
eft compofitum: ⁊ fic nó imutatur ab clcmetis.filio modo 
confideratur a parteilla qua babet naturá perfpicuítatia 
⁊ luadítatís:c per naturã iſtoꝝ eft fimpler ⁊ imutaf ab ele 
ments sCófequéter pót dri oe quadá opinione d ponit 


Dietarum vniuerſalium. 


ig pati£ a fuo contingente:nec fimile a ſiti: ergo ci ſenſus 
e tion ab obiecto impofiiblz eft qp affimilent eifde, Ses 


2:acnó oppofità ébecró:ome qð ĩmutat alte 
ding Pis ad acrumoife paticno talc eft in 


2— 


Circa quintũ ꝓceditur hoc modo:querit᷑ vtrum oꝛgana 
— uũ carcãt * fuos —— v — cõ 
plexionatũ bs diſpõnes à naturaliter ſequũtur ad cõplexio 
nem:ſed omnia oꝛgana ſenſuũ ſuntcõplexionata:qð per fe 
patet:⁊ ſapoꝛ ⁊ odo; naturaliterfequarur cõplexionẽ:ergo 
in omnibus oꝛganis neceffe eft ſapoꝛẽ ⁊ odoꝛẽ eſſe:ergo nõ 
carent natura obicctoz. Secũda ratio bec eſt:om̃e quod eft 
imutatiug alicui? fenfus participat obiecto (lius fentus:f3 
Imgua cft imuratiua guftus: c oculus vifus ⁊ fic oe aljs:er 
S0 in lingua eft ſapoꝛ:⁊ in octo coloꝛ ficoe alijs. Tertia ro 
hec eſt? ome qð orftínguitur p coloꝛes ab alioznon caret co» 
loꝛe cü ín rpo cxiſtat:ſed pbs 1n libro oe aialibus diſtinguit 
quofdá oculos ab alijs p colozes exiſtentes m ipis:ergo no 
carẽt caloꝛe qui cft ꝓpꝛũ obiccrü vifus Quarta ró bec ẽ:di 
cit pbs ín libꝛo oc fenfu ⁊ ſenſato:ꝙ om̃e copus coloze par 
ticipat:ſʒ om̃e oꝛganũ fenfus eft coꝛpus ⁊ mixtũ: ergo ome 
o:ganti fenfus coloꝛe participat; g nullum oꝛganũ caret na 

tura obiecti. IAd oppofituin eft hec rõ:om̃e recipiẽs cft 
denudatũ a natura recepta quá narum eftrecipere: (5 ome 
o:ganü fenfus r iuum eft ſui ppzt) obiecti. bocconftac 
p pm in libꝛo oc aia; vbi dicit cp fenfus cft rcccptiuus fpe? 
cierü in matería ⁊ pzeter materiá:ergo ome oꝛganũ cft oes 
nudatüa natura fut ppzt obiecti.Scðda róbeccftz om̃e qð 
per indifferentiã ſe habet ad multa:qua ratione — 
vnũ c reliqua:⁊ qua rõne pꝛiuat ab vno ta reliquis:fed ab 
vno p:iitanf:q: nó oia obiecta babet i ſe:g ab omnib? alijs 
pzuantur: cfic mon habent naturã alicuius obíecti. Tertía 
rõ bec eſt:om̃e Zꝛiũ exiſtens ín aliquo impedit impꝛeſſionẽ 
fuí contrarij in ipſo:ergo ſi inoculo eft aliquod obiecti oc» 
terminarü ficur nígredo : impedít impꝛeſſionẽ t obiectum 
alterius coloꝛis fibi oppoſiti:⁊ ita $tus vífiua 7 effentíalis 
non oífcernerct inter coloꝛes qð falfum eſt:g ⁊ pumũ.ſ.ꝙ 
coloꝛ determinatꝰ fit ín oculo.Quarta ró habet᷑ a pbo in ui» 
b:o oe fenfu ⁊ fenfato:q om̃e obíectá participat naturã ci? 
fenfus cui?eft:« bocficintelligi£ qp iia natura cómunis eft 
octermmate in obiecto « cõfuſe in o:gano fenfus:fed qó có 
fufc cft ín aliquo nó eftoeterminate in íipo:ergonulla o:ga- 
ni fcnfus habet determinate naturà fui obiecti.Quinta ró 
hec eſt:om̃e q3 imutatur fimíle eft ín potẽtia: t nó in actu 
 Amutanri: (5 oꝛgana fenfus imuranf ab obiectis: ergo eis 
funt filia ín potétíadola:fs qð alteri eft fimüe ín porétía fo» 
lũ nó babetípm actu neq; naturá cíus: ergo nulli oꝛganũ 
sactu naturam ſuiobiecti. erta ratio bec eſt: oꝛgana fcn 
uum babet naturá cómuné cũ futs obícctíe:cadé em cft na 
tura medi) o:ganí ad oia fua obiecta:fed om̃e rale babet ín 
fc naturam cómuné radicale ⁊ firm « índifferenté ad oca 
fpecics fui obiecti n8 oeterminara:qà cocedimus. ¶ Aid 
ratones ín Zium dicimus ꝙ organa fenfuri confiderantur 
dupliciter. Uno modo a parte fuc »pleríonís z cópofitiois. 


S'o.tttíííj. 


tinquátü funt coꝛpoꝛa mírta: 7 fic babet coloz£ t ſapoꝛem. 
filio modo »fideranf a parte opationũ $tutii fcnfibilium 
inquãtũ funz media fentiendi: ⁊ ficnullü pabét ſapoꝛẽ:nec 
colozem:nec poffunt ĩmutare fenfum. p boc patet ſolutio 
8d duas piimas rõnes. Ad alias duas otcendum qp oupler 
eſt colo; 7 ſapoꝛ.Quidã em̃ cft determuinatꝰ:vt alb? c niger 
ttahe non cft ín oculo inquárum eft o:dinatus ad receptio 
nem coloꝝ.Alius eft indetermínatue vt perfpicuus qui eft 
radír rcceptíua oim coloz.  bmóí colo: efti oculo inquãtũ 
oculus eft inftrm rcapiens fiuc oꝛganũ indifferenter fe pa» 
bens ad o€s fpecies coloꝛis:⁊ fitr cft oc alijs oꝛganis. 

&[ Secido querit circa poc vtrũ quartuo: piime qualíra» 
tes fint obiecta oim ſenſuũ: t oftendi£ ꝙ fic; tactus eft 
torii coꝛpus diffuſus: ficut dicit uice, vt aia fm qualibet 
partem cognofcat quidinuariuü 7 noanuü, Itẽ quattuoz 
p:ime qualitates appzebedunt a taccu: ergo ai ractus fit 
in o:5ano cuiuſnbʒ fenfus; neceffe cft quelibet fenfus quar 
tuo: pzimas q̃litates fentirez fic quattuo: pzime Glitrares 
funt obiecta oim fenfu. zld oppofiti cft becró:qó tops 
obiectũ vni?fenfus: nó pot eflc obiectũ alteri?fenfus:ficut 
patetin fono ⁊ coloze: fed quattuo: pꝛime qualitares funt 
obiecta iptus tactus; ergo nullo modo crüt obiecta alio: 
fenfuü: qà cócedimus. rónem m 2:ium oicendü qp in 
quolibet o:5ano oupler eft natura:cóie ⁊ ppzía.s£óig cft 
qualitas fiue complerio teperata d confiftit in carne ⁊ ner» 
ui8:t per banc fcntíür pzimas qualtares quattuo: omnia 


oꝛgana. Pꝛopꝛia E ſm quá vnuſqᷣſq; o:dinaf ad fu ppꝛiũ 


obiectum: 7 quantum ad banc quartuo: pꝛime qualitates 
non ſunt obiecta alio:um fenfuum. ¶ TTertio queritur cir» 
ca boc vtrũ oꝛganũ tactus careat qualitatibꝰ:⁊ oftendirur 
q'non:nullum mirtum cr quattuo: elementis caret quar» 
tuo:qualítatibus:fed o:ganum tacrus eft hmõi:vt neruus 
caro ⁊ filia:ergo nócarent quatruo: qualiranibus. ¶ ad 
oppofit cft becratío: om̃e oꝛganũ qð p indifferentià ſe ha 
bcr ad quattuoꝛ qualitates nulia illarum babet octermina 
te:ſed oz5anum tactus eft hmõi:ergo nullá baber qualita 
— bocoicendum d —— tactus ðꝛ carere qualitati 
us nóq:ipis careat omnino:ied qꝛ caret c. llentts. 
Ad rõnẽ in Sd dicẽdũ eft p pꝛedictã — ope, 
«| Cuartoquerit que ſit natura medij oꝛgani c obiecn :c 
videt cp nulla ſit natura cõis inter oꝛganũ tactus ⁊ pzímas 
qualitates:nulla natura eft cõis reí cozpozali ⁊ inco:poeaũ 
nibil em mediü cõmune ínter pꝛiuatiue oppofitazfed clem. 
ta c pie qualitates func inco:pozalia: nipil em qð criuir 
ín cffc p ercatione eft cozpozaleztc d oꝛganũ tacrus cft co:po 
rale:cũ fir  cópofitum er ↄꝛijs:ergo nulla eft natura cóis tns 
tcro:ganü ractusc q̃litates. ¶ Ad oppofitü cft au 
cto.pbi.f. qp ead£ eſt natura cóís medr) o:gani ⁊ obiecti: qo 
cõcedimus dicẽtes ꝙ natura cóís parmis qualitaribus 70:2 
gano tactus eft qualitas equalis radicaza fm effennam ín 
neruis c carne. Itẽ natura cófs ín oculo eft perſpicuũ in lin 
Sua vo humoꝛ falínalís : in olfacru 9o fiue carüculis nari 
ficcítas:in auditi $0 7 fono cft natura cóts aerrectificatus 
inaurc drca neruü petroſum:⁊ bmói natura cóís eft ppoz 
tionabilis cuilibet organo ⁊ fuo ppzio obiecto. 3d róne im 
Pius dicẽdũ q qualitas elemen cofideraf ddrupliaterfm 
quadruplicé naturá elemẽtoꝝ. Põt erfi elemẽtũ cófider ari 
a parte illa Q cft parsvnuerfi ⁊ appzopziat ibi p naturã Sc 
cüdo modo pór »fideraría parte illa qua eft mulriplicanud 
ſui in alio p naturá. Tertio modo cófideraf a parre illa qua 
eft agens t patiẽs p natura. Quarto modo »fidera£ a pte 
illa qua oꝛdinat c uiclinat ad cópofitione mirti.":imo mo 
do eft qualitas clemenn mco:po:alís:altjs tribus modis cft 
coꝛpoꝛalis:⁊ quarto modo eft obicctü fenfus:c babet natu 
ram coem eum o:gano fenfus qð imurar, 
«irc fert principale pcedit hoc modo:⁊ querit᷑ vtrũ 
oclectatio t doloꝛ cõicent õmnibꝰ enſibꝰ an foli tactui vel 
guſtui. c oftedi£ ꝙ omnibꝰ. In appꝛebennoncobieco il» 
larum virtutũ quarũ eft excẽllẽtia ⁊ oefectus caufat oolo: 
⁊ trífticia. excellentia em obíectoz, cozrumpit fenfüm:ficit 
dicit pba ín libꝛo be ai3:7 ín eade caufaf oclecratio er ocbí» 
tappo:tione 2 medíocritatc:fs obiecti oĩm ſenſuũ — 
€ 


Liber 


tun ſenfibiliũ eft excxellẽtia t defectus t debita ꝓpoꝛtio ad 
os fenfus: ergo in appꝛebeſiõe oim ſenſuũ por cfie doloꝛ 
vci oclectatio Scda ro pec cftzomnis ſubſtãtia ad hoc crea 
tacft vr ex fpa cliaa£ fua oꝑatio:nulla ern ſubſtãtia eft ocio 
fa ficut oicit pbs. Itẽ quelibet virtus oclectat in fuis opa» 
tionibus fm ££onitaan páregniz pocfi fint moderate: trí 
ftatur fi fint excelletes: ergo cü quelibet vᷣtus ſuã béat c: 
róné necefic cft ipam triftan ⁊ delectari in fua opatióc:óin 
quolibetſenſu eit doloꝛ ⁊ delectatio. Tertia rariobec eſt: 
videmus p experimẽtũ qp vifus triſtatur in excelletia luas 
⁊ tenebꝛaẽ: ⁊ guſtus in excellẽtia fapoze: ⁊ audit? ín excel 
lentia toni € ſic de alijs:g̊¶ p inductionẽ ois fenfus hʒ ꝓpꝛiã 
delectationẽ vel triſticia arca fuii ppaii obiecti. uarta 
rõ bcc eft. appetitus vᷣtutis fcnfitiue habet oꝛtũ a delecta 
tiosc animc:nifi em aia oelecref nullus fenfus appeternec 
delectabit᷑:ſed amma oclectat vel tiftat ín app:cbenfione 
eutufliber obiecti:ergo neceſſe eft quelibet fenfum oclecta» 
ri vel triftari in appꝛehẽſione fuí ꝓpꝛij obiecti.Ad oppofi» 
tum cít auctozitas Auicẽ.qui dicit in libzo fuo oe aia; q de⸗ 
lectatio vel trífticia circa obiecta nulli fentüi competit mfi 
tactus.Scda ratio bcc eſt:illius folius fenfus eft fentirc oc 
lectarione ⁊ triſticiam cui? ꝓpꝛium eft ſentire c3 a quibue 
pecdüt oelectatío  00l0::15 doloꝛ caufa£ ex folutóe ↄtinui 
ĩatis vel ex mala cõplexõie tübito facta: d circa tactũ ppꝛie 
babenr fieri:ergo fotus tactus appzepenaít ooloze vel tris 
ftiaam:zergo c ociccratione: q: contraría nata func fieri e» 
€a idẽ. ad boc dicẽdũ ꝙ oupler cft oclectano ⁊ doloꝛ. Que 
dam eit ꝓpꝛa:⁊ hec ſoli tactui cópetit per fe. £llia eft impꝛo 
piac per accidẽs:⁊ pec cõpetit ommbus ſenſibus.Alia cft 
Quz confifnt ín oíffolunone macpíne noftri coꝛpoꝛis: vt in 
mala cfubita mutatione cóplezionis ⁊ folurióc cotinuita⸗ 
tis:⁊ becfolfi competit tactui:qui eft cuftos totius macbi» 
nc co:pozis ſᷣm Auicẽ. t boc modo confiderás medicus 005 
lo:em ⁊ delectationẽ:dicit qp arca tactũ ſolũ eft oolo: ecl oc 
lectatio:z oiftinguit doloꝛ ficut oclecratío. ¶ Scðoquerit᷑ 
circa 9oc vrrum doloꝛ qui caufaf ep inferénous —— 
fentiatur a ſenſibus:⁊ vidctur ꝙ non.cuiuſſibet ſenſus par 
ticularis potentia eft coarctata ⁊ determinata advnã ppzie 
tarem fiuc ad vnũ ꝓpꝛium ſenſibile vt viſus ad colo ⁊ fic 
de alijs:ſed oolo: vel oclectatio nó cft alíquod fenfibinum 
ergo non fentietur ab aliquo ſenſu.Secunda rarío bec eft 
nibil q non cadit in fenfum particulare appzebedit a fenfü 
articulari:ſed oolo: vel delẽctatio non cadít in alique fens 
um particalarem:fed ín fenfum cómunz:nullue em̃ fenfus 
fentit fc fentire nfi folus fenfus cõmunis:ergo doloꝛ vel oe 
lectatío nó cadit m fenfum particulare, Zertia ratto beceft 
qð plus diſtat ab obiecto alicui? fenfus mimus fentit ab co 
dem fenfu: fed plus oiftat oolo: vel oelectatío a caloꝛe q eft 
ꝓpꝛium obiectü tactus d 0do::q: calo: ⁊ odo: funal funt 
in eadé ſubſtãtia:doloꝛ 9o vel oclectatío nó eft ín ipa actu 
ín aliquo illoz; nífi fola potentía: c ficoc alijs fenfibus: fed 
0do:non ſentit a tactii vel a vifüzergo multofoꝛtiꝰ nec do⸗ 
lo: ncc oclectatio ficut pzcoftenfum eft. id bocoicédum ep 
Quilibet fenfus particularíe fentít fuam oelectationem vcl 
triſticiam caufatam ínipo a fuo fenfibili vcLobiecto, 8.3 rõ⸗ 
necem 2:ium oicédum ꝙ eoꝛũ d appzebédürura fcnfibus 
quedá funt — per ſe vt s in vifu:c pg o" 
tates in tactu c ficocaltjs. Alia appzebédütur er cofeque 
vtoelectatío — er obiectis fenfibilib?: 7 ita 
ſunt obiecta p acadés: 7 ít3 patet ſolutio ad ouas pꝛimas 
rationes. Aid tertiã ratione dicẽdũ qp oclectatío vel tri(ticía 
que cauſat 3b obiecto caufarur ouplicirer. Uno modo put 
fr obífecti fcparata a virtute fenfibili: ⁊ fic eft ĩ potetía 
olũ. 8lto modo cófideraf pur fpeaes obiecti feparata vni 
t3 eft ituri app:cbenfiue: 7 fic fimul eft actu cum fuo fub» 
fecto: t mínus diſtat ab co qᷓ aliud obiectum: q: ab eodem 
fcnfu app:ebenditur cum fuo obiecto a quo caufatur: t nó 
facit diuerſum obiectum. €T zertio queritur quomodo o0 
lo: fentitur a tactu folum: nó ab a($s fenfibus: « vtri 002 
lo: ſit obiectum tactus per fe:« oftéditur qp nó: nibil qd cft 
comune ommbus fcnfibus eft ꝓpꝛiũ vni:fed oolo: eft cõis 
oĩdus fcnfibus ficut poatum eſt:ergo doloꝛ non eft ꝓpꝛiñ 


tactuí.Gc3a ratío bet eft: qð ab omnib? fenfibue spptebt 
ditur ab ílla virtutc appzebenditur que omnibus fenfibus 
cft cõmunis: fed oolo: cadit in omni fenfu ficut oíctum cftz 
ergo app:ebenditur ab ílla que cft cómunis ommbus fenft 
bus:hec eft antem virtus fenfus cõmunis:ergo app:epens 
dif a 9tute fenfus comunis ⁊ nó tactu. Zertia ratio bec cftz 
qð ab aliquibus fenfibus app:cbenditur er confcquentict 
ab aliquo per fe: magis eſt ppziti illi fenfus a quo per fc ap⸗ 
p:cbendítur: fed oolo: a fcníu cóí per fe app:ebendítur c 
abalijs fenfibus ex cófcquéti:quía per fc cadit doloꝛ vcl oc 
lectatio 0 ſenſum cõmunẽ: per acadene veroín alijs:ergo 
o0lo: vel oelectatío mags eft ꝓpꝛiũ ipfi fenfui cómuni d 
tactuízergo ab ipfo magis app:cbendítur.T £d oppofiti 
eft auctoztas Auicẽ.qui dicit im libzo fuo oc anima: oolo: 
« ociectatio folí tactui competunt, Ad bocoicendum ficut 
p:iue oictum eft ꝙ eupliciter caufatur dolo:ꝛ. Uno modo er 
oiffolutione macbíne co:pozíe: vel er folurione cõtinuitatis 
tbmói oolo: folum competit tactui:⁊ fimiliter ille qui cau» 
fatur eg mutatione complerionis fübito facta, lio modo 
caufatur er app:e. onc excellẽtie alicuius obiecti:⁊ iſte 


competit us fenfibus. Sire ín doloꝛe euo ſunt:ſcilicet 
trifticia fine itas, Secundum cft iudicium Dolozís: et 
cóuerfio ipfius fupza fenfum: 7 quárum ad p:ímum ooloz 
ciítmaqis pp:íum tactui: ⁊ quárum ad ſecũdum magis eft 


ꝓpꝛium ſenſui communi: 7 fic pꝛocedit obiectio. Quar 
to queritur vtrum idolum reí coꝛrumpit fenfum: ⁊ often» 
ditur qnon:omnís qualitas coz fubftanríam co:$ 
zalem exiſtit vcl in matería coꝛpoꝛalivel ín fiba:fed fpee 
cies fiue ídola obíecto:um confequürur ad virtutes:⁊ non 
criftunt (a fubftantia vcl matería coꝛpoꝛali:ſenſus em̃ acce 
tiuus fpecierum in matería pzeter matená:fiait dicit pbs 
in libzo de animazergo non inferuntoolo:em fenfui nec coz 
rumpunt ipᷣm.Secunda ratio bec eftzomne quod recipitur 
ín albero reci : — — recipientis: f$ 
natura ſenſuum exigit fpecies recipi obiectozum m coꝛpoꝛa 
li fubftantia: vel ín matería:ficut dicit pbs: ergo necefic cft 
ípas recpía fenfibus fine materia cozpozali;fed nullum ta» 
lc co:rumpít ſenſum:ergo idolum reí non coꝛrũpit fenfum 
¶ Ad oppofitum eft aucto:íras pbí in libꝛo oc aníma dicen 
tis:ꝙ excellentie obíectoz corrumpunt fenfu: fed in om̃i 
fenfu poteft cffc excellentia obíccri: — — 
re ſenſum:⁊ inducere doloꝛem in eis. Ad boc dicendum ꝙ 
dupliciter eft lod oc fenfu, Uno modo a partc fut oꝛgani in 
quãtum coꝛpus eft; ⁊ ſic recipit obiectũ materialiter.Alio 
todo confideratur a parte fue virtutis: t fic recipit ipfum 
fpirítualíterzz cum vᷣtus non fitfeparata ab oꝛgano: ſimul 
recipit oclectation£ veltriſticiã cà fuo oꝛgano: fed vírt? foz 
taliter ⁊ o:xgantim materíaliter:7 (ra obiectum poteft coꝛ⸗ 


rumpere ſenſum. ¶ sd rationes ín contrarium dicendum 
matería obiecti x. €lna eft vti qua radícarur fm. 
uum pꝛimũ effe, Zilía eft deferens: c tertia recipiens:⁊ bec 


eft oupler:quia quedam eft coꝛpoꝛalis ficut oꝛganum: que 
dam eft fpírítualis vt virtus: omncs alic funt coꝛpoꝛales. 
Dicimus ergo q idolum fiue fpecies obiecti reapítur ín 
0:53no preter primam materiam t oc pac intellígit pbus: 
«non oc fccunda, "n 
C¶ ecctio.xiij. 
¶ Cibarioꝝ ergo diuerſantur ſapoꝛes ppter ſuarũ 
cõpletionũ diuerſitates ⁊ ppter diuerſas qualitatũ 
actiões facientiũ.i.caliditatis ⁊ frigiditatis:in qua⸗ 
litatibus paſſiuis.i.ſiccitate ⁊ hũiditate: q: tucntm? 
caloꝛẽ in humiditatẽ c ficciraté facientẽ vt diuerſum 
generet ín eis ſapoꝛem. Zeſtatur antẽ boc ín cis:qꝛ 
omnís ſaporis initi duplex eſt. Anum bumídum ct 
aquoſum.alterũ terreſtre ⁊ ſiccũ.vᷣbigra fructus ín 
initio inueniuntur humidi c aquoſi.ſcut cucume⸗ 
meres:melones ⁊ ſimilia:aut terreſtres ⁊ ſicci: ſicut 
ides: mala granata:mala perſica ⁊ ſimilia:cũ tñ 
antíquiosa fiant oe ſubſtãtia terre ⁊ oc humiditate 


Dietarum vniuerſalium. 


aque: fabtüitater aeris in ſe recipiant:⁊ caloꝛes na 
curales ca intus eccoquantzcalozc vcro 3Cr18 exter 
oilatantur ⁊ augmentantur:z terreftría mollífican/ 
tur:bumídítatcs oftríngárurzc in diuerſas naturas 
introducuntur fm diuerſas naturas rerum pꝛincipa 
lium ende conficitur: z — caloꝛum ⁊ fri⸗ 
gidícates earum inde malcuntur: 7 qualitates fub^ 
ftantíalium bumiditatum firarum in groffiríem ſub⸗ 
in ediocritate. - 
—— —— rerü in cope receptarũ aſſignata: quarũ q̃dã 
fcnfiai paffionem inferunt:quedam antem non. In bac par 
tc oc fapoz oiuerfitate oeterminat penes quae acrionee 
diete oiueríantur. nam per ipfas ree ĩmutantes que imu⸗ 
tant guftum:c per ipos otfcermturipa diſcretio. lDec aute 
pars ofuditur in duas. 3n quarum p:íma agít oe caufa fa» 
po:um:4 oc modo generationis ⁊ oc oiftínctionc ipfozum. 
^jn fccunda fcs ín bac: Giniuerfalirer autem quicungg fapoz 
acutus eſt:aut — diſpoſitionibus fpecierum 
fapo:um a parte lubſtantie c cóplerionís: t oc actionibus 
ípío:ü. Pꝛima autem pars ín duas diuiditur. In quarum 
pꝛima ãmgnat caufas fapozum: per quas gencrationcs 
4 fpecies ipᷣoꝛum diuerſant. Sin fecunda fcn bac: Ideoq; 
mutationce fructuum diuerſe funt cC. octermínat oe mo» 
do generationis eoꝛũ « oc oíuerfirate eius: 7 Oc trãlmuta⸗ 
tione coz adinuicem. Pꝛima autem pars fpcctat ad pꝛe⸗ 
fentem fpeculationem:aiíus eft intentío octermínare caus 
fás generationis ſapoꝝ. Diuiditur aüt bec pars ín tres par 
sco. In quarũ puma affignat cauſas ſapoꝝ effectiuas:que 
funt.üij.glítates. 3n fcóa. ſ.in pac: Teſtat aüt poc qp initiũ 
oim ſapoꝛũ cft duplex.aſſignat pꝛincipia materialía initia⸗ 
lia ꝓpꝛioꝛum. In tertia.ſ.an hac:Cũ tamen antiquuoꝛa ftát 
⁊c aAmgnat generalem diuerſitatem ſaporum ⁊ generatio» 
nis ipfo:um penes diuerſum concurſum cauſarũ. ¶ Æir⸗ 
ca pumam partem dicit ꝙ ſapores diuerſantur ín cibis ſm 
oiuerfitatem complexionũ ⁊qualitatũ pꝛimarũ actionum 
⁊ pamonũ.Circa fcóam partem dicit: diuerſitas ſapoꝝ pts 
quia ipfoz duplex eft initium fcs ponticũ vt in us:⁊ 
ínfipídum ficut m cucumeribus: quía quidã fructus babet 
ín initio põticũ: t quidã inſipidũ.Cirea tertíam parte dicit 
qp aum ífta ouo funt initialia oífponuntur fructus ſub cis a 
pꝛimis qualitatibus c ab bumíditatibus terreftribus nu» 
trímentalibus ⁊ in diuerſos ſapoꝛes tranfducuntur Jc oí 
uerfitare aũt huius tranfumptionte ín fequéti parte inten» 
ditur:qꝛ ci bac bs cõnexionẽ ¶ Motãdũ aüt q slans t cu 
cumeris ⁊ filia antiqoꝛa fm tépozís maturationís peeffum 
Dc fubftantia terre:boc eft facta tranfimutatione ín ipfis.oe 
ſubſtãtia rerre quátum ad pontíca: z bumídítate aque quá 
tũ ad infipída : ita» bec ppofitio oc termíniü notet initia» 
lis mot?, Suſcipiunt fübriliraté aeris.ſ.humiditatem fübs 
ftantíalem p maturatíonem agente calo:e ínteríozi certe» 
rio: &m oíuerfas materie oífpofitíones:fm quofds fubfra 
tia acris ín ſubtilitate penetrat fructuü ſubſtantis Sciẽdũ 
aũt q oura moliíficitur ín marurarione ppter diſſolutionẽ 
congelati ⁊ humidi infufionem.mollia induran£ per bumí» 
di exbalationem: ⁊ refidui neceſſarij confrantiarm. bec eft in 
tentiobuius partis. 
irca partem tftam fer funt querenda oe ínitíjs ſapoꝝ. 
"Stem queritur pumo vtrũ ponticus fapo: « ínfipidue fint 
Duo pꝛincipia initialia omniũ ſapoꝛum.⁊ oftendif ꝙ nõ:ſed 
ponticus tm̃.dicit Mal. ín libꝛo oe fimplici medicinaꝙ om⸗ 
nis fructus que inuenimus ín fuí marurarióe oulcemzm ini 
tio eft fimilis arbo:(a qua ocadi£: ⁊ eſt pontícus ficutípe 
dicit. vnde pꝛius cft ponticus:c ocínde per digeſtionem et 
maturarionem recipit alíos ſapoꝛes ſupꝛa ſe: fed omne ta⸗ 
le eft pzmcípíum initiale omniũ ſaporum. Secunda ratio ta 
lis eſt: dicit pbs ín lidꝛd metheororum c ín ubro oe genera⸗ 
tione: ꝙ omnia terrenaſcentia generantur per dominium 
terre ct aque: et maxime per dominium terre.vnde omnes 
fructus generantur per dominium er humiaitate terre» 
ftri: fed huiuſmodi bumidiras cft frigida ct ficca ct ponti» 


S'o.tttv. 


ca:ergo omnís fructus ín fuí initio debet repꝛeſentare pon 
tícum fapo:em:cum bumiditatc pontíca generetur. QT sid 
oppofiri eft auctontas vfaacq otcit ſub auctozirate zar. 
q oupler eſt mitium fapozum:bumidum caquofum qð cft 
inſipidum:⁊ terreftre qð eft ponticum: non crgo vnum cft 
Apri oim ſapoꝝ: tmo duo.Secũda ratio bec eft: fruc? 
fui pzíncipio repzefentant bumiditatem cr qua nutritur 
arbo: vel planta ex qua nafat: fed in quibufdá plantis ofa 
tur fubftantia aquofa vel pumidiras aquofa infipida ficut 
patet ín cucurbitis. In quibufdam vero terreſtris pontica 
ficut patet ín galł citonijs ĩmaturis:ergo m quibufdas fru» 
cibus infipicü eft pꝛincipium initiale: in quibufdam ponti 
cum: fic ponticum non cft píncipium omnii fapo:i. Ad 
boccicendum qp circa boc mulzipler in intentio. Pꝛima eft 
q oupler eft pꝛincipiũ ſapoꝛum in fructibus, vni eft actua. 
le ⁊ boccft ponticum:aliud eft potentiale ⁊ boccft infipiiü 
« reperit in quibufdam fructibus. oc bocinrel'igit yíaac 
Secunda pofitio ct: cp oupler cft initium fapozum in fru⸗ 
ctibus.quoddam eft ante rei fozmationem: 7 aliud cft poft 
reí foxmanonem. € pzimum pzincipium eft ſapoꝛ ponticus 
Qui fcquitur bumíditatem terreftrem ; et efrin omnibus 
fructibus ín p:indipio ante reifozmarionem. Secũdum eft 
fapo: infipídus:quí fequitur humiditatem aquofam:c ifte 
fapo: non cft in —— in omnibus fructibus: fed in qui» 
bufdam ante ipfozum foznationern: vt ín melonibus 7 con 
fimilibus. Zertía pofitio eftzq initium ſapoꝛum quoddã cft 
remotum:2 hoc eſt pontícum.quoddam ppínquum: t boc 
diuerſat᷑ Pm ofuerfitatem alio:um fapoum./z primi repe? 
ritur in pzíncipio:in omnibus fructibus.fecüidG vero nó fed 
ín quibufdam. £uarra poſitio cft:cp £SaL non íntellisit oc 
omnibus fructib?-fcd ocius quí peius funt põtici: ocínde 
poft ponticitatem fiunt dulces: fed boc eft falſum: quía poo 
tíus loquituroe omnífrucru. Quinta pofito eft; cp funt 
Quidam fructus magnarum arboꝛum qui ſunt in pꝛincipio 
ſaporis põtici:⁊ oc ralíbus intclicir Bał.alij ᷣo funr fructꝰ 
paruarum plantarum quiín — ſunt inſi pidi:⁊ de ta⸗ 
libus nó intelligit Sał. (5 vfaac intelligit oc vtriſq;:⁊ ideo 
intcr 2llos non eft Sꝛietas. Hos aurem dicimus:ꝙ oĩs fru⸗ 
ctus im pꝛincipio eft ponticus. c cauſa huius eft quia in ter 
renafcentibus maxime ofirur Pm Auicẽ.terra. Sed ponti 
cũ eft oupler.quoddam cft magnum ⁊ manifeſtum:vt in ri 
ris ⁊ cõſitibꝰ.quoddã eft paruũ ⁊ occulti: vt incucumeribꝰ 
⁊ cucurbitis ín quíbus ponticum lacet ꝓpter mmiam aquo 
ſitatem:cum bmói fructus ín pꝛincipio ſunt põtici reſpectu 
fue maturationis. ¶ 3d rõnes in contrarium dicẽdum qp 
ficut oicit yf3ac ín libzo oe elementis: aliquid eft ín alio tri 
plíater. Uno modo potẽtialiter ſicut ignis eft in 3qua:vel 
num elementum in alio. Secũdo modo acrualiter ficut ca 
líditas t: aqua bulliente. Zertio modo eſſentialiter ficut fri 
giditas cft in aqua calida: c bocmó põticũ cft initum cfien 
tiale ín omníbus fructibus: loquendo ramen actualiter et 
fenfibiliter nó eft initium pontícum:imo mfipidum ín qui» 
buſdã.qñq; enim eft ín (liis rant3 aquofitas acrualís a do⸗ 
minio ꝙ latet pontíaras ficutin'cuairtiris ⁊ cofimülib?: et 
boc vltimo modo intelligit Sał Secũdo vero modo: ⁊ p:í 
mo intelligit yía3c. 4E Suppofito (Sit ꝙ iapoꝛ põticus c in 
fipidus funt ouo pꝛincipia fapoz:queriturvtrum fint eque 
pꝛincipia pꝛima:vel quis eozum fir piíus per naturam: ví 
detur ꝙ fapo: ínfiptdus fit pꝛioꝛ:dicit pbs ín libꝛo oe fenfu 
⁊ fenfato: qp aqua naturaliter eftinfipida: initium cómus 
ne omnium fapo:um. vnde dicit aqua eft fperma omniũ 
ſapoꝛũ:ergo q magis accedir ad naturà aque : magis eft 
poft ipam initiale pꝛincipium: fed inter om̃es ſapoꝛes ins 
fipíius eft magis tale:ergo eft pꝛimum pꝛincipium ín frue 
ctíoug, SSecunda ratio beceftz omne filud quod m alíquo 
genere nilbabet oetermínarum a natura in fuo genere:eft 
pꝛincipium materíale in genere ſuo.hoc emm maxime cõue 
nit materie, talc autem cft infipidum aquoſum. eft em̃ re⸗ 
ceptiuum omnii f3pozum:ergo (nfipidum eft maxime pzin 
cipium omniũ fapozum. Terr ratio bec eftzín quolibet ges 
nere obiectoꝛum fenfibilium eft quedam radic m qua fune 
dantur omnía que funt in genere illo: ficurim gcnere vifie 
: e &j 


Liber 


dilium cft pꝛima radix perſpicuum: in genere odoꝛũ fumus 
ín generc vero fapozum pꝛincipium initiale et radicale cft 
purmidum:crgo qð mag accedit ad naturam burmudí mas 
i9 cft pzincipium initiale ſapoꝝ:hoc aür eft infipid?: ergo 
infipiat eft pꝛincipiũ imtiale oim fapoz «T Bdoppofirum 
eft pecratio:fapo: in fructibus pꝛimo Icquit naturá humi⸗ 
diterreftris cr quo nutritur planta: q: eg eius fupfluítate 
nurntar tructus ⁊ nafatur:fcd dud pumídü bs natur põ⸗ 
ticitatis ĩ — gencranóis —— ergo ois fructus in 
pꝛincipio eft ponticus: ergo ponticũ cft pzinapium omniũ 
fapoz in fructibus. Scða 2* dicit pbs in libzo vegetabi⸗ 
lium: planta nutrit nutriméto grofío ⁊ terreſtri t duro: 
fcd fructus atteſtat᷑ in pꝛincipio alimẽto plante:eo qp er eos 
dem nutritur:hoc aüt cft rcrrettre groflum ⁊ ponticum:er⸗ 
go omnis fructus in pꝛincipio eft terreſtris groſſus ⁊ ponti 
cus.Ad hoc dicendum ſᷣm quofdam ꝙ duplex eft gencratio 
ſapoꝛum. Pꝛima cft vniuerſalis ſᷣm viam nature pecdens 
fm quà pcedüt genera ſapoꝝ er cómirtóe elemẽtoꝝ: c iſtã 
íntcdit pbs: c fic humidũ aquofum c infipidü cft initiũ ma 
tcríalc otm ſapoꝝ. Alia cft griatio fapoz cta ad pacularía 
vt ad terrenaicẽtia: purin cis eft nucritio ab bumido terre 
ftri fm donuniũ:⁊ in Dac vía ponticus fapo: cit initiũ mates 
rale omniü fapos. Siliter oupler eft scncratio ín coloꝛe. 
Vna cft generalis d cautaf er perfpicuo ⁊ nígro aducnicn 
tc acre: c in ifta generatione pindpium cft perſpicuũ. Alia 
eft generatio particularis: c in ifta eft perf; picuũ albeduus 
pꝛincipiũ pꝛobibens aduſtionẽ aque ab igne.Secũda folu» 
tio cft bec.ſ.ꝙ ſapoꝛes generant᷑ tripuciter. Uno modo per 
víam cõmixtionis elementoꝝ ad fc inuicẽ: vt patet in 
rc aque colate per diuerſos ineatus terre:q̃ aqua fm diuer 
ſitatẽ terre diuerſas recipit impꝛeſſiones ſapoꝛis. Micimꝰ 
ergo ꝙ $m viã mixtionis elemẽtoꝛum quattuo: qualitates 
ſunt initiale pꝛincipium omnium ſapoꝛum. ¶ Tertio queri 
tur vtrum ín via vcre digeſtionis ponticum eft mitiale pꝛin 
cipium ⁊ materiale omnid fapoz. vfi jrto querit vtrü bos 
fapo:ca ponticum 4 inſipidũ pzccedar alius (apo: per natu 
ram: vide£ ꝙ ſic:in omni tranfinutatíone necefie eft pone 
rc pꝛincipium cómunc qð oiffcrat ab omnibus: € fubiaceat 
omnibꝰ: d adinuicem tráfmutan£:ficur patet in tranfmuta 
tione clementoz ín qua ſubiacet pꝛima materia tandp radix 
pꝛima c cõis natura omnit? elemẽtis: f$ ſapoꝛes ad innice 
tranfmutantur ficut vulr yſaac:ergo neceffe eft ponere atio 
quam naturá cõmunẽ fapozís:que oífferat ab omnibus fa» 
poꝛibus:⁊ omnibus illie fubíaccat tanqᷓ pꝛimũ pꝛincipium 
Secunda ratio hec eſt:oĩs 3:íctas reduat ad vnũ pꝛimum 
genꝰ: ficut babet in libꝛo pbyficoz: c in metapbyfice nono 
c nó fola advnũ pꝛimũ genus pzedicabile: f5 cti3 materiale 
fed fapo:es oẽs adinuice ↄʒ:iant: ergo neceffe eft ipfos ad 
vnũ pꝛincipiũ « pꝛimũ gcn? materíale qð per naturá pꝛece⸗ 
dit ipᷣſos reduci. Zertía ratio bec eft: ficut fe hʒ ín obiectis 
viſus:ita fe habet in obiectis guftus :fed ínteralbü t nigrũ 
x alios colozes qui funt obiecta vífus eft ponere vná natu» 
ram cómuné q̃ ſubiace at omnib? illis ⁊ cos pzecedat &in na. 
turá:querit ergo d fit illa natura cóís:fi oicaf ꝙ ſit ponticũ 
cõtradicit yfaacqui ponit alíud pꝛincipium quod eftínfipt 
dum: fi oicatur qp fitínfipiditas: cõtradicit SaL quí non 
ponit mfi póricum. Ad bocoicedum q oupler eft bumida 
aquoſum Quoddã qð caufat per viam cómírtionis ín plã⸗ 
tío: eel miris pur cõmixtio eft vniuerſalis: tale bumidü 
fubiacct õibus fapo:íbus: antecedit cos. Aliud eft humi⸗ 
dum qð caiaſat᷑ p viam attractionis t digeſtionis ín plantis 
ttalebumídá confequitur ſapoꝛes:⁊ rale non cft pzindipiit 
inítíale omniü fapozum, Similiter oupler cft ponti ini 
Quod caufatur per viam cómirtionis elementoꝛum. tluud 
put contrabítur ad particularia:vt ad plantas ⁊ fructus:⁊ 
cofitit in bumídirare terreſtri:et tale eft initiale pꝛincipiũ 
omniũ fapo:um antecedens ipfos per naturam:ficut natu. 
r4 comunis ⁊ imateríalís ſubiacens (llis. Aliud põticum eft 
quod cauſatur per viam oígeftionis 7 nutritionis: ⁊ hoc ſe⸗ 
quitur ſapores: c non antecedit ipſos: c fic patet que fit n3 
tura comunis ſubiacẽs omnib?fapozibus. Quinto que» 
rírur vtrum omncs ſapores fiant per viam cõmixtionis cle 


mento: t videtur d ſie:dicit y faac qp fapo: cft fequela co 
picrionis:ergo reſultat ez bie cr quibus caufarur compleo 
rio:ſed compiexio caufatur ex cõmixtone elementozum me 
diantibus quarto: pꝛimis qualitatibus; ergo ſapoꝛes ge⸗ 
nerantur ex elementis per viam cõmixtioms. €T Ad oppo 
fitum eft becratio:er non fubftanti)s non fit fubftanria fi 
cut oicit pbus: crgo fimüiter ep non ibus non fit ſa⸗ 
po vel fapozatü:fed clemcta non funt fapozata: ficut vult 
v(aac:ergo er cómirtione elementozum nullus fapo: genc 
ratur.Scamda ratío pcc eſt:illud quod fit er aliquo poten 
tía eft ín ipozfed elementa nec actu nec potentia babent fas 
poꝛem: ergo ep elementis non fit ſapoꝛ. Ad bocowendum 
q excõmittione quattuo: qualirarum generantur omnes 
fspo:cs.Zid rationce in contrarium oicendum cp oupler eft 
fapo:.quidam eft fimplex: bíc cft ex elementis alius eft có 
pofitus: iftü nó pabent elementa: t ideo non imnrant gu 
ttum, Uelaliter dicendũ qp. ex — — — * 
non babeant fapozem: exnõ fapozatie fit fapoz: tt 

— —— qualitatum pꝛimarum reſultat aliquid quod 
nulli corum cft fimilemce eft alterum illoꝛũ: ⁊ boc eft fapo: 
qui confequitur compleríonem mixti.Ad tertium oiceáum 
qp elementa fm fe non pabent;fapozem : fed fm ꝙ funt in 
mito babent ſaporem. ¶ Scxto queritur vtrum omnes 
fapo:cs generenturín fructíbus per viam digeſtionis:⁊ vi 
detur qp fic. fapo: generatur in ibus er fuperfluitate 
humiditatis nutrimétalis ín planta:fed hec humiditas tra 
bitura terra « cedit ín nutrinẽtum plantarum per vitam oí 
geſtionis. vnde humoꝛ oigeftus trantinittítur ed omnes 
ramos:t eripfonutnuntur:fed ex fuperfiuitate (lius bus 
míditatis digerente generátur fructus ⁊ fapo: in cís: ergo 
neceſſe eft frucrue ⁊ ſapoꝛes cozum i perviam dige 
ſtionis.Secunda ratio hec eft: er leuioꝛi ⁊ ſubtilioꝛi humi⸗ 
ditate generantur fructus:⁊ ctiam digeſtioꝛi:q; fructus sc 
nerantur in ramis ad quos humiditas nutrimentalis ſubti 
uoꝛ ⁊ purioꝛ t digeſtibilioꝛ aſcendit.ex cuius ſubtilioꝛi pars 
te fructus generantur: ⁊ ſic foꝛtis digeſtio pꝛecedit fructus 
⁊ faposem eius:quia neceſſe eſt fructum ⁊ fapozem eius p 
digeſtionem generari. Zertía ratio beceft: m planta multe 
funt eperatíones fimiles oígeftiont. Pꝛima eft attractio hu 
midi terreftris ad radicem « medullam plante.Secũda cft 
feparatío purí ab impuro per viam oigeftionis. Tertía eft 
biftriburio humidi nutrímentalis ad omnes partes plante 
Quarta cft feparatío humidi nutríimentalís a ſeminario. 
Quinta cft conuerfio humidi nutrímentalis in ſubſtantiam 
ad floꝛes c folia, Sexta cft expulſio fuperfluitatum ad exte 
ríoza. Septima eft io floztim ⁊ fructuum. Octaua eft 
maturatio fructuá ⁊ digeſtio per quam fit tráfmutatio ab 
vno ſapore in alium:er xy m in fructibus per multas ge 
neratiiroigeftioneo. €] oppofitum eft bec ratio: fapoz 


commírtionis : fm vero (unt pꝛincipia nutrírionis genes 
"fios 


antecedit ad generationem 
ctus:nifi valde a remotis, 


€ Z caio.xííij. 
¶ Ideoq; mutatíones fructuum diuerſe funt: quia 
quidam a ponrícírate mutantur in dulcedinem finc 
medíato;caliquo altero ſapoꝛe ficut dactylit ſimilia 


g»ictarum vniuerſalium. 


i'vero mutãtur a ponticitate ín dulcedinem 
eniin quidam * non fimiliter fant ficut 
vue que ion ponticitatem fuam mutant ín oulcedi? 
né finc accrofitate medite vel ſtipticitate. € Mu 
cantía aür (inc medíarozc ouobus fiunt modís. aut 
cnim murantur in dulcedinem ⁊ oura tñ ficut pꝛius 
permanent ficut caftanec ⁊ ſimilia:aut oura mutan⸗ 
tur cum fapo:c : ficut pira malagranata et ſimilia. 
€, Eauſe coꝛum bc funt; quía cum ponticitas na^ 
turaliter rerreftris « frígida fit ⁊ ficca: non neceſſa⸗ 
río mura nii ec qualíratib?fuc cõplexioni repugna 
tib? idcft cal.« humiditate:ſed tñ alíquando muta 
cc actione calo:ie ſolius:⁊ aliquado ex bumidíratis 
comínartone cum faa multítudinc; 7 aliquando cx 
acióc caloris ⁊ multitudine humiditatis. ¶ Neq; 
arbitreris mc dicere ec actione ſolius calozis: vel ec 
bumiditatis folius mulrimdine: acfi fit poffibile in 
alíquíbus fructibus oc poticitate ín alíum ſapoꝛem 
fc mutarc finc humiditate eur nutriẽte:⁊ calozc nu 
trímérum coquentc: cum tame calo;em ín quibufda 
defectiſſimũ z paruiſſimũ ficut in papaucre z pfilío: 
« ũmilibus cft videre. 3n alijsvero eft foztiffimus ſi 
aut in pipere:⁊ alije ſinilibus:⁊ in alije vídem? mc? 
diocrẽ ſicut i vuis 7 ficubꝰ⁊ ſimilibꝰ. Defectiſſmũ c 
paruiſſimũ i caloꝛe dicimꝰ effc: cá multa 7 fola bumí 
diratc: et multum ín caloꝛe dicimus: mulcum cffe in 
caloze folo, Temperatum vcro itr calozc oícímus 
effc in actione virtutis calozís 7 multitudine humi⸗ 
ditatis. 3dem ín — ——— 
ín quibũſdam naſcentibus multam videmus humi⸗ 
ditatem:ſicut cucumeribus mcllonibus. 3n quibuſ⸗ 
dam paruam: ficut ín caſtaneis ⁊ iuglandibus.⁊ ín 
alijs moderatà ficut in maliſgranatis 7 citonijs.vbi 
mulra cft bumiditas : fola oícitur burníditas : ebt 
vero parua:ſolus calo: dicitur:vbi medíocris:mode 
rarus vtrũq; dicitur. Oð cum íta ſit:neceſſe eft quo 
modo hoc fiat dici. ¶ Cũ inqua fructus a fua pontí 
citate mutantur ppter folum caloꝛem:permanet coz 
:ie ficut fuit ourícies ppter paruíratem fue humi 
dítatis:c ílla humiditas tn faposofitatem mutatur: 
ꝓpter actionem caloꝛis ficut videtur ín caftancis, 
Cum aũt fua pontícíras mutatur pptcr multitu 
dinem humiditatis tres: fapozes generatur, Cinus 
cft ponticus:alter parur potios vcl ftíprícus: ter? 
tíus acetoſus.Pumoꝛes em̃ terrenafcentía nutríen 
tes effentüalíter trib?oiuidütur modis:aut em̃ groſ⸗ 
fus terreftris:aur ſubſtãtialis in quibufdam ⁊ aquo 
ſus:⁊ in quibufdam aercus:aut vifcofus medioarís 
ínter groffum ⁊ ſubtilem. ¶ Cuius autem humidi⸗ 
tas eſt groſſa ⁊ terreſtris: permanet durities ſubſtã 
tic fuc: ⁊ fua ponticitas ficut galla fulful:⁊ ſimilia. 
ufus autem humiditas eft vifcofadnter aroffum ⁊ 
ſubtilem medíocrís fubftàtía fua aliquãtulum emol 
lik ⁊ ponticitas míno:af:c quafi glans efficitur. Si 
aũt bumídíras fit ſubtilis:naturali actiõi obedit:et 
cmollita ĩ acetoſum fit mutabilis. 55 tñ bocouob? 
modis:aut em̃ cam ſubtilitate licdimma. vir aliqua 
tulum fit pontícítas: ⁊ fit rce ftiptica: ficut coctana 
mala punica: aut fubtilíratc acrca, ende c cü ſubti⸗ 


Fo.xxxvj. 


litate caloꝛis vincitur ponticitas.fitq res vifcofa ct 
parũ acuta. vende ⁊ ſapoꝛoſioꝛ vcl aſpcrioꝛ ⁊ ventris 
molliríua:ticut ovípbenitia: tamaridi:pꝛuna:⁊ ſilia. 
Ideoꝙ; acctofitas eft ſubtilioꝛ ⁊ poꝛoꝝ penetrabi⸗ 
lioz. Pumoꝛes eri fui ſubtiliſſimi fant ⁊ liquidiſſimi 
cito poꝛoꝝ penetratiui.vnde actio fua talis eſt inte⸗ 
rius;qualis e. terius: ſtiptica vero non ſimiliter:cũ 
humoꝛes fuí groſſi int ⁊ viſcoſt: atq; terreſtribus vi 
cini poꝛoꝝ non penetratiui.Actiones ergo foꝛtioꝛes 
funt ín cxterioꝛibus d intrinfccus, ⁊ quo modo res 
acctofa fubtilio:  pencrrabilio: cft ftiprica: q: bu? 
moꝛes fui fubriliflumi funt et liquidiffumt fitr et fti 
ptíca ſubtilioꝛa « ponticis funt penetrabilioꝛa.Hu⸗ 
moꝛes em̃ ſtipticoꝝ inter ſubtiles ⁊ groſſos medio⸗ 
cree ſunt.poñticoꝝ ppꝛie terreſtres « groffi ſunt:vn 
de actiones coz non penetrãt extremitates coꝛpoꝝ. 
€ Si aũt ponticitas mutatur ꝓpter foꝛtẽ caloꝛem 
cinulrà bumiditatẽ:quinq; ſapoꝛes cõficiunt:id cft 
dulcoꝛ vnctuoſitaſ ſalũtas: amaritudo:acumẽ.Cau 
fc bo foꝛtitudo eft caloꝛis vcl debilitas ſcu medio⸗ 
ditas. Oultitudo quoq; humiditatis: paruitas: 
groſſities: ſeu ſubtilitas: vel inter multum ⁊ paruũ: 
Foſſum ⁊ ſubtile mediocritas. Si erri calo; eft mc» 
diocris ⁊ tẽperatus:⁊ bumídítas fimiliter: complct 
nacura acrioné fua ín fructibꝰ⁊ perfecre ⁊ tempera⸗ 
ratc cadcm actione digeritur:atq; in oulcedine mu^ 
tatur:fed tñ ouobus modís.aut cum mediante alte⸗ 
ro ſapoꝛe:aut nó mediãte.Cauſe:quia fi humoꝛesvi 
fcofi fint ⁊ groffi: cito coagulanrur:z tine mediatoꝛe 
ín oulccdínem mutãtur:ſicut vídemus in oacrelis 
moꝛis ⁊ ficubus⁊ tilib?. ¶ Si aurcs humoꝛes fub» 
tiles ftmt ⁊ liquidiſſimi: coctiones coz diutius moꝛã 
tur:⁊ indc in acetoſitatẽ murarur, SSpíffari vero in 
oulcedinem tranfducuntur; ficut vídetur in pꝛunis: 
vuís; cocranis ⁊ filb?^, ende 7 dactlyi mufa ⁊ ficus 
viſcoſioꝛes funt vuis c groſſioꝛes. Poſſunt aurcm 
bec intelligi ex bis que fit exteriꝰ. Si em quiliber 
fucci accipiantur ⁊ fole excoquantur:Si fuca ſubti 
liſſimi ſint:⁊ liquidiffimt carentes omní groffiric: ct 
vífcofitate:coagularioncs retardantur:⁊ in acctoſi⸗ 
taté mutantur. Soi atit groffi ⁊ vifcofi; velociter coa? 
gulantur 7 oulcozantur. Si aũt calo: téperamerum 
exceffcrit: ín fine fecundi gradus deuenerit: bumo 
rcs aũt fubrües funt ⁊ acre mutirur res ín vnctuo 
firatcs: ficut amygdale:nuces:⁊ fimilia. Si autem 
humoꝛes pauci int: inter groſſum 7 fubrile medio 
cres:caloꝛ aurem in eadem quantitate fuerit:mutã⸗ 
tur res ín ſalſitudinẽ. Unde omis rcs falfa terreſtris 
cali. fic.ín fecundo gradu. Si aũt calo: bunc modü 
exceſſerit: ⁊ in tertium gradum ocucnerír: bumo:cs 
aiit parui groſſi ⁊ terreítres ſint:mutantur ín amarí 
rudincm. Ande omnia amara calida ⁊ ficca funr in 
tcrtio gradu c terreftría, 0? íi calo: ad quarrü gra 
dũ deuenerit:⁊ hu.ſubtiliſſimi fint: res muranrur ín 
nímiti caloꝛẽ igneũ:vnde ⁊ (apo: fir acutus. 3dcogs 
om̃ia acuta calida ⁊ ficca fant ín quarro gradu. 35a 
l3 ergo eft — ſalſa amara dulcibꝰ ⁊vn⸗ 
ctuoſis ſunt calidioꝛa: acuta autem calidioꝛa ⁊ ſic⸗ 
cioꝛa funt ceteris ſapoꝛibꝰ: qð dupliciter intelligit 
€ vi) 


über 


ed cz actionibꝰſuis: vel ex paffioníb?, Actionibꝰ qs 
oulcia inueniürur moderate mũditicatiua: ⁊ excola⸗ 
tíua tinc boꝛribilitate nature vcl iũcure feparatioc, 
12yanitcitaf boc cr códclccrarioc fenfus ⁊ acquicta 
tione nature.Salſa c amara ⁊ acuta nõ fitr excolãt 
aii ⁊ müdificat nó modcrare:fs cti nimia Farigarioe 
naturc. Teſtatur boc boꝛroꝛ narurc ad ipfa acuta: c 
fua ab eis fuga:pꝛopterea q; iũcturas eius fcparar, 
€ Acuta aũt foxtíoza funt ceteris: quía calo: coꝛũ 
igneo cft limilis. Salſa qz calída funt in ſecũdo gra 
du:mínus boo: opcratur:⁊ natura minꝰ fugit vel 
abboꝛret ca. Amara atit q; ín tertio gradu ſunt cali⸗ 
da:ín actionibus fuis ínter falfum ⁊ acutum funt me 
diocría. Senfus crgo plus fugit ca q̃ falfa;c minus 
q acuta. De patfionem vcro ínferentibus ita cit 
icut actioné ignis in melle inuenimus. Odel em̃ cũ 
igne excoquatur:⁊ igne ín (dcs cõfoꝛtat vt caloꝛis tẽ 
perametum tranſgrediatur:ſua bumiditas minuit: 
⁊ dulcedo mutat᷑:⁊ ſalſitudo ſibi datur. ſi actio 
ignis in illud agumẽtet᷑:⁊ advltimitatẽ accedat:plu 
rimũ faa humiditas deſiccatur:⁊ in amaritudinem 
mutatur. ti piurimũ adbuc actio augmẽtet᷑ ignis 
ín illud: c hunectatio fua ſubſtatialis ꝓpe fintatur 
acutum cfacitur. 
«Eum per diuerſitatem concurfus pꝛincipioꝛũ ⁊ cauſaꝝ 
tranímutationce fapox oueríant:poitá oe caufis dictum 
eft ipfoz:oe oiuerficate gñationis iparum c trantinutatioo 
nis determinat:qꝛ oia que ín pac parte oetcrmimantur hñt 
oifficilé diſtinctionẽ pprer ipfoz cõnexionẽ: ideo,vt finc ws 
trícanone pccdamus: parté íttá ín decem diſtiguimus oi» 
ftinctiones. 3n quarü p:ima affigaat pꝛunã diuerſitatẽ ge 
nerationis fapoz $m qua quidà generat ck pontico ſapo⸗ 
rc atio íntercedente medio. 3n ſecunda.ſin hac:Mutantia 
finc medtato:e.oeterminat oiuerfitaté coz que fine medio 
cnerant.ocrermínat t oíftinguit: fin ꝙ quidá manentin 
fua ourícic:quidá ad molliciem tranfducun£. In tertia. f. ín 
bac:s£aufe coz q: «i põticitas naturaliter fit terreftris cc, 
affignat caufas bui? oíuerfitatis, In quarta.ſ.ĩ hac:Req; 
arbitrerís me dicere ex actióe ſolius caloꝛis «C. remoucrou 
bitationem er dictis incidẽtẽ. 3n quíinta.f. ín bac: Qð cum 
ita fit neceſſe cft qo fiar dici cc.redit ad intẽtionẽ € deter⸗ 
minatoiuerfitaté fapor qui gcneran£ fine medio: t manct 
in duricie vel ad mollicié tranſimutãtur:qui ex multo caloꝛe 
« pauca humidicate ꝓcreantur. In ferta.f.ín bac:dum aũt 
potíatas fua mutet ppter multitudine pumiditatis ⁊c.de 
terininat oiuerfitatem illoꝝ qui a multa bumíditate 7 ocbí 
lícaloze pereanturzin quo crpsefíe affignat cám ppter quà 
non eft cadem duricies:neq; fapo: manet:ĩmo vtrũq; trãſ⸗ 
mutatur. In fcprima.f.in bac: lhumoꝛes em̃ terrenaſcẽtia 
nutriẽtes cc.aflignat buo diuerſitatis caufas penes quas 
diuerſitatẽ ín ſapoꝛibꝰ aflígnat. In octaua. f.ín bac: Si aũt 
ponticítas p fo:tem caloꝛẽ ⁊ muſtã humiditatẽ ⁊c.deternu⸗ 
nat oiftinctioné ſapoꝝ qui er multo caloꝛe ⁊ multa humidi 
tatc ꝓcreãtur. In nona.ſ.in hac: Poſſunt aũt intelligi bec 
cr bis que fiũt exterius ⁊c. manifeſtat diuerſitatẽ griatioís 
Hecierũ f3poz p exẽplum ín actione caloꝛis in rebus extrin 
f:ae fm cuius actionẽ intenſam ⁊ remiſſam $m diuerſas 
materierũ diſpoſitiones diuerſe ſapoꝝ ſpecies ꝓcreantur. 
In decima.ſin bac: De paſſionẽ inferentibus ita eft ficut 
actioné ignís c£, manifeftat diuerſitatẽ griatíonis fapoz: 
fm quá ep vno multi seneranf per intẽſam actionẽ 
ponens exẽplũ inigne melle. (T Xirca pꝛmã pté oícit cp 
cum diuerſantur caufe ⁊ inítía (poz ⁊ ſubſtantiẽ &m líqui» 
dítatem « grofficiem ⁊ mediocritatem penes que caufaf of 
uerſitas m ipſis: ídeo tranfmutatióes fapoz funt diuerſe: 
quía quidã tranſmutant᷑ ex pontico ín aliá icpoim alio in 


vercídéte ficut vue acetofo interueniẽte:quidã nullo ficut - 
irca fcóam dicit ꝙ coz que finc medio tranſmutant᷑ 
quidam manent in fua ourície:ficut glans. quida c fapo:c 
ounciem tranfmutant ficut pírü malum, Srca tertiam Dis 
cit ꝙ caufa pui? cft q: pótía frigiditas et ficciras pcrmutat 
a caliditate c purmidirarc. Cũ d pauca eft humiditas traſ⸗ 
mutatio net finc medio:cum autem multa acetoſum inter? 
adit medium bumíditatem fequens. Similiter cft oe duri⸗ 
cic que fequitur paruitatem humiditatis: ⁊ mollicicm que 
eius multitudinem fequitur; ct Pm dominium ín calido ct 
Dumidom vtroqy oíucríc refultát fpes fieut poftea oicetut 
etbunc modum tangit im quarto de fimpüici medicina, 
&írca quartam partem quía oicit ſolum calozem er folam 
bumiditatem nc credatur quod a fola caliditate vcl hunu⸗ 
tate caufetur pecoíuerfitue: remouet poc Lens. qp non 
credatur boc: quia non detũ cft mifi in reſpectu: co qp tn qué 
bufdam calo: íntéditur ficuti piperc: in quibufdam par 
uue cft:ficut in pfüio.fimiliter cft oc pumiditate. vnde fo» 
lus caloꝛ vcl humiditas a domnio oiatur:et non abfolute. 
s£irca quíntam partem oícit ꝙ redcamus ⁊ dicamus ꝙ cu 
calo: oominatur t pumídiras repzimitur: caufatur fapoz 
fine medio:quoníam mollis quando aliquantula cft humi⸗ 
ditas: quandoq; ourus quando pauca, 3Eirca fectam par 
tcm oicit ꝙ cum pontícum a mura bumidirate mutatur 
et pauca caliditate: tres gcncrantur ſpecies:ſcilicet pon» 
ticum fequens ſtipticum c acctofüm. s&irca ſeptimam par» 
tem quattuo: intendit: pꝛimo oicit qp cem mutatur pons 
tici pprer pumidi dñium tree gencrátur fapo:ca:fc; pone 
tícus ftípticus c acetoſus Secundo ad fignificandum caus 
fam pꝛedicte oiucrfitatie diuidit bumiditarem er qua gcne 
rantur (3po:es dd groffam fubtilem ⁊ mediocrem. Tertio 
dicit ꝙ er groſſa ponticum « ftipricum generantur: ficut 
patet ín fulfulzqà eft pomü quercinũ: deinde oicit «p ex me 
diocri generatur icum molle ficut glans: deinde dicit 
q cr liquida fübrili generatur acetofum:fed oífferenter:qz 
aut babct admírram põticitatẽ:⁊ fic generatur ſapoꝛ com» 
pofitus ficuti cocranis;aut cft ſubtilis admirravilcofitate: 
X ficalíus cópofit? fapo: ⁊ laratíuus gcnerat ficurin tama 
rindis t p:unts, £auarro affignat iurta p: differen⸗ 
tiam intcr actionem pontici ⁊ acetoſi dicens:qꝙ ſtipticum 
groſſum eft parum penetratiuum ; c fua actio magis viget 
in füperficic:acetofum vero eft contrarium. írca octauam 
partem ———— piírno «p cum mutatur ponticum 
er imi ic bumditatisc caliditatis:quinq; generárur . 
fpecies fapozis:fcilicet oulcis: vnctuoſus: faifus: amarus: 
X acutus. soccundo affignat caufas huius diuerſitatis fm 
quas fit trafimuratio p medii: fine medio: c quídà manet. 
in duricie:⁊ quídá non: « caufe pꝛoueniunt propter oiucrfi 
tatcm actionis — — humiditatis in mul 
titudine z paucitate ⁊ fübtilítate, Circa nonã parcem tria 
ꝓponit. Pꝛimo ponit exemplum in frigidis per actionem 
diuerſan caloꝛis exterioꝛis ad diuerſos ſapoꝛes tranſmu⸗ 
tantis. Secundo oſtendit quomodo per actionem caloꝛis 
intenſam c remiſſam diuerñ generentur ſapoꝛes ín diuer⸗ 
fis gradibus pofiti c conftituti.Zertio comparat quafdam 
fpecics adinuicem ratíonc íntenfionis mato:is et minozís 
t actionis ipſoꝛum:⁊ totus fermo eft planus.Circa decimã 
partem ponit epemplum ín actionc ignis in melle: cum em 
tft cíus actio fo:tis couertitur ad falfum: cà at foztío: con 
uerti£ ad amarũ:cũ aüt fo:tíflima ad acutũ.cũ.ſ. bumidum 
finí£: ⁊ ſititer cft ín alijs rebꝰ.Hec eſt intétío huiꝰpartis. 
¶ £irca parte íftá multa remanẽt dubitabilia oc inirtje et 
caufis grianóís ſapoꝝ. inter d pmo q̃rit vtrü noue gnent 
fapo:es pvíá cómitióís ficut nou£ giant ꝑviã digeſtiõis: 
⁊ ofidi£ cp fic:fapozes ſequũt »plerióes finc cõmixtiões:ſʒ 
cómírtiócs funt nouc ficuc dicit £Coftá.i pátegní:ó tot mo⸗ 
dís erũt fapo:es:qó em alterũ fequíf multiplcaf Pm multi 
plicitatẽ illi? ad qð fequi£: g¶ nouẽ generant ſapoꝛes p viã 
cõmictiõis.Scða rõ bec eſt:ſapoꝛ eft ſeq̃la cõplexiõis vn fe? 
Quif naturã c diuerſitatẽ cóplerióis:fs cõplexiões ſunt no* 
uem:⁊ cauſant᷑ nouẽ ⁊ diuerfificantẽ &m viam cómírticnis: 
crgo neceffe eſt.ix.ſapoꝛes cauſari ⁊ diuerũficari fm viã có» 


Dietarum vniuerſalium. 


mirtionis. Tertiaratio bec eſt: ſapor n tĩ reperitur in fru⸗ 
cribus:fed ctiã ín alte rebus que generantur per viam * 
migtionie ficut patet in planta:que ponue generat per 

comirtionis d per viam digeſtionis: led plante müuirag pa? 
bent cópleponce c oiuerfao fm viam cómirtionia;crgo nc 
cette cft ipfas (3poses babere multos: ad — 
viam comigtionis:cum plures in eis reperiantur apores. 


imi: iratibus;c 6m candem viam generantur: fed 
——— ex pꝛimis qualitatibus per viam 
cómirtionís:ergo infinín fapozcs generan£ cx pzinia qua 
litatibus fm víam comigtionio, €] Ad oppoſitũ eft pecra» 
tio:ouo funr ſapores initiales tm.i.ponticus T infipidus:c 
antecedunt gencratione fructus. ally vo omnes faposes fce 
quuntur: t idco generantur per viam oigeftionis € initia⸗ 
les per aliam viam: ſed non ett alta vía nifi cõmixtionis: cr» 
go sencrantur per víam cõmixtioms: non ergo omncs fas 
pores generantur per viam commixtionis ftuc digeſtionis. 
«[ Ad bocoícendi ꝙ ſapoꝛes generant perviam digeſtio⸗ 
ms.Sed notandũ ꝙ dupliciter eft loqui ocgeneratioc fapo 
rum. Vno modo in gñali ſᷣm qp fapo: cftín omnibus mixtis 
. fspo:atís: c fic tor gcacrantur fapo:cs per viam cõmixtio⸗ 
nis:quot per víam digeſtionis. Zio modo eft loqui de ípfo 
infpcaali « parcicutari vt in tructibus:⁊ fic trf ouo ſapoꝛes 
íniríales generantur pcr viam cõmixtionis:⁊ dicitur heccõ 
mirtio generatio pꝛuma fm quam ree pꝛocedit ín eſſe: coi» 
geſtio oicitur muratio fim quá diuerſe generan£ fpecice fae 
po:um poft exitum rct ín effc, : 

[ :3ccüdo querírur cz quibus quaiitatibus generen£ fas 

2653 oo minio: vtrum ab actiuis:an a paſſiuis.Et fuppos 

0 q à paffinis:quentur fcóo er cuíus oomínio qualitatis 
paſſiue generetur. Tertio quentur propter quíd quedá fen 
fibílía habent domimũ qualitatü actiuarus;quedá vo paffi 
uarum.q[ TAd pꝛimũ dicendũ ꝙ duplexleſt caufa diuerſita⸗ 
tis obiecto:um ſenñbiliũ. Pꝛima caufa eft a partc intentio 
nis ſenſuum. Secunda eft a partc immurationis obiectoꝝ: 
Quedam erii funt obiccra pprer cõmutationẽ:quedã vᷣo p» 
prer nutrimẽtũ.Obiecta iunt ppter cõmutationẽ funt vt 
colo: fonus:q: crgo hmõi obiecta funt ppter cómuratione 
vtímmutent ſenſum:ideo habent naturam qualitatũ actis 
uarum ficut colo: Sonus aure non babet oomínía qualita 
tum:fed eft impꝛeſſio factain aere. Q:ganum vo tactus cft 
tompofitü cx quattuo: qualitatib?; ⁊ — obiectũ 
tactus ſunt quattuoꝛ qualitates. Sapoꝛ vᷣo ⁊ odo: funt ſe⸗ 
quele cõplexionis c nutrimẽti:⁊ q: nutrimentü eft paſſiuũ: 
pꝛopter hoc habent dominiũ paſſtuarũ qualitatũ:ſed (apoz 
cit groflus ⁊ magis paſſiuꝰ d? odoꝛ:quia ĩmediatius ſequi 
tur nutruncntus: ⁊ ideo habet oomini magis paſſiuarum 
qualitatuʒ.Hec autem qualitas eſt bumida:⁊ ideo obiectũ 
guſtus habet naturam humidi. Secunda caufa eft pꝛopoꝛ⸗ 
tio oꝛgani ad obiectũ:q: opoꝛtet qp ſit dominiũ illius natus 
reque eftín oꝛgano t obiecto ꝓpoꝛtionalis:qꝛ cadem eft oz 
gani medij ⁊ obiecti. IHatura v0 que eft pꝛopoꝛtionalis in 
0:5ano tactus eft dominiũ quattuo: qualitatu: ⁊ ideo eius 
obiectum babet dominiũ perſpicuũ. In oꝛgano vero audio 
tus eſt natura cõmunis pꝛopoꝛtionalis aer mobilis in auri 
bus:⁊ ideo eus obiectuin eft vor foꝛmata ín aere. In oꝛga 
no foguftus eſt dominiũ humidi ſaliualis: ⁊ ideo opoꝛtet 
ꝙ in ſuo obiecto fit dominiũ humiditatis. In oꝛgano vero 
olfactus cft dominiũ ſicci:⁊ ideo domimũ in ſuo obiecto eft 
ficcítas. ad (cóm dicendum q dominium ín (apo:íbus eft 
a qualitatibus paſſiuis materíalter:q: fapo: fequitur natu 
ram nutrünenti; c omne nutrimenti babct naruram humi 
di ⁊ ficci per dominium: ⁊ ídeo in ſapoꝛibus cft dominiũ a 
qualitatibus — Ad aliud dicendũ ꝙ duplex eſt cauſa 
duerſitatis obiectoꝛũ. Pꝛima eft a parte mutationis feno 
fuum. Secunda eft pꝛopᷣer mutatione oꝛ ganoꝛũ. Jtem fae 
po: t odozad nutrimenti oꝛdinantur:ſed fapo: oepzope: c 
do: oclonge; zídeo babent naturam ⁊ dominiũ qualítae 
tum paſſiuarum. Item fapo: groffio: eſt: ⁊ in humido fun⸗ 
"aped idco magis babet naturam ⁊ oomínii ficdi. rem 

o:gano tactus cft dominiũ quattuoꝛ quautatum per in 


S'o.rttvij. 
dífferennam: ⁊ ideo eíus obiectum confiftit in cõmixtione 
omníum qualítatü a dominio. 
¶ Tertio queritur quomodo in omnibus fructibus reper 
ntur vous fapo:cómunis in pzincipio.f-ponticue: c vidct 
q bocnon pofüit eſſe. Dicit yfaac ꝙ — ſequitur comple⸗ 
xionem ⁊ firmat (uam ſpeciẽ: fed 19 diuerſarũ funt có» 
plerionum:ergo cum fapo: fequatur complepioncs neceffe 
cftipfum ofuerfifican fm diuerſitatẽ quattuo: complerios 
num:ergocum complerionon fit vra Z cadem ín omnibus 
fructibus fed oiuerfaznec (po: erítín omnibus fructibus 
vnus:nec vnius naturc in pzincipio:fed oiucrfe. Secunda 
ratio pec eft; fructus generatur cr fuperfiuítate bumiditas 
tis nutrumentalis ipfius plante:⁊ omnes frucrus in pꝛinci⸗ 
pío affimilan£ fue pláte innatura t complerionezfimie emi 
gnat fuus ſiłe:ſed pláte funt oiucrfe nature ⁊ coplerionisz 
ergo fructus in fat pzindipio babétotuerfas naturas t com 
pleriones: crgo ⁊ diuerſos fapozes qii: ſequunt᷑ copleroe 
nes. ¶ Aid oppofirü cft aucto. Sał.qui dicit in lib.de fim» 
plici medicina: fructus omnis im fui principio reperit po 
tici ſapoꝛis ppter naturá hũidi terrefiris dominatis in eo⸗ 
quod concedimus. ld pzimas ratione in contrariũ dicendũ 
q cõplexio duplex eſt.Quedã eft cõmunis que ſequit natu 
ram terreſtrẽ:⁊ hanc participãt oẽs fructus in fui pꝛinciio: 
c p:opter hocoẽs babent naturã ficcá im pzinapío: c íapcz 
fequens banc cópleriones comuniter eft ponticus fapozín 
omníbus fructibus in pꝛincipio.Alia cft cõplexio ppzia que 
additur ſupꝛa complerione cõmunem:⁊ oinerfificat fm oi» 
uerías naturas fructu: ⁊ hanc ſequunt᷑ oíuerfi ſapoꝛes ct 
cius ofuerfitate. Ad fecundas rationem dicendũ ꝙ duplex 
eft complcrioín plantis. Una cft fira radícalis:per quá ftat 
vita ín eía: c hec diuerſificat fm oiuerfas naturas pláraz c 
bancnon fequunt ſapoꝛes.Alia cft fluens nutrimentalis: c 
bec cft eadẽ in omníbus plantis:q: caufatur er bumíditate 
nutrímétali terreftri ec qua omnes plante generanz. ⁊ nu⸗ 
tríuntur:t ex cutugfüperfluitate fructus nutriuntur € ge⸗ 
nerantur, f££cbcc complerio fiuene cófideratur ouptidter, 
Vno modo p:out cft ín frucribus antc fuí digeſtionẽ «ma» 
turatioaem ⁊ mutatione vnius fapo:is in alii: ⁊ hoc modo 
cft vna 2 cadem cómunis in omnibus fructibus: az frigida 
⁊ ficca materialiter:⁊ tuncomnía feguí£ vnus fapo: folum 
fc; ponticus.Alio modo confidcratur poft fructuũ digeſtio 
nem fiuc completá fiue initiatã:⁊ tũc non eft vna fed diuer 
ſa:⁊ bocmodo fequun£ plures fapozes t oíuerfizz nonvn? 
ftus 4L oo — js diuerſitate ⁊ — Sab. 
⁊pbm. Ponit em Balbꝙ o£s fructus in pꝛincipio funt pon 
tic ſapoꝛis t poftca fitit oulces vel alter? ſapoꝛis. Pbs vᷣo 
ponit in lib, vegetabiliũ c» myrobaf. primo funt oulces:ct 
— fiunt pontici.Ad hoc dicunt quidã ꝙ cum dicit Ba⸗ 
enus dq omnes fructus ín pꝛincipio ſunt pontici:⁊ pbüofo 
pbus dulces:nõ íntellicítxp fint oulces fimptr⁊ abſolute:ſʒ 
cq funtpontici remíffi ín pꝛincipio: ⁊ artincnt oulcedíni ree 


miſſe: c caufabui?eft q: myrobalin pꝛincipio babét quan⸗ 


dam humiditateʒ ⁊ molliciem: q: cópofitio ipfo:ü eft valdc 
rara:⁊ mulrá attrabunt humiditatẽ:⁊ aer eft calidus ⁊ bu» 
midus:ex quo recipiunt pontícitatt valde remiflam: fed ca 
lo: ecterio: congalefcene fn eftate contrabít humidũ ſubſtã 
tíale ab eis «remanctterreftre c fiit pontici: c ſic ſolutur 
contrarietas. Nos ᷣo dicimus ꝙ in myrabalanís eft ín pin. 
cipio potiatas effentíalís latens: oulcedo eft in eís actua⸗ 
Lis a parte bumíditatís acrualís ⁊ generoſitatis que oomi» 
nantur ín eis actualiter: fed poft conſumiturilla bumidi⸗ 
tas a calo:e exterioꝛi:⁊ introducitur póticitas actualis que 
p:tus latebat. 

¶ Quarto qn£ ado idẽ fructꝰtrãſmutat᷑ ad diuerſos fapo 
res manẽte cadé fua ⁊ eadz (pecie: t vide£ ꝙ bocnó poffit 
effe:fapo: firmat fuam —— vult vſaac:e⁊rgo ſ ſapoꝛ 
varíctur vel tranſmutek: neceſſe eft ſpeciẽ variari ⁊ tranfmu. 
tan. Secunda ratio bec eſt: vnus ſapoꝛ diuerſus cft ab alio 
fm fpecics:fed impoffibile eft vnam fpeciem ín altam tranf 
mutarí:fiait babetur in fine metbeoꝛoũ:ergo impoſſbile 
cft vnum fapo:cm ín aliüm iranfmutari.( 243 oppofitü eft 
aucto. yfaac dicẽtis qp vnus fapos in alium tranfmutatur 

cv» 


f 
:m 


Liber 


manẽte eadem ſubſtantia:quod concedimus.¶ aid pꝛimã 
rationem m contranum dicendum cq duplex ett complexio. 
Cina fira per quá fructus ftat ⁊ cõſeruat fuam fpecie; ⁊ bec 
non mutatur mutato fapo:e: banc nó fequitur fapoz neq; 
firmat ipfam. zlliacft fluens que contrabitur per actionem 
calo:ís quá fequitur fapo: t confirmat: z bec variat varia» 
to fapo:ze ⁊ nutriméto, vnde q: poffibile eft fic eund fructũ 
ſic habere diuerſas cópleriones:ideo poflibile eft vt tranf? 
mutetur $m o(uerfos ſapoꝛes. Ad fecundam ratíone oicen 
dum cp oupler eft (pedes, Cina eft ín rcbus ficds c intranſ⸗ 
mutabilibus ficut in metallis: « ralis fpecíce non mutatur 
in aliã ſᷣmvirtutẽ:⁊ de bac intelligit Aua eftín rebus 
tranfmurabilib?:7 talis fpedce mutatur m aliã:ſicut patet 
i —— ⁊ confimilibus:et oe bac intelligit yfaac. 
¶ li?oc babito querit oc caufiec pzindptjs generatiõis fa 
poꝛum:⁊ queritur etrum calidus vel frigidũ fit pꝛincipium 
effecriui fi :c oftenditur qp frigida: fapo: caufaf per 
víam digeſtiõis ficut ſupꝛa dictũ eft: ficut dicit pbs in lib:o 
metheoꝛoꝛũ:ꝙ in rcbus oígeftis opoztet partes conftare c 
indurarí adinuicẽ:ſed frigidü maxime partes facit conftarc 
invnum que ſunt diuerſe nature:ergo eft maxune pꝛincipiũ 
oigeftionis:fed qð eft principii oígeftionis eft pꝛincipiũ ge 
nerationis fapozis:ergo frigidi eft pꝛincipiũ effectiuũ fapo 
ris.Scda ratio bec eft:fapo:es fequunt narurá eoꝝ quoꝛũ 
funtzfed illa qñq; funt calída:quandogs frigida:ergo fapos 
res qñq; senerátur a calido:q a frigido. Tertia ra» 
tio beceft:quidá fapo: cft acutus c atteftarur caliditati; et 
quidã acetoſus:⁊ atteftatur frígíditati;ergo cum acutus fa 
pos caufetur a caliditate per contraríi acetofus caufabitur 
a frigidítate;contraríozü ern contrarie funt caufe, (| Ad ope 
poſitum eft hec ratio:digeſtio fit per calidi ⁊ humidũ:ergo 
cum ſapoꝛes generẽtur per viã digeſtionis:neceſſe eft ipos 
eeneraría calido t non a frigido:cum fit pꝛincipiũ incruda⸗ 
tionis. £t ficut fit oíceftio m aialibus:fimüiter in plátis 
fcd ín atalibus fit digeſtio a calídozergo fimiliter ín í 


ee t5 


cõcedimꝰ. ¶ Sid pꝛimã ratione ín contrarii dicendũ 


qp conftátía ⁊ venio parti fit dupliciter. Uno modo per com 
p:eflioné c conftrictioné: « becfit per frigidi: c banc nó fe» 
quitur ſapoꝛ.Alia eft que fir per coberentiá bumidi aquoft 
eurn ficco terreo:⁊ becfit per actione calidi: ⁊ banc fequitur 
fapo: ficut effectus fuam caufam: et bec cftín fructib?. Ad 
fcoam rationẽ dicendũ ꝙ fructus calídí ⁊ bumidí c frigidi ⁊ 
ea que ſapoꝛẽ babent reducunt᷑ ad natura caloꝛis íntéfi vel 
remiffi ecl mediocria: fapo: erf; aim fiat ín fructibus p vías 
digeſtionis:neceſſe eft ipm ficri per aliquẽ calozem cõmuni 


tcr vel pꝛopꝛie oícti. &ld terríam dicendũ ꝙ (apo: acetoſus 
—— iciter. Uno modo pꝛout cft ín vía c in fieri 


fuc generatiõis.Alio modo pur eft ín termino fue genera» 
tionis:⁊ fic frigidus cft eius caufa ficut occafio. 3n gne em 
ſapoꝛis acetofi calo: digerẽs cófumitbumiditate aeream: 
qua confumpta calo: euancídt: q: non inuenit pabulum ín 
quo faluc£: ⁊ introducit᷑ frigidũ aquofus c cómifcetur par 
tibus ficis terreis ignitis 7 acutis 7 fit (apo: acetofus. 
¶ Suppofito ꝙ (apo: generet per actione calozís: querit᷑ 
vtrü generctur per actíoné caloꝛis erteríozís:t vidct qv nó: 
nibil qð impedit otacftioné per quà (apo: et in effe fpecifi 
cum eft caufa gñationis (apodíe:fed calo: exterioꝛ eft bmói: 
retrabit em̃ caloꝛẽ naturale a loco oecoctíóís cibi vbi fit oí 
geftio ficut pt5 ín eftatezergo caloz erterio: nó eft caufa ge» 
neratióis ſapoꝝ. ¶ 3d oppofitü cft qð videmus ꝙ ín byes 
ime plante non pꝛoducunt fructus ficut ín eſtate:ergo calo: 
exterioꝛ confert ad gnationé fructuñ c coz fapozem pviam 
digeſtionis.Scda ratio hec eſt:dicit pbs ín lib.de vegetabi 
libus cp fol eft pater plantarũ c earũ fructuũ:⁊ terra mater: 
fcd ſolnon poſſet gñare fructus vel berbas nífi mediáte ca 
lo:e exterioꝛi:ergo ad generation fructuũ ⁊ ſapoꝛũ ín eis 
neceſſarius eft calo: exterioꝛ:qð cócedímus. €Inde digeſtio 
⁊ generatio fructu fit mediate caloꝛe interioꝛi c exterioꝛi: 
4 confoztat interío: per exterioꝛẽ ¶ &d rationem pzímam 
in cõtrariũ dicendũ c oupler eft io calozis naturalis 
ín plantís. Una cft cóucrfto bumidi nutrimétahs ín fübftáz 
tiam plante; z bec viget in byemeznec erigit adiuuari a ca^ 


lozc extrínfeco. filia eft opatio que eft erpalatio humidi ad 
ramos pꝛoducẽdos « fructus « folia: bec iuuatur a caloze 
extrinſeco aperiente poz08:quí calo: attrabit bumiditatem 
füperfiuam ad erterio:a ⁊ cõuertit m fructus. ¶ 3tt queo 
ritur quare calo; eyterio: nó operat ad oigeftionesin aializ 
t bocvide£. Hippo. dicit ꝙ calo: naturalís' eft (n etate ocbi 
lis:⁊ ideo illo tepo:c digerimus male:in hyeme $o foꝛtis:⁊ 
tuncbene oígerunus: c bocnó cflet nifi caloꝛ exterioꝛ impe 
diret oígeftionem. Secũda ratío pec eſt:dicit Sal ꝙ fimile 
applaudés fixo fimili pceditad illud. Dicit etiam ozibafius 
qᷓ in eftate oebilíta£ calo: naturalis ouab? oe caufis. Una 
€ftq: calo: naturalis applaudens fuo fimili. f.calo erterío 
ri retrabit fe ad exteríoza, Secunda eſt:qꝛ calo: exterioꝛ in^ 
tendit calozem interioꝛẽ ad exterioꝛa reducere: c ita íntedit 
calozem interioꝛẽ exterius reducere: fed boc modo operat 
calo: naturalis ad impediendũ digeſtionẽ: ergo calo: exte⸗ 
río: impedit oigeftione ram ín planta dj im anímali. O ad 
hoc dicendũ ꝙ calo: exterioꝛ impedít oigeftione in animali 
quadruplici oc cauſa: ⁊ non in plantis. Pꝛima eft acocflus 
plantarum ad elementa ⁊ oíftantía anim̃aliũ ab elementis, 
SScamda caufa cft:q: calo; debilis eft ín planta: 7fo:tis m 
anímalí:ídeo planta indiget caloze exterioꝛi ad fuf digeſtio⸗ 
ncm.Tertia caufa eft nutrimẽti groffitíce ín planra: 7 fube 
tilitas nutrimenti n — — Ariſto.Quarta caufa. 
eſt:qꝛ poꝛi plante ſunt cõpacti:⁊ idco opostet p aperiantur 
in in ut iun fructui:c ideo eger caloze erterios 4T Itẽ 
querítur quarc calo: erterío: impedit digeſtionẽ in anima⸗ 
li:erpedít autem materiam mozbí: ficut patct ín eftate, zd 
pocoicendü ꝙ oifferéter o r calo: naturalis fupza nu 
trímentum ⁊ fupza materia moꝛbi:qꝛ ſupꝛa materia nutri» 
mentío intendesípfam cõuertere ⁊ oígerere caffi 
máüarc co:po:i. vnde ipfam intẽdit rctínerc.fu pia materias 
moꝛbi operatur íntendés ipfas erpellere.s£ alo: $0 erterío: 
íntendit (up:a materiã nutrimẽti ad crteríoza retrabere:ct 
ficoperatur contraríum cum caloꝛe naturali: vnde í ít 
actionem caloꝛis naturalis ſupꝛa materías nutrimenti. Ca⸗ 
lo: $o agẽs naturalis ſupꝛa materiá moꝛbi intẽdit pam er» 
pellere:t calo: exterioꝛ intendít eandẽ ad. erteríoza retrabe 
rc.ynde ídem círca materia mo:bí intendit:⁊ ideo calo: ex⸗ 
terío: expedit actione caloꝛis naturalís circã materíá moꝛ⸗ 
bi:nonautem ſupꝛa materíá nutrimenti: imo ipfam impe» 
dit. ¶ Scðo queritur quod fit pꝛincipiũ fozmale ſapoꝛũ:⁊ 
oftenditur ꝙ humidũ.eadẽ cft natura oꝛgani medij tjobíee 
cti fm fpeciem ⁊ foꝛmã:ergo eadẽ cft natura oꝛgani guſtus 
⁊ ſapoꝛis c medij ſaliualis:ſed becnatura cómunis eft bus 
midum:ergo humidũ eff pꝛincipiũ fozmale fapoz. Secũda 
ratio bec eſt:omne illud qð per alterũ tranſmutatur ⁊ redu 
citur oe potẽtia ad actum eft puncipíns formale ipfii: fed 
— guſtus immutatur per humidũ ab obiecto:et per 
ipſum obiectũ reducitur oe potẽtia ad actü:ergo humiduʒ 
eft pꝛincipium fozmale oꝛgani ⁊ obiecti. CAd oppoſitũ cft 
hec ratio:pꝛincipiũ materiale ⁊ foꝛmale non cedunt in ídesz 
ficut habet᷑ in quarto phyſicoꝝ:ſed pꝛĩcipiũ materiale oim 
fapoz eft humidũ:eſt em bumidü receptinü omnii fapo:à: 
ficut matería oĩm foꝛmarũ:ergo bumidü non eft pꝛincipiuʒ 
fozmale fapoz. &[ 31d boc dicendũ cp bumídum eft oupler, 
Quoddã eft qð caret om̃i fapoze: ⁊ omis ſapoꝛes recipit: c 
tale eft pꝛincipᷣũ materiale ois ſapoꝝ.Aliud eft bumidii qð 
confequi£ ad íftud: ⁊ comitat᷑ ſapoꝛẽ ficut fua perfectio per 
quod bumídii propo:tionaf aude ipfe fapo::t boc humi⸗ 
dum eft oiuerfum tn o(uerfis fapozibus:« cft pꝛincipiũ foꝛ⸗ 
male ſapoꝛum.¶ Zertío querituroe multiplicatione fapo 
rum er fuis caufis: virum fpecies fapoxum procedunt in 
infinitum:c oſtẽditur y ſic:dicit pbs ín libꝛo 0c fenfu « fen» 
fatoxp quot modis cótingit mifcen extrema:tot modís có 
tíngit effc medía:fed minfinitum cõtingit mífceri eztrema 
fapo:um:ergo infinítos contingit eflc fapo:es. Secunda ra 
tío bec eft:quotiens cótíngit calo:es multiplicari percom» 
mictionem fuozum extremoꝛum cõtingit ſapoꝛes multipli 
cari.fimilis eim eft ipfozum pꝛopoꝛtio ad extrema:fed ín infi 
niti cotingit multiplican fpecies coloz p cõmixtiões ipfoz 
extremoꝛũ:ſicut dicit pbs:crgo eadé ratione contingit mut 


z»ictarum vniuerſalium. 


* * * * -, : ín infi* 
tiplicari ſpecies fapoz p cõmixtionẽ ſuoꝝ extremos. - 
ja rati - (apo;ce funt ab arte ⁊ natura:t5 
nitum. Tertia ratio bec eft: fapo: ^ : * — 
pꝛocedit in infinito. ofitii eft pec róznibil qð oc» 
— —— ocinfis 
nítio: Gm arte c ftia octerminat oc fpcaeb/fapor coc gfia 
tionc ipfog:ergo no — Scda ró bec eft: phs 
peace M boc yfaac nouem: quare 

ne vu boc — — 
Í :ib9, Ano modo à parte fuox pz o:u5 

— — « fic apores funt finiti: qꝛ fua pꝛinci⸗ 
pia func finita. coo modo cftloquia partc modoz. fue. $e 
ncrarionis: 2 fic prit eflcínfinit Pm voluntate facientit: qz 
ínfinit? eft modus gñationis ipfo:ii. — modo eſt loqui 


ipfie a partefenfus a quo appꝛebendunt᷑:⁊ fic ſitr funr iii 
£:q: —— cerit meat ied reducdt cos ad amarus 


vnus ⁊ idẽ: cíta calo: nó —— ex pon⸗ 
tico:fed vnum foli. t£ ome agens femp manẽs ín fua ope 
gatione femp facit idẽ: ſed calo: in generatíóe bmót ſapoꝛũ 
fcmp manet idé:ergo feinp fadt vnũ c ide t cunde ſapoꝛẽ 
tnó piures ¶ Itẽ fapozes oíuerfifican£ penes cám effici? 
tem pꝛincipiũ initiale:ſed fm sat. piíncipíus imríale oim 
fapoz eft ponticii: c fit vnũ Pm yſaac ponticü ⁊ inſipidũ:er⸗ 
60 autouo crüt ſapoꝛes:aut vri? tim. &[ Ad oppofirii quot 
modis cótíngit oiuerfificari bumiditatẽ Pm mauri cct 
paucitate fubrilitates c groffitícm c actionẽ calo:ís;fitr tot 
modis cõtingit fieri:⁊ multiplicari ſapoꝛes: qð cõcedimus. 
¶ Tad hoc dicẽdũ ꝙ.ix.ſunt ſapoꝛes. Unde dicẽdũ q ad sc 
nerationẽ fapoz erigunt duo.pꝛimũ eft agẽs.ſcõm eft ma» 
téria:f5a parte materie funt ouo.f.fübftária materie: quà 
tum ad bocnó pꝛouenit diuerſitas ín fapozibus.fcóm cft oí 
ucrfitas oifpofttíonti ad oíucrfas fpecies ſapoꝝadaptũtiũ: 
tfm boc pꝛouenit diuerſitas ín ſapoꝛibꝰ.Similiter a parte 
agentis ſunt duo.pꝛimũ eft actio agẽtis:⁊ fic cum nó fit nífi 
vnum agẽs nó generátur diuerſi ſapoꝛes. Scðm eft íntéfio 
velremíftio fic actióis circa illã matería:t fm boc ꝓducun 
tur diuerſi fapozes p actione illius. ¶ Soo querit vtrum 
o€e fapoxes generent ez bumiditate cade pꝛima:⁊ vidct ꝙ 
non:finguli fapo:es oiuerfas babet cópofitióes ⁊ cõplexio 
nes:quídà effi caufantur a cõplexione calida velfiigida:ct 
humiditate ſubtili vel groſſa:⁊ (ra cotrabunt ſapoꝛes ex oi» 
uería natura cõponentiũ: fed faposes fic ex otuerfis hũoꝛi⸗ 
bus generant: non ergo ex code, Scða ratio bec eft: ille ſa⸗ 
poꝛ qui fequí£ dominiũ aquofi:z cuíus initiũ cft humidum 
aquoſum:nõ generatur er eadẽ pumiditate cum co ſapoꝛe 
cuíus eft initiũ bumidd terreftre: fcd ſapoꝛ ifipidus ſequit 
dominiũ aquofi humidi:ponticũ $o doininiũ Durmidi terre 
S:ergononer cade humiditate generantur fed diuerſa. 
[[ sidoppofitü cft becratío:ficut natura peedit in genera 
tionc bumos.fimikter in generatione fapoz. In vtrifq; eim 
it materiã oíceredo er qua generat fed natura epeno 
€ cod cbilo ots bumoses generat p oígeftioné: ergoñnn⸗ 


Fo.xxxviij 


liter cr vnabhumiditate generat ocs ſapoꝛes p oigcftioncs. 
Schda ratio bec eñ · dicit yfaac in cap.oc fruenb/:g bumicw 
tas cítmatcria oim tructuũ: ⁊ per oiuerfam actione calozis 
ín candé diuerñ gcucran£ fapoxce.&T sid boc dicendũ qe 
cadé bumiditate poffibile eft diuerios fapozce generant: I5 
ad bocouo requirun£. Pꝛimũ cft fubftantia bumiciraBis, 
peii ee —— 
oiuerfas tpedes fapoz: poc viruno - it 
eſt vna in — —— tamẽ fm diuerlas oifpofirióes 


ds fapoz non generabitur cy amaro: fca magis econuer ſo. 


fitbulas fapo: 
cómírtione pumídi aquofi 
quibuídam cucumerib? c 


pai : - 
tionc (pfius:4 fic fit er cbolera fanguís — 
nem amaritudinis.et ey codé poſſibile eft ocs humoꝛes sc 
nerari.Quinto modo fitper mutatione vniss in alterũ fm 
íntenfioné calozis cyvltcrio:em oecoctiones: 7 per maiozem 
sduftioné a caloze:c fic er amaro non caufaf onlce: fcd ma» 
gis ecóuerfo:z fic pceduntratíóes m contraná ¶ 3t no 
tandi cft ꝙ ín fiar oulce caufa er amaro p medii: q: ibi eft 
oupler fua, Vna lactea: ⁊ altera pótíca,  fubftátia lacrca 
eſt ferens amaritudinẽ:cum fir ſubtilis exhalat per acrione 
caloꝛis diſſoluentis:⁊ ſubſtãtia pontíca remanẽs reducitur 
ad dulcedinẽ fuam fm viã alterattonis vel traſmutatidis:⁊ 
ſic ex amaro põt gñari dulce. ¶ Ad ratiões in ↄtrariũ dicẽ 
dum ꝙ in gñatione bumoz ín aĩalibus ⁊ ſaporũ in fructibꝰ 
duplex eft vía, Una q̃ pꝛocedit rn viã decoctionis t oice 
ſtionis vlterioꝛis. Alia vía cft q̃ ꝓcedit $m ſeq̃ſtrationẽ par 
tium t exhalationeʒ.⁊ bocmodo cauſatur dulce er amaroz 
pꝛimo $o modo non. ¶ Scðdo vᷣo querit᷑ circa boc quare in 
quibufdam fructíb? amaritudo cff pꝛius: oeínde dulcedo 
ficut pt5 in ficubus. Itẽ quare ín quibufdà eft infipiditas 
in pxinapío:z deinde amaritudovt in lacruca (T Zld bocoí 
cendum qp ín ficubue eft ſubſtantia lactea ín pꝛmcipio: que 
ſequitur naturam plante calidam que fundatur ín ſubſtan⸗ 
tía groſſa terreftrivifcofa ende acquirit amar.tudínes. € ed 
poftea per actionem caloꝛis oígerentis illam humuditatem 
groffam 4 fubtiltantis conuertitur in Qulcedinem. In lactu 
a vcro fübftantía eft ſubtilis: calo: debilis et humiditas 
aquofa multam indueens ínfipiditatem:fed poftea calidus. 
conualefcens contrabít ſubtile et confumit humiditatem: 
ita ꝙ in €a oomínatur aroffum terreftre acutũ Q3 inducit 
amaritudine in ipſa. ¶ Tercio querit quomó fm £DaL.oc9 


Liber 


fructꝰſunt põticiin pꝛincipio:videt᷑ hoc eſſe falſum:qꝛ inue⸗ 
nimus quoſdã fruct? amaros ín pꝛincipio ficut funt ficus 
mala ⁊ binõi. ¶ id boc dicẽdũ qp in bmót fructib? duplex 
€ft natura m pztcipio. Una eft põticitas acuta actualís:que 
radix cft amaritudinis. £llia'cít põticitas cflentialis d cõſe⸗ 
quitur imediate pumã cõmixtionẽ nutrimẽti ex quo gnat 
fructꝰ:⁊ bec — ————— bac —— hãc 
oes fruct? in pꝛincipio funt põtici. rtoquerit circa 
boc: vtrum crinfipido poflit fieri oulce: t vidc£ ꝙ ficifapoz 
dulcis genera per viã coagulatióís ⁊ digeſtionis c inſpiſſa 
tiois a caloꝛe medíocrí:ts poffibile eft ſapoꝛẽ — coagu 
lari ⁊ inſpiſſari p digeſtionẽ a calo:e medíocrí:ficutvidem? 
fien in melonib?:á er ſapoꝛe infipido pót fieri (apo: dulcis. 
€ 34 oppofitü eft becratio:fapo: dulcis fcqui£ fuübftáriá 
groffam  coaqulata5: ficut dicũ y faac: fed fapo: infipidus 
fundat ín ſubtili ſubſtãtia:⁊ fübtile nó pot ingrofíant: (5 po 
tíus ecõuerſo:ergo er fapoze ínfipido nó pót fieri dulcis cũ 
fundcf ín groſſa fubftátia. ¶ Ad bocoícendiü ꝙ cx ínfipi» 
do pót gnaríoulce: 5 bmõi gnatio fit tnptr. €lno modo p 
cõdẽſationẽ t coagulatione ũ a calo:c digerẽte.vt pts 
in cucumeribꝰ ⁊ melonibꝰ. mõ fitp cõmixtionẽ e 
tium terreftriü cũ aquoſis.vnde ingrofíat fubftátiac diſpo 
nitur ꝑ actionẽ caloꝛis digerẽtis ad €: ⁊ fic gñatur 
dulcedo in piris. Tertio mo gñatur p ↄſumptionẽ ⁊ exbala 
tionẽ humidi ſupnui liquidi: t boc modo griaf tn melle cos 
cto:q: qfi mel aquofüus liquidi fluidi coquit fm modi dul⸗ 
cozatur. Z2 iam? ergo qp oulds fapo: nó generat ex infipis 
do nífi interueniẽte groffitie fubftátic — ſcðo no» 
do pico, ¶ Quinto querit᷑ vtrũ quilibet (apo: gũetur ex 
quolibet:⁊ videf «fic qͥcũq; cõueniũt ín eadẽ materia ſub⸗ 
fecta eoꝛum adinuicẽ tranſmutatio cft poſſibilis: ficut ſcri⸗ 
bítur ín libꝛo oe generatióc: fed humiditas aquoſa eft cóís 
materia ois ſapoꝝ: ficut (cribi£ in lib.oc fenfu 7 fenfatozer^ 
go pefiibile eft oce (apozes adinuicẽ tráfmutart, Scða rat 
tio bec eft:fapo: caufat ex oomínio bumídi vel ficcí eel calis 
di vel frigidi ſubtilis vel groffi: ⁊ ficoc alijs: ergo et ſapo⸗ 
res o£s: cii per bmóicás tráfmuren£:; poflibile eft adinuice 
tráfmutari. «| 33 oppofitus eft q: yfaacoíftincte affignat 
o:diné gñatidis fapoz:q: quidã ſapoꝛes er pótico ⁊ nó ecó 
uerfo: cz quidã er ínfipído c nó ecouerfo: ⁊ 1tà nó oẽs 
rcs poffunt adinuicẽ tráfmutari, ¶ ad bocoícendi qp ou» 
pler eft gñatio ſapoꝝ:ſicut humoꝝ Quedã eft p víam oigco 
ftionis:Pm qpvnus (apo: eft oífpofitio ad alterũ:⁊ ita fapo: 
pues Kies er crudo zindigefto ad quẽ babet oꝛdi 
tiem: nó ecóuerfo. Alia eft p viã trafmuratióis t ſubtilia⸗ 
tionis qualitatis a materia: t fic quilibet fapo: pót gñari a 
quolibet ⁊ ecõuerſo. ¶ Serto querif oe boc qð oicit yfaac 
eiftíqng fapoxes.f.oulcis:vnctuofus:falfus:amarus:aot 
tus:gen er dñio calidi t bumidi:c oſtẽditur c» nó poſ⸗ 
fit efle:ois fapo: generaf ep oomínio cóplenionis quá repe 
ſentat Pm naturá:fed ifti fapozcs.f.acut?:falfus:c amarus: 
nó repiefentát humiditatẽ:ſed ſiccitatẽ: qð perfe ptʒ: ergo 
nó generátur cr oomínio bumiditatis:fed ficataris. Scða 
ratio bec eftznibü qÀ gencraf a caloꝛe intẽſo:⁊ umi» 
ditate babct dominiũ bumídi:fed acuti amarũ ⁊ falfus gc» 
nerátura foꝛti calose t intẽſo ⁊ pauca bumiditate:ergo nó 
babẽt dominiũ humidi:⁊ ficnó generant ex dominio bumí 
di. Tertia ratio bec eft. In quocũq; calo: oomínaf femper 
calo: cõſumit humidũ. Unde quídà pofuerüt ꝙ coplerio ca 
— up avis inre pena inteéfus 2fumit humi 
dum: fed ín ſapoꝛe acuto falfo t amaro calo: oominaf fm 
dominiũ humidi.Quarta ratío beceft: ois impᷣſſio ⁊ diſpo⸗ 
fitio p ſe atteſtatur cia quo per ſe caufa£:fed caliditas ⁊ ſic⸗ 
citas p fe caufantur ín coꝛpoꝛibꝰnoſtris:⁊ impꝛimũtur a fal 
fo:acuto t amaro:ergo ſaiſum:acutũ:amarũ erunt calida c 
ficca a dominio ⁊ non humida:ſed oẽ tale gatur a dñio fic 
&:ergobmóí fapo:es magis generãtur a dñio ficci dp humi 
dí.£uínta ratío bec eſt:om̃e q3 immutat alterus reducit 
Pſum oc potttíaad actũ:habet poteſtatius fimilitudiné cũ 
ipſo:ſed iſti ſapoꝛes immutãt guſtũ ⁊ ducũt ipfus ad actua» 
lem caliditatẽ c ſicatatẽ a dominio:ergo magis cauſat aoo 
minío fica dp bumidi. ([ 84 oppofitü cft qð dicit aucto; in 


littera, f.p iſti quinq; ſapoꝛes generãtur a dñio calidi ⁊ bue 
midi.Ad boc dicũt quidã vp yſaac nõ intẽdit dicere ꝙ iſti ſa⸗ 
poꝛes generant a onio calidiz humidi:ſed dicũt ep littera fit 
truncata t Deficit ⁊ ocbet pfici ⁊ cõpleri hoc modo:quidã a 
fo:ti caliditate ⁊ multa bumidítate generan£: quidã a fozti 
caloze « pauca büiditate:qutdá a mediocrí caloze ⁊ medio» 
eri pumidítate. CAlijvᷣo dicũt ꝙ fozrítudo calozfe eft multi 
plcz. Uno mó :calo: foꝛtis ĩ digerẽdo:⁊ debilis in refolue 
do c cófumendo:ficut caloꝛnaturalis vel ecóuerfo.i»icim? 
ergo ꝙ fortitudo fiue dominiũ in oigeredo conuenit dulci. 
Foꝛtitudo $oínrefoluédo « cõſumẽdo cóuenít acuto:ama 
fo c falfo, Similiter multitudo fiuc dominiuʒ humiditatis 
dicit dupuciter. Unomodo 9: multa ín refiftendo: ⁊ pauca 
vcl ocbilís in feipfa. Alio modo ðꝛ multa ín pꝛincipio t pat 
ca ín fine: vel ecóuerfo.et pꝛimo modo fumitur hic humidi⸗ 
tà$. 211 $o Dicunt ꝙ calo: fo:tís vel debilis cbüiditae mul 
ta vcl pauca à: ouplíciter.€Ino modo ftmpliater. 8llío mo» 
doretbectu alío:i: vtin refpectu acetofi € põtici ⁊ non fim» 
pliciter «[ Alij aüt aliter dicũt ꝙ fo:tírudo caloꝛis «multi 
tudo bumiditatie non dicitur enífozmiter:fed diffoꝛmiter. 
indc ó: fo:titudo caloꝛis t multitudo hũiditatis róne cóiz 
⁊ cft vnus calo: foꝛtis c mediocris:et ſitr vna t eade humi⸗ 
dítas ⁊ multa c pauca ⁊ mediocris. Pꝛimo modo à: foꝛtis 
calo: ín oígerédo z ocbilis eft in refoluedo:fcóo modo oícit 
fo:tís ín refoluedo:z oebilis in cófumedo.tertío modo dici⸗ 
tur foztís caloꝛ in cõſumẽdo ⁊ refoluédo.quarto modo oíat£ 
fortis — zocbilis in ſine. Eodẽ modo à: hũiditas 
multa vcl paucaín reſiſtẽdo reſolutiõi.Scðo oícf pauca in 
refiftédo cõſumptioni ⁊ refolutiót. Tertio modo dicitur ꝙ 
calozeft foꝛtis vł debilis:qꝛ humnditas eft multa vel pauca, 
qꝛ eft multa in pꝛincipio:in finc$o pauca.z hoc mo 

do dicimus q (lli fapo:es generátur aoo ínío caliditatis 
t bumiditaris. €T Vel aliter oícendü ꝙ aliqͥd dicitur natu⸗ 
ra tale dupliciter:vł ſimplicitervelin reſpectu. Unde debẽt 
gone achío büid:tatie ⁊ calíditatie fimpliciter:fsin re» 
pecu vn oebent gencraría multa caliditate refpectu eoꝛũ 

que gencrátura multa humiditate 7 paucavel debili calidi 
bétergo generarí a multa büiditate refpectu eoꝛũ 

que generátur afo:tí caloze ⁊ multa humiditate: vnde boc 
non dicitur fimplíciter:fed ín refpectu:z p boc foluunf oue 
pꝛime ratiões. ¶ Ad bocautem quo obijd£ qp ↄdicit yfaac 
bic c ín fuperíozib?:oicendü q bec mulntudo humiditatis 
oxcta cft inrefpectu z babet multá latitudínz: «i6 poreft di 
di multa pauca vel mediocris. CI fi oícat ſuperiꝰ q a pauca 
bumiditate generétur.bic vᷣo oníobumiditatis.boc dictũ 
eft in refpcctu:cíó non eft cótradictío. ¶ Septimo querit 
de generatóe diuerſoꝝ fapoz in melle: Qüo.f.fapo: falfus ⁊ 
acutus ín melle gantur: oſtẽdit᷑ ꝙ nó poffit generari: fas 
ꝑoꝛ dulcis fundat in grofía ſubſtãtia.ſapoꝛ Yo acutus « fal» 
fus in ſubtili ficut oicit yfaac. Iteʒ calo: naturalis ignis in 
melle pcedírinaroffando.refoluít em fubtile ⁊ srofius cre 
línquit cõpactũ:ergo fapo: falfus acutus p actione ignis 
in melle nó poffunt gñari. Secüdaratio heceſt:dicit Auicẽ 
naq er cõmixtione partiũ aquofarü cti partib? terreſtribꝰ 
aduftis generatur fapo:falfus : fed im melle nó ſunt bmóit 
partes:q; mel terreftre sroffum cft nibil babes inſipidita⸗ 
tis t aquofitatis:ergo fapo: falfus in mellenó poteft gene 
rari. ¶ 8d oppofitü cft qð dicit aucto: tlittera.f.cp faifedo 
t amaritudo per actione calozís (gnis pnt ín melle genera» 
peas reda dicenduz ꝙ m melleoupler cft ſubſtãtia. Cina 
sroffa terreftris manifeſta:⁊ banc fequi£ oulcedo añ (gnis 
actionem. llía fubcilis occulta ⁊ acuta:⁊ banc fcquitur fal 
fedo caaimen poft actionẽ (gnis in melle.Zilírer dicunt alij 
q in melle non introducitur falfedo vel acumen ratione par 
tium eius: fed ratione ignís agentis ín ipfum : quandoq; 
enim generatur falfedoin fubftantia bumida aquofa: vt 
eft ín mari: quandoq; ín ouraficca vt in terra: c fir acumen 
eft ín ptpere ⁊ aceto. fOctauo querit ſupꝛa litterã cu; ou^ 
pler fit initiũ ſapoꝝ.ſ.ponticũ c infipída:quare nó affianat 
generatióce fapoz er infipido:ficut oocet ex põtico ¶ 84 
bocoicendi ꝙ pontíci cft pꝛimũ pꝛincipiũ ín frucnib?. Inñ 
pidum vo in fructib? z ín alijs: ⁊ v(aacnon octermínat pic 


Dietarum vniuerſalium. 


se ſapoꝛibꝰ fructuũ:⁊ ideo nõ docet gñationes ſapoꝛu⸗ 
crinfipido.tcs idt apo: auldis gatur er calido t bur 
mudo mediocriter. "gezius aure oirir qp gfia£ cr fosticalido 
£bumiído pauco:vél bíc mentit᷑ vcl ſuperius ¶ sid bocoi 
cendum ꝙ dupier eft fapo: oulgis. f. purus: ficutín succara 
«talus gcuerat er calido c bumido mediocrizc oe boc loqut 
tur pic. Auus eft omictus póticitati: quí gñatur cx fo:ti ca 
lido z pauco umido: oc tati intelligit füperi?. lel aliter 
Dicendi qp pius dererminatũ cft oc oulci put gñatur a toꝛ⸗ 
ti calido c paruo humido manente duuue fubftátic: 3 a 
ruin pumidii oe quo loquif vel locut? fuit. pzíus nó fufficit 
ad mollitie fruc. llDíc o loquif oe oulci put bumídtü fuf? 
fait ad ci?mollicié nó manete ourítie fubftátic.qT- té p:i? 
Dctermtnatii cft oc gñatione ſapoꝝ ex pótíco cil medio vel 
finc : bic Po loqui£ 0c codé:ergo cft tuperfiuus, ¶ Ad boc 
Diecndá q lupenus octermínati cft oc fapozb? fm diſtin⸗ 
ctionem p vià pofitionis: pic vo Pm gñationẽ fuá er caufis 
fais t p viam cõmunẽ.¶ Itẽ oícit p (alfa calida funt ín fe 
cundo gradu. ££onftáti. 9o m lib.graduũ dicit ꝙ funt calida 
ín tertio gradu. ¶ Zid boc oícendum ꝙ ouplr cft loquí oc 
ſalſo. Und modo fin imp:effione quà facit ín co:pe noftro. 
fiio modo eft loquioc rpfo fm fui naturã:⁊ primo mó funt 
calída falfa m (coo gradu: fic loquif aucto: Scðo mó fint 
calida in tertío gradu: 4 fic intelligit £Coftáti. Itẽ oit 
q fal eft calidá in fcóo gradu c vnctuofus fitr:fed foztio: eft 
imp̃ ſſio ⁊ calidio: facta a fale dp abvnctuoſo.¶ Sitr ſubſtã 
tía ſalis ficca cft: c ſiccitas eft lima caloꝛis:ſᷣ Dat fubftána 
vᷣovnctuoſa bumida.bumidü$o obtüdít calo:ẽ:ergo falfus 
calídíus cft d vnctuoſum. €[ ld bocoicendü ꝙ quãtũ ad 
impꝛeſſionẽ quà facít ín coꝛpoꝛe noftro falfum cft cal dius: 
quantü$o ad (uà ꝓpꝛiã vel natura. (| 3te5 que mag] ledát 
naturá ⁊ maioꝛẽ inferüt ei hoꝛribilitatẽ minꝰdebẽt comedi: 
fed acuta magis faciũt boc d? amara:g̊ mín? debẽt comedi. 
¶ 3d bocoicendus qp ouptreft loqui de amaro ⁊ acuto. 
Ano mõ a parte ſuaꝝ ſubſtãtiarũ:⁊ fic amara minus nocẽt 
q; mag] mo:ant in coꝛpoꝛe pter groffitié ſubſtãtie: qᷓ acus 
ta. Alio mõ eſt loqui oc ipfis a parte fuc cõplexionis «fic 
acuta:qz imp:eſſio facta a cõplexiõe confequit tactũ ⁊ ledit 
oĩa membꝛa.ſapoꝛ vᷣo fequi£ folum guſtũ.vñ amarus ſapoꝛ 
plus ledit linguã:acuta vᷣo plus ledũt totum coꝛpus. Item 
hic pcedit circa ſapoꝛes vía experimẽti: ínferm?$o per viã 
rationís: fed rõ eft ante experimentũ: ergo peruertit oꝛdi⸗ 
nem.( 34 bocoicendii qp non tm̃ procedit pic per víá expe 
rimenti:ſed ctíam per viam ratioms, 
,..,, & Peaiosccimaquínta. 
¶ Aniuerſaliter autẽ quicũq; fapo: acutus eſt aut 
amarus fiuc ſalſus:cõplexiones fuc calide neceffe cft 
vc intelligant. Quicũq; pontíais aut ftiptiaus fiue 
acctofus:coplecíoncs coy frigide crunt. es vᷣo 
vel vnctuoſi vel abuſiue nó ſapoꝛoſi moderate erunt 
cõplexionis. ¶ wo» autẽ ſubtiles funt ſubſtantie 
vel vnctuoſe:ſeu acetofe vel acute erũt. Quoꝝ vero 
aroffc: vel dulces erũt feu põtice vel amarc. Quoꝝ 
ivo inter ſubtile z goſſum funt moderate eoꝛũ ſub⸗ 
ftantíc:crunt vcl ftipticc: vcl ſalſe: vel fine ſapoꝛe. 
¶ CEũ autẽ groffitatis « ſubtilitatis ſubſtãtie diner 
ſitates c carum moderatiões omponãturm caloꝛũ 
diuerſitate.ic fpecies ſapoꝝ ↄſtituunt᷑ Dulcedo em̃ 
ima cc calido cus groſſa ſubſtãtia cõpoſita. Scða 
Vcuoſtas ec cõplexione calida aum ſubſtãtia ſub⸗ 
tili cópofira. Tertia ſpecies nó ſapoꝛoſa cc modcra/ 
ta cóplecíóe cũ moderata ſubſtãtia cópofita /uarz 
— vᷣplexione frigide ſubſtãtie ci ſubti 
Gruss copefita, nra ſtipticitas cr cópletio 
ne frigide ſubſtãtie cum fübftitia moderata. Sexta 
hir e —* frigida cum groſſa ſubſtan 
polita, Septima acuitas cc calida cõpiexionc 


S'o.rttít 


cum ſubtili fabftaría cõpoſita.Octaua ſalſitudo ex 
calida cõplexione aum noderata ſubſtãtia cõpoſita. 
¶ Cum autẽ calidã ſubſtantiã aur frigidã ficca vd. 
bumidã dico ſubtilem vel groſſam:ad coparationes 
tepcrate complexionis intelligo. Ceteri cm antiqui 
omnẽ ſapoꝛẽ inueſtigãtes cõpererunt aut ſapoꝛatũ: 
aut non ſapoꝛatum. Sapoꝛata certificauerunt cffe 
moderata ⁊ tẽperata cõplexioni bumanc aſſimilata 
cum non ca fenfus abhoꝛruerit: et non abominatus 
fucrit ficur aqua tepida oclecrarc habet tactũ. Que 
auté bis nó aĩſimilat᷑:ſed quoquo mo fenfus p ea pa 
tif (icut ad tepoꝛẽ excedẽs 221a fenfib? cft; « ñ parũ 
humane coplccioni oíffilia cotraría compꝛebendun 
tur: hmõi in gradu pꝛimo ponunt. Augmẽtata $o 
plus ficut aqua calida:in fcoo gradu conttiruuntur. 
Rurſum modũ excedẽtia adeo vt ca fenfus abbozz 
rcat: neq; ca nifi inuit?tagar tcrtio gradui ca attri 
buunt, Itẽ adbuc ſuperãtia vt incẽdãt ⁊ fcparet iũ⸗ 
cturas ⁊ cõplexiones ocftruant: in quarto ſunt loca 
da. 3t€ ſic intelligendũ oc frigidiratc:fic.z bu.f£ um 
ergoantíqui gradus alíqué ín iuncture fcparatione 
non inuentunt tranfiliente ín bis tandem terminis 
ſubtiterunt:⁊ gradus quartuo; eſſe cõfirmauerunt. 
In his q5 non inueniẽtes nifi occultas c incõopꝛebẽ⸗ 
ſibiles diuiſiones:neq; nomẽ eis imponere valẽtes 
vnicuiq; gradui tres attribuũt partcs: initiũ:mediũ 
⁊ finé, — crgo ſaporoſiſſimã effe cõplcxioni 
humane vicinantem ficut dulcedinem aut vnctuoſi⸗ 
tas cft ſcðõaria:tertia funt nó ſapoꝛoſa.vnctue ſitas 
cir téperamento vicinat ín caloꝛe.vñ ⁊ calo: fuus in 
fc3o gradu ponit᷑. Mon fapozofa vᷣo vicinant᷑ in frigi 
tudine tẽeramento:ideo bec frigida in pꝛimo gra» 
du ſunt ponẽda. Poꝛribila vᷣo humane complexioni 
ſunt ↄꝛia:quoꝝ actiones funt ouplices: ant em aum 
multa adunatione ficut ponticitatis ⁊ ftipticiratis: 
aut cum mulra fepararioe fue íuncmrc. Poc antem 
ouobus modís fit:aut feparationc fine caloze ficut 
funt acetoſa:aut cuim caloze ficur acuta:amara:⁊ fal 
fa.£oftat ergo qp enctuofitas ⁊ oulcedo eiuſdẽ funt 
gitis ini calo;c:fed tri oifferützq: humoꝛesdulcedinis 
viſcoſi c groſſi téperamétovicini humiditati ſubſtã⸗ 
tiali coꝛpis humani aſſimilatiui. Pumoꝛes autẽ vn⸗ 
ctuoſitatis ſubtiles funt ⁊ aeris humiditati ſites.vñ 
⁊ caloꝛẽ naturalẽ ppꝛie vel pꝛiuatim ſunt nutriẽtes: 
q3 palà fit in his q de oleo vcl oc pinguedine extrin 
fccus eft vider:iq̃ p * funt nutrimẽta ignis. Poꝛũ 
em̃ bumoꝛes bumiditati aerís funt files p colligan⸗ 
tiam facietis qualitatis.i.caloꝛis. ¶ Salſaxᷣo ⁊ acu 
ta ⁊ amara eiuſdẽ funt gñis in caloze ⁊ ficcitatc: fcd 
diffcrũt:q; hu.acuti fabrilcs ſunt⁊ ignei. Salſi itcr 
groffos ⁊ ſubtiles ſunt medíocrcs cerreftrib? vicinã 
tes. Amari groſſi funt ⁊ terreſtres ſtipticitatẽ ín fe 
babẽtes. vi non funt ſtomacho nocitiui ſicut ſalũ z 
acuti.¶ Stiptici pontici ⁊ acetoñ eiuſdẽ in frigitu 
dine ⁊ ſiccitate fant gñis:hʒ differũt q» bumoꝛes po» 
tici paruiſſimi ſũt terreſtres ⁊ groſſt bũoꝛes ſtiptici 
multi ⁊ tẽpamẽto vicini.acetoũ plurimi ⁊ oíffolutí 
uí ⁊ fübtiliffimi.ouob?rii modis füt aqũ:ſicut mala 
Granata € pora citrina. fürc vifcofi faport « acrci ti 


Liber 


cut oripbenície ⁊ ſilia Sine ſapoꝛexᷣo:et fi fitit frigi 
di ned acctofi « ſtiptici:differũt tii q: acetoſi ⁊ſtipti 
d femp ſiccitatis funt ſignificatiui.Sine faposc vᷣo 
aliqñ iunt humiditatis aſſignatiui:q; fapozcs fut aq 
ſapoꝛi funt vicini. Ziqua vcro frigida cft ⁊ bumida, 
omne ergo frigidũ c humidum: aut finc fapozc: aut 
ínter (inc ſapoꝛe 7 oulccdiné medioarc. ¶ Simpli⸗ 
ces crgo ſapoꝛes octo ſũt: neq; babet numeꝝ excedẽ 
tes:neq; intra ſubſiſtẽtes.i.dulcedo:vnctuoĩitas: fal 
ſitudo:amaritudo:acumen:acetoſitas: ſtipticitas: ⁊ 
põticitas. Quidam tñ ponticitatẽ cxcepcrũt:⁊ vice 
fua ſine ſapoꝛe poſuerunt:dicentes fc ponticitatem 
inuenire oc ſtiptici eſſe —— a ſeinuiceʒ differre 
nífi in foꝛtitudine ⁊ ocbilítate.S5i autẽ neceffe tir po 
ticitatẽ ín gñe ſapoꝝ nũerari:⁊ñ oc fpecicb?fir ſtipti 
citatis fm eos:ergo a timili necefle quog crit tune 
fapo:c acceptabilioza:ctfi oc fpecicbus funt dulcedi 
nis:inter ſapoꝛes boe cffc computãda. 
«[ 3ictá eft oc omerfitate 7 gnatione ſapoꝛũ. In bac parte 
agit 0c oifpofitionib? ipſoꝛũ a parte —* cõplexiõis: 
ẽ iuidit᷑ f n quaꝝ pma octermt 
autẽ pars diuidit᷑ in duas partcs. 2 — — 


itatis c ſubtilitatis ſubſtantie diuerſita⸗ 


uices a parte maioꝛis delectatiõis:⁊ minoꝛis:innuit ín futs 


ca pontici exceptionẽ. Sũt em̃ ín lecrióe erige 


tcs fübtilem complexionẽ:⁊ fant enctuofus:acutus: c acc 
tofus, Scaindo fequentes groffam:c funt dulcis:põticus 


temperate; aum fubftantia fubrili groſſa ⁊ mediocri. 
(isa ã partem otcit qp oia immutãtia denominã⸗ 
tur refpectu téperate cópicríonís, Verſus. Pꝛimus dicat᷑ 
Quando fcnfue dominat. Senſibꝰ equato gaudet natura 
fccüdo.Lerrius excedit cuius tolerantia ledit. Deſtructo 


«ns q aum aiiquid deiectat ſenſum temperatü dicit: ñ pa» 
rum excedens efti pꝛimo gradu: notabitrin ſcðᷣo:ledẽs in 


gradibus dicens:ꝙ cum non fit pecffusvirra ipſos: ín quo 
libet co:xum ſunt initium:mediũ ⁊ finis €T Circa quíntam 


¶ rca ſecundã partem quattuo: ꝓponit. Pꝛimocõpa⸗ 
rat dulcem c vnctuoſum adinuiceʒ:quoꝝ eterqs cõmuncat 
m tẽperie ⁊ delectatione:ſed tñgroſſioꝛ e :fubrilíoz 
vnctuoſus t ato ad calo:£ conuertibilis. ¶ SSccundo com 
paratfalfum:acutü ⁊ amarũ:adinuicẽ quí comunicát ín cas 
lo:e:oífferunt aüt Pm intenſionẽ 7 remffion£: amarus pe 
pter pótiata£ admírtà minus nocer ftomacbo. Tertio cópa 
rat ftiptici:ponticum:acctofüm adinuicẽ:qui comunícát in 
frigidirare.oifferunttamé co ꝙ pontícus groflio::ftípticus 
munus acetofus ſubtilis:⁊ quida acetofus comífcet aquofi 
tati:que eft fubtilio::quídam vífcofitati quí eft groſſioꝛ. 
&U Quarto co ínfipidü ad p:edictos a quibus oíffert: 
qꝛ uli attinent ficcitati inſipidus bumiditati; « mediocriter 
eft íubtilis. 4T circa feytas — pꝛimo enũerat.ix.ſpecies 
ſapoꝛum.Scðo tangit opinionẽ ponentiũ ⁊ excipientiũ po» 
ticum dicens ꝙ quidã ex Bt icũ cum non orfferat 
a ſtiptico nift in intẽſione remifiione : folá enumerauerüt 
ínfipidü:vt ipfoz fapo: octonarius cópleretur.li?oc aüt fic 
cófirmauerüt. ficut acceptabilia fe babét ad oulcczfimiliter 
pontici ad ftípticü vel ecótrario.nam oia ia dul⸗ 
cis naturã obtinẽt.Pec autẽ funt vel cibi delectabiles ficut 
pulli c ſimilia:aut ſapoꝛes ficutenctuofi ⁊dulcia cómicta cil 
alijs non pura ſed acceptabilia: que humane complexioni 
funt vicina non diſtinguunt᷑ inter ſapoꝛes:ĩmo ad ſtipticuʒ 
i vel econtrarío:q: bocnon refert. £uidá auté oícunt 
q banc queſtionẽ tangp friuolá ínfolutam relínquit, Alli) ois 
cunt qp ín fcqueti foluít eam expꝛeſſe dicens: cp oulcc babet 
oino compleríone cozpozí humano víciná:fed ota acceprabí 
lia bochabẽt:⁊ idco oinoad naturá oulcis reduamt: 7 etiã 
oẽs alí) ſapoꝛes p naturá ⁊ cõmixtionẽ eꝛus nutriũt:ſed p.ó 
ticum non oĩno bs naturã dulcis:⁊ iſti non dicũt qp ſequens 
pars oc actionibꝰ fit ſapoꝝ ⁊ poft dulcis: fed illa: Mulcedo 
auté quadrupliciter oíuídi£ cc. lij atit foluunt dicentes ꝙ 
cibi acceptabilce non fünt vnius ſimplicis fapozis: t (dco 
ad oulcediné ⁊ ad alíos reducun£ "los autẽ oíamus ꝙ ac 
ceptabilítae non cft ſapoꝛ:ſed cõditio cómums ſapoꝛẽ con» 
fequens oelccrabilem:4 ideo non facit numerü cim ſapoꝛi 
bre. SSequene autem pars eft principaliter pꝛima ce opes 
rationibus oulcis:duis etiã quefhonts folutio er dictis cir 
ca ipfam baberi poffit.becautem eft ínrentío buius partis. 
Cuca partem iſtã oeces funt inquirenda. Pꝛimũ cft oc 
dim̃nitione gradus, Scðʒ cft refpectu cuiꝰcõplexionis «ra 
dus oenomíne£. vtrum gradus oícatur refpectu radicaus: 
an refpectu influentis. Tertíus eft oe diſtinctione gradu. 
Quartum eft oe oiftinctione partíum ín aradibus.£in 
tumvtrum fint alíeoifpofitiones ín gradibus: ficur quat 
tuo: pꝛime qualitates, Sextum vtrum obiecta alioꝛum fen 
fuum nti gradu, Scptimumvtrum paffioncs fint ín gra 


Dietarum vniuerſalium. 


icut ⁊ qualitates actiue. Octauũ oc cóparatióc ſapoꝛũ 
rini quattuo: gradus:⁊ quíe pꝛimus accedit ad 
quartum gradi. Nonum vrrum omncs ifti gradus ocbeát 
cffe fupza complertoné: vel quidã ocbcát illi adequari. quis 
dam (ll35 excellere. ecimũ eftoc bíe d funtcirca lectione, 
&[ irca pꝛimũ p:ocedif poc mõ:⁊ querit pꝛimo:vtrũ oiffi 
nitio gradus valeat que talis cft. Padus eft exceſſus qua^ 
lítati8 fenfui perccptibilis. c oftenditur q» non fit bona:q: 
fi gradus cft us qualítatís cc. fed pimus sradus nó 
percipit fenfu:vel ca ã iunt in pꝛimo gradu:ereo p gra 
dus nó cft gradus. pbatío minoꝛis: dicit bain lib. cõple⸗ 
nonum q pimus gradus eft in quo res nó percipi£ fenfu: 
fcd ad boc ꝙ cognofcat indisct demõſtratiõe ⁊ ratiõe dia⸗ 
lecríca, Scha ratio beceft:ots gradus eft exceſſus qualita⸗ 
tis: pꝛimus nó cft exceſſus qualitatis:ergo non eft gradus. 
p:obatíe mínozís :q: ín pꝛimo gradu nó dñat᷑ res ſupꝛa fen 
fum:fed ſuccũbit fenfuizergo nó eft exceſſus. Tertia ró bec 
eft:omne q3 ünutat alteri: ín ipfo fadt impꝛeſſionẽ:exce⸗ 
dir aliquo modo ipfüm:q; fi ſuccũbat nó potimutare: fed 
c3 que funt in pztmo gradu nó excedunt fenfum: ergo non 
pofluntipfum ĩmutare:ſed talia nó funt perceptiuafenfuz 
ergo (lla fenfu nó perciptunt:fed (lla q non percipiunt non 
funt ín sradu:ergo illa à fünt ín pzimo pud eir. funttara 
du:erso pꝛimꝰgradus nó cft gradus. Quarta ró beceft Di 
cit pbs in lib.de ata:q tactus cognoſcit excellẽtias quattuoz 
qualitatü:fed quattuo: sradus reto:quen£ ad q̃ttuoꝛ qua» 
litates:qualitateevo qttuo: funt obíecta foli?tact?:ergo fo 
lus tact? diſcernit ea q funt in gradibꝰ:ſed nó cognofcitnífi 
qualírates excellẽtes:ergo neceffe eft ocs q̃litatesexcedere 
tactũ:ſed ea q funt ín pꝛimo gradu nó epcedüt tactus: ergo 
pum?gradus nó eft gradꝰ.Quinta ró bec cftznullii eie eft 
excedẽs:ſed ſcðs gradus eft eq̃lis cóplerioni hũane:q̊ ipam 
nó excellit:ergo in fcóo gradu nó eft ecceffus:ergo fcós gra 
dus nó eft gradus. ¶ id oppofitii cft qð ponunt oẽs fc ꝙ 
Q:tuo: funr gradus: ⁊ ꝙ gradus nibil ahud cft qp eccefius 
qualitatis pceptibilis, Scda ro bec eft: oía quecũq; dñant᷑ 
fmímpzefitone quá faciũt i cozpe bumano: oenoianf fm íl 
lan: impꝛeſſionẽ:ſed Qdrupier —— quã faciunt res in 
corꝛpus.pꝛima ẽ fm cp parũ ercedit.fcóa fm cp iã magis.ter 
tía Pim cp ipᷣm ledit. quarta fm ꝙ abicit velcoꝛrũpit: fed ín 
oibus illis eft ezceffus:ergo oibus illis oebe£ gradus:ó ín 
oi gradu cft exceſſus. ¶ Aid bocoicendi q gradus € exceſ⸗ 
fus qualitatis pceptibilis, ¶ Ad pꝛimã ratione oícendá qp 
ín pꝛimo gradu ouo funt.pzimá cft exceſſus abfolut?.fcóm 
eft exceſſus coparat? ad vlterío:es gradus. Dicimꝰ ergo ꝙ 
exceſſus abfolut? in pꝛimo gradu oifcernit 7 pcipif a fenfu 
tactꝰ: fcd exceſſus cõparatꝰ ad excellentiã aliaꝝ qualíratus 
nó pcipit᷑ a fenfu: vñ nõ cognoſcit tact?: q» ea d funt (n pmo 
gradu ledát vel cozrumpát: fed boc oífcernít ratío dialecti⸗ 
ca. ¶ id alías ratíoes dicendũ ꝙ ftat? fiue gradus bs ous 
pliccm refpecti. emus ad fenfus d íimmuta£ ab eis q̃ funt ín 
Illo gradu: aliii ad ↄplexionẽ bumaná fup quà facit impffio 
nem:qñq; excedẽdo « qñq; nó ezcedédo. pmo mó loquédo 
omes gradus excedũt fenfum «c a fenfu percípiun£: 2 non 
ett bccpceprio vel exceſſus eq̃lis.ſcðo modo loquedo nó eft 
neceſſe vt Gliber gradus erccdat cóplerioné bumanas: fed 
quidã funt ppo:tióales coplerioni büane:quidà — 
tionales.vñ accipit becoiftictio ꝙ duplex € exceſſus.qdã eft 
exceſſus ĩmutatiõis.aliꝰeſt exceſſus leſionis ⁊coꝛruptiõis. 
Quãtũ g ad exceſſuʒ imutatóís:ín oi gradu cft cxcenus: qx 
cecedüt ſenſum⁊ cõplexiõeʒ:ſed quantũ ad exceſſum coꝛru⸗ 
ptiois vt leſionis non oẽs gradus excellunt. Scóo querit 
oc illa oiffinitioe quá ponitíacobus all:indíi lib.graduũ q 
talis €. sradus ẽ ſex la ⁊c.vł aliaꝝ rez ſubhnumerataꝝ 
nue ꝓpoꝛtionataꝝ ⁊ ſequẽtiũ ꝓpoꝛtionẽ:qꝛ ín pᷣmo gra 
At additio binarij advnitatẽ. Sin ſcðo gradu cft oupla p» 
:tio.vt additio binarij ad binariũ. In tertío addítio gter⸗ 
hart ad quaternariũ. In quarto octonarij ad octonarius: ⁊ 
ita fit peefíus vf qyadiezdecim.Gsvidef qpilla oíffinitiona 
valcat: q:ficut fe babet ſeðs aradus ad tertii: ítafe babet 
pium? ad fcóm:2 ſcðs ad tertiü: ^ tertius ad quarti: fed fic 
€ babet pumi?ad (có ꝙ ipm nõ ercedítnífi p bínarium; 


Fo.rl. 


crgo fitr terti?nó ſuperabit ſcðm:niſi p binariũ:neq; q̃rtus 
tertium:ſed fic nó fir ꝓceſſus vſq; ad fcdcam:ergo nóvalet 
ovffinnio «T Bà oppofitii cft aucto. íacobí al. id bocoi 
cendum q oes gradus ꝓcedunt fm ouplá ꝓpoꝛtionẽ: f5 in 
bac —— vnũ cft mdiuifibile vt enitae: c alia 2fcquim 
tur ipfam. vnde fit ín pꝛimo gradu exceſſus vnitatis per bí 
nanum. In alíjs 9o femp fiterceffus fm duplã ppo:tionc 
ꝓcedẽdo vfqsad ferdecis. ¶ aid rónes dicendũ p in gradu 
Quo funt ↄſiderãda. Pꝛimũ ẽ quantas nũeroꝝ 7 limitatũ: 
tfm bocnulla eft cóparatio:cbmói limitas ⁊ numer?funtz 
vnũ: ouo:tría:quattuo:: octo:7 fm bocnon debẽt diſtĩgui 
gradus, xóm cft ppoztio d ꝓcedit ſᷣ duplã ꝓpoꝛtionẽ in 
gradib?:« fm bocos effe ppostio: criam oeber effe maioz 
ecceffus in illís sradibus, E s 
Q[ £irca fcóm peedif boc mó:querit refpectu axi? cõple⸗ 
rionis octerminent gradus:aut reípectu radicalís:aut rce 
fpectu imfluétis. Cõpiexio radicalis eft illa à infl iut ab ott? 
mẽbꝛis er 2curfü mẽbꝛoꝝ pꝛĩcipaliũ.vt ex infi sería cozdis c 
cpatíe ⁊ alioꝝ:ſed cõplexio radicals cft pꝛioꝛ Pm nzt ram. 
vnde cóplerioné radicale primo ponimꝰ cflc fundamentus 
fenfus c vitc ⁊ mot?:q: bec eft ila a qua eftvitazergoin ipa 
fundaf quilibet fenfus:ergo c ractus:q: cum tactus fit au» 
ftos totíus cõplexionis:⁊ marime erit cuftos cõplexidis ra. 
dícalis:fed oia q funtin gradu ofcunt refpectu cõplexidis: 
fcd tact? cft maxime cuftos illíus coplerionis: ergo ota que 
funt ín gradu funt vclocbét ocnoiarí refpectu cõplexionis 
radicalis.Scða ratio bec eft: oia que funt in gradu excedũt 
cópleríoné:ficut oíat yfaaccergo refpecru (lius coplerióis 
dici d cft citra gradũ:ſed radicalis coplerío eft círra 
gradü:q: eft inter verá temperantià « pꝛimũ gradũ.Cõple 
río vᷣo influẽs cft ín pꝛincipio ſcði gradus: c boc eft fm £62 
ftantí.ergo debẽt otci refpectu radícalís: oia qcũq; oicürur 
refpectu cóplerionis tẽperate:ſed cóplerio teperata nó eft 
in gradu: fed influzs ficut ín pncipio ſcði gradus: ergo oce 
dedẽt bici refpectu radicalís t nó influ£tis. Tertia ratio bec 
cft:ficut cft ppo:tio ín reb? a ptc graduũ:ſfic eft ꝓpoꝛtio in 
reb? a pte cõplexionũ:ſed ea q̃ funtj reb? extra tẽeperamẽta 
nó funt (t gradu:fed citra gradũ:ſed oia d funt citra gradũ 
ercedüt temperarmétá: á t iliud refpectu cuius dicunt᷑ ifta 
temperata: debent eſſe mediũ atti citra gradũ: có 
plerioradicalis ẽ citra gradi « medii: cóplezio $o ínflués 
non:ergo oc5ent oíd refpectu cópleríonis radicalis:z non 
influẽtis. Quarta ratio beceftponit Auicẽ.⁊ Ariſt.ꝙ tact? 
cognofcit excellẽtias qualitatũ. vn oꝛganũ tact? debet cffc 
taedi ínter quattuoꝛ qualirates: c quáto in ipfo eft maioꝛ 
equalítas: tanto víget ín ipfo maio: tactus: cidco ín cóple 
ríone bumana d eſt magis tẽperata:magis viget tactus:⁊ 
magis in vola man? 7 ín ſummitatibꝰ digitoꝝ:ſed illa que 
funti gradu oenoianf refpectu medij refpectu aui? oícun£ 
oia excellerc:f5 D eft cõplexio media d nó eftín gradu:⁊hec 
eft radícalie « nó ínflues:erao reſpectu radícalis ocbet oia 
dici d funtin gradu z nó refpcctu influentis.4T ad oppo» 
fitum eft q3 dicũt oẽs: gradus em̃ retozquen£ ad infliente 
t non ad radicale, $$c3a ratio bec eſt:reſpectu eius debẽt oi 
ci illa refpectu cuius operatióes coꝛpoꝛis »fiftüt: fed opera 
rio coꝛꝑis »fiftit in cõplexione ínflucte ⁊ nó radicali: qz illa 
nó eft pꝛincipiũ operatióts:ergo debẽt oid reſpectu infuẽ 
tis t nó radicalis, (| £d hoc dicendũ ꝙ oupler eft cópleno 
radicalíe c ínflues:c fm quofdá nó oiftínguunf gra dus rez 
fpectu cóplerionis radicalis:ſʒ folii refpectu ínfluctis.1Ros 
aütoicim? qp ref; radicalis ⁊ ínfluentis diſtinguunt:⁊ 
beceft reí vitas: ꝙ duplex eft coplerío radicalis c influcs: 
radicalis aut eft oupler: q̃dã eft cuiuflibet mébzizcbec cft 
diuerſa ĩ diuerſis meb:ts.alía € toti?co:pis. Sitr intluẽs cft 
duplex:quedã eft q̃ influit a quolibet mẽb:o:⁊ ficut mẽcbꝛa 
funt diuerſa:⁊ ita bec influẽs eft diuerſa ĩ diuerſis mẽbeis. 
Alia eft q reſultat ez ocurfü mẽbꝛoꝝ oim: Thecðꝛ peine 
flués:c ? bác »fiftitin botetepaméti toti? co:nis.Zoicim? 
6 parad? otuerfifican£ refpectubui?vlrímecóplerióis ag» 
areaate cũ pcedentib?, vr ill tẽpamẽto qð refültat ez oib? 
ridet oẽs gradꝰ:cbec cóplerio tépara eftt nó eft ín sradu. 
«Lirca terná fic peedimus:queritur oc oíftínctioc gra 


Liber 


duum:⁊ querit vtruʒ ꝓcedãt in inſnitum:⁊ vidctur q fic: 
q:quor modis contingit efie ꝓpoꝛtiões in numeris fm ou. 
lam pzopoztioné pꝛocedẽtes:tot cótingit effe gradus: fcd 
m ouplà pꝛopoꝛtionẽ pcedunt numerim infinitü; 7 ergo 
gradus:ergoimfiniti ertit gradus, Scða ratio bec eft:quot 
modis cõtingit.iiij.qualitates cómifceri:tot modis contíns 
git cóplerióes vanaari : fed infinitis modis cótíngit mifceri 
qualitates Qttuoz ó »tingit eſſe infinitos gradus, Zertíara 
tro bec eftzomnes gradus otcunt ín cóparatione ad coꝛpus 
viuens:fed nó cft poffibíle duas fpecies vel ouo indiuidua 
eiuſdẽ fpeciei in eadem cóplerionefimul affociari: ergo fi; 
cut res lant diuerſe:ita⁊ cópleriones diuerſe:ſᷣm rerü oiuer 
ſitatem:ergo ⁊ gradus illarü oebent effe otuerfi m diuer⸗ 
fas cóplezioncs:fed cópleriones rerus peedunt ín infinitü: 
€; Go « gradus pꝛocedunt in mfiniti. «Lad oppofitum eft 
auctoꝛitas ois aucto. f.q funt trm quattuo: gradus. Scc 
da ratio bec eft:quot modis cótingit eſſe exceſſum in quali⸗ 
tatibus imutantib? cóplerioné:tot modis cónngiteflc gra 
dus:fed exceſſus qualitatü eft quattuo: modis: vt pzedictü 
eft:5 tr quattuo: funt gradus:q: quidas cft exceſſus debi⸗ 
lis impꝛeſſionis:⁊ quedá eft impzceflio foꝛtis: quídas eft ex⸗ 
cefius qui ledit:quidã vᷣo qui coꝛrũpit. ¶ Id boc dicendũ 
ꝙ gradus nõ poſſunt excedere quaternariũ numeri: qm fo 
lum quadruplez eft impꝛeſſio. ¶ Ad rationẽ in contraríus 
dicendũ ꝙ oupliciter eft loqui oc ꝓpoꝛtionibꝰ ouplís, &lno 
modo in fe $m ꝙ abftrabüt a rebus naturalibꝰ:⁊ ficpcedüt 
in infiniti, Scðo modo fm ꝙ applicant ad res naturales z 
cópleriones 7 ipfarü immutationẽ:⁊ fic funt sradus ñniti. 
¶ Ad fcós oicendü ꝙ oupliciter eft loqui oe gradib?.Clno 
tnodo p cóparatione ad res:z q: res ⁊ cópleriones funt in⸗ 
numerabíüca:boc modo ⁊ gradus funt innumerabiles. $e 
cundo modo per comparationem ad res víuentes quas im 
mutát ca quefunt in gradu : t ficadpuc funt innumerabi⸗ 
lee. Zertio modo per comparationem ad fenfus quos imus 
tant:cl oc modo cum oifcreno ſenſuũ non p:ocedat in infi 
nítum:t elínquunf£ ad finitatẽ c ad certum numeruʒ. Quar⸗ 
tc modo per afpecti ad modi exceſſus fm «p diuerſificant᷑: 
tq: exceſſus funtín certo numero Pm fpecie: ſimiliter gras 
dus funt certi finiti, 
¶ TPoſtea queritur oe diſtinctione partíü in gradibus: z 
quentur vtrum partes ín gradibus p:ocedát in infinita: et 
videtur ꝙ ſic:quot modís cótingit efie latítudine Pm inten? 
fionem cremtfiones impzeffiont que ſuntſin coplerione ín 
rebus d funt ín gradu:tot modis contingit cffe partes cozi 
que funt ín gradu:fed intéfioncs c remiffiones coz d funt 
in gradu: funt ínmnumerabíles: t partes coz funt inpume 
rabiles.SSecunda ratio bec eſt:tot modis cótingit eſſe gra» 
dus:quot contingit eſſe numeros inter pzincipiti ⁊ fine; fed 
ínter pꝛincipiũ ⁊ fin funt infinite 5 medie:ergo c inñ⸗ 
niti gradus:ergo pceflus partium eftinfinitus. ¶ Ad ope 
pofitum cft qð ponüt omnes:q pceflus partii eft finitus. 
£4 bocotcendü ꝙ becqueftio foluítur per pꝛedicta. TAd 
ratione in contrari dicẽdum qp oe partibus graduũ eft lo» 
qui dupliciter. Uno modo a parte inrcnfionís t remiffióus 
umpꝛeſſionũ.⁊ ficpoffunt parces eoꝛum effe infinite. Secũ⸗ 
do modo put illc partes funt notabiles mulrá babétes latt 
tudinẽ: ⁊qꝛ ficad tres reducunturzídeo boc modo parres 
co:xim que funtín gradu füntfinite: 7 ficad certum nume» 
rum reducuntur, 
«[ Kíirca quartum Hceeditur poc todo: queritur vtrum 
alie qualitates vrafperum ⁊ lene: mollezourum: aroffum: 
ſubtile fintín sradu:ficut c pꝛime qualitates: t videtur qp 
ficxomnes oífpofitiones per quas res imutátee copus fen 
fum coꝛrumpũt fünt m gradu:q; aradus eft ezcefíus quali 
tatum:quefenfu percipiunt᷑:ſed ille qualitates funt bmói: 
ergo funt m aradu, Scda ratio bec eft: ín coꝛpoꝛe bumano 
eft triplex oífpofitio ficut cóplerío 7 buic refpondent quate 
tuo: qualitates:⁊ cópofitio partíum quanti ad lenitate et 
aſperitatatẽ:⁊ſubſtãtia quantum a4 aroffitie ⁊ fubtilitaté: 
fed ficut cóplerío imutaf a quahtatib? immutãt ipam vel 
aiterant:fic cópofitío oífpofitíonibus tmmutaf que ipſam 
immutant calterát:ergo ficut alíc qualitates pꝛime ponun 


turín gradu:q; plus'ercedüt complexione vel minus: ergo 
eadem rationc cum íftc diſpoſitiones afperum ⁊ lene plus 
vel minus excedant cópofitioné debẽt effc ín gradu. Qd 
oppofirum eft pec ratio:qualitatíb? debetur p pꝛius t ma» 
xime eſſe in gradu:quibus oeberuractio pmo ⁊ per fc: qz 
gradus eft exceſſus actionis ⁊ immutationís; fed quattuoꝛ 
qualítates funt bmói: q: pere agunt ⁊ impꝛimunt ín coꝛa 
pue c non alíc:q: non oꝛdinant pꝛimo 4 per fe ad agendusz 
fed ad alías opcranóce: c ad patiendi: ergo nó per fe funt 
ín gradu. ¶ 7d boc oicendü qv omnes qualitares pofiunt 
efie m qradu:tamé gradus compctit notabiliter quatruoz 
pꝛimis qualitatibus ⁊ nó altjs.vridc qualitates (lle nó fune 
pꝛimo ⁊ per fein graduzfed ex confequenti vt afperum ⁊ 
ne: ⁊ Pm metaphoꝛam. E 
«Lotes queritur vtrum obiecta aliozum ſenſuũ fint in 
grádu:c videtur qp fic qzín quibus qualítatib? cft exceſſus 
maio: eel minoꝛ reſpectu fenfus fm quem fenfum oclectát 
vel coꝛrumpũt veloebetur effc in gradu: fed obiecta alio:ũ 
fenfuá funt hmõi:qꝛ $m maio: exceſſum vel minoꝛẽ immu 
tant (uos ſenſus:⁊ oclectát fenfus vel coꝛrumpũt:ergo obs 
fecta aliozum ſenſuũ funt in gradu. Secunda ratio bec eftz 
fapo:ibus oebe£ actío t hoꝛribilitas: z bmóiatteftant oco 
lcctatiói t bozribüitati cõplexiõis:⁊ p exceſſum in fapozib? 
ocnotaf maío: exceſſus vel minoz ín complcrióe: fcd fapoz 
uãdoq; suftum delectat:qñq; ipfus co:rüpit: boc cft qñ 
maio: etceſſus eel minoz:ergo cum cóplerio ponat ín gra» 
du cade rationc ſapoꝛ:ſed qo eft obícctü guſtus ocbet effc 
íngradu:cumípfus qñq; masís excedat:qñq; min? 4T 21d 
oppofirum cft becratio:rebus ocbetur gradus fm impꝛe ſ⸗ 
fionem quá fadunrín coꝛpus:⁊ bec impꝛeſſio ad ſenſum re 
to:quetur:c folus tactus debet cognofcere illa per que fua 
ímpzcflione inferunt oelectaríói vel cozruprioni cópleaóísz 
qꝛ €ft cuftos cóplerióía:ergo ille fole qualitates ocbét cffe 
ín gradu que funt obiecta tactus ⁊ inferunt ín (pfo oclecta 
tion vel triſticiã:ſed bmóí funt quattuo: qualítarcs folus: 
£rco ocbent eſſe ín gradu t nonobíccta alioꝛũ fenfuü p fe. 
Ad bocoícendii ꝙ quídá ponunt ꝙ nulla in gradu finit 
nift fol quattuo: pzáme qualitates: fed nos oram? qp quot 
modis oelectatío t coꝛruptio tot modís cótíngiteffem gra 
du:ſed diſtinguẽdũ cftqp oupler eft oelectatio ⁊ coꝛruptio: 
quedã que oebetur coꝛpoꝛi a parte cóftitutionis 5m quam 
in fua conftitutionc: c hec delectatio 7 cozruptio 
tactui oebetur. Alia eft aialís que ocbeturratíone cómuta 
tíonís aĩalis:ſᷣm quá fenfus oclectan£ ⁊ contriftátur ín ape 
p:ebenfione füozum obiectoꝝ:⁊ quantum ad bancobíecta 
alío:um poffunt cffc ín gradu; t non pꝛimo modo: ⁊ q: foli 
confideratillam oclectatione vel corruptione que tactuí rc» 
fpondet. ideo ponit quattuoꝛ qualitates fm quas fit um» 
ꝛeſſio m complerione in gradu; ⁊ nõ obiecta aliozum fen» 
fuum pꝛimo c per fe. 
«[ £onfcquenter queritur vtrum o0lo: vel oclectatio fint 
ín gradu. coo vtrũ tota fpedes et virtus cófequens fpe» 
ciem fint ín gradu:zad mínus fm fuas operationes. (T Ad 
pumum dicendũ q in qualitanbus que funtín gradu; ouo 
funt confideráda, Pꝛimũ eft operariones que immediate 
abillis elíciun£: t Pm boc qualirates pꝛime pamo« perfe 
funt ín gradu. Sunt autem alia que funt fequele illarũ qua 
litatum, vtoolo: ⁊ fimilia: ⁊ bmoinon funt pꝛimo ⁊ per fe 
in gradu:fed per accidens z ex conſequenti. ¶ Ad fcóm of 
cendum cp virtus confequée fpecie non eft per fc ín sraduz 
t caufa buius eft:q: non babet eccellentiam ſenſu perceptí 
bilem. bocfolus pꝛimo 4 per fe oebef pꝛimis qualitatib?, 
«T £onfcquéter queritur vtrum qualítates paffiucfintin 
gradu ficut actiuc : t oftendítur cp non:dicit Auicẽna ꝙ 
qualitates paffiue funt ad boc vt recipiant impꝛeſſiões actí 
uarum:« non ad boc vt impꝛimant: fed nulla qualítas que 
non impzimit m fenfu:non eft ín gradu:ergo jlírares paffi» 
uenon funt ín gradu.Scða ratio:omnis qualíras que per 
fc cft in gradu:per fe confert oelecratíoné vel ooto:em: « fi 
per accidens fir in aradu per acadés confert delectationẽ ⁊ 
oolo:em:fed bumídum fm Auicẽ.neq; per fc: neqs per acci 
dens infert oclectatione 7 oolo:em; crgo nullo modo — in 
gradu. 


Dietarum vniuerſalium. 


gradu.Ad hoc dicẽdũ ꝙ qualitates paſſiue funt ín gradu: 
ficuc ⁊ actiue. Ad rationem oicendus qp ouplíciter eft loqui 
bc ilus. Gino modo per cóparatione ad qualitates actiuas: 
z ficoiaitur paffiuez c tunc fic agunt per refiftentiam., Auo 
mó poffint cófideran p cóparationé ad copus humanum 
quod immutãt:⁊ fic oicütur acie; vn omnes dicũtur acti⸗ 
ue:⁊ omnes immurant co:pus bumanü.( X onfequenrer 
queritur vtri res cópofite fint ín gradu: vt medicine copo? 
fite per artem: vel per naturam vt tyriaca:⁊ fitía: ⁊ oftedi£ 
qp fic. £o: que coponuntur quedã coponütur cópofitióe 
prima: vt illa d coponuntur cr elemẽtis.quedas cópofitióe 
ecũda:vt illa q cóponuntur cx mixtis: ⁊ in bocno conſiſtit 
tempamẽtũ abſolute:ſed eft cõplexio eleuata vltra tempce 
ramentũ: quia fit er influentia caloꝛis c fanguinis ⁊ ſpũu⸗ 
a coraer⁊ ideo bec complerio fluens eft ín gradu. €T &on» 
fequéter dritur ,ppter jd pot? ponimus cóplenone ín fee 
cüdo sradu fluentem d ín alio: tvídetur qp nó fitin gradu: 
aut q firín pmo:q: ficut vult baly foztis virt? fcquit equa 
litarem cóplexionis ⁊ foꝛtitudinẽ virtutis elicit fo:tis ope 
ratio:fed foꝛtes opationes babet elid a cóplertone fluétez 
ergoílla cóplerio nõ o5 eſſe ezcedens; fed equalis ⁊ tempe 
rata:ergo cii ílla cópleríofit equalis yel oeclinans ad equa 
litatemzvel non oebet cffc ín. gradu; vel eftín illo qui plus 
declinat ad cqualitatem:fed biceft ᷣmus gradus:ergovel 
nó eft in gradu:vel eft ín pzímo gradu. zd oppofitii eft bec 
ratio.cópleciofundatur in caloze c fanguíne ct fpiritibus 
2 ereüt aboibus mẽbꝛis pꝛincipalibꝰ ſupꝛa totum cozp?z 
ed ifta funt excedentia in caliditate vltra pzítmti gradu: er» 
go funt ín alio gradu d? in pꝛimo:ſenõ in terao:quía fic coz 
pex in qrto:quía fic ipm coꝛrumperẽt: igit᷑ ín 
too. Secüda ratio beceft.ab ífta complexione operatiões 
elíciuntur ⁊ naturales c vitales c aialce: ⁊ bmõi »fiftür in 
caloꝛe:qꝛ opatio naturalis ⁊ eíralfit p ca. c etiã aialis: qz 
fine calo:c nibil eft fentíre: ergo D cõplexio debet excedere 
ín caliditatezergo debet eleuari fupza pꝛimũ gradum: erso 
non eft in pmo gradu. zd boc dicendũ ꝙ hmõicõplexio cft 
ín fine fecüdi gradus:quía fecüidus gradus cft exceſſus tes 
peratus, pimus vero gradus eft exceſſus remiſſus.quar⸗ 
tug ctertius eft exceſſus intenſus:ſed ín haccõplexione no 
eft exceſſus remiſſus neq inteufus;c ídeo ponitur in fecun 
do aradu. Itẽ ponítur in medio:q; ín fcóo gradu funt rres 
partes. pztncipta:medium:4 inis:⁊ ín pꝛincipio € exceſſus 
debilis z remiffus: in fine eftintenfus:fed ín medío eft re 
peratus:⁊ idco ponitur in medio fecüdí — "spud 
vero in gradu: q: operationes cíus non fiunt mediárc tem 
peramento abfolute:fed mediate cóplerione declinãte ad 
caliditatem:fed fi effer calidi in pꝛimo gradu nó ſufficeret 
ad opatiões:neq; eft caF. ín tertio:q: lederetzneqs in qrtoz 
Quia coꝛrũperet. Ad tertii dicendũ cp exceſſus eft duplex. 
quidã eſt naturalis:quidam innaturalis.exceſſus innatura 
lis debilitat virtutem:ſed exceſſus naturalis facit tempera 
mentũ:⁊ talis exceſſus eft ín cõplexione fluente: ⁊ ideo foz 
tis eſt ad opationes.¶ X£onfequenter querítur vtrũ dlibct 
gradꝰ poflct eẽ ín quols gradu:⁊ oftédif ꝙ fic.ea d ſunt in 
pio gradu calida pnt adminiſtrari in magna quantitate: ⁊ 
iteꝝ poffunt magná moꝛam in coꝛpe facere:fed ome agens 
ocbileoperás ín magnotépo:e 7 multas moꝛam facies tm 
poteft cóplere quátü fo:te agens in paruo — fi 
€a que funt ín paruo gradu ecbibeantur ín multa quãtita⸗ 
tez multo tempoꝛe:tantã poterunt facere ímp:effione quà 
t3 illa que funt ín q̃rto gradu:ergo poffibile eft vt babeat 
eandé imp:effionem:fed q̃cunq; babét candem impꝛeſſio⸗ 
nem facere funtín eodem aradu:ergo ea que funt ín pꝛimo 
gradu pfit cfle in quarto. Item eadem ratíone.ca d funt in 
Quarto gradu pñt adminiftrari ín parua quáritate: ergo fa 
cent ocbilz impzeffioné-ficut illa q̃ funt ín pmo: ergo illa 
que funt ín gradu rto pfit eẽ ín pꝛimo.Scda ró bec é. aut 
Sradus oebetur reb? a pte virtutis: aut a pte fübftátiezaut 
2 ptc vtríufcs.a parte fubftátie nõ:qꝛ opatio nó ſequit fub 
7* m — s — maioꝛi quãtitate dena — 
* um: fi a ptc virtutis velvtriuſq;: 

ergo ea q fit ande 9tutem ⁊ naturá ocbét poní ín codcm 


So.tlj. 


gradu:ergo eade cft natura ptis mime ⁊ totiꝰ:vt tore 
peris ⁊ partís pipis:ergo ficur totũ calefacit cozp? t pe ft» 
müiter:cin eode gradu:ó in eodẽ gradu ẽ roti « pe: ied q 
ſunt in code gradu eq̃liter calefaciützerso eq̃liter calefaci? 
untps piperis ⁊ totũ piꝑis qð cft falfum: no funtin eodẽ 
gradu. Zertía ró bec ẽ idẽ € calo: i pnapiozin medio: c in fi 
ne:f5 qð eſt idẽ eft in code gradu: ó alii res pontica vEagre 
fta eft in eod gradu:in pindpiozin medio: c ín fine: 6 ea q 
funtin bmo gradu pnt ein fcóo t tertio ⁊ q̃rto. TAd op 
pofitü cft bec ró: nibil excedit (uà virtutẽ:neq; fua actio cr 
cludit᷑ extra ſuã virtutẽ:⁊ quãta cft virtꝰ ranta ẽ fua. actioz 
fed ea q̃ funr pue quãtitatꝭ prit e£ magne virtutis : opatio 
ergo 05femp rcto:dri ad virtutẽ t nó ad quãtitatẽ: gcõpie 
río o5 retozári ad virtute ⁊ nó ad quátitate:ó puis admini 
ftráturin magna quátirate:znon ppter bocerunt in gradu 
imaío:i, Zid boc oicendus vy id qð eſt in vno gradu nó cft ín 


, alio. Sd rón£ oicendü ꝙ tría funt ín opatione coz d iunt ín. 


gradu:quáritas t tẽpus:⁊ becouo funr accidẽtalia.tertiũ 
eft virt? quà ſeqᷣtur cóplerio: t boc pzincipiti efiennaie dici 
m2: áalídd non ponitur ín gradu ꝓpter boc ꝙ oat in ma 
gna quantitate:vel ppter hoc ꝙ p longi vel puum temp? 
opc£:fs ppter virtuiẽ ſuã.cũ ersotu obnds oe quantirate 
ztpce:tu obtjcis a pteacadens.zlà fcóm oicendi c» totum 
⁊ ps funt in eodẽ gradu:q: bnr eandẽ virtute: !5 tñ omnis 
actio benoiaturrefpectu matene fupza quá firzc ficur totũ 
Lu priui totü co:p? róne caliditarís q̃ eft in Qrto ora» 

:fic c pe:fs tfi qp nf nó calefacit eft defectꝰ a pte materie 
ſupꝛa quam agit.vñ idẽ € calo: in igne ⁊ in qual; pte ignis, 
⁊ ficut pót totü aerem calefacere:fitr mima ꝑs ignis pte ft 
bí ppo:tionales pót cõburere:⁊ fili mó cfta pre ifta: ⁊ per 
bocouo pꝛima folnütur. 8d tertiũ dicendũ ꝙ qpuis fit ides 
calo: ín pꝛincipio:medio:⁊ tn finc:tn opationes differũt £5 
maioꝛẽ intenfioné 7 remiffion£ ín calefaciédo t in infngidà 
do:⁊ i5 oíuerfificatur oꝑpatio in pꝛincipio medio ⁊ in fine: 
iõ poníturinalio gradu. ¶ "2»0ftea querit Qurates actiue 
in qbus gradibus fint: c fitr q̃litates pafíiue.z pmo drirur 
vtrã fint frigida in qrto gradu:z vf qp fico: vita ftat per ca 
lidũ:ſʒ ddá res inuenitur d calidü coꝛrũpunt.quedã enim 
ípm co:rüpunt extinguẽdo vr frigida, Qdá reſoluẽdo vr ca» 
lida:ſs ome coꝛrũpẽs calidi per frícidirate eft frigidum in 
q̃rto gradu:ergo alid pnt effe frícida in q̃rto gradu. Scða 
ró beceft. 3n eo:ín quo eft frigiditas vitimatazeft in eo cra 
du vltra quẽ nó ↄtingit boc pzocedere:f$ in aqua cft frícidi 
tas vltimata:ergo eft ín co graduvltra que non cótingit p 
ccdere:fed pic eft gradus q̃rtus:ergo aqua eft fngida in qr 
to gradu:fs oia d ofcunturín gradu oenoiantur refpectu 
ímpzeffion quas faciunt ín coꝛpus:ſed ad ⁊ pſiliũ ⁊ opitz, 
etbmóí maximã inducit impseffionem in coꝛpus p fii fri⸗ 
giditatẽ:ergo mazime frigida:ergo ſunt in q̃rto gradu vl⸗ 
tra quẽ nó ↄtingit pecdere.( fid oppoũtũ eft hecrõ:vita 
ftat per calidum ⁊ humidũ:ſʒ oẽ viuens ⁊ terrenafc ens cft 
calídum c humidum a dñio:ergo ín nullo víuente inuenit 
frigiditas aonío.fricidi a dñio eft ín jrto gradu: ergo nó 
alíqua viuẽtia fríaída ín quarto aradu.ssecunda rariobec 
eſt. In omni víucte eft digeſtio:ſed digeſtio eft a calido:et 
digeſtio eſt in omni vꝛuẽte a dñio:ergo nullũ viuẽs eſtfrigi 
dũ in quarto gradu.Tertia rõ bec eſt.cõplexio bumana eft 
maxĩe calida:g illud d vtítur cõplexio illa nó dʒ carere cali⸗ 
ditate:ergo illis nõ debet vti cõplexio hũana:ſed illa quibꝰ 
non etimurnó debent poni in gradu:ergo nó debẽt e ali» 
qua frígída in quarto gradu. 8d bocoicendü ꝙ frigidi cft 
ínQrto sradu. 8d rõnẽ oícendum ꝙ ouplícter eft log oe re 
bus coe terrenafcetib?. Pꝛimo mó a pte fue nature qua 
viuũt:⁊ fic funt calida 7 burnída a dñio Alio mó eftloq oe 
ipfis refpectu cóplerionis humane:⁊ fic oícuntur fríaida: 
Q: fua calídítas non eſt tanta vt fufficiat ad cõplexionẽ vu» 
manam: nibil 05 oenoiarí nífi reſpectu coplezionis bũa⸗ 
ne: fic oicütur frigida. ld terri oicendü qp vfus reri fri 
gidarum eft oupler:velín via cibi:⁊ ficnon vtimur frigidis 
in natura: fed ín vía medicine eís vtitur: fed vita ftat per 
calidum: et ita vtimur in natura calidis ín via cibi t nófri» 
gidis Xonſequenter queritur vtrũ fit aliqd fein injr 


Liber 


to gradu:⁊ oſtenditur qp fic. ficut dicit Cõſtan.terra babet 
ficcicarem afe c nó trigiaitatẽ.vñ eft ficca ín fummo:fed nà 
eit frigida in ſummo:ſ terra pot oarc alícui viuenti frigidi 
tatem in quartozergo magis ſiccitatem:gᷣ fi fint frigida in 
Quarto:ita erunt ficca in qrto, £id oppoſitũ.digeſtio viget 
perbumidü:fed fica impedit digeſtionẽ:gin nulo eleuat 
viq; ad quartü gradum. S5cóa ró beceft:ca que fünt ín eo⸗ 
dẽ gradu func equs virtutis:ergo fi ficatas eleuatur ín eo» 
dem gradu cü caliditatezergo qualítas paſſiua cft in eode 
gradu cũ actiua:g̊ tãtũ pót agere qualítas paffiua quátum 
actiua:qð falfum eftzergo nó eleuatur in codé gradu cü cas 
liditatezergo duis fint calidain quarto:nó tn ops ꝙ fint fic 
caín qrto.Zertiaró bcc eſt. In ibus inuenitur oue quali? 
tatcs vna fuccübit c alia obaturzf5 qð excedit aliud non cft 
in code gradi cum illo:g̊ vt pius. zd Doc oícendü fim opt 
monẽ quoꝛũdã ꝙ nó eft ficaiin quarto sradu. 1Ros aute; 
buicopinioni nó confentíétes:oiam? ꝙ aliquíd eft ſiccũ in 
Quarto gradu. zid rone pᷣmã oicendü ꝙ ouplr eft loqui de 
ficco: vin ſe: vel ĩ relatiõe ad coꝛpus büanü.loquédo ergo 
de ficco fm fe:ficnó eft ficum a dñio: fed bs büidirate qua 
innuit:ſed ín relatione ad coꝛpus bumanum pót aligd cfíc 
ſiccũ in qrto gradu. ld fcóam rónem oicédü qp ouptr eft lo 
quí oc ficco. Gino mó in cõꝑatiõe ad calidi: fic no pót fice 
cũ eleuari in eodẽ gradu ct calido.alio mó pót confiderarí 
p coparation£ ad fui gnis res:⁊ ficpór efie aliqd ſiccum in 
qquarto. ¶ Poftea qͥritur oe büido vtrü fit ín quarto: vi 
cf ꝙ ficxq: vira ↄſtat per calidũ ⁊ büidü:ó ficcitas pP ope 
ponit vite p büiditas:fs eft repire ſiccũ in quarto: G fir hu 
midũ eft repire in quarto.Scða ratio bec eft:frisidü pl? eft 
cõtrarium vite dp bumidit:q: Dbumídü eft materíale pꝛincipi 
um ad virá:calidd vero efficiens ⁊c.ſed cft frigidü in quare 
to:ergo humidũ.Ad oppofitücft becratio:ficcitas eft luna 
caloꝛis:bumidũ vero obtundit caloze:fed qn hũidũ augmẽ 
tatur calo: extinguitur: fed nibil qð extinguit cał.eſt poſſi⸗ 
bile vt vltimetur in viuente:ſed qð cft m quartovltimaturz 
ergo impoflibile cft humidũ cffe in quarto gradu. fid boc 
dicũt quidá qp büidü non pót eleuan vltra ſcðm grada: qz 
ertingueret calidi, $5 oíam? vp inuentütur queda büida 
Ín quarto:fed tñ pauca ſunt ppter ocbilitatem paſſiue.Ad 
rónem oícendii q oc bumiditatc eft loquí oupliciter: vel ín 
fc:c fic eft fibi ppoztionalis:vel in cóparatione ad coꝛpꝰ:et 
ficaliquid poteit cffc humidũ:vel magis veliminus, 
¶ Lectio decimaſexta. 
€ 3[salam ergo fitrónizq: oulcedo mediocritatem 
⁊ temꝑamentũ figníficet iter caloꝛẽ ⁊ bumíditate, 
vnde ẽtiã antiqͥ aque tepide aſſimilauerunt:qꝛ com⸗ 
plexio hũano coꝛpoꝛi aſſimilatur. Idcoq; frm nutri⸗ 
mentũ nutrit multum.ſcðm vero materiam groſſos 
humoꝛes oíffoluírz mũdificat:diuerſas res temꝑat: 
dura erri mollificat cũ humiditate ſua.Mollia indu 
rat cũ caloꝛis ſui ſubtilitate:nõ ergo nocet ſenſui:ne 
q; abhoꝛret ab eo:neq; narra fibt repugnat:⁊ ideo 
pluſqᷓ ceteroꝝ fapomm aliquis coꝛpus nutrit: mart 
mc fi ſubſtãtia fua aliquãtulũ viſcoſa fit. Citi Ga.oẽ 
inqͥt nutribüealiqua oulcedinis quantitate maioꝛẽ 
vel minosem ops brefim ꝙ nutriméto appiorímat 


vd elógatur ab co. Nõ nutríbile autẽ carct om̃i dul 


cedine Multa adbuc ⁊ alía oulcedini funt pꝛopꝛia. 
Alicuiꝰ enim affimilatína cum aſſimilatis folent effc 
fcmper vna. qð etiam in dulcedine contingit cut ni 
bil affi'atur nifi q9 ſapoꝛi ſuo vicinat: z contra mul? 
tos ſapoꝛes eft ficut cótra falfazamara:acuta: aceto 
fa:zalía. Cii ⁊ fm nutrímenta cozum oulcedínt iudi 
cantur contraría,queda plus:quedà vero mín?: fm 
ꝙ dulcedini vicinantur z — d intelligi⸗ 
mus de omnibus dulcedini obuiantibus:q; nullius 


ſunt nutrĩmenti.niũ cũ cuilibet cõponantur rei dul⸗ 
ci. vnde Ga.Om̃e amarũ:ſalſuʒ:acutũ:ſtipticũ: par 


uiſſimũ coꝛpibꝰ dat mitrünera.tinc ſapoꝛe aũt młto 


plus nutrirc videntur:qꝛ ſapoꝛi acceptabili vicinam 
tur. ꝓpꝛius ergo nutrimenti (apos eft oulcedo, matt 
metifubftaría fua aliqua vífcotitaté habeat.Stabi 


lis em̃ eſt ĩ mẽbꝛis:⁊ tarde inde oiffoluitur. Foꝛſan 


ne arbitratus € Ga.cum dixit q̃ cibaria acuta ſunt: 
ſalſa eel amara:paruiſſima coꝛpoꝛibus o3t nutrimẽ 
ta dare tñ ca aliquantula:abſit. Non enis intellexit 
ſimplicia:ſed potius cõpoſita. Jõq; etſi non appa⸗ 
reat dulcedo: tamé in eis latitat nutritiua frm quar 
títaté oulcedínis (bi occultate. Dixit cii iam no ba 
bere nutrimenta quecunq; nó funt oulcedinc babc2 
tia. Anutrimẽtis aure coꝛpoꝛum remotioꝛa furit ele 
méta;q: ficut dirimus funt fimplícía. Jii crgo oce 
fapo:es oulcedini contrarij nullius funt nutrincuz 
ppter hoꝛribilitatẽ fuí c otraríctate hũane ↄplexio 
ni. 3dcogs macbínati funt antíd ſapoꝛibus aa cin⸗ 
uícem componédis cox bozríbilicatemauferre 7 ſa⸗ 
poxofiratem pꝛeſtare molíctes.vri Ga.Non miran⸗ 
dum ſi duo ſapoꝛes inter ſe hoꝛribiles cũ adinuicem 
miſceãtur:bonus ſapoꝛ inde generc. Item non eft 
impoſſibile cibü quenda in fe non fapozofum altcr? 
rei cíbo admixtũ ab eo impetrare ſapoꝛẽ boni: vcr? 
bi gra:cucurbita eft abominabilís z non ſapoꝛoſa:q̃ 
tii obfomogaro 7 piperi commixta 7 aqua. lícct eim 
hec nõ fint cibaría boni fapoxé ei dãtia: bonü tame 
cibum c3 faciunt, Poteſt z alia fititudo aduocari q 
fenfualis erít.Ziqua ením calidiſſima ⁊ incendẽtiſſi⸗ 
ma.⁊ aqua frigidiſſima fingula funr bozribilia « fcr 
fui funt nocitiua:hec tame comicra remperíem gene 
rãt fenfut amica ⁊ ↄdelectabilẽ Repᷣhẽdimur tii a. 
fopbiftis obücicntibus nobis. Quomodo inquiunt 
dicit Ga. oém cibü otrarium dulcedini nullius cffe 
nutrimẽti:cũ dicat alibi:q cucurbita 7 fida zberba 
ria cetera elixa ⁊ dulcoꝛe carentia ſi obſomogaro pi 
peri ⁊ aceto ſimilibuſve fint mixta:cibaria (int apta 
⁊ delectabilia. Quibus refpondemus fa. vicente 
cibaria dulcedini obuiantia non cffe nutritiua:nõ p 
bibuiffe quín comírra effent bene fapoza. 186 enim 
eft neceffe omnem cibũ boni ſapoꝛis nutribüem cé. 
Solus enim ille eft nutribilis:quẽ fibi membza alli 
ciuntc fais aſſimilãt naturis.Sapoꝛ atit nibil aliud 
cit j quída ſenſualis fenfui guſtꝰquẽ natura abbo: 
rer vel delectak. Elixe $o berbe nó ab obfomogaro 
acceperunt nutrimentũ:ſed quiddam brit poti? qua 
litatiuum:vnde fenfum delectant:neq; nífi ec paruiſ 
ſuno nutrit oulcose:licet fenfut id nó apparcar pze 
nímía fui paruiratc. fL onftat ergo er eifdem oulcedi 
nem ceteris ſapoꝛibus delectabilem: z compleciont 
bus nutríendis vicinioꝛem effe pꝛopter bumane có 
plexionis naturale fimilimdinem. Omnis cuim fa? 
poꝛ ſicut diximus:duobus eft modis ſenſui accom⸗ 
modatus fiue non, IHon accommodatus:ſine ſapoꝛe 
vocatur.Accommodatus autẽ tripliciter diuiditur: 
aut euim guſtui abominabilis  repuarane ⁊ iun⸗ 
cturarũ ſeparatiuus:⁊ aque calídiffime tactui affi? 
milatur.hi vcro ſunt acutus:amarus:ſalſus:quibus 


Dietarum vniuerſalium. 


ſenſus pꝛopter fai inciſionem c iuncturarum fi epara 
tionem coꝛrumpitur:aut ſenſui nociuus propter ni 
mías conftricrioncs: c aquefrigidiffime fimilis cft. 
Is autem cft pontícus ſenſui cx nimia conftricciorie 
nocitiuus:aut ſenſui iocundiſſimus cr fui tempera? 
mentis: et fenfus mollificationibus : omnimodam 
ctiam nocitiuã fuperfluitatem ab co remouẽtibus: 
qui fuís actionibus aquc tepide aſſimilatur.hi au? 
tem funr dulcis vnctuoſus. 


Diſtinctio fpecierü ſapoꝛũ fuperi? ẽ affignata:que cófi 
Ts piuerfitate cópieriona & fubftantiarü: c aſignata cft 
oiuerfitas actionuim iptozum:4 cóparatio ipoz facta eft in 
fuis virtutibus 7 actióibus: t ficin generali racte funrípoe 
rum virtutes c actiones, In bac aute pte fpecialiter deter⸗ 
minat oe finguloz virrunous ⁊ actionib?: quas exercẽt in 
co:pe bumano( Miu:ſio. Diuiditur autem becps ín nos 
uem partce;Pm nouenarium numeri? ſapoꝛum. 3jn quar 
p:imaoetermínat oc actionib" oulcis. In fecüda fc; in pac 
Anctuoſitas g parum nutrítíua eft co:pis 2c, octerminat 
oc actionibus vnctuoſi. 3n tertia fc in bac: Amaritudo au 
pem calozem ſuũ naturalem ín tertio gradu oenundar zc, 
octerminat 0€ actionibus amari. 3n quarta ſcʒ ín bac: Zlat 
tus fapo: calidus cft ín q̃rto gradu cc.oeterminat oc acno 
nibus azuti, 3n quínta.fan pac: Salſus fignificat calo:em 
fuum ín ficcitate effe ín fecido gradu.oetermínat oe actio» 
nibus falft. 3n ſexta.ſ.in bac: Zicetofus frigiditatem ⁊ ficci 
tatem ín fcóo gradu cffc oenüciat ⁊c.agit de acnióíbus ace⸗ 
tofi. 3n feptia.f.ín bac: Síne fapoze cũ fapozé aque babeat 
c. oeterminat oe actiõibꝰ infipidi. 3n ocraua.f.in hac: Põ 
ticitas tame bumozes fuí pure terreftres cc.oeterminat oe 
actionibus poaci. 3nnona.f.in bac : Stipticoꝛũ vero aco 
4 paſſio eit eadem Zc.agít ocactióibus fhptia. sp:ima au 
tcm pars oe actionibus dulcis fpectat ad pzefentem fpecu 
lationem. Diuiditur aüt Dec ps in duas. in quarum pma 
agit oc actionibus oulcis m gnalí. In fcóa ibi. Dulcedo au. 
tem quadrupliciter zc, determinat oe actionibus ſpecierũ 
dulcis ſpecialiter. Pꝛĩa pars oíuidirur m ſeptẽ partes. In 
quarum pꝛima determinat de actionibus dulcis gñaliter. 
In ſecũda ibi.Omne nutribile cõuenienteʒ qualitatẽ.oſtẽ 
dit oes cibũ nutrire per dulcis participatione. In tertia ſcʒ 
ín bac. Unde inquit Bal.omne amari. cófinnar per auct. 
fDaantentionem ſuam. In quarta.f.in bac. IRearbiítreris 
Sa. c Diaſcoꝛidem. crponitoíc.m $5, 3n quinta.f.im bac 
Ande Ba. nó cft mirandũ.oſtendit per auct. Ba. ex oiuer? 
fis fapo:xbus in abís fapo:em oelectabilé reſultare. In fez 
kta falíc ín bac. SRepicbendimur ramé.foluit queſtionem 
fopbiftarum incidente, In feptima.f.in bac. £óftat ex bis 
dulcis.cõcludit ex pzedíctis oulce maríme nutrire: « cũ boc 
oiffinitione ſapoꝛum afſignat. s£irca pꝛimã parte dicit ꝙ 
dulce téperatum eft ⁊ hũane complexioni temperate fite.í, 
valet Pm cibũ.ſimiliterautẽ fm medicinam mundificádo z 
mollia indurando ⁊ oura mollíficando. ££írca fcóam parte 
dicit ꝙ cũ oulce fit maxime oclectabilezomnía nutríunt'per 
acceflum ad ipm fm magís « mínus. írca ternà pté oicit 
(b ppter bocofat a.c ſapoꝛes bíftantes a oulci parũ nu 
tunt. 3nfipidii at magis nutrír pptervicinítate ad ipm: 
& ideo oulce marie nutrit marie am vífcofo admifcet p» 
pter mozam ín membꝛis.Circa ——— dicit qp cũ 
dicit Ba. alios ſapoꝛes nó nutrire:non intelligendũ per 
boc cp aliquãtulum:immo qp fine oulci nibil nutriant:c fi 
ípfi nutnát boceft ppter bulcedine: quà ipfi bit admírri 
que quãdoq; latet. ideo (pfi non nutriunt pprer ſuiboꝛ⸗ 
ro:em:níft ppter oulce, Secũdo dicit ꝙ pzopter boc anti 
funt molti bo:rozem fapoz ín cibis vt bonus ín ipfis fapoz 

$m gx tur Kírca quintam partes primo bícitqp pter Doc 
—— bus fapotibus cómírrio: vnus refültat ocle 
pce €cido ponit exemplã in cucurbíta códita.terrio 

aqua feruente frigide cómíkta. sFírca fectam partem mo 
ucc pito qonẽ ois. cp ddà fopbifte rcprependát £9,oíctii 


Fo.rlij. 

dicctis: ſolũ dulce nutrire:cum dicat cucurbitas inſipidas 
conditas:non tamẽ cum dulcibus rebus: nutrirc. caido 
foluit dicẽs cp Ba. non contradicit quin aua condita nutri» 
ant.non enim eft neceffe vr omne nutriens fitomnis boni 
fapozis:fed lolum id qð allidunt memb:a fibi.Derbe autes 
cure cii condimentis accipiunt nutrimenti virtutem: ocle 
cantfenfum per quandam oulcedinem in eis occultam nu 
trientes. ende cibi hoꝛribiles ex condimentis contrabunt 
oclectationem suftui inferendá ex ouicedíne pabenre amí 
cabilitatem cum membris. Scæendum autem ꝙ abíomos 
garus eft condimentum ſartelioꝛum ⁊ alioꝛum piſcium ct 
carnium ex oio ⁊ aceto ⁊ aromatib? conditum.i£irca octa 
uam partem condudit ꝙ fola oulas natura babct virtus 
tem nuraendi marie. iuiditur autem bcc pars in duas. 
In quarü pꝛima ↄcludit ex p:edictie oulce marie nutrire 
p:opter vicinitatem ad cozpus bumanum . "3n fecunda fc 
in hac. Om̃is enim fapoz.affignat diſtinctionem adionum 
fapo:um dicens. c fapo: quidam eft ſenſui accómodatus 
immutãdo:quidã nõ.Accẽmodatus aür triplex eft. quiaas 
enim infert hoꝛroꝛem leparando partes licut acutus: fab 
ſus:⁊ amarus:⁊ acctofus.quidam coꝛrugando ficur ftipti» 
cus:ponticus:⁊ acetofus.quidam infert fenfui iocuncita⸗ 
tcm ficuroulas:c vncriotus. 'IRó accómodarus aurem ín 
fipidus ipſum immutat fenfum. 3n boc terminatur fente 
tia huius partis.¶ 4 írca partem iftam ouo funt inquiren 
da. Pꝛimũ eft ocoulecdine pura.Secundũ eftoe ſapori⸗ 
bus fructuum arbozum, E A 
«circa pamum pzoceditur boc modo: queritur vtrii alij 
fapo:cs nutriant per fuas pꝛopꝛias fpcaes: an per natura 
oulcedinis:c oftendírur ꝙ nutriant per fuas pzop:ías fpe» 
cies.Omne qð nutritur:nutritur per illud quod eft fibi fi» 
mile:quia ficut oicit Sał.nutritio eft perfecta affimilatio 
nutrienns cum nutrito:ſed quedam membza funt ſangui⸗ 
nea:quedam cholenca:quedam calida:quedam frigida:er 
sonurriuntur per illud qð cft fibi milezerso calida ez ca2 
udis frigida er frigidis nutriuntur: ergo  membza babét 
nutriri apozibus fibi ppos:ionalibus:ficur memb:a fan» 
guit.ea oulabus:cbolenca amaris.⁊ fic oe aljs: ergo ſapo 
res natriunt per fuas pꝛopꝛias ſpecies. Sd oppoſitum eft 
becrario.vita ftat per calidum c Dbumidum:erao memb;a 
debẽt nutriri per ca que marime affimilanrur pꝛincipijs vf 
tc: fcd hmõi eſt apo: dulcis qui eft calidus c burmidus: er 
So membza nutriuntur folo oula:ergo al; f3po:es non nu 
triunt per ſuas piopzias fpedes:fed per naturá oulcis. d 
bocoicunt quidam ꝙ folus (apo: ouleis nutrit: ficut dicit 
Yſaac. c nibil nutritnífi pnaturam oulcedínis.S5nos ois 
cimus ꝙ in nutrimẽto funr quattuoꝛ. Pꝛimum eff tora fpe 
cies per quam abus babet nutrire: bec eft ín porentia vt 
adacrum reducatur per calozem noftrí co:po:ts. SSccüdü 
eft complerío p:opo:rionalis coplerioni membzozum. Ter 
tíum eft cópofitio in rarítate 7 oenfirate.£uartum eft oif 
pofitío per quam allícitur guftus qui cft po:ta nutrimẽti: 
⁊ bec diſpoſitio eft ſapoꝛ ende cum folnm oulce guſtũ boc 
modo allicíar:boc mó dicimꝰ c omnís abus nutrir perna 
turam oulcedinís:fic ergo oulcedo non eft cauía fuffiaens 
nutrinonis:quía quandogs repugnat tota fpecies: quádos 
qj complexio:quandoq; cópofitio: vtín coctonez succaraz 
quádoc natura paffibilitaris: vt ín medicinis:quia media 
na cft vt alteret coꝛpus:cibus ad boc vt patiatur:q; dulce⸗ 
do eft diſpoſitio aliciens guſtum:vt alía membꝛa ad fe at? 
trabant nutrimentũ. dimus ergo ꝙalij ſapoꝛes per 
pꝛopꝛias fpecies poffunt nutrire: fcd guftum aucunt per 
naturam oulcedínis. ¶ Secáio queritur vtrum (apo: fit 
perfe caufa nutrimenti: oftenditur ꝙ non:quía ficut oicit 
1a. IRutrírio € pfecra aſimilatio nutriẽtꝭ c nutnito: ergo 
pilló nutrif p ad nutrimẽtũ ſinguit mebzis affimilat: fs in 
mẽbꝛo tota eft ſpeces ⁊ cópleno per qui membiis*sffimio 
latur-fed a parte fpeciei z cóplerionis confiftit perfecta affi 
milatio:erao ſapoꝛ per fenon cft caufa nutrinióts: Quia per 
illud per qð vnumaðq; aflimilatur per ill3 nutritur. Scio 
da ratiobec eſt:dicit ꝙ membz3 atrrabunt nurmmentum 3 
tota fpecie: t Dec attractio per fimilirudine fit, Sed illB per 
F1) 


Ziber | 


qð abus ad mẽbꝛũ attrabirur per illudnutrit: crgo cibus 
nó nucrit per ſapoꝛem.Tertia ratio bec eft.fapo: eft ſeque⸗ 
la cópicrionis.ynde ppzía operatio plus debetur cõplexio 
ni ſapoꝛi: fcd oícit Ziuícen, qp cibus nutrit per comple 
rioné:ergo pmo ⁊ per fe nutrimentü attribuitur cõplexio⸗ 
ni: ſapoꝛi $0 ↄſequenter:ergo fapoz nó eft ꝑpꝛopꝛium medi; 
um nutriendi.Quarta ratio bcc eft.fapo: eft diſpoſitio mo 
uens gaftum ad bocvr membꝛa attrabãt ipm: fed nutrime 
tum nó ocbetur virtuti aĩali:quia illa mẽbꝛa m quibue nó 
eft virtus ſenſibilis attrabunt nutrimentü:cín (po delectã 
tur:⁊ boceft avirtute naturali:ſed complerio retpondetvir 
tuti naturali t non fapoz:ergo fapo: perfe nó cft caufa ntis 
trimẽti m cibo. Sd oppofitum eft bec ratio. Omne ülud qo 
fenutrit per cuius acceffum ⁊ recefiumbabent omnía nus 
trire maxime autrit:ſed oulce eft bot: ficut oícit yſaac:er⸗ 
60 dulce marime nutrit:fed oulce eft fapozatü: ergo fapo:a 
tũ perfe « marine nutrit. Scda ratio beceft.omne qð nu 
trit:nutrit ppter oelectatíonem c vicinitatem ad comple» 
qponem bumanam:fed oclectatio 7 vicínitas ad completo 
ncm cófiftir in oulcedine fm yfaac.ergo maxime oulce nu» 
trit:ergo ⁊ fapo: eft matíme caufa nutricndi. zid bocoicen 
dum ꝙ fapo: perfe nonoperaturad nutrimẽtũ:ſed per co» 
fcqués:q: apo: allicit guftum vt cibus artrabatur a mem? 
bis. 84d rationem parma; oicendum qp dulce per fe non fa» 
cit adnutrimentum:fed alliat guftum. sd alid oicendum 
p actio cft duplex:aialis « naturalis.de lectatio vero actios 
nis antmalie per fe cõfiſtit in ſapoꝛe:ſed oclectatío actióis 
naturalis per fc »fiftit in coplerione fibi propo:tionali cui? 
f3po: eft ſequela:⁊ non nutrit dibus p afpecrum québabet 
ad virtutem aialem:fed per afpectum quem babetadvirtu 
tem naturalem. ¶ Zertío queritur quomodo cbolera ru» 
beanutriat:t videtur ꝙ nutriat:quía membza cr fibi fimi» 
libus nutnütur: quia dicit Haly.ꝙ vnũquodq; membꝛum 
attrahit de nutrimento qð cft fibi pꝛopoꝛtionale:ergo mẽ⸗ 
b:a cholerica nutriuntur ex humoꝛe cholerico.Secũda ra; 
tio hec eſt:ex quibus ſumus er eiſdem nutrimur: fed mem 
bꝛa conñſtunt ex quattuoꝛ humoꝛibus:ergo nutriuntur ez 
quattuo: humoꝛibus. Iteꝝ iſtð paret per hoc:qm̃ ciſtis fel 
lis que attrahit choleram nutritur ez cholera.Ad oppoſitũ 
eſt hec ratio.nihil nutrit nifi dulce:ſed cbolera eſt amara et 
non dulcis:ergo non nutrit, Si dicatur ꝙ cbolera non ntt? 
trit nifi ſm per vireríozem diseſtionem dulcoꝛatur:⁊ ín 
naturam fauguincam conuertitur. cotra dicit Cõſtã.ꝙ cru 
dum poteft decoqui:coctũ vero rion poteft incrudari: ergo 
cum cpolera fit magie cocta p ſanguis: peroigeftionem vl 
terío:em non poteft tranfduci ad naturam fanguínís:quía 
oulcedo eft calida ⁊humida ficut fanguis. id boc dicendũ 
Q3 quidas ponüt ꝙ cbolera nó nutrit. alt vt Zuic.ponüt ꝙ 
nutrit:alij dicunt ꝙ non nutrit nifi Pm ꝙ oulzozatur. id ra 
tionem ofcendü ꝙ vlterioꝛi decoctione cbolerenon cft nifi 
oupler vía.vna eft vía vlterioꝛis oecoctióts, alía eft via. feq 
ſtratisis ⁊ ſepatiõis c eroalariois pii impꝛopoꝛtionaliũ:⁊ 
ficpoteft conuerti ad dulcedinem ⁊ fic poteft nutrire, $ed 
oftendírur ꝙ cbolera nutriat rationc fui ſapoꝛis:qꝛ in quo 
libet membꝛo eft vírtas que nutrimentum afíimilat: ⁊ bec 
affinilatio cum fit perfecta fit in complerione: coloꝛe: t fas 
po:e:ergo cft ín illa oífpofitione que maxime fequítur cbo 
leram vcl compleríonem fuam: ergo ⁊ cbolera affimilatur 
in fua complerióe:c codem modo ocbet eſſe affimilario ín 
fapo:e:fed perillud per qð affimilatur memb:is: per illud 
nutríitzergo cbolera fub fuo fapo:e nutrit. id boc dicendũ 
ꝙ cbolera nutrit: 7 ficut ſapoꝛ oulds eft ppo:tionalis mé» 
bꝛis fangnineis:fic cbolera ppo:tionalis eft membzis cbo 
lerícis.€ CQuarto queritur quomodo oulcedofit tempera» 
ta:cum fit in fcamdo gradu: quomó fit ppo:tionalis có» 
plerioní bumane:cum cóplerío bumana fit citra gradum: 
ficut dieit ££onfran. c oftendítur  oulcedo non fit fibi vicio 
nanec ꝓpoꝛtionalis:quia illð refpectu cuius gradus diſtin 
guũtur eft mapme temperatũ:⁊ equale: quia eft ſicut me⸗ 
dium c vnitasrefpectu cuius omnía oícuntur excedere: ſed 
complerío bumana eft pmóiergo non eſt in graduzcum fit 
maxime teperata:fed dulce eft in ſecũdo gradu;crgo nó eft 


fibi pꝛopoꝛtionalis ned vicina. Ztd oppofitum eft becratio 
^llud in quo maxime cft oclectatio cóplerioni umane eft 
illí vicinum ⁊ equale:fed oulee cft bmóízficut oíat yſaac:er 
go eft maxime vicini ⁊ equale cõplexioni humane.Ad boc 
oicendi ficut quidã dicũt:ꝙ alid dicit᷑ vicinũ compleriont 
humane ouplíater. Vel quía fit ín cod? gradu ci illo: fic 
oulce vícinat cõpiexioni humane. Sceundo modo dicit᷑ ali 
dd alicui vicinü:quia ipm tolerat complerio hũana abſq; lc 
fione ⁊ coꝛruptione:⁊ ficoulce:c illð quod eft m fecüdo sra 
du poteft effe vicinum cópleríonibumane: 7 tame excedit 
ipas:cii fit ín fcóo.cóplerio vcro temperata eft matería rem 
peranua, lij dicũt ꝙᷣ oupler eft complexio. quedá eft fizaz 
4 bec eft cítra gradũ:⁊ buícoulcenó eft ppo:tíonale neq 
viaimum: alia que eſtcurrens:⁊ hec eſt in medio ſcði grae 
dus:cbuiceft ꝓpoꝛtionalis dulcedo. ¶ S5 poft rif vtrũ 
oulce otcatur temperarürefpectu complerionis huentis:⁊ 
oft&ditur ꝙ non:quia refpectu illius cõplexionis oidrur fa 
po:temperatue ecl non tempera ratione cui? gradus im 
fapo:ibus oiftinguírurzfs hmõi cft radícat dab omnib? er 
ccditur:4 eft ficut vnítas 7 nó complcrio fluens:ergo dul⸗ 
cc nom oicitur tẽperatũ refpectu cóplerionis currentis. Sc 
«unda ratio bec eft. nibil quod cft impꝛopoꝛtiõale alicur eft 
fllii vícinum:íed poteft ipm co:xrumpcerc:ergo fi oulce qð eft 
ín fccaiido gradu non p:opoztionatur cõplexioni radicali: d 
poteft ipᷣam co:rüpere:zfed cõplexio radicat cft ín quolibet 
memb320:74 ín illa fundatur vita:ergo oulce poteft cozrum» 
pere mẽbꝛa:ſed nibil q3 poteft co:rumpe memb:a a mem» 
bzis allicit: neq; mebza illð attrabunt:ergo oulce a mẽbꝛis 
non allicit᷑: ergo oulce nó eſtvicinũ cópleriont fluerí cuius 
eſt ſm medicosoparí:t attrabere nutrimétü. cd oppofitü 
eft qð Dicit yfaac ꝙ oulce eftín ſecundo gradu ficut com» 
lecio bumana:7 idco fibi eft vícinü et pꝛopoꝛtionale.Ad 
bocoicendum cp oulcedo pót rcto:queríad cõplexionem 
radicalem:vel fluentem.fi primo modo:fic non oícitur vici 
na cõplexioni quía fitín codem gradu:ſed quís tolerat ab 
ca finclefione.fi vero oicatur oulceteperatus rcfpectu cur 
rentís:ficotcendü cp refpectu alteríus cõplexionis dicitur 
bulce temperatum:quia oíftinguütur gradus refpectu ra» 
dicał:⁊ refpectu alteriꝰ dicitur vicinũ ⁊ delectabile:⁊ quía 
dulce non cft delectabile niſi &m ꝙ facit delectationem im 
nutrimẽto: fed cõplexionis fluétís pꝛimo t perfe eft opes 
ratri círca nutrimenti: (dco fic refpectu ipfius dicitur oul 
ce vicinum 7 pꝛopoꝛtionale. 
¶ Tirca fcóm pzoceditur hoc modo:⁊ queritur quomodo 
fructus arboꝛis remote a terra ſunt dulcioꝛes d fructus ar 
bo:is pioríme. videtur enis oppofitum bac róne.oulce em̃ 
fundatur ín groſſa fubftátia: fed bumíditates plante funt 
groffio:ce círca terram dp per remotionem a terrazergo fru 
ctus arboꝛis pꝛoximioꝛis terre: oulaozce funt d remonos 
rie ab ipſa.Secunda ratíobeceft.oulce generatur er pon 
tico ín fructibus medíante acetofo per vlterio:em digeſtio 
nem factas a cał.exterioꝛi pꝛecipue «a caloꝛe interiozi ab ec 
terioꝛe confo:tato:fed calo; exterioꝛ maio: eft círca cerram 
p:opter refi exionem radíozum folís ad terram: iterum ca 
lozínterío: maioꝛ eft círca radicem c truncum: quc funt fi2 
cut fons caloꝛis ín planta: ergo circa partes illam maio: eft 
oulcedo:ergo ín fructíbus pꝛoximis terre mato: eft oulcee 
doper víam oígefrionis cp in remotis a terra. lIDoc autem 
confirma£ per experimentum íinvua:que quáto rerre pꝛoxi 
tnío: criftit:tanto bulcedo maío: in ipſa inuenit: ⁊ quanto 
aterraremotio: eft:tantoiminozem oulcedine foztítur. Ad 
oppofitum eft auct. y faac dicẽtis fructus arbozís a terrare 
tmotio:is dulcioꝛes cfle. pꝛoximioꝛes autc fructus mín? out 
cca eſſe.Alia autem ratío ad boctalis eft.bumíditas em im 
pedit oulcecinem:ficut teftatur yfaac propter fuam ínfipi 
ditatem.vndeoulcedo ínfipide humiditati admírta minos 
ratur.ficut patct ín melle aquc mirto:fed ín plãtis arca ter 
ram maio: eft bumíditas ⁊ infipídítas fiue ctiá ponticitas 
ín quibufdà plantís:igi£ ín fructibus mino:atur oulcedo p 
p:opiiquítatem ad terram:⁊ intendif per diſtantiam a ter 
ra.llia ratio bec eft.oulcedo ením fequírur cõplexionẽ bu» 
míditatís temperatam puram oígeftas: fed boidit3s tlcua 


Dietarum vniuerſalium. 


abet pas bifpofitíones:q; depuratur:⁊ oíserit 
—— — ———— iterum fi non eſſet oig 
(ta non a(cenderctz ende purio: pare a de ctía5 in 
ramio gantur fructus et (ubtilioz parte nutrimentiad ra 
mos afcendente. In parte vero ppinqua terre:bumidit s 
terre 5 oppofitas otfpofirioncs:ergo oulcio:s funt fru» 
ctu$ arbo:teremotia terra d primi lá hoc dicendũ ꝙ ar 
c3 bocoíuerfi diuerſa ſentiunt. Quidã em dicunt ꝙ cum re» 
f.exio radiozum fit maio: círca terram:ideo er illa reflexiõe 
Generatur oulcedo in fructu maioꝛ:qᷓ per remotioncs a ter 
T3: ideo frucrus ouldo: eft ín ea circa terram, llt) vero al 
tcram affignant caufam oícentee remouendoftantía in 
vite:vins erii cft poꝛoſa: ⁊ ideo ppter cõpoñtionẽ pozofas 
ipſiꝰ crbalatur calo: naturalis ab ipa: frígue penetrat ip 
fam ertinguens:cum boc enam exbalatur humidũ fubtile 
ex quo vua generatur:⁊ in longa magis tingit C in curta 
pter longitudíné ſpach:⁊ 16 in vite terre ꝓxinuoꝛi foꝛtio: 
e(tcaloz:ció maío: eft oulcedo infructu eius:in vite a terra 
remota eft minos: ⁊ fruct? eius eft min? dulcis.Alij aũt er» 
cludétes vitẽ dicũt q natura ftat? vitis eft vt fit parua fm 
qd terre fm ſuũ ſtatũ:vnaq̃q; aũt res i fuo 
ftatu naturali estis cõpletius exercet fuá opationẽ:⁊ ió vit? 
terre ꝓxunioꝛ cópletius it tructus maturos ⁊ in dul 
cedine ꝑfectos:remota atit ꝓpter oppoſitã cám fructus p 
ducir ín oulcedinc diminutõs.Alij autem dicunt qp oue vio 
tes ciufdem fpecici codem nutrimento nutrite fi adinuíces 
comparentur longio: fructus pꝛoducit oulcio:s:remotíoz 
eif a terra:bꝛeuioꝛ aũt c terre prímio: minus oulces gñat 
X bocett fm curſum naturales:;fi aũt econtrario contingat 
boceft peracadens:« contra naturam. Clítís et remota a 
terra obumbzatur a terra ramis pp:tje € ramís altjs:vt alí 
cuíug arbosts cui eft cõnexa:⁊ idco non fir tanta reflexio ra 
dioꝝ ad ipſam:neq; rantus calo: frucrus ad oulcedínem p 
ducens: iteru5 hoc accidit:qꝛ diſtat ab humiditate aliqua 
tulum groſſa:que pꝛope terram exiſtit in qua fundat᷑ dulce 
Alij autẽ dicunt cp in quibufdam regionibus contingitvnũ 
⁊ in quibufdam aiterum. In calidis enim terris vites pz 
pinque terre generant vinum groſſum ponticum nigrũ p» 
ter humiditatem groſſam non potentem ſubtiliari: in d 
lis vue generantur mínus oulces:ín vitibus terre ppinqs 
ppterpumídíranim grofliriem. 3n remotisaüta terra gc 
nérantur dulcioꝛes vuc ppter maio:em oepurationem bus 
miditatum:iõ etiã er ralibus vuis pdudtur vinum dulciꝰ 
⁊ purius. 3in terrís aũt mínus calidís cft contrario modo: 
« ideo becoíuerfiras nó acadit effentíaliterzfed p vtam ac 
cidentis.Alio aüt mó poteft oíci ad hoc in fruc? oif pofis 
tíone funt ouc víe confiderande €)na.f. naturalis d pcedit 
£m humiditatum ocpurarionem maioꝛem vel míno:es $m 
quam oulcedo effiatur m ipfie purío: ⁊ mínus pura ; tfm 
hanc viam fructus arboꝛis remote a terra ouldo:es funt c 
purioꝛes dq» humoꝛes fint ec quíbus generantur:⁊ mín? ad 
fi:tficoulcedo ipfoz purioꝛ eſt. 3jn fructibus aütterre ar» 
bo:ís vicinioꝛis oppofitum contingit ppter oppofitam cà; 
€ banc viam confideratiít pfaacin oibus fructibus. Zllía ve 
ro eft vía p quá ir diuerſitas plantarum: vt quedam 
funt que ppter fuum calozem erteríosemvebementem fuf 
fficiunt ad fructu digeſtionẽ:⁊ adiuuat ad boc lod oifpofi 
tio:ficut pʒ in (llis q ſunt in terris calidis:ficut vídemus in 
us c vuis:c ín calibus quanto fit plus eleuanoin eis: 
tanto míno: eft coz oulcedo.q:remouentur 3 maioꝛi calos 
re: ⁊ groffitic humiditatis:quãtovero pꝛoximioꝛes funt ter 
re:tanto dulcioꝛes efficiuntur fructꝰ. In oppoſitis $o plã 
tis oppofitus contingit:ſicut psi (llis que ín terris creſcũt 
in calo:e oeficientibus.Zllio modo poteft oíci ꝙ aliquid ba 
beremaío:em oulcedines dicitur oupliater Eno modo qz 
eius dulcedo eft purio:: t mirus permírta ínfipiditati vel 
pouticítati:c boc mó fruct?arbozis remote a terra funt out 
Aoꝛes:⁊ fic itellícit vſaac.Alio modo aliquíd 9: babere ma 
10:em oulcecinem:q: euis oulcedo eft macis materíalis et 
goioꝛ.⁊ magis ſenſibilis ꝓpter fui eroffitiem: ⁊ boc mõ 
Mes arbo:is terre pꝛopinque matosem participant dul⸗ 
jem ꝓpter appꝛoximationem ad groſſitiem bumidita 


goſſioꝛ.Altera quía diri? putredini eft 


tis: vnde becóulcedo'non eft multum pura:tmmo quodas 
mó cõmixta in quibufdam fructibus aquofts infipiditan: c 
in quibufdam terreſtribus ponticditan: coe his ín altjs cer» 


' flusoetemninabitur:cum de fructuum ſapoꝛribus ꝑtracta⸗ 


bitur. eco queritur quare alij fapozes non diuidantur 
per ſpẽs róne puntatis ⁊ cómirtionis ficut dulcis: cum pu 
ritatem ⁊cõmixtionem fimiliter obtineant. Zid boc dicẽdũ 
(P boc eft ppter ouas caufas: vna eſt:q; cómirtio alioꝛu⸗ 
inſenſibilis cft pzopter excellentem impzcffionem quam fas 
&untin ſenſu.Alia eft qꝛ oẽs oicuntur cómirriones ín ocle 
ctatione  triftiaa ootinere pꝛopter accefium ⁊ receſſum a 
oula £m yí3ac t ppter ipfius parricipationem:« ideo bec 
oruifio maxime accidit querimr aim oulce 
do cómifceatur cũ alijs ſapoꝛibꝰ ficut cũ inſipido ⁊ vnctuo 
fo: quare nõ recipit dulcedo cõmixta diuerũtatẽ p ipſoꝛu⸗ 
cõmixtionẽ ficut p cõmixtionẽ aum alijs. 8d hoc dicendũ ꝙ 
cũ in oibus nata e(t dulcedo cómifcenzted cũ ali) ab bis fint 
excellentes:occultant ipfiusvirtutem: vt fapo: a dulcedine 
nequeat oenoian. Oed cuz iftis b5oulcedo in fua cómizzo 
nctemperamentü pzopter iloz p:opo:tionem ad ipfam:et 
ideo hec cõmixtio confideratur in fcictia.Q4T narro (olera 
ri quarc nonoíuidatur dulcedo pura ficut cómirta.zd boc 
dicẽdum eft ꝙ poc eft:q: puritas eft vnifozmis in ſpecie ba 
bens denominationem a dulcoꝛis dñio:⁊ ideo non diuidi 
committa vero pꝛopter commixtoꝝ diuerſitatem in fpecie 
diuerſatur:⁊ ideo otuifionem recipit. CQuinto folet ques 
ri cuius fit oíurfio dulcedinis per ſpecies pzedictas. zid boc 
dicendum eft p eft equíuoa ín fuas fignificaroncs: vet vt 
verius oicarur: [ín fuas fignificationes.t oe fapoze 
dulci hec pertracrata ſufficiant. 
(C7 eco. xvij. 

¶ Dulcedo enim quadrupliciter diuiditur. Aut 
cif; dulcedo eft pura q̃litatuʒ quattuoꝛ cõtẽtiua me 
diocriter.i.calid.frigið.ſic.⁊humið.Hec em̃ dulcedo 
inuenit᷑ isuccara, ur groſſitudini⁊ viſcoſitati ↄmix 
ta.dec aũt ín oacrylis ⁊ qͥbuſlibet ex melle pafta 
cõfectis iueniéda eft. zur nó ſapoꝛi omittat pio 
rü goſſities € intẽperamẽtũ mutata: ev paruitare 
in fuí multitudinẽ redacta. vii fir cà puirat; calozisc 
puiratis dulcedinis ſicut in malifaranaris. Ideoq; 
mín? calida ⁊ magis eft hũida oulcedie pura. Zur 
acumini cõmixta:cuius bumozes groſſi ín ſubtilita/ 
te ⁊ ex multitudine in paruã ſiccitatem ſunt mutati. 
vnde ⁊ dulcedo fut acuminis eft pꝛeſtita ſicut in mcd 
le apuʒ. Hec aud oulcedo cft calídío: ⁊ ceterís mi 
nis humida.Dulcedo pura acumínez viſcoſitate ex 
pcdirazmediocritarem 7 tempcramérum tigníficatz 
4 bec humane cõplexioni eft affimílanda.€. Ima 
na autem complexio temperate eft calida ⁊ bumida 
ín fecfido gradu.ſiliter pura oulcedo: vnde ⁊ mẽbꝛa 
quodãmodo funt atfectanría ⁊ pluſqᷓ digerere pof? 
ſunt recipientia. Ideoq; aliquãdo quedã dulcia ſu⸗ 
perflua circa ſubtiles venas remanentia:que a ma⸗ 
guis diuiduntur venis a gibbo pꝛocedentibus epa⸗ 
tis qo cõcauũ vocatur ab anatomicis:⁊ ab altera 
vena epatis tn ſima quevocarur poꝛta:vbi earü iun 
gũtur extrema:in eiſdem ſubtilibus groffirícs coté 


ſtipationis generatur.maxime ũ ibidem antiquam 


inuenerit duritiẽ:⁊ dulcedo aliquid habuerit viſcoũ 


tatis ficut ex dactxlis ín melle ⁊ paſta cõfectis. Dul 
cedo enim viſcoſa epaci « ſpleni maxime cft nociua 


duplici ct caufa. Cina quia ei? oppilatio durioꝛ cft z 

uia citiꝰ ꝑ vicinoſa: en 

dc augmentata inflationis « ragítus cft caufa: ec 
íg 


Liber 


interpolatiõis febꝛis Sutotíua facilis; ⁊ naturaliter 
ín fumoſitatẽ cholexicã cõuerſiua accidentaliter⁊ in 
putredinem ⁊ oppilationẽ. vnde fDal.£ um epar ct 
fplen babent groſſitiem:percuſſio ⁊ nocumentũ ma⸗ 
xime fiũt pcr abí ⁊ potus dulcedinẽ:maxime fi i his 
mẽbꝛꝭ durities ⁊ groſſities fuerit⁊ oꝛa ſtricta ſunt.te 
ftatur qð ín melle apũvidemꝰ qp ſubtiliatione ⁊ acu⸗ 
mine fut nocitiuũ cft oppilatiõi fplenís« epatis: nift 
aum oulcedíné fuam minuimus tncifiuis ⁊ fubtilitaz 
tía rcbus ficut foꝛti aceto 7 fimilib? , ende etiã ori? 
mel groſſitiei epatís z venarum fplenis valde iuua⸗ 
tiuũ cft.ticut Galł.oximel q: non rantü babet bozrí 
bilitatẽ ſapoꝛis quãtũ cetera inciſiua. 3n b etiã ꝙ 
neg ſtomachũ iuuat vel nocet:niſi cũ ipfi ſtomacho 
fit nimía ſiccitas:⁊ in humoꝛibus fübtiliandis ⁊ mũ 
dificãdis aptiſſimum eſt:maxime ſi ex ſquillitico fiat 
idcoq; oppilatiõibus ſplenis vtiliꝰſquilliticũ oximel 
qꝛ ſpien plus patit᷑ ppter dulcedinẽ qᷓ cpar duabus 
cc caufis. Gina q: vene ſplenis ſũt ſtrictioꝛes:⁊ actio 
nce ſuc naturales ĩ co ſũnt dcbilioꝛes: qm in epate 
bcactioncs finr inbabitantes c inde pꝛocedentes. 
In ſplene vᷣo adunatc fuperfiuíratce: cii fuc ſtrictio 
rcs tint vic: ⁊ he actiones fibi ocfecriffimc: oulccdo 
plus fibí noceat neceffe cft. Sccida qꝛ cũ fplen natu 
ralíter trapat ſanguinis feces:fit vitiur in groffitie 
oppilarióis.f£ oftar ergo eſſe neceſſariũ oximel fquil 
liticũ. Gał.groſſis humoꝛibꝰ ín coꝛpoꝛe coadunatis 
vtiliſſimũ eſt nõ euitare ſquilliticũ acetũ vel oximel 
ſuũ:ꝙ experimẽtis teftat q̃ ipſe ſe pꝛobaſſe fatetur. 
Oulti inquit pfectefucrüt ſanati ⁊ a doloꝛibus fo 
luci arteticis cà ſquillitici aceti ⁊ ſui oximellis: pfe^ 
cte tñ ſanos cffe volẽtes eti tẽperato ops exercitio:⁊ 
cõueniẽti oictac fitib?. iPulcedo fi fit ifipidítati mic 
ta:⁊ fuis biosib?mult] oomínet fubtiliras:fir minoꝛ 
calídirasz maío; c? büidiras dp in dulcedine pura , 
viic oulcedo eft minoꝛata⁊ ad ſapoꝛi ppinq. ofir2 
mat᷑ boc q: ois humoꝛ oulcis miti? ad mínozaf fua 
dulcedine. Et inde fruct? arboꝛis bꝛeuiſſime terre ví 
cine míno: eft ín oulcedínc: qp peere ⁊ a terra remo 
tc: q: hũoꝛes a terra aſcẽdẽtes psi? venit ad fruc? 
ppindtare vie dp digerant᷑ ⁊ coagulenfc i oulcedine 
tranfducant. piocere aiit arbozís bamoꝛes ſibi ater 
ra veniẽtes nó pertingũt ad fruc? niii cũ lõgitudi⸗ 
tudine vie oígcrantz coagulentz ín dulcedinẽ dedu 
cant᷑. Dulcedo vᷣo aquoſa míno: ẽ d» pura: ⁊ oppila? 
tío quam generat faciliꝰdiſſoluit᷑ dp à fit ec pura.Si 
aüt aliqua ré inueníat cui? ſubſtãtia oura ſit:⁊ vifco 
fa ficut dꝛagagañ.citius inuifcat c folidaf qz mébzis 
aſſimilat᷑ pptcr groffitiem vifcofitatis  oulcedínis. 
iDulcedo vᷣo acumini cõmirta cii ci? hñoꝛes finr par 
uiſſimi z acuti:qᷓ pura crít maíor? calor? ⁊ büíditatT 
mínort vri cal-eft « fict finc fcoi grad? : q: vicina eft 
medíocrirati ⁊ tépcraméro:müdificadi « laudi fub 
tiliãdi groffas ftomacbi hũiditates virtuſioꝛ ẽ:mũ⸗ 
dificat em̃ groſos bũoꝛes⁊ putridos:ex ſiccitate au 
t£ fua q: acumini cft ppind:pügit inteſtina c mouet 
ad cíbífeces expellẽdas.vñ « in bís fecib? eft ꝓnioꝛ 
emittẽdis di cibis ꝑfoꝛãdis.oppilatiões atit míno 
reafacit qp puriras oulcedínie , Dulcedo vnctuofa 


caloꝛẽ⁊ mollitiẽ i fiic ſcði gradus fit zínde vícinat 
dulcediniĩ fapozolitarc: idco cft müdificariua ⁊ mol 
lificatiua:hũoꝛes ſui tñ mmulzü fiũt groffiz viz ſenſuũ 
funt grauatiui tardiin poꝛis ꝑfoꝛãdis⁊ duri ad dige 
rẽdũ ca mẽbꝛis oiffoluendá, grauiſſimi cà vnctuofi 
tatís fuc c viſcoſitatis 7 fo hũoꝛũ groſſitiei:vñ ec 
maxicoppilaat poziz fumi dlaudim£ in interioꝛibus 
venis c membꝛis 2cauís. ídeogs cbulliüt fumi dolo 
rum generatiui c pungitiui. ] : 
3n bac pte oefcedir ad actiócs oulcedínís ſpeciales ⁊ ſpẽ 
rü ci? epatioib?ouicedinis:filiter dicẽcdũ eft oc opario 
mb?oulcedínis pure vLaltjs ſapoꝛibꝰ »mírte. Zoiuifto.g5io 
uidif b pars iouas ꝑtes:ĩ jrà pma diuidit fpes oulcedinis 
Q »fiftüt t fimplcitatet mixtiõc. 3n fcóa.f.in hac: Mulce do 
$opura acumine  vifcofitate erpedira tc. agit de actiõibꝰ 
fpérus cius. Pꝛima auté eft mdíui(a, Secunda autẽ diuidit᷑ 
ín quinq; partes $m numerü fpeaerü cius. In quara pma 
agit de actionibus oulcis puri. 3in ſcða.ſ. in bac: Dulcedo 
vifcofa epati c fpleni.agit oc actionibus dulcis vifcofo có» 
mixti. 3n tertía.f. ín bac: Dulcedo inſipiditati cómírta tc. 
agiroe actionibus oulcis ínfipido cómirti. In quarta. f. ín 
pacDulcedo acumini attinẽs ⁊c.agit oe actionibus oulcis 
acuto admixti. 3n quínra.fin bac: gOulcedo vnctuofa calo 
ré ⁊ moliitiẽ ín fine ſecũdi gradus ſignificat ⁊c.agit oc actío 
nibus dulcis vnctuofo cómirti.7 fic funt fer partes ín pfen 
ti fpeculatióc, sLírca pmá parté tale aſſigt duuſionẽ dulcis. 
quoddi eft purũ:qͥddã vitcofitatt 5mírtü:dddà ínfipido ín 
quo eft multa dumiditas ⁊ frígiditas:quoddaà acuto. sCirca 
pꝛimã parte fcóe partís agit oc actionibus purí dulcis ot» 
cẽs:dulce purü tẽperatũ eſt nutrimẽtũ multü inferẽs: ⁊ iõ 
cũ fit delectabile attrabit ín magna q̃ntitate a mẽbꝛis:⁊ io 
replet ⁊ oppílat venas epatis:⁊ hoc maxĩe operat᷑ cii ps ali 
Quá vifcofitaté.£trca (cóam parté amt oc acmóib? dulcis vi 
fcofo admixti:⁊ quinq; ꝓponit. Pumo dicit ꝙ oulce viſco 
fum oppilat cpar 4 fj pptcr groſſitiẽ ⁊ putredíne: vn» 
de generat fumü putrídü ⁊ febze9 ínterpolatas oe matería 
grofía. Secüdooftéditp aucto.Sał.ꝙ maame drcacpar c 
fi Sr prsr ede i api poulce: c marie cü vene funt 
auſe:⁊ ín eis funtfupfluítates oure: c bocoperat mel du 
rü.Zertío ofiditqp »fectio oximelthãcoppilationẽ remouct 
Lr pies — maric fquillíticü in cuíus aceto po 
nit fquilla q eft cepe marinũ Quarto oftédit qmag] accidit 
oppilatío fplení dp epati: t ídco pl? cópetit eorimel «ma 
rime fquilliticit.z buius oppilationis oue ſunt cauſe. Pꝛĩa 
eft ftrícrura venaz coebilitas virtutis fplenís mato: 
da cft officii ſplenis ín fecibus fanguinis attrapedis, £ir» 
Ca tertiã parte agit de actiõibus dulcis infipido admírti:et 
ín illa parte tria pponít. f»:ímo oícit ꝙ bocoulce p?bs fri 
giditatẽ ⁊ hũiditatẽ d» puri. Secüdo boc cofirmatp experi 
mẽtũ in aqua:d o£ oulce diminuit:⁊ in arboꝛe q cũ eft pꝛꝛo⸗ 
ima terre fruct? mín? oulces pducit. ppter b:euítate vie 
cus nutrimẽtũ qð eft matería fructuü nó cóplete digerit: 
cũ aũt eſt eleuata dulcioꝛes pducit ppter digeſtionẽ nutri 
mentíin via longinqua.Tertio cõcludit actiones huiꝰ dul⸗ 
cis dicẽs co D oulce mín? bs dulcedinis ⁊ oppilationẽ facit 
magl oíffolub(le:fs inuẽta i coꝛpe re dura ci inuifcaf t mé» 
bꝛis adheret. Circa quartá ꝑtẽ agit oe actióíb? dulcis acus 
to mirti:dicẽs ꝙ eft bns dñlum caliditatis t ſiccitatis:ope⸗ 
ratur ergo ad mundificationefecü ⁊ groſſoꝝ humoꝝ:⁊ pit 
gendo mouet inteſtina ad feces emittẽdas:⁊ ió plus eft iu» 
uás ad expulſionẽ fecii d» ad ciboz penetrationt: 7 paucas 
facitoppillationes.s£írca quíntà parté agit oe acioib? oul 
cie vnctuofo admixti:cuius opatiões funt mücificare mol 
lificare groffos hũoꝛes gñare: oui fenfus qrauát:« 0c faci? 
li oíffotuum£ ⁊ posi claudunt « fumis rcrentie ebulliunt t 
mo:bos amant ⁊ puncture? febzes.c ín boc terminaf bec 
pars.¶ £irca bancoulcedint qᷣnq; ínouirütur."P» simum 
eft oc oulcedíne pura.Scóm eft oe dulcedine vifcofitati có 
mirta. Tertium eſt de oulcedie (nfipiditat admirta. uar 
tum eft oe oulcedinc acumíni commirta. € uintü cft oe oul 


Dietarũ vniuerſalium. 


cedine vnctuoſit ati commixta. 

o pꝛimnũ pcedif boc mõ:qrit oc oulcedíne pura be 
qua pꝛimõ q̃ritur: vtrũ marime nutnat:⁊videt qficq: fm 
y(aac marie téperata cítz c marime ſitis bumane cóplerio? 
ni:fed o£ tale multi nutrit:ó oulcedo pura multum nutrit. 
fid oppofit eft illud q videmus in 3uccara ⁊ multe als 
Q cũ Dabcát oulcediné purs nó mulrü nutriüt, dd boc etia⸗ 


1£ ft er cóplerío ouplezzfira 7 radicalís:c fluens, c fica eft 
interverã tẽperantiã c nel d qood aũt ẽ in fcóo cra 
du:⁊ huic ðꝛ dulcedo aſſimilari:⁊ tñ vtriq; cft ꝓpoꝛtiona⸗ 
lis fm pꝛius ⁊ poſterius. CQuarto queritur vtrum purus 
dulce affimiletur cõplexioni humane:videtur em ꝙ ei non. 
affimüc£.q: fm Auicẽ.impoſſibile eft ouo indiuidua eiuſdẽ 
fpecici aflociari in cadem cõplexione punctali: vel ería ouo 
diuerſa membza:ergo multofoztíus neq oulce in nutrime 
to cum ſit diuerſe fpeciei ab bumana — bocot 
cendü qp affimilatío eſtduplex.Ana eft $m fimiles cõplexio 
"nes Pm quá affimílat vníus bois cozpus coꝛpoꝛi alterius: c 
- bocmónon eft aſſimilatio oulcis ad coꝛpꝰ bumana. eft au 
temalia in vianutriméti fm quà nutrímétü 9: file q3 exñs 
téperatü refpectu bumane cõplexiõismõ ertrabtt ipfam a 
fuo tẽperamẽto:immo ipam ín co 2feruatzficut pʒ ín carne 
pulloꝝ:⁊ boc mó oulce purum 9; effc fite cõplexioni.huma 
ne.oẽs aũt hmõi queftiones cões funt c volatiles. 
"AT Circa fcóm ꝓceditur boc mõ:queritur oc dulci cõmixto 
- wifcofitatizoe quo drítur pꝛimo vtrũ multü nutriat:⁊videt᷑ 
qnó.3llud parü nutmt naturatr qð cus difficultate tráfdu 
cit ín fozmà fanguimie:fed oia grofía vifcofa funt pmói: et 
- etiiplura mala faciũt d ponit yfaaciq: oppilant lubꝛicant 
alíos cibos ⁊ fací(ütindigeftos a ffomacbo recedere ⁊ inte⸗ 
ſtina lubꝛicãt:ergo oulce admixtũ vifcofitati minime nutrit 
Ad oppofitii eft auctoꝛitas yſaac dicẽtis:ꝙ oulce multü nu 
trit: marie fi fit fubftátia fua aliquárulü viſcoſa.Ad boc oí 
cendi ꝙ onlce aliquãtulũ admixtũ vifcofitati multũ nutrit 
X càbuíus eſt:qꝛ róne dulcedinis ⁊ amícabilítatís cum me 
b:ís ⁊ affimilationis cái natura bumana:c róne ſue purita⸗ 
tis multü nutrítnaturafr.róne $o fue groffitiei t vifcofitas 
u multü immoꝛatur ín meb:is ipa confo:tans: c fic multo 
p'usnatritaccídentaliter:z (dco plus videtur in ↄfoꝛtatio 
ne c fo:títudíne meb:os dÉheranda d in cuftodía fanraris 
erbibendi. Ad ronem att ín ↄtrarium Dicendum g illa im 
pedünenta nõ ínfünt ould vífcofo quãtũ ad nutrimẽtũ 3c 


Fo .vxliiij. 


cidentale:ſed quãtũ ad naturale:⁊ iteꝝ groſſitiẽ ſuaʒ repꝛi 
mũt puritas ⁊ caliditas ⁊tẽperãtia:⁊ aue ↄditiões oulccdt 
nis.tale aũt dulce [anis exbibẽuũ cft ⁊ virtute foꝛtẽ hñtibꝰ 
€ Sco q̃rit quó dulce vitcofum gneroppilationes cũ fit 
ludꝛicatiuũ:⁊ quó fücaurrere pofíumus nocumeto ci?, aid 
bocoicendi ꝙ vna cà eft a parte recipienti ficut ouriace 
copofinonis 7 mcaruü ftrictura t vcaaz:ficut prs in venis 
paruis cpat!. iiia cà eft a pre ipfius oulcis vifcofi:c bec eft 
mulripler,&ina € a ptc ouicedie: c beceft q: tua delectatio 
ne c amicabilicatióc multü atzrabitur ⁊ retinet a mébzs:t 
replet mẽbꝛa virra naturalem coz exigentiam.⁊ irerü cum. 
oulcefunderur in groffa fubftanna ronem bs oppilandi dl 
parte vero viſcoſitatis eftaliaca rone grofi.nei ruoftantie 
X adberenne cum mẽebꝛis:ficut enis teſtat pbs: viſcoſuʒꝭ eft 
cuius partes coberent adinuicem vt catene. Souccurrenc 
cft aũt talibus ficut teftatur yiaaccum aceto in abis appo 
ſito:cum orimelie bibendo: cum aceto ſquilutico:⁊ cũ ort 
melle ſquillitico:⁊ cum talibus que fie vebementi caleta» 
crionc diuretica criftétia funrinafiua 7 fübnistiua € groſ 
fo:um bumozum remotiua C "zertio quentur pꝛopter jd 
Dulce vifcofum potius generat oppilaBones circa venas 
cpane ⁊ fplenie magis; t non drca pulmonem ⁊ cine ves 
nas.Zd bocorcendum ꝙ huius ſolutio babetur in dietis 
partícularibus: in commento ſupꝛa regimen acuroz. Cie 
ne enim epatis 7 fplenis funr ample in pᷣncipio  ftriccci ñ 
ne: ⁊ iõ cum p amplitudine pzincipr) mua reapiat : c inf 
nemultü claudat᷑:ſunt babiles aa oppilanócs. ziddit etiã 
buic cáe ꝙ gó tãta nutrimẽti quáriras ad pulmonẽ ⁊ ci?ve 
nas ꝑuenit:quãta ad epar⁊ ſplenẽ⁊ ipozvenas:cü ad epar 
oes bumo:es ↄcurrãt cü fir ccz gñatiuũ epar: ac fplenevo 
oẽs feces 2gregant.« in ipo colantur oẽs rᷣces ianguiras, 
¶ Quarto qͥritur quó oppiiarióes a dulci ꝓuenientes fiüt 
multũ in ſplene:videtur er oppoſitũ:qꝛ egritudines pue» 
nientes in mẽbꝛo ez nutrimẽto maxime pueniant ex iuo d 
iliud mẽbꝛũ naruratr nurrirur &m fimirudine fue cóplezio 
nis:í5fple eft mẽbꝛũ melácbolcü: c ci? nutrimẽtũ eít fite:ó 
cũ zale firoppcfirü duici:dulce em eft caudü c humicũ rem 
perate:ex ouid nutrimẽto nó oir oppüationes in ſplenege 
nerari.ad oppofitü eft illud qð reftat yí3ac. Sd bocoice dũ 
ꝙ ficuc tefta£ yíaaccboc otingir pprer ouas cãs:vna ẽ ſtri 
ctura venarũ iplenis c oebiliras tue virtutis:alia cá eft: qz 
fplé recipit oẽs fanguis feces:⁊ iõ sroflioz nutrif nutrimẽ 
to:cuiꝰ adunatio gnat in ipſo oppiſationes. ¶ Quinto q̃rit 
quó dulcedo talis eft gñatiua febꝛis interpolare:videt᷑ enis 
oppoſitũ:febꝛis em interpolata fit oc materia ↄtenta extra 
venas:continua vero oe materia in venis ↄtẽta:hec aurem 
materia nutrimẽti dulcis viſcoſi intra venas ↄtinet᷑:in qo? 
facit oppilationes:gᷣ poti? videt᷑ share febꝛẽ ↄtinus dp incer 
polatã.Ad hoc dicũt qdà cp bec materia nó eft cá febzis in⸗ 
terpolate:fs eft cá recidiuationis eiꝰ.Alij aũt dicũt ꝙ febꝛis 
ↄtinua fit ez materia ↄtẽta ín venis ꝑuis:⁊ iõ pori? gñat in 
terpolatã d ↄtinuã.Atr aũt dicẽdũ eft cp ꝓpter ↄtinẽtiã in 
venis nõ ðꝛ bec matena gnare febꝛẽ:ſed ppter fui exuberã 
tiã ⁊ groſſitiẽ c viſcoñtatem:exuberat em in venis ⁊ extra 
t putreſcit:⁊ eft dura groſſa ⁊ viſcoſa: c io eft longe 
mo:e t tardi motus: iõ er ipfa febꝛis interpolara gñatur: 
Q ex materia rardi motus generari foletzeripía etiam mace 
ria eleuantur fumi cbolería ad caput:⁊ idco fenrirur doloꝛ 
in capite c incendium, — 
€ TAirca tertia aüt qrit 9e oulcedíne inſipiditati admirta 
de Q pꝛimo qnt ꝓpter ad marie diminuit᷑ oulce p admiro 
ne fui c infipídozvidet er oppoſitũ. 3nfipiditas cnim eft 
marime paſſibilis ⁊ maxime materialis: ó mín?vinat oulce 
doabipa qᷓ abaltjs ſaporibꝰ:g oulcedo pmírra alijs fapozí 
bus debilioꝛ erít in fua (pecie d ꝑmitta infipidiran. Ad op 
pofitii cft illud qð teftat v(3ac ãd bocoícedü ꝙ cũ inſipi⸗ 
ditas babeat materia hũiditatis ⁊ frigiditatis adíe p acmix 
tionc dulcedinis cii ípa retũdit᷑ calidítas er fpiffitudo oulce 
dinis 7 tẽdit ad ſapoꝛẽ aquoſum:⁊ fic dulcedo oebilita£ et 
líjdio: ⁊ aquofio: efficitur:ficut psin melle cin 2fiib? oul 
cedinem babénbus. sd róncm dicẽdũ ꝙ oulcedo admira 
alij faposi ficut amaro minꝰhʒ oc fua fpecie:fi ín equali quá 
f iij 


Liber 


titate fit mixtio vtrobiq;: fed tii dulcedo talis cft maioꝛis 
actionis:⁊ magis mouet fenfum ꝓpter cõmixtionẽ cũ alio 
lapore qui » Oc actionc:fed dulcedo infi piditatí com 
mirta effiat fcnfibílis z oebilís actionis in fua fpccie:et in 
ſpecie aliaitus ſapoꝛis:qꝛ infipidítas eiꝰactionẽ debilitat:⁊ 
no dat ei maioꝛẽ virtute al ter? ſpeciei:ſed pmixta alij ſapo 
ríquis ꝑ ipᷣm ſua retũdit virtus:tñ bs virtutem intenſam 
actiuas a fpecie alteriꝰ ſapoꝛis fibi comirtt Itẽ peccat b rà 
qꝛ nõ cõparat — oulcedine infipíditati aàmirtas eidem 
admírte alijs ſapoꝛibꝰ:ſed foli purc dulcedini. ¶ Scdo qri 
tur ppter qd oppilatio quam gñat oulcedo innpiditati ad 
mirta cft facilio:s oiffolntionís cii fit frigidio::frigiditatis 
aũt eft multũ oppilare ⁊ cópzimerc, zd bocoicédum ꝙ bec 
dulcedo cft ligdio: ⁊ fubtilio: oulcedine pura: c1ó ari?ftuit 
⁊ oiflolui£ a mẽbꝛis 7 venis ín dbus facit oppilationes, zd 
ronem aũt dicẽdũ v frigiditas nó ↄpꝛimit c oppilat nífi ci 
materiam pparatam ficutmateríam groffam vifco 

fam babíiem ad comp:effionem copptationcm. : 
¶ Mirca quartũ qrit oe dulcedine acumini admírta ; óc q 
Qrit pꝛimo p quà viã adiuuat virtute expulſiuã: videt em. 
oppofitü:q; fm Auicen.⁊ alíos auctoꝛes erpulfiua viget p 
frigidũ « piidii:f5 b oulcedo ſicut vfaac teſtat:attinet fica 
tan c caliditan:á nó iuuat virtute ecpulfiua. Scða ratio ad 
idé pec eft:cü em feces in vifceribus deſiccãtur:dureſcũt et 
generãt tenafmó ⁊ fiunt ínbabiles ad expulſionẽ:ſed p talẽ 
Dutcediné ficut p oulcedinem mellis:ficut teftatur yfaac:fe 
ces octiccantur:á p tps fiunt inbabiles ad expulſioñẽ: ergo 
hec dulcedo potius ipedit virtutẽ eppulfiuá ꝙᷓ ipfam iuuet 
zidoppofitü proni decur vy bocoicédü qp cà erpulfios 
nis fecũ:⁊ iuuãs ecpulfiuá eft mttiplex. Uuna eft bumíditas 
Kcces diſſoluẽs ⁊ mollificás ⁊ liqͥdas reddens c lubꝛicas et 
Habiles ad expulſionẽ:⁊ fim hãc cám nó eft dulcedo acumi 
ni admixta adiuuãs ad fecũ expulſionẽ.Scða cá eft moꝛdi⸗ 
«atio inteſtinoꝝ:ꝑ quà ipa inteſtina exctatur ad expulſio⸗ 
nẽ ⁊ feci depoñtionẽ.Tertia eft mũdificatio  abfterfio ct 
excolatio hũoꝝ ⁊ fecũ:⁊ p bas duas diſpoſinones oulcedo 
acumini admixta eft cã expulfionis fecũ:⁊ etiã cà adiuuans 
cxpulſiuã vᷣtutẽ. CScðo rif quõ becoulcedo eſt minꝰpꝛõ 
pta ad oppílatiócs gñandas d? dulcedo pura: vídef em op 
poſitũ ci becoulcedo ourío: ſit:⁊ iteꝝ penetrabilio: venaz, 
ci igitur venas ín pzíncipío latas c ín fine ftrictas q funt in 
fplene ⁊ epate penetraueritzín magna quátitate ín ipfis re 
apic£ ppter fuí duriciẽ ⁊ multã quátitaté oppilationes ín 

. Ápfis maríme gnat. Zid oppofitü cft aucro.yfaac. ld hoc di 
cedi ꝙ dulcedo ppter futi acumẽ acqrit ſibi fubtilitate per 
quà nó tm in mébzis ĩmoꝛat᷑ ipareplée Coppilás;cíó pros 
pter ſuũ acumé mẽbꝛa ad expiilfionẽ moꝛdicãdo excitat:et 
iterũ multũ eft mũdiſcatiua ⁊ excolatiua ⁊ fec groſſarum 
diſſolutiua:⁊ ficoppilatióís cám remouet:⁊ iterũ diſſoluit 
hũoꝛes ⁊ ſubtiliat ne ad oppilationẽ gñandã aggregent᷑:⁊ 
fic minus eft ci oppilatiõis qᷓ dulcedo pura. 3Ró aũt ſoluit᷑ 
pP q ficutcft fübnlis becoulccdo ad penctrádi:fitr ad er» 
eüdü:quís nó tim pp venaꝝ diſponẽ:ſubtiliat᷑ tñ in ipſis p 
digeſtionẽ ⁊ fic cito crít vel ín mẽbꝛoꝝ 2uerti£nutrimétus., 


boc etín fangniné ouertat:fed oulcedo talis ficat teftatur 
yfaacimo cft babilis ad 2uerfion£ in ſanguinẽ:neq; ſangui 
négnatlaudabilé imo in putredíne 2uertitur:ó pec oulcco 
do nó multü nutrit. Ad boc dicẽdũ ꝙ becouleedo multi nu 
trit accidétalr : q: ꝓpter fia groffiticm multũ immoꝛat᷑ in 
mẽdris tpfa cófo:tans:parum adt naturaliter nutrit:qꝛ tar⸗ 
de conuertítur in foꝛmam fanguine: vnde confo:xtar in fot» 
títudíne cozpozís perquirenda: c babennbus virtute foꝛtẽ 
⁊ non in ſanitate cuftodienda: 4 habentibus virtutem ocbi 
lem. ¶ Tertio queritur ppter quam cauſam hec dulcedo 
marime parata eft putretactioni:videtur em oppofitü cum 
fit calida: c calidi fm pbm i quarto metheoꝛoꝝ:reſiſtat pu 
trefactiont. id hoc dicẽdum q hec dulcedo maxime parat 
putrefactioni pꝛopter tres caufas. Una accipitur a. otfpofi 
tionibus qualitatũ ſuarũ.eſt em calida ⁊ bumidaz putreta 
eno viget per calidum ⁊ bumidus:nifi calidum fit excellẽs 
⁊ ficfoluitur rõ.Alia cá accipitur a natura fubftautie ſue:eſt 
enim fubftantie groſſe vifcofc:c idco remanet m concauita 
tibus membꝛoꝝ c non euentatur neq oepuratur p fumoz 
exhalationem:⁊ concipit $m banc víam calozem innaruras 
lem putredinalem.Alia caufa accipitur aparte indigeſtibili 
tatis fuczratione cuius non ocpuratur neq fübtitíatur: im 
mo indigefta manens putredini apparatur,z oec fapozibus 
iftis dicta ſufficiant. 
Lectio. xviij. 

€ Anctuoſitas ergo parum eft nutritiua coꝛpoꝛis 
q: parua quatiras fut inflar farurar:mozarurg ibi z 
crefcit. 3Sarua $ quátítas vnctuoſitatis tãtũ ipletz 
quanti ⁊ multi alij cibi. vndc « oppilationes fuc ad. 
farandus futirourc. Inde Hippo.Cibi oulcce ⁊ vn 
ctuoſi cito faturac. Cinctuofi ouabus et caufis. Cina 
caufa fue enctuofitatís 7 oleofiratís cibis innatan⸗ 
tis:⁊ oígercre pbibentis:d cũ incipiunt oígert: mol 
lificant villos ftomacbi c lubsicant cibi anted fint 
digeſti. Scða:qꝛ qð tãtillũ inde ad venas carus ve⸗ 
nit:eaꝝ ↄcauitates implet ⁊ arefcere facit:⁊ claudẽs 
illum ibi appetitiuamvirtutẽ oetrabit'ab alijs appe 
rendís. Ideoq; appetitus auferunt deſideria. Dul⸗ 
ccs cito faturant:q; cum mẽbꝛa delectent:cogũt ca 
multo plus oe cis tibi attrabercz vade venas ⁊ cóca 
uítates coz memb:oz diro implent. THon crgo dele⸗ 
ctantur mẽbꝛa ad alía inquirenda.Amaritudo aute 
caloze fuii ín tertio gradu denunciat eſſe. ſiccitatẽ ves 
roin fcóo.ende ín fuís bumozibus terreftría ⁊ grof 
ſities dñantur. Ideoq; ponticitarem quandam bs: ! 
fed cum fo:tírudine fut caloꝛis inciſtua 7 oeficcatiua 
eft groffi bumosis quí ín epate cft z venis:vñ ⁊ ama 
ritudo eius diuretica eft.menftrua pꝛouocat:exterio ; 





ra coꝛpoꝛis mundificat a fcabíc z moꝛphea:⁊ parum f; 
coꝛpoꝛis cft nutritiua:quia a ſapoꝛe oulccdíne rez] jr 
mora cft. Zippetitum tamen ercítat ouplíci oe caufal x » 
Cina quía vírtus fua inciſiua venarum apcrit o:3:zj27- 
ſubtiliat cibos perplurimumq; deſiccat.Scða quía 
eft ſtiptica:et ſubſtantiam ciboꝛum adunat euacuãs 
concauitatem membꝛoꝛum cum cibos in vnum con⸗ 


€ Xirca qntũ q̃rit de dulcedine vnctuoſitati pmixta:de d q 
n£ pꝛimo vtrũ fit calídio: d dulcedo pura:⁊ videt qp nó: qz 
bumidüretüdit virtutẽ caloꝛis:ſiccũ $0 eft lima cał ei acus 
men pítás : g cü becoulcedofitbumidio: d? oulcedo pura 
minoꝛis eft caliditatio. Ad oppofitü eft auicto.yfaac ponene 
tis ípam effe ín fine fcoi ar. ín calidítate:pura 9o eft ín 
medio ſcði.Ad B dicẽdũ q'oulcedo pmírta venctuofitati eft 
calidío: dulcedine pura:qꝛ oupler eft humidũ.ſ.aquoſum ⁊ 









bocp ↄetatem füá hebetatvirtutẽ caloꝛis.Aliud aũt eſtsn trabat.Ideoq; ín replendo illam vacuí 

— boc füfcitat virtute calidí c incendir ipam ficut —— * ——— 
pʒ in oleo ⁊ adipe c pice ⁊ ↄſitibus.⁊ ficfoluif rõð Sco 

— Bec bulccdo mulrá mumríat z magis roce alíe —— ſapoꝛe. £ apí.rj. 

⁊ videtur ꝙ ſic:q; foli ono fapozes maríme nutrit. f. oui « Lai apoꝛ cali Í . 
cís & enctuofus: illa ou " » urs ta calidus eft in quarto gradu 


i maríme nutrit ín eben 
conitigit.IDocíde vídet bacrónezq: ficutteftaf faac: ou 

cedo pmírta vifcofitati maxime nutrit:ſed talis eft bec qvn 
ctuofitatí ꝑmiſcet᷑:q¶ becoulcedo marie nutrit. ad oppofiz 
tũ eft bec rocillud em maxime nutrit qð marie habile eft ad 





: incidens ⁊ fuprilíans magis ceteris 
ſapoꝛibus. Eſt crgo ſubtilis z creitatiuus 
appetendi:quia cum inciſione:⁊ ſubtilitate fua oa 


Dietarum vniuerſalium. 


venarum mundificat:⁊ humiditates coꝛuʒ deſiccat. 
Oꝛ autem coꝛpus nutriat paruiſſimum eft; cr ideo 
plus medicinis qp cibis ſolis attinet. 
¶ De ſalſo. Capi.xij. 

Alſus ſignificat caloꝛem ⁊ ſiccitatem fuam 
eſſe ín ſecũdo gradu in fine:qꝛ fuí humoꝛes 
inter groffosz ſubtiles fant mediocres ter 
Sircitribus vicinãtes.vndevirtutẽ baber pü 

itiuam: lauantem:et coꝛpoꝛis afperítarem mundi 
ficantem: et humiditatem in pꝛimis oiffoluérem de⸗ 
índe ocficcantem , Molles ergo carnes indurat ec 


deſiccat. 
¶De acetoſo. Capi.riij. 
Cetoſus frigiditatem c ſiccitatem ín ſecũ⸗ 
£3. nido gradu eſſe denũciat:q: humoꝛes ſui ſub 
f tiles ſunt ⁊ penctrabiles; parü ramé terre 
ſtres:ideoq; perfozat  incidít groffos bito 
res:⁊ appetitũ comouer.boc aut facit tríb? oc cau 
fis. Una:q; fua frigiditate ⁊ ftípticitate adunat fub 
ftantíam ciborum vt quantitatẽ faciat paruam: íta 
locus vacuus remanet venarũ:⁊ cócauítates mébzo 
rum; vnde fuit neceffe nature cibi aliũ appetere : vt 
loca vacua valeat ímplere. Altera q: cii bumoxcs fuí 
in natura ⁊ fapoze fimiles fint melacbolicis bumo:i 
bus appetit generãt.augmẽtat᷑ ⁊ cõfoꝛtat appeti⸗ 
tus acetoſis bis humoꝛibus.Tertia qꝛ íincííióez fub 
tilitate fua diſſoluit᷑ ciboꝛũ groffitíes: ita venarum 
⁊ memb:oz emũdãtur feces. Ideoq; fuít caufa ín oí 
eſtiuavirtute cõfoꝛtanda:⁊ apperitiua reftauráda. 
bet ⁊ alíud pꝛopꝛiũ fübrilíado groſſos bumoꝛes: 
ín ftomacbo inuẽtos diſſoluit cos:ficqs venter fit fo^ 
lubilis. Si auté ftomacbum bumoꝛibus ſuperfluis 
inuenerint inanitum: deſiccant cfi ⁊ conſtipant. 
€ De inſipido. Capi.xiiij. 
Ine ſapoꝛe cibus eſt cũ ſapoꝛẽ ſicut aqua 
Pabet. nulla actio vel qualitas ſua inueni 
Q rrur aptioꝛ qp ſtomachi bumectatio : z fitis 
2*3 mitigatio: 7 propter bocad digerendũ ve 
locio:z min?nutribilís dp cibi alíj ſapoꝛouoꝛes. Quã 
titas autem ſui nutrimenti in groffitíc vcl ſubtuita⸗ 
te:velocitatevel tarditate cõſideratur ex ſubiecti fui 
ſpiſſitudine ⁊ rarítate: mollitie fiuc ouricic: vifcofi 
rate ⁊ ſimilibus.Exinde nurríméra fungoꝛũ aroffio 
ra t durioꝛa funt ad oígcrendum : p cucurbit arum. 
Cucurbitarum vero nutrímenra nutrimentis crífoz 
locanne ſunt groſſioꝛa.fungoꝛum propter folídírare 
⁊ duriciem.criſolocanne:pꝛopter molliciem ⁊ fubtili 
tatem.cucurbitarum:pꝛopter inter vtrũq; medíocrí 
tatem. Ande Gab. omnis res non ſapoꝛa naturali⸗ 
ter ficut fungi: fiuc artificialiter ficut lupini tantum 
bs nutrimenti z oíaeftíbilitatis in velocirate 7 tar^ 
ditate:quara eft oíuerfiras fai fabiectii ourície fiue 
mollicic:roffitíe: fiue fubrilitate.S5i eim ſubiecũ ví 
fcofum (it molle ficut crífolocina:fi ubſequitur dige 
ſtionis velocitas ⁊ expulñonis non tarditas. Si au 
Lem durũ ⁊ goſſum ſicut lupini: durius cft nutrimẽ⸗ 
Fur: e tardius ad expelenaum. Si antem medio 
cre ſicut cucurbita:medioc ſunt nutrimẽta. 









Fo.xlv. 


[s 'reftrcs funt vt frigidi (int c fica: neceſſe 





neniens ftomacbum cibis erinanitum:conttringit ⁊ 
confoꝛtat fozamína fua inferioꝛa: ende nímic confti» 
pationis fir caua. Si aurem inuencri ftomacous ci 
bis plenam:tunc bis ſupernatat cc goſſitie ſua:⁊ fu 
perioꝛem ſtomachum coadunat expꝛimens ſicut toꝛ 
cular a ſuperioꝛi olíuas, vnde fna foꝛamina dilatan⸗ 
tur inferioꝛa:⁊ emittuntur intus babita. Sicq; fic fo 
lutionis ventris accidentalis cauſa maxime fi virtu⸗ 
tem ſtomachi defectamvel mollem inuenerit in reti⸗ 
nendis cibarijs: « cibaria natura fuí mollitiua funt, 
Ande /Dal. pontíciras oefiderium cibi excitat:quia 
in primis ftomacbi cõſtringit fuperíoza eijciens con⸗ 
tenta.vnde pauperatur ín alliciendis cibis alijs fibi 
ſtomachus. Perueniens ergo eadẽ ponticitas vſq; 
ad venas ſuasſuccos ciboꝛum coadunat:⁊ loca mem 
b:o:um euaauat cogens membꝛa appetere alía, Itẽ 
IPip.oicit:amara:acura:acerofa:potica: omnia funr 
appetitus excitatiua. Amara z acuta: q? venarum 
aperitit oꝛa:⁊ groffa fübriliant cibaría plurimum oe 
ſiccantia 7 loca exinanientia. Pontica: q: ſubſtãtiã 
ciboꝛũ coadunantvt ſtomachũ cuacuẽt ⁊ venas. Zn 
de ſequitur vr exinanita ſatagant ín explẽdis fuisva. 
cuitatibus. Acetoſa pꝛopter vᷣtrũ faciunt hec. 
ſtipticis. Capi.xvj. 
Zipticoꝛũ actio fiue paſſio eadem cft que 


E pontícozum : fed ramen fübrilíoza funr: 
— quía fai bumoꝛes ínter fübriles ⁊ aroffos 
funt mediocres . ende ⁊ pozos pencetrant. 
ponticoꝛum bumo:cs: quía funt terreftres oure in⸗ 
terioꝛa coꝛpoꝛis funt penetrantcs: extrinfceus autẽ 
tantum opcramntes. 
¶ 0f actiones oulcis acit oe actionibus alio:um : c oi 
uiditur bec pars fm numeri aliozus fapoz ín octo partes, 
In pꝛima ergo acit oc vnctuoſo. 3n bacarir parte ouo p:o 
ponit. Pꝛimo affignat acriones eius dicens:ꝙ parü nutrit 
c multũ inflar: z parua etus quantitas tantum fatiat quan 
tum magna alio:ũ: c oppilationes difficilis aire faar, Se; 
cũdo fub aut᷑. Bał.cõparat eius actiones ad actiones ouL 
cis dicẽs qp vtrügs mulrum faríat:fs vnctuoſum cito fanatc 
multũ ppter ouas caufas. CIna eft innatatio ín ftomacboz 
impedimetii oígeftiois: c lubzicatio an digeſtionẽ. ſcða € re 
— mebꝛoꝝtꝑ quá ceſſat appetitꝰ. Dulce autem multus 
atiat ꝓpter magne quãtitatis eius attractionẽ a mebzis fà 
cti pzopter eíus oelectationem.s£írca 3marus fic pꝛocedit: 
t dicit ꝙ cft calidũ ín terno:ficai ín ſcõo:⁊ babet Quandam 
ſiccitatem rerreftre: ⁊ fiurum menftruouxim puocat:t coz 
pus mundíficat ab exterioꝛibus infectionib?: Secido icit 


€ parum nutrit psopter remotionem a oula-fcd cozfostat 
— Ier oua$ GiuT3s-vra ett ppter virtute fnzi- 






rite cin 


Tdiuidit:ſubtiliat:aperit: appetitũ excitat aperiendo: 
incidendo:mundiñcando nutrítzc plus compent in wa me» 
dicine dp abisCirca falfum dicit qp cft calidum « ficcam in fe 


inone fa^ '. 
rca acutũ oiat cp eft calidá in quarto gradu : coze 3, p 
c 


2,7 


Liber 


cando gradu:pũgit:lauat:aſpera mũdificat.pᷣmo diſſoluit: 
deinde deſiccat:molles carnes indurat.Xirca acetoſuʒ tria 
pꝛoponit:pᷣmo dicit qp cft frigidũ ⁊ ficus in tertio.ſubtiliat 
ppenetrat ⁊ incidit.Secũdo dicit ꝙ appetitũ cõſoꝛtat ꝓpter 
trcs cauſas. Puma eft coadunario partiuʒ ſtomachꝛ et cibi 
faciẽs inanitionẽ.Secũda eft vicinitas ad melãcholiã q̃ ape 
petitũ mouet.Tertia eft ínafiobumo:ü groſſoꝛũ c viarum 
apertio. Tertio oftendit bumo:cs groſſos a ſtomacho di⸗ 
uidit: fi plenũ ventre eis inueniat:diuidendo larat;fi autẽ 
vacui: ocficcádo coftipat, £Circa inſipidũ eria tria ꝓponit. 
Pꝛimo dicit ꝙ ppter humiditatẽ ftomacbü bumectat : fi» 
tim aufert; velodter digeritur:⁊ parũ nutrit, Secundo tà 
gitoiuerfitate fui nutrimeti: que confiftit ín fubftantia fub 
tii ⁊ groſſa:⁊ alijs conditionibus: bococdarat per erem» 
plum ínfuungis: qui fünt (n terra naſcẽtes quafi plante ros 
tunde figure: c oicuntur cõpinelli:⁊ funt groſſi nutrimenti, 
atriplices fubtilis.cucurbite mediocris . Zertio íntéríonem 
per ibat.»firmat $m quà infipidü babet diuerſitatẽ in quà 
titate nutrimenti ⁊ digeſtionis:⁊ ourítiem ⁊ mollitiẽ:ſubti 
litatẽ ⁊ groſſitiẽ: ſicut patet in fungis naturaliter inſipidis: 
⁊ lupinis q funt ſemina amara filia fabís : ⁊ oulcozant per 
oiuturna aque oulcis infufionc: c ín atriplice que naruralí 
tcr eft íübrilig; z ín curcubíta à cft mediocrís. £irca ponti» 
cum autem quinq; pꝛoponit. Pꝛimo dicit dq eftfrisidü et 
ficcii in fine tertij groſſos generat humoꝛes:⁊ vtentibꝰdie 
ta ſubtili non competit. Sccundo dicit ꝙ cófoztat appetitũ 
p:opter coadunationẽ a qua inanítío puenit.Zertio dicit cp 
conítipar os inferius fromacbt £laudédo ci ttomacbus ctt 
repletus; ⁊ maxime liquidis: laxat cõpꝛiimendo.Quarto có 
firmat intentionẽ p SaL dicentẽ ꝙ ponticũ cõtoꝛtat appeti 
tũ ꝓpter inanitioñnẽ quá fadt coꝛrugando.Quinto oftendit 
quomodo pótíai acetoſum⁊ amarũ inducunt differẽter vi 
qo:em appetitus dicẽs ꝙ appetitũ cõfoꝛtant:ſed differẽter 
Pm Hippo.amarũ ⁊ acutũ excitat appetitũ aperiẽdo cín 
cidendo:ponticũ coadunando:acetolum vtroq; modo.Cir 
ca ſtipticũ dicit p candem virtutẽ babet cü pontíco: fed ta⸗ 
mé ſubtilius eſt: ppter qð magis penetrat: c (deo fua actío 
máínus viget. cfic terminatur pars oe ſapoꝛibus. 
¶TIn bac preocto funr inqᷣtẽda Pm numerü faposti: et pꝛi 
mo queritur vtri vncruofum multum nutriat: ⁊ videtur 
q fic. lHurrimenti eft propter conſeruationẽ vite.fed dicit 
ps ín libꝛo oe mo:te c vita:ꝙ illud qð eft caufa vite eft bu 
midũ vnctuoſum aercti nó valde ficcabilezfed vnctuofus eft 
bmóí aereumcc.ergo maxime eonferuat vítà: fed omne qð 
maxime conferuat vitá maríme nutrit:ergovnctuofum ma 
rime nutrit. 8d oppofitum eft hecratio. Nibil quod tarde 
digeritur c locit digeſtionis refugit:maxime nutrit:ſed mí 
nime:ſed vnctuoſum eft hmõi: qꝛ ſupernatat ſtomacho:er 
go vnctuoſum minime nutrit.Ad boc dicendũ ꝙ ſapoꝛ dul⸗ 
as maxime nutrit.t poſt omnibꝰ alijs magis nutritvnctuo 
ſus:ſed minus d fapo:oulas.&d rationem dicenduʒ qp ou 
plex eft vnctuoſum. Quoddã cft pꝛopoꝛtionale nature bus 
mane:4 ficeft vnctuoſum in ſanguine:⁊ rale coꝛpus huma 
num cófcruat.s£ft aliud vnctuoſum quod eft ín abo qð na 
tum eft conuerti ad humoꝛẽ aquofuscalozem extinguentẽ: 
«nó cftillud ín quo poniffime viraconferuatur. ([ SSecüdo 
fuppofito ꝙ enctuofum maríme nutriat poft oulce: quene 
tur vrrum magis nutriat naturaliter vel accidentaliter( ct 
6; multus nutrire naturaliter qð cito conuertitur ad nntrí 
mentüz foꝛmam ſanguinis:⁊ parus immoꝛatur ín mẽbꝛis: 
multum autẽ nutrit accidentaliter quod non cito conuerti⸗ 
tur:⁊ multum in membꝛis immozatur)c oſtenditurꝙ mule 
tü nutriat naturaliter:qꝛ om̃e quod eft calidũ ⁊ fubrilís fub 
ftátie:c paffiuum maxime:⁊ marime cóuertíbile: multü nu 
trítnaturaliter:fed vnctuofum eft pmói: q: oe facili patitur 
a caloze naturali:ó multü nutrít naturaliter. 8d oppofitus 
dicit vſaac cp vfus vnctuofozum cópctitnó volentibus ar» 
ftodire fanitatem:fed volẽtibus fo:hitudine ⁊ vígoxem mé» 
bꝛoꝛum adtpífci:ó enctuofum multus nutrír accídentalíter. 
Ad hoc dicendũ ꝙ vnctuofum multũ nutrit accidentaliter, 
Ad rationem dicendũ ꝙ aliquid dicit᷑ multũ nutrire vel pao 
rũ tripliciter. Uno mõ ꝓptergroſſitiem ſue ſubſtantie tar 


de conuerſionis ad ſanguinem: et cames bouine ⁊ cõſimi⸗ 
lia.Scðo modo pꝛopter fuí qualitatẽ:q̃ multum repugnat 
caloꝛi:⁊ ſic res frigide tarde conuertuntur:⁊ parũ nutriunt 
naturaliter, z his duobus modis non parũ nutrit vnctuo⸗ 
fum. Tertio modo ꝙ pꝛopter fugã a loco digeſtionis tarde 
digeritur:⁊ ſic ſapoꝛ vnctuoſus tarde ⁊ parũ nutrit natura 
liter. Zertio queritur quod plus ſaturat:an vneruofus an 
dulce:⁊ oftenditur qp dulce:quia omne illud plus fatiat cus 
ius mato: quantitas attrabitur a mẽbꝛis:⁊qðplus ĩmoꝛat 
plus replet:fed oulce eft huiuſmodi:ergo oulce plus fatiat 
d vnctuofum , Ad oppofitum eft bec ratío.omne illud qo 
plus fatiat:cíus parua quantítas plus replet ⁊ virtutẽ ap» 
petitiuam plus defectat:qꝛ tunc — ſaturatio quã 
donon viget amplius appetitus. Ad bocoicendus ꝙ aliqᷣd 
dicitur ſaturare plus dupliciter. Pꝛimo modo : quia plus 
fatíar replédo pbátaftica repletiõe:⁊ fic ynctuoſum plus fa 
tiat.Aliõ modo:q: tarde ſatiat 7 multü replet pp ter fuioe 
lectationẽ:ſed tamen multũ immoꝛatur fua ſatiatio ⁊ tarde 
recedit:⁊ ſic dulce multum ſatiat. ¶ Quarto querit qaod 
ſit magis pꝛopoꝛtionale cõplexioni hũane:an encruofus an 
dulce: ⁊ pidetur ꝙ vnctuoſus.maioꝛ eft tẽperãtia ín compie 
rione ⁊ (ubftátia:d ín ſubſtãtia tantũ:ſed (o vnctuoſo ett tẽ 
—— complexione ⁊ ſubſtantia: quía fundarur in fub 
anta fubtili vel mediocri:in dulci $0 eft temperamentum 
in complerione folum: q: fundatur ín groſſa fübfrantia:fed 
p:opter maiozem vel míno;em temperantiam dicitur aliqd 
plus vel mínus cffe pzopoztionale ⁊ vicinum compleziont 
umanczergo enctuofum plus piopo:tionarurilli qᷓ dulce. 

Ad oppofitum eft aucto;itas yíaac oicentis ꝙ oulce maris 
me nutrit pzopter vicínítarem complexiõi humane.Ad boc 
dicendum ꝙ ðulce plus vicinatur complexioni bumanc; id 
rationem dicendum cb complexio vnctuoſi non eſt ita tem⸗ 
perata ficut complexio dulcis: qꝛ eius cõplexio eſt in finc fe 
cũdi gradus:complexio vᷣo oulcis ít medio ſecũdi gragqus. 
Item duis fundetur ín groſſa ſubſtantia:tamen groſſities 
nutrimẽti nature humane nó repugnat:quia opoꝛtet vt nu 
trimentum fit groſſum 7 conuertibile: ex quo ðebet cóples 
río bumana nutri. GT unto querítur quomodovnctuo 
fum oicatur grofíus c nutríimentà facerc groffum : qꝛ nibil 
qð fandaf ín fubftátía fübtili vel medíoert oar groflum nu 
trimentum:fed enctuofum eft bmóí:ergonó oar nutrimẽ⸗ 
tum groffum. Ad oppofitum cft qð dicit yſaac. Ad hoc dicẽ 
dum c groſſum oícitur, multípliarer. primo modo alíquid 
oicitur groſſum: quod cft sroffus ín actione vt eſt ponticũ: 
teft groſſum in paffióc vt qð oc difñcili patitur:⁊ cft gro⸗ 
fum in fübftantía qð ad fanguíné sroffum conuertitur. vn 
ctuofüm autem dicit᷑ facere nutrimenti groſſum: quía con 
uertiturin fanguíné aroffum indigeſtum. ¶ Sertoquee 
nitur quomodo vnctuofus cito couertitur ad calo:é exterio 
rem: nó cíto ad caloꝛem interioꝛem: vt oleü ro,z fimilia.z 
videtur contrarium:q: Auicen.docet pbare medícinas per 
comparationem ad ree exteríoxes : vt medicina que dico cc 
teríus inflammatur calida ocbet oía:fed vactuofa oc facil 
conuertuntur ad calo:em exterioꝛem:⁊ oc fadlí iflamman 
turzergo oc facili oebent conuertí ad calo:em noftri coꝛpo⸗ 
ris interioꝛem. Secunda ratio bec eſt:dicit yfaac ꝙ ficut pir 
t oleus « fimilia cíto conuertuntur ad calozem erterío:emz 
fic vnctuoſa dito cóuertütur ad calo:em naturalem velinng 
turalem noftri coꝛpoꝛis. Tertia ratio beceftzoicit yfaacin lio 
b:o febzíum: cp illud að fo:te agens facit ín paruo tempoze 
⁊ caloze fo:ti:bocidem facit calo: oebilis ín magno: fs catoz 
noftri coꝛpoꝛis eft debilis refpectuígnís: ergo quod potcft 
calozignis ín paruo tempo:c:poteft calo: noftri coꝛpoꝛis im. 
magnozergo cii calo: ignis poteftvnctuofüm conuertere ín 
fein nego: crgo vactuofim potrai ee ren eI 
magno: uofum poteritperlongütépus con 
uerti ad calozem noftri co:po:ís.£ld ——— dicit 
Ba.ꝙ dpuís oleum cito innãmetur a caloꝛe íanís:no tame 
neceſſe cft ep inflámctur a caloꝛe noftri cozpo:is. £id boc oí» 
cendum ep Cõſtan. Da. diſputant oe bac q6nezt dicũt⸗ 
non eft verum.f.q illud cito conucrtirur ad calo:em ignis: 
quod dto conuertitur ad caloꝛẽ noftri corpoꝛis:qꝛ fic pili € 


Dietarũ vniuerſalium. 


feftuccoicerent calida:⁊ cito cõuerterentur ad caloꝛem no 
fti co:ꝑis qð falfum cft. Sir cft oc vnctuoſis:⁊ ſoluit Ma. 
q calo: noftri cozpis debilis cft ⁊ groſſus: t ideo non bs íl 
la couertere t oiuidere ppter fuí groffinem: neq; inflam» 
mare ppter fuí debilitatem:ſed calo: ignis foztie cft c fub 
tiis: c idco poteft ílla oíuidere c couertere, gd fecundam 
rationcm dicendũ ꝙ fi agcs foite c debile fint cíufdem vir 
tutis: verü eft ꝙ lllud að poteft toꝛte agẽs ín paruo tempo 
rc cc orimodo illud fuper qð agit poflit conuerti ad vtrun 
(gj: ficnon eft oc olco. Unde ordmus qp fi calo: noftri coi 
ꝛis fuentoebilis alteratur p oleũ:ñ fuerítfoztis caloz nó 
tmmutabítur:fed conuertet olcum ad fuí naturam. Unde 
nó cft bonum ponerc oleum ſupꝛa erifipdá:quía dto infia 
matur pꝛopter caloꝛem foztem, (T Septimo queritur pzo» 
pter quid vnctuofüm cum fit calidum tbumidum: conuer 
taturpotíus ín humoꝛem pblegmaticü d fanguineum, vi 
dctur ením contrarium: vnum qó eft quale ín pot£tia:tale 
€ft quando oucitur oe potétia ad actum: omne qð immu 
tatur babet poteſtatiuam ſimilitudinem cum co Q3 ipfum 
Ímmutat: fed vnetuofum eft calidum c pbumidum m poten 
tía c etíam actu:ergoquando ducitur ad actus: ocbet cfíe 
calidum ⁊ bumidum:ergo ex ípfo oebet generan bumos ca 
lídus ⁊ büidus cnó phiegmaticus ontrarium oícunt au 
ctoꝛes ꝙ vtẽtes vnctuoſis pbhlegmatici fiunt. Ad bocoicen 
dü ꝙ frequentíus m pblegma conuertitur.Zd rationem oí 
cẽdum ꝙ in vnctuofo eft vna natura calida ⁊ bumída: t fim 
banc poteft conuerti ad fanguinem.alia eſt natura fm q lo 
eum digeſtionis refugit; cídeo cõuertitur in bumoꝛẽ phle⸗ 
gmaticum indigeſtum. 
¶ Xirca ſcðm ꝓcedit᷑ hoc mõ:⁊ queritur de amaro:⁊ que⸗ 
rirur de contrarietate inter ppm 7 modícos icit pbs ín 
libzo oe fenfu  fenfato:q oulce z amarum funt extrema fa 
poz t fapo:es medi) cóficiuntur ex (llis. medici vero ponür 
qp funtouo fapoz pzíncipía:póticum: cinfipidá: z videtur 


illa extrema funt pꝛincipia:ergo dulce 7 amarum funt prin 
cipia omniũ (apomum.sd oppofitus: oicit Ba. fapo: oul 
ano cft pꝛincipiũ.⁊ vſaac d ponit ꝙ pontiais ⁊ mfipidus 
funtouo ínitía ſaporum ad boc foluüt quidá oícédo qp fa» 
po:xsouplícirer cofiderátur. Uno mó fm vía nature: t fic 
fapo: pontíc? 7 infipidus funt pꝛincipia ſapoꝛũ. lo móp 
£oparatione ad ſenſus:⁊ fic amarus c oulce funt pꝛincipiã. 
Hos aũt dicimꝰaliter· qp duplex eft ↄſideratio in fapo:tb?: 
Ana eftfsquà babet fapores ſtatũ ín gñe fuo »trarietatís 
n2turalis:c qs ín omni dietate funt ouo extrema maríme 
adinuicem oíftátía:c ofa alia er bis cóficiuntur:fic ſunt pn» 
Dulce c amari, Zilio inó poflunt cófiderarí a parte (ue 
Sentratiis:non £m ꝙ medi? ev errremig generantur; fcd 
«p er natura fua o:ícinalíter cenertur: ficilli fapo:es 
Quiplus accedunt ad naturam fiam: fint pꝛincipia:⁊ quía 
marsriaomníum ſaporum efe aqua vel terra:ídeo ponte? 
vinfipidus cum plus accedat ad naturam fuaj: funt pꝛinci 


S'o.tlvj. 


bet refiftentid;fed er pontico generatur fapo:amarue: fed 
caliditas habet magna refiftentiam vt frigiditatem que cft 


da rano bec eft.illa oifpofirio magis ocbet intendi ad quà 

plures cocurrunt cauíe intenfionis:fed ad amarü gnatum 

€r pontico cócurrunt ficcitas pẽtici ⁊ ficcitas agétis:fsa p 
te caüdirati »currir vnũ folü;vt cauditas agétis: S ficciras 
inagis 05 intẽdi ⁊ maio: eẽ in amaro d caliditas S 'otr:rii 
vero oicit yfaac.f.cp amarü plus cft calicũ dp ficcó:q: cft Cas 
ldũ in tertiozín ſcðo fice. ãd róncs dicenaũ qp pafiusno 
eſt ralis:ficut pbàrrónces:f; pono bsnarurá sroffam 29e 
latà-c tame pot oiffolui « moüifican: oti $0 3biE ad amarü 
diſſoluit᷑ »tinue.ficcitas vero caufaf ppterouridem 2 po» 
ticitatẽ:⁊ tñ illa orffoluitur: c io ficciras remittitur: z caudi 
tas intẽditur.Si v0 ci illa caliditate introduca£ ficcitas: iã 
cfta pte ponticitatis c nó amaritudinis Tertꝛo queritur 
quó in amaro cft ponticũ:⁊ vr 2xiti.póricus fedrur natura 
frigidá:fed amarti b5 naturã calidá 7 ficcá: glapor fimpler 
nó cópon£ ex amaro, Scða rõ beccft, £ is fapozin quo có 
currüt ouo eft 2pofit? ⁊ nó fimpler:fs fapo: amar? eft fiim» 
pier: g nõ cóponi£ ex põtico.Cotrariũ oicit I aac. qp fapoz 

amarus ſtomachũ »fo:tat ppter póncitaté ibi admírtam., 

Ad hoc dicendũ q po: poͤticus amari no fedt: c eft fimi 

lis cũ amaro:q: amarum fundat ín groffa fua à cft pónca 

vel ftiptica:f5 nó puenít ad renti porca quce eſt in põ 
tico.vñ hʒ naturã inafiua:neq ad tátá ficcitate: f3ad illà d 
eft neceſſaria:⁊ bec eftftíptica:t idco ad natur fripticá vc» 
nit. Ad rónes dicendũ ꝙ ftiptic? ouptr confidera£. vno mó 
vt cft vn? fapo: 5alios diuiſus: c ficnó 2currit ci amaro: 
alio mó o: oifpó que eft ín ei? ficcitare c bumidirare terre⸗ 
ftri »fiftens:c bocmó nó repugnat ai amaro, 

€ Xrca tertiũ pzinapale fic pcediturzz qriruroe aaitoz 
x pmo quent qð mín?cedat i'nutríméti-an amarü:an aai 
tũ:⁊ ppter dd puis infeftar gut amari d acutü:c oſten⸗ 
dit cp (apo: amar? min? moleftet  min?o0efidat a nutrimẽ 
i j imin? moleftar t a nutriméto oefie 
ar q min?recedit a tepamento:f$ (apo: amans mín? rece» 
dit a temꝑamẽto qᷓ ſapoꝛ acut?:ergo mín? infeftat guftũ c 
masis numt. Ad oppofitum eft becró:(apo: d maxime nu 
trit eft dulcis: ergo fui 3zium magis infeftat ⁊ mín?nutrit, 
f5biceft (apo: amar?:ó magis infeftarz mín?nutrit:c ideo 
querif quarc ín faponbus amaris n6 oclecraf natura:f; tfi 

in acutís oclecratur:7 illis etimurin falfamétis-c nó altjs, 

Ad bocoicendum ꝙ ín fapo:ato ouo funt »fideráda.fapo: 


r (Quarto queritur 
vtrum fit verum quod dicunt ꝙ a parte ſapoꝛis ſapoꝛ ama 
rus magis inteſtat cp ſapoꝛ acutue: fed a partc complerio» 
ni$ contrario: 7 videtur ꝙ bocfit falſum: quía fàpo: eft fes 
qucla cóplerióío:7 ideo firmat fuá fpecie z intefto cõplexio 
nis eft caufa intenfionis fapozís:ó per cffectü fi (3p: cft in 
tenfus c cóplerío:ó ficut intendi a parte ſaporis:ita apare 
te cóplerióís. d oppoſitũ cft qð vicem? ꝙ boo:cft mul» 
rum €ccedens:cór io $0 mínus. 81d boc oicendt ꝙ f3po: 
fequi£ cõplexionẽ:⁊ ad intéfione cõplexionis fequif intefio 
ſapoꝛis: fed ín ſapoꝛe funrouo. VBꝛimũ cft virtus ner quá 
iafeſtat guſtũ: ⁊ ficamará plus infcfiat ip acutũ.Eſt aucem 


Liber 


aud 9 cóplerione ledit ⁊ ſuã (mp:effton£ figit: ⁊ fic 
pus dedit — $ —— cõtinuitatem 
lingue:gradus vᷣo diſtinguũtur a parte leſionis:⁊ qꝛ acuti 
plus ledit P amarũ: ideo ín vlterioꝛi gradu ponitur d ama 
rum, fic patet folutio ad quefita. 
s «C Eeniori. 
¶ Deodoꝛe ciboꝛum.Capi.xvij. 
Aodoꝛadis cibis diſcoꝛdati funt antiqui. 
uc Auidam enim dicũt his itidem diſcerni ti 
e SN utz ſapoꝛibus pꝛedictis.Alij nullã ín odo 
ndis dũgetionẽ effc iudicãt. Alij cõfirmãt aliqua 
effc ũgnificantiã etiã fi nõ poſſumus per cà aliquan 
do certificari.Quidã itidẽ odoꝛatu tcftatur ꝑcipi fi 
cut cc pꝛedictis ſapoꝛibꝰ:⁊ dicũt fe videre tantũdẽ 
odoꝛatum in bís odoꝛandis facerc: quatum ſapoꝛes 
ín guſtandis. Hon enim acuta « accrofa minus odo 
ratu dp guftu pcreipiantur:vndec certificauerũt ſuũ 
ad vtrũq; intellectũ. Obuiãtes bis taliter videntur 
rcfragari Fundamẽtũ inquiũt quo innititur becra 
tio non eſt ſolidũ: c ꝓpoſitio qua fulciri debuit que⸗ 
ftio:faliificatur Doc modo.Cum cním cibaria aceto? 
itati c acumini aſimilaretis:⁊ diccretis ca odozatu 
percipi ficut acetoſa:⁊ acuta affirmaretis:neq; nega 
rc poffitíe quint actiões acctofiratis ct acumints ni⸗ 
bil aliud q» punctura quedam c inciſio ín fenfu finr, 
becauté odoꝛatui nõ attinẽt:ſed potius tactui. Om 
nis cnim ſenſus ſuũ habet pꝛopꝛiũ actum ſibi: ficut 
videmus:qꝛ viſus diſcetionẽ coloꝛũ ⁊ figurarum ba 
bet:auditus vocũ et ſonoꝛũ:odoꝛatus fumoſoꝛũ odo 
ratoꝝ:tactus inciũonũ punctionum ⁊ fimilia. Anuſ⸗ 
quifas vᷣo bo: ſenſuum mẽbꝛa babet fuis offiajs oc 
ftínata cccepto tactu:qui in omnibus eft mẽbꝛis offi 
cialibus:vnde ⁊ oculus ſentit coloꝛes 7 foꝛmas natu 
ralíter ⁊ ſubſtantialiter. ſentit ⁊ moꝛſuras et inciſu⸗ 
ras pꝛopter virtutc tactualẽ neruoꝝ in fe babitoꝛuʒ. 
Conſtat ergo ꝙ vide fentit coloꝛes ⁊ foꝛmas:non 
ſentit moxfürasc íncifuras.f£olozcs circ figuras cc 
virtute fia viſuali cõcipit. Inciſurã vᷣo ⁊ moꝛſurã ec 
ſenſibilibus ſuis neruis:videmus erm moꝛſuram col 
lyij oculũ fentírezerfi clauſus fit neq; videat:ſed po⸗ 
tius tactu fentit qͥd ſit.itidẽ ⁊ lingua aurcs ⁊ nares 
bo quodlibet ſentiũt:id eft qguoddã ꝓpꝛiũ ad qð po 
fita ſunt. Sẽtiũt etiã c pter íd calidũ frigidi moꝛſu 
rã pũcturã « fimilia racrib?ncruoz fuoz ſenſibiliuʒ. 
Palã crgo fit qp fi nares acumina fenfcrir ⁊ acerofi 
tates:nõ cc pꝛopꝛio fuo ſenſu naturali fentüit: fs poe 
tíus cc ractu neruoꝛũ ín eis cõtẽtoꝛũ:vñ ppolirio no 
ftra cnerua d nó attribuẽda vat naribus. 
¶ £rplcto mó fm quéfitinueftigatio diete perfapozes ⁊ 
ipſoꝝ virtutes 7 actiones: In bac parte agit oc inueftiga» 
tlõe diete p odozes t ipſoꝝ pᷣtutes c acnócs. BDiuifio, lec 
aütpars diuidit in duas:in quaꝝ prima agit de natura ifto 
ram odoꝝ ⁊ actionibus ipſoꝝ:⁊ de natura fumi. In ſcða vo 
fc; in hac:Signa vo vniuſcuiuſq; oſtẽſa.tãgit quaſdã dubi 
tatiões inadetes Pꝛima arit diuidit ín duas:in quaꝝpᷣma 
agit de natura odoꝝ. Sin ſcða.ſan bac: Fumꝰ generaliter oí 
uidit᷑ tripuciter ⁊c.agit oe actiõibꝰ fumi qui eft ſubſtãtia fe 
rẽs odoꝛes. Pꝛima atit pars diuidit᷑ in duas. In quay pꝛi⸗ 
ma tãgit tres opiniones antiquoꝝ circa actiones odoꝝ. In 
ſcða.ſin hac:Quidã itidẽ odoꝛatu teſtant᷑ ꝑcipi ſicut ex pꝛe 
dictis cc. pſequit᷑ duas ipſan:pꝛimã ⁊ tertia:⁊ ſecundã pᷣꝛo 
feq negligit ꝓpter manifeſtationẽ impꝛobabilitatis. Prĩia 
adt pare nó diuudit᷑. Scða aũt diuidit ín duas:in quãꝝ pꝛi 






ma pfequif vnã opinionẽ. In ſcða.ſin bac: Qut aũt dant 
2* ficationẽ dicũt cy odoꝛatꝰ — fcóam. "qt 
ma aüt pare cii pma parte capituli fpcctat ad pꝛeſentẽ ĩpe⸗ 
culationé: fic in pfenti lectione funt ouc partcs. 3in qua 
pꝛima affignan£ tree opínióes circa actiones odom̃. 3n fe» 
cda pfequi£ ppꝛiã.Scða aũt pare diuidit ín 0ua9;m qua 
rum puma ptequit iliáopunione ipfam confirmando. 3n fe 
cunda: ſcʒ in bac, Obuiantibus taliter videntur refragarí, 
pꝛoſequit᷑ ipfam eàrationibus cõtrarijs impꝛobando. 
«Luca pꝛimã parte fic pecdit: otat qp are odo:ados ci? 
bos oíuerfificati funt antiqui:⁊ tree fuerũt opiniões. Pꝛi 
ima ꝙcibi per odoꝛes o;fcernuntur füb ranta certitudine fü 
cut per ſapoꝛes.Secũda ꝙ ad diſcretionẽ ſapoꝛũ nullo mo 
do coferũt odo:es. Lertia c» ad eoꝛũ diſcretionẽ cófcrüt; fed 
tamẽ nõ habẽt tátá vírtute quãtã ſapoꝛes ppter incertitu 
dinẽ odozat? in nobis.⁊ D opinio cft certa ftue vera. (Lir 
pumá partéfcóe partis pmà opinione pfequit cófirmando 
dicẽs cp ponẽtes illã opinione talé babct ronẽ:ſicut p guſtũ 
differẽtias ciboꝛũ per ſapoꝛes diſcernimꝰ:ſic per odoꝛatu⸗ 
differẽtias cox p odoꝛes diſcernimꝰ:ſed ꝑguntũ mediãtibꝰ 
ſpeciebus fapoz cibos fub certitudine oucernum?:ó fir fpe 
cicbus odoz cibos fub certitudine oífcernim? , 1Hà acutü ⁊ 
accrofum in cibre nó mínus odo:atu d guftu perapimus. 
¶ TÆirca fcóam parte induat ipzobanoné buius opinióis 
iria intendit, Pꝛitno intendit ꝙ cx falſa intctióc pcecũt 
dicẽs qp 2dicercs illi opimót fic impꝛobãt ipfam ofccres fun 
damentü ci? efle falfus. '1Rà cũ oifpofitiocs ciboz ficut acu» 
tũ c cófimiles ocbét olfactu percipi ficut acerofz: c suc ad 
guſtũ ptinctes guftu:f3nó poffunt negare quin actióes ba» 
rii diſpoñtionũ ad tactũ princátc nó ad oltactũ. Inciſio eri 
in moꝛſura q ab ípfia ꝓcedit ad eũ ptinct , Scðo ꝓbat hoc 
dicens qp vnicuícg ſemui refpódet ꝓpꝛia alreratio:acrio: cz 
pꝓpꝛiũ obiectũ invna 2uetate cõſiſtes:⁊ꝓpꝛiũ oꝛganũ p:e 
ter tactũ d ín qualibet pte coꝛꝑis mediãtibꝰneruis expaſus 
eſt:ſʒ olfactus eft vnus fenfus: ci hoc reipõdet qp ſolũ odo 
T€ partícipet ⁊ nó pᷣdictas acríócs:f5 inciſionẽ moꝛſuram c 
cidos cófimilia.boc aüt ps5 inviſu. Nã oculus cognofar co 
lores t figurae per vifum ; moꝛſurã auté collyꝛij cũ ſentiat 
daufus eriftens cognoſcit per tactü. ⁊ fimilíter cft oe quoli 
bet alio fenfu 7 o:gano. Zertio ↄcludit intẽtionẽ dicẽs ꝙ ex 
bis pʒ ꝙ illa opinio attribuít olfacrui oifpofitíóes q et non ' 
Cópctüt:f tactui.JEr bie aüt talis clíci£ ratio. Mullius obie 
ctũ qð nõ cõuenit ſenſui alcui opatur ad diſcretionẽ dbi p 
ſenſuʒ illũ:ſʒ actíóes acuti c acetoſi d ſunt punctura ⁊ moz» 
dicatioc cõſimiles no ↄueniũt olfactui fs tactui:g̊ nó opcrá 
turad oíftretionem abí per olfactum: fedillud quod ad of 
ſcretionẽ cibi opaf nó cft olfactuí refpodzs: fed alia diſpoſi 
tío tactui reſpõdẽs.Põt aüt ici ꝙ ip:obatiobui?opintóts 
cũ fit Zꝛia pᷣme opinioni fir opínio fca ponẽs:ꝙ nullo ino » 
doodo:es ad diſcretionẽ cibos oꝑent᷑:q̃ oino pme eft 5:ia 
Zertía aüt eft media iterillas.Q Airca ptẽ iſtã fec íudrunt, 
Pꝛimũ eſt qd fitodoz, Scðm cft vtri aial poffit nutrírier 
odoꝛibꝰ.Tertiũ € vtrũ ſpũs ata 'nutríat odoꝛe.Quartũ quo 
wd vitalis t calo: naturalis poffunt nutriri aerc atrracto, 
ü quo odo; tmutet fenfus. Sexti oc bis q oicunf ĩ lfa. 
«TL Eircapimü i boc mó:qn£ qͥd eftodo: c vídet qp 
odo: fit fumofa fubftátía coꝛpoꝛea:qꝛ in abo funt ouc fub» 
ſtãtie. Una eft fubftátía büida: oe q̃ oícit pbs ꝙ fapo: ẽ hũi 
di. Alia aũt eft ſubſtãtia vapozofa ficca:be qua dicit pbs qp 
odo; eft ſicci.odoꝛ pᷣo mbil aliud eft dp fubftantia vapozofa z 
ſz oĩs talis fubftátia cft fumus: g̊ odoꝛ eft (ubftátia fumofa 
coœpoꝛea⁊ nó cft qutas. Scda ró bec eſt:odoꝛ mbilalíud eft 
qᷓ cuapozatio fumofa:ficut oícít pbe ín lib.de fenfu ⁊ fenfa» 
to:á cC. ertía ro bec eft: om̃e illud p cui? acrioné calo: eua 
poꝛãtis recipit maioꝛẽ fubtiliatíonéve! minoꝛẽ t puritatem 
a caloꝛe Peuapoꝛationẽ reſolutã eft ſuba fumofa: (5 odo: eft 
bmõi: G cft ſubſtãtia fumoſa.Quarta ró heſt:om̃e iliud qð 
nutrit ſubſtãtiã coꝛpoꝛeã fubtilem: eft ſubſtãtia coꝛpoꝛalis 
fubtis:(50do: eſt hmõi:ſicut dicit ale.ꝙ odoꝛ nutrit fpi 
ritũ animalẽ:ergo eſt ſubſtãtia ſubtilis nó qualitas ſola. 
Ad oppoſitum cft hecratio:omne inferẽs paffionem fenfis 
bus cft paſſio vel paſſibilis qualita: fed odo: eft huiuſmo 


Dietarũ vniuerſalium. 


di: eſt paſſio vel paſſibilis q̊lütas. Secũda rõ bec eſt:dicit 
Fey p que fenfu perapiuntur funt de genere acciden 
tii:q: lubitátia folo intellectu cognofcitur z vel illa ſunt oc 
gcucre quáritatis:« fic (pecrant ad fenfus omnes:vel funt 
bc gcnere qualirarís : « fic (pecrát ad fenfus particulares: 
fed odo: eft rale quid qð eft qualitas. ld boc dicendũ qp 102 
quendo p feodo: eft qualitas. Ad rónes dicendũ ꝙ dupłr 
eft loqui 0e odoꝛe. Uno modo a partt fi ue nature formalis: 
⁊ ficeft qualitas:qꝛ ſic immutat ſenſum.Alio modo a parre 
fubſtantie ocferentís odoꝛẽ:⁊ ſic odoꝛ ð fumus ſubſtãtie iL 
là qualitatẽ ocfcrés. 84 ſcðm dicẽdũ ficut dicit Sab. in cos 
méto fup appo. calo: naturalis vno modo 9; quras. zio 
modo à: fubftária fubtit calida: Pm ꝙ dicit ali.ꝙ a coꝛde 
p:ocedunt oue fubftanaezquarum vna eft calida € ficca : ct 
beccft ſpũs.alia eft calida ⁊ hũida: z bec € calo: naturalis, 
Similiter fps cft fubftantia calida: odo; $0 rone caldita/ 
tis fpwitum ↄfoꝛrtat:rõneðᷣo fubftatic fübtilis ipſuʒ nutrit, 
Circa ſcõm fic pceditur: « querit vtrü odo; nutriat vel 
nó:tloqmur oc odo:c &m ꝙ eft fub(tàtia ocferens odoꝛẽ:⁊ 
videt᷑ ꝙ odo: nutriat fic.nutrímétiü fit p fimilitudine nutriẽ 
tis cũ nutrito fm Bał.ſed fant quedã memb:a quc ſunt ca 
lida « ficca ſicut odoꝛ: d odoꝛ maximã habet fimilitudinem 
——— cũ illis mébzs:fed om̃e tale bs nutnre: ergo 
: babet nutrire illa mébza cum quibus babet ſimilitudi 
nẽ.Secũda rano bec eſt:due funt caufc propter quíd alíqd 
non habet nutrire. Prima cftfimphatas ſicut eſt ín elemẽ 
tis. Secũda eft diſtantia ad coꝛpus bumanum : ficut eft ín 
mirtis: 6 qð caret his pótnutnre: fed odo: caret ſimplici⸗ 
tatc: q: cóponitur er quattuo: elements, Similiter multum 
app:opinquatad coꝛpus bumanü : qz eft fumus refolut? a. 
nutrimento:ó odo: nat? eft nutrire. Zertía ró bec eſt:in nu 
triméro eft dà fubftantia ferens ſapoꝛẽ:⁊ beceft bumida: 
⁊ eft alia ferens odoꝛẽ:⁊ bec eft ficca: c vtraq eft paſſio nu⸗ 
trimenri:fed illa fubftána d ocfert faposenutrit: g fir illa 
quc ocfert odoꝛẽ poteft nutrire, Ad oppofiti e(t hec rõ: oẽ 
nutrimẽtũ aialis fm pBm o5 effe grofius folidi « imbibile: 
€o ꝙ membꝛa funt fotída:fs nullus odo: eft brnót: ergo per 
odoꝛẽ nó poffunt nutriri:⁊ pec rano eft pbi. Secunda rario 
bec eſt:odoꝛ fi nutriat aut boc eft p ſe:aũt ec cõmixtione fui 
cũ acre:f3 qð per fe nõ nutriat vidz£ : q: ome qð nutrit vltc 
ríus digeſtũ fübtilíat plus:ó ꝑvlterio:ẽ digeſtionẽ odo; oc 
uenit ad tantã ſubtilitatẽ c» ppoꝛtionẽ nó bebírin natu⸗ 
rabumana:ó cti in pᷣncipio ppter fui ſubtilitatẽ non potlit 
couerti multofo:tiue ín fine nó babebít 2uerti ad meinbꝛa. 
t€ ꝙ medíáte acre nutriat videt boc eſſe fal(umzq: nullus 
implec bs futfiaete copofirione c groſſitiẽ nes fufficienté 
vicinitate cũ hũana natura ad B ꝙ nutrire fufficiat : f5 odo: 
eft fimpler : godoꝛ p naturã aerís nó nutrict., Zertía ratío 
bec eft:odo: ad mẽbꝛa nutritíua nó fertur;fed fert cum aere 
ad co:velattrabi£ a cercbzo:f5 nihil qð nó fert ad mébza nu 
tritiua babet nutrire:ſed odo: cft hmõi:g̊ odo: nó babet nu 
tríre:c hoc etiã oicit pbs q impoffibilecftatalía odozib?nu 
triri: ſapoꝛibꝰ tii nutriunt. fld ratíonce oicendü : pad B ꝙ 
rcs nutrit nó folü requirit pꝛopoꝛtio quãtũ ad cõplexionẽ 
fed etiã fübftanría ppostionalís: fed odo: nó eft fubftantia 
grofía:duis Gvicinct a parte cõplexionis:nõ tfi a parte fue 
ſubſtãtie ppterfui ſubtilitatẽ.ãd aliã rõnẽ dicendũ qp oefe 
ctus nutrimẽti eft duplex cà: príma; vt pᷣuatio cõditionuʒ 
nutrimẽti reſpectu cõplexiõis hũanał⁊ ſubſtãtie habił pᷣua 
tio: t in odoꝛe deñcit compoſitio ⁊ habilitas ſubſtãtie zd 
aliud oicendus ꝙ ſapoꝛ nutrit: q: cft ſuditantia grom q̃ eſt 
p:opo:tionalis membꝛis:ſed odo: eft ſubtilis ⁊ nó ꝓpoꝛtio 
nalis mẽbꝛis:et ideo non nutrit. 
irc tertium p:oceditur bocmó:queri£ etrüfpiis ani 
malis ín cercbzo cxiſtens odoxibus nurría£: c oftédit q nó. 
ome (llud quo nutrit (pis cft cz folum peius oígeftoc con» 
uerfo ín naturá fanguimis:q» ficuter aroffiosib?parrib?ran 
P -utrimeti fit mẽbꝛũ vel pare mẽbꝛi:ita ex ſubtilioꝛi⸗ 
vai Snant fpüs:f5 odo: nüd pótcederc i partes nutriméti 
es — Pbatũ eſt: g nõ poteſt (piis aĩalis odoribꝰ 
de^ fi nutrit: nutrit ex tali reque reſoluit᷑ ep maſſa fan 
guinis:ſed talis nó cft ille à attrahit᷑ extra ad ccrebsum ; er 


S'o.tlvtj. 


$0 £r acreattracto nó poteft nutriri. Scða ratio hec eſt:oẽ 
qj nurrit fertur ad locũ oigefhioiszfs odo: q cft ertra imme 
diate attrabit ad cereb:ü t nó ad loci oígefhióís; dodo: cr 
[r3 attract nó poteft nutrirc.Zertia ratio heceſt:ex cifdem 
cítvnüquodqs er quibus nutritur:ó cr illo er quo nó pabct 
fpüs generari ccillonó pot nutrinzfcd fpiis er odo:b?non 
pot generant: Gnegs nutriri "$»:obatio minoꝛis: qꝛ fpirit?- 
ec nadonutrit nifi ec illo quod eft in co:xde pervuteriose fub. 
tiliationẽ:ſed odo: nó eftin coxde:fed attrabi ad cerebzüz 
Cr$0 €x odo:e extra attracto nó pérípüs aĩalis nutriri. 4d 
oppofirü cft bec ratio:dicit Bat.in megategni, ín.1. parti 
ticula:ꝙ ſpũs alaus qui eſt in cerebꝛo numt « augmétatur 
odozatu; [piis Vo vitalíe nutritur ex aerc artracto p poꝛos 
aGipfuüm:ó odo: eft cà nutrunẽti.Scða ró heceſt:qð numt 
nutrit p ppo:tioné ⁊ ſititucinẽ:⁊ eft fimüirudo in cóplerio 
ne fubttanria:f5 odo: multü ſpũi vicinat:qꝛ eft fubftantia 
calida vaporoſa:ergo babet ipfum nutrire. Zertia ratio Dec 
eft:quod attrabit᷑ ab aliquo ppter fui fimilitudiné narum 
eſt nutrire.ſed ficut oicit Auicẽ. ſpũs gaudés odoxbus tra» 
bit ad fe odoꝛes ppter fimilirudine quã hʒ cũ itus : G ſpũs 
natus eftnutrín ez odoꝛibus.Quarta rano bec eft: qꝛ icut 
fe babet fumus ignís ad fumi cãdele femiextincte: ficfe bs 
ſpũs adodo:em : (5 ignis oefcendit ad candelam femieztin 
ctam: vrfamo illo nutriatur ficut patet:G fps fimiliter de⸗ 
fcendit ad odoꝛẽ vt cr íllo nutriatur:6 fpiritus odoꝛibus nu. 
tritur.Quinta ratio beceft:tría funt in copoze:membza folé 
da:ſpũs ⁊ caloz.mébza 9o ex aroffiozib?partib?nutrimentt 
nutriunt que funt ꝑtes folide calide⁊ ficce:ó caio: fimtüter- 
€r partib?fibí pꝛopoꝛtionalibus babetnutriri : vt vnctuoñ 
tatc fanguinis d cft calida⁊ büida:ó ſpũs fimiliter nutrit ex 
partio? fibi ppo:ríonalib? : 5 1lud q9 eft in nutrimẽto fibi 
ppostionale cft ſubſtantia ſubtilis vapozofa : fed bmi eft 
odo::erso cii ſpũs ſit hmõi:ex odoze babet nutriri. Ad hoc 
dicendũ q ſpũs atalis ec odozibus attractis nutrit z cofoz 
ratur. zidrationcs ín cõtrariũ dicendũ:c nutrimentum eft 
oupler.quoddà cft p cõuerſionẽ in bumo:em cíanguiné c 
hũiditatẽ:⁊ ficer —— numméti mẽbꝛa nutriũ 
tur 2 generantk. ex fubtilioxibus partibus nutrimẽti pus 
tficr.o dicimus ꝙ ſpũs nutriat᷑ odoꝛe. x£ft aáraliud qð cft 
cõfoꝛtatio⁊ vt pzecedente digeſtione ⁊ conuer 
fione qae oꝛdinantur ad groͤſſum nutrimenti: ficfpiritus 
ai als babernutririodo:bus. 

€ irca quarta proceditur boc mõ:querit᷑ vtrũ calo: natu 
ralis ⁊ ſpũs vitalis nutrian£ aere attracto ad coz; oftendit 
cp nó.nullá fimpler cóuerti£ ín mixtũ:⁊ ppter bocnó poteft 
ipfum nutrire: fcd calo: fps vitalis eft fubftantía mirta 
calída « humida vel ficca : fed aer eft fimplex: Gnó poteft i1 
la nutrire, Sca ratio bec eft;oicit Zluícé.oe qð nutnt eft íni 
tiũ rebꝰnutriẽdis:ſʒ eleméta maxime oíftáta natura büana 
q: babet dlírates vitimatas:cóplerio o btana cft tempe» 
rata:ci 6 aer ſit elemẽtũ nõ ppozrionabif ↄplexisi büanez 
ergo nónurnt caloꝛẽ neq; fprh vital. Ad oppofirü eft bec 
rózoicit Auicẽ.ꝙ calo: naturalis 2 ſpũs nutriuntur: z orat 
Bal. ꝙ ſpůs vitalis nutrif eracre p pozos ad ipm ingrediẽ 
tc:ergo calo; ⁊ fpiritus vitalís aere nutriuntur. Sccunds 
ratio bec eſt:dicit yſaac ꝙ fiait calo: exterio: r.utri£:ita inte 
rioꝛ: fed calo: extẽrioꝛ nutritur c fuftenrarur aere calido:cr 
go ⁊ calozinterio: nutnrur aerec füftenzitur aere calído fi 
cur pabulo ſuo.Tertia ratio bec eftxomne üllud pcuP remos 
tione calo; eztignui£ eft pabulá « fuftéramerü calezis naru 
ralis:fs aer attractꝰ eft bmói:ó eft pabuli calorLuarta r5 
beceftzoícit pbs ín lib.oe fomno t vigilia:ꝙ pfeuerátia ſpi⸗ 
ritui vigoꝛẽ inducit ⁊ atrracrio aerís faarad pfeuerátiam 
ſpirituũ: ſʒ oc tale qð facit ad cóferuationé fpBus eft ficut 
buli c fuftéramentü (püum:d aer pot nutnre ſpũm virale 
fid b dicendũ cp calo: € fpi víralis cp aere nó nutriuntur; 
fid rónea dicẽdũ ꝙ oupler eft nutrimẽtũ quodaã eit verus 
quod fir per 2uerfton£: 7 fic qSnutrit os efie míctü cficaer 
nó uutrit:S fum? fansuinc? 3 fanguíne refouitus fm sBat 
£ft aut£ aliud Q3 eft 2fo:tatiozrecime cat, naruralis:z fic 
Ar aer nutrire caloꝛẽ naturalẽ ⁊ fpiritum vítile, —— 
€ AÆirca quintum pꝛoceditur boc modo:querit oc mo £m 


Liber 


quem odoꝛoꝛganum olfactus immutet:⁊ qri£ pmo vtrum 
odo: ĩmutet ips put eriftit in ppsiofumo € ppzia materia 
velpur cft ectra ppzíá materia: tieut fiitudo vel oꝛganũvel 
idoui odor] ĩmutet oꝛganũ put nó criftit in fumo ficuti ma 
teria:⁊ eft q̃ſtio Zuice, c ottédi£ qp in ꝓpꝛia materia rertur 
adipíum:q: omnís oifpofitio per fui excellentiã coꝛrũpens 
oꝛganũ co:pozale exiſtitin ꝓpꝛiamateria:ſed odo: eft ᷣmõi 
q: coꝛũpit oꝛganũ olfactus p ſui excellentiã:g exiſtit in pꝛo 
pꝛia materia:g inppsta materia fert ad ipm: c ipm ĩmutat. 
Secunda rano bec €ít : om̃e illud qð fanatc cóto:tat exiſtit 


in pꝛopꝛia materia:ſed odoꝛes cõfoꝛtãt t fanant cerebzumz. 


ergo eriftunt in pꝛopꝛia materia:ergo immutanto:ganum 
fm q criftuntin pꝛopꝛia mareria. Zerría ratio bec eſt:om̃e 
iud quod nutrít tubftantiá cozpo:cam qᷓuis fit fubrile exi⸗ 
ft.cin pꝛopꝛia materia: (3 odo: cft pmói: ergo exiſtit in pꝛo⸗ 
pꝛia materia.Quarta ratio pec eftzomnc lud qð per inſpi⸗ 
rationcm fii ⁊ medi) ocferentis ad locũ fenfus oefert: fer⸗ 
tur ad ſenſum in pꝛopꝛia marería: fedodo: eft buiufmodi 
quía aĩalia quenon ínfpirant non odozant; ergo ad fenfum 
fertur odo: in pꝛopꝛia materia.Quinta ratio bec ít: omne 
illud quod immutat fenfum ⁊ o:5anü per refolunone factã 
a cal. per cui? refolutione videmus ree ocficerc t marcefce 
re fertur ad oꝛganũ in pꝛopꝛia matería:f5 odo: cft buiufmo» 
di:quía perrefolutione factã a cal. fumus refoluit a coꝛpoꝛe 
odoxfero:ergo fertur ad fenfum in pzopzta materia: € iterũ 
quando mulrum  odo:atur: vt rofa marcefat. Item vide? 
mis coꝛpoꝛa congelata : vtlapides ⁊ cetera q non babent 
reſolutionẽ:⁊ idco non babent odo:em:ergo a coꝛpoꝛe odo 
rifero refoluitur fumus per que immutat oꝛganũ oifactus, 
Ad oppofitii cft aucto . Ariſtote.dicentis cp fenfus accipit 
fpecics rerum in matería p:eter materiam; cü ergo olfactó 
accipit odoꝛem m materia pter materíá tame : crgo neceffe 
cft vt terminet odozin fumo vel matería ad o:ganti immiu 
tádü. Secunda rano bec eft: ín omni eo quod immutat (en 
fum eft aüqua natura ppo:tíonalis Pm quá fenfum immu 
tatz(cd res odozabiles ummutant fenfum ; ergo cft natura 
— ín ca oꝛgano⁊ ſenſui:⁊ ſimiliter in omibus 
f ib?: f5 virtus fenfibilis cftvirtus fpintualis:fubftanric 
vcro femper co:pozali cõiuncta.vnde nó eft fpiritualis fim» 
plex: ergo fimíliter opo:tet qp ín natura odozabili fitfüb » 
ftanría fpiricualis fubftantic cii cozpose vnita:per quam na 
ta eft fenfum immutare: buiufimodi aute eft odoꝛ: ergonó 
eft neceffe cp feratur ad fenfum in pꝛopꝛia materia: fed ſᷣm 
qp eftidolum yel fimilitudo. Zertia ratio bec eſt:impoſſibi⸗ 
le eft aliquod co:pus ita rarcfierí:vt poffit peruenire a fub 
tilítaté « propoztionem ígnís: erso copus odoziferum nó 
poteft intárum rarefierí cp poffit ocueníre ad fubtilitarem 
⁊ pꝛopoꝛtionem igaís:ergo cozpus odosiferum non poteft: 
fs minima pars alicuius cozpozís odoꝛiferi:vtceruſa vel ali 
cuius alrerius fentitur a multis 7 per longum fpacium : fs 
fumus refolutus nó poffcrtantum fpacium replere; q: etiã 
ignis non poflct:ergo nó fentítur cozpus odoꝛabile perfu» 
mum:zquía non fentitur fumus per tantum fpacium : ergo 
odo:non immutat fenfum ín ppzía materia que non ſenti⸗ 
tur vſq; ad iactũ lapidis ficut oicit Auicẽ. Quarta ratio bec 
eſt:omne illud quod pꝛocedit a coꝛpoꝛe abſq; refolurióe coz 
po:is:fit coꝛpoꝛe exiſtente integro:ſed odo: eft buiufmodi: 
ergo poteft fieri coꝛpoꝛe exiftente integro:ergo nó fit p reſo 
lutionem coꝛpoꝛis:ergo nõ fertur ad fenfum in pxopzia ma 
teria.Quinta ratio bec eftzomne illud qð immutat fenfum 
p oclectationem fui ín ſubſtantia ad quod non poteft attin 
gere ſubſtãtia:neq; ad loaum: f$ fubftantía fimul nó poteft 
ocferri vſq; ad longum fpacium: ergo neqs odo: oeferf cuʒ 
talí fubftantía:ergo non ferf ad fenfum ín pꝛopꝛia materia. 
S'ontraríum $0 vídemus:q: vulturcs fenferunt per multa 
miliaria excidium troie:⁊ cadauera mo:tuog:ergo odo; nó 
ocfertur cu5 fumo ad fenfum immutãdũ.Secũda ratío bec 
eft:ome ülud quod fimul attingit oiuerfos fitusc extra ma 
teríá co:po:xalem immuratfenfus abſq; fui delatiõe:ſʒ odoz 
vnus ⁊ idẽ eft ín diuerſis olfactibus:ergo eft extra materia 
co:pozalem: ergo immutat fenfum abſq; fut delatione. 


Ad hoc dicendum ꝙ quida ponunt; g odo; fertur extra pꝛo 


piam naturam. Alij dicũt ꝙ odo: fertur in fumo: t buic pos 
fitioni confentit Auicen.⁊ otat ꝙ venti po:tauerür fimum 
vſq; ad locum illum.Sed nos dicumus ganó cft necefle qp in 
fumo feratur odo: ad boc vt immutet fenfum : fcd fuffiat 
oifpofitio ⁊ firmlirudo medtj. ꝙ autem fentiat in fumo boc 
acziditzer oíftinguamus ꝙ odo: vno modo facít immutario 
nem co:pozalem £m ꝙ cõcitat cerebꝛũ:⁊ ficfertur cũ fumo; 
alío mó facit ꝙ immutat virtutẽ animalem: ⁊ ficnon fertur 
in fumo:f$ in ídoloc fua fimilitudinc: c fic ps rnfio ad ifta, 
(7 caío. rx. 

¶ Aui autem dãt cís tignificatia fed nó facile ccr? 
tificandã:dicunt qꝛ odozanus:et(i ſignificet ciboꝛum 
naturae: no tamen itidẽ vt guſtus.ad linguã cm fec 
lacerti veniũt a cercbio quibus fcnfus carent ceteri 
quibug lingua confo:ratur (n diſcernẽdis ſibiveuiẽ⸗ 
tibus:vnde « guftus nó ſolum faposes diſcretos in⸗ 
tellígir;fed fibi congrua ⁊ íncongua percipit. Odo⸗ 
rat? auténó ñũmilitcr:cũ a cerebꝛo folus vr? neruus 
veníat fibi pqué certíficarc folü fibt fenfualía negat: 
neqs compzcbendere fm ꝙ opoꝛtet: nifi tantum ge⸗ 
ncralia aromacica ⁊ fctida. &pccialía ecroque funt 
medíocría in bís no poteft certificare:vnde eis ratio 
non poſuit nomina. Soenfus enim crocbilícare fua 
grofía nó potuit rationabilitati deferre:vt certa pof 

firiponcre noĩa.Gñalit᷑ crgo nhoĩauit ea ponẽs cis 
ſapoꝛum nomina:bonumq; tuuc malũ odoꝛẽ dictitat 
Oediocria caruerũt nominibus cũ nullatenus cer⸗ 
tificentur. A ſubiectis crgo ſuis tantum ca nominat 
ficut diximus odoꝛẽ oícens camphoꝛe ambꝛe ⁊ ſimi⸗ 
la. Ideoq; ex diuerſis no potuit cõpoſitos diſcerne 
re odoꝛes ſicut viſus cópotiros diſcernit coloꝛes. Cõ 
pꝛebendit ergo ſolos ſimplices quoꝝ ſubſtantia ſim 
plex eft./£ aufa eiꝰ:quia odoꝛatꝰ fenfus ín vẽtriculis 
cerebꝛi habetur longe ab inſtrumento ſuo remotus: 
Certificamus hoc:qꝛ ſi quamlibet ſubſtantiam foz 
tis odoꝛis fumpfcrimus : (d cft ín naribus fiuc vici⸗ 
ní?appofucrim? : nil inde diſcernere poffumus nífi 
cum acr motus odoꝛem cerebꝛo ferar cum flatu: er 
dc ſenſui odozatus nil oc fubftantia illa aliud venir 
níti folus illius fumus quí tibi inde afcédit: quia aer 
rem qualibet circuntegens ſubſtantieq; fumofe cõ⸗ 
mifcens ct in ca ſe traducens ad cerebꝛuʒ cum flatu 
eũdem ocfert : quí cũ ſpiritui animato reddatur quí 
ín cercbzo continetur ct ſimplicis fubftanticzfit ſim⸗ 
pler boniq; odoꝛis habetur:conueniẽter ⁊ affimílati 
ter ab codcm fpiritu ſuſcipitur.Si autẽ odo: fit boz 
ribilis:velit nolit inde patiẽs cum fufcipit: ñcut vio 
lentíam ignis pꝛeualere videmꝰin aquam frigidam. 
verbígratüa. S5íouos lichnos acccpcrimus accen^ 
fos: vnufas crringuarur: caloze ramcn et ruboꝛe ma⸗ 
nentc ignis: ft ouobus digitis extinctus remotus 
ardenti ſubijciatur: íqnís ardẽs vifualitcr ad extin⸗ 
crum redít : z commictus calozi ⁊ ruboꝛi extinctum 
eundem accendit. Sed fi rubo: ct calo: ab extincto 
rccefferit : nó ad eundéredeuntznífi rcalíter reaccẽ⸗ 
datur: quafi quandã vím ab ardéte acccperír: icut 
ab boftc quilibetvícto: hoſtis excipiatur. Palã (gif 
eft intelligere odoꝛatũ ↄueniẽtia:⁊ dfi quada affimi 
latione boni odoꝛẽ capere:malũ vᷣo ⁊ quadam paf? 
ſibilitate victoꝛie.vñ « oe cópofito odoꝛe ex diuerſis 


Dietarũ vniuerſalium. 


oaoꝛatis ín ventriculis cerebꝛi fimpler tãtũ quídam 
venit marime ſi ex bono odoꝛe ct malo compoſi⸗ 
rus fir. Bonus enim in virtute ſua anteqᷓ malus pe 
nctrat ouplíct oc caufa. era quía fubft3tia boni odo 
rís virrutem caloꝛis (n fe fignificat continere natu⸗ 
ralem d groffitíem eius mũdificauit c fubtiliauit vc 
icuitate ni facilis foluza flaruacris ad fpiritum aĩa⸗ 
tii cito valear penetrarc. Zlía:q: odo; bonus conue 
nientiam babec cum ſpiritu antmali in caliditate ct 
ſiccitate. De malovcro odoze non fimiliter cotingir. 
Zictío em nature tn co ocficit : vn fuperfiuiras eius 
grofíanccefte ft ín co coagulata remancar. Ideoq; 
nõ tà facilc: fs ourc potuit cum fumo diſſolui. Nõ er 
go ad fpiritus animatũ valuit penctrare:q: fpiritus 
bic fubtilís eft: longe remotus in ventriculis cere⸗ 
b:£,z idcirco nó nífi fabrilía funr odoꝛẽ pertingenria 
ſolaq; rerũ fpíritualítas ; ron caz coꝛpoꝛeitas eum 
perfoꝛat.Guſtus nó filr: q: ex fue ſubſtãtie coꝛpoꝛa 
litate z rerus coꝛpoꝛalitatem ⁊ fpiricualirate rangit 
oifcernés (ibi cógrua 7 incõgrua:ſimilia⁊ diſſimuia 
certificãs fenfualtter carü actiones auteqp ad anima 
tum ſenſuʒ:qui ett inventriculis cerebꝛi perfoꝛẽt.vn 
de guſtui plurimũ occultant᷑ cõueniẽtia:ſi cõuenien 
tía cà inconuenientibus fint admirta.Senſus enim 
lingue ctfi conueniẽtia recipiat:citiſſime tñ patit᷑ ex 
cõtrarijs inconuenientibus admixtis antedq ad ſpi⸗ 
ritum animatũ cõuenientia ab eo mãdent᷑. 3deogs 
res ecõtrario apparẽt odoꝛatui ⁊ aliter guſtui: cum 
odoꝛatui folus veniat odoꝛ in acrẽ diſſolutus ⁊ ſpiri 
 tuianiato tii mittatur ſubtiliſſimus:maximeq; tibt 
cogni? : ín quo acquíefcész tacite delectat᷑. Guſtus 
vero cum fenfatozus coꝛpoꝛeitates otuerfoz ín ſub⸗ 
ſtantijs cõpꝛehendat: cotrariosfi actiões pꝛeualẽt il 
lis cõuenientibus:q; fenfus acquieſcit ex fuis inuicẽ 
aſſimilationibus.Cõtra aũt incõuenientia tota vis 
fua mouetur:⁊ diſturbatur :vt eis reluctetur.teſta⸗ 
tur hoc roſa que etſi odoꝛatui conueniat:guſtui ta⸗ 
me eft incõgrua: oc qua nó diſſoluũtur niti cõueniẽ 
tia:vt ad odoꝛatũ peruenit ſubtilioꝛa⁊ cõueniẽtio⸗ 
ra.Gꝛoſſities vᷣo iubſtantie ſue hoꝛribilitas atq; pũ 
ticitas que inſunt quaſi terreſtria ad diſſoluendum 
in odoꝛatũ cà fumi funt difficilia:niſi cfi guſtus rota 
fuà ſubſtãtiã cõpꝛehendit.Ariſto.in lib.de aĩa. do 
ra? inqͥt nó fentib? aſſimilat᷑ ceteris:cuʒ certã cete 
ri delectationẽt hoꝛribilitatẽt⁊ rerũ mediocritatẽ ca 
pür:ticur viſus albedinẽ ⁊ nigredinẽ ⁊ coz medio⸗ 
critatẽ.Guſtꝰſimiliter dulcedinẽ⁊ amaritudinẽ⁊ co 
rü medioditatem.Odoꝛatus nó ſimiliter:qꝛ nó niſi 
ſubtilẽ ſuſcipit.i.delectabilẽ odoꝛẽ ⁊ fetentẽ:nõ coz 
mediũ.vndẽ non diſcernit inter muſcum ⁊ aloen niñ 
q íftud fibi conuenibile:illud vᷣo inconuenibile me⸗ 
diũvero boss nõ poteft oífcernerc. Cũ in ↄꝓpꝛebẽdẽ 
do deficiat nó pot notare ea neq; cognofcere:z cam 
nor cognoſcit:neq; ro nomínarc poteſt:niſi ꝙ boni 
7 alus odoꝛẽvocitet.qð percipitur er atalíbus pal 
pebꝛis carẽtibꝰ:quoꝛũ oculi non daudunturvt f piis 
vilibilis coadimatus cofo:rerur 2 quieſcens renoue 
Dur: vnde c paruus corum vífüs:quía oculi fepiffime 
aperumtur ⁊ foꝛas emittitut: fpüs vo vifibtlis val 


S'o.tlvíij. 

&coiffolnitur cũ ſplendoꝛi folis immittit᷑: qð in mari 
nis beftijs apparct carétibusvr diximus palpebzis. 
Itidẽ odoꝛatus nó diſcernit:cum narce panuc ab 
odozatu longe remote fint. Rep: ebendumur ramcn 
à fopbíftis dicentibus odoꝛatum míníme compꝛebẽ 
dí niti aerís tractu. Quomodo ergo odoꝛant qucca 
aialia cũ nares nó babét z'IRcfpoacm?.IHares qcã 
non babentía nulla ad cerebꝛi fuí ventriculos babet 
obftacula. vide ⁊ tine vero aerís tractu babent odo 
raméra. lHaribus ncenon carentia tame in ſupꝛcmis 
narium babent pelliculas: quc acrem tincfiam non 
permittunt intrare: ad quas acr odozatum ferẽs pe 
netrat vt ad animatũ perfcrat fpirirus. Iacoq; quc 
cunas animalia palpcbz3s habent:ocules clanaeria 
non vident niti oculos aperiant « palpebꝛas erigat. 
]Hon babentibus palpebꝛas bec minime funr necei 
faria:quia oculos apertos fempcr babenz.oenar cr 
Goin cis viũbilis fpirirus : neg; coloꝛes vicent niti 
rantum albedinem c nigredinem: eoꝛumq; extrema 
decernunt: medía nulla oífarctionc feparat propter 
coloꝛum fubrilírarem ⁊ vifus fuí defectionem.Sci⸗ 
mus tamé nos repzcbedendos.S5i inquiũt ſpiritus 
vitibilis i palpebꝛas non habentibus cft defectus 
quare non ſimiliter deficiat odoꝛatus ín naribus ca^ 
rentíb?. iR cfpodem?ocbiliter obi E-fplendos em viti 
bilis cum palpebꝛas exierit in acrem extenditur cc 
videnda comp:cbendir. ideoqp oum in pluribus ov 
uiditur maio cft defectus: fed ſpiritus odoꝛatum ra 
ciens non exiens neq; a quietete mouens: in ventri 
quise cerebꝛi mozatur expectans q ad fenfus affera 
tur ſibi defoꝛis. non ergo ocficerc eum oposter./£ü 
ad bococucnerímus;vt inter guſtũ z odoꝛatum oit7 
ferentiam fecerimus:opoꝛtet vc fumoꝛum ſpecies in 
quiranus⁊ virtutes actioneſq; cozum inueſtigemꝰ. 
¶ Facta pſecutione ⁊ impꝛobatiõe pꝛume opiniõis: cui fe 
cũda eft cótraría: ipfam imp:obans : in bac parte piotequi 
rur (ecüda. Xxoiuifio. MP (uidit aũt hec pars in.vt). partcs ad 
tnuíce cõnexionẽ babétes, In quarũ pꝛima affignat caulas 
ppter quá certa orftretio fapoz eft per guſtus: € eft ppter 
Oifpofitioné multitudmis neruoꝛũ 3 cerebzo ad unguamve 
nientíd. 3n ſecũda:ſcʒ in paco dozatus nó fimiliter eft cus 
vnus neruus a cerebzo folus veniat fibi, affignat cám indi 
ſcretiõis odoꝛũ perolfacti que cft ppter paucitatẽ neruoꝛũ 
ad eius oꝛganũ venientia. 3n rera fin bac E auia q:invé 
triculís cerebꝛi odoꝛes fenfus.atfignat caufam íncerurudis 
nis olfactus pꝛopter diſtãtiã ab obiecto:ci verfus cerebꝛuʒ 
cius o:gani fir pzofundarü:c rone burus affignat modum 
deueniendi ad ipfiim odoꝛem. In quarta.ſ.in bac: sBuftus 
autem non fimiliter q: ex cozpozcitate fübftantie.comparat 
modum appzebenfionis olfactus ad modum appzebenfio 
nis guſtus. In quinta:ſcʒ in bac: Arifto. ín libzo oe anima 
odozatus inquir nó fenfibus aſſimilatur.comparat olfac:ũ 
adalios fenfus füb aucto . Ariſtote. In feyra. f. ín bac: SR c5 
p:ebendimur tamen ab obijcientibus odozatus minime ap 
pꝛebendi ntfi aeris tractu. mouet vnam oubitationem má 
détem circa quedam oícra in ſolutione prime, (T inca pꝛi 
mam igitur partem oiat q ili qui dicunt dbos p odozes o£ 
fcer ii mon fub tanta certitudine ficut per guſtum:talem affi 
gnát cauſam.a cerebzo enim fep muſculi ad inguam veniũt 
tam perneruos fiatmorus c fenfus:per illos vigoꝛatur 
diſcretio guftus in língua:c magis d aij fenfus fuis o:5a 
nia viqotantur: cídeo guftus non folum oifzcmír fapo:cs 
f; ctíá coueniens c diſconueniens in cibo, C Sirca fecundá 
partc oiarzo nó eft funile oc olfzctu eo ꝙvnꝰ folus neruug 


Liber 


venit ad oꝛganũ eius.vnde incertũ eſt:⁊ ideonõ cõpꝛeben 
di ſpeciales odo:ũ differẽtias:ſed foli generales:ſicut aro 
maticũ cfctens: neq; cognoſcit medias fed extremas pꝛo⸗ 
pter eaꝝ excellẽtiã: c ꝓpter cius ocfecrü ratio nó ponit cer 
tum nome odoꝛibus ci olfactus non miniſtret ci certitudi⸗ 
nem. Hominat auté cos per nomen ſubiectoꝝ ficut odozes 
camphoꝛe rofe, &&ft aute campbo:a fuccus herbe frigidus: 
ambꝛa $o (perma balenc.( s£irea tertiã parté funt feprem 
particule ,"$5:imo erm affigr caufam incertitudinis olfact? 
a parte fitus o:ganí dicẽs:quia caufa pui? eft: quía ifte fen» 
fus fitus in anterioꝛi parte cerebꝛi lóge a naribus que funt 
cíus o;gan p qð odo: ad ipfum defert᷑ Secũdo ad manife 
ſtationẽ intẽtionis affignat modũ fm qu£ odoꝛes ad ipfum 
veniunt:⁊ pꝛimo oſtẽdit hoc in odoꝛe hoꝛribili oícens: dp ci 
foꝛtis odo: accipitur ⁊ nanbus apponit᷑:non oífcernítur:q: 
diſtat a ſenſu ⁊ non percipi£ nífi cu5 acr attrabit ipfum de⸗ 
ferens ad cerebꝛũ cà quadávioeltia attractus. Zertío often 
dit ꝙ odo:fuauis dto deuenit adcerebꝛũ ppter ſui dele⸗ 
ctationẽ ⁊ ſimilitudinem cuʒ ſpiritu aĩali. redit ad 
hoꝛribilẽ caufam buius dicens qp ci violentia venit ppter 
fui diſcõueniẽtiã cà fpiritu ficut ignis violẽtia 2ucrtít aqua, 
Quinto ocdarat bocper eremplum ín icono: quícum reti» 
netfumü crubo:é ppter cóuenientiá ignis candele ſuppo 
fite ad ipfum accendédü oefcenditzfed cü becnon funt cum 
viol£tia ipfum incendit .Ssimilitereft oc odoꝛe fuaui « pozo 
rioili refpectu ſpũs animalis , Sjcrto 2dudit er bis podoz 
bonus velocius penctrat adolfactii pzopter fuí fübrilitate 
⁊ ſuauitatẽ:malus autẽ tardus ppter cotraria, Septimo 
oſtendit ratione huius cum aliquid ex ſuaui ⁊ hoꝛribili cõ⸗ 
ponitur odo: ⁊ olfactui offert:ſubtilis c ſuauis cito ad ip 
fum tranfit:groffus aũt t hoꝛribilis tarde. Ham olfactus 
nó reapit groſſitiem obiectoꝛũ:ſed ſubtilitatem ⁊ ſpeciem. 
¶ Xirca quartã partẽ quattuoꝛ pꝛoponit. Pꝛimo aſſignat 
diuerſum modũ app:ebenfioís olfactus et guſtus dicẽs cp 
nó fimiliter guſtus — coꝛpoꝛeitates rerus recipit 
⁊Tcũ ipfe fit prim? antc ĩmutat᷑: ⁊ ogrua⁊ incõgrua ín cibís 
ante oifcernit dp immutatio ad fpm animale penetret inve» 
triculís cercbꝛi exiſtentẽ. Secũdo oftendit ꝙ bozribilíat oe 
lectabilia cõmixta latent apud guftum q: fimul attingunt 
linguá:fed ín olfactu fuauía cítius penetrát « guftus atíus 
patitur ab hoꝛribili. Zertio oftendit oíuerfum modii — 
benſiõis olfactus circa hoꝛribilium ⁊ ſuauiũ appꝛehenſio⸗ 
né € cam dicens: ꝙ olfactus ſuauia pꝛius accipit ꝓpter fur 
cõfoꝛmitatẽ cii ſpirituali aĩali ⁊ eoꝝ ioné cus folus 
fiumus ad ozganum cíus fubtiliffimus penetret : fed cotra» 
rium eft in guftu quéattingunt partes groſſe ⁊ cõuenienti⸗ 
bus acqᷣeſcit coz ĩmutationẽ parü fentiens : bozribilía $0 
prurbát büicc cii magnaviolétia ipm ĩmutãt.Quarto decla 
rat íntention£ per ezemplum ín rofazín quaodo: fuauis fuí 
ſubtilitate cito penetrat ad olfactum cum oelectatione:toz 
tavero fübftantia groffa fuo fapoze boꝛribili infeſtat guſtũ. 
¶ TWMirca qͥntã parte ouo pꝛoponit. Pꝛimo dicit cp ariſto. 
in libꝛo oe anima cin libꝛo oc fenfu zfenfato dicit qp diffe⸗ 
rens eft olfactus in nobis ⁊ alij fenfus:q: altj fenfus agnos 
fcunt crtrema —5 — ipſoꝛũ excellentiã. Secundo declarat 
boc per ſimilitudinẽ ín oculis aĩalium: dicens ꝙ hocpatet 
in aialibus carentibus ꝛis:que fant create vt p dauo 
fione quíefcar fpiritus nó coꝛrumpitur d ab ercellentía lu 
minis leditur. hec autẽ aĩaliavident oebiliter non oifcere 
nũt coloꝛes nifi — — duriciem oculoꝝ. 
Similiter⁊ genus hominũ debiliter fentit odoꝛes ppter re 
motionẽ nariũ t odoꝛis a cerebꝛo:⁊ Pm Sirift.ficut aĩalia pa 
bentia palpebꝛas non vident niñ palpebꝛis amotis: fimili? 
terneqs bomo olfacit nífi coopertoꝛio oꝛgani olfactus p ín» 
fpírationé ablato. ([s£írca fectas parté bmo mouet dubita 
tionẽ ez p:edíctis incidẽtẽ oíc£s:q ci nó fiat olfactio nifi p 
acris attractione : quó aĩalia carẽtia naribus per ds aer pe 
netrat olfaciunt. t becqueftío ab Ariſt mouetur ín pífabus 
quomodo olfacit cũ no refpirent attrabendo aere, Secun 
do vᷣo foluít dicẽs ꝙ carentia naribus ⁊ nó refpirantía non 
babent coopertoriũ obftans:c ídeo aer ⁊ odo: fumo feípfo 
ad o:ganum folii penctrat; fcd babentía nares z reſpiratia 


babent coopertoꝛiũ obftáns ⁊ n6 olfaciunt nífi illo cleuato 
«acre infpirato: c eft fimile m anímalibus carentibue pale 
pebꝛis t cas pabéríbus [ Circa ſeptunã partẽ pᷣmo mo⸗ 
uctoubítarione alterá oꝛtã ex pꝛedictis:dicẽs qp queftio eft 
fopbiftaz quomõ carétía palpcbzaz eft caufa ocfect? ſpũs 
vitibilís: caréria aũt nariũ nó eft cà detectꝰſpũs odoꝛabilis. 
Secundo foluit dicens dq» nó cft fimile oc vtroq; fpiritu: co 
q fpiritus vifibilís ꝓpe eſt ppterfirum oculi: « oiffandit 
peraerem:t ideo ppter oífperfione minoꝛatur cũ eft caren 
tía palpebꝛarũ:⁊ ad cíus collectione facientiti:f5 ſpintꝰ odo 
rabilis manet in profundo quietus: ⁊ ideo carentia narius 
nó impedit: cá nares nó fint ad cíus collectionem necefíae 
ne. 3in fine 9o ↄtinuat oícta dicẽdis dicẽs qp poftdp affigna 
ta cft oiffcrétia inter olfacrü ⁊ guſtũ dicẽdũ eft oc fpeacb? 
virtutib? ⁊ actionib? fumos, lec cft intẽtio bui? partis: 
¶ iírca partem iftam inquirenda ſunt ſex. Pꝛimu⸗ eft oe 
certitudine incertítudíne ſenſuũ in nobis.Secundũ cft oc 
modo odoꝛandi.Tertiũ eft oc ſimilitudine ſpecierũ odoꝛuʒ. 
Quartũ eſt vtrũ diſtinguant penes ſpecies ſapoꝛum ſicut 
vult phᷣs:⁊ de diuerſitate inftrumentozum olfactus «alios 
rũ ſenſuum.Quintũ oc fpiritu viſibili z ſuooꝛꝛgano. Sextũ 
de his que dicuntur in littera. 
KL Circa pꝛimum ꝓceditur boc modo:queritur pꝛimo fm 
quà vía olfacrus ctt in nobis maxime incertus: ⁊ oſtẽditur 
cõtrariũ:certitudo ⁊ diſcretio fenfus fequitur puritatem c 
claritatem c peruicrate fpiritus ⁊ mũdiciam oꝛgam: vnde 
dicit pbs ín ib . oe aialibus: qp fenfus funt marime cert in 
nobis:⁊ caufa buíus eft lubtilitas ⁊ peruíetas fpirituum et 
müdida oꝛgani:ſed cti ſpũs q̃ funt m nobts funt fübriles ⁊ 
darío:cs ⁊ oꝛgana funt maxime pura ⁊ fubtila ⁊ müda:cer 
tío: c oífcretio: debet eſſe olfactus ín nobís d» ín altjs aĩali⸗ 
bus. Secunda ratio bec eft: aial Dabens tenue carné ⁊ fub 
tilem⁊ moll? optimí eft fenfus Pm Ariſto.qꝛ molles came 
apti funt mente:ſʒ oꝛganũ olfactus eft maxiume tenue c fub 
ínbabétibus carmem fübrilio:e dp in alijs:g maxime 0:5 
— olfactus vígctin boic cum babeat cames molles et 
ubtiles.Zertia ratio bec eſt.dicit pbs inlib.oe aialíbus ꝙ 
om̃es fenfus oifferenter funtíu nobis 7 ín alfjs aialibus:qz 
in nobis diſcretioꝛes funt, boc eft pper fubnlitaté ⁊ purita. 
té ſpirituũ coꝛganoꝝ:⁊ etiã dicit qp olfactꝰ certioꝛ eſt in no⸗ 
bis qj in alijs:ergocũ fenfus ſequaturfoꝛtitudinẽ &o:ganiol 
factus crit in nobís certo: ⁊ diſcretioꝛ &T 7d oppofitii eft 
bec.ró. fenfus firoíferetio: ppter multitudine neruoz $m 
yíaacf5 in oꝛgano olfactus in nobís nó cft multitudo ner» 
uo:5fm vfaac:fed ibt eft enus folus neruus:c ená valde 
cft ocbilis:óolfactus nó marímevigetin nobis:;ergo nó cft 
certío: in nobis, Secũda ratio bec cftzois fenfus d remot? 
eft a fuo obíccto eft incert?:z quãto plus oíftat'táto magís 


tía: c oppilaf ita cp nó poffit (üfficerevtfpüs ad o:ganii pc 
netret: odo: aute cft ficci: Gbüidiras fica ímpedit fectptjo 


tin nobisincertio: cp ín alijs atalibus. Ad boc oicendus qr 
olfact? íncertio:]eft in nobís d im altjs aialib?:cuius triplex 
eft caufa. Una eft paucitas neruoꝛũ perueniennũ ad ípfus, 
Scðaeſt remotío o:ganí ab obiecto . Tertia eft cótrarictas 
fenfus cft oupler. Una cft comunis:vtpuritasc peruictas 
t fübtilítas inftrumentoz « fj piis: c Der non oct in olfa⸗ 
cu.£ft aut£alíacaufa! pꝛopꝛia:vtpꝛopoꝛtio o:ganí ad obíe 
ctü:t bec ín bote repugnatolfactuiratione íam vifa: ⁊ ideo 
tactus ín €o eft certioꝛ. Ad fcm dicendũ q oꝛganũ olfac? 

inboic 


Dietarum vniuerſalium. 


inc per fe eft multũ ſubtile:⁊ facilis impꝛeſſionis: f; 
—— — multum eft groflum: quia humoꝛes ce 
reb: veniunt ad o:5anum c impediunt appzebenfioné fui 
obiecti. ld terti oicédü ꝙ arut.oquit 2c qͥbuſdã fenfib? 
particulariter:⁊ fic loquit oc guítu ⁊ de tactuꝛqꝛ iſti magis 
vigentin bomine d n altjs. $i vero loquatur oe omnibus 
ficotcendum ꝙ ín fenfu fant ouo:fc5 receptio obiecti: boc 
modo olfactus eft in nobis — VR pm — ———— 

rapp: onem que eft interioꝛ: ⁊ eft in 
—— — — hoc modo poteſt eſſe olfactꝰ 
ccrtio; in nobis ín g̃ uijs. ¶ Secundo querit᷑ vtrum tactꝰ 
fit certío: ín nobis: cofteditur qp fic; oꝛganũ tactus cft caro 
velneruus:c cft mirtum: c debet eſſe eque diſtans ab om^ 
níous qualitatib? rágibilib?: q: fi magie ocdinarer ad vnã 
d? ad alteram: impediretur eius iudicium: idco opoꝛtet 0: 
gauum tactus cfic equale: ergo in animali ín quo eft mari» 
me cqualiras magis viget tactus:fed in bomine caro c ner 
uus cft maxune tẽperatꝰreſpectu alto:um:ergo ín bomine 
tactus eft maxime diſcretiuus.Secũda ratio bec eft: molli⸗ 
cies carme ⁊ fubtílicas inducit diſcretionẽ in tactu: qꝛ qua 
to caro eft mollioꝛ tãto faaliozie eft imp:zeffionís : fed in bo 
míne caro eft mollío: ⁊ detecta:in animalibus alijs pílís co» 
operta:ergo ia bomine viget marime tactus. Zertia ratio 
beceft:oiat Zuicé.o:ganü tactus eft oupler.o:ganum írra 
díans fiuc mandans 4 boc eft neruus; c o:ganü redpiens 
vtcaro. oꝛganum aüt irradiãs vigct ꝑ naturã peruictatis: 
⁊ claritatis z perfpicuitatis: fed o:ganum reapiens viget 
per equahtatem compl-rionís c fubnlitarem:ted in pomis 
ne omnia illa maximẽ reperiuntur; ergo o:ganum tactus 
marime viget in homine:ergo «tactus. t boccófirmatur 
per Zirífto.z per uice quia cactus magis vigetin bomine 
ꝓpter cqualitatem complexionis:⁊ manme in vola manus 
Cin fummitatibus digitoꝝ:quia caro cft (oi marime tempe 
rata. Zd oppofitutn cft becratio: in quolibet oꝛgano eft oo 
miniũ alicuíus elementozum: fed ponit pbus qp in oꝛgano 
tactus cft oominiü terre.in 0:5ano vifus eft opiumaque:ó 
ílla alía que maríme babent dominiũ terre maríme vigent 
in tactu:fed alia aĩalia ab bomine multa ſunthmõi: ergo in 
eio marime viget tactus, Ad boc oícendum ꝙ interomnes 
fenfus tactus eft oifarctio: in bomine:⁊ eft magis cerrus in 
eo qᷓ in alijs.ad rõnem otcendum q domimũ elementozus 
eft duplex.Quoddã facit ad diſcretionẽ.aliud facit ad fino 
nem oigani.i£ft ergo terre dominiũ ꝓpter fixicnem ⁊ pers 
manentiã oꝛgani tactus. vnde terra non facit ad eius diſcre 
tionem ⁊ certitudínem: fed ad cíus ſixionem: ficur exponit 
Auicẽ.ſupꝛa libꝛũ oc aĩa. ¶ XPoftea quent oc diſcretiõe 
guſtus:vtrum maxime fit diſcretiuus:⁊videt᷑ ꝙ ſic:guſtus 
eſt quidam tactus:ſed tactus maxime viget in nobis: ergo 
⁊ guftus. Secũda ratio bec eſt:ille fenfus maxime viget in 
nobis cutus oꝛganum multos babct neruos: p quos in tpo 
inducit cernrudo:fed guſtus in bomine eft bmot: ergo cft 
in nobís maxime certus, Zerríaratío bec eftzin illo antmalí 
1n quo maxime fit oiftínctio fapozís vcl nutrimétí p ſapoꝛẽ 
maxime viget guftus:fed ín bomine eft hmõi:ergo in bomí 
ne maxime viget guſtus. terum guftus viget per molliaé 
⁊ ſubtilitatem carnís:f511 bomine eft marime caro mollis: 
ergo ín bomine guſtus eſt maxime diſcretiuus. 8d oppofis 
tum eft quod dicũt comuniter loquentes.ſ.ꝙ guftus mari» 
me vigctin femia:tactus ín aranea:olfacrue in vulture:au 
aitus w lupo:vifus in lince. Unde verſus. Nos lupus audi 
tu:línr vífu: fpmía guftu: Vultur odozaru: pzccellit aranea 
Fac. Zidbocoícendum ꝙ guſtus maxime viger im nobis: 
Pluſqꝙᷓ in aijs:filr tactus. fed alij vt olfactus « audi?funt 
in nobís ocfecti. vndetactus viget ouplíater. Uno modo 
molliciem ⁊ ſubtilitatẽ inſtrumentoꝝ: 7 equalitatem:⁊ 
narime viget in bomne.Alio modo ppter ſubtilitatem 
inſtrumentoꝝ tm̃: ficín aranea viget. Similiter diccaum 
shes Suftu:q illa diſcretio d eft ín fymíaznon eft naturalís 
TÉ cftímatíne, «LO uarto queritur oe vifu ⁊ auditu: 
m fint in nobís certiozes: z oftendítur qp fic: illi fenfus 
—7* Sebent vigere in bomine quí o:dínantur ad fien» 
⁊ cottplationé:(ed auditus c vifus fnt pmoi ín boic:ó 


S o.tlit. 


mayime fünt certi in ipfo. Ad oppoſitum cft auct. Ariſto.di 
centis ꝙ tactum ⁊ guſtum inter omnía alía animalia pabes 
mus marine vígentcs: fed inter omnia alia animalia babe 
mus alios ocfectus. d bocoicendum ꝙ in bomine tactus 
X Suítus maríme vigent.alr) vero funt defectꝰ ppter ocbi» 
litatem organoꝛum. Ad rónem dicendũ cp oupter eft oifarc 
tio.Quedam cftnaturalie:z non opostet qp bec maxime vi⸗ 
Gcat in homine.Eſt alia diſcretio que cotrabitur z regulat 
a ratione c virtute eſtimatiua:⁊ bec eft cerrio: in bomine, 
¶ Quinto queri£. y faac ponit incertitudine in olfactu 
pter ꝓfunditatem oꝛgani:⁊ vídetur cp hoc non fit veri. j 
e&t Arifto«p babentce oculos paruo: ⁊ non multum emi» 
nentes fcd poſitos inpfundo:multum vigent in vifu.c cau. 
fabuius cft : quia fpinrus vifibilis nó multus oifpergitur 
neq fit magna uracdiatio:ergo a ſimili o:ganum pfundarü 
ínoifactu maxime in bomine ocbet vigere:f5in bomine eft 
bmói:ergo in bomine maume foztificatur olfactus cum foz 
tirudinem fui o:ganí confequatur. Secũda ratio bec eſt:di 
cit Ariſto.ꝙ animalia babentia nares longas marime odo» 
rant: ⁊ ideo dicit ꝙ lcopart) mazime odozant: quia fpiritus 
ín ipfis colligitur:⁊ nó diſpergitur:ſed habentes nares lon 
gas plus habent o:sganum  pzofundatum: ergo pꝛofunde⸗ 
tío ozgant olfacrus in bominibus eft caufa cernrudinisic 
non incertitudinis. Zertia rario beceft : vnaqueq; virtus 
quanto pꝛopinquioꝛ eft fuo fonti anto fo:tio: eſt:ſed frons 
et marímce pars anterio: cerebꝛ eſt fons omnii fenfuum:g 
quanto magie appzopinquat fronn foꝛtius eft eius 0253» 
num : quía eft ín rali firu foztio: : ergo pzofundatio oꝛga⸗ 
ninó arguit iucerntudine im olfactu. zd oppoſitũ eft ratio 
faac quiavnufqui(qs fenfus quanto o:5anum ſuum remo 
ti? cft ab obiecto fuo:tanto minus oifcermit: fcd quato ma 
gis pfundat:ráto magis diſtat a fuo obiecro:ó quato oꝛga 
nüíeníus magie pfundat:táto min? oiftermit ergo ppter 
pfandacionem olfactus eft incertus in bominibus. zid bcc 
oicendum ꝙ ꝓfundatio eft cauí3 incertitudinis. d rõnem 
oicendum qe non eft fimile oe 0:5ano oifacrus ⁊ vifuszquia 
naturaliter o253num oifacrus ponitur intenus: fed oꝛga⸗ 
nurr. vifus eft marime expoſitũ: quando vcro mazime emi 
net'fitorperfio ipiriruum ⁊ marimareflezto radio:um ⁊ it 
radiario: 7 ideo vifus debilitatur:ſed qꝛ o:ganum olfacrus 
naturaliter ponítur interius : fi parum pꝛofundet᷑ adbuc 
ín p:ofundo ſufficiet: fed quádo multum pzofundatur ma» 
rime elongatur à fuo obiecro. ⁊ ídeo olfactus oebilirarur, 
Ad ahud oicendum ꝙ ín homine oꝛganum olfacrus cft bus 
midü mazime, bumidimvero impedit tranfitum fumi odo 
rabilis:quando vero pfundatur babet duplex impedimen⸗ 
tum. Unum eft pprer ꝓfundationem.Aliud eft ppter bu» 
midítatem infundentem: fed leopartj maxime babent ccre 
bꝛum ficaumzfpírirus fübtiles; neqs oeperduntur ín via: í5 
bene penetrant vfq ad o:ganü.Q[ item qnrurppter ód 
in catulo in pꝛima erarc oebiliratur vnus:quia nó videt ag 
nonum oíem:fcd non oebüítatur olfactus. Ad hoc dicendũ 
«p cercb:um canís eft maxime ficcum.ficdtas vero eft diſpo 
ſitio íno:gano ad melioꝛem receptionem odozis: et idco 
maxime víget ín illis olfactus , Aliter autem eſt in vifu z 
quia ouo neruí íntrícati veniunt ad viſum et oculos: ope 
pilantur ín pꝛima etate ꝓpter oebilitatem virtutis natura 
lis non potentis oepurare illas fupertluitates: ⁊ ille fupe 
fluírates ventunrad neruos: ⁊ non ad o:ganum olfactus, 
«| Sexto querírur oe modo ocueniendi odo:ü ad oifacrü: 
t queritur: cum quidam fit odo: fuauís: quidam hoꝛribi⸗ 
lis: etrum fimul oeuentant ad olfacrum:et videtur ꝙ fic: 
cuiuſtibet fenfus eft diſcernere inter contraria: ſed ſenſus 
comunis eft oífcernere inter obíecta fenfuum particulariũ. 
fed om̃ia que fimul diſcernunt᷑ ab eodé fenfu fimul accipiũ 
tur:fed fetidum c ſuaue fimul diſcernũtur ab olfactu: ergo 
fimul ab ípfo appꝛebendũtur.Secũda ratio bec eft: ili odo 
rcs aut funtín eadem materia:aut ín otuerfis.fi in cadcm: 
ergo famus deferens vnum oefcret alrerum:ergo fi enum 
imurat oꝛganum ⁊ alterum.fi fintin marería alía ⁊ alía:tüc 
arguo:q: illi mouen£ p aer mediũ:ſed omnía que fimul ve 
niũt per medii; fimul poffunt attingere (lud medium: fed 
$ 


Liber 


fetidũ c ſuaue veniũt per illud mediũ: ergo fimul poſſunt 
penetrare ad oꝛganũ.Ad oppofitum cft hec ratio: ore qð 
lubtilius cft velociꝰ venir ad termunũ:⁊ velocius penetrat: 
fcd odo: ſuauis fundazurin ſubtili fubftantia; hoꝛribilis in 
groſſa:ergo velocius penctrabir ad o:ganum d hoꝛribilis 
odo:. Scda ratio bec eft: odo: ad qué ati? mouet ſpũs ad 
attrabedumvelocius penctrat fcd odo: fuauis eft hᷣmõi:gᷣ 
velocius penetrabit.d boc oicendum ꝙ odo: ſuauis veloe 
cius penctrat.Zld rónes oicendum ꝙ concurrunt ouo circa 
oꝑationem obiecto ſenſibilium. Pꝛimũ cft receptio:t Pm 
hoc ſenſus non firiul appzebendir ouo contraría. Secũdũ 
eſt diſcretio ⁊ coliario vnius ad alterum poſt appꝛebenſio⸗ 
nem:⁊ fic ſimul mouet fentus ad vtrunq;. Ad fecuncü dicẽ 
dum ꝙ cũ ꝑ idem mecdiũ mouent: oíamus tn ꝙ ille qui eſt 
ſubt:us fube pꝛius venit ad oꝛganũ ⁊ citius por ad ipm pe 
netrarci i TSeptimo queritur vtrum ouo odoꝛes contrart) 
fimul moueant᷑ per iac mcdin:z vidc£ ꝙ nó:q: aur odo: eft 
in fumo fiaut ín materia: aut eft litas, Si Yo odo:fitin fu 
mo:ficouo coꝛpa ſunt in eadé parte acríe:quod eft impoffi 
bile.Si veroodo: fit qualitas: fed illius odozís 2:1j:6 3:ia 
eruntin eodem, $i vcro oíca£ q cr ilis fiat vnũ: contra fen 
fus iudicater illis er quibus fit vnũ ſicut mediũ c nó ficut 
extreina:ó fenfus non iudicabit inter odozem ſuauẽ c fetis 
dum ficur incer extrema qð eft falfum: á fimul non poffunt 
tranfirc per ídem medium.Ad oppofitü cft hec ratio: qóp 
indifferẽctiã fc babet ad receptione pluri; qua rónereapit 
vnũ cadé róne recipit alrerü:fed aer fiue illud medii per ín 
ditferena fe baberad illos odoꝛes:g̊ qua rõne recipit vnum 
cade róne recipit alit: ó fimul recipiet vtrũq; vel alterü vel 
nulium.adbocoícedà q poflibi:c eft fimul vtrüqs recipere 
⁊ eſſe in eadé parte acris.zid rónce oicendum qp aliquid eft 
ín alio dupliciter. Uno modo fm ventatẽ:⁊ ſic non tünt fis 
mul ín aerc. Auo modo £m fimiitudiac:filimdines vero nó 
opponunt:« fic fimul eſſe poffant in acre. Clel aliter dicẽdũ 
qp in eade parte aeri poffunt effc $m veritatẽ:qꝛ funt fubti 
la: ⁊ cum fimul poſſunt effe cum alio coꝛpoꝛe peedétia par» 
tcs illius. Sd róncm dicendũ ꝙ oupler ctt pafíio. quedá eft 
fica cbecnon parit Sꝛia.eſt alia paffio q eft influens; c bec 
pan£ fimul 5cta:c fic (unt in codem, 
$9 cimus gencraliter trib? modís diuidit 
Gnus ctt quíezus nulli? odozís neq; mo 
Cx Bei rus. Sccundus velociter moucf foitis 
Es NL odoris et acris paffiuus. Z crtíus ínter 
duos bos cft mediocris. Sot cir mouetur: z alícuíus 
odoꝛatꝰſit:⁊ aerís paſſiuus:tẽperamẽto eſtvicinus. 
Qui autẽ eſt quictus c nullius odoꝛis neq; motus 
ſubſtantiam terreſtrem cr groſſam cr aeream graui 
tcr fignificat diſſoluendam: c inco tarde foꝛmandã. 
3n quo hmõi neq; caloz: neg; frígidiras certificari 
poffunt; fed ramen cc fe licet nibil figníficat neq; na 
curi fuam demonſtrat: ppter fuí camcn motus ocfe 
ctioneg: z mullíus acris paffioncs:groffiriem fu nc 
ceſſe eſt ppalet.vnde nõ ab co oíffoluítur qà in acre 
diffundatur velociter femouens foꝛtis odoꝛatus ct 
acría paffiuus:fubftantiam fuam monftrat cffe fub 
tiliſſimã penetratiuã: ad perfosandum pozos velo 
ciffima ⁊ calidiſſimã. Omnis cir fumus velor ín mo 
tu foꝛtiter acris paffinus:ín diſſolutiõe ⁊ fubrilíatio 
ne fui calozz bfc ignificat.Qui fum? ín ouo diuidit 
Quidam ením fumus fua virtute 7 acrís perfoꝛatio 
nc complexionis cft tépcrate: « animato ſpiritui cft 
cõuenibilis quidã intepcrate ⁊ aiatofpírimí incó^ 
ucnibilis. Hic malozum humoꝛũ coꝛruptoꝛũ fignifi 
cat mulrirudincm babcre ſubſtãtiã: co q» naturales 
















exicrit qualitates:⁊ cõplexiõibus bumidi cospozís 


repugnat:⁊ poꝛtẽdit odoꝛis hoꝛribilitates:⁊ ſubſtã 


tie ſue coꝛruptiones: q̃ contingunt aut pꝛopter calo 
rem non naturalem:aut ꝓpter putrefactam humidi 
ratem. Si ꝓpter caloꝛẽ no natural: erit fetẽs odoꝛ. 
f£ alo: ei in bumiditate ebullitionem facic: vnde fit 
caufa putoꝛis. Hoꝝ nutrimẽta cozrupta funt c pcffi 
ma putredinem ín ftomacbo generati: c peffimita/ 
tem fumoꝝ caput aſcẽdentiũ. Pꝛobatur boc q rale 
quid fit non naturalí calozezcum animalia caloꝛẽ na⸗ 
turalẽ amittãt:⁊ 3 motu fuo ceiſẽt:ſueq; putredinis 
mundificationẽ perdant, Si autcm ppter putridã 
bumíditaté nó odoꝛẽ reddant fetẽtẽ: fed grauẽ:quo 
rum tfi nutrimenta fant peſſima: ſicut Gal. inquit, 
Quicunq; cibus cft grauis ín odoxc: fiue abomina⸗ 
bílía in fapozezmutrimenti cft peſſimi: mínozi tñ cft 
nocumentí d» d feres fuerit. 3nucnit hoc in piſcibꝰ 
quí fi recentes func; c cato; adbuc naturalis:grauis 
funr odoꝛis. Ziblato aũt calozc naturali erũt fcteres 
nutrimenti tñ mclíozis funt (n odozc graui qᷓ fetẽti. 
Si aiit fumꝰcõplexioni aialis fuerit ſilis z cõpetẽs: 
tépcramétü fue ſubſtãtie poꝛtẽdit: z xᷣtutẽ ĩ ca natu 
ralis caloꝛis ⁊ mundificationẽ oc fecibus ſuis.teſtat 
boc aromaticus odo: fuí ⁊ delectabilis ſapoꝛ ſpũi 
aĩali. vñ Dal. Quecunq; aromaticũ odosem fiuc fa 
poꝛem habent:ſubſtãtia coꝝ ꝓculdubio calidiſſima 
⁊ ſubtiliſſima:ſed tñ inter hoꝛribilem odoꝛem ⁊ dele 
ctabilem minꝰ calída: c minus acuta tactu modera 
ta funr omnía. 3dcog fcnfus tibi acquícfcit ⁊ dele⸗ 
ctatur.iDe bo:ribili vero fcremoucns conturbatur, 
Si vcro (lla aromaticíras quandam ficciraté pabct 
eft meliuſcula ct eft confoꝛtantieꝛ odoꝛe aromatico: 
atq; ſpiritui animato cõueniẽtioꝛ duabus er caufis 
AUna q: humiditas fumũ fui ingroſſat retrahens ne 
ad ſpiritũ aĩalẽ velociter trãſcat.Sccũda:q:natura 
ſpũs aĩalis attínct ſiccitati.vñ etfi cãphoꝛa fir frigi⸗ 
iſſima: ex ſiccitate ti fua eſt aromatiſſima. Tertia 
fpes q̃ intcr has duas C media:licet motu fit ocfecra 
et actione odoꝛis panca: mediocritatẽ tñ inter ſub⸗ 
tilem ⁊ groſſam ſignificat. Si enim humiditas hu⸗ 
moꝛes ĩmoderatos hʒ ⁊ ſuperfluos:odoꝛe fit hoꝛri⸗ 
da: ⁊ ſubſtãtie fue coꝛruptionẽ ⁊ defectionẽ acríots 
nature in ca ſigniñcat: fcd tñ parũ eſt calída. teftaf 
hoc motus fui puírasc actio fua in odoꝛe parua. Soi 
aũt humoꝛes temperatos babucrit; ⁊ ſuperfluitate 
caruerit:odoꝛe aromatico erit temperamentum fai 
⁊ virtutem actiõis ín ſe oſtẽdit naturalis. Eſt tamẽ 
duobus modis:aut em̃ frigida eſt ⁊ parue actionis 
ín acre ſicut viola:fandalt et ſimilia:aut temperata 
ficut camomilla ct fimilia. IR cp:cbendimur ramen 
a ſophiſtis nobis obijcientibus. Quare barü fpecie 
rum aromatice funt frigide: hoꝛribiles vero calide: 
cum ínter ſubtilem c groſſaʒ mediocres fint vtreq;? 
Reſpõdenꝰ hoꝛribilitatem odoꝛis cffc cc caloꝛe nó 
naturali ſuperfluitates rerum non mũdificante per 
motum:aut humiditatem putrefactam deturbante. 
Quoꝛum qualecũq; fucrit caloꝛem fignificat: quía 
frigiditas non poteft eſſe dominans nifi cbullítio ct 
comotio intercedit: cii nũqᷓ inueniatur nifi vbí dcs 
eft ⁊ nullus motus. Ciníncrfaliter crgo odo: ouob? 
modis diuidit᷑. Aut cnim nullius motus neq; ex ſe 


Dietarum vniuerſalium. 


icutus odoꝛis: et fignificat ſubſtantiam ſuam cffc 
cerreftrem « groffam: ⁊ in aerẽ diſſolui durã. vndc 
afeneqs calozem:neg frigiditaté monttrat fe pabc/ 
rc. Aut alícuíis motioís cft. c aliquid in aerem agit 
Q? fi non fostíter feccrit: temperamentum fuc actio 
nis fignificat. Si aür foꝛtiter:caloꝛis fui virtutẽ de⸗ 
notat z fo:xítudinem. Oz fi odo; temperatus ſit: ſue 
fubftirie cempcrantía monftrarur. Si autem boꝛri 
bilis: fctidus crit fcu grauis. Soi fetidus;octcctto cà 
lo:is naturalis c vircuris calozís inmaruralis ſignifi 
catur. Si graute;cbullítíoz putrcfactio humoꝛis oC 
notaf.bijciunt tame fopbifte.Zihmomodo inquir 
ín quibufdam rcbus calo: extraneus dñabitur femp 
cü omnis res calozem naturalem babeat fubftariali 
terzz ſubſtãtialia accidẽtalibꝰ fint anríquioz3 :. €x 
necceffitate omníe ſubſtãtia fecída calozem ſubſtan⸗ 
tialẽ babet quo aromaríca fiat. endc conſequitur vt 
caloꝛem pꝛius babuerit naturalem:quo remoto ex⸗ 
trancus ſubintrauerit caloꝛ: quo ſucceſſit ſibi fetoꝛ 
ficut ín animalibus videt᷑:quoꝛũ complexio ſi fit tẽ⸗ 
perata:⁊ caloꝛem naturalem foꝛtem babet; cozii fub 
ftantía bona cſt:non fetída. Caloꝛe aurem naturali 
amiſſo: coꝛruptio ſuccedit atq; fctoz, Rñdemus bís 
Diximꝰ ín initio noſtri vcrbi tẽperamentum duobꝰ 
modis intelligi.aut enim naturale:⁊ inter duo extre 
ma mediocreꝭ q: ín neutram parteʒ extremoꝛũ per⸗ 
ſeucrat.aut pꝛiuatũ nom buíc ſimile.ſicut videmꝰres 
quaſſibet temperamẽta ſua babere.etſi naturaliter 
non fint rcmperate.verbígraría. 3f»iper:sinsibcr:pi 
retrus ⁊ fila: etfi naturaliter tint intẽperata pprer 
calo:ts fuí foꝛtitudinem « ficcirarem ; pplegmaticis 
fant tempcrara.quía adco cís conuenientia funr vc 
rcítaurentur per ca, Similiter caloz fetentium; cft 
naniraliter tranfierit temperamentum;ín fe tri tépe 
ra funt: ⁊ non fübftanríaliter differunt. ¶ Signa 
hucuſq; oftéfa ocodozarís quíbufliber fufficerc pof? 
ſunt:q̃ no nífi extrema oftendcre poffunt; vnde neq; 
ratío medijs ficut dixrimus nomina ponere potuit. 
nec ꝓpꝛietates ſubiecto:ꝛũ ſuoꝛum monſtrare:ſapo⸗ 
res non fimiliter:etfi tri funr accidentales. Item ſo⸗ 
pbífte oc coloꝛibꝰ obijciunt.Quare inquiũt coloꝛes 
non oſtendũt naturas rerum cũ ſenſus viſualis ſit 
ſubtilioꝛ z penetrabilioꝛ cuncrís. £ eftatur autẽ boc 
quía coloꝛes diſcernit medíos:c eoꝛum cerrirudincs 
rõnidetulit:vt nomina cís imponeret. 3dcogs hoꝛũ 
medía non pcrdíderüt nomínaz Reſpondemꝰ vifus 
ctfi tit ſubtilioꝛ ct perfoꝛatioꝛ cũctis vc dixiſtis fent 
bus:non ramcn compzcbendit rerum ſubſtantiam: 
nífi coloꝛem tiri et figuras. Coloꝛes autem erfigure 
fcparabilía funt accidentía tine fabiccci coꝛruptela. 
186 eiii naturalía funt neq; ſubſtantialia. cf ita 
fitmaturas rerũ oſtẽdere impoffibile erit. Pꝛobat᷑ 
cq: cadem rẽ diuerſi coloꝛis inuenimus ⁊ diuerſe 
foꝛme ⁊ figure:que tamẽ vna cadem cft naturauter 
licut rofa que rubea eft ⁊ alba.vtraq; tamen frigida 
tlicca ⁊ bmoí mulca. 3rídem ⁊ oefouma: vidc 
— crim candem rem foꝛme diuerſe:ſicut eua que 
— 7* ⁊ píncara: que ramen funt ca⸗ 
et humida. £olo; ergo er fosma accidentales 


S'o.l. 


funr qualirates non valentce naturae ſubiccoꝛum 
fuozum monftrare. Sapoꝛes non fimiliter; etii cm 
accidẽtales funr; vnuſquiſc; ramen fübiccrum fuum 
cuftodit contoxmans fuas fpecice:ticnt ⁊ calo; ignis 
naturam:frigitudo niuis naruram:bumíditas aeris 
naturam: ſiccitas naruram terre. ticur Bal. oicir in 
libꝛo oe clementis./- ofirmatur illud: quía in ouab? 
rcbus naruralítcr diuerſantibꝰ:vnus f apo; nó inue 
nitur:nec cadem rcs diuerſoꝛum fapozum cft, Non 
ouoy oulciü timpliciter alterü calidi: alterum frigt 
dũ:neq; ouoz frigido: alterũ poricizalrerá ſalſus. 
Itidẽ ratiocinamur ín ceteris ſapoꝛibꝰ:licet itcm fo 
pbifte obijciant. Monne oulcedo in maliſgranatis 
cc melle apum inuenitur ⁊ naturaliter oiuerfanturz 
£cl cnim calidum « ũccum ín ſecũdo gradu. £2^a 
la granata in pimo gradu cali in feciido bum. he 
fpondemus. ale ĩntentioni noftre obicciftis:hr^ 
mitas verboꝛum noftrozum innuit nos oſtẽdiſſe cp 
pcr effentías rerũ ſapoꝛes firmenrur. Dulcedo em 
timpler femper ſignnm cft cp cato: 2 humiditas fint 
temperate vbicungs fuerint. Diuerſitas crgo rera 
oulciam ex fola cõmittione eft ceteroꝛum fapozum. 

Odel enim ⁊ malagranata etti ín ſiccitate diſſident 

ín dulcedine tamẽ vnum funcnili qp alterum altero 

minus babet dulcedinis. 

¶ ott acum cft oc actionibus ⁊ virturib? odoz ⁊ de 
dincrẽtia inter olfactü 7 guſtũ róne modit appzebedeau: 3n 
bac parte intendit deternunare oc fpcacbus virturibus ct 
actionib? fumi. aDiuifio. lDcc aũt pars diuidit in duas: In 
quarü pꝛima agir oc natura fumi. 3n fca ibi: Signa vero 
pua. íqg oſteſa oe odo:atis qͥbuſtʒ ſutficere pnr. ofteia fuffis 
cienna tactus:circa ca mouet oubitariones q̃ oicta funt de 
odoꝛibus. Pꝛima aurem oíuidirur in duas. 3n quarum 
pma «flignat oiftincrione fumi. Sn fecunda falicez in hac: 
Qui aucem quietus 7 nullius odozis negs morus cc. pfe» 
Qui£ oc fingulis cíus fpebus. ꝓPꝛima aũt índíuita eſt Se⸗ 
ctida aüt diuidit in tres Pm numerũ triũ fpecierü fumi. 3n 
quarü p:íma pfequirur oe fumo quieto. In fecunda fein 
bac: Giclodter ſe mouẽs fo:tís odozaru c 3erís pafliunscc. 
p:ofequi£ oe fumo foꝛtis odoꝛis. 3n tertia.ſ.in pac; Tertia 
Ípés d inter ouas eft media zc. piequif oe tertia fpede:d 

eft fumus mediocris virtutis. iDec tertia pars oüuditur in 

duas. 3n Me pꝛima agit oc illa rertia fpecie, 3n fecüda 

fcs ín baci Repiebendimur rfi, mouet quádam dubitationẽ 

ex p:edíctis incidentem.Scða pars oiuiditur in ouas. In 

quaz pma moucr dubitationẽ d incidit círca naturã odoꝛis 

po:ribüís. 3n fcóa. f.i bac: Obijciũt tfi fopbífte.mouer alã 

dubitationẽ círca caloꝛẽ accidẽtalẽ q im mebꝛis eríftes odo 

rem putridum inducit, Pars fccunda diuidit in ouas. 3n 

quarü pma mouet pmà dubitationẽ.q̃ cft 0€ catoze qiio nõ 

cit medii inueftígationis oícte ficut odo: ⁊ ſapoꝛ. In ſcða 

fin bac: Sed ad idem fopbifte obijciunt.mouet a!ia5 oubí 

tatíoné ⁊ inferentiã finnatióis fpcaet (3pozís in mellez ma 

logranatoould. Sunt igi£ in pꝛeſenti lectiõe partes octo, 

3n quarum pꝛima diſtinguit fumi ſpecies. In (ccunda pꝛo 

fequitur oe pꝛima. In tertia oe ſecunda. In quarta oc ter 

tía. 3n quinta mouet vnam oubítationem de fumo ⁊ odo» 

rc boꝛribili. In ferra aam oe caloze innaturalí putredíne z 
fccozem inducente. 3n feptima mouct dubitationẽ arca co 
lo:em:cus fit mediũ in cognoſcẽda oícta. "3n octaua mouct 
alid oc inftantía drca firmatióem fpeciei ſaporis. ¶ Circa 
p:imam partem diuidit tumũ per tres oifferentias. Eft cri 
fumus quietus nullíus odoꝛis.Alius eft fo:tís odozís. Aliꝰ 
eft medius. irca primam partem pzofequi£ oe pꝛima fpes 
Ge dicens:ꝙ fumus quietus — ſubam groſſam terre 
ſtrem dure diſſolutionis:⁊ oificüis ſenſibilis. qᷓuis autem 

g 


Liber 


pic fumus nõ manifeſtet ſuam naturã ꝓpter difficultatem 

inorus ſui:⁊ mutationis aeris:tñ necciic eft vt fuam grom 
tiem frígidirate oftendat per aliquíd ab eo ín aeré reſolutũ 
€ maxime bocparet: cum ab igne rcfoluitur cíus odo: ad 
actum reducente.Circa tertíam partem pfequitur oe fecti 
da fpecic:que eft famus foztís odoꝛis. Hec aüt pars diuidi 
tur in duas. 3n quarũ piíma affignat buius fumi natura, 
In fcóa oundit ipm: oifferentiarà eius virtutes affignat 
Micit igitur ꝙ tads fumus pzctendít fubftáriam fübrilem: 
€ penetratiuá aeris : ⁊ calidifiima. Deinde diuidit banc fu 
mũ.Pec aüt pare diuidit in ouas, In quarü pma affignat 
diuiſionem. In fecunda oc fpeacbus profequitur. gOicit 
igitur qp bicfumus fo:tis odo:is eft oupler. quidam cnim 
eſt delectabilis:quidã hoꝛribilis. ocindc ꝓſequitur oe his 
duabus oiffercatü)e. lDec aũt pars diuidit᷑ ín uas, In qua 
rum pꝛima pfequitur oc bo:mbilioícens ꝙ a ouplic caufa 
ꝓuenit. uino pptercalo:em innaturalc. $caido pprer 
putridam humiditatẽ:⁊ tunc habet grauem odo:em. 3n fe 
«unda particula confirmat intentionem p SaL oíicete:q di 
bus fecens vel grauis odozis nó eft iuuatiuꝰ: ramen minoz 
ctt malicia in graui ín fetente. Deinde determinat oc fua 
uit pꝛimo oc ipius natura pfequitur oicens:q fubftantia 
temperatã c puri fignificat. vnde fpüsaiziis ín ipo oclecta 
tur. Secũdo àffiriat boc p iDiLoicenté:q ralis lübftantía 
fcrés bonti odoꝛẽ calida e ⁊ ſubtilis. Tertio aüroicit:q mo 

deratis fenfug acquíeícit: hoꝛribilibꝰvero trifta£ cca fugit 

Quarto dicit:ꝙ aromatica ficca cóuenictioza funt d? humi⸗ 

da ppter ouas cauías, Gina eft q: humiditas impedit ſub⸗ 

tilitaté penetrationũ ad olfactum.Alia eft cofozmiras cum 

fpi aiali qui cft ad ſiccitatem oeclinans: ⁊ ideo camplbo:s 

ꝓpter ſiccitatem eft aromatica:dpuis frigiditas impediat, 

Circa tertiam parte pfequit oc ſecunda parre: c ouo inten 

dit, Pꝛimo oidt qp tum? mediocris figmficat mediũ inter 
fubtiitatem c groffitiem ſube:⁊ fibabeat Dumo:zes imode 
ratos hz crudeliratt odoꝛis ⁊ derectionẽ calozis: pute eiue 
babearaliquá po:rioné:fed fi humoꝛes modcratos babeat 
babet odoꝛẽ aromaticũ ⁊ vᷣtutẽ aliquãtulam ín actione nas 
turali.Secundo diuidit hũc fumũ dicens:ꝙ quidã pertinet 
frigiditati ſicut ín viola ⁊ ſandalis: que funt ligna triplicis 


generis:rubea:alba: cítrina:frígida ⁊ ficca in ſecundo Tir⸗ 


ca quintam partem mouet pꝛimo hanc dubitationẽ dicens: 
ꝙ ditio eft q̊re infumis ſpecies aromatice funt hoꝛribiles 
caliditate:eũ in ipᷣ̃a oẽs fpedcs fint mediocres. Scdo ſoluit 
ꝙ boceft qꝛ po:ribiles caufanf ꝓpter putretactionem vel 
calo:ꝛẽ innaturalẽ: c ebullitionẽ ⁊ motionẽ:hec aũt nõ ſunt 
€um frigiditate fed cum caloꝛe:quia frigiditas venit cii quie 
tc: c ideo nó inducit hoꝛribilꝛtatẽ ín odoꝛibus. Tertio diſtin 
guit fumũ Pm via pꝛedictã.ſ.in quiete ⁊ paſſionẽ ínferétem 
t büc p foꝛtẽ ⁊ mediocre. c hoꝝ fpes diſtinguit.Circa ſextã 
partem pꝛimo ponitcalem oubitatióem: qũo poflit eſſe in 
rebꝰcaloꝛ innataralis fetoꝛẽ induces abfqs naturali, nó erri 
boc vidctur: quia naturalis pꝛioꝛ cft innaturali: ergo ípm 
p:ecedit ficut pt; ín aialibus moztuis:óin nullo viuẽte pot 
eſſe feto: a caloꝛe innaturali abſq; caloꝛẽ naturali pᷣcedẽte:a 
Quo cii deſtituit incurrit fetoꝛẽ caloꝛe inaturalí introducto: 
cõtrarium videmus ín multis: que naturaliter fetent ficut 
in multis herdis fetidis, Scdo aüt foluit dicens: p oupler 
eft téperamenti. Unũ abſolutũ « tali ridet calo: naturalis 
téperat?. Stud eft in genere ficut ín genere calozíe viuẽtis 
ttalifuus calo: reſpõdet. Põt igitur eí effe calo: naturalis 
ín quo eius vita obſeruetur:⁊ tf poterit ferosem índucere. 
Sirca fcptimam partem pzímo oicit q» per pzedícta patent 
fingula circa odo:es que folum extremafare faciunt: mee 
dia em̃ fant íncerta, c rõ eis nomina non imponit. Secun» 
do autem ꝓcedit circa oubitationem oe coloze: pzimo mo 
uet eam oicens ꝙ queftio eft. Ham vífus ín coloze cogno» 
fcit medías fpedes « eptremas. vnde medie babet nomina, 
Quare crgo coloꝛ medium non eft ad cognofczdum dietam 
ficut [3poz. Secundo autem foluít dicens:ꝙ vifus fubnlioz 
ett t diſcretior ín appzebenfione:fed tñ coloꝛ non eft mcdíiüi 
in bacvía:eo p non firmat fuam fpeciem:ci idem i n diuer⸗ 
fi ſubiectis poffit reperiri; z idco coloz non certificat ficut 


fapo:. ££ircs octauã parte pꝛimo mouet dubitationẽ drca 
pꝛedicta. Namvidetur cp per pzedicta ídem fapo: cft in pꝛe 
dicris complexionatis. Nam oulce reperirur in mellc ⁊ ma 
lífgranatis ouldbus:cum tamcn mel fir calídum ⁊ ficcumz 
aha calida ⁊ humida.Secundo autem foliit oicens;q nà 
intendimus per cómunem fubftantiam ⁊ cóplerionem cun. 
dan fapo:em otuerfis incfle, oulce autem timpler fcqui£ 
complzrioncm calidam 7 pumidam temperate: fcd potcft 
eſſe compofita fequens diuerſam complezionem:mcl ergo 
⁊ malagranata ranone oulcedinis randem cómunicant coe 
pleríonem:duís in ipfis differat oulcedo: co cp in melie cft 
intenfios: mel autem differt ao pis in ficcitate : ⁊ hec non 
eft radir oulcedinis fed acuminis: qð ab apibus contrabit 
vnde vultfapo: mellis ꝙ fit compofitus.fic autem compice 
tur bcc pare:que cft oc odoꝛe z umo. ([ Cuca parte utà 
fcc funt querenda. Pꝛimũ eft oc natura ſubſtantie feretis 
odo:em. Secundum eft oe oiuerfitatc rerũ odouterarum 
⁊ actionibus carum. Zertuim eft oc modo Pm que fimus 
Ííumutet ſenſus.Quartum cft quomodo in rcbus viuenti⸗ 
bus operatur:inducens hoꝛribiutatem c odo:em fetidum 
£Xuintum eft ꝓpter quid fapo: firmat ſuã ſpeciem.Sextũ 
eit ocbts que oicuntur im littera. 
¶ Zirca pinum pzoceditur pccmodo: ⁊ queritur vtrum 
acoꝛpoꝛe Femperato egeat odo: aut non: videtur ꝙ non, 
odo: icquitur compleponem calidam 7 ficcam a omo ⁊ fub 
tile refoiubile oc facili ín fuma: vel vaporem: fed in coꝛpoꝛe 
temperato eft compleao temperata ratióc omniũ qualita 
tum: eft ſubſtantia mediocris:ergo coꝛpoꝛi equali nó có2 
perit odo: neceritab co, S9ccunda ratio hec eſt: ad hoc ꝙ 
odo: fenfum immutet exigitur calo: excellens fumũ reíols 
uis per medium oeferens vt ad fenfum immutãdum per 
ueniac.fsín coꝛpoꝛe temperato non eft calo: excellens: quia 
ín ípfo (unt omnía temperata: ergo neq; odo: cft reſolu⸗ 
tus ab bmóí co:po:ezergo a talí coꝛpoꝛe non crít odoꝛ. Ad 
oppofitum oicit pbus in líb:o oe anima. odo: cft ficci: fa» 
po: eft humidi: fcd in cozpoze temperato nó eft reperire bur 
midum ín quo radicarur fapoz immutans guftum:ergo co 
dem modo ín pfo erír ficcum reperire; ín quo radicat odoz 
ad fenfum olfactus immutandum: ergo odo: exit a co:poie 
temperato, Secunda ratio hec:magis oiftat ab effectu epo 
tremi ectremum aliquod d medíum:fed odo: eft ficci: fcd 
rcefngíde z bumide impediunt odozem ne fumus refolua 
tur: inuenimus ree frigidas 7 bumidas babenres odosé 
ergo mulrofoztíus inuenimus ín complexione temperata 
odo:em:ergo a coꝛpoꝛe temperato erit odoz. Zertía ratio 
beceft:odo: fequitur naturalem complexionem ficut 4 co» 
loꝛ: fed tamen firmat fuam fpeciem:fed in cozpoze tempe⸗ 
rato inuenitur calo: temperatus : crgo t inipfo inuenitur 
odo: confeques bmói complezioné: crgo ab ipfo exit odoz 
fd bocoirerunt quídam qp a ꝛe remperato non crit 
odoꝛ:ꝓpter rariones pꝛedictas.Sed nos dicimꝰ qp poteft, 
Ad rationem pꝛimam dicimus ꝙ copus temperatum com 
ponit cr oíuerfis pꝛincipijs rerũ:⁊ otueríe qualitates funt 
ín coꝛpoꝛe tẽperato:⁊ a diuerſitate illarum qualitarum cau. 
fatur odo::dpuía ergo bmói co:pus temperarum fit: eft t 
reperire in ipo diuerſas oífpofitiones complenonis: qua, 
vnam fequitur ſapoꝛ: alteras fequitur odo: jztd aliud dicẽ 
dum qp oupler eft caloꝛ:interioꝛ ⁊ exterioꝛ. Caloꝛ vero inte» 
río: nó eft ſufficiẽs caufa refolurionts odozis:fed calo: exte⸗ 
río: duís d in cozpoze t&perato calo: interío: nó ſit ſufficiẽs 
ad refolutionem odoꝛis:tũ calo: exterioꝛ qué habet ab aere 
exterioꝛi fufficit ad refolutionem odozis. ¶. Sccũao drít 
vtrum odo: refolutus acozpoze temperato fit fuauioz: a 
odo: refolut? 2 coꝛpoꝛe oíftéperato fit ſuauioꝛ:qꝛ odo: feq» 
tur coplerione:filr c fapoz:fed ppter temperamentü cóple 
rionum reperit odo: fuauís:vndefapo: fuauis velut oule 
ds caufatur a temperamento complerionis:crgo ín coꝛpo⸗ 
retempcrato eſt odoꝛ fuauio: din oíftéperaro. z ſimiuter 
arguitur oe colo:e: quis compleríonem temperatam fequi 
tur calo: temperatzs:ergo fimiliter a parte odozís, Secun 
da ratio bec eftzoicit yſaac ꝙ bo:ribiliras odo:ís caufatur 
8 foꝛticaloꝛe cbullitione; facite; ergo per oppoſitum odoz 


Dietarum vniuerſalium. 


fuauis cauſatur a caloꝛe naturali non excedente tempera⸗ 
mentum : ergo odo: ſuauis fequitur temperamentum 
complerionis ergo odo: fequitur equalitatem comple» 
zíonis:ergo odo:refolurus à coꝛpoꝛe temperato crir 143 
nio: Tertia ratio bec eft: dicit ll2a. ? — — [sd 
uítur equalítatem complexionis erse XC CO: p 
temperatum fo:tis cft virtue: fed quádo foztis cít virrus 
poteft oepurare bumiditarte: € fuperffuitates abijcere: et 
partes impuras fübtüliare:fed tunc cft odo; fuauis;crgo có 
plexionẽ temperatam fequitur odo: ſuauis.Ad oppofirum 
eft bec ratio:odo: fcquitur oominiũ caliditaris ⁊ ticatans 
ergo odo: fuauis marime fequitur dominiũ caliditatis €t 
ficcitatis:ficut cft ín acutis: vr im pipere c in conſimilibus. 
fed ín co:poxe temperato nou eft oomintü caliditans 7 ficci 
tatis:ergo equalitas coplerionis refiftit odoꝛi fuant; ergo 
odo: fuauis non fequitur complerionem temperatam. £c 
cundaratío bec cft:fapo: immediatius fequitur complexio 
nem d odoz:fed fapo: ſuauis ⁊ equalis fcquitur complexio 
nem equalem:vt fapo: oulcis complexionem calidam ⁊ hu 
midam:ergo fi odo: fequitur complerionem durs mediate 
Debet tádé complerionem fequi quà c fapozzfed ſapoꝛ fua» 
uis fequitur compiexionem calídam ⁊ pumidam tempera; 
tam.4 ficboc necefle eft p omne oulce fit ſuauis ſaporis: et 
«p nullum erceliens fit fuauíe odozis:quod falfum eſt:quia 
mel eft dulce nõ tamen eft ſuauis odozis c multa alía, Tere 
tia ratio bec eſt: omne receptiuum quod cft ímpotens ad re 
cipíendum ⁊ quod babet contrarías diſpoſitiones rci reci 
piẽde:ad boc vt immutetur fozti indiget immutatione; fed 
in bomine o:ganum olfacrus eft bmoi:quía valde eft humi 
dum: ergoad hoc ꝙ imutetur ab odoꝛe foꝛti indiget odo» 
re:ergo opo:tet qp odozes imutantes olfactum excellentes 
fint:f5 talís eft odo: co:pozis inequalis tẽperati: ergo odoz 
fuauís:ci imnutet fenfum non fequitur coꝛpus equale: f5 
otíus aliud, fid poc dicendum q non eft neceffe: ꝙ odoz 
uauis fequatur complerionem equalem ⁊ teperatam. £55 
n0$ otam? q fuaue dicit dupliciter. Uno modo qð inferz 
multam oelectationem ín ſenſu:⁊ ficodoz fuauis eft in re» 
bus calidis ⁊ ficis. Alio modo oícitur etfi non oftendit cõ⸗ 
plerionem equalem et remperacam:non tamen fufficit ad 
boc vt infcrat oclectationé in fenfu: q: opoꝛtet vtfit caloz 
excellens « refoluens:c fic odoz ſuauis fequitur complerio 
nem temperatam:4 non pꝛimo modo. Zd alíud oicendum 
ꝙ com temperata dicitur dupliciter. Uno modo dici 
tur temperatum abfolute c fimpliciter. lio modo dicitur 
temperatum reſpectu odozum.odo: vero non fequitur pꝛi⸗ 
mam complerionem temperatam: quia non eft calo; futi 
ciens ad refoluendum:fed fequitur complerionem tet 
ratam alio modo: ⁊ nó opoꝛtet ꝙ hmõicomplexio exce 
ín caliditate ⁊ ficcitate: c ideo nó eft fimile de ſapoꝛe: t odo⸗ 
rc:quía fapo: fuauís fequítur temperamentum omníü qua 
litatũ ⁊ non odo: fuauis: fed exceffum ín calíditare: ⁊ fica 
tatc. Ad fecundum oicendum ꝙ caloz temperatus ſequi⸗ 
tur ad víram: non tamen fequitur ad generationem odo? 
ris ſuauis: quia magná infert oelectationem ín fenfu. Eſt 
autem alíus calo: excellens: « piccft duplex: quía quidam 
eft naturalía: et ralís operatur ad odozem fuauem: et eft 
alíus innaruralís: ralis fequítur ⁊ facírodozem hoꝛribilẽ. 
fid aliud oícendum ꝙ vírtus oíatur foꝛtis oupliciter. Uno 
modo fimplíater. alio modo t reſpectu. Dicimꝰ ergo ꝙ ad 
odo:em füauem non requiritur virtus foztis fumpliciter: fs 
in refpectu, vnde quís in coꝛpoꝛe temperato fit virtus foꝛ⸗ 
tis:⁊ (üfficiatad quafdam operationesvt ad illae que oꝛdi 
nantur ad conſeruationem vite c reí; non tamen ſufficit ad 
quafdam operationes; vt ad generationem odozís, 
5 ſecũdũ ꝓcedit᷑ hoc modo:⁊ querit quomodo rofa 
ſuauis odoꝛis: videtur ꝙ non:quia omnis ſubſtantia 
€rens odo:em:eft calida ⁊ ficca: ⁊ calide ⁊ ſicce compleríos 
nis. etfübtilis ſubſtantie:ſed rofa eft frigida et ſicca ⁊ groſ⸗ 
fe fübitantie: ergo nó eit odoxís füauis . id boc foluit iba 
— —— non eft vnius nature: fcd cft partium diuer 
. dicit £onftantinus : qp inrofa funt quattuo: 


ſubſtantie. Prima cft fubrilis calida ficca crpanfa in fup» 


Fo.lj. 


ficie: ⁊ hec eſt ocfereng odoꝛem.Secunda cft calida t ſicca: 
⁊ bec eſt amara grofía. Alia eft oulcis calida ⁊ pumida:⁊ cft 
iam groſſiꝛ alijs.Quarta € ſtiptica:frigida:⁊ ficca. gDicim? 
6$ Q fubftantia fert odoꝛem cft calida ⁊ ficca ⁊ ſubtilis. 
¶ Secũdo querit circa boc oe rofa: an fit magis cahida:cp 
frigida: « vide£ ꝙ fit calida:cõplexio 05 oenomínari a oio 
partíü: ergo partcs que oominantur in rofa ocbent cõple⸗ 
rionem denomnare:ſed plurcs partes funr calide d frigi⸗ 
de:quia tres ſubſtantie funt calide:⁊ vna eft frigida: ergo 
magis debet effc calida dp frigida. contranum ponunt aut, 
qui ponunt cá cffe frigida c ficcam. id boc dicendũ ꝙ rofa. 
eitfrigida. id ronem oicendum cp tres fubítantie non funt 
omnino oe conftiturione rofe:fed quarta:⁊ ifta pzeterea re 
manct ⁊ alie exhalant⁊ marcefeunt:pzeterea quarta eft ma 
io:s qualitatis d alic, t ab ipſa ideo ocnominatur come 
plexio rofe frigida « ficca. yndc quía alie funt ſubtiles ato 
erbalant: fed alia cft fica ⁊ manens : 4 1dco figit fuum cffe 
cum. Zertio quentur ppter quid omncs illc fubftantie 
cognofcuntur per guftü:ted vna fola per oifactum. fid boc 
oicendum ꝙ fola fubftantia ſubtilis refoluirur in fumũ:vt 
veniat ad o;ganum olfactus.z ideo folum oc illa iudicat ol 
factus:ſed rofa equaliter p omnes alias fertur ad guſtum 
x ünmediate guſtum attingit ⁊ ideo oe illis iudícat guſtus 
«[ Quarto querif quomodo eft diuerſarum fubftáriarum 
quia vnius rei vna eft complerío: € vnius coplerionis vna 
eft fubftantia:ergo cum rofa fit vna: 05 babere vná ſubſtan 
tíam. Item videmus ꝙ roſa per artificium ocalbatur: vt fi 
fumofülpburis fupponaturzergo fubftantia que fertodo» 
rem crpirat, Ad bocoicendum dq rofanon eftvnius nature 
fedoinerfarum. &d rónem owendum ꝙ oupler cft comple 
rio Quedam eft totíus: bec vna. ilia eft que oebetur cui» 
libet parti t hec nõ eft vna: (5 plures.q] Quinto querif ar 
ca poc: quomodo cófecriones ex rofa conftipant: 7 videtur 
ꝙ non:quia quando res aliqua eft diuerſarum complerioe 
mam ⁊ fubftantiarum:ratione vnius lara. t ratione alteriꝰ 
conitipat:quáto plus decoquitur ranto plus natura laxan 
di mañdatur iuri:ſed rofa eft diuerſarum ſubſtantiarum:et 
natura laxandi mandat᷑ iuri: ⁊ remanet ſtipticitas in ſubſtã 
tía roſe:ergo non conſtipabit ſpꝛupus factus er aqua deco 
ctionis rofe ; fed potius laxabit. Ad boc oicendum qp ques 
dam funt ocbilis compofinonis.quedam ſunt foꝛtis. Dici⸗ 
mus ergo ꝙ in quibuidã iura laxant:ſed fm vlterioꝛem Oe» 
coctionem maga eft oiserfiras.c boc non eft in rofa: fs vir 
tus fhipríca mandatur aque : t fubftantia fubrius expirat: 
ct ídco fit aqua cíus cóftipanua. (T Serto querit oe cam» 
phoꝛa per corrarium que remouet coitum c canitiem indi 
dt:c videtur contrarium: quia omnis fubftantia que fert 
odoꝛem eft calida ⁊ ficca c ſubtilis:ergo ín cãphoꝛa ilia fub 
ftanría que fert odozem cft calida ⁊ ficca fübtilís:fed illa fer 
tur ad olfacrum:ergo calida ſubſtãtia fertur ad olfacrum ⁊ 
non frigida: fed ppter frigiditatem remouet coitum: ergo 
cum non feratur tübítannia frigida: (ed cauda ad olfacrum 
nó babebit cãphoꝛa per odozem futi remouere coítum. Se 
cunda ratio bec eft:fumus refolutus ferens odozem ocbet 
efie ſubtilis et calidus; bmói fert odozem:ergo non debet 
inducere ſutfumigiũ er ea canitiem.Ad hoc dicẽdum ꝙ oi» 
cunt quídam qp camphoꝛa aufert coitum non per naturam 
frigiditat] ⁊ ficdtatis:quia ad coitũ exigit᷑ multitudo ſper⸗ 
matis:⁊ caliditas c ventofiras, Hos autem oicimus:q p 
frigiditatem aufert coitum:quia infngidac fpiritus c cerc» 
bꝛum:⁊ repꝛimit malam complexionem animam ſtimulan⸗ 
tem. Ad rónes dicenaum cp dpuis fumus ſubtilis refolua£ 
⁊ inquãtũ fert odoze eft calidus : quía omne qð ab alío oe» 
fanditur illi atteftatur. ídeo cum a campbosa refoluatur 
fumus:ídeo füe complexioni atteftatur. ideo eft frigidus 
4 ideo coitü aufert ⁊ caninem inducit. T Septimo querit 
oe víolts fubftantia que ferr odozem eft calidazfed nullum 
tale ínfrigidat et humectat:ergo quod fertur oe wolis ad 
cerebꝛum:ipſum non infrigidabit nec humectabit.ad boc 
oícunt quidam ꝙ fumus qui refoluif aum fit calidus inqua 
rum fert odoꝛem:cum veniat ad locum condẽſatur:⁊ cóuer 
ti£ in aqueã fubam; ideo infrigidar z humectat. Gel fol; 
$1 


Liber 


uendi eſt ficut pꝛius: d» quito fit calidus ⁊ fictus: babet tr 
ture bumectãdi ab aquea fuba : ⁊ fm bocnara e bumecta 
rc ⁊ infrigidare cerebꝛũ. &T Qcrauo querit vtrü bmót aro 
matica diro cerebꝛum iuuenr c videtur ꝙ fic ott Ariſtote. 
iun ib. oc ſenſu z fenfatoz qp cerebzum leditur ex cibis:⁊ ius 
patur er odoribus: c maxime cereo; humanũ: quia frigi 
diffinü cft.c fic perpbm pts «p fumus aromaricoz iuuat ce 
reozum. S caunda ratio bec eſt.odoꝛifera confostant calo:ẽ 


naruralc:c confoꝛtando caloꝛem naturalem mẽbꝛa confoz 


tantur. vnde co: aromaticis confostatur: ſicut patet in fino 
copí: ⁊ ficpoteft concludi idẽ qð pius. Zertía ratio bec eft 
oicit oan ib;o interioz: qp ficut ſpũs quí cft in coꝛde nu 
trit er aercattracto:fimtter ſpũs qui eft ín cerebzo nutrit 
er odo:bus:fcd memb;um contoꝛtatur ppter contoꝛtatio 
nem ſpirituũ:ergo cum fpüs aromaticis confostct: ergo et 
cerebꝛum aromaticis contoztatur.Zid oppofitum eft aucto, 
iPrippo. m aphoꝛiſ.dicentis ꝙ aromatica in omnibus bona 
funt pꝛeterqᷓ in doloꝛe capitis. Ad boc dicendũ qp multum 
iuuant ⁊ maxĩe cerebꝛũ frigidü ficut humanũ:⁊ co: ↄfoꝛtãt. 
Ad aucto. Hippo.dicẽdũq aromaticoꝝ quattuoꝛ ſunt ope 
rationes. sima cft alteratio membei frigidi ⁊ humidi per 
fiam calíditatem « ficcitatem, xóa cft cófo:tario membzí 
per calozem naturalc.fünt er aromatíca multũ fimilia cas 
io: naturali. Tertia eft confortatio membꝛi p confoꝛtationẽ 
ſpũs anímalís;quía funt quaft mẽbꝛi refocillatiua. iftis tri 
bus modis tuuant ⁊ ponunt delectationem.Quarta eftres 
letio capitis ⁊ cerebꝛi: c hoc modo cum aſcendunt ad cere 
:u: nocent. t nora tamen qp iſtam viam nó babent nifi in 


cerebꝛo oiftemperato caliditate, 
¶ De cognoſcendis granis:fructibus:ct 
coꝛum dinerentijs. Capᷣ̃.xix. 
Lectio.xxij. 





Ibaria tribus modis diuiduntur. Aut eiii 
ſunt mollia tenera atq; liquida: ficut melo 
A nes:moꝛa ⁊ ſunilia.aut ſicca:⁊ dura:ſicut 
niliũ:lentes. aut mediocria: icut panes p 
fecte cocti:⁊ carnes bene cocte.Mollia ⁊ tenera ot? 
geſtibilia funt facilc: et in fanguine conuertibilia ct 
mẽbꝛis facile aſſimilãda: fed in coꝛruptionẽ trãſdu⸗ 
ci leuiſſima:⁊ nõ diu in mẽbꝛis permanentia.ideoq; 
virtus parua inde coꝛpoꝛi attribuit᷑ Qualiſcũq; ctt 
cibus ſubtilis: paruiſſimũ ⁊ debiliſſimũ nutrimentũ 
tribuit.Cibaria vero dura ad digerendum funt gra 
uia:⁊ in ſanguinem trãſduci:⁊ mẽbꝛis affimilari rar 
dioꝛa.vnde non ſunt coꝛpus nutrientia:niñ cũ vᷣtus 
naturalis faperct ca pptcr groſſitiẽ ad terreſtria vi 
cinãtẽ.Sʒ ti cũ vᷣtus naturalis ca fuperet ⁊ pfecte 
ín ſtomacho ⁊ ín cpatc digerant᷑:groſſum fangnínes 
paríunt:z mulrum oant nurrímenttü.vndc Gał.cibꝰ 
ourus cc groſſitie fua cerreftrib?viainat Ende fina 
tura ei vincat:plurima ct groſſioꝛa d» ſubtilis cibus 
oant nutrimẽta. 3c groffus z ourus dibus poftlon 
gitudinem ſue digeſtionis — ſangninem gene 
rat:ſubtilis ecro c mollis ſubtilem gignit.qð ein oc 
eo coꝛpoꝛi datur:nõ multum a natura faa elongatur 
q: natura nil aliud de qualibet re mutat:niſi qo fuc 
ſimilitudini adaprat ⁊ vicinat. Vnde cc lentíbus ct 
carmevaccína impoſſibile cft ſubtilẽ cencrari ſangui 
ncm: etſt optime oigeratur et perfecte excoquatur. 
Neq; eri ec melonibus 7 pifcibus groffum 7 terre 
ftre generatur nutrímetii, Sed bec cft vtilitas intel 
ligendi x cibaria groſſa: z que ſubtilia oant nutri 
menta.Si aft cibus vifcofus fit ⁊ groſſus:⁊ fapozo 


ſiſimus: fit confelidatinus et magis nutriciuus: ad 


diſſoluendũ oc mẽbꝛis durus perfecte cófoxtans cũ 
ſubſtãtia cius ſubſtãtie mẽbꝛoꝝ aſſimilet:qð cc ſapo 
ritate fua mõſtrat. Uunde Gal.Qui cibus durum bs 
coꝛpus:nõ acutꝰneq; poticus: fcd etii ſapoꝛiſſimus 
neceſſe cit virtute faa tit conſolidatiuus: aſperitatis 
mẽbꝛoꝝ mollitiuus:q; ſubſtãtia fua oe mẽbꝛoꝝ gene 
ribꝰ eſt. Si aũt groſſus cibus durus cft c ſiccus 
fit peſimus:⁊ omnibus que diximus cotrarius. Cir 
Jat. ülaudabilís inquit eſt cb? quí ourus cr ſiccus 
carés viſcoſitate ⁊ vnctuoſitate:q;ꝛ ſubſtãtia fua me 
broꝝ ſubſtãtijs eſt cõtraria. Qui intcr duritiẽ ⁊ mel 
litiẽ mediocris eft cibꝰ: laudabilioꝛ eft om̃ibus aliis. 
ci fua digeſtibilitas ⁊ aſſimilatio ad mẽbꝛa Pm fuam 
téperatía fint téperata, cnde ínter ouo cõtraria d^ 
bug mediocrís vnus extat:qui efi ad neutrã extremi 
tatem ſe iũgat: melíoz eft p ſi in alterutrã deciinct. 
«ii dbi d funt ínter ca.⁊ fri.ſic.⁊ hu.ſubtile groſſũ 
mollc ⁊ ourii medi: tépcratitiimi c iuuatiſſimi funt 
marime fi ſapoꝛiti funr.faciliozce erii funt ad. digerẽ 
dü « vtilioꝛes ĩ ſanitate cuftodiéda 7 infamis rcáde 
da. Non fapoziros abboaret natura. vi; no digeſtibi 
les funt ftomacbo nocétes:quos ppter fuas hoꝛribi 
lírates neq; digerit:neq; retinet:ſed cum hoꝛribilita 
te leuioꝛes ſunt:⁊ ín ſtomacho natantes vomitũ fa⸗ 
ciunt:⁊ abominationes.Si graues velocius petant 
inferioꝛa:⁊ exeunt indigeſti:qꝛ ſſomachus vn põt fa 
cili? ⁊ ꝓpinquius nocẽtia expellit a faperíozto? ſiue 
inferioribus. vñ Gał.Si ouo cibaria in natura fua 
vel qualitatibus equalia ſunt:ſapoꝛoſioꝛa ſtomacho 
ſuntvtilioꝛa:⁊ ad digerendũvelocioꝛa.Silr nó ſapo 
rita quãto minꝰ ſapoꝛita:tãto minꝰvtilioꝛa ⁊ ecõuer 
fo. Itẽ ft ouo cibaria equalia funt in ſanitate cuſto 
dienda et infirmis reddenda:ſtomacho delectabilio 
ra ſunt etvtilioꝛa. 
(ott cõpleuit aucto: ſermonẽ ſuum circa diuerſitatẽ 
t inueſtigationẽ in dieta rõne ſapoꝛis ⁊ odozis: In hac par 
tc ꝓſequit᷑ oe eius diuerſitate rónc cópofitióis in molucie 
c ouricie ⁊ mediocritate cõſiſtentis. Diuiſio.Hec aũt pars 
ofuídit i duas. 3n quarũ pꝛima aſſignat diuerſitatẽ cõpo⸗ 
fitionis ciboꝝ. Sn ſecũda oc fingulis mẽbꝛis pſequit᷑. Pꝛi 
ma ade indiuiſa manet.Scda anr diuicit᷑ in tres. In quarũ 
pꝛima agit de actóibus ciboꝝ molliũ. In ſcða oc act: oibus 
groſſoꝝ « duroꝝ. In tertia oe actionibus mediocriũ. $9c3a 
aũt pars diuidit᷑ in ouas. 3n quaz prima octerminat actio 
nce aroffoz fimplt. In fcOa groffoz mfcofoz: eroffa oura 
grofía vifcofa adinuíce cõparans.Sũt igit ín prití lectione 
partes quínqs. In quarü pꝛima atfignat oitinctione ciboz, 
à partc molliciei ⁊ duriciei ⁊ mediocritat] "3n fcóa.f ín pacz 
£bollía t tenera facile funtoígcftibilia ⁊c.agit oc acríonib? 
motlíá ſubtiliũ. In tertia.ſ.in bacziKibaría vero oura ad oi» 
gerendũ srauía c£, pfequit oc actionibus groſſoꝝ firi: plící 
ter. 3n quarta.ſ.ĩ bac: Si atit cib? groſſus fit vífcofus. scit 
oc actionibus erofíoz et viſcoſoꝛum cóparans grofía oura 
ad groffa viſcoſa. In quinta.ſ.i hac:Qui mter moliicié ⁊ ous 
riciem mediocrís eft abus.agit oe actionibus mediocrium. 
irca pᷣmã parte affignat tal£ diurſionẽ. Ciboꝝ quidã funt 
molles ficut melones: quidã duri ſicut lẽtes: quidã medio 
cres ficut panis perfecte coct?, Circa fcóam partẽ aſſignat 
molliũ actiones dicens:ꝙ ſunt facile digeſtibiles cõuertibi⸗ 
les mẽbꝛis affimilabiles: cíto putrefactibiles:paruũ dãtes 
nutrimẽtũ: ppter paruã moꝛã ĩ mẽbꝛis. Circa tertiã partẽ 
ꝓſequit oe acuonibus duroꝝ ⁊ groſſoꝝ. Pꝛimo dicit q tar 
€ funt cõuertibiles t digeſtibiles nifi virtus fit foꝛtis:cum 
aũt aptute foꝛti cõuertuntur:multũ dant nutrunẽtũ ppter 


Dietarum vniuerſalium. 


ongã moꝛã in mẽdꝛis. Scðo boc cõñrmat per. ibatoicere d 
bos grofios c ouros cflc terreſtres ⁊ tarde cõuertibiles: i$ 
oft couerfioné groffusoár nutrimẽtũ: (5 ſubtiles funt 2:]. 
vi groffi fp dãt groſſu⸗ nuzrimétü.oc oĩ crm cibo natura fibi 
-cóueniés attrabit:fed oc groffis unpoflibilecft fubnle sna 
ri(anguine quía magna fiat digeſtio:qꝛ nó ducit ad occum 
naruca ni qo eft ín potétia in abo. Sitr de ſubtilibus arof 
fus fanguis gñan non pot. Tertio dicit cp vtihtas puvgrof? 
fitici cti vtfca quí abt fabrie t qui sroffum datnatrimẽ 
tii.&irca q̃tã parté pꝛimo dicit cp cibi groffi vifcofi ⁊ iapidi⸗ 
ficutcarnes magie nutriüt: q: ppter ſapoꝛẽ aliciũt meosa 
c ppter grofficie cwifcofitare i cia manet c eis adpercr. e 
cündo cófirmat boc p Bal. oícetem qp non habetes ficc.ra 
tem cafperitate:($ quifünr vifcoft ⁊ fapici muitũ nutri-rt 
ertio oídt qp groffi oun peflümi funt ; € oc per Zar. cone 
firmat quí dicit cibos eſſe iliaudabiles ficcos ouros vſccuo 
fitate ⁊ vifcofitate carentes ficut panis milit) , £rca quintã 
parte agit oc actionibus mediocnü ciboꝝ. 3Pimoaünz dicit 
qp itti laudabíliozes funt ⁊ digeſtibilioꝛes er mẽbris magis 
affimílabiles, Scðo confirmat boc per £oaL. ꝙ Pm ipm cot 
med ínter oce codínóce maxime nutritit: c maric int lu 
uatiui:fsegtremi funt 3:tj vñ fi funt bozribiles faciũt aboĩa 
tíoné:fs grauio:cs citius p egeſtiones erpellütur Zcrrio ró 
ne bui?oicit qp cibaría equali in bonitate:qð fapidi?cft p^ 
iuuat. Sir infipídoz ⁊ hoꝛribilium minus bozribile magia 
nutrit econtrario. Itẽ cqualiü ad fanírare cuftodiendá in 
fanía: crcddédà infirmis: qð eft ſtomacho delectabiliꝰ vti 
li?cft ad (anítaté cuftodiedá ⁊ rcddédam. 3n his aũt ↄplet᷑ 
íntentío buíus partis. 
«T Kirca partem iftam pꝛimo querítur oc cibis mollibus: 
X p:ímo vtrum fint bencoigeftibiles in terría digeſtione:⁊ 
'oftédi£ ꝙ ſic:digeſtiões adinuicẽ funt oꝛdinate: f5 cibus ett 
minus oífpofirus in:pzma digeſtiõe d? in fccüda: ⁊ in ſcða 
minꝰꝙᷓ in tertia.magis ergo reñſtit abus in pzima digeitio 
ne d in tertia: q: aliquãtulũ pꝛeparat ín pꝛima digeſtione: 
crgo multomagis ín tertia:g cito cõuertũtur in tertia dige⸗ 
ſtine. Scða rario bec eftztriplex eft cibus.cabus futurus:⁊ 
cibus cibans in efectu: € cibus filie cibo. led magis diitat 
anatura mẽbꝛoꝝ dbus pꝛimus d ſecũdus:⁊ fceüdus dp rer 
tíus. c pm? ab? rhdet pme oigeftioni t Tert tertie: (5 cib? 
mollis eit habilis vt cóuertat m pma digeſtiõe:g mulrofo: 
tíus põt digeri:⁊ cõuerti in tertía Digc(ttone, aa oppofirü 
eft hec ratio:tertia digeſtio ít coagulãdo: f5 abus mol 
lis oíffiailis eſt ad coagulaucü:ergo oitficilís eft couerfiois 
in tertia oígeftionc, 2d hoc dicẽdũ q cibus moilis aco con 
uernt in certía digeſtione. Ad rónem oic&dü qp opus q9 fit 
in tertia oígeftióc eft oupler. Quoddã ett oigerere ⁊ cõuer 
tere.z hoc modo dibus mollis cito conuernt in terria dige/ 
ftione, Secũdũ opus cft coagulare t méozís intoꝛmareꝛ:et 
boc modo nó dto digerit᷑: (5 contrariatur tertie digeſtioni. 
¶ Secundo queritur vtri cibus molis citius couertatur 
ad méb:a d cíbus durus: ⁊ oftedit ꝙ abus mollis nó citi? 
cóuertiturzoicit y faac ꝙ oífferunt cibaría mollia et groſſa: 
⁊ oura:t fubtilia:q: oura ⁊ groſſa cito affimilàtur mẽbꝛis.⁊ 
caufa huius eftzq; ciro coagulárur: red mollía z líquída nó 
ato cõuertunt᷑.remanẽt eim liquida:fs ome qð ẽ liquidũ nà 
cito coagula£: nec citcaffimilat membzís: f5 cibaria mollia 
funt braóí:ergo non íta cito aſſimilãtur mebꝛis ficut ⁊ dura 
Scða ratio bcc eftzoicit Cõſtã.ꝙ imembzü eft firma ⁊ ſolida 
pars coꝛpoꝛis:ergo opoꝛtʒ q illud qð cito affizilat mẽbꝛis 
fitfolidum 7 coagulatü:fcd cibus mollis nó eft bmói:t5 po 
tius abus durus.ergo dibus mollis nó cito couerti£ in tero 
tia digeſtione. Zertía ro beceftznibil qð a mẽbꝛis effluit: et 
inipfis nó ou pmanct pót mẽbꝛis affimilari: fed cibus (ub 
tilis eftbmói: ergo minus pót membꝛis affímüari d cibus 
a ⁊ durus. Ad oppofitü cft 39 oícit faac: qp cibaria 
Vp —— ſanguinẽ ⁊ membꝛis aſſimilãtur. 
—— T Eu peg Q3 cito cõuertit᷑ qn eft indigeſtum 
Kies i A vt cóuertatur: qfi eft oifpofirum citius 
——— * 2 mollis eft bmói ergo cito cóuerntur 
toaflimiat mevs r. Hd bocoicendü qp cibus mollis nó ci⸗ 
mẽbꝛis fimptr.Zid rónem dicẽcũ q abus dicit᷑ 


Fo.lij. 
dupliciter citi? aſſimilari. fiut quia citius pꝛeparat ad boc 
vt mexiis affimilet:7 fic cibus ſubtilis cito 2uerri£ « aſſmi 
larur.Scóo modo quia cito conuertitur ad fanguine cipue 
morẽ c pumidstaté: ey qua oebet fieri membꝛũ. « fic abus 
mollis dicit cito couerti. Tertio modo q: cto coagulat tfi» 
gif in membzíe ⁊ manet: 4 poc modo cibus ourus oiat ds 
tius mẽbeis aflimilari:z abus mollis tarde. ertio qnt 
peter quid res liquide; vt oleagine cito cóuertüturz paria 
rur a calo:e exterioꝛe: c nó cíto cóucrtátur ad caloꝛẽ noſtri 
Co:pozis. c pec queftio fuperius cft diſcuſſa. coo rẽt q̃ 
rip:inapaliter oe cibis groſſis:⁊ pꝛimo querit. vtrü« p illis 
poflit fanguie fubtíis generan ; ⁊ oftendit q fic. poffibile 
eit caloze in.tédi ⁊ fo:tificari Lftomacpo: 65 en calo: ẽ f'oztis 
cibaria fubriiia adurit:et groffa perfecte digerit: ſed quaco 
grofía cibaría perfecte digerũtur cóuertütur in fanguinem 
fubnié;ergo poffibile eft vt ey abis groftis ſubtilis fanguis 
generet. Scða ratio hec eſt:cibus in porentia cft hi. mortet 
Quidá eft in potetia prima: quidà in remota: t ſic ac idem 
agens pẽõt ducere illud qð eft ín potentía prima ad acum 
fcd calo: ocbrlie pót cíbos fubriles in fanguine fubrie con» 
uertere:ergo calo: fo:tis poteft cóuertere abos grofios ín 
fanguimé fübrücm:ergo er groſſis cibis poteft ſubtilis ſan⸗ 
guis gñari.Ad oppoſitum eft aucto.yfaac qui dicit ꝙ nũꝙᷓ 
er cibo ſubtili põt groſſus fanguis generari: neq; er groſ⸗ 
fis fanguis fübrilis duis perfecte digerantur. Secunda 
ratio bec eftzmbil ducit alíud ad act nifi qð baber poteſta⸗ 
tíuam fimilirudiné cum ipo qð de potẽtia oucíturad actũ: 
fed in abo groffo nó cft poteftatiua;fimítudo cum ſubtili: 
vi fubniicas nõ eſt ín potẽtia in cibo groſſo: ergo nó pot ci⸗ 
bus groffus cõuerti ín ſanguinẽ (ubrüem. Zertia ratio bec 
eft:oicit Auicẽ. ꝙ cibus rría tfacit. Pꝛimo reftaurat deperdi 
tum. Scðo augmetar caloꝛẽ augmérando ſanguinẽ.Tertio 
co:pus alterat p qualitatẽ dñantem cóplerioni que fibi res 
maníit: fed in abo frigido (ua remanerfrigiciras: creo fi» 
inilíter in cibo groſſo remanebit fua groſſities: crgo cibu 
groſſus non pot cóuern in (anguine ſubtilẽ. Sd hoc dicẽdũ 
qp ex abo groſſo fanguis groſſus gñatur.Ad rónem dicẽdũ 
q in tomacpo calido fubtilis cibus adurit᷑: € cio? groſſus 
perfecte digerit᷑:ſed non dicit᷑ fieri lla cóuerfto in bumo:e 
fubtiz fimpirzted ſolũ reſpectu bumozis in que zouerttur 
ín ſtomacho frigido. 3d aliud dicendũ ꝙ in abo groſſo non 
eft ſubtilitas in potenría:z ppter bocnon poteft ad acum 
oua: qꝛ ppo:rio tübrilirans fibí oeficir. G[ Tertio quent 
vtru5 ex cibo fubnli gñetur fanguís fubnius: ficut er groſſo 
grat ſanguis grofíue: c videt ꝙ fica: ſicut in cibo groſſo 
non eftía potentia fubrilitas: fir in cibo ſubtili nó cft pote 
ftaríua gromties:ergo ficuter cibo groſſo perfecre gñatur 
fanguis groflus:filr ex cibo fübn fcmper b5 sencrari fan 
guís fubtilis:« bec dicit yſaac:q nund epdbo groſſo grat 
fanguís ſubtilis:neq; er iubtili arat fanguis grofius. 35e» 
cunda ratiobec eftzcibus ſubtilis maioꝛem babet ꝓpoꝛtio⸗ 
né ai caloꝛe nottri cozpozis dp db? groffus: ó ficur groſſus 
migrat per ca:o:£ iu grofíus fanguine: multofo:tius dbus 
ſubtilis couertzt in fanguine fubtilem p caloꝛem noftrí coz» 
poꝛis.ad oppofitii eft bec rano: pofiibue cft caloꝛẽ oeficere 
rcípectu ciboz ſubtiliũ in oígeftione: fcd qr 3:0: detcit in 
oigerendo cibi ſubtiles cóucrtürur ad bumozes moigeſtos 
4 grofíos: ergo poflibile ctt vt ex cibo fubtili sücf fanguis 
groffus.Ssecunda ratio bec eſt:dicit Dat. in cóméro fuper 
apho.ꝙ crudüvno mó ide ẽ qð indigeſtũ.alio modo dicitur 
idem quod imperfecze coctũ vcpblegma. tercio mõ qð eft 
aduftà.fs fi calo: fucrit toꝛtis cóuertet cibus per aduſtionẽ 
in hũoꝛes grofíos:ó ci b fit poſſbile:poſſidile ẽ ex cito fub» 
tii groſſum fanguine generari. Rd bocoicür quida ꝙ femp 
cibaria groſſa couertütur n humoꝛem srofium: ⁊ ſubtilia 
m humorẽ ſubtilẽ:qꝛ i oparióib?naturc faciliꝰ e deſtruere 
qᷓ ↄſtruere.Sʒ nos dicimꝰꝙ ſubtilia pñt ingroſſari:ſʒ groſ 
a nõ pñt ſubtilari. Em ſubtilitas ⁊ groſſities pht cõparari 
ad duo.reſpiciũt et diſpoſitiões materie:⁊ diſpoñtionẽ asẽ 
ris. In cibo vero groffo eſt ſemper in potentia groffities: 
idco femp ad acrum ducit᷑: fiue calo: fit toꝛtis: fiuc ſit debi⸗ 
lio, 95 in aoo ſubtili licet fubtilitas fir in potẽtia:tñũ a parte 
$ Uu] 


Zibei 


€alo:to impeditur? q: nó femper oucitur ad acti: qx fi ealoz 
ſit debilis couerti£ ad humoꝛẽ índigcft 7 groſſum.Si ves 
TO fit fo:tis: 2uertif in humoꝛẽ aduſtum:⁊ per bocpatet fo 
lutio ad aliud quod a parte materie fcmper ex fubtili pabet 
fanguis ſubtilis gencrarkfed a parteagentie pot impediri 
¶ inarto querif vtrum &abue male oigeratur in pᷣuma 
digeſtione:vtrũ poffit coꝛrigi ín fecunda: videt ꝙ non: q: 
digeſtiones ſunt oꝛdinate adinuicem ficut ct operationes 
esrum:fed ſacta coꝛruptione ín pꝛima actione fic c ín fecun 
da:ergo ſi abus coꝛrũpit᷑ in pꝛima digeſtione: nó pot cozri 
gíabopcrationc Koc digeſtionis.Ad oppofitü cft becratío 
meinb:ü maioꝛis caloꝛis pót coꝛrigere materiam aliquátus 
Ium oífpofitam:fupzaquá nó poteft membzum qð eft míno 
ríscatozís:fed epar eft bmói refpectu ftomacbí:ergo pót ci 
bum malc piae in ftomacbo fuo calo: co:rigerc. Ad boc 
oicédum ꝙ verum eft qv ab oẽs oziun£ virtutce natu 
rales c cóplemetü digeſtionis. Ad rónem dicendũ dq» eft ali 
quid pꝛius dupliciter. Uno modo in vía influétie:z ficepar 
bd sel quii influit calozem in ftomacpo ad oígcrendum 
et fic verü cft: qp fi fit cozruptio ín actione pꝛioꝛis:eſt c ín 
actíone pofterío:ts. Alio modo eft pzius invia operationis 
x feruitetiscoffictj;c fic tomacbus eft pzio: dp epar: fed t 
non fic eft verum qp f fiat cozruptio in puma digeſtione qe 
von poflit coꝛrigi ín fccunda, 
¶ De diuerſitate ciboꝛum ín ſubſtantijs 
ct nutrimentis. Lr. 


¶ Lectio.xxiij. 






funt triplicia. Aut ín actiõibus ſubtilia z 
in ſi tia ſua illaudabilia:ſicut rapa agreſtis:ra⸗ 
dir c ſimilia. Zur ín paſſionibus ſuis ſubtilia ⁊ ín 
actionibus nature inobedientia:licet ín ſubſtantia 
fint illaudabilia:ſcut criſolocãna:cucurbita: blitis: 
⁊ fila, Aut ín paſſione c fubftantia ſubtilia:ſicut pa 
nís oc grano benc coctus: carnce perdicum: « pul 

aum : propterea quía actioni nature obedíentía: ⁊ 
laudabiliffimus fanguis cft: qucm generant: ct ſi⸗ 
militer mitrímenta. $dcoqs boc abarium vtiliſſimũ 
cit in ſanitate in fanis cuftodtenda: infirmís redde 
d3. S,cd tñ quía oc membꝛis facilius d» alia diſſol⸗ 
nant cíbaría groffa ficut caro vitulina:bircina: po: 
cina:pecoꝛina:minoꝛẽꝝᷣtutẽ oar mẽbꝛis d» groſſa.vn 
dc Bal.Dieta ſubtilis:etſ ſanitati cuftodtende corr 
ueniat:non tamen membꝛis foꝛtitudinemvel groſſi 
tiem pzeftat: 7 idcirco cum aliqui cxercitantes carni 
bus pulloꝛum ſe dietẽt vcl perdícii : cíto oiffolutc ge 
nerant debilitates. ¶ Subtilia ín acríonc fola funt 
quc groſſitiem fubriliant bumozum : « feces ciboꝛũ 
oíffoluunt: boc ecro cumvirtute fua faciüt íncenfiua 
vcl cõtraria. Sntelliguntur autem in odoꝛe:ſapoꝛe: 
vcl etroqs: ficut ín radicibus inuenitur ⁊ fimilibus. 

Hec cri vᷣtutem babeant ſubtiliandoꝛum bumoꝛũ 

⁊ oppilationes aperiãt cpatis c ſplenis:groſſos bu 
moꝛes ⁊ viſcoſos pectoꝛis mundificant z pulmonis: 
tamẽ bas actiones tranſiliunt:vt fanguinem incen⸗ 
dant et coꝛrumpant.i 


an t. ideoq; coꝛpoꝛa non fuffcrunt 
nifi cum —— burozibus groffis ⁊ vifccfis 
plena fant. Dal /£ ibaría inquit non iuuant a domi⸗ 
nio acuta: nífi quibus pblegmatici humoꝛes abun2 
danr vifcofi ct groſſi ct (imiles vitreis. endc ſem⸗ 


pcr funt cauenda:nech frequentanda: ne fanguinem 
incẽdãt:neq; accipiant nift clíta ⁊ pꝛioꝛi aqua cíccta 
excoquãtur ín aliavt fua acumina perdat ⁊ fuc actio 
nes ocficiant; neqs etiam ita accipiantur: níll oꝛdi⸗ 
natím fumere fcíat fm ctatẽ:tẽpoꝛa:⁊ cópleríones, 
Quod ti negligas:non ſimꝰincerti quin cibi natura 
exeant z noceant: quía ín pꝛimis fanguinem fubria 
lianr. c aquoſum faciunt parum membzozum nutríri 
uum:⁊ ita virturce deſiciunt:ſicq; tandcm fanguine 
incendunt; « ín choleram rubcam tranfducür. Que 
fi fcpíus inſequaris: maxime conſumit᷑ humiditas c 
ſubtilitas ſanguinis: ⁊ deſiccatur:atq; in melan⸗ 
cholicam naturam acutam mutatur.Si aurem in re 
nibus humoꝛes groſſos inueniant c viſcoſos:incen⸗ 
dũt⁊ putríficat cos, Ideoq; natura hecrefutat:ne 
q; vt cibũ recipit: fed medicinam cam cffe dijudicat 
IPccquoqs multii calídc complexioni funt nocitiua 
« macunc iuuenum.Subtilia finc incenſione quat? 
tuo: modis fiunt:oulcía: aut odoꝛifera ⁊ aromatica: 
aut acctofa: aut falfa. iPvulcía mundificant : lauant: 
oiffoluunt; ⁊ nocumentum ſenſui auferunt, otucrfa 
tamen fant in calcfactionc ; refrigeration: hume⸗ 
«tatione. cinde mel apum cx foztícudine fui caloꝛis: 
⁊ vicíniratc ficcíratis ocficcar « calefacit, 42:deum 
ex defectione oulcedínis z vicinitate humiditatis: 
refrigerat:⁊ humectat.Sic etiam intelligendum cft 
ín ficubꝰ:maliſgranatis:⁊ i fir dulcibꝰ.Aromatica t 
ouo funt diuiſa.aut fola aromarica:autvínofa.SSola 
aromaríca humoꝝ fuperfluítates deſiccant: oppila⸗ 
tiones ſplenis et epatis aperiunt: ftomacbum corn 
foꝛtant:cibaria penetrabilia faciunt:appetitum exci 
tanc bumidítarc enim ciboꝛum criccara minoꝛatur 
quantítas. vnde ⁊ loca remanent vacua: fed tamen 
pꝛopꝛia virtus fua confoꝛtat ftomacbum aromatici⸗ 
tate ſua. Gal.aromatica perfecte ftomacbum cõfoꝛ 
tant ct non debilitant. Vinoſa ⁊ aromatíca lauantz 
mundificant ftomacbum ct confo:tant: virtutem 
digeſtiuam adíuuant : co:dí audaciam pꝛeſtant: ca^ 
loꝛem naruralem eccírant: virtutem fuam augmen⸗ 
tant:ſicutvidemus ín albívint actiõibus 7 rubci ma 
xime ſi dara z odoꝛifera ſunt. Ideoq; antiqui cle 
gerũt poft fanguinis minutionem potum augmen⸗ 
tare:⁊ dum minoꝛare:quia cum ſanguis caloꝛi na^ 
turali ſubiectum ſit:neceſſe eſt exiens caloꝛẽ minuat 
naturalem. vude ⁊ virtus ocficít eis in copoꝛum in⸗ 
terioꝛibꝰ:⁊ ad reftaurandiü pauperat᷑. Opoꝛtʒ crgo 
vt ponse mutiplícetur:c cibus mínuatur: q: vinũ ca 
lo:é — confoꝛtat:cibus vero fatigat. ¶ Aceto 
fa ſubtiliãt:⁊ incidunt atq; refrigerãt:ſicut in maliſ⸗ 
gra.acetoſis videmus:⁊ pomis citrinis acetoſis ct 
filibus. Vñ ⁊ acetoſitas calíde cõplexioni cft bona 
Salſa diſſoluunt ſubtiliant calefaciũt. Ideoqʒ actio 
nce fuc ín iuuamneto et nocumento acutis funt vi? 
cínc:fs modum no ecccdunt ficut acuta; quapzopter 
actiones fuc in ftomacbí müdificationc: intcftino:ü 
letione: ventris emollitione:leuioꝛes ⁊ temperatio⸗ 
reð ſunt acutis:quod contingit ec vicinitate caloꝛis 
⁊ tẽperamẽto ſui:⁊ inde oĩs cibꝰ conditꝰ cii obſomo 
garo t aceto mũdificãtioꝛ cft ⁊ laudabilioꝛ d? que cõ 


Dietarum vniuerſalium. 


diuntur am oleo ⁊ accto: qꝛ obfomogarus multum 
sdíamat ín ſubtilandis groifís bumozibus; oleuʒ æᷣo 
non folum non oíffoluir: verũctiam vifcofitarc fua ⁊ 
victuofitate virtutẽ diſſoluẽdi debilitat. ¶ Subti⸗ 
lia in paſſionibus vclocia ſunt ad obedicndũ natura 
libus actionibus in digeſtionc:⁊ in ſanguinẽ muta⸗ 
tionis vcloaratc: ficut ſpinachie:atriplices:maluc: 
fed tamẽ fanguís quem generant ſubtiliſſimus cft c 
aquofus íllaudabilís:c idco paruiffime nutriunt;vc 
lociter oíffoluuntur a mẽbꝛis:parum confoꝛtãt.An⸗ 
dc Bal omnia ſubtilia cibaria parti nutriunt; cito a 
mẽbꝛis diſſoluunt. Ideoq; frequentia fuavirtus de⸗ 
bilitatur.Quidã ramcn arbitrati funt qp iſti aibi fub 
tiles fint in fuis — ſanguis generatꝰ grot? 
ſus ab alijs ab bís ſubtiliat: ſed male arbitrati funt, 
Si em̃ omnia aquoſa cibaria groſſum ſanguinẽ ſub⸗ 
tiliantia funt in actionibus ſuis ſubtilia:tuuc ex ne⸗ 
ceſſitate groſſum ſanguinẽ gignentia vocabunt acti 
uc fübtiliaría:fanguis erri generatus muentus ſubti 
lis t aquoſus ingroſſatur:⁊ ad temperamentũ redu 
cif. Q fi fuerint cibaria groſſa c fubriía ín fuis paf? 
fionibus vnam actione faciumr. Hec em̃ arbitrati in 
ſtultoꝛũ deſipiẽtia erũt.qð em̃ actio videt:comirtio 
eſt potius:qꝛ oẽ qð patit agit ín rcm a qua parit, 
¶Amgnata diuerſitate oícte a parte cõplexionis t natu⸗ 
re ſapoꝛis:odoꝛis ⁊ cópofirionis: 3n bacquarta parte affi 
gnat diuerſitatẽ cius 2 partc fubttantie ⁊ 2ditionibue que 
ín fubftanzia attendunt. IDec autem pars Ipecrat ad pꝛeſen 
tcm fpcculatiotem. Diuiditur autem bec pars in duas par 
im quarum pꝛima affiguar oiftinctione ciboꝛum a para 
tc oifpofinonü ſubſtantie diuerſarus. 3n fecunda oe fingu 
lis ſpeciebus diſtinctionis pzofequitur, "$»:ima autc; pare 
remanct indiiuſa.Secũda aure otuiditur in duas. 30 quas 
rum pzíma oerermínat oc actionibus ciboꝛum ſubtiliũ. In 
fecunda oc actionibus abozum grofío:um: illa ad fequen 
tia refeructur: ⁊ ſic incipit. Quod cum ita fit opoꝛtet vt ois 
«amus. Pꝛima autem diuidiur in duas. 3n quarum pꝛi⸗ 
ma affignat diſtinctionẽ ciboꝛum ſubtilium ratione ſubtili⸗ 
tatis. In fccunda oc oífferentt)stpfozum pꝛoſequitur. ꝓPꝛi 
ma autem parsnon diuiditur. Secunda autcs diuiditur in 
trcs. In quarum pzíma oeterminat oc actionibus cibozum 
fubrilium m fubftantia. In fecunda oc actionibus cibozum 
fubtilium in actióc. 3n tertía oe actionibus fubrüiü in paſ⸗ 
' fionc. Secunda autem diuiditur ín duas. In quarum 
pꝛima determinat de actionibus ſubtilium in actione cũ in⸗ 
cenſione operantium. In fecunda agit oc actionibus ſubti 
lium cum non incenfionc operantium. Sunt igitur in pꝛe⸗ 
ſenti lectione partcs ſex. In quarum pꝛima aſſignat diſtin⸗ 
ctionem ratione ſubtilitatis t groſiciei. 3n ſecunda fals m 
bac:Subalía (unttriplida in actiõibus ſũbtilia cc.affignat 
fubdíuifionem fpecialem ſubtiliũ bimembꝛẽ. In tertía fcils 
ín hac. Ideoq; boc cibarium vtiliſſimũ cft in fanítate fanis 
odienda cc.agít oc actionibus fubtilíus fpecialiter. In 
Quarta fc ín pac: SSubtilía ín actione füntíola:que groffi» 
aem fubtilíant humoꝛũ cc. pzemiffa diuiſione ſubtilium ín 
acrione pcr cibos operantes cum íncenfione ⁊ operantes 
finc íncenfionezagit oc acrionibus opcrantium cum incen» 
fione, In quínta fcs in pac; Subrilía in paffionibus velocía 
ad obediendum «c.agit oc actionibus tubnlium ín paffioni 
QuS-Sbarticularcs autem tubdíuifiones ín expoſitione pa» 
Founz AT fLircap:imam parte; oicít qp cibi ratione fübttae 
da diuerſantur. Quidã eth funt fubtiües:quidas groiſi:qui⸗ 
"m medíocres.s£irca ſecundã partem diuidit fubtiles oi 
€cn8:q dicunt᷑ mpliater fübnies.f. in fubftantia t ín actíóc 
«i paffione funt er quídà ín actionibus fubtiles t in fub 
tia illaudabiles ficut rappanue; quida; m paftionibug 


So. lit]. 
fubtiles ⁊ in actionibus nature obediẽtes:in fubfrária aut? 
illaudabiles ficut atripiices:quidá in acrióe ⁊ fubftana tub 
tiles ficut panis perfecte coctꝰ:⁊ caro pullina. ¶ Xirca tcr 
tiam partem octerminat oe actionib? ĩubtiliũ in iubftária 7 
paſſtone. Prꝛimo igitur oidt cv cum laudabile generẽt fan? 
gunem:funt vciles in fanitate cuftodicda t reddenda. $c» 
cundo oíat ꝙ dto oiffoluuntur a mẽbꝛis: nó magnum oant 
nutrimenti ficut cibi sroffi mulcü in eis imtmozantes. Z er» 
tio contirmat boc per ial ide dicentẽ. C Xirca quartá par 
tem octerimínar oe acrionib? ciboꝛũ ſubtiliũ in actiõe. Hec 
autem pare diuicut in ouas vt oictum cít. In quarü puma 
agito actionibus fubniit in aconc aim tncenfice operás 
tium. 3n ſcða.ſ.in Dac: Subtilia fine incenfione quatruoz 
modis lunt ⁊c.agit oe actionibus ſubtilium operanti finz 
mcenfionc. In ſcða aure parte nouem pponit. Pꝛimo dicit 
ꝙ cibíin acuone fubriles groſſos indiaunt bumo:ce: c quis 
dam bocoperan£ cum incenfionez quidam ſine.Secũdo oi» 
dtq per fapozem t odox m diſcernunt᷑. Tertio actiócs coz 
tangit que funt incifio bumo:ü groffoz t remotio oppi 
nonum — — eis. Quarto ve — 
copetunt nifi coꝛpoꝛibus groſſis ⁊ pplegmaticis bumoz: 
plénis.£uinto boc per Gal dicentẽ confirmat.Serto cons 
cludit ꝙ non oebent accipi nifi eri oeliberatioóe ⁊ pparatióc, 
Septimo oſtẽdit nocuméta que cr eis accidür, IB.im cũ fre» 
quentantur fanguinem fübrilíant: facicntes ípfum fubrüé 
«aquofum: ín finc in melancpolid materiale conuertunt, 
Octauo eoꝛuʒ tuuamenta rangit:que funt circa bum:ozum 
groſſoꝛũ inafioné, IRono conducit ꝙ non competüt fm vid 
cibi:ſed medicine s£irca quintà partem agit oc actionib? 
fubtilium ín acríone fine íncenfione operantiũ. Hec autem 
pare oíuiditur in duas. 3n quarum, pzima affignat ipfo:us 
oíftincrionem. In fecunda fc5 in bac: Dulcia m üdificàt «c. 
agit oc actionibus fingulo:ü. Dicit igitur ꝙ ſubtiles cibi in 
&ctione finc incenfionc funt quattuo: modis. Quidam cm̃ 
funr oulces:quidam aromarici:quidas acetofi:quídá ſalſi. 
Pars autem illa in qua oc actionibus finguio:um pꝛoſe⸗ 
quiturzoiidif in quattuo: fr numer ipfczum. 3n p:ima 
agit oc actionibus dulcium. In fecunda oe acrionibus aro» 
matico:ũ. In rertia oc acrionibus acetofoz. In quarra oe 
actionibus falfoz. ¶ s£írca oulces aboe pzimo dicit cp ipfi 
mundificant lerificanr fenfug:t ungue nocumentum remo 
uent. Secundo affignar eoꝛum diuerſitatem ratione actios 
num caliditate: frigiditatis:bũ:ditatis:ſiccitatis:ſicut pa» 
ter ín mellezozdcozfiauib?:t maliſgranatis. Xrca aroma» 
tica fic pꝛocedit. Pꝛimo ipſa oiuidit dicens ꝙ quedam ſunt 
pura:quedam vinoſa.Secundo pꝛoſequitur oe pis: € pꝛi⸗ 
mo de puris.ſecundo oc vinoñis. De puris autem dicit: ꝙ 
remouent ſuperſ uitates ⁊ oppilationes ⁊ ftomacbum ccn 
fo:tant c appetitum pꝛouocant: 7 boc per Bał.confirmat. 
De vínofis pꝛimo oicit qp ftomacbus t membꝛa ⁊ caloꝛẽ na 
turalem confoꝛrtant. Secundo boc confinmans dictꝙ pꝛo⸗ 
pter boc poft phlebotomiã antiqui elegerunt plus vinum 
d dbum ad confo:tanoné caloꝛis naturalis. Dẽ acetofis ot 
at ꝙ incdunt ⁊ oeficcant infrigidãdo. ¶ SCirca falía fic ꝓ⸗ 
cedit dicens qp calefaciunt ⁊ (ubnliant ficut acuta:non ramé 
adtantam veniunt actionem pzopter paruítarem caloꝛis. 
¶ ürca partem ülam que cft oe actionibus ſubtilium ín 
paffione ſunt tres partea 'gn quarum pꝛima affignat ipfc zz 
actiones. 3n fecunda intẽtionẽ confirmat per £Dalie.otcen» 
rem idem, In terna ſcilʒ in bac: Quidam ramen arbirratí 
funt cc.oubitationem inddentem remouet. Dicit igitur ꝙ 
hec actionibus nature obediunt:ſed tame ín aquofus ⁊ fub 
tilem ſanguinẽ conuertuntur: ⁊ ideo paruum dant nutri⸗ 
mentum. Hec autem fecundo cófirmar per Vat. idẽ dicen 
tem. Deinde tertie dubitationem induat dicens:q quida 
crediderunt bec efle ſubtilia ín actione co cp fanguinem effi 
aunt ſubtilem:ergo funt agentia ſubtiliando:ergo ſunt in 
actionc ſubtilia.Secũdo $o remouet dicẽs:ſicut no groſ⸗ 
ſa cum ſanguinem ſubtilem ad amcntum 
oicunrur acnua : ſimiliter 5j fubniía ín rere ipfum 
fubnliando oiam£ actíua: fed ꝙ (angnisp bec fubtüief: p 
illa autc ingroſſct᷑:nõ cft ꝑviã actíóis ipfoz:fed p vías com» 
Sg 


Liber 


mírtionís: co p aim fanguine cõmixta ipfum fic diſponũt. 
&C £irca parc iſtã querit pꝛimo oc dieta fübtili ín actione 
t pafíióc quib? cõpetit:⁊ queritur vtri dieta mediocris vt 
piſces ⁊ pulli debeant in febꝛibꝰ exbiberi ficut fructus exbi 
benrurzewidcrur ꝙ ſie:illud enim debet dari in febꝛibus qð 
c(t facis conuerſionis:⁊ qð tranſmutatur ín ſanguinẽ lau⸗ 
dabilem:ſedcibaria mediocría que ſunt ſubtilia in actione 
⁊ paffionc ſunt huiuſmodi: crgo talia competunt in febꝛi⸗ 
bus:ſed fructus generant ſanguinem aquofum : ergo ta⸗ 
lia non competunt. did boc oícendus qp oupler eft caufa pꝛo⸗ 


pier qua abifübtiles ron cópetunt in febꝛibꝰ: c tamé frus 


ccus quidácópctunt. Pꝛima caufa buius eft: q: cibus in ta 
lidus fcb:ib225 effe — oid in ratiõe medícinezfed 
Gbaría fubtilía folii funt in ratióe cibi; cio nó competũt:vñ 
Q:cito 2uertan£ a caloꝛe innaturalizídco non ocbét dari: ct 
ideo adcũt ín mo:bü:fructusto etfi cito conuertãtur:tñ ra 
ttonc cóplezionis tunant naturá ⁊ moꝛbũ malá diſcraſiã al» 
terando:4 (deo competũt. Item alia cft caufa: q; talía funt 
vnctuofa-vnde calo; innaturalis illís nutritur: tideo addũt 
in fcbzé:fed fructus rationc fue cõplexionis repuignát: eo cp 
funt frigidi ¶ IScðo queritur vtri abaría fubtilía compe» 
tint conualeſcentibus ab egritudine an groſſa: ⁊ videtur ꝙ 
fabtilia non cõpetãt:qꝛ ficutotcít vſaac:cibaria fübtilía non 
fo:aficátvirturé:neqs multi reftaurát oeperdítü:fed in con 
ualcfcentibus cftvirtus multi ocbilis:7 cti multa facta eft 
ocpetditio:ergo egent multa reftauratione, ££ibus autem 
sroffus virtute fo:ificat.íterum iam mo:bus tranftjr 7 nó 
eft tumẽdũ oc additióc (a moꝛbũ:ergo non cõpetũt abí fub 
tite$ (cd groff. Sid oppofiti eft qð dicit Sał.qꝙ conualefcée 
tes — ptridi ũ ficut regebátur in egritudine, /$9:c 
terea m ipfis virtus eft debilis: 7 non poteft ſupꝛa cibaría 
Srofía:crgo cópetunt (ubtilía ⁊ nó a. Ad boc oicendus 
€ cís cóperunt fuübtilia, 3d rationes dicendũ q in regimine 
cõualeſcentiũ eft oupler aſpectus. Unus eft ad virtute: c qz 
virtus eft ocbilis nó fupza groffa abaría: ecíó oebet 
fübtilía exbiberi.Alius afpectus eft ad inanitionẽ t oeperdt 
tíonem: t $m hoc debẽt grofía erbibere:fed q:afpectus ad 
virtutc pꝛepõderat ⁊ p:eualer. vt fatiffacíamus virtuti et 
inanitioni ocbéterbibert ſubtilia:⁊ vt ſatiſraciamꝰ deperdi⸗ 
tioni debent erbiben frequẽter. ¶ Zertio queri; vtrusfit 
verum qð dicit yſaacꝙ in pblebotomatis opo:tet q cibus 
mínuatur ⁊ potus augmẽtetur:⁊ vídetur p abus plus có» 
petit p pot? vini:qꝛ dicit Bał.ꝙ vinü nocct inanitis 7 ieiu 
nis: q: mente percutit ⁊ neruos debilitat.⁊ caufa buíus eft 
ꝛoptervirtutẽ debilẽ: ted pblebotomati funt inaniti t ba» 
enrvirtutes debiles:ergo ipfis n5 cópctir potus vini: fed 
pottus cibus, Sca ratio bec eſt:magne inanitiont refpono 
detmagna reftauratio: fed pblebotomati ſunt multũ inaní 
ti:q-ibi eft mulra oeperditio fanguinís ⁊ caloꝛis fptrítuü: 
ergo ipfis cõpetit magna reftauratio:fed hec eſt per cibum 
t non per vinũ: ergo pplebotomatis non cópetit potus vi» 
ni:ſed potíus cibus, Sd oppofitü eft becratiocillud qð cíti? 
couertit in fanguine creftaurat calo:£ «fpiritus debet cie 
€rbiberi:fed vínü eſt hmõuergo ocbet eis exbiberi vinum. 
Ad bocoicendii p vinũ oebet ecbiberi ín pꝛincipio ín maío 
rí quátitate d cibus. sd ratione dicendũ qp vínti non cope 
titin phlebotomatis ftomacbo inaníto c ieiuno:ſed cum ct 
bo: ⁊ idco non nocet. Sid fcóm oicendum ꝙ in pplebotomía 
ouo funt conſiderãda. Pꝛimũ eft ínamtio: « &m boc magis 
indiget repletiõe ⁊ cibo. Scóm eft teno: virtutis: ⁊ o: virt? 
in ipfis eft debilis: ideo non poffunt multas fuftinerc reple⸗ 
fionem neq mulrum abü:cídco dibus non cópetit:fed po» 
rius cibus ad confo:rádus: t caloꝛẽ naturale augmétandi: 
tbmói ctt vinũ. ¶ Quarto querit vtrum pbiebotomatis 
copetat vínti limpbatii vel non:c videf ꝙ limphatũ:qꝛ vir⸗ 
tute exiſtente debili vinum limphatũ oebeterbiberi: fed in 
pblebotomans eftvirtus debilis:ergo eis ocbet exbiberi ví 
num limphatũ t non purum. 2d oppoſitũ:vinum purusoa 
tur ad confoꝛtandũ caloꝛẽ naturale 7 ftomacbii: « ad fpirit? 
recreandos: fcd vinum limphatũ nocet ftomacbo:4 fpirit? 
nonrecreat fed impedit digeſtionem: crgo pblebotomatis 
non zópetit vinum limphatũ fed purum:quod cócedímus. 


ration dicendũ qp oupler cft debilitas.Quedã eft pꝛo⸗ 
— magnã —— —* ppter talem debilitatẽ nó có 
pctít vínum puri. :Eft ⁊ alia que caufatur ppter masnam 
inanitioné c lolutioné fpirituü: ín bac parte cópetit vinus 
urum:qꝛ dito couertit: « bec eft in pbplebotomaris: ⁊ ideo 


4i competit vinum puri. «| Quinto querírur ppter quid 


poríonato non oamus vínum purum; cum ocmus plcboto 
mato:cum ti vtrobiqs fit oebilítas vírtutis:q: ficut m pble 
botomía fit multa cuacuatio fanguinis t humoꝛũ firniliter 
vt per medicinã:ergo ficut in pplebotomia cSpetit vinũ pu. 
rüm ad reſtaurationẽ: fimiliter in potionato, zid boc dicen⸗ 


. dum ꝙ non oebetvinum purus etbiberi potionato:⁊ caufa 


uus cftzq: virtue cft ocbilio:c eſt mala oífcrafta relícta cx 
— ——— pter acumẽ medicine coꝛpus effici cac: € 
vinũ purũ addít ín caliditate: io ere nó oam? vint purũ: 
fed limphatũ:⁊ cũ aqua cauda ne fiat indigeftío:fi edín pble 
botomia nó eft mala diſcraſia ed multa inanino € fpirituit 
deperditio:⁊ idco non negamus illis vinum purum. 
¶ sKonfcquéter pot queri vtrü fubtilitas ⁊ groſſities caue 
.fentura cóplexione vel a quattuo: qualitatibus:ci tit fubri 
le ⁊ grofíum in fübftária c ín acticnc: ⁊ oſtendit qfic: quía 
oés qualitates poftcríozes caufanf a pꝛimis: fed ſubtilitas 


4 groflines fünt bmóí:ergo caufant a qualitatibus pꝛimis. 


Scóa ratio bec eſt:ſubtilitas ⁊ groffitíes fcquunt cogrega 
tionem ⁊ diſgregationẽ parti ⁊ coagulationẽ maío:e emit 
nozem:fed coagulatio t congregatio ⁊ bmóí caufan£ a cali 
do t frigido:ficutbabef ín quarto metbeo:0z:6 fubtilitas 
t groffit:ee caufan£ ab illis qualitatibꝰ. Tertia ratío beceft 
ſubtiutas c groflities ſequũtur denſitatẽ c rarítaté:fed bec 
caufantur acalído ⁊ frígido: ergo 4 fubtilitae ⁊ aroflitíes. 
Ad oppofitii.fübtititas « aroffities funt diſpoſitiões natus 
rales c antecedüt cóplerionc:ergo nó caufantur a comple» 
ríoneneca pꝛimis qualitatibus. Secüda rano hec eſt: oicít 
ín ib3o pbyficox: d rantas coefitas pᷣcedũt quatruoz 
Quahtates:fed fübtile 7 sroffum fequütur rarítatt ⁊ denſi⸗ 
tatem:ergo non caufant a quatro: qualíranb?, Ad boc oí» 
cendi ꝙ oupler eft ſubtilitas ⁊ groſſities.Quedã q caufat 
3 oifpofitióe partiũ in toto:quedã d cófiftír ín raritate dẽ 
fitate: ficnon caufan£ à cõplexione:⁊ per hoc ſoluunt᷑ oia, 
¶ £onfequéter queritur quomodo ignís agit in aquam 
ipfam fübtiliádo:q: calídt partes fibtiles exhalat c alie ín» 
Srofiant:ergo aqua non fübtilíarur per calo:em ignis.Se⸗ 
cunda ratío hec eſt:qñ ep aqua fit aer:partes fübrilío:es có» 
uertunt᷑ ad naturá aeris « alie ingroffant: vnde opo:tet qp 
illa aqua er qua geucrat aer ſit multũ (ubnlis femofa t va» 
pozofazerso fimiliter partes ſubtiles 2d naturã ignis cono 
ucrtunt ⁊ cozrüpunt « alie ingroffant: 6 ingroffat p caloꝛẽ 
ignis. Eid oppofiti ẽ hec rõ:ignis faat cbullirione ín prib? 
aque:fed p ebullitione fit partiũ terreſtriũ feparatio a fube 
tilibus: vnde partes terreftres reſidẽt:ſubtiles 9o aſcẽcũt: 
ergo aqua põt fubtilian per caloꝛẽ ignis. £d bocofcencü ꝙ 
ignis vel calo: trcs habẽt operationes. Pꝛima eft calefacce 
re:⁊ ficpartes fubtiles exbalãt ⁊ reſiduũ ingroffatur: « fic 
aquánon ſubtiliat.Scða eft o: facitebullitioné in partibus 
⁊ lequeftrationé ín partibus ſeparãdo partcs ſubtiles a rer 
reftribus:cfic aquá ſubtiliat.Tertia eſt:qꝛ tacit coꝛruptionẽ 
in —— aceto partes calide ⁊ vinoſe coꝛrũpᷣunt᷑ ⁊ 
infrigidãt᷑ ptes aquoſe ficut dicit Bał.⁊ fic fir aceti gũatio. 
¶ onſequenter querí£ quomodo res frigide aroffe agũt 
in coꝛpus noſtrũ:vtrũ oucantur ad acti per caloꝛem noftri 
co:po:ís:q: nibil agit in coꝛpus nífi oucatur oe potenría ad 
actum:c omne qð ducitur oc potẽtia ad acrum ducitur $m 
diſpoſitionẽ c epigentíd agentis:ergo medíana frigida ope 
rabitur Pm crigenti3 caliditatis:ergo non ínfnaidabir. 8d 
hoc dicẽdũ ꝙ triplex eſt opinio.Quidã dicũt q res frigide 
babent ſuum actũ extra:⁊⁊ ideo non oucunt ad acti percas 
lozem:fed res caltde non babét fuum actũ ertra:ted funr ín 
tía € reciptüt actum füus percalozem co:pozíe: tboc. - 
*idetur velle Bal. dicẽdo qv rcs fruade babet fuii acti ocfo 
ría:fed res calide íntus. Alia pofitio eft ꝙ oucunt ad actus 
per caloze:fed tñ non calefaciũt.Alia pofitio cft ꝙ oucuntur 
oc potentia ad actum; ⁊ babent frigidiraté non fimpliciterz 


Dietarum vniuerſalium. 


ꝛtionale coꝛpoꝛi humano:ſed poft actionẽ caloꝛis 
dt ad frigiditate —2 ficnó nrigidant. 
¶ Lectio.xxiij. 
¶ AMð di ita ſitopoꝛtet groſſa cibaria trib? modis 
diuidi. Zac em̃ groſſa funt in actionibꝰ ſuis:⁊ tri non 
gronam fanguine generãt. Aut groſſa in paſſionibꝰ 
ã quibꝰ nó ülandabilis ſanguis gñat᷑. uc groſſa in 
fuis ſubſtãtijs c ab eis gñatis. ¶ Que autẽ groſſa 
ſunt in actionibꝰſuis: fcd n grotlus ab cis generat᷑ 
fanguis: narurc funt tripiicis, Aut em̃ frigiaa ⁊ ↄge 
lariua fant caloꝛis naturalis:⁊ repugnãtia digeſtio⸗ 
ni ſicut papauer:cucumeres:citruli c ſimilia.Aut po 
tica humectatiões ciboꝝ deſiccãtia:⁊ actiõi natura⸗ 
li inobediẽtia c cõtradicẽtia ficut palmaꝝ floꝛes: oa 
ctyli nõ maturi c fimilia. Autvnctuoſa dois innatã⸗ 
tia:quibꝰcõmixta⁊ eos ingroſſantia digeſtionẽ funt 
pꝛobibẽtia ſicut pinguedo ⁊ ſimilia. € Bꝛoſſoꝛũ ín 
paſſionibꝰ ſuis ouo funt modi.Aut cim dura ⁊ ſicca: 
⁊ ad digerendũ tarda fient miliũ c ſimilia.Aut viſco 
fa c accioni naturali obedire grauia:ſicut panis asy 
mus:actẽtes poꝛcelli ⁊ agni:piſces nó petroſi. Pec 
em̃ cibaria ppter viſcoſitatẽ funt ad digerendũ du⸗ 
ra:ſed tri fi nacura pꝛeualeat:⁊ ꝑfecte otgcrar in ſto⸗ 
iiacbo ⁊ epate:cidaria laudabilia funt, 2cc tarde a 
mẽbꝛis diſſoluẽda exercitãtibꝰ funt optima: ⁊ fanis 
viſceribus ſalubꝛia. Alterius nature bominibus vi⸗ 
ſcera naturaliter defecta vcl accidẽtaliter babẽtibꝰ: 
hmõi cibaria femp ſunt vitãda. Nõ em̃ fl ſepe come 
dant᷑ incerti ſumus qͥn meſeraice ⁊ poꝛi epatis oppi 
lentur.iſta em̃ loca naturaliter func ſtricta. 3tc5 ali⸗ 
quando hec eadẽ generãt in renibus groſſuʒ ⁊ viſco 
ſum humoꝛẽ.Si aũt renũ natura naturaliter inuene 
rint calidã:calefaciũt ⁊ deſiccãt ⁊ in lapidẽ vertunt. 
ſicut caloꝛes eſtiui ſolis lutum deſiccare eſt videre. 
Si aũt meſeraice tint opilate:diarrie ptiſanarie fiic 
cã: t dbi ſuccũ cũ fece fignificat deſcẽdere ⁊ non ad 
epar ꝑuenire.Si poꝛi cpatís funr oppilati: grauita 
cem ipfius larerís gencrát epatis:⁊ aliqñ cc eis ci^ 
bís crudi humoꝛes gencrant z adunant in bis locis 
quos nó certi famus nó putrefieri:⁊ ita pcr cos ma^ 
l3 apoftemata gñari.Oẽs citi bumosce crudi ín coꝛ⸗ 
poꝛe adunati:nõ hos duos effugiũt modos. Aut ca^ 
loꝛ naturalis eos vincit:⁊ in ſanguinẽ trãſducit:qͥ vi 
cc groſſi humoꝛis c viſcoſi nutrmẽti coꝛpus nutrit: 
qo nutrimẽtũ ri cõfoꝛtat mẽbꝛa. Aut natura deſicit 
in eis digerẽdis:vñ immoꝛãtia ebulliũt ex caloꝛe coꝛ 
poꝛis ⁊ — in coꝛruptionẽ fe vertunr.z con⸗ 
firmãt iftud ec hocqð videmꝰ:qꝛ ois humoꝛ groſſus 
fcd ti ín calidis ĩmoꝛet᷑ locis ebulliens fit putridus. 
Jõq; moliti ſunt antid in medicinis fanitatis cuftoz 
ditiuís vti ofurcricis;oiflolurinis:müdificatiuis mc 
feraíce ſplenis ⁊ epatis z cetcroz poꝛoꝛũ coꝛpis: ti^ 
cut oximelle riacic ſquillitico:⁊ ceteris antidotꝭ diu 
——— 
— Ld — müdtitcarurt oc hũoꝛibꝰhis:⁊ 
Mri F * cibariis, Accipiẽtes tñ bec medica⸗ 
s diete es — frequentare ea:Si em̃ ſepe ⁊ 
dip mpicris: uon fecuri fumus qn bume 
SH languinis diſſoluat in phlegmaticis pscícrcám 


S O. lí ile 
humoꝛibꝰ:⁊ fiat aquoſus:deniq; paulatim deſiccat: 
⁊ in melãcholicos bumoscs cõuertitur:aut caleñt in 
cholericos ductus:deſiccãs ⁊ diſſolnẽs humcectatio⸗ 
nes ſubſtãtiales coꝛpoꝛis:⁊ ñt cauſa conſumptionis 
fui. Hur (i inuenit in renibus groſſes humoꝛes: dcũc 
cat eos c facit coe lapides. ¶ Cibaria vcro groſſ 
Cal craſſa) in ſubſtãtia fua funt triplicia. Muccam 
melancholicũ ⁊ groſſum ſanguinẽ generãt: ficut ca^ 
pꝛine carnes:⁊ vaccine vetuſte:⁊ cc̃uine Ouegã on 
ruri c ſiccum generat nutrimentũ: icut miliũ ⁊ len⸗ 
tes. Quedã vücofum ſicut fungus ⁊ pagis ↄʒ ymus. 
€ Melancholicũ ſanguinẽ generãtia fanitatt i fa 
nis cuſtodiẽde:⁊ infrmisreddéde ſent llaudabiia 
cum ad digerendum dura ſint: nature laboꝛioſa: ad 
aſſimilãdũ mẽbꝛis oura: q: ſanguis ab hmõi gñatꝰ: 
ſſimus ctt ⁊ incẽſus.Si rm bene oígcrant z mem⸗ 
ꝛis aſſimilent᷑: miti nutriũt:⁊ tardc a mẽbꝛis diſſol 
uuntur:⁊ idcirco ifta nó ſunt laudabilia quietisc nó 
habẽtibus cxercitia. 3n his em̃ caloꝛe a quiete cõge 
lato ralíanó digeruntur.ideoq; caucanfcum tamen 
bominum volürares diuerſe funt;etpote quoꝛũdam 
cratfitíem querentiũ ⁊ foꝛtitudinẽ: inſtãt vri his ci⸗ 
barijs: ſed ab bís caucant ſhbi:neq; accipiãt niti cum 
craſſitie ⁊ foꝛtitudine carcãt vel varaqs: neq; corpus 
curãdũ negligãt £m cp dicturi ſumꝰĩ.xx.ca de ſubtili 
dieta:de regiméto ſanitatꝭ ttírulato vtiliſima. Sic⸗ 
ca vᷣo cibaria funt peſſima:qꝛ di duritie digerẽdi nu 
trimẽta faciũt ficca. en fs medicinã nõ fs nutrimẽta 
dãda ſunt:lʒ minoꝛis nocumenzi ſint (p pꝛĩa.ſanguis 
em̃ bis gñatꝰminus eft coꝛruptꝰex areffiniet c viſco⸗ 
ſitatis ablarionib?. Si £s aũt inter groſſitiẽ c ví 
ſcoſitatẽ differentiã querat:cũvtraq; tint groſſa: dit⸗ 
fcrre tii reſpõdemus:etſivtraq; ín digerendo oura ⁊ 
tarda (int ín cocrióez fanguis rii qué generant groſſe 
ſiccitati priner;ende 2 cito mẽbꝛis amimilant:qꝛ ſicci 
tas ſua coagulatiõi cft vicina. Aiſcoſa I finr greſſa: 
ſanguis dique ——— cit: ourc rit 
mẽbꝛis aſſimilat pprer longirudiné fuí ad coagula⸗ 
tionẽ. Groſſities ergovifcotiratceniacrfalio: ett:cri 
eim oẽ vifcofum grotfim:groffus tri nõ ore vífcofus. 
Obijcit tame quare ínter cas oitferérias pofuitticit 
foat.fanguíné qué vtraq; generãt:equalẽ ín groffi 
cic pofücrit oíces./£ ibario: viſcoſoꝝ aroffum tñ fau 
guincm generãtiũ ticur fungi:groſſoꝛũ nó viſcoſoꝛũ 
grotfum tri fanguíne gñantiũ ttcur miliũ ⁊ cezcra ec 
bis »bis fuis innuit q: groffa viſceſa:⁊ viſceſa rof? 
f3 babenrur:l5 queda inueniãtur grotía z novifcofa: 
z qucdivifcofa 2 nó groſſa. Nos aüc oícein?ccótra. 
Si inueſtigãs Gał.intentionẽ cõſiderares:etñ (352 
guineʒ ab vtriſq; generatũ equalẽ üt groſſitie noia: 
ret:nõ tñ in groſſitiei ſubſtantia equalẽ: neq pꝛimã 
groſſitiẽ in ſubiecto fao oícrírar. f£ tb? erri vitcofas cũ 
aroffus ðꝛ:humoꝛũ ſuoꝝ groſſitiẽ cvifcofitare inten 
imꝰ:⁊ q; tarde ↄuertant᷑ ⁊ in mẽbꝛis aſſimilent᷑ 3n 
goſſis aroffirics ĩtelligit ticcizas: ⁊ ſubſtãtie ſue du 
rita c obediẽtie nature lósínáras:ts er ſiccitate ſua 
velociter ſit mẽbꝛis aſſimil ãda. Aiſcoſa ergo ĩ humo 
rib? funt groſſa ⁊ nutrimẽti céntia:groffavo ĩ coꝛpi⸗ 
bꝰex ſiccitate ſua ſunt dura:quoꝝ nutrüncta ĩ ſubſtã 


ria fant ſubtilia. Palã ergo eft q: ſubiectũ groſſiciei 
in groffo nó cft vt fubiectü vífcotitatis ín vifcofo, 


¶ 306 actiócs ſubtiliũ agít de actionib? groſſoꝝ. Diui⸗ 
fio. [Dec aũt pars diuidit᷑ in duas. In quaꝝ pꝛima affignat 
ipſorũ diſtinctionẽ. In ſcða oc actionibꝰ ſingularũ differen 
tiarũ pꝛoſcquit᷑ Pꝛima aũt pars eft indiuiſa.Scða diuidit᷑ 
in tres. In quarũ pꝛima agit oc actionibꝰgroſſoꝝ ín actiõe: 
⁊ nõ in generato. In ſcða de actionib? groſſoꝝ in paſione: 
uà ín gñato. 3n tertía oc actionibꝰgroſſoꝛũ in ſubſtãtia c 
m gñato. Tertia pare oíuídit in ouas. 3n quarũ pꝛima affi 
gnat otuerfitaté groſſoꝝ in ſubſtãtia zin gnato. In ſcða rcs 
— quafdaoubitatiócs incidẽtes circa quaſdã differen⸗ 
tias. Sunt igit in pñti lectiõe partes qͥnq;. In quarũ pꝛima 
diſtinctionẽ groffo:t — —* ſcða. ſin bac: 
Que aũt funt groſſa in fuis actionib? ⁊ nó groſſum ſangui⸗ 
ncm generãt cc. pꝛoſequit de actionibꝰ groſſoꝝ ín actione 
tno in generato. 3n tertia.ſ.in bac: roſſoꝛũ in paffionib? 
funtouo modi ⁊c.determinat oc actióib? groſſoꝛũ ín paffio 
nc 7 gñato. In quarta.f.in bac: £ibaría Yo groffa ín fubftà 
tía funt tríplicía.octerminat oc actionib? groffoz ín fubftà» 
tía t gñato. In quínta.f.ín pac: Si de aür jd inter groflitic 
⁊ vifcofitate oiffcrar querat ⁊c.remouet oubitatioes fuper 
quíbufda oiffcréti)s incidẽtes.Circa pꝛimã parte banc affi 
gnat diſtinctionẽ: dicẽs ꝙ er quo fic pzedicto refpondemus 
crroꝛi dicimus:groſſoꝛũ quedã funt grofía w actiõe 7 nó ín 
gñato:cũ ex illis bonus generet fanguis ficut cames vítult 
ne:quedá funt groffa ín paffione: c nó ín generato: cü er il⸗ 
lis (anguis bon?genctret ficut cames agnoꝝ:quedã sroffa 
in paffione z m generato:cũ exillis malus fanguís generet᷑ 
ficut carnes cap:ine.s£irca fcóam partes agit oe actionibus 
srofíoz in actióc zin gñato:et oiuíditípfa.£iucdà em funt 
frigida caloꝛẽ ectínguétia ficut papauer. pontica 
ficca ficat oactyli immaturi.Quedamvnctuoſa ficut adeps, 
irca tertíam parte agit oc actionibns grofíoz in paffione 
x nó ín generato.lDec aute pars oíuidit in duas. In quaꝝ 
pꝛima agit oe bmói groſſis 7 ficcis t ouris. 3n fecunda. f.in 
bac: Aut vifcofa ⁊ naturali actiovi obedire grauia cc. agit 
oe bmoi groſſis ⁊ viſcofis. Diuiſionẽ igit tale pmittit.boz, 
groſſoꝛũ quedã ſunt viſcoſa:quedã aũt non viſcoſa.non vi⸗ 
ſcoſa $o funt valdebura ad digerendũ. Hec autẽ pars que 
eft oc hmõi groſſis viſcoſis oiuidit in dnqs. 3n quarum pꝛi⸗ 
ma oftedit iuuamẽta viſcoſoꝛũ c quib? coꝛpoꝛibꝰcõpetunt. 
Mam ipfa multi nutrit accídetaliter ppter moꝛã in mem 
bꝛis. 3n ſcða.ſ.in hac:Alterius — ⁊ viſcera na⸗ 
turaliter defecta vel accidẽtaliter habẽtibus ⁊c.determinat 
oc illis quib? nó cõpetũt ppter oppilatiões quasgñant cũ 
male oígeran£. In tertía.f.in hac:Oẽs eri briozes im coꝛꝑe 
adunati zc.tangit modii m qué er bumo:zib? ex ipfis acne 
ratís mo:bí pereanf:oícens ꝙ cum bumo: a caloze naturae 
liconuertit:c er illis fit nutrimentus oat groſſum mẽbꝛis: 
eum autẽ non couertif inculcatur ⁊ putrefdt t moibos ges 
nerat. 3n quarta fc ín hac: Ideoq; moliti funtantíqui.oat 
modi vitãdi coz nocumeta per medicinas oíureticas ficut 
perorimel diureticũ c ſquilliticũ. In quínra.f.ín bac: Acci⸗ 
piétes tñ becmedicamíaa ⁊c.dat modi vítádí nocumentũ 
hoꝛũ medicaminũ:dicẽs qp non fit eoꝛũ freques vfus:q: fan 
guinẽ incendüt 7 ſubtilãt burmditaté: fübríle reſoluũt:⁊ ín 
fine ad melancbolià pducunt 7er humoꝛibꝰ aroffis lapides 
fubtil£ parte refoluedo ⁊ refiduum cópzemíndo inducunt, 
¶ Mirca quarti parte p:ofcquif oc actionib? grofíozus in 
fubftána c generato. Dec autes pare oíuidi£ ín ouas ptes. 
3n quarti prima affignat tpfoz Oíftinctíone trimembze oí» 
Ens:ꝙ queda funt melancbolica fiait cames vaccine vete» 
res:quedã oura ficut miliũ:quedã vifcofa ficat cames po: 
celli panía aypmus. 3n fecüda.fín pac: Odeianchoucu fan 
guinẽ generata cc. píequít oe illoꝝ actioib?. Hec arit diui 
di£ ín ouas. In quatũ p:ia agit de actiomb?melácbolicoz. 
In ftàa fts ín bac: Sicca $o abaría fünt peffima c.agitoc 
actionib? ſiccoꝛũ duroꝛũ. Circa meácbolica quatmuo: p» 
ponit. fs:imooícit qp funtmalaín fanitate cuftodíéda cred 
deuda ppter indígeftíon? c fanguínis groffitie,Scóo oicit 


Liber 


ſi digerank multũ dant nutrimentũ ꝓpter longam moꝛã 
ia mébtio Tertio dicit ꝙ copctunterercitátib? ⁊ nó qeſcẽti 
bus.Quarto dicit ꝙ foꝛtitudinẽ coꝛpoꝛis volentibꝰ compes 
runt:fanitatie cuſtodiã amãtibꝰnõ. De groſſis duris dicit 
q peſſima funt groſſuʒ dãtia nutrimentũ:ſed tfi minꝰnocẽt 
à peffima ⁊ viſcoſa ꝓpterremotionẽ viſcoñtatis ¶ sCirca 
quntã partem ſoluit quaſdã dubitatiões.Hec arit pare oi» 
uidi£ in duas. In quaz pma pꝛimã veriſicat dubitationẽ oc 
bifferctia inter.groffum c vífcofum:in qua pt5actio viſcoſo 
rum. In fcóa fo ín bac: Obicit quarc ínter ca pofuiftroiffe 
rentiam.remouct dubitationẽ apparẽter cótrariante bar. 
dicit ei c» fi queratur oífferena inter groffum ⁊ viſcoſum: 
oicatur ꝙ groffum ato coagulat᷑: viſcoſum tarde ppter bu 
miditaté ⁊ naturá pblegmatis. Iteꝝ groflus cõuis cftvífco 
fo:q:omnegroffum vifcofumznonanté cõuertitur. £ft em̃ 
quoddá sroffum nó vifcofum nó adherens vr panis mili, 
Eſt aũt aliud vifcofum cuius partes adínuicc adberet vt ca» 
tene ficut caro poꝛcelli. s ófequéter ꝓcedit circa ſcðas ou. 
bitationé ey dictis incidente, Prꝛimo ant ipam pponít cp cũ 
nos oírerim? vífcofa gromoꝛã dare nutrímcta ꝙᷓ srofía fic» 
ca:contraríó obtjcitur- Hà Ba dicit in lib.oe fimplici medi 
cina c? vtraq; sroflum fanguinem generát: fubbis verbis 
£Xuís quedá grofía: queda vifcofa ſint:tñvtraq; fanguine 
groffum generãt. Scðo auté foluít oicens ꝙ ba Baĩ (unt 
diligẽter attendéda, Nã grofía ficca:7 groſſa viſcoſa cõmu⸗ 
nicant in hocꝙ vtraq; ſanguinẽ groſſuʒ equaliter generãt: 
fcd tamẽ ſanguis ille nõ eft equaliter groſſus fm groſſitieʒ 
ſubſtãtie.Hoc autẽ dicit qꝛ viicoſa dant nutrimentuʒ groſ⸗ 
fim ꝓpter groffiné c viſcoſitatẽ humoꝛũ generatoꝛũ er il» 
lís: q: tarde conuertun£ c tarde mẽbꝛis affimilantur: fcd 
groſſa ficca oant groffum nutrimenti ppter onritie c oíffi 
cultatem digeſtionis:tñvelocater mẽbꝛis aſſmilant. Ex poc 
autẽ códudit ꝙ viſcoſa in humoꝛbꝰſunt groſſa a parte ſub⸗ 
ſtantie groſſuʒ dantia nutrimentũ:groſſa ficca a parte groſ⸗ 
ſiciei ⁊ obediẽtie:ſunt tamẽ ſubtiia quantũ ad fubftanríam 
nutrimenti.f£r his aute vlterius cócludit qp ſubiectũ groſſi 
ciei in groſſo ſicco:⁊ invifcofo eft differenter:qꝛ ſubiectũ in 
groſſo ficco qð groſſiciei ſubſtat cft ſubtile: cin viſcoſo cft 
groſſum. Sũma autẽ intẽtiõis beceft: groſſuʒ ſiccũ c groſ⸗ 
fum viſcoſum ín hoccõmunicãt:ꝙ vtrũq; dat nutrimentum 
groſſum ꝓpter difficultatẽ digeſtions.Vſt autes inter ipfa. 
differẽtia:qꝛ groſſum ſiccum nõ dat ſubſtantiã nutrimenti 
groſſam: fed vifcofum ipſam groſſam cfüicit: c ideo ſubſtan 
tia in vífcofo que cft fubiectit groſſiciei eft groſſa. 3m groño 
ficco ſubtile.Hec eft íntentio buíus partis q cópleta cft, 
¶ irca partc íftas primo queritur oe natura ciboꝝ grof? 
fozum c fubrilium: t querírur quid eft groſſum:⁊ quid eft 
fuübtile:vtrus ſubtile fir illud qGotuidif ín mínimas partesz 
⁊ groſſum qð otuíditurin groffas partes:ficut dicit Bal in 
ub.de fimplici medicina: c videt᷑ ꝙ nó triplici ratione. Nibil 
qð foꝛti coagulatione ⁊ impꝛeſſione coagulatus eft: potcft 
diuidi in partes paruas:ſed multa ſubtilia funt pmót:ficue 
patet ín pipere ín gariopbí. ergo non eft verum generar 
verbum Bab.ꝙ ſubtile eft zc, Secunda ratío bec eſt. Nibil 
quod eft vifcofus cutus partes funt omníno ín magna coz 
pulentía pri mergi gig diuidi in partcs paruas;fed oleũ 
petroleum eft huiuſmodi:ergo non poteft diuidi ín partes 
— tamẽ eſt — £»ino: — oleum petro 
um ſi ponatur in penetrat ipfam. Zertía ratio bec 
eft:orfie illud oícitur fübrile — — aptũ natum eſt 
ad facile penetrandũ:ſed multa oc facili penctrát q̃ nó funt 
nata oiuídi ín partes paruas: fubtile nó cft tc. Ad oppofi? 
tum eft aucto. Bat. Scda ratio bec eſt: ⁊ eft quafi demon⸗ 
—— eſt illud qð oc facit penetrãdo diſcurrit: f3 
penetrat per partes coꝛpoꝛis:⁊ quátomagís 
pozos táto ſubtilius dicit᷑ vnde quádo poꝛi funt ——— 
dicitur ſubtile: quiatuncetiam groffum penetrat:ſʒ quan⸗ 
do funt denſi ⁊ ſtncti tuncdicitur ſubtile:⁊ ſic ad boc vt per 
po:os penetretzopo:tet cp diuidatur p minima:⁊ fic eft ne⸗ 
ceffanum verbü fat.d fübtile eft qð in partes paruas oí» 
uiditur:qð cócezimus., fld rarioncs ín 5:íü ridemus « pꝛi⸗ 
moad pꝛimã:ꝙ coz que funt quedam recipiunt actionem; 


Dietarum vniuerſalium. 


manent in ſua integritate ſicut aqua:qꝛ de ſui natura 

D * Alia vero egent oiuifionc ⁊ reſolutione ad boc 
wrpenetrér ficut piper:⁊ ficfoluítur prima ratio. Zid fcóam. 
oícedii ꝙ fübrile dicit duobꝰ modis. €Ino modo fübnle:q: 
tcnue:t poc modo à: aqua fubrilís. io modo oicit ſubti⸗ 
le q: penctrat tri per pozos; boc eft fubtiie in actiõe:⁊ ifto 
mó oleus petroleus ctt ſubtile. Per boc pot folui rertía róz 
qꝛ alíjd pot diuidi in partes paruas duptr:vel in fui refolu 
tioneficut aqua: vcl penctratione ficut illud qð pozos ape? 
rit virtutc fubftátie ſicut olea petroleũ. CScdo querit dir; 
ca boc:ci in medicina queda grofía ⁊ co:puléta dicant᷑ fub 
tília: ⁊ qucdá fitr lida ⁊ tenuta. dicant᷑ ſubtilia: quomodo 
offert fubtilitas vtrobiqg.zld boc oicédii ꝙ ſubtile cft ouo 
bus modis, Pꝛimo mó o: fubrile in cõplexione:et alio mõ 
in ſubſtãtia. sSubtile pᷣmo mõ ficut acuta ficut piper gario⸗ 
phili. Subtile ſcðo modo ín faba cft tribus modis. Pꝛimo 
modo ſubtile i ſubſtãtia pprer tenuitatẽ partiũ ficut aqua 
Scðo modo dicitur fubrüc ín fubftantia ppter penetrabili 
tatẽ:⁊ boc modo acetũ dicit ſubtile.vñ fequit agitationem 
partit p quá quidẽ terrá penetrat, Zertío modo ðꝛ ſubtile 
in fübfrána ꝓpter perfpicuitate: ⁊ hoc modo vítrü oiatur 
ſubtile ccryitaltus: 7 fequi£ partiũ puritatẽ.⁊ bocfilrrepe 
ries in fine lectionis oc alto in oietis particularibus pleni? 
tiorati. ¶ Zcrtio querit quomodo otuerfas caufas habẽt 
ín mediana ifte cõditiones:rarũ:denſum:ſubtile: groſſum: 
acutüzobrufum:vclor: tardi? Sid boc oícendi q rarum c 
oenfum cófiftüt ín diſtãtia partiũ « app:orimatióc:cuíus fi 
gnum eft; qp rarũ eft: cuius partes funt adínuice coagulatc 
r4 —— ⁊ groſſii »fiftütin partiũ textura: 
qꝛ ſubtile eſt:cuiꝰ partes quib? cõtexit ſunt in le ſubtiles.⁊ 
groſſum eft cuius partes quib? conterít funt groſſe. Acu⸗ 
tum Tobtuſum ſequunt᷑ cõplexionẽ ⁊ ſubſtantiã:⁊ fm boc 
acetũ dicit᷑ fubtilezq: penetrat:⁊ acuti: q: aperit.⁊ q; oib? 
iſtis debet penetratio m magno tꝑe vel paruo:ideo fequi 
vclor ⁊ tardũ. ¶ Quarto querit oc oieo puro:vtrü p com; 
mírtionérofarü flat fübnle an groſſum:⁊ videt cp sroffus: 
qꝛ roſe (uat frigide 7 ſicce:⁊ ita fi addant oleo factunt ipfus 
groſſum. Scða ratio bec eftzoicit Bab . in lib. de fimplia mc 
dicina:ꝙ olcũ comune ſcʒ oliue temperatũ eft: ⁊ boc pts ſi⸗ 
cutipſe dicit:qꝛ femp attrabit ad naturã eoꝝ cum quib? mí 
ſcetur:ergo cà rebꝰgroſſis fict groffum; € cü fübtiibus fub 
tilc:fed rofe groſſe funt cà funt frigide ⁊ ficcezergo oleus er 
cís factum eft srofíus. Ad oppofirü eft aucto.pzacticoz. Ad 
hoc dicendũ ꝙ eft frigide c grofte fubftátic $m quoſdã: c oi 
at Bab. ꝙ cale acit calefactióe magna.verü eft per accidẽs: 
qꝛ ppter fui groſſitiẽ daudit pozos:ita ꝙ calo; nó poſſit erf 
re:⁊ fic mẽbꝛa calefiũt:qm̃ tñ nolumus refiftere cómum opt 
toni ponenti ꝙ cft fübrile ⁊ calidũ:dicimꝰ ꝙ eft ſubtile c ca 
dum.&d rationz vᷣo ſoluendũ eft p diſtinctioneʒ quattuoꝛ 
partiũ in rofa in multis locis fuperi? poſitã. Dicendũ (git 
ꝙ oleü rofaceü ratióe ſubſtãtie calíde fubnlis ipfius rofe ín 
fupficie expãie ett aperitiuũ c ſubtile:ratione $o frigide ef 
groſſum. ¶ Quito queri cu: (übriitati debet᷑ penetratio 
an fubtilitat: cópleriome:an ſubtilitati ſubſtãtie:⁊videt᷑ ꝙ 
ſubtilitati ſubſtaͤtie nõ oebearur: quía actioo debet᷑ quali» 
tatibus:vñ fn mixtis nó eft actio nifi ratiõe qualitatis:ergo 
in mictís nõ eſt penetratio vel actio niſi rarióe cõplexionis⸗ 
t ficnó ratione ſubſtãtie. Contrariũ t vídem? qꝛ quedam 
rcs ficut folatrü penetrar nó tamẽ rarióe cõplexiouis:qꝛ frí 
Sidenature eft:á ratióc ſubitãtie. 3d hoc dicendũ ꝙ penez 
tratio ſubſtãtie debet᷑. Ad rationẽ dicendũ ꝙ fubftantia eft 
duobꝰ modis. Gino mõ fubftáría eft ſubiectũ rei d ſubſtẽtat 
coplerioni:z buic nó ocbef penetratío. Sco modo à: fubz 
qualitas nacuralís q̃ cófittit ĩ groſſitie ⁊ fubtüítare: c 
Debet penetratio.Sed tunc querit fi vtriqs dedet pene 
— differẽter. Ad bocoícédà ꝙ penetratio có 
eftü ubintratio partit eft in quo »fiítir apertio vie, Scðm 


fubzili m actióe:vtrá firí : e 
"hv Tu itin natura cibi vel meaicine: qz dici 
Bat in li de fimplici: Q:oidit 


nedicina:p oe ꝓprietate medíane eft 


Fo.lv. 


vtalteret coꝛpus t cibivt nutriat:ſed ſubtile ín actiõe imus 
tat coꝛpus:q̊ nó habet virtutẽ cibi:ſed potius medicine.Ad 
oppoſituz:ilud qð ín ſubſtantiã humiditatis ⁊ fanguinem 
tranſmutat᷑ nutrit ⁊ nó immutat: f$ ſubtile ín acríóc cõuer 
ntur in bumiditaté ⁊ ſanguinẽ ⁊ nutrit: non ĩmutat:ergo 
babet virtute dbí ⁊ nó medicine, Ad bocoicendti bs vire 
rutem nutrimẽti.Ad ratione oicendü ꝙ m talíb? reb?eft na 
tura duplex. Ana cõplexio quedá ppzia actualíe:d non frá 
gitur:⁊ per iftam alterat.c eft alía Q cft in porétía remota:⁊ 
beceft ilia p quà poním?c babet potentià vt fiat ſanguis fi 
cut in alijs ¶ Clinmo queritur quod magis confo:tet cato 
rem naruraiezan vinum:an cibus: ⁊ oiat yfaac qp vmũ ma 
gis COfo:tet cp cibus:qð cõcedimus. Diſtinguimꝰ t ꝙ con 
foꝛtare caloꝛẽ naturale eft ouob?modis: aut qualitatiue ita 
ꝙ ipſam intẽdat ⁊ fo:tificernó tn addat ín fubftanti: ⁊ bcc 
modo vinü magis cõfoꝛtat caloꝛẽ naturale. Scðo modo ðꝛ 
alíád magis cófo:xtare calo:£ naturale quátitatiuezira cp nó 
fold intédat ipfum: fed etia addat ín fubftantía pſiꝰ:et bcc 
modo cibus magis cófo:tat caloze naturale dp vinti, 
€ De fructibus.Cap̃.rrj. Lectio.xxv. 
rm IRucue grialiter in ouo oínidunz: Aut em̃ 
à ESL: rerrettres fünt cõtinui:duri ſicci:diu pma2 
mee poſtqᷓ feparati fuerint ab oꝛigini⸗ 
bus fuis ticut triticũ: oꝛdeũ:⁊ titia qcunq; 
grana vocant. Aut mollcs ⁊ teneri:qͥ poſtqᷓ zb oꝛigi 
ne ſua ſegregant᷑ nó durãt:quin putrefiãt: ficut me⸗ 
lones:coctana:moꝛa ⁊ ſiłia.Pec aũt ꝓpꝛie dicuntur 
fructus:quoꝛũ $o qui molles fiunt et nó diu perma⸗ 
nent poſtqᷓ funt collecti: parti dant nutrimentũ coꝛ⸗ 
postb?: nó eimi diu permanẽt ín membꝛis niti tãtillo 
rẽpoꝛe quo diſſoluant᷑ c eijciãtur cum fudozib?:z vꝛi 
na ⁊ ſimilibus.vnde velocius a cozpozíbus (p grana 
emictuntur:maxime fiint perfoꝛatiua:aut fapoze ni 
trofa-brriói peioza funt qp nó fapoza. Soaposem cnís 
nó bsbérí in hũoꝛibꝰ funt ſubtiliſſima: vn fir cauía 
ecvelociter penctrat venas ⁊ ccrera mébza cx fua na 
tura lauarína. 3n ſapoꝛe nitroſa humoꝛibꝰſunt groſ 
ſioꝛa:⁊ ad penetrãdũ venas durioꝛa. Inteſtina funr 
moꝛdẽtia:cogũt ca expelli anteqᷓ ꝑueniãt ad venas. 
¶ Ceteri aũt fructꝰ etñ mala nutrimẽta largũtur: 
Q: dito t coꝛruptionẽ mutant putredinẽ:⁊ inflatio⸗ 
ncm: rugit? generãt:maxime fi ad digerendũ mo^ 
renturzvn no funr nutritiua vel iuuatiua niſi laboꝛã⸗ 
tibus in nimio eftu z lõga via:tunc emi infundũt coz 
pus c refrigerãt:⁊ tépcrare humectãt.marxime ſi an 
ted accipiat ci aqua trígidítfima refrigerent q: bue 
mectationẽ babet naturaliter:refrigerationẽ $o pꝛo 
ꝛie nõ babent tantam vt foꝛti caloꝛi repugnare vao 
lant. Ideoq; refrigerãda funr extrinſecus cus aqua 
frigidiffima vel niue:vt calo: ttomacbí ⁊ epatis rc 
pugnet ⁊ refrigerẽt. ¶ Qui aür fructuũ terreſtres 
cõtinui fuper oꝛiginẽ fu3 deſiccati ⁊ diu permanen⸗ 
tes poftip funt collecti: funr duobꝰmodis. Quidam 
em̃ colligunt recétes nó ꝑfecte ficcati ficut fabe:cíce 
riz fimilia, Zhuíd3 eim tn fua oꝛigine exiccari per⸗ 
mictuntur pfecte:ſed collectí nó benc ſicci ín digerẽ⸗ 
do egerédo funt citizinter velocitatẽ trucnui recen 
tium 7 granoꝛum perfecte ſiccoꝛũ funr mcedij: q3 cõ⸗ 
tingit:qꝛ adbuc quandã humiditatẽ aque retinent: 
idcoqs generãt ín ſtomacho hũoꝛes ſupñuos: c inte 
ſtinis ad diſſoluendũ ouri-faciérces inflationé c rugi 
tus:⁊ ſi ſepe accipiant᷑ lũbꝛici afcarides ⁊ ia gran 


Liber | 


cur. Si ait in ftomacbo pfearcoigcrant: nó tfi mẽ⸗ 
bꝛis coꝛpoꝝ virtus ꝑfecta ab eis tribuit᷑:neqʒ bonü 
ſanguinẽ gñant:ſʒ pᷣhlegmaticũ ⁊ viſcoſuʒ Qui 
autc perfecte z fin ꝙ opoꝛtet ſiccati fant ⁊ ourt me 
lioꝛes funt c laudabiliozes: q: natura qð artificiali⸗ 
tcr faccuri eramꝰ:induſtria facit:cũ adbuc ín o:ígine 
fua fucrücptecte exiccãdo⁊ excoquẽdo.⁊bũiditatis 
⁊ grofficiet ſupfluitatẽ qua breno debucrãt:auferen 
do:⁊ idcirco funtvelocio:es ín fanguínis mutatione 
t mẽbꝛoꝝ aſſilationẽ:tũ ventoſitatẽ namralr babér 
Ínfcpabilc vii artíficialiter aufcréda cft: aut. ꝑfecte 


maturado:fermentádoz excoꝛcitãdo ac clixãdo:vel 


affando:;q9 pfecte explanabit ĩ.xxiiij.cap.huiꝰ libꝛi. 
¶ In eis quein tota partc pᷣcedẽti oererminara ſunt:pꝛo⸗ 
ciſit circa inueftigarioné nature diete Pm viã experimẽti € 
ratióis modo gnali das canones gñales círca íparm. 3n bac 
aũt parte pceditarca cius notiaá via fpeciali canones coz 
gnoſcendi oiuerfis snibus diete adaptás: non tñ ad partí 
culariü natura deſcẽdẽs. Diuiſio. Hec aũt pers diuidit᷑ in 
duas. 3n quarti pꝛima determinat oc natura diete put in 
diuerſis exiſtit reb?, 3n ſcõa.ſ.in hac:Tibaria [ouo oinidüs 
tur: vnd cft ꝙ natara adco excoxit cc. agit 0c modo appara 
tus aboꝝ:⁊ oc noticia ipfoz d ad ipſoꝛũ cedür apparatum. 
Pꝛima atit pars oíuidit in duas. 3n quarü prima octermi 
nat oc naturaoicte: put »fifhr in terrenaſcẽtibꝰ. In ſcða.ſ. 
in hac:Aialia tríb? modis oruerſant zc.agit ce natura eius 
pꝛout »fiftit in atalib? cipfoz fupf uícatib7. 3P»zíma autes 
pars q̃ eſtde natura oíetc puta terrenafcétib? accipit diui 
dit in duas partes. 3n quaꝝ pila agit de natura fructuũ:⁊ 
coꝝ dinquibuldá plátis naturã fructuũ obtinét ficut funt 
grana. In ſcða.ſ. In hac:Herbe gnalr iduo diuidunt᷑.agit 
de natura berbaz. Pꝛima autẽ pare diuidit ín duas:in qz. 
pꝛima agit oc natura fructuũ. In ſcða.ſ.in hac:Opoꝛtet in 
comedẽdis fructibꝰ mala cibaria ⁊c.agit oc nocumẽto ⁊ ius 
uamẽto fructuũ:⁊ oe modo exbibitiõis apparat? eoꝝ. Pꝛi 
ma autẽ diliudit᷑ in duas. In quaz pꝛima agitoc natura fru. 
ctuũ a parte diſpoſitionũ ſubſtantialiũ: quas habent a ſuis 
fubitàtialib?. In ſcða.ſan hac:Fructꝰ i ouo gnaliter diuidũ 
tur ⁊c.agit de natura ipſoꝛũ ratiõe diſpoſitionũ accidẽtaliũ 
quas cõtrahũt a locis in quibꝰ nafcunt plate. Pꝛima autes 
pars oiuidi£ in duas. Sn quarũ pꝛima agu dẽe natura ⁊ or 
ucrficate fructuũ gfaliter./3n fcóa.f.i pac: f£óco:dati funt 
antiqui pbí.agit oc gatione fructuus « caufis z diuerſita 
te fuc gñatiõis  parrii coz. Pꝛima aũt pars ad phis diſcu 
tic£. ED iuidit aũt bec pars in duas partes. In quaz pꝛima 
diuiſionẽ fructuá aha aflignar ratiõe duriciei c moilliciei. 
In ſcda oe natura vtriuſq; gñis ſpecialiter agit. Pꝛima aũt 
pare nõ diuidit᷑. Scða vᷣo diuidit ín ouas. In quarũ pꝛima 
agit de natura fructuũ — ſcða de natura duroꝝ. 
Sꝛima aũt pare nó diuidit᷑. Scda $o oiuidif ín duas. In 
quarũ pꝛima aſſignat diſtinctionẽ ſiccoꝝ duroꝛũ: c ꝑeos q 
in ſua origine pfecte ſunt ficcan:cp eos quifunt impfcectí. 
In (coa agítoe natura vtriuſq; gñis. Pꝛima aüt pars non 
diuidit Scda aüt oiuidit ín ouas, 3n quarii pꝛima agit oe 
natura impfecte in fua oꝛigine ficcoz. 3n ſcða oc natura p 
tecte ſiccoꝛũ. ¶ Sunt igit in psefentilectióc partes qns. 
3n quarü pꝛima diuidit fruct?p molles ⁊ ouros. 3n feda. f. 
in hac:Quoꝝ vᷣo quí molles fuerint ⁊ tenerí ⁊c.agit oc na» 
tura molliũ. 3n tertía. (ín hac:Qui antem fruc? terreftres 
funt cótnui tcagés oc ourís affignat ipfoz onufione. 3n 
quarta fin bac Sed collecti nó bene ficci ⁊c.agit de natura 
fructuũ non dñ ín fua oxíine ficco. In dnta.f.ín bac. uf 
aute perfecte c Pm ꝙ ops ficcati funt Cc. agit oc natura pfe» 
cic ſiccatoꝝ. furca pꝛimã parte otuidtt fruct?:xbicés qp quid 
funt ourí ficcan ficut grana ?legumína: quídà molles ficut 
melones. c pꝛimi bene cõſcruant᷑ poft collectioné-fcoivero 
tion. ££ irca fcOam parte oe mollib? tría agit. Primo dicit ꝙ 
parui dant coꝛpoꝛi nutrimentũ ꝓpter paruã moꝛãa in mem 
bꝛis. Scðdo dicit qp mín? nutriũt qñ habẽt inſipiaũ faposc: 


vel aliquẽ non dulcẽ vt nó habeãt virtutẽ venas penetrãdic 
fcd mozdicádi ⁊ mouẽdi inteſtina. Scdo dicit qp tructꝰ mob 
les nocẽt ppter groſſitiẽ bumoz ⁊ inflationẽ quà generãtt 
non competũt nifi exercitãtibꝰ:⁊ debẽt aqua frigida ⁊ niue 
perfurdi f. vt per frigiditate repugnet calozi cozpozts & me 
D:0zurn, s irca tertiã partes ouroz affignat ofuifioné p cos 
quiin ougine ctc ficcant ficut frumenti: p cos q uns 
ficut funt fabe c cicera. S£írca quartas parte oe imi 
proc ad digerendũ cerpclo 
ndi ppter fuam aliquantulá bumiditaté bumozes groſ⸗ 
fos finon oigerant generat: digeſti vo nó bonũ oant num 
mentti:f$ in Dumozes pblegmaticos cõuertunt᷑. Circa quin. 
tam partem de actionib?perfecte ſiccatoꝛũ oícit qp meiozes 
funt:q: naturacóplcuitín ipis qà ars ĩalijs cóplere laboꝛat 
csrofíiné bumiditatisab eis abftulítoeficcado: 710 citius 
mébzs per coagulatione affimülan£ :tfi ventofitatem gnant 
que debet per apparatus arnficíali remoueri pec cft inten 
to hulus partis. (T s£irca partt (ftam tría dubitant. Pri⸗ 
mum eft oc vfu fructuü ín regimẽto ſanitatis.Scðm eit de 
adminiſtratiõe fructuũ Pm q cópctüt exercitãtibus.Tertiũ 
eftoe adminiſtratiõe cozüdcm frm qp cõpetunt infirmis, 
¶ Mirca pꝛimũ ꝓcedit᷑ pocmodo:querit vtrü fructꝰaliqui 
poflint ꝑfecte nutrire coꝛpus bumani: t videt᷑ cp nõ:qꝛ di⸗ 
cit yſaac:om̃e qð nutrit coꝛpus nutrit ipm per appꝛoxima⸗ 
nonem c cõuenientiã ad ipm: t ideo elemẽta non nutriunt 
co:pus humanũ:qꝛ multi diſtãt ab eo:nutriũt tñ plátas qz 
p:orima funt cis:fed fructus ⁊ plãte multũ oíftár a cozpoze 
büano:ergonon poflunt ipfum nutrire. Scða ratio bec eftz 
natura humana eft ín téperaméto ↄſiſtens:⁊ corpus ci? cft 
ín magna puritate: q: cleméta marie cófracta funt t ín ma» 
$na puritate 1 coꝛpe humano:vñ ínter oía co:pa coꝛpus bus 
manti ex puriozíb? conftituit :ó er puríozib? oebet nutririz 
fcà in plátis ⁊ fructibus funr partes groſſe ⁊ impure:qꝛ er 
groffo nutriméto nutriuntur: ficut dicit pbs; ergo non pt 
nutrire coꝛpus humanũ.Tertia ratio bec eſt:illud marienu. 
trit corpus qð maxime affimíla£ ſanguini:ſed fruct? multa 
diſtant a fanguíne:crgo nó nutríüt. 3d boc oicendusq fru» 
ctus nullü oantnutrimentü bonũ.Ad rationem dicendũ ꝙ 
fruc? ouob? modis confideran£. €Ino mó per cóparatione 
ad naturã humanã:⁊ hoc modo parü nurríüt. Aio modo có 
fiderant vt ín gne fructuũ:⁊ boc mó cft ibí ponerc gradusz 
qfi oíca£ ꝙ alide fructꝰnutriat:hoc nõ eftíntelligendi fim 
pliciter:fed inrefpectu ad alios fruct?. Scdo quent dr» 
Ccaboc:vtrü fruct? cópetátin regimẽto ſanitatis: c vídc£ qp 
non:ea à aquofum fanguine gnerát nó cõpetũt in regimen 
to fanitatis: hoc ẽ modo caloꝛ naturalis exrínguit p obs 
uiationẽ bumidíaquofi ficut prs p fimile in làpade:fcd fru» 
ctus bumo:es aquofos generãt ſicut dicit Raß. vñ faciunt 
capillos albos ⁊ ſenectutẽ accelerãt ficutipemet Ras.teſta 
tur:ergo nó cõpetũt in regimẽto ſanitatis. Scða rario bec 
eſt:ea q̃ inducũt egritudines pnicioſas per fui vſum ⁊ calo 
rem naturalẽ fatigãt nó cõpetũt in regimẽto fanitaris: fcd 
fructus hec faaüt:ergo nó cõpetũt in regimento ſanitatis. 
Tertia rõ bec eſt:dicit Satin quadá gloſa fup Raß.ꝙ bas 
bcbat patré quí nunqᷓ comederat frua?cfemp fuerat fan?z 
poft $o comeditínfirm? fuit:quare relmqui£ cp fruct? nó 
cõpetũt ín fanitatc cuſtodi ontranüvidet.ca q̃ diſcra⸗ 
ſiam cõplexionis reducũt ad tẽperamentũ cõpetũt in regi⸗ 
mento fanitatis:q: ſicut dicit SRaf.co:pa tẽperata tẽpera⸗ 
tis indigẽt:⁊ diſtẽperata diſtẽperatis:ſed fructꝰ diſcrafiam 
cõplexidis reducũt ad tẽperamentũ:ergo competũt in regi 
mto fanitatís. Scda rõ beceft:fi fructus nó cóperür:crao 
"s fecta cõpetũt:hoc aũt falfus: qꝛ € ꝑatis vtimur ĩ egri 
inibus: gillud eft falſum ex quo fequit.f.qp fructus non 
cõpetũt in regiméto famtanis. 3d B dicẽdũ ꝙ nó cõpetũt in 
regimẽto fanitat?: fi abſtineret aligs eis plus iuuaret. d 
ratione pꝛimã oícedü ꝙ ficut dicit Auucẽ.ꝙ oupler cft cibꝰ: 
quidã eft cibus:qui eft cibus tm̃vt pullízalius eft ibus qui 
cft cibꝰ⁊ medicinatvt lactuca: t bec oíutfto ſumit᷑ p actione: 
q: dibus inquantũ pet nó agit: ⁊ qð tm̃ pati£ eft cibus tm̃ 
ficut caro pulloz:fed lactucanó tr patit᷑ ĩmo etiã agit co» 
pus alterãdo.dicimꝰ ergo ꝙ cibo d eft obus tm vrimurin 


mietarum vniuerſalium. 


"cimérofanitat!:t de alio cauere debemꝰ fm Ztuice fruct? 
É — dank nifi á ratíóe medicine: « ppter boc in ſanitate 
catodiéd nó coperür ([ terzo quent arca pocquarein 
poccóicant oca fruc?q ad humorꝛes aquofos cõuertunt: ⁊ 
vidc 3u:q: quale eft vnũquodq; in — cũ nafat:tale 
eft ín actu cũ ad nutrimentũ reduct᷑:ſed multa ſunt gra fru 
ctuli frigida vcl ficca vtpira: c cauda ⁊ bũida ficut ficus : & 
fruc nó femp oebet ↄuerti ad vnũ bhũoꝛe:ſed ad fanguine 
qq: « qfiqs ad polegma:4 fic oc alps. i£orrarid dicit raf, 
qꝙᷓ oco fruct/ peroc ppiegmacicü bumo:e frusidü generat. 
Ad bocoícendü ꝙ ocs fruc? gant pplesmaticũ pumoꝛes⸗. 
fd ranonc oícédii q in fructib? funt ouo. "pzimi cft cópie 
xio:⁊ boc mó quida funt frigidi: quida funt caiidi, SScóm cft 
€ft ꝙ oca cóicantin hoc ꝙ oiftára caloꝛe naturali ⁊ ſangui⸗ 
ne: t nó põt caloꝛ naturalis eos 2ucrterc ad ſanguinẽ:⁊ io 
cõuertuꝝt᷑ ad illud qð eft circa ſanguinẽ:⁊ P eit büo: adíus. 
¶ Tirca fcóm pecdit b mó. ári£ vtrü creratannb? cope» 
tant fruct?:c videt ꝙ non: qz in ipfis caloz toꝛtis eft ⁊ exerci 
tatus:ergo ilia q oc faali 2uertun£ ad caloꝛẽ accidetale nó 
debẽt ecbiberi ezercitantib?: fed talía funt fruc: g nõ de⸗ 
bent exbiberi crercitantib?, s£óotrariü dicit yíaac ꝙ nó de⸗ 
benterbíberi nift ezeratantib?, Ad hoc dicendũ qp iilis exhi 
bentur. ad ratione in ↄꝛiũ dicendũ qꝙ aliqᷣd à: oc facili buer 
tibile duptr. Pꝛimo mó ppter cõplexionẽ filem ficut res ca 
lídc a caloze, Scðo mõ ppter cópleríones habilẽ:⁊ hoc mõ 
fructꝰ oz facit 2uertunt tii rónc cóplezioms refiftür ⁊ alte 
rãt cõplexionẽ. Soo querit arca B; vtrü oẽs fruct? egere 
citátib?cópetát:4 fi no:querif q cõpetãt:⁊ vidct q» nó oẽs: 
fola illi cópetüt q cóplezione calídá alzerát: f$ ili funt fol 
fract? frigidi ficut pzuna c cerafa:ó ifti ſolũ exercitãtibꝰ cos 
petüt. zi oppofitn:ererciráres ppter nimia oíffolunonem 
magna indiget reſtauratiõe: f5 nicus in gne fructuũ magnc 
funtreftauratióis:6 ficus marime cópetüt creratàtio?. Ad 
bocoícendi ꝙ no oes ecbibedi fimt exercitãtibꝰ.Ad rónem 
dicendũ ꝙ alijd oat ilus oupiici de caufa, Pꝛima eft ad rcs 
ſtaurandũ deꝑditũ.Scda eft ad alterandũ exceſſus caloꝛis. 
Quãtũ ad pzimá cám illis nó cõpetũt fructꝰ aliq: 15 poti? ci 
baría grofía ficut carnes bouine: ⁊ panis a;ym?. Quãtũ vo 
ad fz3as cópctür cibaria fagida:⁊ B mó fol cis cõpetũt ce 
raía z pzuna, ¶ Tertio queni£ vtrü exercitãtes indigeant 
fructib?infrigidaris ín aqua:c videt cp nõ:exercitiũ ⁊ laboz 
inducüt refolutione calozis naruralis 7 fanguinis: t becíne 
ducunt debilitatẽ caloꝛis naruralis:fed qn boceft no ocbet 
oari fruct? infrigidati:q: calo; naturalis oebilira£: ergo eis 
nó oebétoarifrucPinfrigidati. Sd bocoícédü ꝙ debẽt oarí 
infrigidati in aj fontis vł᷑ niue.Ad rarioné oicédü ꝙ in eger 
citio eſt duplex caloꝛ:actualis acquiſitus ex exercitio vel la⸗ 
boꝛe:⁊ calo: naturalis: iſte vltimus calo: in ipſis debilita⸗ 
tur:caloꝛ pᷣo accidẽtalis multi intẽſus ẽ ín illis:vñ fit quafi 
febrilis: ⁊ refrenatur per vſum fructuum. 
¶ irca tertiũ ꝓcedit᷑ B mó:querit vtrũ ĩ ematib?pe 
ctoꝛis vł pulmoaís ficut habẽti pleurefimvel periplemonia 
cópctát gria quedá fructu ſicut pira; zvide£ ꝙ nõ.pira fua 
poticitate ftringüt vias c terum exaſperãt eas:⁊ fignü bu 
tus eft:q: qui píra comedütvocis afperitate (ncurrützfed ín 
apoftematib? pecto:ís ⁊ pulmõis peffimi eft dlaufio viaꝝ 
tafperitas:ó m talib? apoftemanb?nó cópetürpira, Sca 
ratio pec eſt: dicit Bal. in cõmẽto ſupꝛa regimé acutoz. In 
talibꝰ aqua frigida nó cõpetit:q; materías crudá reddit. en 
dicit Silerá.qp paticti erifipilam oedit aquáz fere eü interfe 
cit: S fructꝰhoc faciũt:incrudãt em̃ materiam:ergo in bmõi 
nó copetunt. S otrariji faciũt pꝛactici. ad hocdicendũ q» nõ 
debẽt exbiberi: tfi f exhibeant min? pira d? poma oebent 
CPbiber(: q: pira exaſperãt vías c coꝛrugãt ncut dicit Sat, 
in cóméto füp:a regime acu.⁊ illi d dant mouent ꝑ hoc qꝛ il 
—— fiüt cũ febꝛe acuta:⁊ ; ĩ febꝛe acuta dent fri 
Ri a qpumida:c 16 dãt illis ín apoftematib? fructꝰ: q (unc 
ons: tbumidi:tii dicimꝰꝙ r.6 oebét oari.z rdem?ad ra 
ES mah e funttn mo:bo »fideráda. Vrimũ eft »fidcra 
3 — coe abieilit mosbd prio mó 
moliífication vétrig: vel Jppterac ictia ficut pptee 
NA vel ꝓpter depoſitionẽ cibi, 3id boc qð 


F o.lvj. 


obtjciÉ de febꝛe dicendũ d qñ feb:is eft mo:b?p ſe:cõpetũt 
fructus:ſed qn eft acdid£s no:qꝛ augent moꝛbum. 
¶ De diuerſitate ſaporũ in fructibus. Cap̃.xxij. 
€. Lcctio.xxvj. 
cquidã fruaus funr dulces: quidam 
6 e amariquid3 acuti quidiourízbi molles 
S VED A c timilia € f oncoxdazi funr antiqui pot 
——2lofopbi q: oce fruaus naſcentiũ rerrc; ec 
ſubtilioꝛi funt lubſtatia humoꝛũ ad cos venientiuʒ. 
Dicit ci oia ſpermata in terrà cadẽtia humiditatẽ 
aque arg eſſentiã cerre tibi funt trabẽtia: quc.f.fue 
coplecioni fant fimilia. vnde fui conſtitutio fic nuxxi 
menti 3nfufa autẽ c infiara fundunt quc terre infi» 
guntur:a quibus qued3 radix cgredit que quatios 
cuiuflibet atalis cidé arbozi effc perbibetur:quo ma 
tcría ſui nutrimẽti a terra cxugat᷑.Cõfoꝛtatis aür ⁊ 
augmentatis: calo: folia tibi attrabit ſubtiliſſmos 
bumosce ad nutrimentũ ilii venientes:⁊ furfum ve? 
nitentes euocat.Quanto antem magis calo: folis in 
cis augmentatur c cofozrarur: oumiditas illa deſic⸗ 
catur; vii c quito magis attrabif ráto plus ecíccat 
qð in ptc terreſtri fit in partc acreii magis.Quan 
to afit hũoꝛes augmentãtur caloꝛe naruralt inccri?c 
aereo exterius excoquunt᷑:⁊ afcendédo alligantur ⁊ 
ramificant᷑ z frondeſcunt:⁊ quãto plug caloꝛis actio 
confoꝛtat᷑ rami ofoztant c indurãrur:⁊ foꝛamina vii 
cibus trabirur dilatant᷑ atq fiozefcür atq; fructuant 
ficut « in atalib?videt:cum tn pueriria cõpleant᷑:mẽ 
dꝛoꝛum erri cópago perfiatzz poꝛi dilatãtur:⁊ ſper⸗ 
martis perfectio cõpletur.tunc em̃ nature actiõcs ín 
eis runt cõpletioꝛes diuina poteſtate bocoperante. 
Itidẽ c oibus terrenaſcẽtibus. ¶ Cũ aure fructus 
terre cõpleantur humoꝛũ ſubtiliationibꝰ ín cibũ cis 
veniẽtibus:tandẽ excocta a terreſtri ponticitate mu 
tantur ín multis ſapoꝛibꝰ z oineriis Pm naturas oi^ 
uerſoꝛum generũ ſicut G diximus ín fructibꝰ:qꝛ quc 
de terrenaſcetibus infra caloꝛis tẽperamentũ tratie 
runt:⁊ quati ad frigitudinẽ paruas perneniũt:ſi bus 
moꝛes ſint ſubtiles z aquoſi: a poricirare z ſine ſa⸗ 
poꝛe in aque ſapoꝛẽ mutant᷑. Si autẽ caloꝛ fit hmõi: 
⁊ humoꝛes ſint viſcoſi inter groſſum ⁊ ſubtilẽ mcdtiz 
fructus inde cõfecti in aliquantulã fapozirares funt 
mutandi vc perſica.Si autẽ caloꝛ naturalis augeat 
⁊ cofostet « in medioditatẽ ⁊ tẽperamentũ deducã 
tur: quafi caleſcat i fcóo gradu babere: z bũoꝛes fut 
ínter groſſum c ſubtilẽ mediant᷑:⁊ in oulcedine mue 
tantur.Si 9o calo: ſuꝑgrediat᷑ quaii ín finé ſcði gra 
dus: humoꝛes fint (ubtiles 7 acrei:in vnctuoſitatẽ 
fant crafducédi. C» fi calo: pP trãſcẽderit⁊ büidíras 
fit parua: ínter aroffus ⁊ fubrilé funr medi:fs rn ter 
reſtri nature vicini. bGo:es bmõi fructuũ caleñũt et 
ín viſcoſitatẽ ⁊ ſalſedinẽ trãſeũt caloꝛe:iterũ trãſcen 
dente:⁊ ad tertiũ gradũ tandẽ ꝑtingẽte:humiditate 
ant parva groſſa ⁊ terreſtri exiſtẽte:fructꝰ in amari 
tudniem mutant᷑. Si aurem adbnc plzs tranſierit ⁊ 
vías ad igneam incenſionẽ peruencrit quati in quar 
to gradu: humiditas aurcm paruiſſima ⁊ ſicciſma: 
fructus in acumíne incenſionũ extranſducuntur:et 
moʒſuram. Frigiditate aut terrenaſcẽtibꝰ dominã 










- 


Liber 


te c in pꝛimo gradu permanẽte:humiditate aute in⸗ 
tcr ſubtilẽ groffum mediocri z quanda vifcofirate 
habente: fructus ín fapozítate .Ltme ſapoꝛe z dulce⸗ 
dinem tranſducũtur medij. C» fi frigiditas traficrit 
c vſq; ad mediũ ſecũdi gradus ꝑtigerit: humiditas 
vo multa ſubtilis z aquoſa fuerit fcd ti aliquãtuluʒ 
terreſtris:fructus ín acetoſitatẽ mutabunt᷑. Si vcro 
tranſiẽs in finc ſecũdi gradus peruenerit:⁊ humidi⸗ 
tas paruiſſima ínter ſubtilẽ ⁊ groſſum media:fructꝰ 
ín ſtipticitatẽ mnrant. Q fi frigiditas ad fines tertij 
gradus pueniat: « humiditas groſſa vcl parua tcr? 
reſtriſq; fiat:permanẽt fruc? in cerreftreitate fua et 
fua ponticítate:c fac oꝛiginis appropinquat ſapoꝛi: 
*t glandes amittẽtes potícirate ⁊ ceteros ſapoꝛes: 
p:etcr ſue oꝛiginis fapozitares: ende z canna mellis 
⁊ alía fimilia oulcíffima nó in terra nafcunt frigidiſſi 
ma:qꝛ dulcedinibus calo: foꝛtis in fcóo gradu eft nc 
ceſſarius:vt fuum nutrimentũ.i.humoꝛes excoquan 
tur ⁊ congelẽtur. ¶ Palã ergo cft q; virtutes fru⸗ 
ctuum oꝛiginibus fuis vicine ſunt:ſed tñ calidiuſcu⸗ 
le ⁊ ſicciuſcule ſunt.vnde et ſubtilioꝛes oꝛiginibus 
fuis crunt. Z citatur boc nutrimẽti ſubtilitas: nó eri 
alimentà fuus cft aliud q» qð oc tcrra fibí venit fube 
tüíus:calo:qs ⁊ ſiccitas fua caufa funt qp ab humidi⸗ 
tarc terrc elongãtur:⁊ calo: magis eis dominat᷑ ac? 
ris. 3dcogs omne feme fructuum ſubtiliat magis z 
mũdificat:⁊ aperit plus qp fua oꝛigo vri nafdit. Hoc 
aüt intelligit cc femie papaucris:q: frigidü minꝰ in⸗ 
ucnitur dq illud vri oꝛit. Mon em tanta ooumitatione 
tãtũq; fomnü adducit quanti fua ozígo. vri z lac qo 
ab o:tgínc fua educit opiũ vocat᷑: foꝛtioꝛis eft actio⸗ 
nís ín fommno faciẽdo. 3tídé oelactudis « fimílibus. 
Que autẽ de ramuſculis plárátur cur ligna illa tcr 
re infiguntur c inſerũtur:infuſa ⁊ inflata finduntur: 
atq; humectationibus inde fluentibus iuncta terre 
radicantur:q̃ radices tantũ eis pꝛeſtãt:quãtuʒ ⁊ oꝛa 
ín nutriendis animalibus.per cas erri nutriunt./£dü 
aũt humoꝛes lignis illis augmẽtant᷑:⁊ caloꝛe narura 
li intrinſecus ⁊ aerco extrinſecus excoquunt᷑: inflan 
tur:poꝛiꝙ; fui dilatantur:vñ ⁊ frondeſcunt floꝛeſcũt 
⁊ fructiñcãt. Que auteʒ dure fructificãt ficat oliue: 
ebenus ⁊ ſimilia:diutius in terra durãt nõ marcẽtia 
qꝛ de humoꝛibus terreſtribus groſſis continuis ad 
diſſoluendũ ⁊ ad ramificãdũ duris ſunt nata . Jõq; 
chenus diu in aqua durat vt nõ marceſcat. Que vᷣd 
velociter creſcunt ⁊ fructificant:ſicut perſica:mala ⁊ 
ſimilia:parum durant in terra:qꝛ de humoꝛibus ſub 
tilibus ⁊ raris ad diſſoluendum citius funt oꝛta. 
€ Si autem interrogemur quare quidã fructuum 
duri ↄtinui:quidã molles ⁊ tenues:quidã ꝓᷣo medio 
cres ſunt:dicimus qꝛ humoꝛes fructus nutriẽtes di⸗ 
uerfi funt ficut diximus:quidã em terreſtres funt ct 
groff:quíd3 ſubtiles z aquoft: alij leues ⁊ aerci: alij 
medij boum. Quibus ergo fructibus terreftres oo 
minantur bumo:ce fructus nutrientes oiuerfi ſunt: 
oure c ficcc funt eoꝛum congclaríones vcl coagula⸗ 
tiones: ficut coagulatíócs offium in animalibus; qð 
ín fulful fructibus inucnitur ⁊ ſimilibus.Si aũt ter^ 
rcítribus aquofiras admiſceatur:⁊ aquofitas parus 


modum excedat:coagulũ fructuum fit mediocriter: 
ficut ín animalibus boc eſtvidere:in malis coctanis 
4 fimilibus. Si aüt terreſtreitate minuta aquofiras 
abundet:coagulationce fructuũ melioꝛes ſunt: ſicut 
pinguedines animaliũ: ficut ſicuum c fimilius. Qv (i 
terreſtreitatis plus mínuarur quantitas: fubftan 
tialis bumiditas ſubtilis fit « aquofa:fed tñ aliqua 
tulus vífcofa: ↄtinuatur fruc?:« dii bumidiras coa 
a efficitur ; ficuc vídemus ín moꝛis c ſimilibꝰ: 
lPumídítas aurcs ti fuerít viſcoſa ⁊ inter ſubtilitatẽ 
« groffitudíné medía: a terreftríbus elõgata cfllnít 
4 pyolongatur ficut mufa z ſimilia:⁊ ideo mufa clon 
gatur:q: bumo:cs ín groffitíc mediocres cffluentes 
infcríus funt EE — Haee 
fis iungatur aerea pare: 2birur leuitate aeris 
ríus; — ergo cogitur deſcẽdere inferi: ⁊ ab 
omnibus fuís partibꝰ cqualiter mouetur:vnde cau⸗ 
fa rotunditatis cfficitur. IRep:cbedimur tñ ab obij⸗ 
cientibus;quare inquiunt galla cft rorunda ⁊ glans 
oblonga cũ humoꝛesvtriuſq; fit groffi ⁊ tereſtres: 
RKeſpõdemus humoꝛes galle pure terreſtres funt ⁊ 
groſſi:⁊ ideo adunant᷑ partes fue ⁊ continuantur ec 
r̃otundatur.Glandis vᷣo humoꝛes ínrer ſubtilem et 
groſſum funt medij:qð eius monſtrant ſapoꝛitates. 
vnde ⁊ humoꝛes ſui effluentes cam elongant. 
¶ 3n parte pꝛecedẽti determinauit auctoꝛ oe diuerſitate 
nature ũ. 3n bac parte agit de modo caufis gene⸗ 
rationis ipfo: c partium co:u5. Diuiſio.ec autẽ pars of 
uiditur in duas. In quarti pꝛima agit oc mmodo gencratio 
nís ipfozum ⁊ caufis fuc gencratíóts. In fecunda.f.ín bac 
fonftat er —— lib:i tc. agit oe — ge 
nerationis u. a aute pareípecrat 3C 
fentem —— Sidi; autem bec pate in dnqs par 
tcs. In quarri p:uma aſſignat modü gencratióis plantarus 
⁊ parnü ipfarà ⁊ fructuũ per modii pullulationía ⁊ pꝛodu⸗ 
ctionis. 3lu ſcða fc; in hac:Tum aute fructus có bus 
moꝛum fübtiliratibus zcaffignat modũ « caufas genera» 


- tionis ſpecierũ ſapoꝛũ ín fructibus. 3n tertia. fin bacz Pa⸗ 


lam $q virtutes fructuũ ozginib?fuis vicine funt cc ami⸗ 
gnat comparationé naturc fructuü ad naturã ſuarũ oz1518 
3n quarta.f.ín hac:Que autem oc ramufculis plátanf cc 
affignat modũ generationis plantará per víam plantatio⸗ 
nis c ínfertionis ⁊ modi ꝓductionis ípfo:um poft fui oz 
tum:⁊ diuerũtatẽ ipſoꝛũ Pm velocemvcl rardam pzoducrio 
nem. 3n quínra f.in pac: Si aũt ínterrogemur: quare quis 
dam frucus ſunt duri continui 2c. affignat diuerũtatẽ fru⸗ 
ctuũ ratione ſubſtãtie «figure penes diuerſitatẽ fuaz cau 
farum naturali cum ípfis concurrétibus. f»arncularti aüt 
ſubduufiones ín 2 patebunt. ¶ £ írca pꝛimã par; 
tem oe fructuũ gñatiõe fer tãgit. Pꝛio dicit ꝙ materia fru 
ctuũ in plãtis eſt humiditas ſubtilis ex materia illa qua nu 
triuntur. Scðo tangit modũ attractionis nutrimentalis a 
terra:dicens qp plante fibí fimile ab illa attrahunt.Tertio tà 
git modii generationis radícís que eft attractióis pꝛincipiũ 
dicens ꝙ cũplantatio vel femínario fit: findi£ feme velrat 
mus: generata radix erit ⁊ nutrimenti attrabit. Quarto 
dicit cp confo:taro caloꝛe naturalí tunc maius attrabít nu» 
trimentũ:⁊ ocinde dicit ꝙ per actionẽ caloꝛis ⁊ attractionẽ 
humiditatis generant᷑ rami per materie eleuationẽ. Quin⸗ 
to dicit cp cum creſcit planta t calo: apertis poꝛis fiunt rami 
sroffio:cs t ouriozes.SSerto induat eremplá in anímalib? 
ocfpermatís emiffionc. ¶ & irca ſecundaʒ parte que eft oc 
fapo:us ganeratione in fructibus fünt endecim partes. In 
pꝛima dat modũ fm que fructusa pontícitate in oms trãſ⸗ 
mutantur ſapoꝛes per actione caloꝛis:⁊ attractionẽ diuerſe 
humiditatis. 3n ſcða dat modũ generatiõis oulcis ** 
Quic 


Dietarũ vniuerſalium. 


: eftacalo:c tẽperato:⁊ ec materia mediocri ad groſſitiem 
—— ——— gñatiõis vnctuoſi a caloꝛe ma 
ío: c cx bumidirare ſubtili gñati. In quarta dat modu Sra 
noris falfi a caloꝛe plus excedẽte c er tuba mediocri gnati 
In ſeptima oat gñationẽ parü infipidiq à frigiditate ⁊ bus 
tmidirate mediocri fubriti gñat. 3n octaua oat gñatione⸗ 
acctofi d a frigiditate c fubtili pumíditate gna£. In nonã 
oat — ftipti d ex frígiditate € pauca bumiditate 
gfiat. In ocama oat gharione pótici d ec ocfa bumiditate 
€ frigiditate ficca terrcftri gna£. Sin vndecima dicit ꝙ cus in 
pótias regnet frigidítaszad oulcedinem calo: regnt.vtpu 
miditaté digerat € puertat ⁊ coagulet ficut in cana mellis 
velsuccare. ¶ sEirca terti parte tria tãgit. ꝓꝛimo dicit ꝙ 
naturc fructuü funt fies nature ſuarũ oziginü plantarum 
fed m fructuũ natureipfaz naturis aliquátuitü calidioꝛes ⁊ 
ficciozes ſunt.Scðo poat boc p effectũ ꝙ alimẽtũ ipfoz tru. 
ctuũ ſubtilius eft. c cà buius cft ppter coagulation? aterra 
aqua piouenit frigiditas; iõ femé cft magie ſubtiliatiuũ 
captiuum.Zertio pbat boc p exẽplũ in papauere:cuius fe 
mé eft min? frgidu ⁊ ſomniterũ:lac aũt aut ſuccus er quo 
fitopiimagis ppter maios frigiditate, €ulIr boc pts in la⸗ 
ctuas ⁊ ipfarü iemine (C s£irca quarti parte ocdarans mo 
dos gñatiõis planta p ví plátatíois tria intẽdit. Pꝛimo 
tásit modi gnanoníis bui? dicẽs ꝙ rami plãtant ⁊ ñndunt 
« exit radix humiditates attrabés nutrimẽtales.Scdo oat 
modũ ꝓductiõis ramoꝝ ⁊ folioꝝ dicẽs q» p actionẽ caloꝛis 
ↄfoꝛtati ex humiditate diffuſa poꝛis aptis folia ⁊ rami ge» 
nerant᷑. Tertio oat diuerſitatẽ pᷣaantarũ rõne ꝓductiõis di⸗ 
cẽs qp plante tarde ꝓducẽtes oiu »feruan£ ppter duricieʒ 
ficut oliua:q̃ aürcíto pducunt cito orffoluuntur ppter bus 
miditatem ⁊ mollíciem ficutperfica 4 [ Xirca quintã parte 
funt oue partcs, 3n quarũ pꝛĩa determinat oc oíucrfirate 
fructuáróne ſubſtantie. 3m ſcõa.ſ.in hac: AIdeoq; mufa elo 
gant cc.oetermmat oe otuerfitate ipfoz ronc figure. Sn 5 
ma aũt parte ouo intẽdit. Pꝛimo aflignat o(uerí:tate qua 
driméb:é nutrimétalis bumiditatio:er qua fructus giant 
dicẽs ꝙ ddam cft terreftrie srcfla: ddam fubrilis zquofaz 
quedam leuis aerca:qdam media.Scðo iuxta pdíctá oiuer 
ſitatem determinat otuerfirarem fructuum ſᷣm qͥnq; gña. 
Si em materia fit terreſtris gñantur fructus duri ficat pos 
mũ quercinũ.Si aquoſa aliquãtulũ gñant᷑ aliquatulũ mol⸗ 
les ſicutcoctana.ſi multũ aquofa gnantmagis molles ficut 
ficus:fi aquofa ⁊ parus vifcofa gantur rales fructus ficut 
mo:za:fi medía:gnantur fructus must fiat funt pzuna 7 q̃⸗ 
dam poma. £onfcquenter affignat frucruü diuerſitatẽ rõ⸗ 
nc figurc.becatt pare ouas continet partes. 3n quarũ pꝛi 
ma tangit banc oiuerfitaté. 3n fcóa remouct oubitationes 
incidẽteʒ. Dicit ígitur pꝛimõ oc figura oblonga:g ín fructi 
bus vifcofie aliquantulum humidis ficutin pꝛunis:figu⸗ 
rabecfit propter cffiuentíam ⁊ elongatíonem partiũ ⁊ de⸗ 
fcenfum deoꝛſum.Scdo dicit de rotũda:cũ viſcoſe materíe 
iungit᷑ aerea viſcoſitate Shitur:⁊ partibus vndiq; a circun 
ferentia ad centrum concurrentibus fit figura rotũda. De 
inde pcedens drca dubitationem pꝛimo mouet ear dicẽs 
pꝛopter quíd glans eſt oblonga:rotunda aũt eft gallazcum 
humiditates vtriuſq; fint groffe terreſtres:⁊ ideo pꝛopter 
partium equalem congregationem rotũdatur:materiã ve⸗ 
ro glandis eft media inter groſſam ⁊ ſubtilẽ: ⁊ ſignũ eius 
eſt (apo; zalíquantula humiditas:⁊ ideo pꝛopter partiuui 
fluzum fit oblonga.hec cft intentio huius partis. Circa 
partem iſtam tria inquirũtur. Pꝛimũ eft oe generatiõe fru 
ctuum in plantís. Secundum eft oe generatione ſapoꝝ in 
eis.Tertiũ eft oc generatione plantarum fm viam planta? 
Ps ⁊ infertionts, , 
irca pꝛimũ pccdit bocmó:drítur quare quibufdá plá 
ns oebe£ pducto fructu ⁊ Qbufdá non:videf qp cuilibet 
re catur pductio fructuũ:qꝛ ín quocũq; viuente co 
r d ctnutrimentii:ín codem eft fupfluíras nutrimenti: 
ec ce luperfluítate nutrimenr: m plantis generant᷑ fruc? 
€r'S0 omni plante debetur pꝛoductio fructus: vídemus tñ 
— num. Aahoc dicendũ c» quattuo: funt caufe propter 
quae plantenon pꝛoducũt fructus. Piima caufa eft pauci 


S'o.Lvfj. 


tas bumiditatis a terra attracte:q: qn bumiditas cff pau» 
ca:tuncplanta conuertit totum nutrimentum i fui vſum:⁊ 
fic nihil luperfiuit ez quo generetur fructus.Scðda cá cft foz 
ntudo calozis « ſiccitatis plante humiditates conſumẽtis 
ficut p5 in oleaftro: vnde cum humiditas confümatur que: 
debet efie fufficiens nutrimentum: fimiuterfupfluitates 
nutrimenti confümuntur.Terna eft humiditatũ terreftrit 
groſſicies:q; ita funt grofie ꝙ non poflunt fubriban ad fru 
«tus pꝛoducendos.Quarta cauía eft quam ponit Ariſt.liq⸗ 
ditas pumiditatum:que cum fint multum tiquíde non pof? 
funrertra duci:immo fluürper pozos omnts ficut patct in 
ſalice. Per boc patct folurio ad aliud:q: uie fit bumidi» 
tas in qualibet planta: vel nutrimentum: oeficit tamé quía 
pauca eclquia nimis grofía « huiuſmodi. CScðo querit 
quarc in quibufdam plantis eft pꝛoductio tfructuus bie in 
anno ficut in ficu. Zd Docoicendum q plantarum quedam 
funt que ep bumidirateterrefiri in magna copía attrabunt 
ad (uum natrimenrum:babent « multam nutrimenti fupe 
flintarem ficut ficus: idco ez vna partc fuperfluitaris nu. 
trimenti poduatfructus pamos:alíam vcro partem rett 
nctad fructus alios poducendos. GT Zero poreft quer 
quare boc non cft poffibile ín omm regione. Ad bocowens 
dum ꝙ bocnon contingit mfi in calida regiõe:qꝛ in regione 
frigida bumíditas nutrimentalis non — digern:cum fri 
giditas digeſtionem impediat:in calida vero poc eft poffi» 
bile q: calo: iuuat digeſtionem.¶ Quarto queritur cü fru 
ctus in planta generetur: etrum cx operatione paume dige⸗ 
ftionis vel fcóc vel tertíc: t videtur q» ex operatione terríe 
oigefhionis:q: dicit yfaac ficut fe babet femen in animalib? 
ita fc bs fructus in plantis:fcd in animalibus femen fit ex 
operanone tertie oígeftionis:ergo in plárís generant fru 
ctus ex operationetertie digeſtiois.Scða ro pot acapí er 
dictis yíaaci oe vzinis dicentis cp er tertia digeſtiõe cene 
ranturfola in plantis t rami ⁊ fructus. Zertía ró bec eftzoí 
cit pbs c» partes plante funt pꝛopoꝛtionales partibus aia» 
lium:vnde dicit ꝙ radiraftimilatur o:í ⁊c.ergo in radicefit 
pꝛima digeſtio:in trunco ſcða:neceſſe eft ꝙ in oibus parti» 
bus tertia celebzcturzfeá fructus generatur et oigeftione 
cererarum partium:erso generatur er operatione tertie oi 
geſtionis.Ad oppofitum cft bec rõ:in quo non eft rertía oto 
geſtio non cft effectus rertic digeſtionis:ſed in planta non 
€ft tertía digeſtio ficut dicit pbs:ergo neq effectus rerne 
digeſtionis:ergo frucrus ín planta non operabiturer ope» 
ratione terne digeſtionis.Ad bocoicendum ꝙ fruci?in plá 
ta generatur ex operatione terticoigeftionis. ld auct. pbi 
refpondeo ꝙ terría digeſtio ad ouo oꝛdinatur. Primum 
cft conuerfio nutrimenti ad fingulas partes coꝛpoꝛis. Se⸗ 
cundü cft ad qð o:dínatur gñatio feminü ⁊ frucruum ex pu 
ra fuperfiuítate:q: ficuter füperfiuítare nutrimenti gene» 
ratur femen:ita fructus,c boc modo eft ibi tertía oígeftio, 
Tertiũ eft ad qð oꝛdinatur diuerſitas partiuʒ:⁊ boc modo 
tertia digeſtio conuenit animali:qꝛ partes animalis diuer⸗ 
fe ſunt:partes vero plante fimiles ſunt:q; folium folio ra 
mus ramo: quatur ad bococficit in eís virtus digeſtiua 
tertia: t tertía oígeftio.€ Quinto qrítur quare in qbufdá 
plantis ficut injperfico folía funt Oura c amara c fructꝰdul⸗ 
cce. fld bocoicendum fm Zlrift.p foua inipfo generant er 
humiditate groſſa ⁊ indígefta: vnde retinent amaritudíné 
fed fructus generantur ec humiditate pauca pura⁊ digeſta 
quc ocpuraturin via:⁊ ex iſta digeſtione acquirunt dulce⸗ 
dinem. De ſecundovero nibil ofamus:fed ſupponimus er 
itulo de ſapoꝛibus. 

&irca terii ꝓcedit᷑hoc mõ:q̃ritur quare pꝛopꝛiũ eft plã 
te vt ramus deciſus terre applicatus viuat.bocautem non 
contingit ín anumali.Ad boc dicendum $m Auerro.⁊ 2i, 
in libꝛo de moꝛte ⁊ vita :differt plantatio partíus animalis 
t plante:quia partes animalis funtoiuerfe ⁊ non folus fitu 
4 cópofitione fed etia virtute:ſed parres plante funt fimi» 
les:quíia ficut dicit Ariſt. in qualiber parte eft potenría «cr 
men 4 fructus: iõ fi plante£ pare germinat ficut totũ In 
aialí pare eft diuerſa a toto:⁊ ídeo fi plantetur non viut. 
¶ Secundo queritur quare mixtio poffit fieri in pene 


Liber 


⁊ nõ in animalibus.Ad boc dicẽdum q hoc eſt ꝓpter duas 

cauias. Pꝛima eft a parte rei ſite:quia queda; eſt materia 

termináta ficutin Domine ; aia eft materia interminata fio 
€utíuad fluitzzbeceft in planta:quia fluit per mulra ficut 
in tolia t ramos. Scd materia termínaranon poteft reperi⸗ 
rc aliam materias fup:a fc: c ideo non poteft recipere infer 
tionem: pec eft in animai; cideo ín animali non porett fic 
ri commixtio. 3n planta vero eft materia interminata: c 
ideo pótrecipere porentiam alterius materie. ¶ Zerrío q 
ritur quarc iñ inſertione fructus ſeqᷣtar naturam rei ínfers 
tc. cd bocoicendum ꝙ frucnis fequitur naruram plante d 
inferirurzquía pꝛopꝛium eft fructui vr ín ramo generetur 
truncus vero generatnucmimentü;ram:i vcro recipiunt bu 
iufmodi nutrimentum: ficut dictũ eſt:ex fuperfüntate na 
trímenn fructus generantur: ideo fequitur ſuperfluitatẽ 
nutrimẽti ramoz:t hoc eſt a parte rci infertezideo fructus 
naturam rci inſerte debent iequi. 


¶ De nutrimentis arboꝛum ⁊ ceteroꝝ terre 


naſcentium. Capi.xxiij. 
Lectio.xxvij. 

Onſtat cc vcrbis huius noſtri libꝛi:qꝛ nu^ 
trimenta arboꝝ c.ceteroz terrenaſcẽtium 
ec quattuoꝛ ſunt clemẽtis.humoꝛes em̃ ca 
2Ji rucricntce aut terreſtris funt grauitatis c 
aquoſitatis cffiaenris; « acree leuitatis ignecq; fub 
tüitaris nó funt exꝑtes. Quarũ eſſentie aliqn funt 
equales in Durmoztbus frucrus nutrientibus: Aliqñ 
vcro diuerſant᷑ Si crgo fructibus terrettrís z grof 
fa ſabſtãtia dñetur:humoꝛes vo ſubtiles z aquofi ít 
ucniant:arauirate (uí pꝛioꝛis bumoses penetrãt in⸗ 
terius: ibidé coangulaat ⁊ oſſa ↄficiuntur.Cũ aũt 
nulla nutrimenta vnccuoſitate ⁊ ſpiritualitate tint 
carẽtia:vñ d nutrienda nutriũt:ſi funt gignenda gi» 
gnunt:penctrãda penecrant:et vnctuoſitas ⁊ ſpiri⸗ 
tualíras di parte terreſtri adunant:⁊ in medio eiuſ⸗ 
dem partis terreftris:d locus ppzius cft coz cuſto⸗ 
díendo: (icut in animaiíbusvidemus:quoz medul 
le iter offa cõtinent᷑ ¶ Cindez oia nafcetía que offa 
fuat habẽtia:er oſſidus fuís poffunr gñari:pars em̃ 
vnctuoſa ⁊ ſpñalis q̃ interius ↄtinet᷑:ſdem nn eis qo 
fperma in animalibus gñandis facit.hec cft cã oſſiũ 
⁊ co: dab offibus funt gñanda.Oſſibus carentia 
parcím terreſtris:partim aerce ſubſtãtie cõmixtionẽ 
bñt:q̃ leuia facit ca c natatilia Cum autẽ humoꝛes 
groſſi ⁊ viſcoñ inueniunt᷑:groſſitie ⁊viſcoñtate pene 
trare poibẽt part terreſtrẽ: ideoq; ſuꝑinnatat ct in 
ertremitatibꝰ fe dilatat: ⁊ caloꝛe ſolis deſiccata coz 
ticem facit ⁊ gñat.pars vero vnctuoſa ⁊ ſpũalis: d^ 
bus fructus gñatur:cũ oſſavbi lateant nõ reꝑiant:ꝑ 
totũ coꝛpus interíus fe diffundũt. Gir cus ois fruct? 
offa bris ccoffious fuis gñetur:qͥ vero no b5 ex radi 
cibus z ramís neceſſe eft arboꝛiʒet. ¶ Licet nobis 
obijc poffit quarc queda arbo:es caducas bic fron 
des:q̃dã vᷣo nõ:q̃dã rotũditas:q̃dã oblõgas:⁊ q̃daʒ 
fiſſas:q̃dã vᷣo nó. Dicimus frondiũ ab arboꝛibus ca 
dentiũ ci eft ablatio ciboꝝ.Cũ em̃ frigus ín bvema 
lí pe extrinſecus arboꝛibus dñetur:caloꝛ fugiens fi 
bí contrarium:latitat in radícibus. Qui cum ibi au 
gmẽtetur:a fuperioribus ratis ⁊ extremitatibꝰ bur 
sem fibi trabit funditus;er multitudo fui caloꝛis 
temperetur ne infcrioz incendantur.a fuperío:fbus 
ergo cibo illo fugiente noceſſe cft frondes cadere, oí 







— 


cũt ergo illi bic vt calo; inferioꝛa petat om̃ibꝰeſtvni 
uerſaic arboꝛibus.Scd quare quibufdam cadant; 
quíbuidas non.iDicendum eft ꝙ ouobus modís fpc 
dalicer fit. cino q: radices fue naturalícer foztes vir 
tutem babent trabcidí fibi fcpe oumosem a terra:⁊ 
rante funt mulrícudínis ⁊ grotiitici vc mulra hume⸗ 
aaríóís quãtitateʒ ⁊ grofi35 quia rara fumpferüt 
feruare poſſint:quare ad retrigcraudum caloꝛeʒ illit 
fufficir:necopostetvt a fuperiozibus aufcranr ramis 
Ideoq; trondes non cadunt:q; non cis autcrüt fuus 
nutrünenturm ficut frondes palmarũ.Sunt etiã ar⸗ 
bo:es que rariſſimas babent radicce;quibus cii nó 
fuiticiat qð eis terra adminiſtrat:ꝙ ita pauperãtur 
vr velint nolint ad rcirígcrasidum caloꝛem expetãt 
a fuperíozibus:« fic tunc caufa cafuris fronaibus, 
Secundo vcro modoCqui iam diximus) quedaʒ 
arboꝛes oꝛiuntur vcl fiat ex humoꝛibꝰ fubcilib? ⁊ ci 
to oíffolucntibus.ficut malagranata ⁊ ſimilia:q̃daʒ 
oc pumo;íbus groflis ⁊ rerrcitribus ⁊ ſimilibus có 
tinuís;z ad diſſoluendum duris.Que atit oc fubti 
libus fiunt ⁊ cito oiffoluentibus; virtus appetitiua 
que in radícíbus eft:quicquid a ramís trabir.facle 
fibi obedit pꝛopter ſubtilitateʒ fat « leuitatẽ. Quia 
ergo fepe tibi ſugunt: facile frondes indc cegunrur 
cadere:vnz huiuſmodi arboꝛes parum in terra funt 
ourantes.Z2hue vo büoz funt groſſoꝝe terreſtrũ iũ 
«o: virtuti appeticíuc ín radicibrs manenti abu 
iuſmodi non obedítur humoꝛibus:qui in ramoꝛum 
ſunt extremitatibus pꝛopter groſſitiem ⁊ ſui terre⸗ 
ſtreitateʒ reſiſtentem:neq; poceítvírtus trabere nífi 
qð ín eíseft ſubtile:maioꝛ auzcm pars remanens mi 
trimentum frondibus p:ebct ne cadant. 3decgs ar? 
boxes tite oíu ín terra funt duratiue ficut oliuc: cbe 
nus ⁊ fimilía:q9 fic poteft viſui ccrtíficar: pannus 
ením per mcdium fiſſus fi partim ſubtili aqua: par^ 
tím aroffa infundatur; z vtraq; pars ſoli exiccanda 
exponatur:ſubtili aqua infuſa citi? ocficcabit, Qua 
rcaüt quedam rotunda:quedam longa babent foe 
lia:elemẽta frõdiũ:⁊ bumoscas ce nutríctes für các 
q: clementa aliqñ ſubtilia funt ⁊ leuia: aliqñ groffa 
⁊ gauia:⁊ humoꝛes ſimiliter aliqñ liquidi: ⁊ aliqii 
fluidi:aliqñ leues ⁊ aerei.Si ergo materia ſubti⸗ 
lie ſit⁊ leuis:humoꝛesvero liquidi z fluidi:mouetur 
materia ſurſum leuitate:humoꝛes vcro deoꝛſum Lic 
ditate:ſicq; frondes dilatãtur ⁊ elongantur.Si abt 
materia groſſa:bhumoꝛes vcro ſubtiles:grauat᷑ ma⸗ 
teria et greffirie fua ne ſurſuʒ aſcendat:humoꝛes au 
tcm circafunduntur ſubtilitate fua per eas:⁊ ira rc^ 
tundirarís fir cauſa.Quare autem fiffa funt vci ínte 
gra:ſiccitas ⁊ bumídiras cft cauſa.vbi cnim frondi⸗ 
bus ſiccitas dñat᷑ caloꝛe ſolis magis oc ſiccitate fin 
duntur:vbi humiditas ſupereſt caloꝛi repugnat:et 
(dco integre remanent frondes. 
¶ TAſſignatis modo c caufis generationis plantarũ « fru 
ctuum c aliarum partium: In bac parte aſſicnat generatio 
nem partium früctuum 2 foliozum  oifpofirionum ipſoꝛũ 
hec autem pars fpectat ad pzcfentem ſpeculationem. Diui 
fio. Diuiditur autera ifta lectio ín duas partes. In quarus 
pꝛima affignat caufas generationis oíacrfarum partiũ fru 


ctuum. 3n fecanda foluít quafdam queftionce circa oifpos 


Dietarũ vniuerſalium. 


fittones foliozum diuerſas. Pꝛima autcm pars diuidit᷑ in 
Duas. 3n quarum pꝛima tangit cauſas mater iuo parus 
fructaum:per quarum diuerſitatem caniatar diuerntas in 
- gocum partibus, 3n fccunda octerminat senerazonem ot 
ueríarum partium ex diuerſis cauſis.Secunoa pars q̃ eſt 
pc queftionibus diuiditur in duas. In Quarum pꝛina mo^ 
uct e33. In fecunda cae ſoluit. ꝓPꝛima atit pe non otuidit. 
SSccunda aurcs oiuiditur in trcs. In quarum pꝛima ioluit 
piimam quc eft oc cafu « conferuationc tolioꝛi· m. Sin icda 
foiuít fecundam que cft oc figura folioꝛum. In tertia ſouit 
tertiam que cft oc integritate ⁊ fiflura folorum. ¶ Sũt igi 
tar in preſenti lectione partes fer. In quaꝝ puma aflignat 
caufas materiales parum fructuũm. Sin iecunda.ſ. in pac 
igitur fractuí terreſtris ⁊ groſſa onerur iubftantua c. 
fmouerficaté illarum caufarum affignaroiucriam genera 
tioné partiü ipfoz. 3n tertia.f.in bac. 25 nobis poflit obra 
Zc.moauct tres quettioncs circa oit pofinoncs fouozum. In 
quarta.ſin bac gicimus frondium ab arbozibus cadétius 
⁊c.ioluit primas queftiones. In quinta. hac:Quare aũt 
q̊̃dã rotunda:quedã vcro oblonga ⁊c.ſoluit ſecũdã. In fer 
ta.ſan hac:Quare autem fira funt vel integra ⁊c.ſoluit ter 
tiam. ¶ £irca primam partẽ aſſignat diuerſitateʒ materie 
nutrimentalis plantarum dicens qp nutrimentum ꝑplantaꝝ 
conftat cx quattuoꝛ clementio: vnde hʒ grauitatem ex na⸗ 
tura terreſtri:huxibilitatem ex aquoſa: leuitatem ex acrea 
ſubtilitatem ex ignea:⁊ ideo nature fructuum ratione nue 
trimenti ⁊ materie qñq; babent equalitatem:qñq; diuerſi⸗ 
tatcm. Xirca fccundam pactem ferc intendit. Pꝛimo aſſi 
gnat cám offiá in circũferentia fructuum generatoꝝ dicẽs 
q qñ in eis tunt partes:quedam terreítres:quedam ſubti⸗ 
les:aquofe ppter grauirarem rerreftrium non potentiti pe 
netrarezíubtiles penetrát:c rerreftrce conſtantes remanct 
⁊ per coagulatioaé ín oia conuertuntur.Scðo rangit cám 
generationis medulie i medio:que eft popter bumozem 
vnctuoſum fabtilé peuctrantem : qui arcunftat rerreftris 
groſſus penetrare non porens: c eft fimile ín offibus me 
dulla aĩalium. Tertio concludír qp ex frucnbus pabentibus 
offa cum medulla fit femen poretr fimile generarezq: para 
que cedit in medulla eft ficut perma in animalibus, (Quar 
to oftendit caufam carenríc ofíium que eft pzopter equalẽ 
commirtionem partíum ſubtilium cum groffis.£iuinto affi 
gnat caufam gcneranonis coꝛticis in fructiouszque eft pé 
pter contranum partium vifcofarum ⁊ rerreftrium : q: ta⸗ 
men terreftres pzoprer vifcofos penetrare non pofluntzcir 
cüftant « in coꝛtices pcr ocficcanonem conuertuntur.Sex⸗ 
. tocondudít ꝙ omnis fructus babens offa er illis fimile ꝓ 
ducit:alie plante offa in fructibus non babenrés generant 
er ramís c radicibus. XCirca rcrriam partem mouet tres Q2 
ſtiones:quarũ puma eft oc cafü folíoz ⁊ permanẽtia.Scða 
de rotunditate ⁊ lõgitudine ipfoz. Zcrriaoc integritate ⁊ 
fizura ipfoz.Q Xirca quartam parcem ſoluit pꝛimã q̃ſtio⸗ 
nez:⁊ in bac parte funt due partes. In quarũ pꝛima ſoluit 
cám generalẽᷣ aſſignãs circa cafum folioꝝ. In (coa aſſignat 
cãm ſpecialẽ circa cafum eoz im quibuſaam plantis ⁊ con⸗ 
ſeruatione in alijs. Dicit igitur ꝙcã ꝓpter quá in hyeme 
cadũt foliaeft fuga colons ab extremis ad radicem pꝛopter 
frigus tempoꝛis:⁊ artracrio humiditatis que eft fundamẽ 
tumfolioz ad radicem. ende affignat cám fpeciale, Pꝛi 
mo em dicit q cà p:cdicta eft cõis:ſed (pedalis eft ínquiren 
da. Scio affignat vnam cám fpccialem Q eft ppter debili⸗ 
tatem calozís qui parrem bumiditatie d eft marería folioꝝ 
tarde refoluit vt folía conſeruentur:⁊ ppter cius foztirudi 
nem becbumiíditas círo refoluitur z idco cadunt:⁊ ad boc 
concurrunt raritas 7 oenfiras plante: zfo:ntudo:z debi⸗ 
litas attracríuc c multitudo ⁊ paucitae Dumiditatis.£rgo 
terno affignat fecundam cám à eft ppter fubtiliraté ⁊ groſ 
fitiem bumiditane que cito vel carde attrabirur vel oifiol» 
" — autẽ funt in oliua ⁊ bebeno:⁊ in panno fub 
"pd E c laua infuſo:ĩ quo cito ſubtilis:tarde groſſa oc 
que eftoc — —— parrem ſoluit aliam queſtione⸗ 
—æ ra folios if à autem longitudinis eft ſubtui 
ditatis c leuitas furfum mote quátum ad ynam 


S'o.lvitj. 
partem: liquiditas alterius que deoꝛſum mouctur. £au» 
1a autem rorundiratis eft grofiitics cum pumiditatis ſub⸗ 
litare ppter quam partes ad centrum mote fccum tra» 
hunt liquidas arcanítantes ¶ Circa ſextam parre; fotuit 
alteram queftionem aflignans caufam fizurc rolioꝝ oices 
ficcitatem caufam fizurezintegnratie bumiditarem , am 
fictas partium diſcoberentiam oiwidendo opcratur: bu» 
miditas aurem coperentiam vniendo.hec aute cft intentio 
buius partis, 
¶ TCirca partem iftam ouo querunt "$»rimurm eſt de reno 
uatione plantarum, Scðm ett oc catu rotioz ⁊ regenerano 
nc cozundem. ; 
¶ irca pumnü pcedítur boc modo:queritur;etrus aliqua 
pars plante p:incipaus ⁊ fira fit que non pofi regenerari 
⁊ videcur q fic orat Auicẽ.ꝙ aia cum fir ena requirit vnus 
membꝛum cui pꝛimo inbereat:⁊ a quo pꝛimo oepéceat qð 
fit pꝛmũ c pnapale.ó fitr ín plãta ota requirit membꝛũ pn 
cípale c fipum a quo oependear: fed conitat cp talis ps no 
por renouan:ergo ín planta cftaliqua pars que non pogeít 
renouan.(L Secunda ratio bec eftzficuc vira debetur ·ĩali⸗ 
bus ita ⁊ plantis:fed oifferenterzo: vita debetur ajalibir.a 
nifcíte:plantisvero ocailte:fed vira in aialibus emanat ab 
alíquo membꝛo ad omnía membꝛa:ergo fitr in plãtis vita 
emanat ab aliquo ramo ad omnesramos fed conftar-cp 
illud a d emanarvíta ad alia eft fira ⁊ pꝛĩcipale «non regc 
nerabile:ergo ín plantis quedam eft pare à non poteft rc» 
generari.Tertia ratio hec eſt:vita in planns confiftit mediã 
te caloꝛe naturali ⁊ conferatur mediãte nutrimẽto: fed ín 
quocunq eft calo: naturalis 7 nutrimentũ:eſt aliqua pare 
ín qua cõſiſtit ⁊ que fir minera calo: naturaiiszergo in. piá 
ta cít buíufmodi pare:ctalis pare nó poteft resencrarer 
go in plantis eft aliqua par$ quenon poteft regenerari. 
zdoppofitum eft auct.ba. ín comento fupza tegni dicẽtis 
Q: omnes partcs que babentur ez humiditate nutrimenta 
li regeneran pnt: c non ille que generantur ex pztmo ſper⸗ 
mate:zfed partes plante er bumiditarenutrimentali gene 
rantur:ergo pofiunt regeneran.Scda rario bec eft. dicit 
pBs ꝙ partes plante funt homogenee:⁊ idco ficutipe dicit 
quel;bet pare plante per fe viuere poteſt:ſed qua rone vna 
talis poteft regenerari:eadem ratione t alie:ergo nulla cft 
ita firz quin poffit regenerari. gd bocoicendum ꝙ aliqua 
pars cítin plantaque cft fip3:et bec non eft regenerabiss, 
Ad rationem oícendum q ín grano frumenti cu5 putreicit 
eft aliqua pars fira que non poteft regenerari:⁊ Duic affa 
tur bumidítas terreítris:tn partes que generantur ez bu2 
miditate nutrímenti ficur folia 7 rami poflunt regenerari. 
Ad fcóm oicendum qp partcs plante ouobus modis confi» 
derant᷑. Ufo móín fc: ficnon funt fimplíces:q: ficbüirorfi 
cia.ſᷣm ꝙ dicit pbs q: radix affimilatur ozi. luo mó accipiũ⸗ 
tur pꝛout 2parantur ad partes animalis:4 fic partes plano 
tc oicuntur fimplices z vmfo:mes.( Secundo quent cir; 
ca hoc.vtrum becpars fica ⁊ pꝛincipalis fit radix:⁊ vidct cp 
non.Simile eft oc animali ⁊ planta: fed mem bzumin aĩali 
gð eft piinapium nutrimẽti nó eft pꝛimũ ficur epar:q̊ fimi» 
uter in planta'non eft íllud membꝛũ pꝛimum qð cit pᷣncipiũ 
nutrimenn:fedillud eft radiz:ergo radix non eft illa pars t 
ra pꝛincipalis. Ad oppofitus.3llud membzum eft pꝛincipũ 
in planta qð in ca pius genera£ :fed boc eft radit Pr víaac: 
ergo radix eft la parsfiza. Secunda ratio bec eſt:illa pars 
cft pꝛima ín plantis ad cuius co:ruptionem fequirurtn tos 
to co:ruptio:fed radix ín planta eft buiufmodi:q: ipa ocfic 
cata rorum co:pus ocficcaturzerao radir eft pama pars fi 
raín planra.ad boc oícendum ꝙ becpars eftradiz. à rõ⸗ 
netnoicendum q non cft fimile oc animali ⁊ planta:qꝛ plà 
tà femper eft coniuncta nutrimento:animal vᷣo non. Ilud 
ergo méb:um in aĩali qð cft pꝛincipium nutrime uti non eft 
pꝛincipale:ſed ín plára mẽbꝛũ qð eft pꝛincipiũ nutrimẽcti cft 
pꝛincipale:cũ fcmp diũcta fit nutrimẽto:⁊ tota vira plante 
in nutrimẽto ↄſiſtit:iõ radix cft pꝛincipale in plãta cũ firpn 
cipiũ nutrimẽti. ¶ Tertio q̃ritur quare non fíunt renoua⸗ 
noncs in aĩalibus ficutín pláns. ad hoc dicendũ v boccft 
ꝓopter duas cauſas. Pꝛuna eff ficut dicit xbs:in P2" mr 
] 


Liber 


tà efluẽtia nutrimẽti: cft em̃ planta femp diũcta nutrimẽ 
to:ió plãta ſemꝑ multiplicat pᷣtes. Jn aiau Yo nó cft effluẽ 
tia nutrimẽti:iõ nó mulnplizar partes, Scda cft oluerfitas 
parri in aĩali. In pláta vofunr pres pomosenee:c ita qz 
es alalis ex pumid.rate fpermatica generatur; et tale 
nó pór renouari ficut oicit Bab. ⁊ ió ꝑtes in aĩali nõ pit re 
nouan:ied partcs plate ex bumidirare terreſtri gñantur:⁊ 
i6 renouari poſſunt.Et p bocps ſolutio:q;: ꝑtes i aĩali funt 
octerminatc;in planta vo infinite, 7 cà huius eftzq: partes 
irc ex humiditate terreftri ghant; c etiã initis cft ſuper⸗ 
uũ nutrimentũ:iõ partes infinjtc prit generari, 3n anuna 
li onó eſt affiuentia nutrimẽti.⁊ prerea ꝑtes aialis cx pu 
míditare fpermatica gantur; ideo funt finite, 
¶ irca fcóm ꝓcedit boc mó:qnrur quare in dbufdá plá 
tis ↄſeruant᷑ foua:⁊ in gbufdá no. Ad hoc dicẽdu q B ctr p 
pter duas cauſas. Pꝛima eft ppter humidũ vncruofus;q3 
non eft oe facili coagulabile:« cria ficcabile ficut in oliua ct 
lauro:c ppternaturá olei z pinguedinis q 2feruat bumi» 
ditate, Soa cá ppter ptes ouras ficcae: t pocmó mirtus 
——— tolia.vᷣ Scdðo q̃ritur quarc plante habeu 
tes folíalata parum conſeruant illa:hñtes vero folia ſtricta 
multũ ficut ps in oliua c lauro.Ad boc dicendũ qp folia ftri» 
eta ficut vult yſaac:cauſant᷑ cr parua bumidirate jda que 
parum potcft líquidari: idco oc facit ocficcari babent: ex 
boceft q non tãtũ conferuant folia 4L Zcrtio dritur cũ fitr 
fe babeant capilli ín aíalibus ficut fe babent folia in plátis; 
fed capilli pbumidiratem »feruan£:c iõ femme non fiunt 
calue ppter magnam humiditatẽ 2feruanté capilios neq; 
eunucpi:ergo codé mõ 95 eſſe in pláta: fic plante humide 
magie debẽt »feruare folía qp alie:hoc aüt alium ficur po 
nunt pbi. Ad hoc dicendũ ꝙ finc oubío in boc 2ueniüt ro» 
lia « capilli in aialibus:q tam capilli dp folia ex fupfluitate 
numméti gant :fed differũt ib cp capilli magne füt ficata 
tis:qꝛ ficut dicit Auicẽ.ſi ofía ín quodá poto cópzimant pD 
€ribit oc humiditate d oc capillis copseffie in quodam 'po 
to:⁊ iõ fign cft p fumt magne ficcitatis:folíavo fu ntmul 
te humiditatis:⁊ iõ cii capilli fica fint indigent inagna cos 
berentia d fit p humiditatem.⁊ idco bumiditas ín aialib? 
facit ad »fcruationerm capillog:non em in Qlibet cute fiunt 
capitli:fed (n pumida:vñ 2cbilt nó hñt capillos:fed qs folia 
funt maxie hũiditatis:iõ püiditas nocet ad conferuandus 


¶ Vitimo jrif dre pláte frigide ⁊ ſicce diu ↄſeruãt ficut - 


dicimus:⁊ nimirũ aialia frigida c ficca nó 2feruanf diu.ad 
bocoícédi ꝙ pꝛincipiũ ↄſeruatiõis vite eft duplex. Pꝛimũ 
eſt foꝛtitudo p:icipioz.f-calídá ⁊ hũidũ:⁊ p tale aial diu có 
ſeruat. Per oppoſitũ vᷣo aĩal frigidũ c ſiccũ parũ »feruaf, 
Scðm Éfoit[ nep? ꝑtiũ.vñ dicit Auic.ꝙ aĩal parati ẽ coꝛru 
tíót q: bs ocbílé coagulationé. Sie etiã dicim⸗ de pláta qp 
fia q̃ bʒ foꝛtẽ nexũ partiuʒ oiu 2ferua£ ficut mirrus. Sir 
olíua »feruatur oíu q: eft calida « humida. 
Zwc grana generentur;z bene vcl male 
ſecernantur. 


—— 
A Tow " 
—-— 


fabftatia triplr.ddà effi ↄiũcta ſolida:gra 
S5 nía:farinc multuʒ hñtia ⁊ pauca furfura. 
quedã tenera:rara:in farina paucazin furfure vero 
multa:⁊ funt alia q̃ ſunt medíocría. Que vᷣo funt có 
iũcta ſolida ⁊ grauia multũ farinoſa:⁊ paz furfurea 
caloꝛẽ naturalẽ ſignificãt traxiſſe coctionẽ quantum 
opoꝛtebat:⁊ humiditatẽ accidẽtalẽ fugiſſe:ſubſtan 
tialẽ vᷣo opari cepiſſe. Ideoq; nutrimẽtũ huiꝰſpeciei 
eft multe quãtitatis:ſoꝛte:durũ a membꝛis diſſolui. 
Ad cõfoꝛtãda $ membꝛa bec ſpẽs eſt optima pluſq 
in ſanitate regẽda ⁊ cuſtodiẽda.Mẽbꝛis em cõfoꝛ⸗ 
tãdis cibi funt AK NENG duri. 
Kegimento vo enftodicde ſanitatis Icucs abifaci? 





les actioni nature obediẽtes quãtũ opezteat diſſolu 
biles. Que aũt grana vltra tẽperametũ funt gradia 
rara:tenera:in farina. pauca:in furfure multa tignift 
cãt humiditateʒ ſuꝑfluã.vñ calo; naturalis coctionẽ 
nó expleuit ſuã. Ideoq; cauẽdũ necdũ noucllü cft ac 
cipiẽdũ:niſi aliquantulũ ſuꝑfluitatẽ habitã amittat 
caloꝛe acrís boc facictc; humidioꝛa em̃ ⁊ viſcoſioꝛa 
pꝛioꝛibꝰ funr. Intellige aũt qn calo; acris boc exple 
1€ poffit; caloꝛes impcrfecrae citrinitates muta⸗ 
Té: ↄtinua (int ⁊ iuncta.qð dà ín ſeptẽ mentibus 
qued ín anno integro opcrant. G5 antiquus atbc 
niéfis dixit qð Gal. ofirmauit.Branoꝝ nouoz inqͥt 
aii feptes meſes nutrimẽta groſſa funt « viſcoſa: ad 
diſſoiuendũ oura:fcd tñ cii bene funt digeſta:multũ 
dãt nutrimẽtũ:⁊ a mẽbꝛis diſſolui funt oura; vri cox 
nutríméra ad ↄfoꝛtãda méb;a dy in fanitate regẽda 
funt mclíoza ⁊ cuſtodiẽda. 3nuercrata 9o f5 nó cox 
rupta in natrüméto funt minoꝛa:ad oígerédii z a me 
b:soitfolueda facilioꝛa:iõq; in fanítate cuſtodiẽda 
mclíoza ftit d» ad mébza cõſoꝛtãda. Inueterata adeo 
vr bumidíraris fuc ſubſtãtialis ps detecerit:cũ ſiccio 
ra funt dp opo:tcat;z idcirco illaudabilía büc autes 
vetuttatis modi excedẽtia:vt ⁊ ſapoꝛẽ 7 odoꝛẽ amít 
tant naturale; fua humiditatẽ fubftaríale maxime ft 
gnificãt cffc finita: peioꝛa inde fic d» nouclia: cttt 
tint inflatio:a c viſcoſioꝛa:ſed tij no oibꝰ laudabilio 
ra boibus:pfertím humidis cii deſiccẽtur. Si atit p 
nímíctatéverftarís rora ocficíat bumectarío ſubſtã 
tialis:⁊ calo: ⁊ fapose ⁊ odoꝛe grauía fiũt.Cũ autẽ 
frãgant᷑:⁊ quafi puluis cõficiant terreꝰ peſſima ſũt 
oib? modis aĩalibus.Sicut Babł.q̃cũq; inqͥt grana 
ín odoꝛe peſſima ⁊ ín ſapoꝛe femper abominabilia: 
nutrimẽta eoꝝ ouob? modis funt abboꝛrẽda:vel qz 
natura cr grauitate fui ſapoꝛis recuſat ea digerere: 
« auda remanẽt c coꝛruptibilia:vel q; fanguis d cc 
cis gñatur:ſiccus cft ⁊ peſſunꝰ:melãcholicus:⁊ vene 
nofus.vn Bal. q̃ inqͥt grana per tà longa durant tẽ 
po: vt fuas exeãt naturas:nutrimẽto « regẽde fant 
tati funt granío;a:contraría atit cõtrarie.Que aute 
inter ouo funt extrema:in fua actionejc paffióe funt 
tẽperamẽto ⁊ mediocritate pfecrazinter ſubtilitateʒ 
⁊ goſſitiẽ digerẽdi velocitate ⁊ tarditatẽ fe habẽtia 
⁊ idcirco laudabilía ſunt:⁊ optima ín cõfoꝛtãdis mé 
bꝛis ⁊ ſanitate cuſtodienda:qꝛ non velociter nature 
obediunt:vt diſſoluãtur ar cibi digeſtionẽ: neq na 
turã in tarditate digerendi fatigãt:ſed potius actio 
ncm ſuã ⁊ paſſionem medioares faciunt. Inde Ga. 
£e inquit naturaliter grana funt magna vel par⸗ 
ua:fed ti arauía ⁊ ad maturandũ dura:magis funt 
farinofa qp furfurea  mutribilioza ⁊ mẽbꝛoꝝ confoz 
tantío;a: vtpote ad oigercndum oura:7 ad diſſoluẽ⸗ 
dur rarda:rara:tenera:z leuía in farina pauca: fur⸗ 
furibus mulra:parus nutriunt:ſed fanitati cuſtodiẽ 
de bora ſunt:facilius enís oigeruntur:z a membꝛis 
cito diſſoluuntur.Media vtroꝛũq; ⁊ membꝛis con^ 
fortandis:⁊ ſanitati cuſtodiende optima ſunt. In 
ſuis ergo actionibus grana raliter temperentur. 
€ Si grana vel femína vel quelibet ficca pꝛobare 
volueris:infunde infundenda aqͥs:clixa clícada:atfa 


Dietarũ vniuerſalium. 


afanda:d velociter inflãt:⁊ duriciem amittũt fuam: 
taudabtiioza funt non obedientibus:⁊ in duricie vel 
ficcitatc pmancntibus. €. ciclocitas cm mutatiois 
figuli eft perfecte actiõis naturalis calozis in coctio 
ne ſui:duin in oꝛigine fua fucrint; c mundificara fint 
ocoib?accidéralib? fuperfluitazib? ſuis.vñ z rarut 
cantur:z vſq; ad interioꝛa fui calo; ⁊ aqua penetrat 
bmót grana oígcftióts funt in ftomacbo z epateve⸗ 
locíosis: cimuratóte ín ſanguinẽ:⁊ mẽbꝛoꝝ ad aſſimi 
latíoncs facilioꝛis:neq; folii ín his bona funt; f5 etiã 
co laudabile eft nutrimentum.: q: quecungs facile 
digeruutur:ſanguis cft laudabilis qui inde gñatur. 
vndc Gal. Nullus cíbus eft vtilioꝛ in laudabili fan? 
guinc generando d? qui perfecte oigeritur in ftoma 
cbo. Abi fi bene digeritur:in epate cs ilr digeritur 
qð fi fit:reftar ꝙ ĩ ceteris mẽbꝛis perfecte digeritur 
⁊ membꝛis velociter aſſimilatur. Sile eft intelligẽ⸗ 
dum de his d ectra coꝛpus p artificium fiunt:coctio 
ne:elixatione:aſſatione.Si enim bene ⁊ perfecte oz 
dinentur:facile dẽtibus maſticantur:⁊ ín ftomacbo 
digeruntur.hec vero pbantur ct bis que tn actione 
imateríc videntur.Multa em̃ narura pieparat: que 
alítcr apparare non opostet:ficut lac ín mamillis: z 
fructus ín arboꝛibꝰ. Que grama in fua duricie:⁊ ſic⸗ 
crate cocta:elixa:aſſata ⁊ infufa in aj ꝑmãſerint:ſu⸗ 
perfluitates bumoz groffoz ⁊ viſcoſoꝝ fe babere in 
nuuat. in quibus ſubtiliandis ⁊ digerendis natu 
ra ocficíc:z idco coz fubftarie terreſtres funt z groſ 
fe:ficur panís aʒymus frígidusc cozía nondũ pꝛepa 
rata.vnde neq; calo: neq; aqua penetrare pót . bu2 
iuſmodi funr illaudabílía. IHon enis in fanguine nift 
otfficilc funt mutabilia:ſed anteqᷓ natura ĩ ets acrio 
né fuam expleat:ſunt coꝛruptibilia ⁊ ín groffus pble 
gma 2ucrtibilía:que poft multoꝝ ⁊ oiuerfoz moꝛbo 
rum funt matería.acccpta maxime ab bis quoꝝ coꝛ⸗ 
poꝛa funt defecta:ſicut feníox ⁊ exc egritudine excũ⸗ 
tium. Iñ Gal.de grauis aſſandis ⁊ elirandis coque 
dís:oc oꝛdeo ſiue trícíco otrir./£ um fint apparanda 
vafculaebí coquütur oppila cũ pafta: cria ſuaui fo 
co coq̃:neq; moueas oonec fuerínt bñ cocra. Soi cri 
ante moueas:extrema eoxum calefacis 7 incédis an^ 
tei cocta (tint. 3nde Gał.omnia graria affara ven⸗ 
rotiratcs ⁊ inflariones amifcrunt ſuas.Sed ramen 
dure ſunt digerenda ⁊ groſſi funr nutrimenti. Obij 
cient foꝛſan ſopbiſte. uare Gab. in bocloco iterat 
cum alibi iam dixiſſet grana elixavel aſſa que veloci 
ter digerũtur:⁊ multum fuerint inflatiua:⁊ nó pott 
ca funt inflantía:z ín ftomacbo« ín epate digeſtibi⸗ 
rioꝛa. ſtñdemꝰ Dat bocloco grana affara 7 inflati 
u3 cóparat bis que funt oura als elixa dicẽs. Aſſa⸗ 
r3 etfi fint non inflatiua:ad compararíoné rii elixo⸗ 
rum ad digerendum ouríoza funt. 3n alío vcro loco 
affara etfi tint inflatiua:aſſatis c inflatiuis funt ve^ 
locioꝛa ad oígerendum. 2tlíquando enim vnũ quod 
m ouabus oíuerfia rebus comparatur :2 cii com 
paratus non mutetur ad que comparatur:tamen oi 
— bi gratia homo relatus ad patrem eſt 
— llum vcro pater:neq; tamen vnum cit pa 
cer 2 filius:neq; eft filius c parer. Itideʒ « in boc lo 


S'o.lít. 


co non cft neceſſe:vt ſi aſſata ⁊ inflatius coparemus 
elixis ⁊ durioꝛa inueniantur affata ⁊ non inflatiua: 
aſſatis ⁊ inflatiuis durioꝛa dicantur. 

¶ TErecutus cft de natura fructuum; 3n bac pre agit de 

natura granoz.becaüt pare fpectat 3o phrem Ipeculatio2 

nem. Diuidit aüt becpars in ouas ptes. 3n quarũ pꝛuna 

agit oc natura granoz. In fcóa.f.in hac:Coꝛtices granoꝝ 

ad 2parationem cc.agit oe natura partiti ipfoz: d funt fur 
tfur:farina. PPrima pars erponat pmo.iuiaitur aüt bec 
pars in ou2$ partes. 3n quarü pꝛima aſſignat otuerfitareg 
granoꝝ. 3n fca octerminat oc natura ipioz fm i: diuer⸗ 
fitatem. Pꝛeima aũt pare non otuiditur. $a aüt oiuidit 
ín ouas. In quarü pzima agit oe natura 63507 a parte oi 
ucrfitatis ſubſtãtie. n ſcða ag: oc Ipfoz natura a pte. ot» 
uerfiratie artificialis pbationis p mollincationem veloces 
veltardam er aque infufionc. 3p:ima aür pars oimidi£ in 
quattuoꝛ. In quara pꝛima agit de natura granoꝝ multe fa 
rine ⁊ paucoꝛum furrurum. 3n fccunda agit oc natura gra 
noꝛuni ſub bis contento:um. 3n tertia contirmat intentio 
ncm per oícta WBał. 3n quarta agit de natara granoꝛũ me 
dio:uim ínter grana pᷣedicta. Sccunda pare que eft oc di⸗ 
uerfitate granozum per art;fiaalem ꝓbationem:diuiditur 
in duas. 3n quarum pꝛima agir oc diuerſitate granoꝝ ra2 
tione artifiaalis pꝛobatiõis. In ſcða fub auct. Gał.dat mo 
dum pꝛeparandi grana artificaliter. Pꝛima aũt ꝑs oiuidi£ 
in duas. In quorum pꝛima agit oe natura grano:ꝛum p ad 
infuſionem velocem inolliciem recipientium. In ſcða agit 
de natura granoꝛum contrarioꝛum.Secunda autem pars 
diuiditur ín duas. 3n quarum pꝛima asit oe granis ſecũdi 
generis. n fecunda mouet dubitationem arca verba Ba 
le.índucta pꝛius 7 cam ſoluit. ¶ SSunt igirur ín pꝛeſenti le 
ctione partes noue, In quarü pꝛima bimẽbꝛem diuerũtatẽ 
Grano; affignat rationc fnbftantie ⁊ arnificialis p:obatios 
nis. 3n fcóa.f.ín hac:Que 9o coniuncta folida « grauia cc. 
agitocnatura granoz ficcoz folicoz multe farine ⁊ pauco 
rum furfurum. In tertia.f.in hac:Que grana vitra rempe? 
ram ẽtũ füt grandia rara ⁊c.agit de natura granoz contra» 
rioꝛum. 3n quarta.f.in bac; 3nde £5at. inquirznaruralíter 
grana funt magnavel parua zccontirmat intentionem per 
Bal.circa natura vtriuſq; generis. 3n quinta.fan bac» e 
día vtroꝛũq; ⁊ mebzís confo:tandis zc agit de natura sra 
noꝛum contrariozum ínter ouo genera pzedicta. In ſexta.ſ. 
in hac: 3n fuis actionibus grana ralirer rententur ⁊c.agit 
oecnatura granozum ratione fuarum actionum Pm quas 
per aque infufionem velocem vel rardam recipiunt mollifi 
cationem oecterminans oe velocem molíficanonem recie 
pientibus. Sn ſeptima.ſ.in hac:cQue grana ip ſui ouricie ⁊ 
ficcitate cc. agit oe natura granozum tardam mollificatio⸗ 

ncm recipientitim. 3n ocraua.f.in bac: Sinde £Satoe sra» 

nis affandis c elírandis 7c.fub auct. Sał.aſignat modum 

p:eparandi grana c oftendir repꝛeſſſonem maline per ap? 
paratum in cís acquiſitum. In nona.f.in bac. btaenttoz 
taffe fopbrfte, mouet dubitationem círca cotradictione ape 
parentem ín verbis Bat. Tirca pꝛimam partem ouas affi^ 
suat oíuifioncs. Prima eft ꝙ grana tripliater p:obantur. 
fubftantía natura ⁊ arríficío. $5c3a fubdiuifio eft cp (ubftan 
tia oífferunt:quedam enim funt oura multam farinác pau 
cum furfur babentia:quedam contraria:quedã media. eir 
ca fecundam partem asít oc pzopzietatibus granoꝛum psi 
mi generis.bec autem pꝛetendunt foꝛtitudinem calozis na 
turalis accidenralem humiditatem ociccifie vt ſubtilis re 
maneret.Sunt aute duri nutrimenti.Sed fi conuertantur 
nutriunt multum accidentaliter ꝓpter nimiam moꝛam in 

mernbzis: c idco plus valent ad vigo:erm coꝛpoꝛis obtinen 
dum d ad fanítatem cuftodíendam:ad quam dbi cito con» 
uertibiles requiruntur. ([ sCírca tertíam partem octermis 
nat 9€ pꝛopꝛietatibus fecundi scueris.IDec autem pars ot 
uidítur in quinq;. 3n quarum pzimaoetermmatoe granis 
multe purmídiratis multa furfura 7 paucam farinam babé 
tibus. 3n ſecunda.ſ.in bac: Inueterata fed non comupra 
in nutrimentum funt míno;.asit oc illis psout m humi⸗ 

3 


Liber 


aitas aliquãtulum per remotionem temperatur. Sin tertia 
ſ.in bac: Inueterata adco vt ſue humiditatis ſubſtãtialis 
⁊c.agit oc illie quc per vetuſtatem magnam partem humi 
ditatis amiferunt. 3n quarta, f.in hac:Si autes per nimie 
tatem vetuſtatis ⁊c.agit de ilis in quib? tora naturalis có 
fumitur humiditas. In jnta.f-in bac; UVñ Balł. q̃cũq; inz 
quit grana ⁊c.intentſonein per Bab. confirmat. Sens aüt 
oc pꝛopꝛietatibus Doz grano:um pzout in ipfis fuperflua 
bumíditas abundar:quartuoz ꝓponit. Pꝛimo oícít qp cũ 
multum furfurzpaucam autem farinam babeantzmuità bu 
miditatem 7 calo;em oefectum pzetendunt, Secundo ois 
dt q non ocbent accipi nifi poft bumiditans confümptios 
nem temperatam pꝛopter fue vifcofitatis nocumentũ.Ter 
tio dat ſig num perfecte confumptionts ⁊ temperate fuper 
fiue humiditatis qð eft coloꝛis citrimtas ⁊ fübftátie conti» 
«uiae p:opter fuperflue humiditatis conftumptioncm; et 
conuerfionem aliquátulam partium aquofarum; ⁊ hoc cõ 
E ín feprem menſibus. Quarto confirmat boc p auct, 
bocidem atteſtantem ⁊ oicentem ipfa magis ad vigoꝛẽ me 
b:o:urm competere d ad cuftodiam ſanitatis. Deinde icóo 
asitocinuetcratio fcd non coꝛruptis dicens ꝙ ipfa melioza 
funrztednon cito a membꝛis o«floluuntur: vnde parum nu» 
triunt; t ideo plus ín cuftodia fanitatis d? 1n vigoze coꝛpo⸗ 
rie funt competentia. Deide agit rertio oc illis q pli? bre 
ficitatem oicens ꝙ hñt bumiditatis confumprionem fub» 
ſtãtialis:⁊ iõ magis funt illaudabilia:non tñ omnibus bos 
ininibus:q: aliquantuius bumídís competunt, Deinde qr 
to agꝛt oe (llis que pꝛe nimía veruftarc toram bumiditates 
fere amiſerũt: que Dabent graues qualitates: fracra i pul 
nerem reducuntur t conuertunturzbecautem funr omni⸗ 
busaniumalibus peffima g»cínde confirmat boc per Ba. di 
centem becgrana vitima efíc mala 7 hoꝛribuioꝛa animali 
bus p:opter ouas caufas.f.p:opter negligẽciam nature nó 
conuertentis ipfa pꝛopter malitiam: vndc remanent coꝛru 
t3: vel pꝛopter (uae malas quaiirates propter quasi ma⸗ 
s hũoꝛes melácbolicos nata funt 2uerti  sCírca quartà 
partem fuam mtentionem confirmat;idem oc omnibus p» 
dictis tribus generibus oicentem ⁊ concozdantem cũ fuis 
dictis. Circa quintam partes agit de piopzictatibus grano 
num mediocrium dicens ꝙ ipfa laudabiba funt i vigo:c 
membꝛoꝛum acquirendo: in ſanitate cuftodienda: ptos 
pter multam nutrimentum c longam mozam in memb:is 
t p:opter oigeftionis obedientiam, i£irca fertampartem 
asit oc pꝛopꝛietatibus granoꝛum que perartifiaü cíto mol 
leſcunt:de quibus otdit c» cum per aque infufiones ato mo 
leſcunt:pꝛetendunt digeſtionis obedientíam ⁊ calozís foꝛti 
tudinem füperfiuam humiditatem ⁊ viſcoſam amouẽtem 
vnde bonam pꝛetendunt digeſtionem in ſtomacho ⁊ omni 
bus membꝛris:⁊ in laudabilis ſanguinis conuerſioneʒ. Cir 
ca ſeptimam partem agit de pꝛopꝛietatibus granoꝛum que 
poft aque infuſionem in ſua permanent duricie:dicens qp 
ipfa vifcofitatem c indígeftionem pzetendunt: 7 ín malos 
bũoꝛes nara funt conuerti. Circa octauã parte oat piimo 
modũ pꝛeparandi ipſa vt vifcofitas t ventofitas ab cis rco 
moneantur:cbocos fierí p occoctionem. Sc9o oícít cp per 
apparatum acquírunt ventofitatís remotionem : fed tñ 
funt dure digeſtionis t sroffi nutrimenti. Circa noná ptes 
inducit pꝛimo oubitationé dirca verba pdicta Sa; 1Hà a. 
nunc dixit grana affara ventofitatem 7 inflationem per af 
fationem amittere ramen cffe oure digeſtionis:alibi autes 
videtur oicere ↄtrariũ oícés qp grana q̃ naturaliter funr ín? 
flatíua c ventofa p aſſationem t elixationem non folii amit 
tunt ventofitatem zinflatione naturalé:fed etiã fiunt ma» 
gis oígeftibilia: ii oc illis dicat pꝛius ꝙ funt min? digeſti 
bilia.Scðo aũt folutt dicẽs qp bic Bał.cõparat grana infla⸗ 
tiua naturałr ad aſſata ⁊ elixa hã duis paffanione vctoſi⸗ 
tatẽ⁊ inflationẽ amittãt cà fint ĩdigeſtibũia reſpectu eliroꝝ 
Sed alibi ↄparat grana aſſata ⁊ nó infiatiua naturalr ad af 
fatà ⁊ inflatiua naturalrzoicés.«p beca naturałr caret infla 
tione cum affanf magis digeſtibilia funr babentibus na» 
turalẽ inflationẽ quis ipfas p aſſationẽ amittãt:⁊ caufa cft 
groſſities ⁊ ouriace fübftáne,lPoc aũt ocdarat, 135 vna 


rce nó mutata qñq; ad diuerſa cofnpatur ficut vnus bó cft 
filiis alterius; c idcs eft pateralterius;calius eft pater ci? 
Talius filius ín ſubſtãtia:ipᷣe tñ eſt idem.Sitr aũt grana nõ 
inflatiua naturatr affata cõparata ad elixa ſunt dure dige⸗ 
ſtionis cõparata adnaturalt᷑ inflatiua⁊ aſſata (unt facilis ot 
geſtionis:⁊ idco nó fcqui£ vrai fint elixa durioꝛa:ꝙ ꝓpter 
hoc ⁊ aſſatis ⁊ inflatiuis naturalr funt durioꝛa. Haʒ ad di⸗ 
uería coz fit compatio ficut oſtenſuʒ eſt in patrc ⁊ ſilio.hec 
aũt eſt intẽtio buius ptís.Q[ 3n bac pte pauca func ingre» 
da:q: fufficiéter oc granis wm dietis pricularibus cft diſcuſ⸗ 
ſum:pñt aũt hic ouo q̃ri. Pꝛimũ eft oc natura cozticum et 
virtutc coz. Sxcóm eft oc diuerſitate rer cópofirarum, — 
¶ irca pꝛimũ ꝓcedit᷑ bocmó:qritur vtrũ poſſint eſſe di 
ueríc nature in fub(tátia grani:q; ſicut dicut Auic.in capło 
de co qð comedit᷑ c bibit:cõplexio ad totã fpém oꝛdinat᷑:er 
go in illis ín qbus eft ſpẽs vña:neceſſe cft vnã eſſe cõplexio 
nez:ſed m grano ⁊ coꝛtice cft vna ſpẽs:ergo ⁊ via cõplexio 
⁊ ſic eiuſdem cõplexionis erunt grani ⁊ coꝛtex.ad oppoñi⸗ 
tũ: in rebus operãtibus a cópleriócfi oꝑationes ſunt diuer 
fc ⁊ ↄtrarie:neceſſe eft cõplexiões efle diuerſas t cõtrarias 
fcd grana bñt diuerſas opᷣationes:cuius fignü eft qꝛ ſubitã 
tia reſtringit cũ fir frigida c ſicca:coꝛtex Yocum fit calidus 
acutus lacat:ergo in grano 7,coztice erunt diuerſe cóples 
xiones.qð concedimus. £d róne; ía ↄtrariũ dicẽduʒ qp ous 
plex eſt cóplerio in grano.ddam eft q debet᷑ roti p cõpara⸗ 
rion ad fpém:qua eft id qð eft: beceft vna ín grano: alia 
eſt cõplexio ín grano d oebetur parti; becpóotcíT: diuerſa 
ín qualibet parre, ¶ Sco q̃ruur cui magis attribuit cali? 
dítas:an coꝛtici an medullez t vide£ q» meculle:q; in plãtis 
partes terreftres in co:tíces cedunt:partes vcro i5 Quibus 
conſeruatur calo: naturalis cedunt in medullàzergo medul 
la poti? lazat qᷓ cozter cà laxatio fiat p caloꝛẽ.ad oppofirus 
humidũ calo:ébcbetat:ficcü eft lima caloꝛis:ſed i medulia 
cft multa humiditas ⁊ im co:tice eft mulra calídítas:ergo cũ 
laratiovigeat pcalídó: c bumidü calo: hebetat:relinquit᷑ ꝙ 
medulla no uimabit laxationẽ:ſed potíus coꝛtex cii fit catid? 
Scha ró bec eft. In partibus ptes fübtiles cfaalis refolu» 
tidis cedütad círcüferétiá:ó c1 granis ptes ſubtiles cedar 
ad circunferentiã:ſʒ in partibus fubtilio? acumẽ acquírítur 
£rgo neceſſe eft ín co:tice effc acumen ⁊ calíditaté p quà fit 
laratío ⁊ nó i medulla, £d hoc dicẽdũ qp cozter b; acume ⁊ 
calídítate ⁊ non medulla.Ad rónem in 2traríü oicédüq Du 
moꝛes ptis funtín medulla: ($i costicc exterioꝛi eft duplex 
natura:q: q̃dã natur a € ibi terreftría: t beccít ſtiptica:alia 
eft natura ín coꝛtice eft natura acumínis p effectũ caiozís 
exterio:is infiámátis partes ínteríoxesc expellẽtꝭ pies inte 
rioꝛes ad exterioꝛa:⁊ p banc naturas bs acumen: (op bane 
larat «T Zertío Qri£ Q5? aranis eft pecoiuerfitaez i qo? 
nó.sld hoc dicẽdũ ꝙ funtquedá plateis quíbus humoꝛes 
funtoino vnifoꝛmiter fubtiles eiufmodi (üt ciccra:funt em 
ſubtiles vnifoꝛmiter fn caliditate ⁊ humiditate:⁊ in catib? 
rcous neceffe eft medullà effeeiufdé nature cũ coꝛtice:vñ 
hñt nutrimẽtũ homogeneũ.Sũt alie plãte q̃ nutriuntur ex 
partibus terreſtrbus: ⁊ in talibus nõ eſt eadẽ natura me» 
dulle cti coztice.ptes ei terreſtres ad ꝓfundũ tendũt.ptes 
vero ſubtiles ad fupfia£ eleuant᷑:vñ 7 ifte pres ad ſupficiẽ 
eicuatebnt acumẽ:⁊ iõ manifeſtũ eft ꝙ lazant p víam ifta, 
€ Quarto q̃ritur:quare cótrarium eft ín fotío qp coꝛtex frío 
sidus eft:medulla calidavnde pfilluti plus infridat d» aqua 
Ad hoc dicẽdũ ꝙ pfiliü bs vifcofifiimà bumidítate quàdá d 
po:ofitate caret: vfi calídítas ín pfüdo rctinefz nó tora me 
dulla efficit calida:coꝛtex $o exterioꝛ ficut ps remanet frigi 
dus:⁊ i5 coꝛtex cõtrarius eft folio. (Quinto Grítur dre no 
inuemf aliqð legumẽ cui? ius reſtrigat: fubftatía lazet fié 
inuenimus cp aliqð facit ecótrario. d boc dicũt quidam qp 
bocpótrepirtin piſis. Nos tñ dicimꝰ ꝙ taliquo erano nó 
eft poſſibile qp fubftantia laret ⁊ ius cóftipet. cà Duius eft 
q:larátcü ptes fübtiles mádan£ ad:talcs em pres bnr vir 
tutem larádiq: ficut dicit Ba. in libro oc malitia cõpiexio⸗ 
nis:oẽ fübtile ⁊ tenuc faalis eft refolutíonis: pres v0 rerre 
ftresin ſubſtãtia remanẽt:⁊iõ impoffibile eft ficut credim? 
q ſubſtãtia alicuius leguminis laret. Q[ Sexto drítur qua 


Dietarũ vniuerſalium. 


* 


rein dbufdá auibus ficut ín alauda palealí eft poc poffibüc 
f.q fuoftária aret cius cóftiper, iCaufa huius eft qpin po» 
ria buius aĩalis ↄtinet humiditas qdam cares acumine; c 
i bumiditas manda£ aj. c1 cũ pec bumiditasnó iuuet 
lacationé effectiuc ai nó pabear acumẽ:relinqᷣtur ꝙ aq non 
lacat:carnis vo ſubſtãtia eft acuta ⁊ ficca; C io hʒ virtue ex 
colaudi feces:otrariũ vero eft in granie quia acumen man 
darur coꝛtici. E € . 
¶ Circa (cóm ꝓcedit᷑ bocmó:qntur oe caule rõne cuius 
lacet ⁊ cóftiper: c q: boc plene ducuſum eft:;ó ad pis fupíe 
deam us. Zn owüt quidà q caulis larat p ſuccũ in poionra 
tibus fubftátic cius « nó p acume:ió q̃rimus verincatione 
huius:⁊ vide ꝙ tàtum babcarlarare p fubftária fubrile fi 
ue acumen:q;: in rebus diuerſarũ naturarũ:q̃dã pres funt 
groffe:alíc vero ꝑtes ſunt ſubtiles ín fupficie erpanfe; acu? 
te c ígneczin taliov 15:£ rebus acume efr ín fupticiezaus acu 
mé fcqua£ ſubſtãtiã fubtil£. Sed p fubfrariadubnie nit laxa 
tio:ergo caulis laxat p tubítarià ſubtilẽ:⁊ ín boc concoꝛdat 
etiã ytaacoicens qp causis laxat rõne acuminis. Sca rario 
bec ẽſt:illud p auíus remotionẽ amittit caulís acumẽ cft pn 


apiti lazationis:fed p remotioné (llarü partum ſubtilium 


remouct a caule acumé:cuíus ſignũ eft; papi£ em d non la 
ue£:q: ſic acumẽ remouet᷑ ⁊ mãdat᷑ aq̃:g pare ſubtilis fiue 
acumen eft cá laxationis. Tertia rõ bec cft. Site eft oe gra» 
nís t herbis:ſed oĩa grana fere hñt virtutẽ laxandi ꝓpter 
acumẽ coꝛticũ:ergo fitr eft ín herbis:quare caulis laxat rõ⸗ 
nc ſubſtantie ſubtilis. Qð concedimus. 
¶ De differentia coꝛticũ:medullarũ: er gra⸗ 
noꝛum ipſoꝛum. Capi.xxv. 
Oꝛtices granoꝛũ ad comparatione farine 
Xn ouri fuut ad digerẽduʒ:doloꝛis 7 iflationis 
gñatiui:qð fic caufa finite humiditatis do⸗ 
minatiõe cerrcftrís ptis ⁊ ſiccitatis. Ande 
coꝛũ nutrimẽta illaudabilia ed tamẽ diuerſa.Qui 
dam enim ſue aſſimilantur farine:ſicut oꝛdei tritici. 
Quidam nature farinaꝝ cõtrarij funt ticut funt len⸗ 
tiũ et fabarũ:coꝛtices enim lentiũ acumine ſui ſolubi 
les ſunt. Medulle autẽ ſiccitate fua ſtiptice ſunt:coꝛ 
tices vero fabaꝝ ſtiptici:medulle vero ſolutiue cau⸗ 
fa ſapoꝛitatis⁊ lauationis ſue.Qui autẽ coꝛtices me 
dullaꝝ naturis funr ſimiles:ſunt laudabilioꝛes:con⸗ 
trarij aute; illaudabiles ⁊ peſſimi:cũ ad generãdam 
toꝛturã et inflationes funt ꝓpꝛij:qꝛ diſcoꝛdãt medul⸗ 
la: ⁊ coꝛticũ nature.Alterum enim labozat vt diſſol 
uat et exeat:aiterũ obuiat vr ſtringat.Farinaruʒ na 
tura ín ouo diuidit᷑. Alia em̃ vífcofa z groffa natura 
liter. Alia etiã artíficíalrzq: ois farína młtũ⁊ ĩvltimi 
tate malaſſata:etſi a viſcoñtate ſit remota ſicut milij 
farina:ex arte tri fibi viſcoſitatam cõparat. Farina 
vero naturalrviſcoſa młtũ eft nutritiua ⁊ viſcoñ fan 
guinis gñatiua.Artificialr viſcoſa:minus nutrit:⁊ 
iiccii gnar ſanguinẽ:ꝑfecte vero molita ⁊ furfurc: c 
coxticibus munda:melioꝛ éad mutadus ín ftomacbo 
⁊ ad venas totũq; co:pus penerrandü facilioꝛ:⁊ mé 
bꝛoꝝ totius coꝛpoꝛis nutribilioꝛQue vero nó bene 
molit᷑:neq; mũdatur:non ſimiliter ficut vídemus :qꝛ 
*t aque non cito admiſcetur:ſic nec ín ftomacbo faci 
le digeritur: vnde eft oura ad penetrandí venas et 
tarda:velociter tfi exit ficut fuerat indigeſta duplici 
€t cq: non digerit nec venas meſeraicas penctrat 


— 






vr pellit fozas, tera qꝛ farfara ci tint colatiua:mo 
nentvt ea ccpellant inteftína. 


in inteſtinis permanens grauat ca cõpellẽs 


S'o.Lt. 


¶ 30 bacpte agit de ptibus granoz à (unr coꝛtices ⁊ fa? 
rina Jtuifto.llec atit pars oiuidit ĩ duas. n quarti pma 
agit de narura coꝛticũ. In ſcda oc natura farine. Prima 3 a 
tem pareoiuidit in duas. Sn quarũ pꝛima asi oe natura 
coꝛticũ. n ſcða affignat ipᷣoꝝ oiuerfitaté p cõꝑationem ad 
natura farine. £c9o pe d eft oc farina ouudit ui qnq; pres 
In quaꝝ pꝛima affignat diuiſionẽ farinc. 3n fcóa octermi 
nat oc natura farine vifcofe naturalr. In rerna determĩat 
oc natura farĩe vifcofe accidetalr. In quarta octerminat o€ 
natura farine bene molte. In nta de natura male molire. 
C Sunt igit in hac ꝑte ſeptẽ pres. n quaz pma agit de 
natura furturt.3jn fcóa.fin bac: Cin nutrimeta eoꝝ illauda 
bilia funtzfed tñ oiuerfa funt.agir oe cius diuerſitate p res 
fpecti ad farina. In tertia.ſ.iĩ hac.Farinarũ oue (unt natu 
re ⁊c.agens oefarina naturá eius diuidit. 3n quarta fc5 in 
bac.Sarina naturatr viſcoſa.agit oc natura farie naturat 
vifcofe, 3n quinta. f.in bac 'Arrificatr vifcora min? nutnt 
«c.agit oc natura viſcoſe artificiaürer non naturaliter. 3n 
ferta.f.in bac. Perfecte vero molita zc. agir oc natara fari 
nc molite. 3n feptima.f.in hac.Que vᷣo non bene moar te 
agit oe natura nó bene molte. xLirca pꝛimã pte dicit:tur 
fura ín refpectu farinc oure funt oigeftionie « mulre infa» 
tionis p:opter pauciratem humiditatis:⁊ muiritudincm 
ficcitatis  grofliriei i£irca fecundam partem dicit ꝙ nu⸗ 
trimentam oant groffum:fed funt oiucría:quia in quibus 
cft cad£ natura ci farína ficut in trítíco t oꝛdeo p5:in qbuſ⸗ 
dã diuerſa:⁊ bocouobus modis:q: in qͥbuſdã granis iuba 
cóftipat « furfura larát ficut ín l£tibus. ín qbutdá econtra» 
río ficut ín fabis.becaüt grana d habẽt e3nd£ naruram cu 
furfuribus ⁊ farta magis funt laudabilía:aliavo nó pprer 
cótranetaté effecruü.s£irca tertiã parre diuidit tarinam di 
cẽs ꝙ quedã eft viſcoſa naturatr cgroſſa:quedã nó natura 
liter fed arnficialirer.& (rca quartam parte agit oe natura 
liter vífcofis dicẽs cp muirü nutrit cü vifcofum gat fangui 
né. s£irca quintá parté agir oevifcofis arriridaliter.f. pprer 
tcolírionem: ⁊ dicit ꝙ ipſa ficca eft fiaxt pars in farina milij 
s£i"ca ſextã pté agit oe natura pfecte molite dicẽs cp ipa eft 
laudãda:q; bonũ oat nutrimẽtũ c dito penctrar ad mebza, 
irca ſeptimã ptt agit de natura nó pfecte molite dicẽs ꝙ 
mali zouri eft nutrimẽti ⁊tarde atc rarde digeritur 
tñ velocis eft exitus p:opter grauamẽ qð tacit inteftinis c 
ppter colatione factà a multitudine furfuris.bec eft inten? 
t0 buíus partis. ¶ sFirca pté iſtã ouo funr oubitanda. Pꝛi 
murm eft oemaruratione c immaturatione fructuũ. Scom 
eſt de collanonem eoꝛũdem. 

€ Circa pꝛimũ ꝓceditur hoc modo:⁊ q̃ritur vtrũ quanto 
fructus funt maturioꝛes ranto fint melies:⁊ vidct cp ficz 
qꝛ ficat dicit yfaac cibarioꝝ q̃dã für q̃ natura pparauitvr nõ 
indigeãt pᷣparatione ficut lac c ceraſa:tructus vo a natura 
pᷣparant᷑ vt non indigeãt artíficio:fed quãto plus fructus 
digerunt᷑ tn arbo:e tanto plus pᷣparãtur:⁊ quito plus pᷣpa 
rantur vt ad natura coꝛpoꝛis conuertárurtàto melioꝛes:er 
60 quáromaturio:es tanro melioꝛes.Scða rõ bec eft: oia 
pbs:duplex eſt digeſtio:q̃dã eft naturalis: ddas artiſcꝛalis 
⁊ fit arrificialis ab igne vel ab alio bmõi:digeſtio aũt natu 
ralis ꝓpoꝛtionalis eft artinciali:ſed in artificio quanto res 
plus coquunt tãto ad narurá nott coꝛpoꝛis citius ↄuertũ 
tur:ergo fimiliter eritin naturali maturanóc fiue digeſtio 
ne:ó cf iu fructibus fiat digeſtio naruralis :quanto gius oí 
acrent ⁊ marurabunt rito meliozes ⁊ diti? ad naturam noe 
ftri coꝛpoꝛis tranfmutabiles.Zertíaró bec eſt:dicit Bak. ꝙ 
hũiditates fructuũ ex qb?in pꝛicipio grant funt groſſe ter 
reſtres:ſed quáto sroffiozes tãto natura magis farigatur 
ad coz couerfionz:tcd p digeſtionẽ  oepurationcs magꝛs 
maturant᷑ zoepurant ab illa humiditatẽ terreſtri ⁊ eriam 
aquofitate infipida fi babeat ficut vue:⁊ fic manifcftus cft 
ꝙ funt melioꝛes.ergo fructus quáto maturioꝛes tiro lau; 
dabilioꝛes.Ad oppoſitũ:nullus fructus qui in ſua matura⸗ 
tione incomeſtibilis eftzitiaudabütis eſt in ſua maturanse: 
fed multi fructus ſunt huiuſmodi ficut cucumeres ⁊ cu» 
curbite:ergo fructus non funr melioꝛes quáro maturioꝛes 
Ad hoc dicendum ꝙ fuas in fua maturitate funt welio⸗ 

D ud) 


Liber 


res.Ad rationem dicẽdum ꝙ fructuum quidã ſunt quoꝛuʒ 
maturitas ↄnſtit ĩ tarditate ſicut illi qͥ gñantur er terreſtri 
materia: c tales multa mollificatióe indigẽt ficut ficꝰ.Sũt 
a.) d er materia aquofa groſſa gñant᷑: ⁊ ficifti fimul oꝛiun⸗ 
tur c maturant Gf ín talibus fua mũditas eft ſuamatura 
tio: c qn bmoifructus vemüt vltra maturationé ſuavel mũ 
dicitatẽ duri efficiunt c illaudabilis nutrímenti ficur cucu⸗ 
tierce cucurbite. oe taübus verũ eft ꝙ nó ocbét accipi in 
fua maturatione nifi accipíaf tua maturatio fua munditas, 
¶ Scdo Qritur oc illis fructib? qͥ ex bumidítateaquofa se 
 nérantzquare funt qͥdã à ex bumiditate aquofa gñantur fi» 
cit melones:⁊ erpectát macuratíone 3f funt d er bumi» 
ditate aquofa gñant᷑: ⁊ tñ non crpectant maturatione ficut 
€Acumercs c cucurbite.Ad boc oicendü q quidam funt fru. 
ctus qui oino fünt aquofi ficut cucurbita: c de talibus vera 
eſt ꝙ maturationẽ nó expectãt:altj vero funtqui nó tatum 
fantaquofi:ied cá aquoſitate hñt humiditatẽ terreftrem fi 
cut mcloncs; ció maturationé expectãt:cuius cá eft humi⸗ 
diras terreftris. ¶ zertio qntur ai eodes modo ſe habeat 
fuccus in plantis ticat fe hʒ fperma m aĩalibus:q̃ritur qua 
f; mollicies in aialibus eftin pꝛima etate:in fructibusvero 
czórrario. Ad boc dicedũ ꝙ boc ett diuerñtatẽ mate 
rie ex qua aialia gñant᷑ ⁊ fructꝰ:tructus erm gñantur cr ima 
teria terreſtri fagida « humida:⁊ io neceffe eft vr ↄtrabat 
frigiditatem humiditatẽ ⁊ molliciẽ:⁊ efficiunt duri: mates 
ría vero aíatis ficut dicit Auicẽ. eſt fluída ⁊ lida: c iõ in pꝛi 
ma etate materia ferus eft mollis multus:poftea vero na2 
a 2fo:taca p coagulationẽ incipit durare membꝛa. 
(Xia ſcðm pcedit bocmó:dritur oe collecrione ſeminũ 
in tructidus:q̃ritur ergo vtri femia im cucumerib? oebeat 
accipi in pfecra maturatione vel citra:c videtur ꝙ citra ma 
turarioncm. Ste eft oc fructibus 7 oe feminibus: f bmóí 
fructus colligitur ante maturationcs:ergo et femína , jd 
oppofit& cft q3 dicit Aui.ꝙ qR funt pfecte matura debemꝰ 
€acolligere.c boc pꝛobat qz oebemus colligere qn funt foz 
mata:íed hoc eſt in ꝑfecta maturatione:ó in pfccta matura 
tionc ocbent colligi. Scda rõ hec eſt: dicit Auicẽ. ꝙ tunc fc» 
ina ꝑfecta ſunt:qñ arbo; deponit fructus:ſed boc eft in p 
-cta maturationc:ergo femina funt pfecta in pfecta mas 
turatione:ergo ⁊ tunc oebent collígi.£28 concedimus. Ad 
róncm oícédum qp nó eft file oc frucru ⁊ ſemine:qꝛ fructus 
ad nutrimenti oꝛdinant᷑:⁊ ideo q: in pꝛima etate confiftüt 
5 humiditate:⁊ ideo áte maturationem poſſunt colligi: fs 
emen ad nutrimentũ nó osdínatur: c ídco femen non eft p 
fzctum nifi qñ fructus cft quafi ficcus:tuncem femen eft p 
fectum:q: tunc vnũqðq; pfecus cft qfi poteft pducerc qua 
lc ipfam eſt. ¶ coo qnitur:quare quiaã fructus maiozes 
dulcedineʒ acqrunt eztra arboꝛẽ d ín arboꝛe:⁊ bec queftio 
fit ppter boc q quidas dicũt qp in ficubus ponitur mel zd 
boc dicẽdũ ꝙ mel non eft ín ficubus necín racemis, UVñ ſciẽ 
Gum qp ficus c vue aim finc ín planta babent quandam biu 
miditatem aquofas:que quidẽ aquoſitas infipída impedít 
Oulcedínem: z ídeo in arboꝛe non babentimulram o i⸗ 
nem:poſtea vero cu5 ad folem ponuntur illa humiditas ad 
fa infipida per ſolem remouctur 7 redeunt ad naturam pꝛo 
piam pᷣmã.ſ.ad dulcedineʒ:⁊ íta índucitur maioꝛ dulcedo. 
¶ De ſpeciebus fructuum ⁊ diuerſitatibus 
eoꝛum. f£ api. cvi. 
Lectio.xxx. 
Ructus in duo generaliter diuidũk. Aut 
enim ſilueſtres:aut domeſtici ſunt. Quo 
jrum ſinguli in alios duos modos ſunt:di 
luidẽdi.Aut enim boni perfecte maturati 
ín arboꝛe fua. Hur immaturattide collecti. C Pꝛio 
res vcro ⁊ ad nutrimentum illaudabilioꝛes fiũt:qui 
arboꝛe fua non matureſcunt:maxime (i ſilueſtres 
ant:peſſimi ſunt. Cruditas enim oar eis ſiccitatem: 
⁊ groffirudincs Gal fructus inquit crudi ⁊ immatu 
rati ſunt peſſimi ⁊ ilaudabiles:maxime ſilueſtres. 






Qui vero melioꝛes ⁊ maturioꝛes maxime domeſtici 
funt laudabiles.Conſtat crgo qz fructus laudabilio 
rcs oomeftici ſunt:quoꝛum coꝛtices ſubtiles ſunt ec 
molles bumiditatem enim ſubſtãtialem monſtrant 
ſubtilioꝛem et leuioꝛem cito penctrantcs venas ; ec 
actioni nature obedientem. Ideoq; ficus laudabi⸗ 
loꝛes fant ceteris fructibus coꝛtices habẽtibꝰ: vue 
funt bíe ſecunde. Ande Gal.quoꝛum fructuum co; 
ticce (unt mollioꝛes:coꝛtices duros habẽtibus fünt 
laudabilío:es:z idcirco qui fructus benc marurari 
funt:non benenacuratis melioꝛes crunt: q: facilli⸗ 
meoígerantur t a ventre dito diſſoluuntur. 1Hó ma 
curi funt oↄrrarij z ſtiptici:maxime ſi tilucftres fueric 
2. amen omncs fructus parum nutriunt ; popzcrea 
« illaudabücs funt ín nutrimento. 3/sarus quide nu 
tríát ppter tenuitaté ⁊ molliciẽ:⁊ 3 mcbzi aro diſſol 
nuntur. THon laudabilis nutrimenti pꝛopter veloce 
coucrfionem ín coꝛruptionem putrcdims. Cin £53, 
ommncefruccus ꝑuiſſimũ ⁊ malũ o3t nutrimentum. 
Cum enim digẽruntur:⁊ ſanguis generatur qui faci 
lís cft coꝛruptioni putredinis adiungi:vnde inflant: 
⁊ groffum bumoscs gencrant. 3deogs ouri in ſſema 
cho « inteſtinisdiſſolui difficiles:⁊ marime fi crono 
funt oígefti. Cot enim non digeruntur: in malas qua 
lítatce mutantur.Qui venenis vicinantur p:ccipuc 
fi poft cibum accipiatur Dui vcro fructuam giofio 
rum: ſiccoꝛũ:dur̃oꝛũq; costícum funt :coꝛtices mol 
les ⁊ teneros babentibus pcioxce funt : quía euri 
cies  groffities coꝛticis fubftantiam groſſam rerre 
ftrem oftendunt (n ftomacbo durã digeri: velociter 
ad fumofitatem conuertibiles ín ftomacbo ficce cõ⸗ 
plexionis ⁊ exinanito cibo.Cito quoq; ↄucrtitur in 
putredinẽ ⁊ ventoſitateʒ in ſtomacho frigido maxie 
exiſtẽte cibo pleno.Omnis fructus coꝛticis groſſi: 
terreſtris nõ caret oleoſitate ⁊ vnctuoſitate natura 
liter: vnctuoſitas aũt ⁊ oleoſitas ad cóucrrendus iri 
fumoſitatẽ:⁊ genera cholerica pꝛocliuia ſunt:⁊ ĩ pu 
tredinẽ ⁊ gñavenenoſa rõne ſupꝛadicta. 3nde Ga. 
Qui fructuũ inqͥt coꝛtices brit duros c ſiccos peío:t 
funt nutrimẽti:ſicut amygdale ⁊ nuces ⁊ nunicule 7 
ſilia:mariĩe fi fint filueftrcs:q: fuut ſiccioꝛes: ⁊ ad oi 
gerédü durioꝛes ppter acume fuü a caloze aereo mu 
tatũ:pᷣcipue fi nó ĩ ſuis arboꝛibꝰ bri maturatifuerĩt. 
(Pott ca d de fructuum natura determinata ſunt:agit in 
bac pte oc diuerſitate nature fructuum róne conditionum 
quas contrabunt a locoz oífpofitiótbus JDcinde agsrcdi 
tur partem illam ín qua oc fructuum nocumentisz appara 
tu determinat. Iſte igit᷑ due partes fpectár ad pñteʒ lectio 
nem. P:ima att pare oifcutiaf ad pris. Diuiditur aür bec 
pars ín ouas, In quaz pꝛima affignat fructuũ oifticriones 
In fcóa oc finguloz fructuá natura determĩat. Pꝛima aue 
tem pare nóoiuidif. Scða aüt diuiditur ín ouas. In quaz 
pꝛima agit oe diuerũitate fructuum ratione (übrilitatis vel 
groſſitiei ſubſtãtie que perfubtiltetesz groſſitiem coꝛticis 
iir, in d be non diuiditur Secunda aute 
iuidítu " "umaasitoe 
fubnlis fübftáne cutus fübtlitas —— f — 
gnatur. In ſecunda agit oe natura fructuum groſſe ſubſtã 
tie cuius groſſities per sroffitiem coꝛticis oefisnat. (f CSũt 
igitur in pꝛeſenti lectione partes quattuoꝛ. In quarum 
puma aſſignat fructuũ oiftinctiócs. In fcda.f.in bac: Pe⸗ 
ioꝛes fo ad nutriendũ illaudabilioꝛes ⁊c.agit de diuerſita 
te fructuũ ratione maturatidis ꝑfecte ⁊ imperfecte, In ter 


metarum vniuerſalium. 


ia. (ipae. iCoftat 6 qp fructꝰlaudabilioꝛes fant domeſticicc. 
—— oc biuerfitate fructuũ rone diuerſitatis ſubſtã 
rie ages oc natura fructuũ ſubtit ſubſtantie:cuiꝰ ſubtilitas 
per ſubtilitatem coꝛticis ocfignat 3n quarta.ſ.in hac:Qui 
verofructuũ groſſoꝝ ſiccoꝛũ ⁊ duroꝛũ.agit de natura cotra 
rioꝛũ pꝛedictis.⁊ ín omnibꝰ generibus ſilueſtriũ ⁊ domeſti 
coꝛũ intelligütur pꝛedicte diuerſitates ⁊cõditiones.Circa 
pꝛimã partẽ duas aſſignat fructuũ diuiſſones. Pꝛima eft cp 
quidã ſunt domeſtici:quidã autẽ ſilueſtres . Secunda eft qp 
quídà funr perfecte maturiin arboꝛe: quida nó. ££irca feci 
dà parté agir oc natura perfecte c impfecre maturo, "Pi 
mo oícit ꝙ non maturí funt ülaudabiles maríme filueftres 
p:opter cruditaté « groſſitiẽ. Secũdo cofirmat boc p sar, 
ertio oe maturis oicit ꝙ funt laudabiles 7 marime oome 
ftici.£irca tertiã parte agit oe natura fructuũ ſubtilis ſub⸗ 
ſtantie que per coztícis ſubtilitatẽ ocfignatzc quattuo: ín» 
tendit Primo oicit fructus babentes tenues co:tices 50 
mcttici melioꝛes funt propter fubftantie mollicié 7 faalz pe 
nctrationé coigeftioné:Rcut patet in ficubus ⁊ vuis. Seca 
do cófirmat boc p :DaL b dicẽtẽ ⁊ addétématuros immaru 
río magis eflelaudádost manme oomcftícos filucftnbus 
zopter fadle digeſtionẽ z exitũ m his: ⁊ cótranum ín illis. 
Zertio oícit ꝙ cà bocoicat in reſpectu:tñoẽs fructus parus 
nutrititz malũ oat nutrimẽtũ. $Parü aüt nutrit ppter ma 
litiã ⁊ citã refolutionéa mébzis,malá dãt nutrimenti ppter 
cít3 couerfioné in putredine « malos bumozes. Quarto có 
firmat b p Bab. idẽ dicentẽ. Mã fm ipfum cũ oigerunt in 
malos humoꝛes cóuertunt. R6 oígefti 9o in malas c vene 
noſas q̃litates:maxime poft cibũ accepti c ipfüm coꝛrum⸗ 
pũt.Crca quarrá partt agit oenatura fructuũ grofíam ba 
bennti ſubſtantiã q per coꝛticũ ſubſtãtiã oefignat: tria in 
tendit, Prꝛimo dicit Oe illia ꝙ ſunt minus laudabiles pꝛedi⸗ 
ctis pꝛopter ſubſtãtie groſſitiẽ ⁊ tardã ín ſtomacho digeſtio 
nem ⁊ cõuerũonẽ in malas qualitates.Secundo dicit qp ta» 
les habẽt oleaginitatẽ ppter quá ín fumos cbolerícos pu » 
rredine ⁊ malas dlitates couertuntur.Tertio cófirmat boc 
per Bat. dicẽtẽ ipfos effe mali nutrimẽti:ſicut patet ín nu» 
cibusc auellams: c maxime filueftres pzopter ficatare a ca 
loꝛe aeris ↄtractã:⁊ maxime ci poft maturitate ín arbozib? 
manent diu:tunc enim amplius cõtrahunt ficatatem 7 acu 
men. beceft intentio buius partía. 


Quales fructus cii aqua:quales cũ nine re⸗ 


frigerari debeant. Capi.xxvij. 
¶ Lectio. xxxj. 
Poꝛtet in comedendis fructibus mala ci⸗ 





£70 Y baría ntermieta caucant oribus tépost? 
£& bus niſi cum magmus labo: comíraf:vel iti 
oe nere nimio vel eftu fatigetur. Tunc eim ne^ 
ceſſe eft tẽperari calo: coꝛpoꝛis:⁊ ficcítaté fui refri⸗ 
gerari:que ci affucrit bonũ eft hũidioꝛes oaríficut 
11023 pꝛuna vuas fraus pfica cucumeres citrolos ime 
lones c ceteros bumídos fructus: nó tamẽ nifi cum 
excerius refrigeratione apparent: vt.f.aqua frígida 
multotiens lauent:⁊ alíqri diu aqua infundant᷑:quia 
tũc caloꝛi repugnat tẽpoꝛis. Mõ erri babét naturali⸗ 
ter ꝙ caloꝛẽ ſtomachi ⁊ epatt refrigerẽt: quãtominꝰ 
crgo roti? coꝛpis partes. vri opoꝛtet aqua frigidiſſi⸗ 
ma ftueníue refrigercnt fructus ipfi.bumectatio $o 
omni tempo:c boria eft ín eis: etſi eoꝛũ ſit naturalis 
fed ti cofiderari cõuenit tépus c ↄnetuainẽ cuiuſq; 
minis: vt ſi cut conſuetudini fuerit:nix in nine: fi 
aqua frigida:ĩ aqua frigida. Cui er nó fuerit nit co 
facmdinaría: multii eft fugienda:erfi in cospozib? iu 
nen no appareàr : tñ nocumentũ niuís paulatím fe 
—— I ipfi nó ſentiãt. Ercuntes añt a inuentute 

t ſubeuntes ſenectutẽ multose oínerfos mo:bos ín 
cidũt: quiincurabiles fant:c ori invifcerib? arricu 





S'o.tj. 

lis neruic.nit enim femper mẽbꝛa percutit ocbilía c 
multum fenfibilia, 

(32 bacparteagit oe modo exbibitiõis fructuũ fm cope» 
tente adminiftratione ⁊ apparati. Diuiſio. Hec atit pars 
diuiditur in tres. 3n quaz pꝛima oftendit quomodo fruct? 
competunt ⁊ quomodo nó. 3n fecida.f.in bac . Rõ ramen 
nift cũ exterrefriseratioe appenf cc . oat modü apparatꝰ 
coꝛũ. 3n tertia.ſ.in bac: Sed rh cófiderari cõuenit tps ⁊c. 
oat códitionce que attendütur circa oifpofitiones recipicn 
ti. XLirca pꝛimã parté dicit pꝛimo ep opo:tet vtm omi tem» 
poze fructus cti malis cibis nó comedantur:q: ad maliriam 
ipfo: conuertuntur.Secũdo oicit ꝙ ſolũ cópetüt co:pozi» 
bus mulrü calidis ppter eſtũ ⁊ exercitiũ indigentibus fuí 
bumidirate crefrigeratione. S£ írca ſecũdã parte dicit c ta» 
lib? oádi funt pai? refrigerati ci ad vel níue vt ſufficiẽtẽ frf 
giditate 2bát ⁊ bumiditaté, £irca terti parté oiat pmocp 
virt^c cofuetudo coꝛpoꝝ eft artédeda. db? ci cft muis ins 
frigidatio cofueta in niue infrigidenf: qͥbꝰ a4 in ad. Scio 
oicit ꝙ nir nó ↄſueta eft caueda:q: młtũ nocet. duis aütin 
iuuenũ co:pozib? ppter vᷣtut ⁊ calor] e? foꝛtitudinẽ nó 2p 
paret nocumẽtũ:in ſequẽti tñ appebit etate:⁊ araucs incu 
cit moꝛbos ⁊ mẽbꝛa femper ocbilía ⁊ fenfibilia q ſunt frigi⸗ 
da neruoſa fua frigiditate ledit:qꝛ fite marie pati£ a ſimili 
ficut dicit zDaLin teguí.fic autẽ termínaf P pars. 


¶ De herbaꝝ gñibꝰ⁊ ca» oíuertitatib? f£ a. rrvit, 


Erbe gencralíter ín ouo oinidunt: aut em̃ 

filneftres i altis locis naſcẽtes ⁊ ſiccis: aut 

domeſtice in hoꝛtis oꝛiẽtes vcl loce aquo 

fis z hũidis. Domeſticoꝛũ nutrimenta me 
líoza 7 citius digeſtibilia:facile pencrráteenas:fs tñ 
mẽbꝛis affimilanda tardíoza: qz ciro mẽbꝛis atfimia 
Ga quãdã naturam ſiccitatis babere ocber: vr facie 
coagulẽtur.Silueſtres ín cõparatiõe oometticozus 
ſiccioꝛes funt, idcocs ad digerẽdũ durioꝛes:⁊ ad pe⸗ 
nctrád venas durioꝛes:ſed rame fi bene digerunt: 
cito mẽbꝛis affimilantzc ficcirari ad coagulàdü víci* 
nant.vende Gal.Silueſtres berbe ín nutriméto funt 
male:ex acuminis 7 ſiccitatis foꝛtitudine. vndc ber» 
be 2 aialía d ín ſiccis funt locia 7 calidis:nutrimenti 
funt ficct ad oigerendá ourí:ad venas penetrãadum 
tardí: fs tf caufa ficcitaris fue vicina fant in mẽbꝛoꝝ 
affimilarione. 3n locís hũidis ⁊ terra craffa imozan 
tía: ad digerẽdũ ⁊ penctrádü venas funt facilioꝛa:h̊ 
tii büiditatt eã ad affimilàdü mébza oura 2 ſanguis 
qué generatvtrac ſubtil ⁊ adus eſt:⁊ cito a mébrT 
diſſoluẽdus.vñ box nutríméta pua fant ⁊ illaudabi 
lia:⁊ vtraq; filueftría f. c domeſtica iflaríós rugitꝰ 
ſũt ꝓpꝛia:maxie ftt inteſtinis:⁊ ftomacbo hũido imo 
rent᷑.itẽ gal. De nutrimẽto herbaꝝ pauca ĩ coꝛpꝰ vc 


niũt: laudabilioꝛes vᷣo berbetbono gñando ſanguĩe 
i malue. Z'actuce em̃ ſaguinẽ generar vicinũ natura 


li. ſcõo loco a lactuc funt molocpie.tertio atriplices 
blitespoꝛtulace herbe acetofc. 3nde gał.herbe q̃ na 
turalr ſunt dure c molleſcũt excocte:tacues ſunt ad 
digerẽdũ. Maturaliter tenere. cfi coquant᷑ fir dure 
⁊ ad digerẽdũ tarde:fiũtq; ſicut coꝛrigie qð in poꝛrĩ 
eft videre. Adbuc aliter diuidũt berbe Sũt cim qua 
rũ cora ſubſtãtia fup rerr3 ceminẽs eſt ad mãducadũ 
bona.i.frõdes⁊ rami ſicut laccucc ſcariole cauliũ ⁊ ft 
miliũ.baꝝ radices nói terra fixe fant foꝛtiter. Sunt 
erii qrü rota ſubſtãtia eft bona:ſed cri tota ſua nutri 
mẽta in radicibus funt ín cerra: icut banc radices 
LÀ 


Liber 


colcaffie rapuloꝝ ⁊ ſimiliũ.Cauſa qs natura ſolos ra 
tios c frondes nutrire ftudet: d confostat; vr faciãt 
bonü nutrimentũ. Radices vᷣo fuperfinos humoꝛes 
retinẽt:vt mittat ad fuperfaiitates faciendas:in qui 
bus rami funt maioꝛes⁊ lõgioꝛes:fructus vᷣo multꝰ. 
Aliquãdo in ſolis radicibus nutriẽdis laboꝛat natu 
ra:quas cõfoꝛtat ad melioꝛa ⁊ maioꝛa cibaria ſumen 
da:trondibns ⁊ ramis mittit ſuperflua:ſicut ín aĩali 
busnatura quc fuperfiuitates cibo» expellit ad ex⸗ 
terioꝛa⁊ quati ſuperflua generat ficut coꝛnua:lanas: 
pilos:pennas:in pifcibus fquamas « fimilia, vii ctia 
nutrüncnta pifan fquamas habentiũ melíoza « lau⸗ 
dabilioza fquamas nó babétibus funt. fuperflua em̃ 
ad ſquamas crpcllit natura: ita cibos oc ipfis mi^ 
dificat. 3dcoq; berbe nó omni durãt tẽpoꝛe ctfi fint 
magnc. Rami vᷣo « frondes in vcre tantũ creſcũt cũ 
cctere arboses arefcr args floꝛẽt. Om̃es ergo berbe 
quarü radices funt nutribiles : fpermara no babent 
nutrientia. Quoꝛũ vo fperma nutrit ; radices nó nu 
tríciuc funt, ſiicut dicit Gal. Nõ inquit radices om 
niii comedũtur herbaꝝꝑ:ſicut nec frondes nec ramos 
comedimꝰ omnít radici. Similiter mithiſeus atbe 
nienſis. Omnis inquit berba cutus radices comedi 
tur:fpermara babet nutrimẽti null?:z quaz fperma. 
mãducatur radices nó fimiliter. vnde fingulas her⸗ 
bas guſtu z odozaru opo:tet experiamur:quatenus 
cóplecíones earũ certificemus: ⁊ bonas a nó bonís 
fccernamus.verbí aratía Soi acuta naſcẽtia inuene⸗ 
rimus ülaudabilia cffc intelligamus . Sicut diximꝰ 
acuta fanguine pblegmaticü ſubtiliare z aquofus fa 
cere:cbolerícum vcro oeficcare et melancbolícum fa. 
€crc: c humoꝛes ín reníbus ⁊ in vcíica petrificat: vt 
lapide faciar. Mõ fapoza funt illaudabilia:humoꝛes 
eii pblegmaticos generarz ccudos:ſtomachũ emol 
liunt:abominationẽ facit. vífcofa intelligunt grof7 
fac ad digerẽdũ oura. 29 cfi fiarzota acuta herbaꝝ 
naſcẽtia conftar effc illaudabilia: ⁊ radíces eoꝛũ pe⸗ 
ioꝛes fiunt. Radices omnium calidioꝛes ⁊ ſccioꝛes 
ad digerendũ fuis fructibus funt durioꝛes.Sũt au^ 
rem otuerfa acuta in paruitate z magnitudine coru 
ptionís fue fm magnitudinẽ ⁊ paruitaté in mollitiẽ 
⁊ duritiẽ ſuã:qꝛ queda funt in augmentũ adbucque 
dà vero augmentata:ſed tamẽ adbuc tenera: queda 
iam octiccaríz oearcfcere incipiũt:tñ adbuc frondes 
melioꝛes funt multo:frondes em omniũ nafcentius: 
jadbuc augmenranzur virtutis funt debilioꝛis cus 
aqua dominctur ín eis.ideoq; non funt fubtilianría 
ficut cetera acuta:ſunt tamé naturalícer oibus radí 7 
cibus fais minꝰ acuta ⁊ ſicca.Que in augméto furit 
perfecra:fed tamen adbuc tenera:büiditatis fuc cau 
fa pꝛioꝛis virtute funr foꝛtioꝛa:⁊ a fubriliatíone muz 
rara calefaciũt ⁊ deſiccãt. Unde nõ cõuenit ea acci? 
pere niſi in maioꝛi neceſſitate medicina cogẽte ad in 
cidendos groſſos humoꝛes ín coꝛpoꝛe. Sumãtur clí 
ra dii aceto ⁊ aqua mírra: vt ſua mitigent᷑ acumina. 
Que iam omnia ocficcata índuranere: a cíbisz me 
dícina remoue.Ad calefactioné eníma incenfionem: 
⁊ iuncture feparationem ocuenerunt. endeneq: ra^ 
dices neq» frondcs funt tollende, 1Hafcentia eim no 


ſapoꝛita bumídítateim ſibi dominantem ſignificãt. 
Ideoq; frondes eoꝛum peioꝛes:q; dumiditas natu⸗ 
raliter frondibus dominat. 3nde ſtomachum emol 
iiũt: abominationẽ replendo faciũt:humoꝛes pble⸗ 
aticos generat. Eſt $ neceffe (ii generãdis bozus 
calis bíioz )naturís;vt bonus fapo: inſapoꝛetur ob 
fomogaro ⁊ foꝛti miripſio.i.commictione cimini oc 
ficcati admirtis carui ⁊ fimilibus: quatenus abomi⸗ 
natíoc faſtidiũ auferantur. Item naſcẽtia aliter ouo 
bus moãis funt oínidéda. Aut er ín terra ſicciſſima 
et ínaquofa ; ficut ebeme ftue farífraga cctimilia . 
Zut ín terra molli büída aquofa « putrida ficut fun 
gi fimilia. Eue in terra ficca z inaquofa nafeuntur 
delioꝛat laudabülíoza ceteris in terra bumida nafce 
tibus. Ideoq; melioꝛa ⁊ a cozruptionc remorioza qp 
fungi: q: in rerra ficca naca ⁊ pluuialí aqua nutrita. 
fungi in rerra mollínafcumtur : ⁊ aqua cta putrída 
nutriunt. vnde Gal. Omnia inquit naſcentia fn ſa⸗ 
poꝛe ⁊ acumine nõ apparentia:neq; moꝛſura:vel ali⸗ 
quo alio ſapoꝛe naturaliter funt pcioza.bis aũt fun⸗ 
gi fnt peíoses pꝛopter malignitatẽ ⁊ coꝛruptionem 
bumoꝛũ quibus nutriuntur.Sunt crgo peſſimi:ma 
xime ſi iucta oliuam naci fuerint. Oliua enim groſſi⸗ 
tiem ⁊ viſcoſitatẽ dat eis:⁊ ad ſoluendum tarditatẽ: 
qui cum ab oliua bumecrentur : cc fui parte fiat ma 
li:quãto peioꝛes funt oícendt. Ideoq; fiunt ci acuto 

rum mozbozum: mostiferi furit . ] 
¶ Xerminato fermone circaviá fructuũ: 3nbacparte agit 
oc naturaberbarü c partui ipſaꝝ.Hec aür pars fpecratad 
p:efentem ſpeculationẽ. Diuiſio. Diuidit᷑ atit becpars tn 
quinq; partes. "3n quarũ pꝛima affignat diuerſitatẽ berba 
rüa ꝑte locoꝝ oomcefticoz ⁊ ſilueſtriũ vtriuſq; generis na» 
turã affignás. 3n ſcða.ſ.in hac:Laudabiles vᷣo herbe in bo 
no generádo ⁊c.cõparat herbas adinuicẽ rationc bomtatís 
⁊ malitie. 3n tertia.f. in bac : Zidbuctaliter diuidunt berbe 
tc.affignat oiuerfiraté berbarii róne diſpoſitionũ parcium. 
fc ramoz c radicũ. 3n qrta.C in bac: On fingulas berbas 
opo:tet guſtu ⁊ odoꝛatu erperiamur cc. oat modũ inueſti⸗ 
gandi naturã b p ſenſitiuã cognitionẽ ſᷣm ca; oifpofi 
tiones. In quita fc; ín bac: Item naſcẽtia aliter duobꝰ mo» 
dis ſunt diuidẽda ⁊c.aſſignat diuerſitatẽ herbaꝝ ratiõe có» 
plexionis locoz ín humiditate er ſiccitate cõſiſtẽtis. In piis 
autẽ ptc oue particule cõtinẽt. In quaꝝ pꝛĩa aſſignat diui⸗ 
ſionẽ perbaz. In ſecũda fes in hac. Doineſticoꝝ nutrimẽta 
melioꝛa cc. pfequit oe naturavtriuſq; gnis. Dicit igitur ꝙ 
quedã berba ín ſilueſtribus ⁊ ſiccis creſcũt locis:quedã m 
hoꝛtẽñbꝰ⁊ bumidis. Pars autẽ illa in dj devtroq; ꝓſequit 
Gne diuidit ĩ tree pres. "dn quaꝝ pꝛĩa agit de natura dome 
ſticoꝝ dicens ꝙ cito ſunt digeſtibiles:tarde tamẽ ꝓpter ſui 
fapfluá hũiditatẽ 7 tardã coagulationẽ mẽbꝛis afftmilant , 
"3n ſecunda.ſ.in bac: Silueſtres ad comparationem oome» 
fhco:us cc.oetermínat oc natura filueftrium oícens ꝙ funt 
oure penctrationts t digeſtionis:cito tamen membꝛis affi 
milabiles ppter totá coagulatione, Sin rertía.f.i bac. nde 
Gat. Silueftres berbe cc. confirmar íntétíonem per Bat. 
⁊ lDippo. drcanaturà vtriuſq; generis: 7 tría intédit. pii» 
mo dicit ꝙ ficutoicit Salł. filueftees ſunt mali  ouri ⁊ fic 
a ⁊ acunmutrimenti ſᷣm ippo. Dicit ſecundo ꝙ ipfc func 
tarde penetrationis ⁊ dure digeſtionis tf cite ſunt affimila 
tionis: fed domeſtice cõtrario ⁊ ſanguinẽ ſubtilẽ generant 
Taquoſum ⁊ fimiliter alia. Zertío dicit de vtroq; genere ꝙ 
inflationem ⁊ rugitum generant: ⁊ maxime cum diu mo⸗ 
rantur in ſtomacho:⁊ boc confirmat per Bał. Gel dicendũ 
q intendít oe vtroq; gencre animalius que funt in locíe hu 
midis et berbarum bocoícere.& irca fecundam partem que 
à finc pᷣcedentis oxítur cóparat berbas adinuicẽ rónc büidi 


Dietarum vniuerſalium. 


(5 ⁊ malitie Primo igi dicit ꝙ quedã funt magis lau⸗ 
—— * mnus lactuca aũt pꝛimo: malua boztéfis fe 
cundo : atriplices blitis poetulaca acedula tertio funt lau⸗ 
dandc.Sc3o füb aucto.Sat dicit ꝙ berbe naturaliter oure 
que in occoctioc mollefcür firit facilis cóucrfionis, IBatura 
lite tenere p decoctionẽ oure fiüt c ſubtiles oucriles ficut 
coxigievt p5t po:rís (X irca terna parte aſſigt oiuerfirate 
berbarü ratione oífpofiriond partiti. In bac parte feptem 
fant partes. In quarii píma pzemníffa ouuifione berbaz. qz 
quedá funt d babet fubfrária eminẽtẽ fup terrá;queda fub 
terra pfundatá:ficur eft paftinaca.agit oc natura pzimarus 
oicens q ipfc babérramos ⁊ folía laudabilia · radices aute 
íllaudabiles no oino tcrreínficas. 3n ſcða.ſ.in hac:t qrus 
fübftantia eft tora bona «c. agit 0€ natura earũ que babet 
fubftátià fub terra pꝛofundatã:cut cít paftinaca: oc quio? 
dicit ꝙ ipfarü radices funt bone: rami £ frondes mali , In 
tertia.f.in bac: natura folos ramos frondes ⁊c.dat cau 
fam huius oiucrfitatis a partc pꝛimi generis:oícens qp na^ 
tura toram airá babct circaramos 7 frondes in talibus; ct 
ideo parü « bonũ ost eis nutrimenti, Radices aũt funt fue 
perfiuitates: c ex fupfiníraribus nutrice. In qrra.f.in bac: 
Auquando in fous radiabus nutríendis labozat natura⁊c. 
pat cám ſecũde oíuerfitatis d eft pprer 3:ià intẽtionẽ natu 
re radices magis intendẽs d alía nutrire: ⁊ idco rami c fró 
des funt ficut tuperfruitates: c idco radices remanẽt pure: 
⁊ eit ſimile in fupfiuitatibus aĩaliũ:ſicut in coꝛnibꝰ et alijs: 
⁊ in ſquamis pitciüi: ín quas fupfluitates cedunt:tñ pifces 
fquamís funt meliozís nutrimẽti. In dnta.f.i pac: Ideoq; 
berbe nó ot ourát tne .cóctudit ex pꝛedictis caufis paruam 
berbarü ourationé oícens:q nó om̃i tpe ourát; z q multus 
ouráríuntmagne ppter magnárefiftctia cotra retolutios 
né z oium ramo c frondii ⁊ flo: in vere ꝓpter bumídt 
tatis emiffione ad ertremitates benefiaoxalozis tempo:is 
bocoperáte. 3n ſexta.ſ.in hac:Omnes ergo berbe quarum 
radices funt nutribiles.cõcludit diuerſitatẽ berbarü racio 
neradícam c femtaum furta caufas pꝛedictas dicẽs:ꝙ oes 
berbe quarü femina bene nutriütradices nó nutrit; qua 
rüautem radíces bn nutriür ſemina non nutriüt ꝓptercau 
fam pꝛedictam:q; ín bis funt femina pꝛincipalia apud natu 
ram:ín illis radices. 3n feprima.f.in hac:Sicut.Sat.nõ in 
quit radices oim cc.cófirmar intennoné per :Dat, ⁊ mithi⸗ 
feü attic. Q[ Circa qitá partẽ agit oc mó diſcernẽdi bere 
bas per ípfarü oifpofirioncs . ec aũt pars contínct ſeptẽ 
partes. In quarü pꝛima dat modii diſcretiõis buius dicẽs 
q opoꝛtet herbas guſtu experiri p ſapoꝛẽ: c olfactu p odo⸗ 
rem. 3n fecunda. (in Dac. Verdi gratia fi acuta inuenerimꝰ 
nafcentia ⁊c.ſpecialiter deſcẽdit ad iudicium berbarus que 
fant acute dicẽs:ꝙ cü acute ínueniun£ male funtzq: ſangui 
né groſſum ſubtilem aquofus faciũt oíutdedo: cbolerícum 
ficum melancbolícü íinflammádo c ocficcádo: c er sroffis 
bumozíbus lapide generant zc. 3n tertía.f-in bac: Bon fa 
poza funr illaudabilia.deſcẽdit ad berbasifipidas dicẽs qp 
groſſos ⁊ crudos humoꝛes gignũt⁊ ftomacbti oefectát. 3n 
quarta.ſ.in pac: €hfcofa intelliguntur groſſa ⁊c.deſcendit 
ed viſcoſa dicens qp funt groſſi nutrimenti. In quinta.ſ.in 
bhac:Qð ci ſiat oĩa acuta herbarũ⁊c.concludit ꝙ acute funt 
peioꝛes ⁊ maximeipſarũ radices:eo ꝙ radices ommb?alüs 
partibus calidioꝛes ſunt ⁊ ſiccioꝛes. In ſexta.ſ.in hac.Sũt 
autẽ acuta diuerſa m paruitate ⁊ magnitudíne ⁊c.aſſignat 
acutarü differẽtiã dicẽs qp differunt in acumine ſᷣm pꝛoceſ⸗ 
füseratis $m tres gradus:quedã em̃ ſunt adbuc in augmé 
to:quedã iam ipſum cõpleuerũt:quedã in deſiccatiõe ⁊ de 
cremento. Pꝛime mínus acute funt propter humiditatẽ. 
Secũde masís : tamen adbuc ppter buridirate no babet 
acum excedens Tertie maxim̃e funt acute: zideo maxime 
—— 22* t deñccãt. In feptima pꝑte.ſ.in hac: Na 
rü cappa nce fpecialitertdgir ppsieraree infipido 
foltjo-fiomacb ^m babet multá büditate: c maríme ín. 
nertsutür B cb efectat c nauſeã ꝓuocãt⁊ in pblegma có 
—— ent aũt pꝛeparari ct rebus calidis ſicut cus 
ammo carui € obſomosaro c fimilibus, sEirca quintã par⸗ 
t£ agit ot diuerſitate berbará rónc aquofitatis ⁊ ficcitatis 


S'o.Itíj. 


hoꝛtoꝝ. n hac autẽ parte q̃ttuoꝛ intendit. Pꝛimo affignat 
hãc diuerſitatẽ dicẽs qp quedã herbe naſcuñt᷑ in lods ſiccis 
quedá in humidis.Scðo affignatnaturas vtriuſq; generis 
Dicens ꝙ naicẽtes im locis ſiccis melioꝛes (unt naſcentibus 
In humidis:ſicut ptʒ in fungis. Tertio cõfirmat hoc ꝑ al. 
dicentẽ qp herbe acetoſe aquofe que ppter aquoſitatẽ neq; 
ſapoꝛẽ neq; aliquã qualitatẽ habere apparẽt:ſunt peioꝛes. 
Quarto dicit q fangiiter pas fi aplica maric ppter tcr 
rc malícià, peiozes aũt fünt iuxta oliuã nati pzopter groſſi 
tié Tacumẽ ab olia contracti, vende m putredine z malos 
mo:bos ↄuertunt otandũ ꝙ cheme ſunt genus fungoz 
qð ðꝛ ficà:c nafa£ i locis ſiccioꝛibus:vel ſunt tuberes. Sic 
autem terminatur intentio buius partis. 
¶ Tirca partẽ iſtã pꝛimo quent generaliter vtrus omis ct 
bus calefadat coꝛpus:⁊ videt ꝙ ſic:quecunq; ao eadẽ natur 
ra in ſine couertunt:c equalẽ ⁊ vnifoꝛmẽ Pm ſimilitudinem 
equalẽ babéto lone ⁊ in cõplexiõe ⁊ In lpecie:cũ nó ia 
maneãt in fua fpecie:q: trafmutati ſunt:ſed omnis donus in 
finetranfmuratus eft ad vnà naturá cõem c equalẽ.ſ.ad na 
ruránfi coꝛpoꝛis ⁊ caloꝛẽ naturalé:5 ois cibꝰ in fine amiſſ⸗ 
latióís equaliter operat: ⁊ nó b5 incq̃lẽ:coſtat operari ni? 
fi per caloꝛẽ:ergo ois cibus ín fine calefaar. Secũda ró bec 
:€0:8 que recipiunt acti ⁊ operationẽ:quedã reapiüt zb 
extrifeco ficut illa d babet operatione pzompta ficut piperz 
quedã ab íntrinfeco ficut cibus:ſed o€ qð acra redpir ab al 
tero fequít naturã illius a quo rccipit:fed cibus acti ⁊ ope» 
ratione recipit a natura noftri co:poꝛis:gſequit᷑ natura 11:9 
fed natura noftri coꝛpoꝛis eft vna ⁊ equalis: qz babet equa 
líraté vᷣtutis:ſʒ bocnó eft nifi calefacerc;ó ote abus ín fine 
calefacit: hoc aũt cõfirmat᷑ perfimücinisne G cũ diuerſas 
res naturas ad fe conuertu:oẽs equaliter efficiunt᷑ calidez 
quarc füniurer eft oe natura noftri coꝛpoꝛis ⁊ caloꝛis d con 
uertit diuerſos cibos equalírer.ci ergo illi cibi equaliter cõ 
uertept ⁊ equauter operabunt᷑. Ad oppoñtũ.q̃cũq; in fine 
operatiõis in diuerſa cõplexione nommant᷑: nó ſunt vnius 
coplerióis c equalis:í5 diuerſe c inequalis:vnũquodq; em 
coce mó quo cft codé modo 3: t narrat:(5 dbi oiuerfi nar» 
rant ín cóplerionein fine couerfionts: qð prs per yíaac dicẽ 
tẽ.ꝙ 3dà dbi infrigidat:quidã caletaciũt: g no ois abus cq 
liter operat.Sxcóa ró hec eſt:vnũquodq; Pm cp eft in poten 
tía eocẽ modo opat cũ ad actũ páuat: fcd cibus quidà eft 
ín potentia frigidus 7 quida caldus:g ſᷣm hmõi potennam 
operabunt: c quid ínfrigidàr c quidá calefacit Zertiara 
tio bec eſt:de ꝓpꝛietate córraríox eft vt cómirtio vni? dimi 
nuat alter ⁊ operatione alterius: f5 aids abus eftin quo 
in finc affimilationís alij remanet frigiditas d a narura nfé 
cozpís vína nó pótzficur ponit Auicẽ.in lacruca: baber etiã 
ide abus alíquá calídítate quà acjrít a natura noftri cozpís 
⁊ ficpts pin eode cibo eft cõmixtꝛo duoꝝ 3:107. f. caliditat? 
⁊ frigiditatis. talís ab? min? calefadet dj cibus calidus:⁊ 
fic nó ois db? eq̃liter oꝑat᷑. Ad bocoícendü ꝙ nó ote cibus 
eq̃liter calefacit in fine quãtũ eft de rõne cibi. zlà prmá rón£ 
dicẽdũqꝙ rripliciter recipi aliqͥd frigiditate ab altero. Pꝛĩo 
modo ficut ab agente ſicutlignũ redpit catidirare abigne. 
£x o mó ficura patictec matería refiftérezficut ignis 56s 
ín ligna viridia ab illts recipit ignis quãdã frigiditaté q: re 
fiftüt ei alqͥ mõ.Tertio mõ ficut a materia fu(tetáte naturã 
agẽtis ficut ignis in oiuerfis lignis o(uerías rcdpíroifpofi 
tiones quas cófequit p naturã oínerfaz reri quibus tufte 
rat:íta vo dicẽdũ e oe caloze cóplerióali ⁊ cũ 2uerti£ ad na 
turã cibi: ⁊ feQtur natur coz Qbus fuftéra£: cui? fienü cít 
ilud em qð exilis generat o: frigidü ſicut ñ nutriat᷑ rebus 
frigidis:;ficut lactuca fier fanguís frigidus: etiã mẽbꝛa frí 
sida fimüiter nutríant reb? calidis efficiet cali3us, Ad fc» 
cũdã dicẽdũ c ouo ↄcurrũt ad actione calozis in cbo natu⸗ 
ralis.f.acrio calozís naruralis aget? € potétia cibioicim? cr 
go ꝙ quantü ad actione calo:ís agennis omnis dbus cales 
fadt: per iftam tame ví3 cibus nó o: operari: fed per fuí 
tenni: qꝛ vnũquodq; eo modo quo eft in potétia operat᷑:ſʒ 
potétia triplex eft ficut oícit, laicé.remota: z bec eft ín ciba 
qfi multis tráfmutatióib? indiger ad bocvt cõuertat ad na 
turã noſtri coꝛpoꝛis: et prima; ficut in veneno; quia non 


Liber 


indiget niſi fola obuiatione.tertia potentia cft media ficut 
eſt in medicina. ¶ Secundo querit arca boc quomõ in ci⸗ 
ba frígido:ficutin lactuca remanet frigiditas p quà coꝛpus 
ĩmutat:⁊ videtur ꝙ oĩno debeatur in fine affimilatióis, Di 
cit Auicen.ꝙ coꝛũ q̃ operantur:quedã operantur a cõplexio 
ne:quedã a tora ſpeciẽ:quedã a materia:⁊ hocvltimo modo 
operatur cibus cii ſpolidtur fua fpecie ⁊ induit fpem c toꝛ⸗ 
má memos : ⁊ bocin fine affimilationis: f5 qð induit foꝛmã 
membsíin finc affimilationte operatur p cóplerionem pꝛo 
pꝛiã qm ca fpoliatur ; Gin lactuca aut inalio abo in finc af» 
fimilatíonís nó eft operario per cõplexionẽ cũ nó remaneat 
in coqualítas p qu poffit operari, SSecüda ró beceft. Im 
poflibile eft vnũ ⁊ idem ín termino cóplemento ouo cótra 
ría obtinerc:ficut auté ligni cü cõuertit᷑ ad igne nó pot cffe 
ín fine calidũ z frigidi : abus fngidus a natura noftri coz 
poꝛis caliditaté acquirit: ficut vult Auicen.relinquit cp non 
poterit retinere frigid:rate: in fine affimilationis cib? non 
immutat coꝛpus per pꝛopꝛia cóplerione. Zertia ró Dec eft: 
dicit Auicẽ. capi.oc co q9 comedit ⁊ bibit: qp cõplexio eft or 
fpofitío ad torá fpecie : que fpeacs rei debet Pm qp meret 
ree in genere fuo; g ſpecie iſta oelera ⁊ coꝛrupta neceffe cft 
cõplexionẽ ocleri:f5 in cibo in fine aſſimilatiõis delet᷑ c coz» 
rüpitur totafpés: 6 ⁊ cóplerio oeletur : á ín cibo nó rema» 
nebit aliqua coplerio p quà poffit co:pus immutare.Quar 
tarano bec eft:cibus in pꝛincipio oíffimilis eft: in finc Vo ft 
ini.i$ cft fpeciet coꝛpoꝛis t cóplerioni: fed nó pót in fine affí 
milari:niſi exiſtat cotrariti cozpozt: fed fpecies cibi acrualís 
cótraría eft fpeciei cozpozís: € cõplexio fimiliter ipfius cibi 
cópleríoni coꝛpoꝛis cótraríatur:fed fua diſſimilitũdine quá 
:ius habebat oĩno cibus pꝛiuat cü affimílat. mẽbꝛis ⁊ fua 
fpecie (poliaturzquarc fimiliter cõplexiõe fpotiabitur:fs qð 
cóplerione fpoliatur nó agit ꝑcõplexionẽ:g ab? w fine aiſi 
mianots nó agít per cõplexionẽ:⁊ marime cũ oino fimilis 
fit co:po:t, Sid oppoſitũ.oẽ qð in fine cõuerſidis babet qua⸗ 
litatẽ per quà natura noftri, co:pozís trãſmutat᷑ alterat coꝛ⸗ 
pus per ipfam:ts frigidus cft bmói:ficur lactuca: ó in finc al 
terat co:pus per fuí qualitate, £5;no: ps per Auicen.dicen 
té ꝙ cib? tría facit ín coꝛpoꝛe. Pꝛimo deperditũ reftaurat, 
Secũdo calo:é naturale augmentataugmentando fangui 
nẽ. Tertio p qualitate à fibi remáfit coꝛpus alterar infrigi⸗ 
dando. 3d boc dicẽdũ qp in fine cõuerſionis dbus babet qu 
taté per quáalterat coꝛpus.vnde qng; remanet calídíras fi 
cut im cibis calidis: ficut £a allo 7 piperezaliquádo remanct 
frigiditas ficut in lactuca, Zid rónem pꝛimã dicendũ ín con 
traríü q ín cibo ouo cócurrtit. Pꝛimũ eft materia que nata 
eft recipere foꝛmã t ſpeciẽ membꝛi cüjfit fua fpecieacrualt 
ſpoliata:⁊ hoc modo abus alteratur 7 nó alterat. Secũdũ 
eft qualitas d in materia cõſiſtit in potẽtiavel oĩno:vel quo 
dãmodoactu. Dicimꝰg ꝙ cibus ficut lacruca a parte mares 
rícíta patitur cp nullo modo alterat:fed recipit foꝛmã ⁊ fpe 
ciémemb:05 : a parte qualítatis que cft ibi in potẽtia alte⸗ 
rarc oicitur. bene g obtjci£ quãtũ eft a parte fpoliationis ct 
non qualitatis, Ad fcóm oicendum dq multis modis funt 
cõtraria ín eodem. "$»:imo modo cum vnũ in potentia: al» 
terũ ín actu exftat: ficut ín aqua calida: cahliditas eft actu z 
frigidítas in potetía. Seamdo modo cü vnum eft agens ⁊ 
alterum patiẽs.Tertio modo cum vnum cft cffentíaliter ct 
alrerü actualiter: vt ín aqua frigida: t iftís Duobus modis 
virimis fant cótraría ín lactuca.q;: frígiditas eft ín ea eſſen⸗ 
tíaliter:calíditas actualiter quà acquirita natura noftri co: 
poꝛis:⁊ iterum contraria funt ín lactuca: cum calo: fit ficut 
agens:⁊ ipſa ficut patíens.ld tertiam rationem oícendum 
q in abo ctt oupler fpecies. ende ín lactuca eft quedá ſpe⸗ 
cies qua lactuca cft lactuca. Silía eft ín lactuca qua ipfa eft ci 
bus. Similiter oupler eft ín ea ↄplexio.vnã adaptatad fpe 
ciem qua lactuca eft lactuca : alia eft que adaptat ad fpecie 
Qua Lactuca eft cibus. Dicimꝰ ác fpeacs lactuceiqualactu 
tà eft cibus:acquíritura natura meinbꝛoꝛuʒ:⁊ reducitur ad 
acti: z fimiliter cóplerío: c ficut fpecies qua eft lactuca nó 
acquirit a membzis:ficnec cóplerio, vnde nó poteft remas 
ncrc cõplexio in fummo: (s fractazcum adbuc remaneat ali 
qua postio frigiditatis:qð patet per fimilccum aqua cóucr 


titurad ignem ín fumum: fumus non eſt aqua: ramen al 
quam diſpoſitionem aque retínet ,, Ssimiluer eft in lactuca 
quc ꝙᷓuis nóremaneat frigiditas im ſua integritate fiuc in 
fummo remanet tamẽ aliqua poztio eius. Tertio querit 
cum cibus frigidus adueniat coꝛpoꝛi:vtrum augmentet ca 
lozem naturalem: videtur qp nonzcalidum remifíum addi 
tũ calido ipſum oíminuít: ficuc prs p fimile fi aque calide ap 
ponatur aqua tepída immutat ipfam ⁊ facit minuscalida: 
fed fanguis generatus ex lactuca eſt minus calidus: c ctiã 
humiditas ex qua fit memb:um minus calida d complexio 
corpoꝛis.qð patetzquia ficutoicit Suícen , aliquic non oíci 
tur frigidum nifi quía cft minus calídum cp natura noftri 
co:po:ls:ergo abus frigidus caloze noftri coꝛpoꝛis non au⸗ 
gmentatidco diminuit.Secunda ratio pec ett: magts con» 
trarium eft cí quod eft mínus, vnde magis calidüà contraria 
tur mín? calído:nó q: calídum:fed qz mis? caliófi babet pio 
po:tioné frigidi:crgo multofo:tíus mínus qo habet aſſocia 
tum magis eft contraríus magis ei: fed fangu:s generatus 
ex lactuca minus eft calidus cp caliditas co:poꝛis: ergo con 
trarius eft caliditati coꝛpoꝛis:ſi ergo cóplerioni coꝛpoꝛis ad 
ueniet ille fanguís diminuet caloze minoꝛẽ: crgo non oie ei 
bus augmentar calozem noftri coꝛpoꝛis. Ad oppofirum cft 
auctoꝛitas Zluicen.pzedicra: qp lactuca caloꝛem augmẽtat. 
SSecunda ratio bec eft: cozpus dicitur calidius cz comple » 
xionali calo:ze ⁊ nature ; fed caliditas coꝛpoꝛis ⁊ cõplexiẽas 
fuftentantur ct cópterione cibi : arguitur igiturfic: omne 
fufcitás calo:em naturalem per fui ſimilitudinẽ 7 cõuerſio⸗ 
nem ad ipfim augmentat ipfum:fed omnís cibus boc fadt 
ergo omnis abus augmetat calo:cm naturalem. Zertía ro 
bec cft. Simile augmetat fuü fimilc:f5 ots cib? in fine cft ft 
milis calozi:ergo omnis cibus augmétat calozem noftri coz 
po:ís. ld bocotcendum ꝙ non omnis abus augmentat ca 
lo:em noftri co:pozis. ende fanguis generat? exc lacrucanó 
intendit caloꝛẽ noftrí coꝛpoꝛis: fed potíus remittit, Ad ras 
tione pꝛimã in contraríum dicẽdũ cp oupler cft calo: in coꝛ⸗ 
poꝛe.Quidã eft 2plerionalis mcb:074 tori? coꝛpis ficut ci 
otcimus:ifte bó eft frigidus ⁊ iftc calídus, Secũdus cft ca» 
lo: naturalís q eft pꝛincipiũvite.Dicimꝰ 6 ꝙ alid 9: calefa 
cere s o mdi; mõ q: faa calidírareíntédi caloꝛẽ nr̃i 
coipis:ficut piper alliũũ. tio mó qꝛ reftaurat deꝑditũ a calo 
renaturalí:4 16 B mó cib?addédo ĩ fubiectü i5 fit friqid? ca 





loꝛẽ naturalẽ augmétatznec D cft incõueniẽs:⁊ Pmó cib? fri 
tenderecalo:em naturalem. 
¶ De animalibus⁊ eoꝛum diuerſitatibus:⁊ qua 
re quedam moꝛtifera:quedã nociua:quedam nu⸗ 
C¶Lectio.xxxijſ. 

Nimalia tribus modis diuidũtur.ſunt em̃ 
aliaterreſtria:alia aerca:alía adtíca.1Hulli 
Ata omnium animalium arboꝛũ berbarũ fint 

exoꝛdia Quoꝛum ouo funt leuia c furfum fant ſe mo 
uentia.i.ignis aer:⁊ ouo grauia ⁊ deoꝛſum deſcẽden 
ma babet. vnum fuperius ⁊ alterum inferius. vnum 
ínter medii habetur.Superioꝛaꝝᷣo vt extrema ovo 
rum Icuium ſubtilioꝛa ⁊ dignioꝛa c motu vclocioꝛa 
oígna ad mouendum tarda. Media boxum ab vno 
quoq; extremoꝛuʒ qualirares fibi fumunr. €supcrío 
ra vcro duoꝛum grauium:etſi leuioꝛa fint ad comple 
dioꝛa. ſubtilitas em̃ fua atq; leuitas cobibẽt ca neve 
lociter deſcẽdãt. vii dicũtur grauia: qꝛ ad mouẽaũ 
tarda. nferíozaso extrema:etñ guioꝛa fintzgroffio 


gidus Dicitur augmẽtare caloꝛem naturalem:;nec poceft m 
tritiua. Capitu.xxix. 
enim pbíci dubitauerũt: q: quattuoꝛ elemẽ 
tia.iterra aqua. Unũquodq; vero hoꝛum ouo extre 
funt farfam. Inferioꝛa vero minus ſubtilia ⁊ minus 
mentum motus fai ſubſtãtialis: naturaliter funt tar 
ra:tñ ad ↄplemẽtũ ſui motꝰſubſtãtial umtvclocioꝛa 


Dietarum vniuerſalium. 


quia grauitas cogit ea cito deſcẽdere:⁊ ideo dicunt 
dignioꝛa füperiosb? extremis:qꝛ velociter motũ fui 
cóplent naturali. borũ medía ab ynaquaq; extremi⸗ 
ratcfua accipiunt (ibi cõpetẽtia.Cũ ergo tibi inuicẽ 
commiſceantur:⁊ dignioꝛa indignioꝛibus interfert 
tur:grauiaq; leuíb?:trígidis calida:humida ſiccis:in 
de creant q̃cũq; areida ſunt:diuerſantur diuerſanda 
fin quãtitates cõmixtoꝝ ín temperamentis 7 note 
peramentíg eoꝛuʒ:⁊ mulriplicirate feu paucitate par 
tía. verbi gratía.Z2uc cóponunt cx materia cui gra⸗ 
nía oomínanf ouo cleméra:índe illa fiunt que ii rer 
ra funr ftabilía ficut arbozes bherbe.Queꝝðᷣo ex matc 
ría cui piicipatur ambo leuia:fiũt inde mobilíaz mo 
tu localía ficut aialía a loco ín locum mobilia. ue 
auté ec materia cuí cqualírer quattuo; elementa oo 
minãtur:inde grauia  leuía cõmixta aialia ad mo^ 
uendum oura: ticut teſtudines ⁊ tilia. vnde in teſtu⸗ 
dine qͥddã ſenſibile:qͥddã inſenſibile babet. Itẽ ani? 
malia ad ſeinuicẽ funt diuerſa in grauitate « leuita⸗ 
te:ficut loca deſtinatavnicuiq; ſupioꝛibꝰ vcl inferio⸗ 
ribus extremitatibus leuiũ ſiue grauiũ elementoꝛuʒ 
contigua.Que em̃ aĩaliũ fiunt oc materia cui domi⸗ 
nãtur ſuꝑioꝛa leuiũ ⁊ extrema:ieuioꝛa ſunt⁊ ſubtilio 
ra volãtia ⁊ aerẽ ihabitãtia.Que vᷣo oc materia cuí 
oominant inferioꝛa eoꝛũdẽ leuiũ extrema:debiliter 
funt mobilia:⁊ funt reptilia.Que *o oc materia cui 
leuiũ inſunt medía:erüt inde medioccitermouentia: 
⁊ funt animalia ambulãtia. Que vᷣo oe marería fitit 
cui ſuperioꝛa pꝛincipantur graui um extrema:leuiuʒ 
inferioꝛa:ĩhabitãt ads fluminaz funr natatilia qui 
bus oriatur aqua.Quoꝛũ aĩaliũ copleriones quib? 
. nafcétibus (iue animalibus funr vicinãtes oc eiſdẽ 
ſe nutriunt atq5 regunt. Que 9o naſcẽt ia feu aialía 
quo: aĩaliũ funt copleríonib?corraría: fiunt eis iní 
mica nocítiua vcl interficientia. IRepsebendemur a 
fopbiftis nobis obücientib? , Quomõ ináunt aĩali⸗ 
um cópleríones nafcentibus funt ſimiles:cum atalia 
(icut diximus:de mareria fiat cui leuia eleméra domi 
natur.nafcéria so oe mareria cuí dominãtur grauia. 
Reſpõdemꝰ oc fuís cría eos cõfutãtes dftionibus , 
f£ cnim vos dixeritis oíríffe leuía vel grauia domi 
nart nó negaftis quin aliq̃ oomínatíum contraríoz 
rur in cis eſſent. €i ením matería ende fitt aialia a 


^ 7- — 


* 


ture humane nõ ſimilia:ſed repugnantia ficut vꝛitiꝰ 
vulpes lepus ⁊ ſimilia.quoꝛũ nutrimenta ſunt peſſi 
ma:ſed tamen no mostifera:boc teftaf grauitas odo 
ris ſue carnis c vicinitas fetozis. 3nde fal. noz 
animalium carnes funt grauesvcl fetetcs:bumanis 
cõplexionibus funt deſiſtentes vel diſſidentes. Quo 
rũ nó ſimiliter:naturis hũanis funt vicinioꝛes.Car 
nes ergo quedam humanam nutriunt naturam:que 
complexioni fue funt vicine ficut poꝛcine agnine be2 
duline.Quedã funt mostifere ficut ſupꝛadicte.Que 
dam funt mediane refrigerantes vel calcfacienres 
vitra tenperamentum:ficut vzicinelepozíne:z fimi? 
lce. Nutrientes ín ouo diuiduntur:vel enim filuati2 
ce vcl domeſtice.Siluatice calidioꝛes funt ſiccio⸗ 
Tc9; fed tamen quartuo: babent pꝛopꝛietates: quaf 
dam laudabiles:quafdà vero non. Gina et caloꝛe ac2 
rís inbabitati:⁊ dominatione ficcitarís fuc comple? 
xiõis: octiccat ⁊ calefacit:ſubtiliat fanguinem « alle 
uíat , Secunda ct pa cberbe aque parum 
comedit bibit: vnde fit cíus pinguedo parua cr fit 
perfiuís bumozibus minuta. 2 erría cx nutrimẽti fui 
ficcírate fit durities carnis:⁊ aufertur grauitas odo 
ris.tcftaur diuturna fuí permanentia:ne poſtqᷓ an£ 
mal occidit᷑:caro ef? cito putreſcat. Quarta ec mub 
títudíne fui motus 7 laboꝛis: ende coꝛpus rarifica⸗ 
tur:et plurima fua humiditas fubftanrialis amittit z 
fit ergo caro ficca ⁊ oura: ⁊ ad penetrandum venas 
oura. vnde nutrimenta fua partim funt bona lauda? 
bilía: partim illaudabilía. 7 audabüía onob?modis 
fant , ino q; ti brin ftomacbo ⁊ in epate digerant᷑: 
generant nutrimenta mundificara malís humoꝛibꝰ: 
PN cito affimilantur: c tarde ab ipfis oíffoluuntur. 
undificantur malis bumozibus pzopter paruita 
tem pinguedinis ſue:quia caufa labozis ⁊ motus oif 
folute funt fupfluirates fue. Velociter mẽbꝛis affimt 
lantur:⁊ rarde ab eis oíffolunntur pzoprer paruita⸗ 
tatem humiditatis ſue⁊ ouríríem carnis. Inde Pip 
po.Quecunq; animaliũ ⁊ naſcentium ín calidis⁊ fic 
cis innaſcũtur:calidioꝛa ⁊ ſiccioꝛa ſunt:⁊ ad aſſimilã 
dum membꝛis velocioꝛa:ſed ad digerendum ⁊ ad pe 
netrandum coꝛpus dura.vnde furr illaudabilia: qz 
caro eft durat ſicca:⁊ nutrimẽta facit ficca. ende mi2 
nus funt ſapoꝛita d» oomeftíca. 1Dale . Om̃ia aialía 
filuatica nó fapozita neg nutribilía funt ficut dome 
ftíca pꝛeter cap:colos ; quí um fint filuarici funt fa 
poꝛioꝛes ct laudabilioꝛes ct nutribilioꝛes.ex nimio 
enim motu 2 laboze fubtiliatur fanguis:co:pus rarí 
ficatur: poꝛi aperiũtur:humoꝛes quí funr caufa gra 
uitatis et odoꝛis oiffoluuntur:et ſapoꝛitatem quan? 
dam baberit qnam mon inuenies ín domeſticis. Itẽ 
Hippo.Caro capꝛina laudabilis eft que nutrim̃en 
co neq; oigeftiont babüis.maríme fi mafculinus aní 
mal fit. fanguis eiri qui generatur calidioꝛ eftz ſiccioꝛ 
temperamento: niñ cum caftratus vcl lacrens fue⸗ 
rit fiuc filuarícus ; quía in caftrato acumen minui 2 
tur:caro bumectatz attenuatſapoꝛoſioꝛq; effiat.7'a 
ctens em̃ q: nódà ablacra£: calosé naturale ⁊ ſubſtã⸗ 
rialem humiditatem laudabüem nãciſcitur: adeo vc 
fua ticcitas temperetur; et fapo;ofiras acquiratur , 


door 


vnder bene digerik: ⁊ cõuenit calidec ficce cõplexio 
ni. Siluaticĩet nimio laboꝛe ⁊ ſepiſſimo motu ⁊ ae⸗ 
ris fui fubtilitate ſanguis fuus ſubtiliat:coꝛpus atte 
nuat:poꝛi aperiunt:de humoꝛũ fuperfluitatc ; ex quí 
bus grauiras odori eſt:mũdificat. Hippo.has inqͥt 
pꝛopꝛietates babet capꝛcolus nó habitas a cercris 
aialib? «| Domeſtica aüt aialía ſapoꝛoſiſſima⁊ nu 
tríbilio;3 funt ſiluaticis exceptis capꝛeolis:ſed mino 
ris ſunt caloꝛis ⁊ maioꝛis humiditatis ſiluaticis: ct 
inde laudabilioza ; ci quattuo: pꝛopꝛietates habẽt: 
nà q: ꝓpter defectionẽ fuí acris inhabitati:⁊ mul 
titudiuem fue humiditatis cãvmbꝛe a caloꝛe folís ca. 
opericutis fuo arboꝛibus feu in catis. f£ alo: eim eoꝛũ 
minuit:⁊ humiditas augméta£. vide cr vifcofirarís 
⁊ groffitici carnís caufa conficitur: ad actionẽ natu 
rcin ſtomachi « cpatis digeſtione indurat᷑. Sccũdã 
Q: ex nimia quiete poꝛi fuí claudũtur:neq; groſſa fua. 
bumidiras diſſoluit᷑. vnde caro molleſcit ⁊ attenua⸗ 
tur:ũcq; nutrimẽtis coꝛum facile vene penctrantur. 
Z ertíam:q: cii nimiuʒ comedãt atq; bibant:pinguc 
dines creſcunt ⁊ multiplicantur:ſicq; fuperfiuirates 
bumoꝛũ augmentant᷑ Quartã:q; pꝛopter humidita 
tem cibarioꝝ ⁊ aquoñtatũ coꝝ:carnes emolleſcunt. 
Teſtatur boc qp occiſoꝝ carnes paulo putrefiũt que 
pꝛopꝛietates partim laudabilía partim faciunt illau 
dabilia. Laudabilia:q; digeſti in ftomacbo ⁊ epate 
multum nutriũt ⁊ ſapoꝛita fiunt:facile venas ⁊ totũ 
coꝛpus penetrant. Illaudabilia quc ex multitudine 
viſcoſitatis z bumidítaris ſupfluos bumoꝛes gene⸗ 
rãtia: in ſtomacho ⁊ epate ad digerẽdũ dura:ad mé 
:isaffimilandum tarda vcl onra: ad diſſoluendũ fa 
cilia: mẽbꝛis rarde aſſimilantur cc nimia humidita⸗ 
te ſua.Omnia enim humida ad coagulandü dura c 
indurandũ:qꝛ natura ín deſiccando diu laboꝛat:faci 
le a membꝛis diſſoluuntur:quia mollis funt nutrimẽ 
ti.vnde antiqui domeſtica animalia accidẽtaliter di⸗ 
unt pertinere ad pauca nutrimenta: filuatica ac? 
cidentaliter ad multa. oomceftica cmi etfi multum ma 
triunt naturaliter:q; cito a mẽbꝛis oíffoluütur : mẽ⸗ 
bza femp inaniunt᷑:⁊ alíus cibus ad explemẽtũ que 
ritur:⁊ fic paraü nurrmentü acquirit inde.Siluati 
c3 »o etfi parũ nutriant naruralr : q: oura a mẽbꝛis 
ripis an rarda:fuffíciunt rj mébzis vt nó pau⸗ 
pcrent in alijs cibis querendís: « índe antiqui mul⸗ 
rũ nutritiua dixerũt. Siluatica ergo animalia bora. 
ad confoꝛtandũ membꝛa:domeſtica ad ſanitatem cu 
ſtodiẽdãvcl regẽdã.Que tripliciter diuidenda furit, 
Quedam enim ín humidis locis⁊ aquoſis paſcẽtia. 
quedam in montanis atq; ſiccis: quedã in domibꝰ 
nntriunt᷑ ⁊ incraſſant. In humidis ⁊ aquofis paſta 
babér omnia ſupꝛadicta: multũ nutriunt:⁊ ín ſtoma 
cbo: ín epate digerunt᷑ velociter:citius diſſoluũtur. 
In mõtanis ⁊ ſiccis locis naſcẽtia vel ĩmoꝛãtia ſunt 
mediocria in omnibus pꝛedictis inter ſiluatica ⁊ do 
meftíca. Ideoq; carnes coz ceteris laudabilioꝛes ⁊ 
cõueniẽtioꝛes funt: ⁊ perfectioꝛes ín cuſtodiẽda⁊ re 
genda ſanitate t cõfoꝛtatione:⁊ ad mẽbꝛis aſſimila⸗ 
tionc, Que in domibꝰ nutriunt᷑ ⁊ incraſſant᷑: carnes 
habẽt groſſioꝛes ⁊ viſcoſioꝛes ꝓpter multas come⸗ 


ſtiones c fuí cibi coꝛruptiõcs ⁊ groſſities.vnde⁊ di 
rioꝛes ín ſtomacho vcl in epate ad digerendũ tardi 
res.Sitñ benc oígcrant ; mult nutriũt: mẽbꝛa q 
fo:xrantzad oíffoluendü oc membꝛis índurant ppta 
aroffitíem ſuã ⁊ vifcotitarc. vñ Pippo. Mo foli n. 
turas quoꝛũdam aĩalium fufiicit ſcire:ſed ⁊ quãtita 
tesnutr imẽtie qualitates digeſtionis in quibuſ.ibe 
ſpeciebꝰ fuis ; mifi cra inueltigemus loca ⁊ paſcua⸗ 
acrem:bumidus an ſit aut ſiccus:⁊ quãtitatẽ ſui rx 
tus atq quietis. De aĩalibus ⁊ coꝝ diuerſitatibus 
« quarc quedã moꝛtifera:quedã nutritiua fint fari 
diccum eſt.Quare aialíum nutrimenta bona hintyc 
mala in digeſtione velocioꝛa veltarda diccmus. 
¶ Eum oieca ex duplici genereviuẽtiũ ectrapat ;f65 CF 6 
ncre terrenaſcẽtiũ: « ex gencre aialifi:pottip determinaui 
oc oiuerficate diete fm qp confiftit in terrenafcennibus: bi 
agit oc ofuerfirate diete Pm q cófiftirinaialibus Diuiſic 
lec aüt pars oiuidi£ in duas. In quaz pꝛima determin⸗ 
in generau oc oruerfitare generali atadum ratione fuo;ur 
pꝛincipioꝛũ:⁊ ratione cóu cnientie ⁊ oífcóuenientre cünat 
ra bumana. In fcóa. fin bac: Nutrientes in ouo oiuidun 
turzc.agit in ipeciali oe fpeciaibus aialiü o:uerfiratibus: 
de diuerſitate [peciali oiete iuxta ipſoꝝ diuerſicatẽ. Pꝛim 
aũt pars ſpectat ad pꝛeſentẽ ſpeculationẽ. Hec aũt pare c 
uiditur in duas. 3n quarũ pꝛima aſſignat diuerſitatẽ aĩali 
inte ratione ſuoꝛũ pzincipioz. f.rationc donunij elemeáto: 
⁊ partiũ ipſoꝛũ. In ſecũda aſſignat ípfoz otucrfitat? p cc 
paratione ad naturã pumaná rõne cõuenentie ⁊ diſconu 
ntenticad — aũt pare oiuidit in duas. In qu 
rũ pꝛima aflignat diſtinctionẽ elementoꝛũ ratione ſuaꝝ pa 
tiũ. 3n ſcða iuxta diuerũtatẽ cõmixtionis:⁊ dominij parti 
elemẽtoꝛũ animantiũ diuerſitatẽ aſſignat. Secũda auter 
pare pꝛincipalis diuidit᷑ in duas. In quarü pꝛima aſſigna 
generalẽ diuerſitatẽ animãtiũ rationc cõuenientie ⁊ diſcẽ 
ueniẽtie cũ natura hũana. In ſcða cõcludit ex hac diuerſit 
tc diſtinctionẽ carniũ animaliũ per nutrientes moꝛtincãte 
⁊ permutantes.Sunt igit᷑ in pꝛeſenti lectione partes qua 
tuo: 3n quarũ pꝛima aſſignat diſtinctionẽ partiũ elemẽt 
rum. In ſcða.ſ.in hac:Cum igitur inuicem cómifcerur.ius 
ta partiũ elemẽtoꝛũ diuerſam cõmixtionem ⁊ dñium diue 
ſitatem animantiũ affignar. 3n tertia.ſan bac: Ideoq; qu 
dà aĩalia fcu naſcentia bominũ funt nutrumẽta aſſignat ar 
mantiũ diuerſitatẽ ratione cõuenientie ⁊ diſcõuenientie c 
natura bumana. In quarta.ſ.in hac:Carnes ergo quedar 
humanã nutriti natura.iuxta pꝛedictã diuerſitatem cócli 
dit diſtinctionẽ carniũ animaliũ per nutrientes moztifica 
tco t permurantcs. Iſte ergo partes habent adinuicemc 
nexionẽ: vtex fine pꝛecedentis pare fequens contrahat o 
tum.¶ s£irca pꝛimã partẽ ſic pᷣcedit. Pꝛimo ꝓponit trc 
Pꝛimo enim animantiũ generalẽ oíftinctione affignat d 
cens:ꝙ quedam funt terreſtria: quedã aerea:quedã aqu: 
tica. Secundo oftendit caufam huius dicens: qp boceft c 
Qquattuo: elementa cómuníaanimantii funr naturalia pzi 
cipia. Zertio affignat elementoꝛũ diuerſitatẽ. Pꝛimo aur 
affignat diſtinctionẽ ipſo:ũ roro:ü ratione fitus ofcens c 
quedá funt ſurſum:vt ĩgnis 7 acr:ouo auté ocozfum vt cci 
ra et aqua. Secundo affignat ipſoꝛum oiftínctionem raric 
nc paruum dicens ꝙ ín vnoquogs leuium et grauium fün 
trcs partes : ſcʒ fupzema: infima: t medía. Zertio affiqva 
partium oiftinctíones fcu conditiones invtríilqs generibu: 
dicens ꝙ in lenibus partes fupzen:e velocio:ce tunrad m 
uendum furfum: in fine vero mín?:medie autem pꝛocedũ 
fm extremoꝛum participationem: € cauſa eſt maio: pari 
tas ct leuitas vel mínoz. In grauibꝰ partcs ſupꝛeme qui 
fint ſubtiles minus veloces funt ad deſcendendũ oco:fum 
q:funr minus graucs:fcd ín fine cum fint groſſe:velocioꝛe 
funt ín oefcefu ppter maío:e grauitaté:medie $o fm pari 
cipationẽ extremoꝛũ oiuerfantur. &írca fcóam parte qu 
eft de animantiũ ouierfirate iutta clemento:ü 4 partiuʒij 


Dietarum vniuerſalium. 


A cõmixtionẽ t dominiũ: funt partes cuc. In quarti pꝛi 
—— generalé diuerſitatẽ animantiũ iuxta hac diuer 
fam comiytioné. 3n ſcõa.ſ. in bac Vlerdigratia que compo 
muntur cx materia cuí grauia oomínan£ aucta boc oiuertu; 
pominiti elementoz affignat diuerũtate generan animan 
rium ratione icit igitur qp cũ clementa cõmiſcent 
«partes nobiles ſubtiles ignobilibus groflis permiſcẽtur 


c; illis oia miſcibilia c animantia generan « otucrfanf fm 


ípfoms quantitate ⁊ oominium cqualitatü temperantiã. 


õſeque rn diuerſitatẽ gencrale fpederü animá 
sCofequenter affignat 


tium iuxta pꝛedictã cõmirxtionẽ ⁊dominiũ 


rum. iPccaür pars diuidit n duas. In qrũ pꝛima affignat- 


p:edicráoiucrfitaté. In fecunda.f.ín bac; Repiebendimur. 
tamen a ſophiſtis obĩcientibus nobis.remouct oubitatio 
néfopbittarb. 3n prima aute parte tría intendit. Pꝛimo oi 
ftinguit anímátia iurta ofuerfitare elemẽtoꝛũ dices: cp que 
dam babent oominiti grauium ficut terrenafcentia:queda 
leinü ficut aialia Pm loa: mutabilia:quedã aũt eqliter vtro 
rũq; ficut grauiter mobilia: vt teſtudines.Secundo tangit 
animantiũ oiftinctioné iurta diuerſum dominiũ partiũ elc 
mentoꝛũ.quedã eim habent domimũ inferioꝝ partiti leuiũ: 
ficut volatilia ſupꝛemũ locii habentia:quedã vᷣo dominium 
inferioꝛũ partiũ leui: ficut grauiter mobilia ficut reptilia, 
quedã babét dominiũ mediarü leuiũ que mediocriter moe 
uentur ficut greſſibilia: quedá oomimi füperioz grauium 
leuiũ ficut natatilia.Zoimítnt at ouas oturfiócs : c pma 
eft:q: quedá babent oominiti inſerioꝛũ grauiũ ficut pláte. 
quedá medioꝛum grauiũ ficut cõchilia: ⁊ foꝛte bec bumídi 
tas nõ reperit in viuentibus:qꝛ interioꝛa grauium ⁊ media 
pꝛopter fui frisiditatẽ ⁊ groſſitiẽ recedũt a vita.Tertio at 
oftendit cõparationẽ animantiũ ad ea quc nutriũt dicens: 
(p ea quc ſimilia funt animalibus ipſa nutriunt: contraria 
vcro ipfa coꝛrumpũt. Deinde pꝛocẽdit arca oubítationem 
X pino mouet eã dicẽs: qp queſtio eft quomó terrenafcétia 
funt fimilia animalibus tpfa nutrientia: cii ín animalib? ele 
menta leuia ia terrenaſcentibus grauia onentur . Secun⸗ 
do afit foluit oicens ꝙ cũ dictũ firin rerrenafcentibus gras 
uia dominari non excluduntur leuía. fimiliter ci dictũ firin 
animalibus lcuta oomínari nó cedudíf onium graui cum 
cx ipfis grofía alia generent᷑.Tertio dicit cõcludẽdo ꝙ fini 
lia aialía nutriüt: cótraria cozrumpunt.(. s£irca tertiã par 
tcm agens oc oiuerfitare generali animantium perrelatio 
nem ad naturá hũanã tria intendit. Pꝛimo diuidit hec di⸗ 
cens:ꝙ quedã ſunt nutritiua:quedã mostíficatíua : queda 
nocitiua. Secũdo hãc ofuifioné trimẽbꝛẽ ad bimẽbꝛem res 
ducit dicens: ꝙ ſᷣm antiquos quedã animaliũ ſunt nutriti⸗ 
ua:quedã nõ nutritiua.que aũt nõ nutritiua:quedam ſunt 
oĩno cõtraria:quedam ſunt repugnantia:cõtraria aũt inter 
fiaüt:quedà aũt operant per caloꝛẽ ſicut venena calida re⸗ 
ſoluendo caloꝛẽ naturalẽ ⁊ ſpũs.quedã per frigus:ſicut fri⸗ 
gida congelando c extinguẽdo.Repugnãtia autẽ ſunt que 
FJIuis nó interfictát : nó tamen bene nutriũt:ſicut eritíus c 
ſimilia:ſicut parctin fetoze carmiá (uarum denotante coꝛru 
prionem. erro boc per £oat. cófirmat oícenté carnes fete 
tcs anutrímento feparan:cnó funt vicine nature bumane 
nó tii habẽt cundé gradum oiftáric ⁊ vicinitatis:ĩmo diffe⸗ 
runtín boc Pm maius ⁊ mínus.£ irca quartã parte carmus 
anímalui iuxta pꝛedictã oiuerfitate bic affignar diuiſionẽ: 
quedam ſunt nutritiue: quedá mo:tificatiue : quedá repus 
gnatíue : ficut que cadütin vía medíanc: ? quedá operanf 
per caliditatẽ ficut caro eritij ⁊ leonis : quedá p frigiditate 
ficut caro lepo:ís c confimilía. 
(Circa parte iſtã qͥnq; funt inquirenda Pꝛim ũ cft oe con 
curfu elementoz, ⁊ cõnitutione in coꝛpoꝛibus aĩaliũ. Secũ 
d eſt de modo Pm qué dommũ elementoꝛũ confiftit in aia 
ubus. Tert ũ eft oc diſtinctione partium elementoꝛũ.Quar 
tum de nutrimẽto er quo animalia nutriütur . Quíntum de 
narurarerum vicinarum ec viuentium. 
DR Airca prímá peedit bocmó : rif vtrũ elemẽta leuia a 
— ad eõſtitutionẽ aĩaliũ:⁊ videt ꝙ nó q̃ttuoꝛ rõni 
—— talis eſt Dicit pÉs ín q̃rto metboꝝ.q̃eũq; co: 
posa funt cõſtituta er aqua ⁊ terra habẽt dñiũ ín »ftítutióc 


Fo.lriiij. 

er ad c terra Dicit etiã ín ſcðo de gñatiõe: quecũq; gñant᷑ 
Circa mediũ qð eft terra funt gñata eſt aqua ⁊ terra a 0nio 
f5 oĩa coꝛpoꝛa funt hmõi: g oĩa coꝛpoꝛa habẽt Oni terre et 
aque.Scda ró hec eſt:q̃cunq; habet plurcs partes aqͥ t ter 
rc ꝓpoꝛtionales:⁊ etiã Pr maioꝛẽ pte machine:babẽt dñiũ 
&que t terre: f5 oĩa aialia plurcs habẽt partes ꝓpoꝛtiona⸗ 
les ad ⁊ terre:q: ficut oiat Cõſtã.partes büide aq ppo:tio 
nant:paucevo ptce ad naturá ignis ppoztionant;Q: nó nift 
ſpũs:gin co:pio? oim aĩaliũ cft ohiü cerre ⁊ aq. Tertia rõ b 
€ft:ad »ftiturnioné aiahi neceflaria eft pfecta ꝑtiũ cóftáría à 
in coagulazióc cófiftit.ó ifta ↄſtitutio 05 fzeri cx illis elemẽtꝭ 
Que ad oeterminatas figuras c fipas cedür: f5 rata nó funt 
ignis ⁊ acr ppter fui ſubtilitatẽ:g̊ coꝛpoꝝ aĩaliũ »ftána nó 
poteritcofttui er aere c igne a dnio:⁊ ficrelinquit qp fem 
per o5 efc ín eie dñiũ aque c terre. Quarta ró b e:4 cit pDr, 
er ilis elemẽtis cóftant aĩalia er G5? fuftentant : cin gbꝰ 
habitãt:ſʒ oia aĩalia fuftérant « babitárinterra cad: 6 oia 
coꝛpa aialiii »ftàra dñio ex aquacterra.2tà oppoſitũ eir au 
cto. yſaac dicẽtis in |fa : ꝙ q̃dã allia ficut volatilia babent 
oniü fupmaz pti lenit e'emétoz. lPoc cna pbat rne : fic 
cleméta o:dínata funt p fiti ⁊ motũ filr aiaua o:dinant Pm. 
fuos mot?:mot? em aialià fequif motũ clemétoz:t5 eleme 
ta (unto:dínata imotu ſuo:q; q̃uã mouẽt furíus: dà ocoz 
fü:áfifr motꝰaĩaliũ oꝛdinabit᷑:h̊ nó oꝛdinat motꝰaĩaliũ fm 
motũ elemẽtoꝝ:niſi qꝛ ex ipſis aĩalia ↄſtãt a dñio:g aĩalia q 
mouent ſurſuʒ 5ftát a onio ez elemẽtis leuib? ficut ez ine 
⁊ aere: c aialia q̃ deoꝛſuʒ mouent funterelemétis guibꝰ Q 
funt ad ⁊ terra. sid B dicẽdũ Pm vſaac:ꝙ q̃dã aĩalia »ftár a 
ohío er elemẽtis leuib? ficut er ignec er fupmís elementis 
quedá ex inferiozib?/IRos tñ oicim? ꝙ oia aĩalia hñt oraus 
elemẽtoꝝ grauiũ:⁊ 2cedím? illas Gctuo: rõnes:qꝛ veritate 
cõcludũt.d rõnẽ refpódem? in aĩali eft Q3rupler onius 
elementoz. Pꝛuno quãtũ ad naturale cõſtitutionẽ cozpís 
aĩaliũ ⁊ ꝑtiũ cox. Scðo quãtũ ad oífpofirionz partiti aĩaliũ 
in duritie ⁊ mollitie c ſubtilitate zc. Tertio quãtũ ad moti 
⁊oꝑatiões calorꝭ naturałt ſpuũ qͥ ad moti oꝛdinant.Quar 
tc quárü ad vᷣtutẽ impꝛeſſiuã c oꝛcinẽ quẽ faciũt alid] in coz 
poꝛe.pᷣmo iſtoꝝ modoz ponim? qp in lapidib?eft onid terre 
⁊ fiz oc alijs. oícim? q ꝙ quãtũ ad cõſtitutionẽ naruralé coz 
pos aĩaliũ nó 2ftát ex ad c igne: 5 quãtũ ad ſcõm iſtoꝝ mo 
doꝝ.ſ.diſpoñtionẽ ptiũ aĩaliũ in ouriticzc.poffum?ponere 
ꝙ cõſtant aliq̃ aĩaliã à dñio er elemẽtis fupmis ficur natabi 
lia: non cp fint (bi materíalirer:f5 pori? foꝛmauter: bh̊eſt $m 
p aíalia agilia funt ad motum :c ideo 

uibus elementis pꝛopoꝛtionatur. 

gre ſcðm pcedif B mó:qri£ vtrum aĩalia fequáturín 
&o motu motũ elemétoz:vr volatilia moueant᷑ ſurſuʒ per 
moti elemétoz leuiũ:videt᷑ ꝙ nõ hac rõne.Oc̃ qð mouet 
mouet᷑ fm dñiũ vincẽtis in ipᷣo:⁊ dico vincẽtis materiali có 
ſtitutiõe:qð ptʒ in pipere q mouet deoꝛſus ꝓpter dñiũvin 
ceti f. terre Eipfo:fs ots volarilia 7 aĩalia ſunt cõſtituta natu 
raliter ez aquac terra:doiavolatilia mouent oeozfus.t boc 
etiã ptʒ:motꝰ er ín cozpozib? volarili eft oĩno deoꝛſum a 
pre clemẽtoꝝ:cuiꝰ fignü cft fi aia amoueat volatilia mouẽ 
tur deoꝛſuz:t etiã plumis remotis:⁊ ficpscp fequunt natu 
rã grauiũ elemẽtoꝝ.Scða ró D eſt:q̃dã funt q̃litates queve 
niũt a pte cõplexiõis.ſcʒ cali.tri.hu.ſic.q̃dã alic funt conſe⸗ 
quẽtes materiã 7 põdus c coꝛpulẽtiã: ficut moueri ſurſuʒꝭ 
⁊ deoꝛſum:motꝰ g ſurſum t deoꝛſum nó fequi£ cõplexionẽ 
Q9 pts in pipere cti fit caldũ in quarto mouet tf ocozfus: á 
bmói dlitates fequun£t motũ grauiũ:qͥ dé m groſſitie par 
tiũ »fiftit.aroffitice?o pria ſequit᷑ oſttutionẽ marenalz:á 
ci ín volatilib?fit ↄſtitutio grauiũ elemétoz:ó volanlíaont 
feq motũ clemétoz guiũ z ifte eft ocozfum volatilia femp 
mouet oeo:fus . Tertia ro D eftzaut eleméta ofanf fm quà 
titatẽ i aiali volatili:aut 6m q̃litatẽ.nõ $m quãtitatẽ:q: qñ 
cũq; aliꝗ̃ ↄcurrũt ĩ atíd quãtitatiue:ſi dla à füt maior vᷣtutꝭ 
ofan£ ſupꝛa alia quãtit atiue oĩno ea coꝛrũperẽt ⁊ fic fieret 
efatio:baür nó € vez, q̃re nõ dñant Pm quãtitatẽ.neqʒ $m 
q̃litatẽ:qꝛ nibil a pte quátiraris eft cá motꝰ:ſʒ folis impᷣſo⸗ 
nis qð pts ín pipere qð ppter qualítaté nó mouct: deoꝛſuʒ 
nec furfum: fcd mouct ocostum ratione grauitatis: ergo 


Liber 


nullo modo eſt ponere:nec fm quantitatẽ nec ſᷣm dlítate qr 
coꝛpoꝛa volatilia ſequantur motũ elementoꝝ leuia. Ad op 
poĩtũ eft aucoꝛitas yſaac dicẽtis:ꝙ illa ín quibus dominã 
tur ſupꝛema leuiuʒ mouent ſurſum:hocetiamvidet innue 
re Auicẽ.dicẽs qp otto funt elemẽta.ſ.aqua c terra:q̃ faciunt 
ad conftiturionem parti animalium: alia vero ouo faaunt 
ad motũ⁊ gñationẽᷣ ſpirituũ. Nos att oramus ꝙ elementa 
grauia oomíttan£ ín cís quãtũ ad motũ:cuiꝰ ſignũ eft cp re 
mota ala mouent deoeſuʒ ppter dñiũ aq t terre. ad aucto, 
ac dicẽdũ qp dñiũ quãtũ ad motũ oupler €. Quoddã cft 
dominiũ a parte cõſtitutiõis elemẽti dominãtis:de quo di⸗ 
ců eſt. Ra om̃e gð mouet᷑ mouet per dominiũ elemẽti exce 
dentis in ipſo.Eſt aliud dominiũ qð »fiftit in pp:ictate par 
tiũ c (püus: € bocmó dixit vfaac pvolatilía tequimn£ motü 
elemento:um leui: c boc eft verũ &m diſpoſitionẽ c ppoz 
tíoné — cum ipfis elementis leuibus.hñt 
euim ipſa volatilia partes rarasc quive ad motũ c ſpũs 
agitabiles:nec inteligas vnd ꝙ in ipfis ſit onium elemen? 
10:05 quãtũ ad naturale coftitutronezfed folii $m pꝛopoꝛtio 
nem pzop:tetatü Pr ep ponít yfaac. td auctoꝛitatẽ Auicen. 
oicendii qꝙ ea que funt ín cozpozibus anímalít er aquac ter 
ra conftant a dñio: oicimus tfi ꝙ fanguis eft aeree nature: 
t calo: maturalisz ſpũs ignee. Notãdũ tñ qp a iqᷣd ð: ignec 
nature dupliciter. Pumo modo q: babet dñium ignus c ae 
ns: ⁊ boc modo nibiljeftígnee velaeree nature pꝛopter 
p:opzíctates ignis ⁊ aeris. Alio modo 5: alíquid ignec na» 
ture velacrec ppter piopzictates ignis ⁊ acris quas cótra 
rit ex oigeftióe per operatione nature:c boc modo fanguis 
eft aerce nature : t calo: naturalis qꝛ per opertioné nature 
acquírüt quahtate aeris vel naturà. f. calids ⁊ humidã.ſpi⸗ 
ritus ſimiliter naturá acquirit pzopter ſubtilitatẽ ⁊ luddita 
P iud —— — ſunt ignee nature vel — 
irca tertiũ pꝛocedi mó: z qrif d pare aque ſitve 
rio; aq: an infima: an ſumma: an medía; videt qp infimaz 
qꝛ vnũquodq; clementü quãto plus accedít ad (uum fitum 
tanto perfectius eft: cũ ergo ꝓpꝛius fitus aque fit irc deoꝛ 
fum:aqua d magis accedit ad iſtũ ſitũ:erit pfectio: ⁊verioꝛ 
⁊ bec cít infnazergo pare aque infima eft verío:. patet p 
yfaac qꝛ infima grauio: funt pfectioꝛa.Ad oppofitü.illud 
perfectius cft ín genereaque Q3 minus mixtũ eft alteri orm 
nino:fcd media pars cft bmóí: g media pare aque eft 
ctio: ⁊ verioꝛ Sid bocoicendü q media perfectto: eſt. Adra 
tionẽ dicendũ veritas nature elemen in ouobus faluatur 
fc; ín — tiõe ad locum:⁊ boc modo infima verioꝛ cft 
t fic pzocedit ratio.Alio modo qꝛ mínus mírta ⁊ ratiõe fpe 
ciei:⁊ bocmodomedía verío: eft: 6 fimiliter terra medía vc 
río: eft.s£ontrariti tamen oícit Algaʒel dicens:ꝙ terra tree 
babet partcs: terra cófiftens in centro vera terra dicitur. 
Ad bocorcendi ꝙ cum dixit Algazel vera fpeacs terre ín 
centro confifhtznó cft fimile oc aqua z terra, aqua em fe ba 
bctinter terrà z aerem: z ideo mediaverioꝛ:nõ tñ íta eft oe 
tcrra: ena ením pars terre aque cõmiſcet᷑: t ideo non dicit᷑ 
pura; inferioꝛ pus terre cófiftens (n centro vera pars oid 
terre ⁊veram fpeciem terre babens, 
¶ Tirca quartum fic pcedimus: queriturbe dominio nu 
trimenti:t queritur etrünutrimétü in aialibus babeat do⸗ 
miniũ aque ⁊ terre pꝛout accípit ex terrenafcétibus: ⁊ vide 
tur ꝙ fic.oícit pBs c oia anumalía ex illis nutriunt er quib? 
conftantzfed omnía animalia maxime cóftant a oomínio ex 
terra caqua: ánutmmenti ín ipfis coftat ex dominio terre 
taque. Secunda ratio bec eſt:nutrimentũ debet cffe pam̃⸗ 
uum natũ conuerti: vt groſſum ad groſſam macbina cóuer 
tatur:ó babct dominiũ elementozü que funt coꝛpulenta: d 
dominiũ rerre t aque 05 effenutrimenti. d oppofitus. ví 
ta ftat percalíd ⁊ humidũ:g að eft príndpiüvite ocbet cfc 
calidũ t bumídi.bocarit eft nutrimenti: Gnutrimentü oc 
bet effe caia ⁊ humidũ:q̊ 05 habere naturã ígnís ⁊ aerís 
a dominio.Secunda ratio bec eftzaquofüm 7 ficeum terre⸗ 
ftre extinguũt caliditatem: bumídiü vᷣo aereũ eft pabulum 
ignis.caloꝛ $onaturalis affimilatur caloa ignis: ergo ficut 
calo: ígnís ertínguif ab humido aquofo: finnliter calo na 
turalis 3b eodé extinguit᷑:⁊ fic videtur ꝙ nutrimentus de⸗ 


bet babere dñium ignis 7 aeris. Ad hoc dicendũ ꝙ in. nutri 
mento dominal bumidi aquofus c fici terreftre. Ad ratio 
nẽ dicẽkdum q oupler cft oifpofitio in nutriméto . Quedam 
eft diſpoſitio cófntutióis materialis:⁊ boc mó in nutrimen 
to ponimus oomínid terre ⁊ aque.Alia eft oifpofitio foꝛma 
lo: c hec eſt in nutrimẽto pott cóuerfioné; ⁊ bocmodo p:os 
po:tionaliter oícimus ꝙ in mutrimtto cft oomínia aque et 
aeris : acquirit em̃ in ipfop operation& nature: poc ctt per 
tigeftionem: fc; natura cauda ⁊ humida cum er ipfo nutri 
mento fiat fanguis , E ' " 
¶ Xirca quintum pzoccditur boc modo:queriturvtrũ ani 
maua plus nutriantur ex animalibus qᷓ cx alijs: ⁊ videtur 
q'ercanunalib?:q: vnũquodq; maxime nutrit᷑ er ilo cui ma 
xime vicinatur.vnde hõ nó nutrit ex clemenus:q; marime 
oiftat ab cis: ſʒ aĩal prími? eft aiali p planta : &quodübet 
lus pabetnutriri animali dj planta: t fic ex repnlib? ficut 
echo ali ipe pmóipoti?putrif bomo d er plã 
tía. Secunda ratío bec eft: complerío temperata « equalis 
maxime homini oebetur:fs cõplexio téperatio: eft in repris 
libus d ín planta: g nutrimentũ ex reptilibus magis acce⸗ 
dit ad natur coꝛpoꝛis bumani d nutrimẽtũ er planta. s£6» 
trarium tñ videtur cum ílla reptilia corpas bumanü inter 
fidianr. Ad bocoicendü ꝙ coꝛpus humamnũ magís nutritur 
cz plátis. 3d ratíonem dicendũ qp oupler cftviciniras iue 
dam eft confoꝛmitate generis 7 communitatis: ⁊ boc mos 
do dicimus ꝙ magis vicinantur ad ſeinuicẽ reptilia cani? 
mal: cü vtrumq; firanímal : hoc tñ natura facit ad nutri? 
mẽtũ.Alia eftvicinitas in cofo:miítate nature ftm quamvnũ 
atii eſtcõuerti ad alterü ⁊ ecõtrario:⁊ boc modo maioꝛ eft 
vicinitas inter plantas c aial d interreptilia ⁊ bominem, 
¶TScðo queritur vrrá teftudo fit mapime cibus rempera 
tus:⁊ vidctur g fic: quía illa ín quo cócurrüt elementa per 
equalitatem ſunt maxime temperata: f5 reftudo eft bmói fi 
cut oicít yíaac:ó teftudo cft cibus temperatus, Id boc dicẽ 
dü ꝙ equaliras clemétoz tripliciter fit, "$»:imo modo quá 
tum ad cópleríoné:z bocmodo in hoĩe eit equalítas cópleo 
rionte. S£ ít alia quãtũ ad oífpofirioné: itaq funt queda ou 
re ddà molles: ⁊ bocmó ítiteftudine eft equalíras elemen 
2. Alia eſt in motu —— fimile. ín teſtitudine ſiliter 
reperitur ꝙ vua pare teſtitudinis nó mouet᷑ magis d alíaz 
t affimilant pláte ficut tefta: & ſic ptz folutío ad queſita. 
€ De diuerſitate nutrimẽtoꝛũ animaliti bonoꝛũ 
⁊ maloꝛum. Capi.xvxx. 
Juerſitas nutrimẽti oc animalibus boni 
vel mali ect velociter vcl tarde digerendi: 
p [viuidicur. fer modis. Pꝛimus cc natura 
fua. Sccũdus cc etate Certiꝰ er natura cí 
bo:fi ſuoꝛũ z paſcuoꝝ. Quartus cc groffitíc fcu ma 
cic. Quintus eranni tépozibus quale ín quolibet 
hoꝛũ comedat, Sextus cr arríficio apparandozum, 
Zintctamé q'octingulis boz oifpuremus:oc oíffez 
rentijs maris z femine: c neutri 2 caftrati oícamus, 
Mon oubitauerüt pbí quín hoꝛũ mafcul? calidio: z 
ficio: fit : minuſq; vífcofi bumo:ís et ſubtilioꝛis qᷓ 
femína nurríméri. Femina vᷣo cõtrario 3dcoqs om^ 
nis mafculína caro laudabilio: eft ⁊ digeſtibilloꝛ: ni 
fi fola caro capꝛina:q̃ ín feminis melíc: cft qᷓ ín mari 
bus: bocnaturalírer:qà fit qꝛ capꝛina cft naruralí 
ter ſicca. Maſculina auté oim animalíii caro cft fic 
cioꝛ. In capꝛina ergo trib? ec caufis ſiccitas aduna2 
tur. Cina ct fua natura . 21ltera cv ſui ſpecie. crtía 
q: mafculína. deoqs caro fua quafi decrepiti aialís 
eft humida. Femina vᷣo qꝛ naturaliter eſt humidioꝛ: 
tepcratur ſua ſiccitas ſpecialis cii hũiditate fua pꝛo 
pꝛia feminali.⁊ idcirco laudabilioꝛ cit; « ad digeren 
dum 





Dietarum vniuerſalumm. S'o.ltv. 


dam melios. Sed tñ ſi lactẽs mafcuP tucrit. nõ pot 
oicí illaudabilis: pptcr laudabilẽ bumiditatem la^ 
cis femine crgo boꝛuʒ melioꝛes multo funt, Si em̃ 
laus (impla lacrís maſculos bonos facit; multoma⸗ 

is fcmínas« laus lactis: laus femine: tales bonas 












iccura crit. €. Pc vaccis. Cap̃.xxxj. 
Edarguemur ramen ocvaccis dicentes: 
XJ. are femine in bobus melio:es non 


E WI 
E KE. 9 
K. ree 


"u^ 


!fuerüc fais maribus:cũ vaccine naturali 
3- VC e rcr capzinis funt ſiccioꝛes Rñdemꝰ car 
ez A etas tverteceni m iudei 
431 nem vaccinã duriorem in oígeftionc effe 
tardioꝛem: z acríoni nature inobedientioꝛẽ. Cũ er⸗ 
gofemíne omniũ animalia fimiliter fe babeat; c vac 
ce q: femine:in groſſitie: c in oigcftibilirate duplici 
ex caufa erunt male.Maſculi aut quàto plus natu⸗ 
ralí caloꝛe in om̃ibus aĩalibus ín cozpozali fua ſep⸗ 
cic melioꝛes fuat ín digeſtione:tanto plus maſculus 
bos femina crít leaíoztii in bonírare nutrimenti no 
melioꝛ eric: q: bumíditas femine naturaliter ſiccita⸗ 
tem temperat ín fua fpecic. ande ⁊ mafculus bos la 
ctés melio: ⁊ laudabilíoz eft nó lactente: q: humidi⸗ 
tas lactis coplecioné fua tẽperat. Caſtrata vcro aia 
lia inter copleríone funt maris ⁊ femine mediocria 
in fpedic fua tñ. Ideoq; actiões fue ⁊ paſſiones femi 
nis ſunt vicinantes:quia etſi maſculus naſcatur:no⸗ 
biliſſima t̃ mẽbꝛa d naturalis caloꝛis funt fundamẽ 
ta:amiſit:et inde caloꝛ deficit: et complexio fua atqs 
actio femine appꝛopꝛiauit: q mín? calefacit maſculꝰ 
plas feminis:tardius maribus:velocius feminis ot 
erirur Sanguis aũt qué generat: melioꝛ eft qu£ 
femíne:pcio: qp quem mafcalí: niti tñ in capꝛis ficut 
diri. £aftrara aür minoꝛis funr in mafculis nutrimẽ 
t: z feminis minoꝛis bonitatis. ¶ /Expletis atr oif 
ferentije mariũ ⁊ fc, infuper ⁊ neutroz : redeamus 
ad ꝓmiſſa:⁊ íncípíamus a complceionc naruraliter 
antiquío:e. Aialiũ ergo trípler cft coplecio, tur citi 
mediocris i bumiditate ⁊ ficcítatezz becouple cft, 
frígida ſicut lactentiũ capꝛeoloꝝ carníti eft:  calída 
ficut agno aialíum:aut cft cuí ſiccitas ofarur: quc 
icerum ouplícirer diuiditur: vcl enim calída ficut 
verus pecozína: vl frigida ficut iuuenis capꝛina:aut 
eft cui dñatur bumídiras. terum dupliciter diuidit 
aut calida ficut agnina annalis:aut frigida ficut poz 
cina. óco:dát aüt antíquí qp mulla animalia ambu 
labílía ⁊ humani co:pis nutritiua poꝛcinis ſunt fri⸗ 
gidioꝛa.Que aũt aĩaliũ inter humida ⁊ ſicca medio 
cria funt ín velocitate digerẽdi: z bonitate nutrimẽ 
ti: multo melioꝛa funr ceteris:maxime fi iuuencula 
fuerint uó vetera neqs lactérü. vetera ctii funt ficca 
X maca:⁊ caro eis cit duriſſima. Z'actétia bumida 
fant ad digerendũ duraviſcoſa:⁊ groſſi pblegmaris 
— : hifi cũ naturaliter aĩalia fint ſicciſſima: 
vina ct bouina. Hec em̃ in vicinitate lactis 
vcl laudabílis fant humiditatis: qꝛ fua tẽperat᷑ tica 
tas:q; quecũq; ſunt ticciffima naturalt:peſſi 







i merde — fan 
d i 1 ci in lacte ſint:vel in vicinitare lactis 
: €oq5 cap:ina vel bouina lactentía: et tuuenculís 
— funt laudabilíoza: q: natura fua ſicca⁊ iu 
uccula erit ouply groſſa « ficca: melãcholici ſangui 


nis genératiua, oi tamen frigida fint animalia: fi/ 
ex capꝛina:⁊ bouina:in coꝛruptione crunt minors. 
Siccuas enim calo:í iuncta incendit: ct velociter 
ocficcat cito in coꝛruptionem muranda., Natura⸗ 
liter ín carnibus funt mollia tenera in ſtomacho⁊ 
inteftinis cito deſcẽdetia.⁊ idco viſcoſi polegmaris 
pꝓpꝛia Si tñ calidioza funt anímalía ficur iuuencula 
pecoꝛina frigidioꝛibus ſicut poꝛcinis funt melioꝛa: 
quia poꝛcina ceteris animalibus minus funt calida 
et bumidioꝛa.vnde omfacino olco antiqui aſſinu⸗ 
lauerant in frigiditate. Ideoq; funt groſſa: ad dige 
rcudum dura: ⁊ ad penctranaũ venas tarda.Odul⸗ 
tam emi bu, neceffe cft penetrare:caloꝛem adiuuat. 
CSinautem: opoxtet vt coagulct; ⁊ ad digcrendum 
Cvel penerrandum) induret. . 
¶ 9oftá affignaitoinerfitatem aialíum oomefticozum 
« filiatico:um c nature ipfo: 3n bac parte agit diuerſita 
tem nutrimentiipozum róne códirionü in ipo accidetiuum: 
wot laudabiltaté vel ilaudabiutatẽ acquirit, Siuifio, 
inidif aũt hecpars in ouas partes. 3n quarum pzima 
affignat conditiones I quas p:ocedit oíuerfiras nutrime 
tim animalibus. 3n fcamda.fin hac:Ante t P oe fingulis 
borum oifputem?.oetermínat oe nutríméti oiuerfirate Pm 
fingulas illarü conditionũ. Pꝛima pare ino diuidikt᷑. Scðda 
aüroiuidítur ín ſex $m numeri illarũ cõditionũ. 3n pꝛima 
ígitur affignat diuerũtatẽ nutrimẽti atalium a parte cõple⸗ 
rionis. 3n fcóa.f.in hac. Diuerũtas nutrimenti ex etate ⁊c. 
affignaroiuerfitaté cius a parte etatis. 3n tertia.f. in bacz 
Viuerfitates in alalí nutrimentis tam o; rim?c. aflignat 
eius ouerfiraté a parte nutrimẽti quo animalia nutriunt, 
^n quarta.f.in bac: Diuerſitas animalium in macilenda ⁊ 
erafficie «c.affignat eius oiuerfitatem a parte habitudinis 
in maae ⁊ pinguedinc confiftenris. 3n quinta.fin pac Di 
uerfitates nutrictiũ aialiu oigmus er tempozbus annm cC, 
affignat eis diuerſitatẽ a. parte tépoz anni, In ſexta.ſ.in 
bac: Diuerũtates nutrientium animali arrificialirer funt 
tree cé affignat eius oiuerfitatema parte arnfiaalis appa 
ratus. Duc at ptes pꝛime cü pꝛimã parte capituli fpectár 
ad pꝛeſenteʒ ſpeculationẽ. Sunt igitur in pzefenti lecnone 
partes tres. 3n quar pꝛima diuerſas cõditiones nutrimẽ 
tí aĩaliũ affignat. 3n ſecũda oc ei? oíucrfitate róne comple 
ponis pfequi£. In rertia eius diuerſitatẽ róne etatis af» 
fignat.sSingulara aüt parti diuiſionẽ 7 erpofirion£ diui⸗ 
fim pfequiítur. ([ Xirca prꝛimã partẽ dicit ꝙ nutrimentum 
er animalibus acceptum m bonitate ⁊ malicia ſex diuerſat 
modis. Pꝛimꝰ eft er natura.ſcðus er etate.tertiꝰex paſcuis 
quartus er humiditate.quintus er anni rempozibus, fert? 
er artificio. In fca. f.i bac; slate tm d oe fingulis boz oífpu 
temus tC.agit oc diuerſitate aialium róne cóplerióis. Sed 
quía complerio in animalibus ofuerfatur penes diſcretionẽ 
ferus:ideo agit oe animalium oí(uerfitate a parte diſcretio⸗ 
i9 ſexus. Aiuiſio. Diuiditur aütbec pars ouas parres 
In quarum pꝛima affignat ofuerfitate nutrimẽti er aialíb? 
aparte diſcretionis fexus, In fecunda eíus affignat otuer? 
firatem a parte cõplexionis. Pꝛima aũt pare oiuiditur ín 
duas. In quarü pꝛima affignat oinerfirarem nutrimenti ex 
animalib?a parte fepus mafculiniz femini. 3n ſcða aſſignat 
eius diuerſitatẽ a parte ferus nutrientis:ficut in caftraris 
Secunda pare p:íncipalís oiuidit in duas. In quarum pꝛi 
ma affignat diuerſitatem complerionís m animalibus. "3n 
fccunda affignat o(uerfitate nutrimenti er aĩalibus a parre 
bífferétiarü complerionis. €unt igitur ín pñti lectione par 
tcs Quattuo: 3n quarũ pꝛima affignat otuerfitarem nutri» 
mẽti ex aĩalibꝰ a parte mafculini ſexus ⁊ feminini. 3n ſcðõa 
ſcz in bac:Caſtrata vero aĩalia cc.affignat diuerũtatẽ eius 
a partc ſexus nutrientis In tertia.ſan bac:Expletis aute; 
diſferentijs mariti ⁊c̃. aſſignat diuerſitatem cõplexionis irr 
— ———— quarta.ſ. n hac:Que aũtæĩalium ínter bas 
mida ⁊ ficca ſunt mediocria ⁊c.aſſignat diuerſtatem nutri⸗ 


Liber 


menti ex animalibus a parte differentiarum cõplexionis. 
¶ Euca pꝛimã patem ieptem funt particule. Pimo ppo 
ticintennonem dicens:ꝙ ante cõplexionem dieccdum eit oe 
feru. Sco tágit naturá carmi mafculoz 4 feminarũ:dicẽs 
ꝙ iftetunt magis ſubtiles 7 minus vífcofe: ille ait magie, 
Zertio rágit diuerſitatẽ nutriméti ex vtriſq; dicẽs:ꝙ maſcu 
line funt laudabilioꝛes feminnis.Quarto excipit capꝛinã 
quein ſexu fcmnino melioꝛ eft ⁊ moliio::co ꝙ maſculina rõ 
ne fpcaei ferus cóplerióe ſiccioꝛ eft ⁊ durioꝛ.Quinto dicit 
cp caper lactẽs bomtaté bs ppter eraté c ppter lac:ſed femi 
63 lactẽs melioz:cum eri ez lacte ꝓcedat bonítas in maſcu⸗ 
lo:multomagis i femína ꝓcedit. Sexto remouet oubitarto 
né circa ea Q oicra funt. lam cü femine in capꝛis melioꝛes 
fint ppter tẽperamentũ ficcitatis a parte ſexus: fitr vide 
(in oobus femine ſint melioꝛes:cũ boues fint naturaliter 
ſicce. Soluit ait dicẽs:ꝙ caro bouma ett ficca ⁊ ouraz indi» 
Scíhbilis : femine aüt ppter ouas cás funt male. « pptr 
malicía fp& ⁊ ſexꝰ. IRà caloꝛ ipaz oebilis nó eft pores carne 
ípaz tubniíare ⁊ ocpurare: f5 in maſculis accidit 2:ium p» 
prer ↄfoꝛtationẽ caiozis : idco matculos femina cft lcuioꝛ 
nó tfi cius nu-rimerü eſt magis laudabile: q; in femina mol 
lio: eft caro.vade c v:tulus lacteng ppter etate  laccft me 
lio: Sũma aürinténonis pcc eftzfemina in bobus laudabi 
lío: eft rone ſexus « rempcraméti ſiccitatis t ouricier: mas 
fculus autem propter confoztationcm coiozís 7; cui. tem 
carnis. s£rca fecundam partem agit oc carnibus caſtrato⸗ 
rum.tría aüt íntendit. Primo dicit: ꝙ caftraca funt meaia 
itcr mafculína ⁊ femimna:⁊ hñt vᷣtutẽ feminis vicinatẽ.Se 
cũ :o reddit caufam Durus que eft ablatio teſticuloꝝ:qui to 
ti coꝛpoꝛi caloꝛẽ peftant. Zertío oicit: (anguis cz tlle gña 
tus:melioꝛ eft p ez feminis güatus: pcío: eft p ec mafculis 
4 idco tenent mediü: vt melioza fint femínís:pcio:a aüt ma. 
ſculis. Lirca tertiam parte talẽ cõplexionis oütindionem 
aſſ gnat. Quedã eft cópleno mediꝛ inter ſiccã ⁊ bumidam 
quedã extrema.media q̃dã declinat ad frigidã:ſicut i hedo 
quedã ad calidã ſicut in agao. Æxtrema queda eft ſicca:que 
dam bumida. ficca quedã declinat ad frigidá ſicut in — 
quedã ad calidã ficut in ariete veteri. bumída quedã ad fri» 
gidã declinat:ſicut ín poco: quedã ad calidá: ficut ín agno 
annaii. fed inter oia comeftibilia poꝛcus eft frígidio:, fcire 
ca tertiá parte affignat oiuerfitatem nutrimẽtiex afalibus 
a partc complerionís ipo:um.iDec ar pare duas continet 
particulas. Pꝛimo em aſſignat ofuerfitatem nutrimẽti ex 
aĩalibus a parte cõplexionis medic dicens: ꝙ aĩalia calide 
cõplexiõis laudabilis fast nutrimẽti:⁊ maxime cii funt eta 
tis medie: q: in pzíma etate multũ abüdat bum:ditas: nifi 
in alalíbus ficcis:que ín bac etate pꝛeualent:⁊ aii funt groſ⸗ 
faín maioꝛi erate multü fant ficca. Scðo oat diuerſitatẽ nu» 
trimenti róne cópleríonis fice ad frigidã declinãtis: dicẽs 
qp aĩalia illius coplerionís tardius co:rüpütur:q: frigiad c 
ficum a coꝛruptiõe pzeferuatzfed calidum ad ipam monet 
fCirca quartam parté piímo oat nutrimẽti diuerſitatem a 
parte bumide cóplerionis dicens:ꝙ aialia pui? cóplerionis 
caracs babet teiteras:dto oígeftibiles ⁊ penetrabiles.Se⸗ 
«undo oat eius diuerſitatẽ rone cóplerionie bumide ad ca» 
udã diclinãtis dicẽs:ꝙ aĩalia buius cóplerionis funt melio» 
fa alija:ficut patet ín pccoze cuius caro calida eft tz bumida. 
f5 po:dna cft frigida ⁊ humida oino filie oe facili penctrabí 
lis t tarde coagulatíonis. C im aüt cóplerionü oífferétias 
affigaat:fs (ntricate:fs cr oíctis iparü otuerfitas pts. (L^ 1r 
ca partẽ iſtã tría q̃rũtur. ꝓPꝛimũ eft ocoíuerfitate ataliá ro 
ne ferus. Scðm eft oe bonitate aĩaliũ róne ferus, Tertium 
eſt de oíuerficate animaliam a partc cõplexionis. 
¶ Tirca pꝛimũ pcedif boc mode: qri£ vtri carnes mafeu 
lozum naturaliter fint melioꝛes:⁊ vide£ ꝙ ſic:qñcũq; em m 
aíalibus calo: naturalis foꝛtioꝛ eſt vtfuperfluitates expel⸗ 
lat:carnes efficitur mundíozes t melioꝛes: ⁊ etía fanguís 


ín illis gñatꝰ melio: eft: fed ín atalib? maſculini ſexus caloz - 


naturalis oepurás fo:tis €: ⁊ Dumiditates mũdioꝛes:⁊ lau 
dabilioꝛes redduntur: á carnce ín aĩalibus maſculini ſcxus 
melioꝛes func. Secüdaratio bec eſt:dicityſaac ꝙ aialia que 
ſunt nature humide generant fanguine aquoſum ⁊ putri» 


factibllẽ ⁊ illaudabilẽ multã humiditatẽ ⁊ molliciem 
fed carnes feminarũ fuat hmõi:g̊ ſanguinẽ aquoſum gene⸗ 
rant: ergo carne maſculoꝝ funr melioꝛes. Ad oppoſitum 
q̃cũq; aialía funt ſicce nature: t dure copofinóis indigent 
téperaméto ín cóplerione ⁊ cópofitione:fcd aĩalia maſculi⸗ 
ni feug funt omoi: gcarnes illoz aialíü melioꝛes funt in il 
lo fecu in quo moliiozes (unt 7 humidioꝛes:⁊ ſubtilis copo 
ſitionis:ſʒ poc eft in feminis:crgo carnes feminarü tnollio⸗ 
res ſunt. Ad hoc dicẽdũ:ꝙ melio:cs funt carnes maſculoꝛũ 
aaliũ d feminarũ. Ad ronem in ðiũ dicẽdũ: oupler eft 
cõpiexio.ſ.naturalis ⁊ accidẽtalis. Naturalis eft ila:quam 
ps aial oc fuí natura. ficcidéralis cft illa quá cõtrabit aial er 
etate vel feu. Dicimus igif «p aĩalia rõne coplerionis que 
Ocbetur fcpaí cames babet meliores mafcul dj femine; los 
quédo tñ oc naturali compleríone: oícim? ꝙ qfiqp por efie 
peioꝛ:qñq; melioz, In caro mafculi peto: € q? femine quam 
tum 3d naturale cópleríoné. ¶ Scðo querit. circa bocoe 
vacca: querit vtrü bos ín feminino fcru fit laudabilioꝛie 
nutriméd d in maſculino: ⁊ vide ꝙ fic: qm aĩalia ficca frr 
naturalé cópterioné índígét puimectarióc carnis ⁊ mollicie 
f$ vacca « ft aial frigidà c ñccũ naturaliterzergo indiget lu: 
mectatióe carnis c mollicic:fed boc ett ín femina:ergo caro 
vacce melío: d» bouis. Scda rõ bec eft:fifitudo eſt inter ſexũ 
t ctatépfo:mé:fep?er femininꝰaſſimilat᷑ etati puericie ct 
teneritas vtroq; acquiraf ín carnc.matculin?crf ferus etat 
iuuẽtutis affimilaf:fed bos in iuuẽtute eft laudabilis nutri 
métí:ó fiticer boo ín ſexu cófili ifti ctati erít bon?:fed bíe cfl 
feg?femne?:ó in ſexu femíneo melio: eft.Zld oppofitü ẽ qc 
dicit yfacc: q: mafcul: ſunt laudabilio:ís nutrimez d femí 
ne excepta capza. Ad bh dicẽdũ qp bos laudabiliozís eft nutr 
meti d femína: €cá eft bec: qz inter ofa aialía ín fpecie bui? 
atalis maio: fupfluitas acgregat :ficut dicit SRaf.c in mas 
fculo fupriuitates iftc cófumürur ppter fo:tiruciné calo:is 
⁊ ideo carnes remanér müde, 3n fcinína $o cũ nó fir calo; 
fo:tís et ſuꝑfluitas abüdet c plua dj in maſc.lo:ſuꝑfuitas 
remanetzideo feminarum carnce nó fant ita Lore ficut mà 
ſculoꝝ.Ad rõnem in 3:ium dicendũ q in carne bouina ouc 
funt cófideranda. "3»:imü eft oífpofitio cóplerionis t có; o. 
ſitionis. Secũdũ cit carnis mũdiſicatio. Dicimꝰ igit. q fe 
mine nó ſunt mũdioꝛes:ĩmo indigent maiíozi müdificat;óe, 
Ad fecüdi dicẽdũ ꝙ non eft fimile oc ſexu ⁊ ctate:qꝛ pzinia 
etae nó cft cauta habẽdi plur.s fuperfluítates: nec ctiã b: 
imo eft caufa müdiciei camíum: ideo aĩalia wm pꝛima etat: 
funt laudabilis nutrímeti. fegus vero ĩmundiciã inducit ir 
carnibus: ideo nó eft fimile. ¶ Tertio queritur drca po: 
quare vacce funt laudabiliozce ín quibufdam regionib? fi 
cut in hiſpania d bos. Ad boc dicencum ꝙ boccft ppte: 
0135 caulas, Pꝛima c pꝛincipalis eft diuerſitas regioni: 
q̃dã em regiones declinant ad caliditate £ humicitatẽ: à 
dá vero oino ad ficciraté. 3n regionib? g bumidis cames 
imafculo müdificárur pprer téperamétü regionis 7 ppt 
paſcua:⁊ ideo cames vituliin talibꝰregionibus funt laud: 
bilis nutrimenti ⁊ boni. In ficis vcro ⁊ calidie regtonibu: 
valde funt ficce cames 4 oure ꝓpter ficcitarem regionis: 
ídco carnes bouis in talí regione non (unt laudabiles. 91i. 
caufa pót effe labo: ín vna terra magis dp ín alia: ⁊ ideo e 
laboꝛe ficcítaté acquirüt. ¶ Quarto querit circa pec quan 
cü vacca fit frigide ⁊ ficce cõplexionis ficut cap:a: quare fe 
pu$ acqᷣrit bonitatẽ ín capza: in vacca o nõ. £c boc dicẽdi 
ꝙ viffert cóplerio t vacca: 7 ín capza. £arc em cap:e pecca 
i multa ficarate tnon multa füptluirate; cuius ſignũ eft:q 
lac eius optimum eftzcum per femineum ferum bumidita: 
acdra£: manifeftü cft ꝙ i capza ferus femíneus boniraté a 
quint: vacca fo In ſiccitate nó multum peccat:ĩmo iila can 
mult bumida eft: t bec peccat ín fupfluitare:cuiug fignu 
eft lac eius nó multum eft bonü: fed fezue bumidiraren 
índucít:qua nó índíget caro vacce.⁊ ídeo nullá acquirit bo 
nítaté fecus i vacca. ¶ Quinto querif arca boc:oicit vſaa 
q cames i femineo fezu funt humidioꝛes « moliioꝛes:erg 
caro poꝛcina im femí, feru crit mollio: t tenerio: t bumidio 
&p caro poꝛcina ín fecu maftulino. 8d bocoicend: y boccf 
Pm viam accidens, CIndc dicimus ꝙ fi in cade ctatc cópar 


Dietarum vniuerſalium. 


tur femineus fexus ad fecum: in maſculino durioꝛ eſt caro 
maículi femine:ſed poft conceptionem 2:íum eſt: qꝛ tunc 
caro poxcí cfficituroura c ficca; iuxta iuud pbi in lidꝛo de 
aialibus: q9 aial maxime macrefcit ⁊ ourat multi. c caẽ 
q: pꝛimo aii conceptione babebat carnes molles c oc facili 
cliquabiles: poft conceptione vero tota bumiditas diſſol⸗ 
ui£ c remanet oura, Scᷣa caufa cft:multiplicatio filioꝛum. 
po:xd em̃ multotiens octo vel plurcs filios creãt:⁊ ita nu» 
triméti quod 05 cóucrti ad büiditatt ⁊ fubam coꝛpoꝛis mit 
titur ad fetü nutriédum:c íta nó remanet nifi cutis q̃ coꝛru 
a£ €[ Sexto querit circa boc quare aĩalia bꝛuta fetent cũ 
fint in coitu; quare boc marime accidit in capzo Aid bocre 
fpodet &uic£.q feto: accidit in coitu.qꝛ humoꝛes cõmoue⸗ 
tur in co:poze c fit agitatio illoꝝ bumoz. In coitu vᷣo non 
cuacuat nifi puritas bumoz:que cedit in ſperma:⁊ ideo ci 
buo: cuctet fetet: ficut pts i fterquilinio: cà eft ín quiete 
nó fetet:cũ aüt euẽtat cómoust ⁊ fetet.Siłr ẽ de humoꝛibꝰ 
cum p coitum agitent᷑:⁊ boc marime ín capꝛo accidit. habet 
em fanguíné multü acuti: quafi putrefactũ: tín coitu agi» 
tatur ⁊ cómouct ille bumo: quaft putrefactus. 
¶ Zurca ſecũdũ ꝓcedit boc modo : querit vtrũ ail caftra 
tum fit laudabilius nó caftrato: t víde£ ꝙ nó: aialía emma 
fculini ferus laudabilis funt nutrimẽti: ergo aial feminí fe» 
rus: relínqui£ ergo ꝙ caro aialís non caftrati melio; eft p 
caſtrati.Secũda ratio bec € calo: naturalís regit humoꝛes 
coꝛpoꝛis:⁊ carnes müdificar: ⁊ oepurat fuptluitates: ergo 
ablato fũdamẽto caloꝛis naturalis minime fit depuratio ſu 
perftuitacis:fed ín caftratís fundamẽtũ calozis remouetur 
remotis tefticulis qui funt fandamentü eiuſdẽ: ergo in ca2 
ftratísnon põt efic tanta mundificar:o fupfluitaris quãta 
eſt in nó caftratis : G carnes nó caftratoz meliozes funt. zd 
oppofitü eft qð vídemus cóirer. 8d boc oícedü ꝙ anímalía 
nó caftrata mcliozís funt nutrimẽti epcepto capzo. zld rone 
ín Zꝛiũ dicẽdũ qp in aĩali quocũq; funt tria. fepe: cras: ⁊ có 
plerío,a parte ctatis ⁊ ferus caro ín mafculis melioꝛ eft: qz 
calídio: reddit :a parte vcro ctatis acddit vt complerio me 
lioze£:ficut patet in leuibꝰ aialibus d hñt cames müdío:es 
fi caſtrata fuerint humiditas in coꝛpoꝛe retinct ⁊ non eritz 
«ídeo caro mollioꝛ. 
«T ira certium peedif boc modo:querif quareín gene» 
re aiali: boc cft qp oia aĩalia bꝛuta eiuſdẽ cóplerionis iudi 
can£:ín gne boim nó f5 varia; videt em̃ Suü:oiar Auicẽ. ꝙ 
impoftibile eft ouo mdiuidua ín vna picrali copleríoe aſſo⸗ 
cíari:fcd ficut eft cóplerio in boie:fitr in bꝛutis:ergo ſi ín ge 
nerc hominũ cópleriovariatur:fitr in genere bꝛutoꝝ.Scðda 
rõ beceft: ficut variat cõplexio bomínis penes regiones et 
nutrímétii:ci code modo bꝛuta nutriũtur ficit botes: víde 
tur qp ficut in bobus cft oiuerfitas cóplerioni: cp fitt fit in 
aialibus b:utis. 8d oppofitus eft illud 39 fit coíter. id boc 
bícüt quidà: wq» ficut eft varíatio cóplerionis ín boie: fitr ín 
bꝛutis: (5 medic? cá affignarín genere boim ⁊ nó m bꝛutis: 
qm̃ fua intentio cft pꝛincipatr arca coꝛpus bumanü: ⁊ non 
arca alioꝝ aĩaliũ. Hos t oiamus ꝙ nó cft tára diuerſitas 
cópleríonis im aialib?ficut ín bomine:⁊ cá eft:q: bomo mol 
lío:ís cópofitióis cft: ⁊ ideo babet carne magis agitabilem 
alia vo aĩalia refpecru bois bnt cames ouras 7 min? agíta 
biles. itr in boĩe magis faluat filitudo fpeciet: ín altjs vᷣo 
nó falua£ íta ſpecies:ſed cõplexio. Unde ín hoĩe ſititudo cõ 
pleríóis variat:fpés vᷣo manet fixa. ¶ Scðo q̃rit circa hoc: 
Qre boe c aialía melãcholica ficut bos ⁊ ceruus ⁊ hmõi fi in 
oomo ín fenectute nutriũtur cfficiütur cares tenere ⁊ pino 
gues.Ad hoc dicendũ ꝙ ín care bouís funt ouo.f.fuba car 
ni8 € humiditas cõtenta:vnde boccft ꝓpꝛiũ bouís ꝙ caro 

cius fitoura fine fuba'z etíam ficca.bs H pos mulrum la 
Fo: pumiditae tñ ipius bouis fübtilis eft. vñ aqua eius eft 

— dicit cõiter:cũ humiditas bona fübnlísaque có 
at: caro vero ecõtrario fe babet: ín ſenectute tota illa 
Armi perit: tũc fiín domo nutriat᷑ cũ pozos babeat 
on —— recuperabírur: vnde tota caro tenera 

:t fic patet ſolutio ad quefira. 
De diuerſitate nutrientium.Cap̃.xxxij. 
Lectio.xxxv. 


Fo.lxvj. 


qa ucrfitas nutrientiũ ec etate eſt quadru 
e plex.ſunt em paruiſſiua ficur natiuitati v1 
MI ALcina:vcl a natiuitate remota ti adbuc are 
- S fcentia: ficut. anímalía vcl inucncula tam 
cõpleta vel oecrepita. lactentium cames funt bumi 
dioꝛes ⁊ ioa ftomacbo lubꝛicioꝛes:veterũ folubilioz 
rca fanguine phlegmaticũ z mulras fupcrflutrares 
generantes:niñ fiece für naturaliter ficut. bouir.e e 
capꝛine:quoꝛum nutrimenta ceteris funt laudabilio 
ra: macime bonum lac fugenria . Inde. Bał. que 
animalium funt lacrentia: z bono lacre nutrita: lau⸗ 
dabilía faciunt nutrimenta.Oithiſeus arbenicfis. 
bedulína c vírulina cum laudabili lacre nurrira: car 
rcs babéclaudabilio:cs ⁊ ſapoꝛoſioꝛes:diutius aũt 
lactentiũ carnes in ſapoꝛoſitate:digeſtione ſunt me⸗ 
lioꝛes: heduline tamẽ omnibus laudabilioꝛes quas 
dirimus. vnde ⁊ fanguis quem generãt: ſubtilioꝛ eft 
⁊ nutribilioꝛ ⁊ omnibus bomíntbus cõueniẽtioꝛ ma 
rime cuadentíbus ab egritudine. Aitule non ſimili⸗ 
ter.d ei fanguine gencrant groſſioꝛem faciunt: qz 
boues groſſioꝛes:⁊ durioꝛes funt naruralitcr.C.náe 
virulíne carnes:etſi finr laudabiles:non rfi cõucniũt 
exeunríbus egritudines:cum mẽbꝛa cozum in gr0ffo 
cibo digerẽdo deficiunt. Si autem lactẽtia naturali 
ter (unt hũidioꝛa:ſunt peſſima:qꝛ bumidiras natura 
lis ⁊ humiditas etatis i eodẽ fe colligũt:⁊ in&eftüt 
groſſa ⁊ viſcoſa ad digerendum dura:coꝛruptum nu 
trímenrü facientia. ¶ Humide autem cõplexiones 
pblegmaricos generant humoꝛes c. groffos : ⁊ ſoli⸗ 
dos fumofos et cozruptos. inde lactenria pcꝛcina 
eragnína funt peffima: fed plus poꝛcina ec natura⸗ 
lís caloꝛis paruitate:⁊ vifcotitaris 7 humiditatis do 
minetione:⁊ idcirco cauenda. 3nde michiſeus atbe 
nienſis. poꝛcina nullam bonitatem habẽt nutrimẽ 
ti:marinie ft (inr lactentia.Hippo.lactentia poꝛcina 
dura ⁊ ad digerendum groſſa porius dp iuuencula. 
Hec em̃ animalia naturaliter venas babent ſtrictiſ⸗ 
ſimas:ſanguinem paruiſſimũ:pinguedinem multam 
ergo lactentibus pbhlegma dominatur.⁊ ideo nimiũ 
caueant᷑: nifi ci neceſſitate cogant᷑ comedẽtes ca: f 
calidas ⁊ ſiccas hñt cõplexiones bñ foꝛtesexiſtẽtes 
⁊ laboꝛantes frequẽter:bene frequẽtãt cas. 3n cra 
tc fcciida.tadbuc creſcentia minoꝛis funr humidita⸗ 
tis ⁊ viſcoſitats qp lactentía: quía a vulua matris ct 
lacre funr remota:vnde funt ouríoza: min?fuperflra 
7 nutrimẽto remperata:ad digerẽdũ velocia:ad nu⸗ 
triẽdũ dura:ad diſſoluẽdũ a mẽbꝛis dura:maxime ft 
aialía vniuerſaliter fint humida ficut pozcina:q: nu^ 
trimẽta fua inter hũiditatẽ ⁊ ſiccitatẽ funr tẽperata: 






cii fue cópleríois humiditatẽ ſiccitas tẽperet etatis: 


⁊ io nó iuuenibꝰ:neq; foꝛtibꝰnõ laboꝛioſis⁊ nõ ccr 
citãtibꝰĩcõuenibilis. Inde mithiſeꝰ Cõueniẽtioꝛes 
poꝛcine ⁊ pecoꝛine carnes atq; laudabilioꝛes ſunt 
er quo alacte fepara func quoaduſq; ꝑueniãt ad nu 
bẽdũ aĩalia. ¶ Si autẽ aĩalia naturaliter tint ſicca 
carne funt durioꝛa:⁊ ad digerẽdũ tardioꝛa: q: ín eis 
augetur ſiccitas. Ideoq; bouina cr capꝛina in bac 
erate funr illaudabilia. 3n etate vero tertia.iiuuen⸗ 
cula:ficciras dñatur nimia. Ideoq; cames durioꝛes 
1t] 


Liber 


groſſiores:ad digerndum tardioꝛes:ſed tn in ſtoma 
cho t epate benc digeſta: nutrimẽta dant foꝛtioꝛa c 
multa ⁊ ſuperfluitatibꝰ müdificata: a mẽbꝛis tarde 
diſſoluẽda cc paruitate fue humiditatis c viſcoſita 
tia. 3ndc fi atalia naturaliter ſunt humidioꝛa: bene 
oigeretiti func nutritiua:ſicut iuuenũ exercitantium 
JIdcoq; carnes poꝛcine ⁊ pecoꝛine iuuẽcule:etſi hñi⸗ 
ditates fint groſſe: bene tñ digeſte: laudabiles ín mé 
b:ox cófo:atione ⁊ in duratione: plus d ín regẽda 
fanitate. Si att aĩalia naturaliter fint ſicca:nutrimẽ 
ra fua funt peſſimacx üccitare ouplíci fua, Juuẽcula 
ergo capiina bouina funt peſſima:carne dura: Loíae 
ftionc tarda:digeſta groſſum generãt fanguine ⁊ me 
lãcholicũ. 3n etate q̊fta.i.decrepita oĩa aĩalia dupli 
a oe cã ſunt peffima, Cina qꝛ caloꝛis naturalis extin 
ctioni ſunt ppinqua.Altera q: ceteris carnibus funt 
ſiccioꝛa cc humiditate fua vicinius finienda. vii ad 
digerẽdũ duriſſima:qꝛ carne funt ncruofaz fere nop 
digeſta. marímc fi aũlia naturaliter tint ficca ; ficut 
bouina c capꝛina: d dupliciter peſſima funt: ec natu 
rali ſiccitate ⁊ etate fua. vii /Dat. Zac aĩaliũ natura 
liter ticca funtzparuoz carnea funt melioꝛes c nutri 
méto laudabiliozes erunt.Que $o bumidioza (icut 
poꝛcina ⁊ pecoꝛina:quãto perfectiozaz tãto melioꝛa. 
Irẽ Bab. d macime funt annoſa: mẽbꝛis funt ſiccio⸗ 
rà ⁊ addigerẽdũ durioꝛa. Quãto minoꝛa tanto mẽ⸗ 
bꝛis funt tenuioꝛa:⁊ ad digerẽdũ funt velociosa. Sot 
vero lacrentía erüt pplegmatica.maxime ti naturali 
ter fint bumida. 3áco ota aĩalia volatilia vel ambuz 
labilia dũ funt crefcentia:carne funt laudabilioza:ip 
q̃ furit íam declinata Media inter becouo extrema 
laudabilía funt; vel illaudabilia fim extremũ ad q3 
magis funt pendentia, 
¶ T Poſt diuerſitatẽ nutrimẽti ex aĩalibꝰ a parte ↄplexiõis 
agit de clus diuerſitate a parte ctatis. Diuiſio.Hec aurem 
pars diuicit᷑ in duas. 3n quarü pꝛima diſtinctionẽ etatũ aſ⸗ 
figaaríin aĩalibus. In icða.ſ.in pac: Lactẽtiũ carnes bumi⸗ 
dioꝛes funr ⁊c̃.aſſignat diuerſttatẽ nutrimẽti ĩ aĩalibꝰa pre 
omniũ etatum. Pꝛima autem non diuiditur.Secunda au 
tem diuiditur in quattuo: fm numcrum quattuo: eratum 
día quarum pꝛima affignat ofuerfitare nutrimenti noui» 
ter genite tatis, 3n fcóa. C i hac: In etate foa. t. adbuc cre 
ſcentia maiozis funt bumiditatis cc. parre adoleſcẽtie. 3n 
tertia. f.i hac: In etate tertia.i.iuuẽcula ficatas nimia dnat 
«C. parte iuuctutis. In quarta. f.i bac; In etate quarta 
L.oecrepita 7C. parte ſenectutis.⁊ fic funt qnas ptes ín psc 
fentitectione ¶ Circa pꝛimã parte oiftinguit crates quat 
tuoꝛ.ſunt efi quedã aĩalia in prima etate.quedá i adolefcez 
tía,quedà in iuuentute c (tatu, quedà iu fenectute cfenio, 
&irca ſcõam parte ſeptẽ intẽdit. Pꝛimo dicit qp atalía lacte 
tia multã babet humiditatẽ ⁊ liquiditatẽ.Scðo excipit aĩa⸗ 
lia ſicca:q̃ ĩ bac etate ppter lacſunt laudabilia:⁊ introducit 
iDaL dicẽtẽ aĩalia lacte nutrita benc eſſe laudãda. Jdẽ autẽ 
dicit mithiſeꝰ oc hedis.Quarto dicit de hedis ꝙ ibacerate 
multũ ſunt laudabiles ⁊ cae advitulinas ↄparat.nã be ſub 
tilẽ:ille groſſam ſanguinẽ generãt.Quintð dicit ꝙ cũ q̃dã 
lactẽtiũ fint bumida, T ficca: cà iam oc ſiccis dictũ fit; oí 
cit oe humidis cp grofía funt: t vífcofum senerát fanguine 
ficut ĩ poꝛcellis patet.Sexto cófirmatintétione p mithiſeũ 
tp Hippo.Septimo oſtẽdit quib? cõpetãt dicẽs:ꝙ haben 
tibus calídas ⁊ ſiccas cõplexiones: tererditantibus, f£irca 
tertiã partem aſſignãs diuerſitatẽ nutrimenti exaĩalibus a 
parte eratis ſecunde quattuoꝛ íntedit. Pꝛimo dicit qp ín ta 
lí etate aĩalia funt temperate pumiditatie nutrimeti lauda 


bilis. Scðo d bocaialibus bumidis marine cõpetit:qꝛ fua 
bumiditas pcr eratem repꝛimit᷑. Tertio cofirmat per mitbi; 
ſeum.Quarto dicit q funt in bac erate minus laudádi. S ir; 
cà quarram partem affignás oiuerfiraré nutríméti in aĩali 
bus rõne tertie raris quinq; intẽdit. Pꝛimo dicit qp ca aia 
lía funt oure oígcftióis: fi tamé bene oígerant multü oát 
nutrincntum ppter mozam in membꝛis:⁊ purũ ppter ca» 
lozís confo:tarionem, Scðo oicít:q bumída magis fünt in 
ea laudabilia c iuucnibus t cceratantibus cópetunt. Zero 
tío ocfcendit ad poꝛcum ⁊ pecus: qui laudandi funt ín ípa, 
Quarto oídt ꝙ atalia ficca contrario modo fe habẽt in — 
pptet ſiccitatem cõplexionis ⁊ etatis.Quinto dicit ꝙ ideo 
in Dac etate capꝛa ⁊ bos maliciam habent.Circa quintam 
partem aſſignans diuerſitatem nutrimenti ex aĩalibus rõ⸗ 
ne vltime etatis tria intendit. Pꝛimo dicit qp in ipa aĩalia 
funt mala in vltimo ꝓpter calozís naturalis ertínctionem 
⁊ ppter ficcitatem nimiã: ende funt oure digeſtionis. Se⸗ 
cüdo dicit: ꝙ maxime accidit bec malicia ſiccis aĩalibus pe 
pter ſiccitatem cóplerionis ⁊ ctatis. Tertio cõſirmat inten⸗ 
tionem per Bał.dicentem:aĩalia pumida ín etate perfecta 
melíoza: in pzima mala: ficca econtrario. r£t dicit ꝙ aĩalia 
ficca in fenectute funt oure oigcftionis. ín noua etate funt 
iaudanda. Sed ramen lactenria ſunt pblegmatica ⁊ maris 
menaturaliter humida.Omnia autem aĩalia oum crefeunt 
funt melío:a c? cum declinant.Que aüt funt ín medio laude 
pticipát 6m maioꝛẽ ⁊ minoꝛẽ acceffum ad extrema. (T £ ir 
ca partem iftam tría dubitantur. Pꝛimũ eft oc mutatíone 
etatis 3 parte cõplexionis.Secundum eft oe temperaméto 
compierionis er etate. Zertium oe comparatione aialíum 
racione etatis. 
&[ Circa primum pcedítur boc modo:querítur in qua eta 
tc ammalia compiczionaliter funt calídioza: ⁊ viderur ꝙ ín 
iuuentute, 3n quacüq etate mínus abundat qualitas ccm 
p'erionis caliditatem hebetans c obfafcana ipfam calidi 
tatem in eadem foꝛtioꝛ eft calo: complexionaus: fed m era» 
PN CHE que calidítaté obfircar complertos 
n3i£ mino: eft dp in téposc lacrentíc: $ calo: maio: eft in ctas 
te iuuẽtutis qp iu erate puericie, ende ppo:tionázur crates 
complerionibus: etcompleriones burmozibuse: vnde eras 
iuuentutis comparatur complerioni calíde ⁊ ſicce.Secũda 
ratio pec eſt:egritudines ⁊ oifpofitiones accidẽtales d acci 
dunrin aĩalibus fiunt &m oífpofinon? coꝛpoꝛis:ſed acciden 
talía que fequun£ in iuuentute aĩalium funt] vt febzis acus 
t3 ⁊ hmõi:ergo c oifpofitío coꝛꝑis ĩ hac etatẽ debet eſſe ra» 
lis:⁊ fic maio: erit ca oꝛ ↄplexionalis in iuuẽtute d in lactẽ 
tia.Ad oppoſitũ.vita ftat ꝑcalidũ ⁊ hu.vñ ſtat in calido fi 
cut in agẽte ⁊ bumído ficut in patiẽte: fed eras pꝛima plus 
appꝛoqinquat vite : ergo ín illa etate cft maioꝛ caloꝛ cóople» 
rionalíg, Scda ratio bec eft:calidítas fundara in sioffio:t 
ſuða fo:tío: ẽ.foꝛtioꝛ ei eftignis ĩ ferro d i ftipula: (5 in pꝛĩa 
etate calo; fundatur in groſſa ſuba vel materia:quía fupza 
bumiditatem que mulra eftzin fecunda vero etate.ſ.iuuen⸗ 
tute non fundatur fup:za ita groffam materíam.fundat effi 
fup:a ficcitarem:crgo caliditas prime eratis maio: cft dj fe: 
«unde. gd hoc dicẽdũ ꝙ calo: cõplexionalis foꝛrioꝛ t ma:oꝛ 
eft ĩ etate iuuẽtutis dp lacteríe.fec? tñ eft oe caloꝛe natura.i. 
4 voco compleríonalem calozem illum quí meſt omnibus 
membs3ís a natura:nec eft offtinguendum quantitatiue vel 
qualítatiue:fed quáritatiue ſolũ:qꝛ calo; naturalis innarus 
cft membꝛis quafi fumus quidá mulcebꝛis eríftens. d rõ⸗ 
nem ín Zꝛium dicendũ ꝙ duis vita tet per calidũ ⁊ humi⸗ 
dum: wm pꝛima tfi etate humidũ cft multũ 7 obfufcat caloꝛẽ 
complerionalem. In erate vero iuuentutis calídum iam 
onatur bumtdo:c ideo eft ibi maioꝛ calo dp in crate lactẽtie 
fid aliud dicendũ qp calo: ín materia groffa fo:tío: eft dum⸗ 
modo fit foztio: ín fe: fed fi fit ocbilis oebilitat et paruus 
ígnís in ferro ⁊ ftipula: vnde qᷓuis in pꝛima etate materia 
ſit groſſa: q:tii calo;£ ipm non põt cóuertere ad fuí naturá 
idco calo: ille dicit oebilis. In ĩuuentute vcro pót ipᷣm ad 
fuínaturam conuerterc:ideo in fuuentute reſpectu etatis 
lactentie dicitur effe fo:tíoz. ([ Secundo queritur occas 
lo: naturali vtrũ foꝛtioꝛ fit in etate lactentie d iuuentutis⸗ 


Dietarum vniuerſalium. 


t voconihil aliud effc caloꝛẽ naturalem nífi quédam fumi 
ecl mulccosem vel fübftantíam calidam z humidam inftu 
3a co:de, vfi ficut dicit hali. ꝙ a coꝛde oꝛiuntur oue ſubſtã 
tic.ficalo: naturalís c pec eft calida ⁊ bumída:c ſpũs: c bec 
eft calida « ficca: víde£ qp in crate iuuerutis. Om̃e p 
otinue augmẽtãdo ad terminũ praratu femp intéait vſq; 
ad termínü: t ín termino eft ftat/:15 calo: naturalis € pmót 
ergo calo: naturalis eft mino: in pꝛima ctate in fecunda 
in fcóa dp in tcrtia: c ficín iuuẽtutẽ erit maioz dp in etate la⸗ 
ctétic, Scda rõ eñ hec: oĩa quecunq; funt ab aiali peedunt 
fm augmentũ. ſ membꝛa virtutes z operationes. membꝛa 
emaugmentantur vfq; ad ftatum víuetia: t tuncinciptunt 
Ocbilítari:fed fo:títudinem membzoz fcqui£ foꝛtitudo ca» 
lo:is naturalis : ergo fo:tíos erít caloz in etate iuuentutis 
& ín etate lactẽtie. Pec autem ratio cófirma£ per auctozita 
tem di ꝙ ínftrumétum omniũ operation naturaliü cft ca 
lo: naturalis: fed fo:tio:ce ſunt operationes in iuuentute 
dp in pꝛima etate:ergo ⁊ calo: naturalís foztioz eft. Lertia ra 
tío eft becaugmenturm ꝓcedit £m eleuatione calozís natus 
ralis qui eleuat? cleuare facit: ⁊ ocdínatus:oedínare:ficut 
patet per fimile in caloze ſolis:qui eleuatus foꝛtioꝛ eft: ⁊ oe 
cAinatus debilioꝛ:ſed in pꝛima etate parü eleuatzín fecunda 
magis: ergo tunc caloꝛ naturalis fo:ríoi eſt. Quarta rarío 
eft bec: fed q: oc ífta materia ſupꝛa aphoꝛiſ.diſputauimus 
idco ad p:efens fuperfedemus, 
€ De diuerſtate animalium.Cap̃ xxxiij. 
xxxrvj. 
zi 3ucrtirarce tamen aĩaliũ ín nutrimentis 
"lam diximus fi ꝙ paſcerentur:opoꝛtet 
tamen ad memoꝛiã reducamus.aĩalium 
q3 quedã ſiluatica:quedã q̃ iam diximus 
domeſtica.Siluaticoꝝ vero fanguis ſubtilioꝛ z acu 
tío: eft:quía minus comedenri: c funt ſiccioꝛa cx ni 
mio motu z caloꝛe aeris vbi aluntur. femper erm fo? 
ie operiuntur.vnde poꝛi raríficantur: fuperfinitates 
bumoz diſſoluuntur:⁊ q; parti comedũt atq; bibũt. 
Sanguis quoq; domeſticus datus eſt contrarius: 
:ourio: ct groſſioꝛ et viſcoſioꝛ:atqʒ mutabilioꝛ ex 
paruitate acrís: ocfectione mouendiz mulrírudine 
comedeadi z bibendi vnde poꝛi oppilantur:⁊ nutri 
menta fua ingroſſantur. Diuiduntur aurem in tráa. 
Quedam cii maioꝛes berbas pafcentía ficur boues 
⁊ ũlia Quedã parua ⁊ minoꝛa:ſicut pecudes. Que 
dam tii ramoꝝ extrema ficut capꝛe. Paſcẽtiũ tantũ 
maioꝛes herbas peſſima funt; z macilenta ⁊ ex coz 
ruptione fuí nutrmẽti ín hyeme funt: z vfqs ad me⸗ 
díum veris: quibus ín tempozibus macra funt: cum 
bona fibi non inueniant pafaia. a medio veris ín att 
tea:cum iam fibi paſcua inueniant conuenientia:in⸗ 
groſſantur augmentant᷑:⁊ ſapoꝛitatẽ nãciſcuntur:et 
laudabíle nutrimentum faciunt. Inde Gal.omnia 
inquit aĩalia ſi cibos ſue complexioni competentes 
vnde ſaturentur inueniũt:carne fapozotioza ⁊ lauda 
bílíoza fiunt. nõ inuenientia bís cõtraria. Paruas 
⁊ minutas berbas paſcẽtia funt bonitate carnis lau 
abilia ab initio veris vſq; ad medium cftarís. bis 
eim tempoꝛibus fibi cõpetentes cibi iuueniuntur.vñ 
t in bis tempoꝛibus groſſioꝛa tenerioꝛa inueniũtur: 
⁊ laudabilis nutrimenti vident᷑ Extrema ramoꝛum 
paſcentia ab initio eſtatis vfqs ad medium bvemis 
funt bona.tunc em̃ rami arboꝛum tenerioꝛes fünt ct 
humidi. Hippo.Que inquít aialía ín pꝛatis ⁊ capis 
pafcuntur:carne funt leuioꝛa:⁊ facilia ad digerendũ 





S'o.Itvfj. 


plus qᷓ ca q̃ ĩ domibus nutriuntur:ex frequentia fui 
exercitij atq; motus: ⁊ ſubtilioꝛ ⁊ ſiccioꝛ aer ab cis 
trabirur.ende ſuperfluitates humoꝝ minuuntur: ct 
fue compleciones remperantur.Zue berbis parum 
ficcis ⁊ minuris pafcunmr:mclíoza funt qp d berbis 
bumidiffimie nutriũtur.Que ramos comedüt tenc? 
ros ⁊ frondes : melío;a funt d» que oomi fruaibus 
aluntur coz. Que atit pari comedentia ⁊ bibentia 
multum comedentibus funt melioza. 
¶ De diuerũtate aialíü in nutriméris. Capᷣ.xxxiiij. 
erſias aialium in macilencia z calſſi⸗ 
PA (die étriplex. aut erm craffiffuma:aut macer 
"Y rima: auc media. Craſſiſſima funt peffi2 
iuc 24m3:q: pinguedinis ppzictas ⁊ ftomacbo 
ccoigeftioni cft nocitiua plurümum. pꝛimũ erm inna^ 
tat: facit cibos inflãtes: « cito ſaturantes:cũ alrcri 
cibo admiſceatur fua viſcoñtate: ile alrer ingroſſat 
⁊ oigeftioní cõtrariat᷑.digeri incipiens: vülos ftoma 
cbi emollit: zvifcofirarem z lubzicirarem eis tribuit, 
ende contentíua ocficít z ecpultiua cõfoꝛtat᷑: inde 
plurimũ lienzería generatur; quibus ftomacbus eft 
bumidus:quib?calídus: (umotitas fit calida oe cbo 
lerícís generíbus:q: calo; ftomacbi ex pinguedine 
interius incẽſiuus fitzficur exterius calo; ignis pint 
guedine ⁊ oleo accendi. 3dcogs ftuduere antiqui 
artíficialiter adaptare cum multo fale aſſari foꝛti ct 
carbonofo igne: vr mali humoꝛes fui plus fint deſic⸗ 
cati:⁊ vt accedant temperamentís: pbtbucre inungi 
carnes exteríus oleo vel alis cum atfentur: ne foꝛte 
poꝛi clauti malos humoꝛes Ab ae ep qad ini in^ 
iuncere ne oc craffüfimis atalíb?nifi fola rubea caro 
comedatur./£ aro eri folaz pi ine nuda:crfi oe 
craffifuno aiali firzmelío: z laudabilioꝛ eft qp que có 
mícta eft pinguedini:licet fit oc craffiffimo aĩali oua 
bus ex caufis. Vna q: caro pinguedine nuda erfi na 
ruraliter fir craffa z vnarmofa: non tii baber oc pin? 
guedinis craffitie qð ftomacbü poffir inuiſcari:⁊ lu 
b:icarezmurare quoq eel coꝛrũpere:quia adeo fubz 
tílía:z ad oigerédum eft facilis vt temperata fir.vn2 
de multum baber nutrimenti ⁊ foztirudínis.z tã rar 
dcoiffoluitur a mẽbꝛis vr coꝛpoꝛibus inde bonavírz 
tus pzeftet bumanis, Scða:qꝛ tãtũ babet vnctuoſe 
ſubtilitatis cõmirte carni:quo pseftct inde fanguini 
nutrimentum:⁊ calosi naturali: c augmentario fut. 
— — nõ nutritur niſi ec vnctuoſitate 
anguinis. vnde ⁊ vnctuoſitas femper nutrimẽtum 
⁊ fundamentum caloꝛis eft naruralitcr. z ideo pbi 
buerũt antiqui infirmos febꝛicitantes carnibus u^ 
triri vel alijs vnctuoſis: que caufa augmentãdi fe⸗ 
bꝛis fint ⁊ cas confoꝛtandi. Inde fal. ficur oleum 
⁊ alia vnctuoſa exterius funt alimenta isnís:tic c in 
terioꝛi caloꝛi pinguedo ct alía vneruofa. Animalia 
vero macerrima care funt neruoſa:⁊ parum fanguí 
nis babentía:z parum humida:parui nutrimentũ fs 
tñ caufa ſue parue vnctuoſitatis digeri vclocia funt: 
t venas penetrare magis d carnes caſſe: z longe 
funt remote a tomabíz inteſtinox lubꝛicatione:⁊ lo 
ga couertioe t ana cbolerica: c minus calefactoꝛie. 
2 lub;icarioe ftoacbi c inteftinoz loe funr remota 
L1 









Liber 


dudlici ce caufa Cina qꝛ neq; lubꝛicitatẽ hñt: neq; vi 
ſcontatẽ ſtomachi villos emollicntẽ:cum ſiccitas ſi⸗ 
bidñetur.vnde antiqui ⁊ marime rufus pꝛecepit vt 
darnes macre nullam pinguedinem bñtes accipiant 
clice vel in iuſculo cocte:qquatenus ab aqua fiac hu⸗ 
mide:vnde ſiccitates fue tempcrétur.S5coa vero qz 
cc pcriozatíóta venarũ velearate nó diu t inteſtinis 
permaneat vt ea grauencad expellenda velociter, 
Sarũ calefactoꝛũ ín ftomacbo: ⁊ tardcmurant in 
gencra cholerica ex ablatiócfue vnctuoſitatis⁊ pin 
gucdinis: quc materia funt cholerice incenttonis, 
¶ Aꝛe aialíá ſunt inter craffitíe ⁊ macit medía: in 
nacura actionis ⁊ paſſiõis fuc funt mediocria:⁊ qua 
tü carnea pingattlimo: aialíü ⁊ pinguedine nuda 
valentía. Sdcogs cetero carnib?funt tẽperantioꝛa 
⁊ laudabilioza : cum non tantũ pingnedinis babeat 
que calozem incendat atq; pilos ftomacbt lubꝛicet: 
neq; adco macra vr carne fiant neruofa ⁊ fanguinis 
paupcrrima: c idcirco antiqui inſtituerunt: non tm̃ 
faladbibédá vii fua ocficccf humiditas:neq; rant? 
foc? cí pzcualcat vr ſua ocficccf vnctuoſitas Exte⸗ 
rio: crgo cum olco vngantur c falc ⁊ affcnt tẽpera 
to igue quatenus oleo oppilef cutis: humoꝛ cufto 
düzar bſtãtialis. Sic crgo fiar in came pinguedi 
ne nada:⁊ oc pinguiſſimis atalíb? facca: macerrime 
tii cami Doc foli cõueniet caufa fue ſiccitatis. Paulꝰ 
Caro inquit cutaftibet animalis in pingucditic tepe 
rara molioꝛ eft d pinguiſſima (ue macerrima.Nutri 
ta cibarijs cito otgeftibüibus mclío: cft qp que con 
maris nutritur.Que aũt naturalicer funt humida 
mafculína qp feminina melioꝛa funt:c in crate perfe⸗ 
Cia mcliora qp ünpfecra. Sicca naturaliter feminina 
mafculinis funr meliora. Etate imperfecra funt mc» 
lioꝛa qp ctatc perfecta, 
¶ IDicaggred.£ aucto: affignare oe diuerſitate nutrimẽ⸗ 
ti ex aíaibus a parte pafcuoz : t ocínde aggreditur parte 
oc oíucrfitatc ciug a parte babitudinis. iſte oue partes ad 
p:efentem fpectant lectione. Euifio. Sunt igit tn pꝛeſen⸗ 
ti lezione partes oue. n pzíma affignat oiuerfitate nutri 
ementi ec atalibus a parte pafcuoz. 3n fecunda eius diuer⸗ 
fitarz affignatapte babirudinis. ima ps pꝛĩo etponat 
Diuid.t᷑ aũt hec pars in duas partes. In pzíma affignat oí 
uerfitate nutrimenti cz atalibus a parte locoz filueftrium 
⁊ domeſticoꝝ. 3n fecund. eius oruerfitate aſſignat a parte 
paſcuoꝝ. Pria in duas diuidit᷑. In pᷣma diuidit afalía p ſil⸗ 
uatica c domeſtica. In ſcða determinat de natura vtriuſq; 
gencris. Scð apars Q cft ec diuerſitate paſcuoꝝ oinidi£ in 
duas. In quarũ pꝛima aſſignat trimẽb:em diuiſionem pa» 
ſcuoꝝ aĩauum. In ſcða determinat diuerſitatẽ nutrimenti 
Cr illia lucta paſcuoꝝ differentias. Sunt igit᷑ in bac parte 
quattuo: partes. In pꝛima diſtinguit aĩalia per ſiluatica ⁊ 
domeſtica. In fca fc in bac: Siluaticoꝝ vero ſanguis ⁊c. 
aſſignat diuerſitatẽ vtriuſq; —— tertia.ſ.in hac:Di 
uidit᷑ aũt in tria.aſſignat trimẽbꝛẽ paſcuoꝝ diſtinctionem. 
In quarta vero parte.ſ.in hac: Paſcẽtia aũt herbas maio 
res cc.nutrimẽti cc atalibus diuerſitatẽ affignat iuxta pa» 
ſcuoꝝ differentias. ¶ Circa pꝛimã partẽ dicit p dictum cft 
Oc diuerfitate rõne paſcuoꝝ in fcóa lectione: capło oc aĩali⸗ 
bus:ſed nũc repetamus oícetites: qp atalium quedam funt 
ſiluatica:quedam oomeftíca, Circa parté fcOam funt part 
Cale due. 3n pꝛima agit oe natura ſilueſtriũ:di.ꝙ fanguine 
generant ſubtiẽ ⁊ acutũ ppter paucitate humiditatis. 3n 
fccunda agit oe natura domeſticoꝛum: que fanguíné cótra 
rim generant ppter multam humiduatẽ c aliae caufas, 


s££irca tertia part talẽ affignatoiuifionem, Aĩaliũ queda 
pafcütur perois magnís:quedá paruis; queda ramis. Cir⸗ 
ca quartà partem ſunt quartuo: particule, 3jn quaꝝ pama 
octerminat naturá paſcentiũ perbas magnas ficut boueg 
dicẽs:ꝙ in byeme vſq; ad mediũ verís funt mala ꝓpter pa 
fcuosum carentiá: fed a medio vens vſq; ad ppemcm iunt 
bona ppter copiam paſcuoꝛum.Hoc aũt patcr per Bat. 
oicete £o iaaialia cfíclaudáda cü nutrimẽto compctenti nu 
triütur:atraria aüt non. n ſcða octerminat naturá paſcen 
tíü berbae minutas: ab initioveris vſq; ad mediü cftans 
funtbona ppter paſcuoꝝ copiam: in alis téposbus mala 
pter ipoz inopi, In tertia octerminat natura palcenria 
ramos crtremos:q̃ ab ínitio eſtatis víqs ad medii bpemis 
funt bona:in alijs teporibus mala ꝓpter cauſas p:caictas, 
In quarta inducit aucto.Hippo.aĩalia adinuicẽ cõparan⸗ 
tis:quí oicit ꝙ aialía in campis paſcẽtia melioza ſunt oome 
ftías pptcr caufas pꝛedictas. Paſcentia ficcas berbas me 
l0:a funt d pafcéna humidiſſimas. Paſcẽtia ramos ⁊ fro 
des melío:afunt oomefhicis.parü comedentia muitü come 
dérib? funt melíoza Diuerſitates aialium in craſſicie ⁊c. 
In bacparte oetermínat ofucrfitaté nutriméti ex aialibus 
à parte pabitudínis in pinguedine ⁊ macie »fiftentío. Hec 
aür pars diuidit᷑ in duas. In pꝛima — diſtinctionem 
alauã penes triplicẽ pabitudine, In ſcða.ſ.in bac: Craſſu 
ma funt peſſima c. amgnat oicrfitaté nutrimén cr illis pe 
nce oifferentías babitudínis, S»:ima pare nó diuidit: fcd 
fecüda owidif in tres. "3n quaz pꝛima octermínat oc omer 
fitate nutrimenti cx aialibue a parte crafficiet. In ſcða.ſ.in 
bac: Aialia neruoſa funt iila d bnc carne macerrimã cc.a p» 
te maciei. 3n tertia.ſ.in bac: (Que cüt aialiü ínter craſſiciẽ € 
macie funt medía. a pte babirudinis. t fic funt q̃ttuoꝛ par 
tce in pzefenti lectíó. a£ irca pꝛimã partt oicit ꝙ aĩaliũ qͥdã 
funt craffiffima:quedá macerrima:quedà mediocria. Circa 
fcÓam partt tría intendit. Prꝛimo dicit ꝙ aialia craffflima. 
pefíima funt ppter nocumenta d interũt ſtomacho ſuꝑna⸗ 
tando ⁊ appetitiuã retentiuã digeſtiuã virtute ocfectznco 
Es dicit cp nó ocbét accipi nifi pperata per artificiũ: cus 
ale t alijs cõdunẽtis.Tertio oícit qp 2€ aialitus crafíis care 
nce macrc funt bone ppter remotionẽ nociue pisueciniez 
€ ppter aliquá enctuofitatís po:tíone q ín nutrimentü ceo 
dit calo:ís naturalis. Nã vncruofis calo: nutrif naturalisz 
ficut tcalo: exterioꝛ.hoc aür cófirmat p Mał.&irca tertiã 
partt quattuo: intendit. Pꝛimo dicit qp atalia macerríma 
paua funt nutrimenti ⁊ fanguinis. Scðo otat ꝙ velociter 
oígerunt ꝓpter pauatate vifcofiratis: ⁊ pauca nocumẽta 
ínteftínis cítomacbo ingerüt. Tertio duas caufas aſſignat 
ina eft remotio lubꝛicitatis.vñ ppter tuam ſiccitatẽ anri» 
quí marime rufus elíra ſuſcipi pzecepcrunt. gia efr ppter 
fuí penetrationé nó diu pmanentin inteſtinis vc ad czpeb 
lẽdũ cogant.Quarto dicit cp parü inferür caloꝛis ꝓpter pꝛi⸗ 
uatione vnctuofitatis: t idco no mutant facile ín sen? cho 
lerícü. s£irca quartá parie one funt partes. In quarum pꝛi 
ma affignatnaturá mediocri aialiü.  pzimo oicit qp funt 
medie € temperate virtutís ínter ertrema, talia aũt ſunt q̃ 
nó ſunt tm̃ pinguía: vt ſtomacho noceant: ncqs tii macra: 
vt nutrimẽto carcát. coo docet fm anríquos €a p arrfici 
pꝛeparare:⁊ filr pinguia « macra. In fcóa parte à pzinpalt 
ter pot poni fub auctoꝛitate paulí; atalia adinuicẽ coparat 
oícens:q teperata in babitudine funt melíoza. Nutrita ci⸗ 
bie digeſtibilibus ſunt melioꝛa. Itẽ bumida maſculina fünt 
mehloꝛa. cíó ctate pfecta inter ficca eft ↄꝛiũ. ¶ irca ꝑtẽ 
iftá tría dubitant᷑ Pꝛimũ cft oc oíuerfitate aĩaliũ a partc 
loco ín quibus oꝛiuntur. Secũdũ eft oc diuerſitate aĩaliũ 
a parce nutrumẽti. Tertiũ cft oc ofucrfirate aĩalium à partc 
pectus aque, 
(ra pᷣmũ peedit bocmó: jrif vtri aĩalia hũida fint 
melioxís nutrimenti an ficca: ⁊ boc eft q̃rere:qð fit mclíozis 
nutrimẽti:an poꝛcus babírans in loco filueftri fit melio: o0 
meftíco:c videtur ꝙ filuettris fir melioꝛis rutrimenti: dicit 
V —— ſiluatica funt minozis humiditatis ⁊ fuper 
uitatis ppter paucitate nutrimeti: 7 deſiccationẽ folis: ó 
atal marimepumídg indiget locis filucftribus;crgo cá poz 


Dietarum vniuerſalimm. Fo.lxviij. 


cue fit marime tale indiget loco ſilueſtri bumiaũ ern p ficca 
tépcrat: g poꝛcus ſilueſtris melioꝛis eft nutrimeti cp oome 
ratio pcc eſt:dicit yſaac ſub aucto. Pippoala⸗ 
tia d in pzatis paſcunt leuioꝛa ſunt ad digerecũ d ca qi oo 
mib/paícütur fiuc nutriũtur:qꝛ exercitiũ iuuar c ſubtitas 
acris;ralía vero funt filueftria:ergo atalmagime bumidum 
acquire in talibus lods temperãtiã humidi p ſiccũ.:g idem 
Q9 pius. Zertia ratio Dec eſt: oe fifibus fimile eft iuaicium. 
f bedus agrenis meuoris cft nutrimẽti p domeſticꝰ: ficut 
vult 3(aac;ocfatur em ſanguis in co pter motu: 6 multo 
fostius in poꝛco:qui marimecbumidus eſt:acquirit locus fil 
ucítris humiditatẽ p mori; z ſudtilitatẽ aeris; c fic poꝛcus 
filaeftris meliozis nutrimenti vide£ cffe  oomcetticus. zd 
oppofitii cft: illud aial eft laudabilioꝛis nutrimenti au? car 
ncs funr groffio:es ⁊ vifcofio:£5:f5 aper agreftis eft bmmóiz 
erao aper agreſtis peioꝛis ett nutrimeti d domeſticꝰ.Hoc 
cotirmatur p yfaac oicentt cp alalia oomeftica meiioza funr 
agreítib? pzcrer capꝛeolũ. Ad bocoicédi ꝙ fitueftris illau⸗ 
dabílio:is eft nutrimenti  oomceftícus, los aür buic opio 
nioni nó confentientcs oicimus qp poꝛcus filueftris melios 
ris eft nutrimenti dp oomeftícus: ficut vide£ velle S&af. in 
almáfoze ot, qp pozcus oomeftic? peíos cft fiBucftri.c uice, 
fimiliter cpíant poꝛcũ domeſticũ comedunt d babet cames 
viſcoſas:aper erm oomefticus melio: cft cũ carnes babear 
melio:es ct ſubtilioꝛes pzopter motum et ſubtiliationem 
Ppter boc ficut ipe dicit filueftris eft melíoz, id ronem in 
2t dicẽdũ:ꝙ oupler eftoifpofitío in poꝛco:q̃dã eft quà có 
trabíra loco filuatico: c boc modo dicimꝰqꝙ ſiluaticꝰmelioꝛ 
ett. Alia cft oífpofitío quá ↄtrahit ex etate:⁊ ſic domeſticus 
melio: eſt:poꝛci em agreſtis a parte etatis carnes multũ in» 
groffantur:q: nó funrablati teſticuli.Ad aucto. yfaac oicen 
dü q ín iftis aĩalibꝰ tria acquiruntur. ꝓPꝛimũ ett ſubtilitas 
camís ⁊ fanguis. Scóm cít téperamentü carnis.Zertiü cft 
tencritas carnis. Dicimꝰ ꝙ róne teneríitaris foli melioꝛes 
fant carnes domeſtici pod dp filuana:róne tñ imüdicici;ct 
amenti carnes ſiluatici funt melioꝛes. Añ oíat Auicẽ. 

q oc fere acquirür bonitate in ſilua. EScdo q̃rit quis eft 
melioꝛis nurrimétizaur filucftrís lactens aur oomefticus: c 
videt cp agreítis.oicit yſaac: qp fet?ficce matris quãto proi 
ppínquio: ráto melioꝛ.bumidũ em̃ quãtũ plus oiftara par 
tu tanto melius:ſed ínter oia aialía caro po:cellí magis cft 
bumída:fs in filuatico refrena£ hmõi humiditas multis oe 
caufis vt dictũ eftzcrgo agreſtis lactẽs eft melios. t boc con» 
firmaf p fimile ín capzeolo, acquíri£ er bonitas ĩ eo ppter 
moti: fubtilitate acris: f5 poꝛcus eft bumidio: ipo capꝛeo 
lo:ergo plus mdigct buiufmodi mũdiñcatiõe:ergo pozcus 
agreftís latens melio: eſt. Ad oppofitü: oícír yſaac oĩa ata 
líai quacũc; ctate fic fe bñt:ꝙ laudabilioꝛis nutrimẽti funt 
bomeftíca: d filueftría excepto capꝛeolo.Ad boc dicendũ ꝙ 
agreftís melioꝛ eft qᷓ domeſticꝰ: q: tẽperatꝰeſt pprer morü 
4 lübtiluate acrís carnẽ oepuranté:ficut dicit Auicẽ.poꝛcel 
lus domeſticꝰ peffimi cft nurriméti: ⁊ capzeolus domeſticꝰ 
melio: agreſti ficut víde£ velie yſaac ⁊ Auicẽ. Ad auctozí. 
faac rhdem?:q bomtas ín nutrimeto eft duplex. Una quá 
tí ad tenentaté carnis:⁊ ficoomeftica eft melio: agreftt. qz 
facitíue conuertitur: fed quárü ad müdicía melio: ett agre⸗ 
fh: ficintelligit uice, c 3RaP. ¶ Tertio querit inquo 
maío: boniras in filua acquirit zan tn apzozan m capꝛeolo:⁊ 
videt᷑ ꝙ ín apꝛo.dicit yſaac:cõplexio aialis tẽperat᷑ ex regio 
nec aere:á aial qð eff ficce carnis indiget acre humido:et 
aĩalhumidũ aere ficco:fed bedus aareftis eft ficce nature: 
S indiget burmdo aere:poꝛcus vero agreftis ecõuerſo:g cá 
itio ínlocis domeſticis reddat carnes bumídío:s: c 

o t ioco filucftri reddat carnes ficciozce : manifeſtũ 

ft v» bed? bonítat? acdrit eploco »omefnco: c apcr cr filue 
ftrí.boc adc cófirma£ p fimile oe nutrimctot loco:fs cames 
po:dnc laudabilíozes fudicátur: cii poxc er granís ficut ex 
ordeo vel buíufmodi er bumidis natriantur: peffimi fant 
—— vero ecõuerſo: i$ ppter bonítare lactis 
Fiat atal bon: ⁊ malũ pprer malia alímeti : à cc. Hoc 
—— Aucẽ dieetẽ:dᷣ inter oia quadrupcdia caro Dedi 
mettici melioꝛ:poſt agni ánualio:inter agrcftía caro pedi 


melio: eſt.vñ 38a. caro algasel. i, bedi ſilueſtris melioꝛ eftz 
t ſangunẽ melancholicũ gñat: 6 cũ bonitas abfoluta me» 
lio: fit refpccriua:ó cc. Ad oppofitü:oicit y13ac:o1a domeſti 
ca melios funt nutriméti qp filueftria:epcepto capꝛeolo quí 
fubtüiat p motũ:⁊ poꝛi aperiunt᷑ ad hoc dicedũ qp posce? 
domeſticpeioꝛ eft filucftri, ecõuerſo eft in capscolo: ⁊ boc 

vuit Raf. c Auicẽ. in capo oc carnib?, Sd rónem in 2:tum 

dicedũ ꝙ fimptrloquedo capzeolus domeſticꝰ melio: cít:ís 

in eno catu füueftris melioziudíca£.f. quárü ad ſubtiliatio⸗ 
ncfangninis; ⁊ müdificatione ppter motũ:⁊ apertionẽ po 
roꝝ: q: c aal ſit mũdũ:⁊ fanguis putrídus p pozos cuen 

tac. &[ Quarto querit vtꝝ in boue acdrat bomtas im ſilua 
ficut i capzeolo:c videf dp ſic:ſanguis vituli groſſioꝛ eſt om̃i 
genere (anguinis: c caro bouis grofíio: eft om̃i genere care 
nis qua vnmur. và yfaacipam comparar afinine; fed caro 
bedi p motũ fubtiliat: g multofo:ti/ caro bouina. Bd oppo 
fitü cit aucto. yfaac:q ſolũ capꝛeolũ excludit ad bocoiceca. 
c virulus agreftis nó eft laudabilis nutrimeti reſpectu do 
mcftici.Ad rónem in 22d. oicedii q nó e(t ſile oc iſtis: qꝛ fi» 
cut dicit Auicẽ. inter oẽs cames caro bouina ficio: cft.poft 
$ocapzína.ouma caro dicitur tẽperata:⁊ qꝛ caro bouina fic 
co: ett imoderare:imoderata acini ficcitaté eg filua:f; ima 
da müdificat p motũ ín filua:7 ideo acquirit capzeolus bo» 
nítate ín filaa:bos at nõ. ¶ Quinto qrit quare in regios 
nib? calídís b:uta alalía funr magnazboies $o paruizin fri 
gidis aũt ecóuerfo ficut patet in etpiopia: t videtur 2ctum 
dicit Auicẽ.caliditas eft caufa augmẽti.vñerrauerũt quí po 
fuerüt augmétii multũ effc in pueris ppter humiditatẽ:qꝛ 
nó ett fic: (5 caliditas cft cà : fcd ín regionib? calidis masia 
viget caliaitas: á magis 05 vigere fimplr ectéfio: c augmẽ 
tü tam in boibus d ín alijs atalibus, sd oppofitü eft qð vio 
demus. Hd bocoicedü ꝙ in resionib? calidis b:uta magna 
ſunt:hoĩes vero parui.⁊ cábub eſt: qz matería bois valee 
calida eft: c debilis coagulatióis:et ideo materia aro reíols 
ni£ a caloꝛe.⁊ idco boies in ta regione funt ocbiles ⁊ mas 
cri:⁊ parui. cõſumit᷑ erf vᷣtus fpermatis pprer toꝛtitudinẽ 
caloꝛis:cũ fit liquid. In fricidie vero regionib? nõ eft ca» 
lo: cõſumẽs fpma. nec etiã calo: naruralis reſoluit᷑: iõ funt 
hoĩes magni:q: retinet in eis calo: fozrificatus in interioꝛi⸗ 
bus: b:ura vo ecouerfofe bnt. funt em multũ frigida reſpe 
ctu bois. vnde indiget mulro caloze ad digerendũ fpermaz 
⁊ ideo cũ in regiontb? frigidis nó fit calo: fuffiaés ad bmóf 
fpzrmara frigida digerendũ:ſed in regionibus calidisadeo 

unt bꝛuta parua in regtonib? frigidis: ⁊ magna ín calidis. 
Sidrónem dicẽdũ q caliditas magna vel parua à: duplici⸗ 
zer: vel i fe: vel ín cóparatióe ad materiã. 3n cóparatioe ad 

materia fuffiat calo: regionis frigidezq: multus calo: eft in 
tra:fed pbs dicit ꝙ boc eft ppter nutrimẽtũ: qz ín regionis 
bus frígidis nó iueni£ fuffiacs nurmmeri b:utis: ideo Pm 
p5m ocbét bꝛuta effe pua in illis regionib?:poibusvo nũqᷓ 
oeficir nurrumeatum. 
¶ Ttirca ſecũdũ peedím? boc modo: qrif oe came bouina 
vtrũ ius ei lacer: z fua conftipet: ⁊ vide£ ꝙ ius nó lager, 
aialía funt ouplicis generís: q: quedá (unr in quib? eit pin 
guedo vera: ficut pozcus, alia funt in quib? eft sírbus; vel 
ſepũ ficut bos:⁊ caro taliũ aĩaliũ ficca eft.caro bhumida bas 
bens verá piuguedinẽ ficut poꝛcus laxat:g̊ p cõſequẽs caro 
ficca nó babes pinguedineverá nó larabir:ted talis caro cft 
caro bouis: ó nó laxabit. Scða ró eft bec: fi ĩ alido?camib? 
ettreftricno róne ficaratis multofoꝛtiꝰ qð fici? eft reftrino 
get:ſed fic compara£ caro bouina:qꝛ ficcioz eft capꝛina:⁊ ca 
pina arietína:c (us anetíne reſtringit: g Pari aisi qð 
nccius eft reſtringet: f5 fic compara£ caro bouina: qꝛ ficcioz 

eft capzina: et capꝛina arietina: ettus aríetine reftrinaitz 

ergo multo foꝛtuis caro bouína reſtringet: ⁊ ius ipuis. Zer 
tia ratio eft bec bmói res que lapár nõ laxant nifi ouobus 

modís: aut pprer lenificationẽ quà faciür in coꝛpoꝛe: ficut 

pater ín aqua carnis poꝛcine:aut acumínc ficut ptʒ in aqua 

acerü:fed aqua bouis nó laxat lentendo: ficur nec eius pini» 
guedo:nec acumíne (uo: q: om̃e cale babet quaſdas partes 

ftipricas ⁊ quaſdã acutas:vt patet in caule ⁊ cicerezf5 aqua. 

bonis nó Dab5 bmóí partes:g nó lazat; ncc lenificatiõe nec 

i nut) 


Liber 


acumine ſuo:ergo nõ laxat.Ad oppoſitũ eft illud quod di⸗ 
eit vulgꝰ:ꝙ ius carnis bouine laxat:⁊ ſuða ſtringit. Ad boc 
dicendũ ꝙ aqua bouis nõ laxat neq; ſuba ſtringit:⁊ dicimꝰ 
qp vfus peccat. vii dicit Auicẽ. ꝙ aqua bouina cófert cholyꝛi 
«o flucuí vẽtris cũ aceto. vn dicimus q ius bouisreftríngit 
plus: ius carnís capzine minus: ius arietine minime re» 
ftrinsit, ¶ SSccüdo querif circa poc vtrũ aialia q pafcun£ 
€: berbís iaratiuis babcat virtute laxandi:⁊ videt q nõ:de 
ꝓpꝛietate abi eft vr nutriat: t augmẽtet: medícine vero ve 
Alteret. vii cibus c mediana oífferót in bocém Auicẽ.ꝙ ci» 
bus babct virtutẽ paſſiuã:medicina vero actiuá:ergo cum 
cibus tanti panatur: manifeftum eft ꝙ non poterit lara» 
re animal tali nutrimento nutritum: q; fic abus iam habe⸗ 
rct virtutem actiuá: Q3 eſt incõueniẽs vt vifum cft, id ops 
pofitá cft quod dicit yſaac: ꝙ animalia que nutnuntur cr 
herbis laratiuis babent virtutem lapatiuam.£ uod conces 
dimus. ad rónem in Zꝛium dicẽdum ꝙ cibus babet virtus 
tem paffiuam, Sed notãdũ qp otuerfitas complerionis cft 
duplex.Quedam cít a caloꝛe naturali: bec eft quafi fozma 
lis.Alia eft materíalís: vt iliud quoduutritur conucrtatur 
ad carné, Qꝛ vero illud quod generatur fequitur naturam 
íllius cc quo generatur: ideo fi er laranuis eft generarum 
laxat:ſicut ígnís otuerfificat Pm matcrías oiuerías: vt ftus 
pac lígno.s»imilitcr panis otuerfificatur fin oruerfirarem 
farinarum ez quibus ritzfinuliter eft oc animali quod nutri 
tur cibo laratíuo vel conftipanuo, nec boceft ꝓpter hoc ꝙ 
cibus immutct:fed quod generatum fequitur naturam íllo 
rum crquibus cfr. €T Tertio quentur circa boc etrum fru⸗ 
ctus plante poflint neri laxatiui: et fi findantur ramí: et 
appoaatur ſcamonea ficut oicunt pzacrici ; viderurq non 
medicina non efficit copus alicuius laratíuum:neqs cóuer 
ntur conuerfione naturali: vt ſit laxatiuum ficut fi nrimatb 
lus ponatur ſuper carné capꝛe: nó reddet camem laxatiuã 
fed opostet qp conuertaur in humiditatẽ carnis. Pꝛeterea 
2d boc qp laret fcamoncazopo:tet ꝙ conuertatur ad naturá 
plante: fed nipilcóuerritur in plátam nífi quod per radices 
recipitur:ergo per appofitionem laxatiui in ramis nó effici 
tur fractus laxatiuus. Doc confirmatur per fimile ín anima 
libus: quía ft apponatur laratiuum fuper carnes animali 
non larant. Secunda ratio beceft:fructus non cffidtur lara 
tíuus:nifi quía bumidus : fed illa humiditas cft extracta a 
tcrra; per quà larat: non crgo fiet laxatio per fcamoneam 
appotiram ad ramos. 21d bocoícendum c verum oicunt 

zactici licct ſit dubiũ. vnde fit fructus oupliciterlaratiuus 
ino modo fm erígennánutrimeti:ficut carnes capze funt 
laratiuc:fi otu comedat capza oc tirímallo. Alio modo róne 
medicine addite: vt fi ocfcindant apponat feamonea.vnde 
oicím? ꝙ larat er appoſitione fcamonee. S aüt laxatio fiat 
per conuerfioncm: opo:tet ꝙ addatur radici. 


¶De diuerſitate animalium a parte 
tempoꝛum annt, Capᷣ.xxxv. 


€ Lectio.xxxvij. 


imus ec tempoꝛibus anni cum quedam 
F eranimalia diximus effe quibus ficciras z 
cesa calo: oomínarentur ficut camelína ⁊ fi 
" milia.Sunt eríam quibus calo: 7 humi⸗ 
dítas ficut pecoꝛina.Sũt frigidaz bumída ficut po: 
cina.Sũt frígida c ficca ficur bonínaz capꝛina.Sũt 
⁊ tepcrata ficut bedulína lactería ⁊ vitulina: z ãnua 
lee agni.Que vero calída « ficca illaudabilía funt in 
eſtate:ſed bvemi competentia. ue calida z bumi? 
da it verc funt bona:⁊ in autumno congrua:frígida 
ficca ülaudabilia: ramen a pzíncipio eſtatis vfqs in 
medio bona, Adhuc em̃ aer tãtũ bs bumiditatis o» 





temperet ſiccitatem fue complexionis. Que aũt fri⸗ 

ida ⁊ bumida:a medio eſtatis vſq; ín fine funt opti 
ma. 3n bveme vcro funt peſſima:in vere z autumno 
mediocria. ue temperata ínvere bona ſunt:in eſta 
te ſecunda. Pippo. Caro inquit pecoꝛina in vere 
hyeme: T non eft laudanda. 3n eſtate ergo 
titi bona. Capina in cítate bonia: pecozína ín verez 
bouínai finc veris:⁊ i initio cftatis erir laudabilis, 


¶ De diuerſitate eoꝛũdẽ a parte apparatuũ 

aſtificialium. Cap. xxxvj. 
cxx Suerfitates nutrimenti animaliũartificia 
ATO S liter funt trcs.aut emaffantur cfübfríca 
2 15:3 A rur: aur cum aqua « fale elicantur: aut in 
niſculis cum aceto miriptioc alijs coquũ⸗ 
tur. Aſſata ⁊ ſubfrixa ín nutríendo funt groſſioꝛa:⁊ 
ad oígerendum ouríoza 7 ficciffima;quia humidita⸗ 
tem ſũam amiſerunt:quia finc mediocritate ab ignc 
tacta fant. vnde Gal. qní affare carnes volunt qua⸗ 
ri buimoscs (llandabiles funt ficut carnce nímic pítz 
guedinis:opoꝛtet mulrü falari z oiu igniapponi vt 
fua bumídiras illaudabilis finiatur. f£ arnce crao 
laudabilis bumídiratis affandc: (icut animali me⸗ 
diocriũ:aut craſſitievel pinguedine nude:nõ foꝛti fo 
co neq; diu ſunt apponẽde:ne conſumãtur a ſua lau⸗ 
dabili humiditatẽ. Opoꝛtet crgo ocfozisvngt- ira 
poꝛos oppilari: vt ſua humiditas valeat contineri. 
Hon ergo caro pinguis debet comedi niſi aſſata ei 
multo fale fuper carbones ignis: vr plurima fua hu⸗ 
miditas queat exiccari.Si em̃ humiditas illa rema 
ncat; lubzicandi in ſtomacho:⁊ inteſtiunis eriĩ caufa, 
Si autem ín ftomacbo calozem ſuperfluum inueniat 
t foꝛtis fuerit virtus cõtentiua: exuritur ⁊ in fumoñ 
tatem cholericam conuertitur.Si autem carnes cus 
fale ⁊ aqua elixantur:ex aqua humectantur⁊ tenerã 
tur ⁊ facile digeruntur.vnde antiqui pꝛeceperũt ne 
caro macra niñ elixa comedat: quia aqua humectat 
cam ⁊ temperat cur naturaliter fit neruoſa c ſicciſſi 
ma. 3n iuſculis $o cocta inter bas ouas ẽ media.Et 
fi etm ec aqua humectatur:ex códimentis tñ ocficcat 
⁊ idco in iuſculis nó funr coquinãde: niti que oc ani 
malibus ínter macra  craffa coquínantur mediocri 
bus:aut quc et pinguibus ſicut diximus oenudétur 
Sura cir fi collaudabiliter fuerint:cuſtodiunt landa 
bilẽ humiditatem:ſed tri ín iuribus coquinadc mul» 
tum diuerſantur fin ꝙ condíuntur, SSunt condime 
ta que carnes euftodíunt ín natura z bonitate ſua: 
Quedã ecro educunta natura fuaz Quedã autem 
cocta cum aqua « fale « oleo cozíàdris cepis cymíno 
Quedam autem cii aceto z obfomogaro vino ⁊ acu 
to miripſio. Quedam aum acero vue acerbe ⁊ cum 
acerbo accto pomí citrinivel malí gra. Quedaʒ cnm 
aqua « fale ⁊ oleo ⁊ alijs elixis viaimantur:quía hu⸗ 
midíras carum iur. Que cum aceto ⁊ obſo⸗ 
mogaro.vino acuto míripfio ſub frixis ín caloze « fic 
citate funt vicine.Medie inter bec funt temperare 
Sed que cum accto ⁊ succaro: et malozum fucco, 
vel que cam aceto mali grana. vel malozum fucco co 
quinanturzmediocres fünt ⁊ temperate inter ca.fri. 













— 









Dietarum vniuerſalium. 


(iccas c bumidas. Que vero cam viuis acerbis vcl 
accro pomi cítríni eel maligranati: frigidioꝛes funt 
Accioꝛes:⁊ ftomacbí confoꝛtantioꝛes: t inde coli 
rícam cc oíarríam iuuantes que ec ocfectióc eft cõ⸗ 
tentíue in ftomacbo ec cpatc. Que cum aceto ct 
obfomogaro vino z acuro miripſio:calidioꝛes ſunt. 
fubfríris cum acuto miripſio vicinc; c ideo opoztet 
*t quedam carnes fm ꝙ opoꝛtet pꝛeparande fint, 
¶ Auedam animalia diximus effe ficca:queda hu⸗ 
mida:quedam frigida:quedaʒ vᷣo calida. Que vero 
naturaliter ficca z macra:cum fale ⁊ aqua funt elixã 
da:aut cum aqua ſale ⁊ oleo coꝛiandro vino ⁊ cepis 
coquinãda:vt artificio fua tẽperet᷑ ſiccitas.Que hu⸗ 
mide aſſentur ⁊ ſubfrixent:⁊ cũ oleo miripſio cõdiã⸗ 
tur:⁊ fua humiditas tẽperetur ⁊ deſiccet᷑: marime fi 
pingues fuerint.Que calida cũ vua acerba z aceto 
pomi citrinivel maligranati:ramis poꝛtulace.Si ra 
tura accipientis ficca fuerit: cum aceto ⁊ enm cucur⸗ 
bite fucco cucumerum:citruloꝛum cozíandrí lactu⸗ 
carum ⁊ ſimiliũ fuum caloꝛem temperantiũ.Que frí 
— fucco mẽte:apij:rute: obſomogaro:⁊ cali? 

miripſio:vino.Que tẽperata:ſic cuſtodiẽda erit: 
aut cum aceto: ʒuccaro: ⁊ maloꝛũ ſucco:aqua ro.co⸗ 
riandro recenti ⁊ ſicco:paucis cepis:croco: pauco pi 
pere:cymino: aut cuʒ ſucco maligra.dulcisvel ſuccis 
maloꝛuʒ ⁊ aqua ro. Dande aute carnes fm cõplexio 
nem accipientis:ſi ſunt calide:cum aceto maligrana. 
ſucco:⁊ ſimiliter ſunt accipiẽde:frigide cum obſomo 
garo:vino:ruta:apio:menta:frondibus citri:ʒinʒibe 
re:pipere longo. Si ventres ſolubiles finr: affare ec 
cum odoꝛifero vino condíte, Si cõplexiones tempe 
rate: ficut ín artificio oc apparandis diximus:cerunt 
caries oande, 


¶ De comparatione animalium adin⸗ 
uicem, £ 3p.recvij, 


z1 citticit nobís diſputaſſe quomodo carnes 
Nj arcificálirer func oandezz que cum calidis 
D bumídis:frígidis:ficcis:funt medic appara 
Sde:ꝛ idco duoꝛum oíuerfoi animalia: non 
eode modo ſunt apparande:cum non (inc equalírer 
ãde:vel non laudãde.Aliqñ eir cũ laudabile tic 
vnum: alterũ ülaudabíle erítzz ecõuerſo. Verbi ara 
tia.Si pecoꝛinã aſſatã ⁊ capꝛinã clíraram compare⸗ 
mus equaliter:artificiali laude ſunt offerende:poꝛci 
nam em ec fua humiditate eft bonum aſſare:⁊ capꝛi⸗ 
nàm cc fua ſiccitate elícare. Item ti comparemus bo 
unam affaram z poꝛcinã eliratam:equaliter illauda 
abilcs: quía bouína cr fua ſiccitate nimia affara cft 

33: pozcina ec nimia fua humiditate: mala eft clie 
— Gal. Hon funt comparanda affara quorũ⸗ 
ME animalíti cum clícis alíozum:ficut nec conferen 
lunt crafía eiuſdẽ gñis cum alterius generis ma⸗ 
feras n enim ceperit comparatio ned ratio. Con 
bye Cro ouozum animaliuʒ diuerſoꝛum cum in 
dem quantitate gaſſiciei z maciei cft ín eade fpc 
nins —— digi poffint. Aerbi gratia. 
cosum ⁊ capꝛina fint confereuda; z ambo craſ⸗ 








Fo.lrix. 
ſacapꝛina erunt melioꝛa.DPumiditas em̃ fue pingue 
dinis temperat ſiccitatem pꝛopꝛiam fuc completio⸗ 
nis:⁊ carnem bumectat. Pumiditas enim pecoꝛina 
laudabilioꝛ eft aſſata Siccitas capꝛina melio: cft eli 
xa.Similiter (i comparentur vaccina affata ⁊ poꝛci⸗ 
na elixa:inueniuntur vtrad peſſima equaliter: quía 
vaccina ex nimia ficcirate fua ad affandum íllaudabt 
lis poꝛcina ex nimía humiditate fua illaudabilis cli 
xa. 3nde jDalie.carnes animaliũ alrerius elite ⁊ al» 
terius affe non funt comparande:ticut nec craſſoꝛuʒ 
aliozum comparande erunt. iDuosum eim animaliuʒ 
cames oiuerfo:um — non ſunt:niſi eiuſdeʒ 
quantitatis fint caſſitiei maciei: ⁊ eiuſdem quali 
tatis artiñcialis. Clerbi gratia.Si comparatur poꝛ⸗ 
cina ⁊ capꝛina:vtraq; elica:capꝛina erit melioz: quia 
capꝛine ab aqua temperatur ſiccitas. IPumídiras 
vcro pecoꝛine tii groffirarem mutatur ⁊ viſcoſttateʒ: 
vnde fit illaudabilis.Similiter pecoꝛina c capꝛina 
fi comparantur aſſate:pecoꝛina erunt melioꝛa: quia 
bumíditas deſiccatur:ũccitas vero capzína augetur. 
Ita ergo comparatio facienda eft. Soi pecoꝛina eli⸗ 
xa ⁊ affa cõparant᷑:aſſata erit melioꝛelixa. Si vᷣo ca 
pꝛina aſſata ⁊ elixa cõparẽtur:elixa melioꝛ inuenict. 
¶ TDictis diuerfitatibus nutrimẽti ex animalibus penes 
pꝛedictas cõditiões:hic aſſignat eius diuerſitatẽ penes re» 
poꝛa anni. Deĩde aggredit᷑ partẽ illã:in qua afſignat diuer⸗ 
ntatẽ nutrimẽti penes apparatũ arnficial : ⁊iſte Due par⸗ 
tes ſpectãt ad pꝛeſentẽ lectionẽ. Pꝛimã aũt partẽ ipſaꝝ pꝛi 
mitus cõſequãmur.Diuidit᷑ aute bec pars in tres. In pma 
aſſignat aĩaliũ cõplexiones. 3n ſcõa.ſ.an hac:cue ᷣd calida 
⁊ ficca in eſtate illaudabilia funt ⁊c. oſtẽdit que aĩalia in cur 
bus tẽpoꝛ:bus laudabilis c illaudabilis fint nutrunẽti. In 
tertia ſcʒ i.bac:Hippocrates caro indt poꝛcina cc. inducit 
auctoꝛitatem bippocraris. ¶ Xuca pꝛimam partem dicit 
ꝙ bec eft diuerfitas animalis ex anni tépozíbus. Sniraiius 
enim quedam funt calida a dominio: quedam frigida: que» 
dam bumida:quedam ficca: oiserfificitur fm complerio» 
nes fimplices ⁊ compofiras.sLirca fecunda partem oicr ꝙ 
animalia in tempozibus contrarijs fue complzrioni lauda» 
bilia ſunt:qꝛ fimile auget fimile: 2 facit furere: contrarium 
autcm intemperatum ad temperarü reducir, Vnde calida 
⁊ ficca in byeme fnnt laudabilia, In cftatevero frigida ⁊ pu 
mida. sEcontrario frigida t pumida bona ſunt a p:inapio 
eftatis vſq; ad medtum pzopter bumiditaris ret£clonz da» 
lida c bumida ín autũno bona funtztéperara in vere bona 
funt pꝛimo: in cftate fecundo, s£irca cernam guum dieit 
Pm IDippocratem: q caro poꝛcina (n eſtate eft bona: in ve» 
re cbyeme ⁊ autüno mala. Capꝛina ín eftate eft bona. "3n 
vere veropecoꝛina. Bouina m fineverís; (n pꝛincipio eta 
tía:ad boc autem oífcurrir oífpofitio pafcuozum fw tempo 
rum otuerfirarem ficur dicit. 

¶ Aiuerſitates nutrimenti animalium artificialiter 4c. 
Vltimo circa pzedíctas oiuerfitates affignat diuerſitatem 
nutrünenti ez animalibus a parte apparatu artincialiuʒ. 
In fecunda cõparat adinuices, Diuiditur autcm bec pars 
in ouas partes. 3n quarum pzíma affignar oiuerfitate nu» 
trimenti ex animalibus a parte apparatuum. 3n ſecũda có» 
paratanimalia adinuicẽ a partc apparatus in laude maio» 
rí ⁊ minoꝛi. Pꝛima o(uidi£ in duas. 3n pꝛima affignar oi» 
uerfitare nutrimeti er aialib? ratione apparatuü. 3n ſcða 
oftedit quib? aialíb? q — cõpetũt:ſᷣm cõplexionuʒ 
aĩaliũ dr̃ias ⁊coꝛpoꝝ ſuſcipiẽtiũ. Pꝛꝛĩa in duas. In pꝛĩa D 
ſtinguit trplicẽ modũ apparatuũ. In ſcða iuxtã ilũ modi 
— diuerſitatẽ nutrimẽti er aialib? aſſignat. Pꝛĩa aũt 
indiuiſa eſt.Scða Po diuiditur m tres Pm ilos tres modos 
apparatxꝰ. 3n quari pꝛima affignat diuerſitatẽ nutrimenti 
m 


7iber 


ec aialib? a parte aſſatiõis « frixure. In fca affignat diuer 
ficare nutrimeti cx alalib? a pate clixationis in aqua ⁊ fale. 
In tertía aſignat ci? ofuerfirat£ a parte orfpofitióís cozpo 
rum ſuſcipiẽtiũ.Scða aüt pare pnepalis q cft'oc cóparatio 
ne aĩaliũ ꝛdinuicẽ ratióc apparatuũ diuidit in duas. 3n qz 
pꝛima affignat cóparatione pꝛedictã. In ſcða inducit aucto 
ritatẽ Ba circa ppofitü, Sut icit partes octo in pac parte, 
Ps qua pꝛima affigaat trimẽbꝛẽ diſtinctionẽ apparatu, 
n feda. ſ. ĩ bac: Ziffata ⁊ ſubtrixa in nutriméto funr groffios 
ra.aſſignat diuerſitatẽ nutrimcti er aĩalibꝰ a parre pmimo 
di.ſ.aſſatidis « fi ups pe m tertia.ſan bac $5i aute caro 
£.affignat ci? diuerſitatẽ a prc fcóí 


dit. Pꝛĩo oicit fb aucto:ítate Ba ꝙ cames aic quoꝛũcũq; 
aĩaliũ nó funt diuerſis copsrade à funt elixe: ficut neq; ma 


crc vni? gnis pinguib? alteriꝰ gñis funt oferende: fcd ille q 
tunt einide gnis 7 eiuſdẽ apparat? funt cóferede: ⁊ q funr 
oiuerfi gñis Pm eq̃lẽ babitudine € apparatu oferéde tunt; 
ná cá pecoꝛina nó in macre c ecótrario ꝓpter hũiditatẽ poz 
cine ⁊ ficcitaté capne.Silr a parte apparatꝰ cũ porcina vac 
dne compara£:pozana melio: eft p vaccina:clixa aũt eoꝛio 
:opter pumidirate pui? ⁊ ficatate ili? Scðo oftendit fub 
aucroxitare Ba.ꝙ nó debẽt diuerſe cames coparanin code 
apparatu d diuerſe (unt ín cóplerióc fpecie: pabitudic nà 
cdics:q; pec cóparatio nó cõpetit:⁊ cxépla funt in poseina 
⁊ capꝛina elixatis ⁊ aſſatis.Certio dat rectá cõparatoes Q 03 
cffc 4 fieri fub eitdé coditionib?vt fi pecozínavel pozcina ad 
cands fpecie cóparct Pm babitudinẽ afía melio: eft.capina 
aüt ccótrarío.ola aüt plana füntzfcd quedas vocabula funt 
exponenaa,IHotandum ígitur cp diarria cft ſimplex fiugus 
vetrís finc excoꝛiatiõe inteſtinoꝝ.⁊ inter caufas eius cft oes 
fectatio cótentiuc ftomacbí epatis c iuteſtinoꝝ c lubacatio 
ipſoꝛũ.Oiripſum cft ſalſamẽtũ ex aromanas conditi: € 3: 
quafi mtri. Siperis tres funt fpes: nigrü caliàus € ſiccũ 
in quarto:albũ in terrio:longü in. tertio calidũ:in pꝛincipio 
p:nibumídá.ficaüt terminat bec pars. ¶ &irca partem 
üitá querunt fex, Pꝛimũ eft quib?alalib?iiagis ocbeat piu 
$«cdo ⁊ quib? min?,Scóm Oc nutrimẽto carniũ pinguiuʒ 
⁊ macrarũ.Tertiũ quo calo: naturalís ex vnctuofirare fans 
gnis nutrit᷑. Quartũ oc cóparatióe carnis aialis rone fce 
puo-uintam oc diuerſitatẽ nutrimenti carnis animalis a 
partetépoz anni, Srtü oe auctoxtateDippocratis, — 
¶ ic primũ ꝓcedit᷑ boc mõ:⁊ querit qo7aialib?magis 
dedeat pigucdo:an calidis an frigidis: cvidef ꝙ aĩalibꝰ ca 
lidre magie debeat pinguedo: q: oiatpbs in li.de naturis 
aialiti ꝙ piguedo cauſat᷑ er foꝛtitudine caloꝛis c bonitate ⁊ 
vigoꝛe elatdé: á in illis atalib?mag; crit piguedo ín go?e ca 
lo; foꝛtis ⁊ vigoꝛoſus:ſed D cft in calidis atalíb?: g pimgue» 
do alaiíb? calidis magis debet᷑.Scda ró bec eſt: ſicut resvn 
ctuofe oe facil 2uertun£ ad naturã calozis:filr er actiõe cas 
loꝛis:ſed ota enctuofa ocfacili ↄuertunt᷑ ad natur calozísz 
ergo fitr ex actiõe eiuſdẽ gnabunt:8 ín atalib? calidis mast 
05 effe pinguedo tvnctuofitas. sid oppofitü:ín calídis atas 
libus calo: fupabundat:vi cõſumunt᷑ hũiditates c anguis 
cõuertit᷑ ín carne: ergo ín talib? piguedo nó poterit gnariz 
fed poti? carnoſitas.Scda ró bec eſt:dicit pbs in lib.de ata 
libus: aim aialib? piguedo aggregaf caro minuit cfper 
ma ⁊ fanguís:(5 in calidis aĩalibꝰ fanguis eft multꝰ z fpere 
mamulti:ó ín ipfis pinguedonó poterit snan.. Ad b dicen 
dum q pinguedo cft quadruplex.q̃dã eft frigida t bumida 
aquofa ficut ín poꝛco € piſcibꝰ:⁊ bec frígiditate ſequit.Eſt 
alia qd eſt vnctuoſa d sírbus ðꝛ: ⁊ hec in aralib?ficde repen£ 
ficut in boue.Tertia eft q̃ cft asgregatio caris « eft calida 
t hũida.Quarta eft interceptaínter ptes carnis. Dicimꝰ g 
q itte tree fpes pinguedínis vltime magis ocbent calidis 
aialib? d frisídie. sid ratione dicẽdũ ꝙ calo: poree magn? 
buplr.vel ín fez velim reſpectu. Foꝛtis cim eft cũ 2uertir ſan⸗ 
guinẽ ín pinguedinẽ. Debilis 9o eft in 2uerfióe pigucdis 
ad carné. · Scdo q̃rit᷑ arca B vnde eft ꝙ quedã atalia ficut 
alauda in tpe eftatis p? inuenit nutrimẽtũ: ⁊ tñ in eftate 
macerrime ſunt:in byeme vo valde píngucs. Ad Doicedus 
ꝙ bmói aĩal fübrilis cft cõpoſitiõis:⁊ ió calo: eftatís hũidi⸗ 
tates ipᷣoꝝ oſumit z deſiccat:vñnutrimẽtũ ipoz quafi rotü 
reſoluit᷑: ſitx ín eftare multi íntendát coitut. vnde oicit pbs 
lib.oc naturis aĩaliũ:ꝙ pafferes maſculi mínus viuüt d fce 
mine:⁊ boc nó eſt niñ ꝓpter coitũ. Dicimus gꝙ rü ppter 
caloꝛẽ:tũ ꝓpt᷑ coitũ nũtrimẽtũ ⁊ hũiditates deſiccant᷑: ũt 
ergo iſta ala ia macra ĩ eſtate q̃uis habeãt nutrimẽtũ maiꝰ. 
¶ Tertio querit᷑ circa hoc de anfere quare impinguat᷑ pꝛo⸗ 
pter ablationẽ potꝰ⁊ exhibitionẽ cibi.ad hoc dicendũ ficut 
vult pbs.iiij metheoꝛoꝝ. Impinguatio fit calído ⁊ humido 
abeũte ⁊ arido ↄſtãte:qꝛ ergo pot? exhibet multũ humidũ 
gnatur qð cft 2 naturã impiriguatióis: iõ fine potu impin⸗ 
guatur.( Quarto querit de boue quare cá nutri£ in domo 
ad ftatá iuuẽtutis redit.Ad hoc dicẽdũ q caro bonína ouas 
habet naturas. Prima cft natura fubftátic ficce ⁊ oure: fc? 
cunda cft natura hũiditatis cõtente. Dicimꝰ ergo ꝙ natu? 


Dietarum vniuerſalium. 


tãtic multũ ficca e(t t dura:cuiꝰſignũ eft 2: cũ multũ 
— quidá: vn dicit cõiter ꝙ ius bouinũ laxat:qñ 
igitar caro dades fubftantia durãt ficcá ad ſtatũ lenecrutis 
cnit tota bumiditas ↄſumit ⁊ remanct ſubſtatia ficcaz 
(tea v0 fi cipartjs bonis nutriat:redit ad bumiditate; qz 
atenerant᷑. ¶ Quin:o quent circa boc oc carne büana 
vtr maio: pinguedinépabcar d aliud aial: v videt ric: 
q: ex fozxtudine calous orgerétís gñat piguedo in aialib? 
ficut cinis a forti ignezfcd inter ota alalia bó maxunũ calo? 
rem b:ergo maio;é pinguedine 05 babere, 31d oppofiri eft 
Q3 dicũt auctoꝛes ꝙ inter oĩa aialía bó marie in teperame⸗ 
to »fitiz.iDicedü igit qp intcr oẽs carnes caro büana magi» 
mes viccuofitaté ende ponit ilaudabilis narriméti: rum 
p:oprcr nimiã vnctuoſitate:tum ppter — ad quã 
ducitur imediate cum aia exut à coꝛpoꝛe. Ad rationẽ pa» 
tet folutio:q: ſicut dicit yſaac in coꝛpoꝛe hũano cft calo: nas 
turalis q eft ſubſtãtia calida aerea:cũ igit calo: fit magnus 
índiger nutriméto multo: ⁊ boc cft ikuofitas ſanguinis. 
⁊ ideo muita vuctuofitas debet eflc in homine. 
¶ Circa (cóc pꝛoceditur bocmodo: ⁊ queritur vtrum fit 
meus nutrimcnrum cz carne habẽte pingnediné interce. 
ptzm:an eg carne fine pinguedme: ⁊ videtur ꝙ ex carne fio 
ne píaguedine: q; illa caro meloꝛis eft nutrumeuti d pau⸗ 
cioꝛes efficit fi —— hec eſt illa ſine pinguedine 
fm Kab. quia ſanguineʒ generat t paucas fuperfiutraresz 
quare caro ſine pinguedine melioꝛis eſt nutrimẽti qᷓ cũ pin 
guedine.Ad oppoũtũ.totũ nutrimẽtũ immediate oꝛdinat 
ad ↄſeruationẽ caloꝛis naturalis:ſʒ caloꝛ naturalis $5 yfaac 
cõiũctus cft humiditati qꝛ vnctuoſitati:q̊ melioꝛis cft nutri 
menti caro habẽs pinguedinẽ velvnctuoſitatẽ dp macra.Ad 
hoc dicendũ q bomtas nutrimẽti in tribꝰↄfiſtit. Pꝛimũ cft 
multitudo nutrimẽti.Scom cft bonitas fanguinis. Tertius 
eſt paucitas ſuꝑtᷣuitatũ. Dicimꝰ d ꝙ caro habẽs pinguedi 
ncm mixtã quantũ ad mulrítudine nutrimẽti ⁊ etiã quartus 
ad bonitatẽ fanguinis melioꝛẽ ſanguinẽ gñat ꝙ macra: fed 
nõ quantũ ad tertiũ. ¶ Scðdo querit ad qué humoꝛẽ caro 
pinguis cõuertat᷑: ⁊ videt ꝙ ad ſanguineũ q:vnuſqſq; cio» 
couertit ad illũ humoꝛẽ ad quẽ hʒ porcftarius ſititudinẽ et 
virtutẽ:ſed caro píngu:s cft calida ⁊ humida ficut fanguisz 
ergo pot:? ad fanquíneri cõuertit᷑. Scða rano bec eft: ciba⸗ 
rià oc facili ad caloꝛẽ naturalẽ 2uertun£zad cpolerá vEfan 
guinẽ conuertunt fed vnctuoſa funt hmõi:g ad cbolerivel 
fanguineti humoꝛẽ ouertunt, Ad oppofitü cft qð dicit yſa. 
q cr pinguedine phlegmatici ⁊ crudi humoꝛes gñant. ad 
boc dicendũ ꝙ vtin plurib? ad pblegmaríc hũo:ẽ ouertit 
caro pínguis. ad ratione pꝛimã in Sꝛiũ dicendũ qp ouo funt 
ibi cófideráda. Pꝛimũ cft apntudovel ſititudo cõplexionis 
€i? cũ fanguine: t boc mó ad ſanguinẽ magis d ad aliii pu» 
moꝛẽ babet 2uerti. Sxcóm eft pꝛiuatio oígeftionis c: c boc 
modo nó »ertit a3 fanguínes nífi pꝛius oigerat: c iõ pino 
gaedo femp cruda fit ⁊ non cóuern£ ad ſanguinẽ:ſed poti? 
3d pblegmatici humoꝛẽ.Ad fcóm dicendũ ꝙ cũ res vnctuo 
fa venit ad ſtomachũ ficut vulc Bat.aut inuenit caloꝛẽ rem 
peratũ:⁊ tũc nõ pórad cholerã f; ad ſanguinẽ puerti:ſʒ qũ 
inuenit caloꝛẽ ardentẽ ficut in febꝛicitãte:tũc ad gen? 
ricum cóuerti£:fi debilẽ inueníat tũc cóuertif ad pblegma, 
«T Tertio qnit circa hoc qũo ree vnctuofa oebeat erpiberiz 
⁊ vide£ ꝙ nó ín p:icipío: fup oia in regunéto fanitatís 'afti 
diũ made fugiẽdũ eſt:⁊ mazie illud q9 appetítü remouet a 
co:pe inanito: f; piguedo faſtidiũ gnat ficut ipe oícitzó pine 
guedoín pᷣncipio nó 05 oart, $c3a ró bec eft:nibil q3 impe⸗ 
dit digeſtionẽ alioz ciboz ipos remouédo aloco oigeftiots 
cõpetit:ſed caro pinguís eft hmõi:g̊ caro pinguis ín pꝛinci⸗ 
pio non copent.ztd bocoicendi ꝙ nó 050ari abus vnctuo⸗ 
fusin principio. ad rónéoicendá qp ouo funtcofideráda in 
buiói adminiſtratione. Primum eft regunentü fanicatis. 
55:855 € fuffocatio appetiD. »:ímo mó res vnctuofa nó có 
——— etiã mõ nõ cópent nifi quodã modo. CSed tũc 
querit vtrũ debeat exbiberi 7 qn plus nocet. d bocoicens 
dum cp nó oebet Dari negs ante neqs poft:q: ib? vnctuofus 
nunc 052aríci alíja aibartis ficurvulr uice. fed ante p ma 
gnam moꝛã.:⁊ i5 dicit Rab. ꝙ fruct? molles fiait fius tra 


S'o.Itt. 


cemi bmót p magná moꝛã antc ocbet dari:⁊ pontici p ms 

gnã moꝛã poit:⁊ cáe patét plenarie ca.de frucnb?.( Quar 

to querit qiio caro molle appctitü remouct:q: appetit? c3 

ninus frigiditate ftomacbi iequit᷑:qꝛ coꝛrugant᷑ partes fto» 

machi:⁊ tüc fentit ftomacpus fuá inanirionc:fcd pinguedo 

ad ptio:ce frigidos »uertit: gͥſtomachũ infrígidat: g appe 

titum canina auct t nó remouct. Ad oppofitü cft iluã GÀ 

oiat Wa. in cómento fup apbo.d pinguedo canini appcti⸗ 

tum fedar. ¶ Qucrít erià róne bui?:d pinguedo imag? có 

petaran poxa an bouis.Ad D dicendũ c? caninꝰ appet:tꝰ p» 

uenit cr nimia frigiditate ftomacbi manitionẽ faciente ⁊ ap 

perit repleri:res vo vnctuofa cü oatur oiffundit p totũ fio 

macpü licut butyrü vel olc ín patella calida: tà mult re 

plet ſtomachũ repletióe pbátaítica: fitr vinũ groſſus ruced 

boc id£ facit: fcd nó quodcũq;:qꝛ vinü ponticũ ⁊ rubeũ non 
cõpetit:ſed vinũ rubei groſſum ou!ce fieur vinũ rubeus oc 
bíipania. 24d hãc queſtionẽ dicendũ qp píngucco poza ma 
püne valet 2 appetitus canini: d qu:efrisida fit: t molus 
eft ⁊ remollitinfrígidádo ftomacbi. zid róne pt; ſolutio: qz 
quis ifrigidetnó ti oat ppt frigiditate ($ ꝓpter repletioe. 
«ira tertiũ ꝓcedit᷑ boc mó:c quent qũo calo: natura 
lis ex reb? vnctucfis nutriat᷑:⁊ vidcf ꝙ bocfitfalfum:caloz 
naturalis imediate cx ſanguine nutrit᷑:ſed rcs vncruofe ad 
founá fanguínis cii oífficultate cõuertunt: ergo ex eis nom 
nutri calo; naturalis. Cõtrariũ o: in ira. 4[ 3Ratioc buius 
quent: cũ fint ouc fubftátie in co:pe à funt principia vꝛte.ſ. 
calo; naturalis 4 ſpiritꝰ:cũ ex vnctuofitate fanguinis caloz 
nutriat᷑ natural: querit ex quo nutriat fps. gDicedü qp ex 
rebꝰ enctuofis nutrit calo: naturalis ⁊ etiá innaruralis:vet 
ex enctuofitate fanguínis; (ed hec vncruofitae cft ouplerz 
quedã cft no 2uería ad fanguine: « ex bacnon nutnt caioz 
naturalis. talia iã cõuerſa ad natur fanguínis: ⁊ pec Oz 
wnctuofitas .... ;uinis:c iſta nutrit᷑ cato: naturalis, Zd oue 
ftion£ dicẽdũ ꝙ in fanguine funt quedã partes calide ⁊ ous 
tide aerce:4 ex iftis nutrit calo; naturaC Aie funt partes 
ſansuinis purefubtiles ignee:⁊ ex talidus nurrit feirirus, 
¶ Sco querit oe quadá 2cierare: q: dicit yíaac qp in aia» 
libus bu'nidis caro mafculi melio; eft: in ficas cro femine 
melioꝛ:ſuperiꝰtñ dixit ꝙ vł caro mafculi melio: cf? : vn dixit 
ép vacca pciozis cít nutrimẽti d bos. zd hoc dicencũ qp bo⸗ 
nitas nutrimẽti 2fiftir ín duobꝰ.in puritate camis 7 tẽpera 
méto cõplexiõis. Pꝛĩo mó caro maſculi melo: eft qꝛ calo: 
fo:t| £ à cameéafüpfuntatib? oepurar. Sco mó carofetue 
eft melio: q: hũoꝛes mag; tẽꝑatos eiat: fic ĩtellexit D yia. 
«[ Circa quartü fic peedim?:querit qüo res cai. hu ſint 
bone ínautüno ⁊ in verc:z videf q nó. Idẽ reſpectu 5:02 
nó eft bonũ:ſed ver t autũnus funt tẽpoꝛa zia: 6 fi carnes 
ſunt bone in vno:nó erũt bonc ín alio. s£Strariü dicit y faac 
Ad bocoicedü q cames calide funt bone inecre z autũno: 
vñ oícendü Pan Sa.ꝙ ver nó eft ccpus calidi ⁊ humidũ: f5 
tépus tẽperatũ.autũnus vo tpᷣs dũtẽperatũ:⁊ join verccó 

petũt:qꝛ files funt iſti.in autũno $0 copetür ppter Zꝛũ:qꝛ 
aurün?frigidus cft c ficus. Sd rõnẽ dicẽdũ qp nó eit fic de 
vere ⁊ alijs tempoꝛibꝰ:q; alia tpa inequalla funt, 

¶ Tirca quíntá peedit bocmó:quenit vtrũ caropozdna 
fit melio: ín eftate: ⁊ videt ꝙ fico: carofrigida ⁊ bũida in 
eftate cõpetit:ſed caro poza eft bmõi: g̊ caro poꝛci in eftatc 
cõpetit.Scða ró bec eftzin ulo tpe caro eft laudabilioꝛ ĩ quo 
eft téperatio: in ſe ⁊ reípectu co:pis Dumani:fcd caro poꝛci 
frigdiftima eft: tépera£ p calozé eſtatis: G cópent plus in 
eftatc d ín alio tꝑe.Ad boc dicẽdũ quicquid otcar vulgusz 
q plus cópetit in eſtate.Quidã tñvolẽtes vulgus fuftincre 
Dict ꝙ caro po:cína mulrum nutrit ⁊ eft ovre digeſtienis: 
«idco debet cebiberi ín tẽpoꝛe illo in quo aio: cít foztris: ⁊ 
boceftin byeme: c ideo ín hyeme comperit. In cftatc vcro 
non cum calo: fit ocbílis : boc camcn videtur mibi efie fal 
fum:Q:oicdimus g caro poza leuio: eft cp alie cames, 

¶ Aiuerſitates nutrimeti aĩaliũ artiſcialterſunt tres tc. 

¶ Tirca parte iſtã quattuo: dubitant᷑ Pꝛimũ eſt in dbus 
fit maio: bumidiras:an ín elixis carnibꝰ:an in affans.S5c33 
cítocvíu carni affarará. Tertiũ cít devſu carniũ clixataꝝ. 

Quartũ de malicia ⁊ nocumẽto carnium, 


Liber 


.. &GEirca pꝛimum pꝛoceditur hoc modo: videtur d in elixis 
maioz fit bumiditas:cames que aſſantur recipiũt decoctio 
neni abigne adſq; bumido aquofo:tunc erm ignis multũ ca 
lcfacit: fed cum calefacit cum butnido aquofo medío non 
itavebeméter calcfacít neq; tanta fit ibi oeficcatio ab igne: 
fed carnes elige oecoctione recipit ab igne humido aquo» 
fo mediãte.Aſſate vᷣo occoctione recipiũt abíqs hũido ado: 
ergo ín elixis eſt maio: bumiditas dp in aſſatis.Scda ró bec 
cftille apparatuscames ficcio:cs efficit ín quo carmi ma» 
io: cófumif pumiditas: fed afíatio eft hmõi apparat? ficut 
vult pfaac, afic eim cõſumptionẽ humiditatis recipiũt ficut 
teſtat. vñ pingues oebet affari c macre elixari: ergo ín afia 
tis mino; eft bumídítas d ín elixis.Ad oppofità cft qð oicit 
pbus quarto metbeo:05. f.q in cliris eft maio: ficatas:in 
affatis $omaio: humiditas.vñ orat ꝙ tn elixis eft büiditas 
in pzofundo paucazmulta 9o in fupficiezín afíatis Yo econ⸗ 
uerío, Ad bocoítcendiü cp elixe maioꝛẽ babet bumíditate d 
affate'IBotandü t $m quoſdã ꝙ partes in carne funt oupli 
ces:qꝛ queda (unt partes ín füpficíe:t b mó ficut oicür eli 
re maioꝛẽ habẽt bumiditaté d affare, Zllíc (unt partes in p 
fundo: boc mó elixe ponunt min? bumide d aſſate:qꝛ too 
ta humiditas tédit ad fupfide. In affatís Yo cũ ignis fupfi 

ciem imedíare attingat ocficcat illam ⁊ claudun£ pozíita qp 
tota bumidiras in pfundorecludi£:ció poc modo ponunt 
burnidio:esd elixc᷑. Iſta tii pofitío mibi videf e& erronea 
in medicina. vr oícim?g elire affatis funt hũidioꝛes:nõ fm 
pofunditaté calo:is in fingulis partib?:fs penetratio calo⸗ 
ris vfqs ad pfundũ magis ocficcat fine aqua d c aqua: et 
bocnó cft dubiũ: g cus in affatís fiat penctratío caloꝛis vfq 
ad pfundi fine aqua media:in elixis $o cũ mírtióe aque:á 
affare fimpli ſiccioꝛes funt d elixe.Scða ratio bec eft: dicit 

pbs ſuꝑflua affatio to:refactío eſt:ſed elixe nó pñt elízari p 

:wefiat:ergo nó (unt íta ficce ficut affate, Tertia ratío bec 
eſt:dicit yſaac.carnes affate ſicce:elixe büíde:fufcellate meo 
die:(cd vnũquodq; extremũ magis participat diſpoſitionẽ 
d mediũ:ſed iufcellate funt medie: g mulrofo:ti? elixe buo 
midioꝛes funt p affatc.llPoc etiã ps erperímtto: qs fi alicuí 
dent partce pfunde elixoꝛũ inieniunt molles:pumide ct 
apte ad digerendũ:aſſateðᷣo nõ.vñ medicus elixas pzecipit 
⁊ aſſatas pbibet infirmo:7 fic tá experunẽtoᷓ rationib?pa 
tet qp affatc ficciozes funt d? elixe.Contrariũ tñ dicit pbe in 
quarto metbeo:07. fld boc dicendũ ꝙ hũiditas eft duplex: 
queda eft eflentíalis:quedà accidétalis:q er aqua »trabi£., 
Dicit igitur ꝙ in aſſatis humiditas magna eft ín ꝓfundo 
ín fapficie vᷣo pauca:q: po: claudunt᷑:cũ ſuꝑficies ĩmedia⸗ 
te ab igne attingit᷑: ⁊ bumiditas ſubſtãtialis interiꝰ retine» 
tur.Hec vᷣo poſitio nulla eſt:q; ín elixis nõ folii aqua elixãs 
dat humiditatẽ:ſed etiã ſubſtãtialẽ ↄſeruat.Falfiñcat᷑ etiaʒ 
hoc modo:qꝛ bumíditas ſubſtãtialis que ín carnibꝰ ↄtinet 
plus ocficcat in aſſatis dpineliris:q: ifte ĩmediate ab igne 
attingunt: dicimꝰ igik aflertiue qp loquẽdo de vtraq; bumi 
ditate.ſ.accidẽtali c ſubſtãtiali:elixe funt hũidioꝛes dp affa» 
tc:nec credo pbo ín hoc:tñ ſuſtinẽdo oíco qp ipfe non cópas 
rat carnes ad elixas qfi dixit cp elixe fuut ſiccioꝛes: 
fed elixas ad ſeipſas coparat: ⁊ filr aſſatas:vñ aſſate humi 
dioꝛes funt in pꝛofundo ſeipſis ín fuperficie: t ita intellexit 

bs in quarto metheoꝛoꝛum. 

¶ irca ſcðʒ pcedif bocmó:queri£ etrus caro affata cópe» 
tat in paralyfi:zvidef ꝙ nó:oiat SRaf.ín almáfo.caro affa» 

ta vir digerik: ⁊ fi oígeri£ vix aut tarde tota bigeri£:f ralis 

cibus nó cópetit ín paralyfi:ergo caro affata non cópetitín 

paralyfi. aid oppoñtũ cft auctozítas 3Ra£.cap.oe paralyfi: 

vbi dicit ꝙ paralyticis cópctitcaro in fartagine frica, zd 6 

dicẽdũ q caro frira paralyticis cópctit. id rónem dicẽdũ qe 
ouo funtcofiderada circa bmóí egnrudineg, Pꝛimũ cft te 

no: virtutis digeſtiue foꝛtisvł debilis. Scðm eft virt? ocfic 

catiua. Prꝛimo modo nó cópetit caro aſſata paralvticie nífi 

multũ fo:tis virtusrcperiat:quantü tfi ad virtute ocficcati 
uam cópetit caro frira paralyticis. Illa ergovia qua nó cóe 

petunt ppteroigeftionis dẽbilitatẽ apponanf aliqua q̃ iu 

uent digeſtiuã ficut piper:ʒinʒiber ⁊ hindi. EScðo querit 

circa hoc q̃ magis cõpetit in diſſinteria:an clíra an aſata:⁊ 


videt df elixa: in fiuxu ventris fequi£ debilitas ſtomachi et 
epatis: ſedin tali mozbo — caro facilis oígeftióis: f5 ta 
its cft elixa fm raf. c nó afíata: ergoín duſſinteria elixa coo 
pctít.£ontraríü faaüt pzactici.p:ccipiüit oarí aſſatas ⁊ elt 
ras pbibér. Ad poc oicedü ꝙ affara cópetit in dyarria.Sed 
circa pmóí egritudine duo funt ↄñiderãda. Pꝛimũ cft teno: 
virtutis digeſtiue:ſcðm eft fingus ipiam? 16if ꝙ ſi virtꝰ eſt 
fostis affatc debẽt ecpiberi:fi ocbilis elige: quátü tñ ad flu 
yü affatc cópetütL Zertio drit vtrũ caro frixa in bydrope 
ocbxat erbiberi ficutin paralyñ.Ad boc oícendii ꝙ no cope 
tüt frite in bydrope ficut ín paralyfi.vri nó eft file oc paralp 
fi ⁊ bydrope: q; — ẽ materia frigida groſſa inbibes 
neruos:c pic moꝛbus cit extra mẽbꝛa nutritiua: non em in 
paratyfimebza nutritiua leaunt᷑:ſed folii nerui:⁊ io qz epar 
eft ſaluũ:ideo cibaria groffa bri cóperüt: (5 ín bpdropc virt? 
Oigeftiua eft ocbilis: c 16 carnes aflate nó ocbent exbiberi: 


ci digeſtionẽ impediár, &[ Quarto querit vtrü aim came 
affatà ocbeatalía cardi piberi c videt q ſic: q; ficut dicit 
fiuice.cibaría qnqs contéperáda ſunt:qꝛ cũ funt ficca bum 


da alían accipiunt vr vni contéperetreliquü:fed caroafía 
tacft Valde Receoergó debet * altjs hũidis.Contrariũ 
th dicit Ras.ꝙ poft aliii cibũ nó cft — neq; cus alio 
cibo. &ld bocoicendii ꝙ nó 05 accipi cti alio cibo: qz ifta caro 
oure digeſtiõis cft; en fi admifcerct cũ alio cibo penetraret 
indígefta «cruda cum illo cibo ad epar: 4 fic gñaret malas 
M perenpyeia ge eft qð oicítauice.q cib?fnbnlis cũ groſſo 
nõ ocbet accipt. ¶ Quinto querit vtrũ poft came aſſatam 
Ocbeat potus erbiberi:zvidc£ ꝙ ſic:qꝛ potus bumiditates 
coꝛpoꝛis reftanrat ⁊ maxime vinũ:ſed ppter cames afíaras 
coꝛpus multũ ↄſumit᷑:ergo poft cas potus 95 crbíberi. id 
oppofitü eft lllud q3 dicit ꝙ poft ipſarũ acceptione po nó 
ett íumedus nifi 4n magna neceffirate. 2d b oícencti poft 
carné íftá pot? non debet accipi quouſq; »ftet rectoꝛi (anita 
tie ꝙ cibus fitoígeft?:t boc maríme ci camib?: potus em̃ 
t maxume víni facit cibũ penetrare ad inẽbꝛa: c 10 fi potus 
anteqᷓ dibus fitoigeft? aca pia: abus crudus z indigeſtus 
3d mẽbꝛa trabet:⁊ ficegvitudines gnabunt. d ratione of» 
cendũ cp ouo funt »fideráda in pmóí exbibitiõe. Pꝛimum 
€ft cofoztatio calo:ís naturalis: z boc mó vinuʒ oserbibert 
cũ caloꝛẽ naturalẽ multũ cófoztet. Scðm cft penctratío ad 
mẽbꝛa: 7 boc modo nó debet oan pot? nifi poft p magnam 
moꝛã qf ↄſtat rectoꝛi (anitatis oe oimoda digeſtiõe caris. 
¶ TSerto querit oc carne cocra in pafta: ⁊ vide£ qp ralis ca 
ronó fitbona:q: caro ín qua retinent fupfiirates ⁊ fumos 
firatcs eft mala:ſed tales funt carnes in pafta cocte: 6 bmót 
carnes maie ſunt.Hoc etíá patet p Auicẽ.ꝙ caro cocta i pa» 
fta tẽdit ad naturá veneni z quaft venenü cft, ££ótranü fa 
cit vulgus. Pꝛeterea dicit Raſ.ꝙ caro cocra cum frumẽto 
bona eſt:g fimiliter cocta in pafta cft bona. id hoc dicendũ 
ꝙ caro cocta ín pafta peſſimã eſt.vñ ab uícc.reputat quaft 
venenũ:nec eftfil'e oe carne cocta cũ fruméto: q: illa babet 
refpíraculi per qð fumi ecbalàt: caro $0 cocta in pafta boc 
nó bs: c io fumfnon exhalãt nec euitant᷑: idco mala. 
¶TCüuca terti querit oc vfu elizzrü : « queri£ d caro de⸗ 
beatante dari an clíra an affata: videt᷑ qp elixa: qz ficut oi; 
&it yſaac ille cibus pꝛimo 05 exbiberi q pꝛimo babet virtuté 
exetidi a ſtomacho ita ꝙ receſſeritcũ alius cibus aduenerit 
Q:alíterambo lubzicaren£: g elixa cũ fit bmoirefpectu affa 
te oebet pꝛiꝰexhiberi.Ad oppofitü cft ratío Cõſtã. Duplex 
cft pare in ftomacbo:füperto: ⁊ inferioꝛ. f bale aütque cft 
ín pfundo calídíffima eft refpectu partís ſuperioꝛis: abus 
vo groſſus indíget toꝛtioꝛi dĩgeſtione dp fubtilis: & indiget 
foꝛtioꝛi calozezcaro 9o affara cibus groſſus cft refpectu eli⸗ 
xe:ergo foꝛtioꝛi indiget digeſtiõe:⁊ fitr foꝛtioꝛi calozez f5 put 
iuſmodi caloꝛ eft ín parte inferioꝛi ſtomachi: g̊ pꝛius o5 oꝛdi 
nari qᷓ elita. Ad hoc dicendũ ꝙ neq; ante neq; poft cus alio 
cibo 05 accipi:⁊ fi accipiat᷑ ſubtile perꝰdʒ accipi.ad rationes 
dicendũ ꝙ in regimẽtoſanitatis ouo funt conſiderãda. Pꝛi 
mii eſt digeſtio nutrimẽti perfecta t imperfecta. Scðm eft 
o:do ciboꝝ. Pꝛimo mõ grofía ibaría im ,pfundo ftomacbi 
debẽt pom € px? acapí:quanti $o ad o:díné ciboꝛum fub» 
tilis ocbet pꝛecedere. 


Dietarum vntuerſalium. 


Cirea quartũ ꝓcedit boc modo:querit vtrũ malicia Car 
eti noammenti poflit remouen p alíqua aua. aa B dicẽ· 
dü q fic:Q9 patetzcti erm carnes oan febzicitátib? caliditas 
cari o5 repzimi: c 10 ad repzimendt caliditate illà coquunt 
eum ramis poxtulacc c pmói herbis frigidis c cü fucco vue. 
accrbc ⁊ cü aceto ⁊ cũ fucco pomi ditrint: fic erm ius intrigi⸗ 
datur pzopter frígidítate bmór herbarũ:⁊ ideo boc modo 
caro potelt ezpiberize fic patet qp malicia vel nocumentum 
carnie poteft remoucri per alíqua alia. — Mes » 
€L 2c oinerütate mébzori animaliti, Zap.rvevitj. 

¶ Lectio.xxxvüj. 


animalia mẽbꝛa tripliciter ſunt diuerſa.pꝛi 

RÀ É inim cc copiexione ſua:ſcðo cc locis:tertio 

9 Lec quiete z motu fuo. /£óplerio eft triplex. 

alia oura z neruoſa ficut vétcr ⁊ cutis:ner⸗ 

ul inteſtinavł cartilagincs ⁊ filia. Ziiia mollis 7 tene 
ra ſicut pĩguedo:medulle:cerebꝛũ:nucha⁊ filia. zl 
media ficut caro muſculoꝝ ⁊ lacertozus:  carmes ce 
terc pinguedine nude.maxime fi oe aialibus fint in 
araffitic téperatís Que mẽbꝛoꝝ ficca funtz neruofa 
frígitudo dñat᷑ « ficcitas. vri ad digerendũ oura: fto 
macbo labozfofazín ſanguinẽ diu ⁊ tarde ↄuertibilia 
Cibus naturalr ſiccus parũ ſanguinis ⁊ hũiditatis 
habẽs:diu ín ſtomacho moꝛat᷑ ⁊ tarde excoquit᷑:⁊ iõ 
ad nutrimentum paruus.maxime fi oc macrís ſiccis 
veteribꝰ tir aialib? ficut bouinis capꝛinis.Si atit oc 
iunioꝛibꝰ vci oc humidioꝛibꝰ paruis craffts ecl natu 
raliter büidis:ficur pecoꝛinis:⁊ poꝛcinis:ſi bñ poflit 
digeri: multũ dant nutrimentũ: ad diſſoluẽdũ oc me 
bꝛis durũ:qꝛ ſiccitas cõplexionis coz mẽbꝛoꝝ hũidi 
rate ⁊ craſſitie tẽperat. Que mẽbꝛoꝛũ mollia z tene⸗ 
ra ſunt:caloꝛ⁊ hu.eis dñat᷑: hũiditas vᷣo plꝰ:q̃ in tria 
diuiditur. Alia em̃ liquida ſicut pinguedo inter car⸗ 
ncs admirtã d cft vnctuoſa.Alia coagulata ſicut pin 
do sírbí: reni: doꝛſoꝛũ:locoꝝ ſuminoſoꝝ:⁊ filia, 

ia media ficut cerebꝛũ: medulla:mucba. Liqͥda:cx 
líádítate (aa nutrimẽtũ fuii inter ſubtilẽ ⁊ groſſuʒ fi 
iificãt. oagulara ex coagulatíóe z groſſicie nutrí 
mẽtũ fui effe mõſtrãt. 3nde JD. piguedo eft oupler, 
Zilía em̃ mollis ⁊ liqͥda: caloꝛe aüt ignis diſſoluta: z 
— dfi olcitve?remanet coagulata.Alia igni 
diſſoluta cito infrigidat ⁊ coagulaf:d in duo diuidũ⸗ 
tur. Aut em̃ fuit oc aquoſis atalíb?ficut piſcibꝰ: Aut 
octerreftrib? Que de aquoſis cíto diſſoluunt᷑: neq; 
tà cito coagulant᷑. Que oe rerreftríb?: n cito diſſol⸗ 
uunt᷑ ⁊ cito coagulant;vri aquofoz aĩaliũ pinguedo 
pPcft q̃ vnctuoſitas.Terreſtriũvᷣo maioꝛ € encruoti 
tas d piguedo:d ouob? modis ĩtelligit᷑. ex ſeſu z ra 
tiõe.Sẽſu:qꝛ fi tàgím" pinguedine terreſtriũ aĩaliũ: 
manib? encruetiras fua inuifcaf qti oleus. Si fapo2 
rem" vencruofiraté cü fapoze mulrü fentím?. 3:1 aquo 
fis non ſibr. Si eii tangant᷑:nulla enctuofiras mani 
bus inuifca£ neos in ſaboꝛe ficut terreſtriuʒ vnctuo⸗ 
fitas fentírur. 3dcoqs oe aquoſoꝛũ pinguedíne plus 
comedif roc pinguedine terreftriü:q: terreftria ex 
Duntà vnctuoficate ſua cíto ſaturãt. Ex ratiõe:quia 
anie naturaliter funt humidio:a.Pumiditas aüt 
ua in expe augmẽtata poftip mẽbꝛa inde nutríunt: 
qued3 fupfluítas remaner quà mébza crpellunrad 
* interioꝛa.vbi eft locus ad qué ſuꝑflua expellũ 
: inquo coadunent z augmẽtent᷑:⁊ a natura ſcðo 


S Q. Itc] d 
excoquãtur:⁊er illie ingroffatís pinguedo queda có 
ficit. De terreftrib? nó tilr:q: büiditas ad copoſitio⸗ 
nem bumidoꝝ.i.aquoſoꝛũ minos cftz d cus parua fit? 
mẽbꝛa pauperiosafiüt nutrimẽtis:⁊ nó ab eis fcpa^ 
ratur bumiditae:fcd ⁊ p totã carné diuidit:in q ca^ 
naturalis cà diſſoluit:⁊ vnctuoſitatẽ líquida facit 
Jõq; oia aĩalia natural büida funt pinguioꝛa c mi⸗ 
nus vnctuoſa.Que aüt naturaliter ſicca vnctuoſio:a 
« min? pinguia, Ideoq; in poꝛcis auget piguedo:qꝛ 
cópleríoi fue naturale hũiditas onat. Unctuoſitas 
aüt ín bob? creſcit:q; ſiccitas pzicipat fue copleriot, 
«Facile gᷣ intelligit vnctuoſitatẽ cffe calídiozz ⁊ humi 


dioꝛẽ p pinguedinẽ:q; caloꝛẽ naturalẽ b5 peruicinũ 


(ibi. Carnis piguedo frigidioꝛ eftencruofitare ⁊ fice 
cioꝛ:q; a caloꝛe ẽ remota ⁊ hũiditate.Si aũt plguez 
do ⁊ vᷣnctuoſitas iniił ſunt:parũ nutriũt:⁊ illaudabi 
liter. vnde nó ad cibi: fed ſolũ ad cõdimentũ danda 
funt Anũquoq; em̃ boz pꝛimũ ſtomachi eft inflati⸗ 
uum:ſaturas cito ⁊ coꝛrũpens quicqͥd ciboꝝ inuenit 
ín ftomacbo: ſuꝑinnatãs:ĩmixtaꝝxᷣo ilis inuiſcat ⁊ in 
groffat illos:et ad digerẽdũ 2bít; ficgs ftomacbo im 
moꝛatur:nec alios cíbos ftomacbus apperit./ ti aüt 
incipiat cíb? ille digeri:aſperitatẽ ftomacbi emollirz 
lubꝛicãs ergo fit « cito emittit᷑ Cũ ergo ad inteſtina 
deuenit:ſubtilitas cibi ĩgroſſat᷑:  penetratio eparis 
ꝑ meſeraicas cõtrabit᷑: vri mẽbꝛa paruiſſimũ ⁊ peſſi 
mum attrahũt nutrimẽtũ.peſſimũ:qꝛ oꝑpuationẽ fa 
cit⁊ ín groſſumvel ſubtile pplegma Pm q̊litatẽ fui fe 
traducit.Si em — etc Si — € 

iguedo renü:pblegma groſſuʒ Sivnctuoſus 
mur ficur cani adinicfabr phlegma gñat. 3n2 
de ruffus:mẽbꝛa inqͥt nó oe pĩguedinevelvnctuoſita 
te accipiũt tantũ nutrimentũ:quantũ plenitudinẽ ⁊ 
ſʒturitatẽ faciũt. Intẽdit aũt q: ſaturitas fua maio: 
fit q̃ mẽbꝛoꝝ nutrimẽta.Ad ſtomachũ em venientia 
inflãt:implẽt: c cito ſaturant᷑:cũ digeri incipiãt: ato 
eijciunt᷑ ab inteſtinis: ſicq; vene indc parũ accipiunt 
nutrimẽti. Itẽ. G.Que mẽbꝛoꝝ craſſioꝛa ſunt:plus 
ſaturant:magis exinaniũt: que vᷣo mín? groſſa fant 
minꝰ ſaturãtia rarde exinaniẽtia. Diuerſitas aiit pin 
guedinis nutrimẽtoꝛũ ⁊ ſue actiõis cft:q: pinguedo 
calefacit ⁊ humectat:ſed ín multũ ⁊ mín? diuerſant᷑ 
quiq; ex rebꝰ. Aua er aĩaliũ gñibꝰ.Scða cr naturis 
⁊ cõplexiõibꝰ.Tertia er etatibꝰ.Quarta ex nouita⸗ 
tibus ⁊ pínguedinis vetuſtatibꝰ.Quinta ex artifi⸗ 
cialibꝰ.Ex gñibꝰ tríptr. iur erri maſculina:aut femi 
nina:aut iiri ir calídio: ⁊ ſiccioꝛ ad cõ⸗ 
parationẽ fat gñis.Feminina mín? calida ⁊ mag: bu 
mída ad mafculina faí gñis cóparata. C aftrosi ic^ 
diocis. 3nde. JD. piguedo femine otm aĩaliũ minꝰca 
lida ⁊ hũidioꝛ.maſculina calidioꝛ € ⁊ ſccioꝛ caſtroꝝ. 
¶ De diuerſtate aĩaliũ ex naturis. Cap̃.xxxix. 


jq: di ois pinguedo affümiaf naturali com 


S4. dio: plus calcfadit.fi frígidío: mir? fi mc 
díocrís mediocriter adauget. Souroe büidirateos 
intelligi ti bumidío: mag; bumecrat.fi ſiccioꝛ minꝰ. 

medioditer.vᷣnde pinguedo poꝛcina ina 





Liber 


gis ceteris humectat:coꝛpa: mulla calefactione appa 
rete. Pinguedo leonina plus calefacit dp cetere ⁊ mí 
nus bumectat.Pumidioꝛ em̃ pozcus naturalr cete⸗ 
ris atalib? cft:c calo: € ct teperat? ficut naturali calo 
ri.vicin?cft em ficur ſapoꝛiſſimũ oleũ in caloze ſolũ:in 
hũiditate aüt non: piguedo em̃ poꝛcina bíída: olea 
aute ſiccũ. em vnctuoſa poꝛcina liqͥda cft fluida pin 
: iuuatiua foꝛti tenaſino in inteſtinis ⁊ nimie 
ꝛſure.Sua em̃ ſubtilitate ⁊ liquoꝛe:poꝛos mẽbꝛo 
rum penetrat:⁊ moꝛdentiũ nocumentũ humoꝝ miti 
gat:l5 atit bec eadẽ humiditas(alsꝓpꝛictas) hume 
ctat.in pinguedine inuenit anfcrína ex nimia hñidi⸗ 
rate ſua:leonina naturalr ceteris calidioꝛ € c ſiccioꝛ. 
Ideoq; pinguedo ſua diſſolutiſſima ⁊ inflatiſſima: 
ſicq; toꝛturis neruoꝝ iuuatiſſima:ad durũ ⁊ ad diu⸗ 
turnüvalet apoſtema:bouina mediocris cft itcr poꝛ⸗ 
cin c Iconina.f£ ap:ína ctfi fir mín?calida d» bouina 
calídio: € tñ q̃ poꝛcina: q: capꝛina ctfi ccteris amba. 
lãtibꝰ fir frigidioꝛ:tñ ad coparatione copleríois tc 
pcratc calidi: ⁊ ſiccioꝛ.ſiccitas fua teſtat᷑: qp poftip 
diſſoluit᷑ cito ofolídaf c coagulat.viivulncrib^in in2 
tcítinis € iuuatiua: fi clyſtere índe fiat q: ato coagu 
latc ↄſolidat. Juuat ds fi cii prífano coquaf;vulncra 
pulmonis ⁊ itcftínoz filr müdificat ín oi paſſiõe cui 
op? ẽ folidatióc. pecozíra ctfi poꝛcina ⁊ capꝛina cali 
dio: fitztii ficcio: poꝛcina:⁊ capꝛina hũidioꝛ erit:⁊ io 
magis ín inteſtino iuuat:qð colo vocat:paſſiões ma 
las:q: pinguedo poꝛcina q: eft ſiccioꝛ ca: poꝛcina em̃ 
ec liqditate fluida eſt:⁊ nó manet fup vnlnera:peco⸗ 
rina ex mediocri hũiditate fua melioꝛ cft: etſi tardiꝰ 
qᷓ capꝛina coagulet natural. Inde Gał de pingue⸗ 
dine Pinguedo inquit leonina ſiccioꝛ eſt ⁊ calidioꝛ 
Canina ſiccioꝛ houina:bouina ſiccioꝛ capꝛina:capꝛi⸗ 
na ſiccioꝛ pecoꝛina:pecoꝛina ſiccioꝛ poꝛcina: poꝛcina 
ſiluatica calidioꝛ c ñccioꝛ domeſtica cft. 
¶ De diuerũtate piguedínis cv etate aĩaliũ.Ca.xl. 
Juerſitas pinguedinis cr aĩaliũ etatibus 
quattuoꝛ modis diuerſat᷑. Eſt em̃ pĩguedo 
parui z lactentis:eſt z vicina lactentieſt z 
Dialalis iuuenis:eſt⁊ decrepiti.Que lactẽtis 
aut vicina lactẽti: tẽperata in caloꝛe erit:in hũidita⸗ 
tcerír multa. Junioꝛis calidioꝛ ⁊ minꝰ humida. De⸗ 
crepiti pinguedo frigidioꝛ eft ⁊ ſiccioꝛ ceteris:maſcu 
lina calidioꝛ⁊ ſiccio: feminina:tũ iunioꝛis calidioꝛ cft 
⁊ ſiccioꝛ veteris. ¶ De diuerſitate pin 
guedinis ex nouitate ⁊ vetuſtate. f ap.xlj. 
ESSA S uerfiras pinguedínte et nouitate ⁊ ve⸗ 














LS IRccés min? calida ⁊ magis humida. 
Aetus calídio: c mín? hũida:⁊ quáto vetuſtioꝛ:tan 
to calídío: « mín? hũida:qꝛ ín ea pinguedo veruftíffi 
m3: qz ĩ caloꝛe aeris:quãto plus elongat᷑:tãto fibí ca 
lo: magis pᷣſtak: büiditas deſiccat. Añ. Ga. Pin⸗ 
guedo vetuſtiſſima magis cft calída: ⁊ multo minus 
bumida:⁊ io magis qp rccte diſſolutiua erit. Euriſ⸗ 
pbo:ídus: ots inqͥt pinguedo ſiue ʒirbũ vetuſtiſſima 
büidirare minoꝛat᷑ c caloꝛe maioꝛatur. Teſtat᷑ boc ví 
num:mel:acetum:que quanto funt vetera:tãto plus 


confoꝛtantia t acutioꝛaa. s. , 
¶ ocdiuerſitate pinguedinis er artificis. La. xlij. 
Juerſitas pinguedinis cx artificis duplex 
'erit.aut ei ſimplex:aut cõpoſita Simplex 
exnature cõplexione ⁊ ceteris cõſiderada. 
Cõpoſita cx admirxtis alii nãciſcit naturã. 
vnde pinguedo falfa calidioꝛ ⁊ ficcíoz non ſalſa: q; 
ſal caloꝛem pꝛeſtat. 
¶ Diuerfſitas nutrimẽti aĩaliũ a parte ipſoꝝ ⁊ eoꝛũ diſpo 
finonü aſũgnata eſt. In bac parte octerminat oe e? diuer⸗ 
fitatc aparte meb;o5 aialiũ affignás naturas « Oifpofitios 
nes finguloz cuutriméti qd cr ipfis accipitur· Diuiait aüt 
bec pars in duas partcs. 3n quaz pzuma affignat oíftictios 
nem trímemb:é 6m quà meb;o ꝓcedit diuerſitas. 3n fcóa 
fc; ibi:s£óplerio cft triplerzalía eit oura « neruofa. affignat 
oíuerfitate iurta oifferétias pdicte oiftinctióis. Pꝛima non 
diuidit:ſed ſcða — in ibi —— triũ — am 
inéb:oz. In pꝛima affignat diuerſitatẽ mẽbꝛoꝝ a par 
—— 
fcóa.f.i hac:Siuerũtas mẽbꝛoꝝ cr motu ⁊ Qcte cc.affignat 
eoꝝ oiuerfiates a parte mot? ⁊ quietis. 3n tertía.f.in bac: 
sucrfitas meb:0:8i ex loco fuo duobꝰ cft modís, affignat 
ípfoz omerfitaté a parte locoz. &it aute cópctétius pceda 
mus oiuifione exponẽdo affignem?. «T sCirca igit pmam 
part oícit cp mẽbꝛa triptr diuerſant:cõplexione:loco:motu 
4 quíctc.s£onfequéter pfequit oe ipſoꝛũ oiuerfitate iuxta 
- differẽtias:⁊ pꝛimo iuxta cópofirione c coplerio» 
nhem. Hec aũt pare diuidit in ouas. 3n quaz pma affignat 
diſtinctionẽ copleríonís mẽbꝛoꝝ d ín babírudine « copofie 
tíone »fiftit. In ſcða.ſ.in hac:Oebꝛa ficca funt neruofa «c, 
affignat oíuerfitaté mẽbꝛoꝝ iurta ei? orías. KT irca — 
partẽ dicit ꝙ cõplexio mẽbꝛoꝝ eft triplex.quedã dura ficca, 
queda mollis bumída.quedá mediocris. EScda ait pars. 
que eft oc pac otierfitate mẽbꝛoꝛũ iuxta pictas ortas diui 
ditur ín tres. In quarus pꝛima affignat o(ucrfitate mẽbꝛo⸗ 
rum a parte cõplexiõis ourc. 3n ſcða.ſ.in hac:Que mẽbꝛoꝝ 
mollía tenera funt zc.affignat eoꝝ ofuerfitaté a parte cóple 
xionis mollis. In tertía.f.ín hac:Mẽbꝛa inter durũ z mol 
le media.affignat coz diuerſitatẽ iuxta cóplerioné medias, 
¶ Tirca pumá partc oícit qv mébza oura frigida funt ⁊ fice 
ca ficut nerui ⁊ fila: c oure funt digeſtiõis ⁊ pauci nutrimẽ 
ti: maxime cá fint oc macrís t veterio? atalib? ⁊ ficcis natu 
raliter.Si aũt oc pinguíb? ⁊ humidis pluscópetüt: q: fice 
tas fia per cóplerione ⁊ habitudinẽ AL Mirca fcóas 
partéaffignat ouerfitaté mẽbꝛoꝝ molliũ.Hecaũt pare ot» 
uídítur ín duas. 3n quarũ pzíma affignat trimembꝛẽ oíftín 
ctione mollicíci m̃cbꝛoꝛũ. 3n ſcða.ſ.in bac: Liquida cx liqͥdi 
tatc ínter ſubtile t groflus tc.aflignat oíftinctioné mẽbꝛoꝝ 
iuxta illi? oíftínctióts drias. 3n tertia dicit ꝙ mẽbꝛa líquida 
funt calida 7 hũida:⁊ funt triplicis gnís. quedas funt lida 
ficut piguedo carnis intercepta.quedã coagulata ficut pin? 
guedo zirbi: teft zirbus pare cópofita ex camc ⁊ pinguedi⸗ 
ne.quedã ſunt nerui ficut circa coſtas ⁊ renes.quedam funt 
media ficut ſpinalis medulla ⁊ cerebꝛũ. ¶ s irca ſcðam pars 
tem pfequít oc bis differẽttjs.Hec autc pe diuidit᷑ in tres 
fmniücrü ipſarũ. In pꝛĩa agit oc oiuerfitate mẽbꝛoꝝ molli 
ciei liqde. In ſcða .in hac:Piĩguedo frigidioꝛ ẽvnctuoſita 
tc.agit oc diuerſitate mẽbꝛoꝝ molliciei coagulate. In ter? 
tía.f-in hac:Oedulla oſſiuʒ ſapo:oſioꝛ eft tc agit oc diuerſi 
tate mẽbꝛoꝝ mollíciei mediocris:⁊ fimul ínterferit mollíae 
coagulatá cum líquída ín quibuſdã. Pꝛima pars otuiditur 
ín ouas. In quart pꝛima agít oe oíuerfiratc pinguiũ mem 
b:o:um liquidoz ⁊ coagulatoz In ſcða.ſ.in hac:Que duo⸗ 
bus modis diuidunt᷑ ⁊c pinguedinis diuerſitatẽ affignat a 
parte nature animaliũ. Pꝛimo igitur dicit cp mẽbꝛa liquida 
ſunt nutrimẽti mediocris fiait coagulata duri t groſſi.Se⸗ 
cundo fm sDal. pinguedine diſtinguit per mollẽ liquidã c li 
quefactibilẽ ab igne fiait olet: coagulatà d cito ab igne eli 
quatur ⁊ cito coagulat. (| sLófequéter affignat oinerfitaté 
pinguedinis a parte naturc aĩaliũ:qꝛ q̃dã funt aialía aquo? 
fa:quedá terreftría 3Piguedo aũt aquofoz eft iquída cito 


Dietarum vniuerſalium. 


diſſolubilis:tarde coagulatióis:fed pinguedo terreſtriũ eſt 
cómaria: vh pinguedo terreſtriũ magie accceit aa vuctuofi 
tarea ppter eo ſiccit te. Hec aũt pars oupliciter ꝓbat: 
fent € roac. Senfu ractu ⁊ guftu: vh c pinguedo terrettnũ 
plus ſatiat. Ratiõe q: p frigiditaté aquoro multa fupftut 
gas pumidiratis nó ↄuerſe circa carné aggr.gat :que in pim 
gucdiné 2uern£:fed in terrcítrib?mino: ht bmói aggrega 
fio ꝓpter calo:e cóuertenté « cólumente:c idco imaquofts 
pinguedo ppter bumidirate multiplicat: ín terreftríb? vn» 
eraofitas ppter calo:e € ſiccitatẽ. ¶ sLonfequéter aggredi 
tur partéillá ín qua diuerſitatẽ aflianat membꝛoꝛũ a partc 
moluciei coagulate: c m illi parte oc natura pínguedinis et 
eius oiucrfitarc ꝓſequit.Hec at para oiuait in ouag, 3n 
quarũ prima cõparat pinguedinẽ advnctuoſitatẽ ⁊vtriuſq; 
condítiócs amisnat. 3In ſcða.ſ.in hac: Diuerſitas pinguedi 
nís nutrimentoꝝ ⁊ fuc actiõis ⁊c.aſſignat piguedinis oi 
uerfitaté.s£irca partẽ pꝛimã decẽ ꝓpponit.pᷣꝛio cõparat pin 
guedinẽ advnctuoſitatẽ dicẽs ꝙ frig:dio: eft ⁊ ſicc oꝛ.Scdo 
vᷣtriuſq; conditiões aſſignat q̃ conñnũt in nocumẽto ſioma 
chi ⁊ inteſtinoꝝ t virtutũ naturaliũ coz: cin multa repie⸗ 
tione pauco nutrimẽto mẽbꝛoꝛũ. Zerrio ĩducit ad hoc au⸗ 
ctoꝛitateẽ 3Ruffi dicẽtis vtrãq; młtũ ſatiare ⁊ parũ nutrire, 
Quarto inducit auctoꝛitatẽ Mał.conſequẽter pinguedinís 
affignar diuerſitatẽ HHec aũt pars oundif in ouas. In qua 
rum pꝛima aſſignat quinqͥmẽbꝛem diumonẽ cõcutiõnũ $m 
quas píngu do oiuerſat᷑. In ſcða.ſ ín hac:Ex generi? tri⸗ 
pliciter: auc em maſculina ⁊c.aſſignat ei? diuerſitatẽ a par 


re illarum conditionũ. Dicit ergo qp pínguedotnfüacóples 


xione z acciõe quinq; modis diuerſot. Pꝛimo er tepu ani» 
malis.ſcðo ex natura. tc. 5o ex etate.quarto er. nouitate € 
vctuftate.quínto ex artiſicijs. Cõſequẽter iuxta paictas cõ⸗ 
ditiones pinguedinis diuerſitatẽ aſignat. lPec aures para 
fmnaturá carũ in quinq; diuidit᷑ In quarũ pꝛima amũgnat 
eius diuerſit atẽ a paſte fexus, 3n fco a. ſ.in hac:⁊ iuerntas 
ec naturis fcr rois ⁊c.a parte nature animali. 3n tertia 
fco ín hac: Diuerũtas ping. edinis ec ainma iũ etatibꝰ cc. 
aparte etatis animat; n quata.f.ín hac:Miuerſitas pin 
gucdinis in nouitate z veruftate.a nouitatis ⁊ verus 
ftatie cius. 3a quinta.ſ.in hac:Diuerſitas pinguedunis ex 
artificijs oupler eſt.a parre artífict).s£irca pꝛima parte o.cdit 
femininoꝛũ aĩauũ pinguedo cft frigi.:a z bumid. :maicuo⸗ 
rum calida ⁊ ſicca:caſtratoꝛũ. edia. ¶ 3Lirca teóam. parte 
aſſignat pínguedinís diuerſitatẽ à parte narurc aiahti.llpec 
aũt pars diuidit᷑ ín duas. 3n quarũ prima ín gñali ofiiguit 
aĩalũ cõplexiões. 3n ſcða.ſin pac: Vñ pínguedo poꝛcina 
magis ceteris humectat.aſſignat cóparationé gene ũ pin⸗ 
guedinis di erſoꝝ aĩaliũ adinuicẽ ratiõe cõplexionis aĩaliũ 
€ irca pꝛimã partẽ decit qp pinguedo aĩaliũ er cóplerioni 
bus oíucriat ter nodis fm cópleriones ſcx:calicã: frigida: 
⁊tẽperatã: bumidá: ficcá ⁊ teperata, ¶ Circa ſcdas parte 
cóparar pinguedines aĩaliũ diuerſoꝝ adinuicẽ. Prĩo autes 
fadt hanc cõparationẽ. Scðo intentionẽ ↄfirmat p dat. ct 
multoꝝ aĩaliũ ⁊ pinguedinũ ipſoꝝ exẽpla inducit:⁊ in oĩbꝰ 
fermo ci?eft planus ¶ Circa tertiã partẽ affignat diuerſita 
tem pinguedinis ratióc etatis aĩaliu dicẽs qp cfi q̃ttuoꝛ finr 
etatẽs:pinguedo aĩalis lactẽtis eft multũ hũida ín caloꝛe t£ 
perata:iuuenis calida ⁊ ſicca:ſenis ⁊ decrepiti frigida ⁊ hu 
nida:ſʒ maſculi calida ⁊ ſicca:femine ↄꝛia:⁊ bñ ꝓpoꝛtionat 
ſexus etati. S£ írca pumã partẽ pꝛimo dicit qp cũ ſit quedã 

pinguedo noua:quedã vetuſtiſſima:quãto nouioꝛ eſt:tãto 

frigidio: ⁊ humidioꝛ:quãtovetuſtioꝛ:tãto calidioꝛ ⁊ ſiccioꝛ: 
P ONE acrís continétís deſiccãtis.Scðo inténonctm 
cofirmat p Sa. Tertio p fimile in vino:melle ⁊ aceto. ir 
ca qntà parté affignat pinguedinís oruerfitaté a parte arti⸗ 
fict) dicẽs qp quedá eft fimplex: c bec diuerſat $5 naturã fud 
t pdíctas 5ditóes:alia copofita ⁊ hec (cquif naturã eoꝝ cũ 
quib? cópom£: vn cũ (ale copofita calida eft pprer calidita 
t£ falis. ££; dictt igitk pórowifio bui?lectióte fic Daben.ná 
in ipfa decẽ partes »tínen£ In quay pꝛima aſſignat diſtin 
— trimẽbꝛẽ mẽbꝛoꝝ:moſiis:dure:⁊ mediocris. In ſcða 

cun pac Toplexio eft triplex cc. pſequit᷑ oe mẽbꝛis diſtin 
cdionis:⁊ octerminat oe membꝛoꝝ diuerſitate a parte duri 


Fo.lrrij. 
ciei. In tertia.ſã hac:Liquida cx ligdítate ⁊c.aſſignat pog 
uerſitatẽ a parte mollicieiq̃ in pi ine cendmuofitaze 
cõſiſtit. In rta. fin bac; piaguedo frigídio: cft vncruofita 
tc.aflignatnaturá ins t vnctuofitatis. 3n qͥnta.ſ. 
m bac: iDiuerfitas ar pinguedinie cc. p:ofequés oc ei? di 
uerfitate pencs illae díríocs aſſignat ei? oiuerſitatẽ rne 
ſexus aĩaliũ. n fexta. fin paczyDiuerfitas in naturis ſex co 
fiderat modis. aflignat ci? diuerſitatẽ róne cõplexiõis aia» 
lium. In fepnma.f.in pac: Díuerfitas pinguedinís ex nouis 
tate 4 vᷣetuitate.rõne etatis. "gn nona.i in bac: Miuerñtas 
pinguedis er artificis cc.rónc artificn.relid feántia patet, 
¶ uc panciftà tria q̃ruuf· Pꝛimũ cft oc có e car 
ma aialid. Scðm € oc cópicrióc piguedis. Zeruü € oe copa 
ranóe camis macre ⁊ piguedie i maioꝛi nutrimẽto ⁊ miosi, 
¶ irca pꝛimũ peedit poc mó:querif vtrũ oĩs caro fitca 
lida:c vidct ꝙ ſic:oẽ ilud qð oc natura (ua ppostionalc eft 
«nati 2ucrti ad calozé natural£ é calide nature:ſs cato oĩs 
eft bmõi:ergo ois caro cft calida ⁊ humida. ¶ Sca ro bec 
cftzoiat Bat. in ib.oe fimplici medicina ꝙ illud d: effc cali» 
dum qð calo:£ noftri co:pis imucar c ipm augmẽtat: fed ile 
lud qð ca:oꝛẽ noftri cozpts augmoentat eft triplex:qꝛ queda 
auga ẽtantqualitatiue vt medicine calide.quedá quãtitati 
uc vt applicatio puellar ad ventrẽ. quedã vtroq; mó ſicut 
cibus:ſ oĩs caro cft bmói refpectu cozpís: dois caro eft ca» 
da. Zcrria racio pec eſt:oẽ iliud qð p fui vicinitart ⁊ ꝓpoꝛ⸗ 
tionẽ ad caloꝛẽ naturale ⁊ naturá nfi co:píe maxune nutrit 
€ft calide nature:ſed cis caroeft bmói ficut dicit Raſ.ergo 
ois caro cft calída.ilPoc ená fic 5firmat qꝛ lud qð ad calicũ 
bumozé 2uernt eit calidũ:ſed caro ois 2uerti£ ad bumozes 
calidü:q: ad fanguiné fm Rab.qꝛ młtũ addir ín ipm: dois 
caro calida. £ouarta ró bec eſt:oẽ ilud qð co:pus noftrü ca» 
lefaat naturałr:⁊ pariétib? nocet qꝛ caloꝛẽ icecitzeít caucüz 
fcd ois caro cít pmói: ficut vult 3Raf. g ois caro eft caida, 
Bd oppoſitũ:dicit pbs q̃rro mcrocoz07:7 ctíá libzo oc gña 
tonc: oia aialia ⁊ terrenaiceria ↄſtãt a onio ex hũido aquos 
fo t co terreo:⁊ ifto maxime nutriun£:fed vnũquodq; bs 
dñiũ elementoꝝ d in co cominan£:ó cü terra ⁊ aqua dñent 
in aíali: neceffe eit ꝙ babeat q̃litates ipfoz:fsbmótrdlras 
eft frigiditas: gneceſſe eft p ots caro fitfrigida. Hec rõ ſic 
cofinna£:qm cames iudicari debẽt fm materiale exiſtẽtiã: 
qꝛ cá iud.cam? camé calidá vł frigidã hoc nõ eft nifi in róne 
dibi:fed nó eft in róne dbi nifi moꝛtua:⁊ ppterB nó iudicat 
nifi moztua:c fic f; materiale exiſtẽtiã:ſed tũc eft in carnib2 
dñiũ elemeros frigidoꝝ c nó calidog:ó ole caro 05 iudicari 
Sida. Fry m fiois caro cfict calída:caro pozd eet cali 
boc aüt —— ró bec eft: nibil qð fanguine 
diminuit cft "fed carnes quedá funt d fanguine dimi⸗ 
nuũt ncut bouine:⁊ fi ipa gñant generãt grofíum « melan 
cholicũ:q̊ nó ois caro cft calida. Ad bocoicendü ꝙ oĩs caro 
eft ca. t hũida. Sd ration£oícédü ꝙ cuilibet atali oebef ou 
plcr cópierie, €ina p naturáiillá p quà € mícti. Alia Vo ſibi 
ocbef p natura illã p quá cft viuẽs:⁊ boc vltimo mó quodli 


bet aial calidá e(t ⁊ hũidũ:⁊ bac vianó accipit a medico m 
via cibi. Prima per quá eft co mixtuz cit oup!cr: quía 


quedã eft matenalis: 2 quedá cõplexio fozmalis ficut vidct 
ín pípercin quo eft duplex cóplerio:Q: das eft materialis 
quá 2bít a dñio clementoz vincenti in ípfoz fic erra vino 
cit ⁊ dñat᷑ in co: cab ifta nó denoĩatc᷑ piper.alía cft cõplexio 
fo:malie ín pípere q cft pancipíü operãdi:⁊ boc mó ín pipe 
rc cft oni partiũ igneaꝝ:⁊ ab (fta iudicat calidi. s£ode mõ 
ponimꝰin came e£ oupler dñiũ: materiale c fozmale fiue cà 
plcrionale. vfi róne cõplexiõis indican£ calde: róne $0 ma 
terie nó. 8d ſcðaʒ rationé oicendü ꝙ cóplerio car is eft ou» 
plex.Quedã que oebet aĩali ín gñe fuo. r£ alía d oebetur 
aiali ín pac ſpecie. Dico igit᷑ ꝙ cõplexio camis € calida « bu 
mida ín gne carnis:in fpecie tri (fta caro pót eſſe calida «fic» 
ca vcl fríaida:ficut caro posci ínquantü caro calida eft ⁊ bu 
mida: in bac tũ fpcae frigida cft: ⁊ ſicde alijs. Et D cft ferc 
qg dicit Sal. ꝙ nũꝙᷓ 9: caro ca. z Lu. nifi refpectu fanguis 
¶ Soo rif arcaB:vtrü vinü mas] debeat acapí poft car 
nes d? poft piſces:vł ecõuerſo: c vf qp magꝭ nocear cá carmi» 
bus; exvſu carne funt calide ⁊ magic fangainec 


002 0.75 e Jubet 


alterat co:pus per qualitate que ei remanſit: fcd caro ina» 
i5 augmentü facit in calo:£ naturalẽ dp vinũ:cũ ab ca plus 
res humiditates generen£:ergo cro puts cale cacit Corpus 
d vinum. Secunda ratío heccit:dicit vſaac q calo: naturae 
ls natrítur er rebus vnctuofis ficur cg vnctuoſicate iangut 
nis « fimiliter innaturalis: ergo iud in quo ett maioꝛ vns 
ctuofitas magis nutritzíed boc eſt calo: reipectu vini; ergo 
caro plus augmétat calo: naturale ct fanguine dp vinfi. zd 
oppofitü: illud maxime babet confo:zmirate cũ caloꝛe natu⸗ 
ralizqó marime ipfum cõfoꝛtat:⁊ maxime caletacit: ed vinũ 
eſt hõi $m yſaac:ergo vinum magis calcfacit dp caro, Ses 
cüda rario hec eftzillud magis calefaat co:pus qð dinus co 
uertitur ad caloꝛẽ naturalẽ:ſed px c eft vinus;ergo magis ca 
lefacit qᷓ caro.quod concedinus.iLaro em multũ reftaurat 
iti: vini $o non tantü reftaurat: fcd caloze naturale 
plus confoztat: vnde q: ín conualetcentib? tendimus de⸗ 
perdítum reftaurarezidco epbibenf carnes magis dp vinus, 
zld rationé dicendũ ꝙ alídd oic. £ addere in caloꝛẽ naturale 
buobus modis. Ino modo quantitatiue ct poc modo plug 
addit caro ín caloz& natural£ P v.ná c in ſanguinẽ:qꝛ maioꝛ 
bumídítas er ila genera£.&lio modo qualiratiuec poc mo 
do plus addit vinim ín caloꝛẽ naturale:q: ipium magie m» 
cendit. ad aliud dicendũ ꝙ illud qð augmenrar caloze natu 
ralem eft dupiex. Sunt em̃ res que auget caloze naturalem 
que oe facili patiunf a caloze naturali ficut res vnctuofe: vit 
lac puis fit frigidũ:auget tñ caloꝛẽ naturalé:q: oc facili 
turab eo.Secundo modo augct aliquíd caloꝛẽ naturale p» 
pter fui ſimilitudinẽ cum eo ficut rcs calide. Tertio mó pꝛo⸗ 
pter qualitarce acutae calidas. Dicimꝰergo ꝙ res vnctuo⸗ 
fe adduntín calo:c5 naturalem pꝛimo modo: yinum?o alijs 
Pts — — f guedi⸗ 
irca ũ ik hoc modo:quenf oc pin i, 
nc:vtru5ois pinguedo fit calida: videtur cp fic: oiat Auickẽ. 
illud oicitur efie calidi qð cito conuertitur in naturã ignís: 
neqs porstur ínftátia in feftuca ⁊ pilo: que cito conuertunf 
ad naturá ignis:⁊ tñ non fudícantur calída.sCalo: em̃ ignis 
fubtilis t acutus cft: c ídeo poteft penetrare cito t conuer⸗ 
tere feftucam « pílum ad fui fimilitudinem cum fint ſubti⸗ 
lis ſubſtantie. Caloꝛvero noftri coꝛpoꝛis grofíus c obtufus 
€ft:tideonon eft ſimile:illud ergo qð oe facili conuertif ad 
calo:em eft calidii: pínguedo ois eft bmóí: ergo pi 
omnis eft calida. €xcóa ratío bec eſt:omne qð babet naturã 
mataratiuí ⁊ putrefactiut cft calíde nature c bumide: talia 
cii addunt ín caloꝛẽ naturalẽ:ſed ifta funt oc gñe pinguedi 
num c reru5 vnctuoſarũ:ergo ois pinguedo eft caida tbu 
mida, Zertía ratio bec eft: pbs m libzo oe aialibus cóparat 
pinguedine ad medulla offium: c oicit qp ficut fc babet pin⸗ 
guedo ad cames: ita fc babet medulla ad offa: fed medulla 


cft catída c humida:ergo fimiliter pinguedo eft calída bu 
mida. £uarta ró bec eft:ín gñe viuentiũ maro: eft caliditag 
in aialibus &pin :t ficut vnctuoſitas ín alalibus: fimi 
titer in piantis:ſed vnctuofirae in plãtis cft calida: ergo pin 
inanimah cít calida, Quinta ratio bec cft: ore ulud 
quod maximũ calo:£ augmẽtat fui quátítate: potcft ciam 
augmentare ocbilem:fed pí poꝛci caloꝛeʒ berifipile 
augmẽtat:qui magnus eſt reſpectu caloꝛis noſtri coꝛpoꝛis: 
ergo multofoztíus caloꝛẽ noftri corpons augmentat:ied o£ 
talc cft calíditzergo ois pinguedo elt calida. Aid oppofitu;: 
ot illud qð —— coꝛpoꝛi veis apis — s 
naturc frigide: fed pínguedo eft hmõi: ergo ot pingue 
—— ; patetzoleri eifi remouct caloꝛe acadenta 
lem:vnde fi facice alicui? ardétis cr. alio mungat mitigat, 
SSecida ratio pec cft: vnũquodq; in ratióc abi oid frigidü 
Q3 ad pumo:es frígidos 2uertiturzfed pinguedo ad pumo 
ree frigdos cõuertit:⁊ maxime ad pplegmaticos:tTSo pim 
guedo ín ratiõe cibi debet mudícari frigida, Zertía ratío Dec 
eit:fi ois pinguedo cflct cauda po:cina eſſet calida quod eft 
falfum.&d pocoícunt quidam dq» pínguedo omnis cft frígi» 
da. ilios th oíaimus ꝙ pinguedo os cft calída, £id rationẽ 
pzimáin cótrariti dicendũ cp caloz naturalíe cft m ftatu trí» 
plici:in pꝛimo eft remíffus:in ſcðo cum cft coꝛpoꝛeus: ín ter 
rio cum eft intẽſus. Dicimus ergo ꝙ pinguedo fcóo modo 
calozem narurale infrigidat. Unde notandü qp funt quedas 
rcs que oícunt calíde q: calozem recipiũt: alic dicunt᷑ calís 
dt q; calozem impꝛimunt:t ifte res femp dicunt calide fiue 
calo: fit foꝛtis fiue ocbilís:q: effectiue calcfaciüt ficut cepez 
alia:piper.3Res $ovnctuofe oicun£ calide patiẽdo oc facil 
a caloie mfi qñ ipfe calo: eft foꝛtis ficut in berifipila: vh tũc 
pínguedo dicit efit calida. 21d ſcðam rationẽ dicendũ q ali» 
quid oíatur cõuerti ad frigidos humoꝛes oupliater. "$21 
mo modo per fimilitudíne rei frigide, zio modo per viam 
accidentis:qꝛ locum oigeftionis refugit: t ídeo conuerntur 
ad humoꝛẽ qui circa locum oígeftióíe eriftir.f.ad pblegmaz 
t poc modo pinguedo ad phlegma cóuerti£:fugit em locus 
digeſtionis. sid aliud dicendum ꝙ cóplerío pinguedinis eft 
oupler. Una quam babet ratione ꝓpꝛia qua eft pinguedo. 
filia quá babet róne animalis cuíus eſt. Pꝛimo modo ois 
pinguedo eft calida.ſcðo modo nõ:ĩmo qucdá frigida ficut 
poꝛci. Poſt pzedicta poffunt tría dubitari oc pin 
guedine, put cft oc natura c cóparatióc cíus ad camem 
tolcus. Som cft oc oíuerfitatecíus a parte animaliũ.Ter 
tium cft oc diuerſitate eíus a parte cõplexionis animaliũ. 
¶ Wrca terti pꝛoceditur hoc modo:⁊ querif que fit cali 
dio: an carozan pinguedo:⁊ vídetur ꝙ caro:digeſtio ín co: 
poꝛe animalis fit a caloze naturali;ende perfecta oigeftio a 
perfecto caloꝛe:⁊ debilis a ocbilí:fed quãto aliqua res * 
ftibiloz:tantobabet foꝛtioꝛẽ caloxc:fcd caro eft bmói reſpe 
ctu pínguedinis:ergo caro calidioꝛ eft pínguedíne, Secun⸗ 
daratío beceftzois pare anímalís cui caloz imediati? adbe 
ret calidioꝛ eft illa cut non adberet imediate; fcd caro eft bu 
ius pare refpectu pínguediniszin ipfa em̃ carne radíca£ ca? 
lox:ergo caro calidio; cft pínguedínc. cid oppofitus: partes 
que ín anímalífacilius ad naturam calozís conuerrun£ pzo4 
pter cóuenientiam cum caloꝛe calidtozes iudicãtur:ſed píns 
guedo eft hmõi refpectu carnis:ergo pínguedo eft calidioz 
came. Hec autem ratío cófirmatur per hoc qꝛ partes ílle ín 
quibus caudũ oomínaf aereü:calide funt coe fadli ad na» 
turam ígnís conuertun£:fed pinguedo cft ralis pars: ergo 
eft cahdio: carne. coa ratío bec eſt:dicit zSaL (uper appo: 
riſmos:q fanguis calidíoz eft lacte:⁊ caufa bui? eſt:qꝛ fans 
guis raf in cpate:lac?o ín mamillis:⁊ qꝛ epar cahidíua 
eft mamillis:ídeo fanguis calídioz eft lacte: eft fonti calo/ 
rís.1.co:dí pzopinquio:: fed illud quod fanguíni eft pꝛopin⸗ 
quíus cft calidius: fed pinguedo cft pzoxmmíoz fanguíni d 
caro:erqo pinguedo eft magis calida. Hoc etiã cofirmatur 
per hocꝙ pinguedo cx partibus calidioꝛibus generatur d 
caro. sd boc dicẽdũ d pinguedo calidio: eft carne: licet ddà 
dicant contrariũ. Sid ratione pꝛimã in contrariũ oicendü qp 
aliquid dicitur effecalidíus ouob? modis. Pꝛimo modo q1 
impꝛeſſio caloꝛis eft foꝛtioꝛ ín ipᷣo:⁊ hoc modo ferrũ candẽs 
dicitur calidius 


Dietarũ vniuerſalium. 


ðꝛ calidius alio.Scðo mõ qꝛ facilius ad ignẽ ↄuertit᷑ ficut 
fuipbur.Zertio todo qꝛ cópiementum actionis calozis foz 
nus redpít fiue decoctionẽ:⁊ Doc mó caro ꝑtecte cocta. ca 
iidio: eit P ſemicocta qꝛ foꝛtioꝛẽ effecti caloꝛis recipit, Pꝛi 
imo igitur c ſcðo mõ calidio; cft pinguedo c.rneztertio tñ 
modo caro eft calidioꝛ:q; cõplementũ actióts calozis qð cft 
digeſtio: in carne cft maius qp in pinguedine.facilius em c 
m lius digerit d» píngucdoadem iudicii cft de lacte c fan 
guine. ( Scðo querit qd inagis caletaar coꝛpus:an piguc 
doan caro: videtur ꝙ pinguedo.illð magis calefaat co: 
pus:qð facilíus ad caloꝛẽ fanguínis tranfmuta£ :q: calidi? 
eft:fcd piguedo eft pmóircfpectu carnis cũ exvnctuoſis ca. 
lo:naruralís nutriat: ergo pinguedo magis calefacit coꝛpꝰ 
d caro. Scda ró pec cft:oiatrafis. Umuerſalr ois caro cale 
. facit d febꝛicitantibus icógrua iudicat᷑:negatur em̃ caro fe 
bacitáti ppterca q: oe facili ad calozénarurale c innatura 
lem ↄuertitur:ergo illa d febzicíráribus plus pbibetur cas 
lidioz eft:fed caro pínguis plus pbibef febzicitáti qᷓ macra 
ergo pinguedo calidioꝛ eſt d» caro, €. Zid oppofirum:illud 
qð huͤidiſſimũ ſangumẽ gnat c phlegmaticũ caloze natura 
lé repꝛimit:ſed pinguedo eft pmói Pm yfaac:q: ↄuertitur ſi 
cutipfe oídt ad pplegima groffusvel fubtilezergo piguedo 
eft frigidioꝛ came, d hoc dicẽdũ ꝙ pi lorefpectu coz 
poꝛis pumani calidíoz eft eld rónem oicendü qp aligd oz 
ouerti ad hũoꝛẽ frígidii duptr. Pꝛimo mõ q: bs poteitati⸗ 


uã fimilítudine cii pumo:e; t boc mó pi nó oucrné 
b vnde sta d rie (denti tad ilum bue 

onis refugit:t bocmó pinguedo uertit ad illum buo 
tmo: f-pplegia:q: eftcitra locii ongeffionte AL Terbo qri£ 


quid plus nutrit an caro cit pínguedine: an finc pi. 
ne. videtur ꝙ caro cuf admixta eft pinguedoꝛillud em̃ ma» 
xime nutrit qð b5 maríme ppoztione ci caloꝛe naturali ips 
fuftétane ⁊ augmérans:fed caro cuí admixta eft de uas 
cft hmõi:ergo illa mapme nutrit.Hoc ená confirmatp boc 
qð dicit (aac ꝙ caro d aliquantulà pinguedine b5 tépera» 
ta eft ad digerẽdũ:⁊oẽ tale plus nutrit:ergo caro aliquãtu 
lii pinguis plus nutzit.&d oppofitü cft auctoꝛitas rab.dicẽ 
ti$ ꝙ caro finc pi ucdinc rubea ſicci fanguinis cft gnati» 
ua paucas fupftuitates faciẽs:magis erm nutrit adipe. i, pt 
guedine: z fic vide£ p raſiʒ ꝙ caro cii pinguedine minus nu 
mt. Ad hoc dicẽdũ qp caro fine pinguedine magis nutrit ꝙᷓ 
ci pinguedine:⁊ enia ſanguinẽ optimũ ghat. SRaf. o dicit 
q aro vanata boc eft cii pinguedine intercepta fanguines 
tẽperatũ gñat.Ad rone wn ↄꝛiũ oícedü qp pínguedo eft ou» 
pler.ddà eft a carne fegregata:c bec minime nutrit z nutri 
mentü liqͥᷣdũ faat.zilía eft piguedo q cft ↄiũcta carni: c bec 
cft ouplez:q: q̃dã eft intercepta oc qua dicit 3Raf.qvoca 
C3ro variata: bec eft medía inter pinguedine c carné ma» 
cram:z bec mínus nutrit d macra.Alia cft piguedo que cft 
bumidítas ventofa irroꝛãs carnes: c bec ett in carne alalis 
pinguis:⁊ bec multus nutrit 4T Quarto qri£ círca boc qð 
cft calidius an oleũ:an pínguedo:c loquo: oe pinguedine 
ín gñe:⁊ vidct ꝙ pinguedo:q: ficut oꝛdinant᷑ viuẽtia ita et 
vnctuofitates d exviuẽtibꝰ eztrapüt:ó ficut o:dínᣠaial c 
pláta:filr pinguedo ⁊ oleũ:ſed aial calíditis eft plátazd pin 
guedo calidío: eft oleo cũ oleũ ex planta pueníat, Hoc adt 
confirmat p vfaac dicentẽ ꝙ pínguedo in aialibus calidís 
calidío: eftz7 ín aĩalibus frigidis frigidioꝛ:vñ leonina pin» 
guedo calidio: eft pínguedíne pozai:fed ficut aíal calídi? eft 
alo aĩali:ſitx ajal calidíus cft pláta:ó pinguedo calídio: eft 
oleo. Sca ró bec eft:oicitiDa.tn libzo cópleriona oe fim» 
plíci medicina:ꝙ olei cóe nó eft calidü f3tépati:f5oeq9 oc 
cinat ad lat? calídiratis calidi? eft dp téperatü:fed ois pin⸗ 
guedo ficut pbatü eft füperíus cft calidazoleti vero tépera 
tũ:ergo pinguedo calídio: eft olco. €f ld oppofitüzoe 
Q3 facilíus ad naturá ignis »uerti£ calídíus eft ínterresvn 
ctuofas:fed oleũ eft bmói refpectu pinguedinis:oled entm 
frígidiffima cito bene ardet ⁊ ad naturá ignis 2uertitur: 
crgo oleü calídi? eft pínguedínc. 4d boc oicedü p old cas 
lidiue eft pinguedinc. 8d róne ín 5:8 dicẽaũ qp pláta im se 
, mere pláte friidio: eftaiali:tn oieũ calidius eft pimguedie 
«ín pinguedine aialís no eft oino oepuratio fupftuiratio 


S'o.Ittíij. 
immobs admirtioné partíü terreſtriũan pinguedine vcro 
pláte ficut ín oleo totũ humidũ vnctuofum puri cít: humi 
duemaquofum penitus ablatũ eft; c ideo aptiug eft 3d ca 
lo:em c naturam ignis:⁊ ideo calidius eft pinguedine. d 
ſcðʒ dicẽdũ qp olei ouobus modis ↄñderat᷑. Pꝛimo mó in 
fe t boc mó pom£ cé calídü:fcóo mó »tiderat i reſpectu ad 
aial:z boconobus modis. Primomõ immurádo co:pus: 
alio mo in recipiẽdo. Primo igit᷑ iftoz duoꝝ modoz olcus 
tẽperatũ eft:nó erm imutat coꝛpus nec facit ipm caüdi?aut 
frigidius. coo mó oleũ calidü cft:q: cũ ↄuertit ad naturá 
noftri co;pozis:recipirfo:te impᷣſſonẽ vel calditatẽ:⁊ idco 
bocmó poni£ calidũ:multũ erm calefacit. (L ininro q̃ritur 
vtrũ oleũ fit fic: cvidef cp nõ:qꝛ in oleo eftbumicü aere 
p qð b5 fupnatare ficut dicit pbs in q̃rto:ſed nullus tale cft 
ficcüzcrgo oleü nó cft ficai. boc aũt ofirmaf p ba. oícétes 
qp oleũ eft tẽperatũ:ſed nibil qð eſt teperatum declinat ad 
aliquas qualitates:crgo olet non occiinat ad ſicctatẽ. ad 
hoc dicẽdũ ꝙ ole plus oedinat ad bumicitaré dp ad ficcira 
t£. Hd auctozitaté yfaac dicẽcdũ qp alid 3: coꝛpus oeficcare 
ouob?modis. Pꝛimo mõ ppter ſiccitatẽ poteſtatiuã qua; 
bs cz hoc mõ pip coꝛpꝰ oeficcar:fcóo mó ppter effea que 
acqͥrit qn um cft ad naturá coꝛpoꝛis:⁊ boc mó oleũ oz 
ocficcare coꝛpꝰvł cutẽ:nõ q: fit ſiccũ:ſʒ qꝛ fit »fricatio cũ cu 
tc c aggnatur q̃dã incenſio ⁊ inflàmanio vel caliditas: « p 
íftas ocficcat cute ⁊ coxum.( erro jrit arca boc vtrum 
pinguedo ficcio: fitoleo:c vide£ ꝙ ficillud q0b5 pres rer» 
reftreec groſſioꝛes ficcius eſt:ſed pinguedo eft pmi reipe 
ctu olei:cuiꝰ ſignũ eft ꝙ nó ſuꝑnatat ficur oleii ppter ptes 
fuíterreftres:ergo pínguedo eítficao: oleo. d oppofitus 
eft illud qð oíat y(a.c» pinguedo cft humidioꝛ oleo. là bcc 
dicẽdũ qp pinguedo bumídio; cft oleo. A3 rõnẽ oicedum ꝙ 
ſiccũ ðꝛ mulris modis. Pꝛimo mó i ínbftána ficut sinsiber 
$3cóo món cóplerióe cbolera. Zertio mó qð ad mate 
ríá ſiccã ↄuertit:⁊ boc mõ o£ oleagineü cft ſiccum.Quarto 
mõ in tráfmutatione pdicra ppter au? tráfmuranone vire 
rius deũccat. Dicimꝰ ero c olcü ⁊ pinguedoira fe bit ꝙ 
pingueco ín ſubſtãtia ⁊ cõplexione ficio: eſt:oleũ vero bu 
midius:in gnato DUE eft:q: ai ouerfum cft ad na 
turã coꝛpo: ſ maoná impᷣſſionẽ c ficcitaté recpit. 

¶ Xirca ſcðʒ fic ꝓcedit᷑:q̃rit᷑ vtrá piguedo canina fic calida 
⁊ videtꝙ nó:piguedo ern ſeqᷣt naturã aĩalis cui? €: f co⸗ 
canis frigidũ cft c ſiccũ:ergo⁊ pinguedo (ua dʒeſſe frigida 


. ficca, Sid oppofitii eft qð oicit y(3.cp poft pinguedinẽ leo 


ninã calidio: eft canina ⁊ poft caníná bouina. d boc dicen 
dà q pinguedo canina frigida eſt:⁊ cũ oꝛdinat yfac canina 
poft leoninã nó facit róne caliditaris:fS róne ficcitatis, Cle 
poffumus oícereq ín carnecanis oupler eft natura.natura 
ſ.carnis:⁊ bec cft frigida € ficca: c natura fanguinis ⁊ beceé 
calida. Põt ergo dici ꝙ pinguedo nó feqtur naturã carnís 
fed natura ſanguinis. ¶ Scdo qritur círca boc vtrus pin⸗ 
guedo alicurꝰ aĩalis fit calidioꝛ ſanguine eiuſdẽ aĩalis: c ví 
det ꝙ ſic: dicit Aui.ꝙ res dicũtur calide q̃ cito ad igne 2uer 
— — — calidiores ſunt: fed pan 
guedo eft hmõi reſpectu ſanguinis:ergo pĩguedo calidioz 
eft ſangume.Ad oppoſitũ illud qð ———— ad fonteʒ 
calo: coꝛdis eſt calidiꝰ:̊ ſanguis ẽ hmõi reſpectu pĩgue 
dinis:ergo eft calidío: d pinguedo.Scða rõ beſt:dicit pbs 
libꝛo oc aĩalibus.ꝙ aĩalia hñtia ſanguinẽ calidioꝛa funr: vis 
ſubiungit:quãto pinguioꝛa tãto frigidioꝛa:⁊ quãto piguío 
ra tãto mínus hñt oe ſangume.Ex bis ergo ↄcluait᷑ ꝙ fans 
guis calidioꝛ eft pinguedine.Ad boc dicẽdũ qp ſanguis cali 
dio: eft piguedine.ad rón£oícedB ꝙ alid ðꝛ caudꝰduobꝰ 
modis. Pꝛimo mó particpatiõe:qꝛ mas! ĩpꝛimit ⁊ partici 
pat caliditatẽ:⁊ etiã qꝛ ꝓximius eſt fonti calczis.t.co:di: et 
hoc mõ fanguís calídio: eft pinguedine.Scðdo mõ in pan 
do c recipiẽdo caloꝛis impᷣſionẽ:⁊ boc mó piguedo calídioz 
eft fanguíne:ficut videmus q»pip calidíus eff q magis im» 
ꝑꝛimit caliditatẽ:ceratũ catídioz cft pipe in paticdo⁊ recipié 
do:q: citius redpit impᷣſſionẽ caliditatis.eodẽ mõ notãdũ 
de pinguedine ⁊ fanguine. ¶ Tertio q̃ritur círca boc ve fe 
po hircino quare cõpetit ín diſinteria.ad boc dicendũ ꝙ 
bet qꝛ hmõoꝛ ſepũ bs ín fe ynctuoſitatẽ ⁊ Hie róne 


Liber 


ſtipticitatis reftringit:rẽne vnctuc ſitatis dlolidat: ⁊ B duo 
1n diſſintera reqᷣrunt:vñ optimũ cft ꝙ bmóoi ſepũ in clyſte⸗ 
ribus apponatur, 
€[ X ircatertíü ürícur quare boc eft p pisucdo vinũ z acc 
tü quãto plus inuererafcütztáro plus calidioza funtzin aia» 
libus vero eft ecõtrario:aĩal e quáto plus ꝓcedit in eta» 
tc táco frigidius ⁊ ficcius eft. Ad hoc dicendũ qp ca bui? eft 
q; in pinguedine noua ppter fui nouitatẽ eft mulra humi⸗ 
ditas aquofa: c bec caloze füffocatz debilẽ reddit:ꝑ peefius 
vcro tpís illa humiditas »fumit « fit caida: bocett qð oí 
xerunt antíq qp p ꝓceſſum tpie ꝑtes aquofein acreas; ct 
aeree in ígneas 2uertunt:c ficfit vitio tota calida:⁊ (r3 pos 
nit oc vino c aceto. In aĩali vcro quáto plus ín etate pee? 
dit: tanto plus refoluitur caloꝛ naturalts t conſumitur: ⁊ 
idco fit animal frigidius 7 ſiccius. 
¶ De medullis. 
Lectio.xxxix. 
Edulla oſſiũ ſapoꝛoſioꝛ ⁊ melioꝛ pingue⸗ 
dine ⁊ vnctuoſitate:qꝛ media ĩter grofías 
pinguedinẽ ⁊ ſubtilẽ vnctuoſitatẽ:⁊ idco 
Rae actio fua inter pinguedinem ⁊ vnctuoſi⸗ 
tatem media. 
¶ Mecerebꝛo. Capi.xliij. 
Ercbꝛũ cti naturalr ſit caliaũ ⁊ humidũ 
— q; cc gibus cft piguedinii ⁊ medullaꝝ: 
à qood ri accidéraliter cfttrigídii pprer multus 
acré frigidi caput circũdantẽ:⁊ proptcr 
ꝑuitatẽ camis ⁊ piguedis fup caput exiſtẽtẽ.ñ d 
das arbírati (unt cercbsü naturałr effc frigidum:di 
cẽtes tlludticut pplegma cé groſſuʒ ⁊ viſcoſum:teſtã 
tes doc cc accidẽribꝰ fuísc paſſiõioꝰ. Snucntm^ind 
unt cerebꝛũ aggrauãs ſtomachũ:in digeſtione durũ 
cibi debilitãs appetitũ.vñ intclligit ec frigidũ.Cõ⸗ 
pꝛobãt ec vcrbis Ga.putãtes fua intẽtionẽ inde iu 
uari. Ga.em̃ dicit.Si cõmouerevis vomitũ:da poft 
cibũ cercbꝛũ.vñ ctii nõ eft dandũ:cũ appetitus de⸗ 
ficit ciboꝝ. ¶ Ex actionibus vcro cõfirmãt ín cere⸗ 
bꝛis cie ſenſuũ ⁊ motus fundamẽtũ.vñ frigidũ moz 
ſtrat᷑ cffez humidũ.Si em̃ calidũ: cũ monis fuus fe 
piſſimus calefaceret:incenderet aĩal ꝙ ꝑiret. Quo⸗ 
rũ intẽtio ouplt falſificat:artificialre roͤnabilr.Arti 
ficialiter q: cercbꝛũ etſi durũ fit in ſtomacho ad dige 
rendũ:⁊ coꝛrũpẽs appetitũ:nõ er frigiditate:ſed po⸗ 
tius facit boc cc humiditate ⁊ viſcoſtate inter pin⸗ 
guedinem c encruofitaré mediocxitate. Soí at bec 
eſſent cc frigiditate cerebꝛi:tunc oupl 1 accederet pt 
uediniq̃ ꝓpꝛie appetitũ coꝛrũpit:digeſtionẽ ↄfun⸗ 
ít ficut ante dixi Oð aiit ex vcrbis ofirmant Gal. 
Si velis vomitũ mouere oa poft cibũ cerebꝛũ come 
dere dicẽtis. Si benc boc íntellecerínt: certificabũt 
intẽtionẽ fuifle Ga.nõ cc boc ꝙ fucrat frigitudo: fs 
potius bumídítas c vífcofitas operenf bcc. Immo 
magis bumiditati attinẽt:q; frigitudo naturalradu 
nat: cõtinuat c appetitũ cofoꝛtat:vñ aqua appe⸗ 
titũ auget cii vinũ minuat:humiditas ⁊ viſcoſitas di 
bo admixta incraffant eũ:⁊ vehemẽter ꝓbibẽt ad oí 
erẽdũ.Si aũt caloꝛẽ babeat cibus vel vẽtoſitatem 
innatat ſtomacho:⁊ cogit eire ſurſum. Si frig? :ag 
anat ⁊ inferius eijcit ficut ín aqua acre videmꝰ. 
ua em̃ frigida aggrauata deſcẽdit infra. Zicr q; 
calidus leuis fit ⁊ aſcẽdit farfum.fEv róne cõtrabit 
ficuc Ariſt.in libꝛo de naturis aialifi teſtat. Cereb:ũ 


Capi.xliij. 















cá fundamẽtũ fit ſenſuũ c motui:fenfus alit ⁊ inor* 
ccvírtute caloris naturalis ſint: ĩpoſſibile cft ce frigi 
di:q: frígitudo humiditatẽ naturalr clauditt igrof 
fatfoposat fenfus ⁊ motui repugnat. Itẽ fi cercbꝛũ 
frigidà fitzanterüt méozia:pbantafia:ró bot: cbfri 
gitudie ipoſſibile ẽ eẽ:qð mõſtraker bía d palavidet 
iuf? cerebro pplegma dñatur:vel frigitudo Sure e 
memoꝛie: turbíde oifercrionis ⁊ inoꝛdinate ronis, 
tx verbis ergo Ariſt bene pot intelligi qz cerebzi 
calidi z humaũ fit temꝑate: natura rr ſtuduit ⁊ ac 


. cidétalr frigidoꝛẽ ei pftare ue ſepiſſimꝰeũ incẽderet 


mot Dena auit auté ſuꝑioꝛe fua teſtã oc pingue⸗ 
dínc ⁊ amevt exterío: acr ſubtilis ad cerebrũ pot? 
ſet penetrare:⁊ accidentalẽ calost Cc nte mor Te 
frigcrare:ticut co:dí ftuduít ex pulinonis anbclitu p 
qué groffam ⁊ calídà a fc expelleret fumoſitatem ct 
naturali reddcref téperamento:ne fuffocarct caloꝛe 
naturali. IHucba *o d medulla cft ſpõdiliũ: eft ficuc 
cerebzus: vñ c oc ſubſtãtia cerebꝛi 9: ee eft tñ dur ioꝛ 
4 marímc pars caudevícína inferioꝛ. Quãto magia 
cit a ccrcbso remouct:táto plus indurat᷑:⁊ iõ nó nu 
trít ficuc cerebꝛũ ⁊ medulle offiti;z pinguedo:cũ mb 
nus bumídíratís bs ⁊ vnctuoſitatis.Si tñ bene oU 
geratur:non parum nutrit, 
¶ De membꝛis ínter our z molle, Capi.xlv. 
-.— f£mbsa intcr ourü c molle media: funt la⸗ 
| certi ⁊ caro pinguedine nuda:ſunt tẽpera⸗ 
tiſſima in quattuoꝛ qualitatibus:⁊ (dco cc 
a 9 AY terío méb:te tépcrátioza: t ad oigcrendus 
vclocíoza:z ad penetradas venas facilioꝛa:⁊ ad com 
f5:t3dfi cozpus laudabilioꝛa.Que in ouo diuidũtur 
Zut cifi pura ⁊ cadé pfecra ficut coz laterũ media ⁊ 
ſilia:aut funt quafi caro glandoſa ficat vbera: teſti⸗ 
culi:guttura:⁊ colla « ſit.Que pura caro funt; fau 
guinea cis fubftatía dñat᷑.cũ (it coctus coagulatus 
lacertia:venis:neruie:c arterijs:ſubtilibus c ſenſui 
incõpꝛebẽſibilibꝰdelatus. ¶ Que 6 ſanguinolẽtio 
ra:ceterís mẽbꝛis tẽperantioꝛa ⁊ aviſcoſitate ⁊ rof 
ſitie remotioꝛa. THO crgo innatãt cibo: nec inflãt fto 
machũ:cito ſaturãt ſicutvnctuoñtas ⁊ pĩguedo.De 
ſcẽdũt (git grauitate fua ín loci coctionis ftemacbi 
quib? cũ calo; naturalís dñet᷑:ſua actio cóplet i cle, 
vii poc oc ipfis comedí plufdp faturítas crpetíerit. 
Scðo — tif bsenctuofirarís vt lubꝛicet:⁊ eijciat 
oc ínteftinís pitufdp veras penctrare poffit: fs ꝑle⸗ 
uitatẽ ⁊ facilitate mozant in inteſtinis quouſq; cpar 
fibi traxerit:quãtũ fuc nature fuffecerit c io vian? 
(n pfectü fanguine mutant: ad ſanitatẽ cuſtodiẽdã 
⁊ Cofo:tanda mẽbꝛa vtilíffimus eſt.Que quafi caro 
ſunt:minus ſanguinolẽta erũt:⁊ ín carne tenerioꝛes 
qꝛ à ſcðo coctus cft ſanguis:⁊ natura fua inter cav 
nẽ ⁊ pigucdiné mediocris, Ideoq; minus bs fangui 
nis d carnis:maioꝛis vnctuoſitatis zvífcofitatis: 7 
plus fanguinis qp pinguedinis:⁊ mĩoꝛis vnctuoſita 
tis ⁊ viſcoſttatis:⁊ iõ mediocris caloꝛis inter pĩgue 
dinẽ c carnẽ:ſed tfi magis pinguedini attinẽtis. 
cõparationẽ ergo ſubſtãtie pinguedinis ſubtilioꝛ ⁊ 
nutríbilio: fit:groſſioꝛ c viſcoſioꝛ fit ad cõparationẽ 
camis. iDinidunt aüt ip ouo. Sount em̃ quas natura 


Dietarũ vniuerſalium. 


it ad gñandaʒ hũiditatẽ:vñ actio copleat vir 
ads ——* (icut vbera lactis:⁊ teſticulos ſperma 
it « alij quos ita ꝑauit vt gñet humiditas ad 
bunectandum membꝛã fibi vícina ſicut cos qͥ ſunt 
nlingua:⁊ in teſticulis:⁊ ín alijs locis. 
Se diuerſitate mẽbꝛoꝝ cx motu 2 qͥcte.Ca.xlvj. 
uerſtas mẽbꝛoꝝ ex motu c qͥete coupler 
f ASA N gut cm femp qͥeſcẽtia ſicut eerer;cozepar: 
Mw Jlcrea circũdãtia: aut femp mouẽtia ec bcc 
oduplicia:aut erri naturalia:aut accidẽtalia. 
Naturalia d p ſe nõ p aliud mouẽtur ficut labꝛa: au 
ricule:pedes:ꝑ aliud ficut carnes collo vicine:doꝛ⸗ 
fum core. Bene g ps q: qdã carnes p fc femp mone 
tcs: ida nó mouẽtes:qͥda p alio mediocritcr.soemp 
mouẽtes ad oígerediü facilíozes.fapozofto2c8 veraz 
funt penetrabuioꝛes.Motu em̃ humoꝛes fubrilían 
tur:caro leuigat᷑:caloꝛ tẽꝑatur.Semꝑ qͥeſcẽtes funt 
bis ↄtrarie.Quies citi refrigerat:carnes grauat; et 
ad oigcrédiü indurat. Per alíud fe mouctes medio 
críterzinter bas fant mediocres, 
¶ De diuerſitate coz cr loco, f£ api.rivij. 
» 3uertitates mẽbꝛoꝝ er loco fuo ouob? mo 
dis ſunt:aut em funt d in fupficic funt exte 
rioꝛi vel interioꝛi.Que exterius ouob? mo 
Adis funtzaut offibus vicine:ſicut offa oo:fi 
⁊ colli, Zut no víciue ficut vmbilicus 7 cetera exte? 
ríoza ventris. fibus vicine funtoiuifioes qͥnq; fi 
cuc pectus circũdãtes:⁊ cetera mẽbꝛa ínter co: ⁊ ca 
put media.Quedã funt ín inferioꝛi cozpoze ticut q 
ab epare vſq; ad caudã.Quedã »o inter bec media 
Quedã in dextera pte felli vicinc:alie in finiftra pre 
fplení ꝓpinque.Que exterius funt in medío copo 
re:melioꝛes funt interioꝛibus:q; exvicinitate pozo 
coꝛpoꝝ qͥbus fumus ⁊ ſudoꝛ diſſoluit᷑:alleuiant᷑ c: ſa 
poꝛant᷑:⁊ ad digerendũ faciles efficiunt. Interioꝛes 
ecõtrario.Quẽ vᷣo ín ꝑte dextra:vicine ſunt funda⸗ 
mẽto caloꝛis naturalis.ĩ epati ⁊ felli:inde leuioꝛes⁊ 
ad digerẽdũ facilioꝛes. De finiftra vᷣo prc ie:quia 
fplent vicine. Silr anterioꝛes poſterioꝛibꝰ funt me⸗ 
lioꝛes ex tribus caufis. Una q nutriunt ſanguĩe mũ 
dificato in coꝛde:iõq; pectus:⁊ ipſum circundantia 
ceteris mẽbꝛis in cibo ſunt melioꝛa vel laudabilioꝛa 
Scða q; pectus voce ⁊ flatu femp mouet᷑: c iõ caro 
fua leuíat ⁊ müdificat;facile digerit᷑  ertía q: in pe 
ctoꝛe coz monete moꝛat᷑.Coꝛ àt fundamẽtũ € calozT 
natural ide ſupꝛadicta carnib? ocinaüt. 3n pofte 
ríoxib^ouab?er caufis nó ſilłr. Ana q: ſanguis vñ mt 
triũt ĩ coꝛde nõ müdificat, 3llia qꝛ lõge fundaméro 
— — — — etti 
ni funt fapozis neq leues neq; cito digeſtibiles. 
Media ĩter bec ſunt mediocría:fs tii poſterioꝛibꝰqᷓ 
anterioꝛibꝰvicinioꝛa ſũt:deterioꝛa.Etſi em̃vicina fü 
damẽto fint coloꝛis natural: ſanguis ende nutriũt᷑: 
no in coꝛde ſcðo fuit mũdificatus:neq; ſunt invia ca 
loꝛis naturalis ad cerebꝛũ a coꝛde aſcẽdẽtis:quo mũ 
dificantur ⁊ ſubtiliantur. 
¶ Oembrorum mollium durorum affignata eft natu» 
⁊ diuerſitas:in baz autem parte agit de aatura 7 diuer⸗ 
fitatc membꝛoꝛum mediocrium inter liquida ⁊ coagulata; 











S'o.Ittííij. 
becauteus funt medulla ⁊ cercozi:« ocide agsreditur par 
tes illas in qbus affignat alioꝝ membꝛoꝛum differentias. 
Sunt aũt ín pñti lectione ꝑtes quattuoꝛ. In quart pꝛima 
aſſignat ojuerfitaté mébzo;, rone mediocris oifpofitóis in 
ter mollẽ:uqͥdã 7 coagulata. In fca. f.in hac:ebꝛa inter 
durũ t mole funt media.affigaat cox oiuerfirate róne me» 
diocritatis inter mollia£z duriciẽ. In tertía.f.i hac. Diuer 
fitas méb:oz ex motu ⁊ dete cc.aflignat ipfoz oiuerfitaté 
ronemorug c detis. "3n quarta. f.in Dac: Di 19 mem 
bꝛoꝝ ec loco ſuoõ ouobus modis.aſũgnat ipᷣoꝝ diuerſitate⸗ 
rõne locoꝝ.Nos aũt fingulas oifticte erponamus. xima 
aũt ꝑs q̃ eſt de mẽbꝛoꝝ medioz inter moliciẽ:lidda 7 coa» 
gulatã diuerfitate:in ꝑtes duas diuidit᷑. In quarus pꝛima 
ailignat naturã medulle oſſiũ. In fcoa. fin bac: Cerebꝛum 
ctfi naturałr calidũ fit ⁊ humidũ ⁊c.aſſignat naturã cere» 
bꝛi c nucbe.£irca pꝛimã partẽ dicit cp medulla offi fapozo 
fio: cftoi pinguedine ⁊ vnctuofitate ppter natura medía, 
Circa fcóam parte d eft oe natura cercbzi ⁊ nucbe funt due 
ꝑtes. 3n quarus prima agitoe natura ctrebzi 3n f cóa.f.in 
pac; Nucha g d meduila eft ſpõdiliũ ⁊c.agit oc natura nu» 
cbe Pꝛima pe diuidit᷑ Louas. In q̃rũ pma agit oc natura 
cerebꝛi. In fcoa f.i bac; Ein qͥdã arbitrati füt ⁊.inducit oif 
né ↄcra opinione de cõplexiõe cerebꝛi.Dicit ergo ꝙ 
cerebꝛũ calidũ & humidũ cũ ſit de gne pĩguedinũ ⁊ medul 
larũ:tũ accidẽtalẽ p frigiditate ppter aere circũſtantẽ ⁊ 
pter paruitatẽ pinguedinis ⁊ camis i capite. Seide íi 
cir opinionẽ drca eius cõplexionẽ.Hec ait pare ofuidif in 
duas. 3n quarü pꝛima inducit opinionẽ ponẽtẽ cerebzum 
eſſe frigidi ⁊ humidũ ⁊ rõnes eius. In ſcða.ſ.in hac:Quo⸗ 
rũ intẽtio ouptr falfificat ⁊c.ipſam impꝛobat:⁊ pꝛobat ipᷣm 
eſſe calidũ z humidũ. Dicit ergo ꝙ quidã i cere⸗ 
bꝛũ cé trigidũ cbüidü ppter duas rõnes. Quarũ puma cft 
ec eius paſſiõibꝰ. Oẽ mẽbꝛũ qð ſtomachũ agsrauat appeti 
ti ocfectat ⁊vomitũ ꝓuocat:eſt frigidũ ⁊ humidũ:ſed cere 
bꝛũ eit huiuſmodi:ergo eft frígidü humidũ:vñ Zoalipm 
dixit inuare ad puocadũ vomitũ.Scda rõ ex adionibusce 
rebꝛi fumpta cft hec.oẽ mẽbꝛũ in quo eft pꝛincipiũ fenfus ⁊ 
motus:qð eft in motu»tinuo:c ppter motũ ↄᷣtinuũ incẽdi 
t coꝛrũpi natũ eſt:⁊ p ↄñs toti aĩal perit:neceſſe eſt adboc 
vt 2feraet vt fitfrigide cõplexionis ⁊ humide:ſed cere dꝛũ 
cít bmói:ergo ad boc vt oeruet᷑ necefie eft vt fir frigide et 
humide complerionis:vt per frigidã ⁊ humidã cõplexionẽ 
obuiet calozi € ſiccitati ex motu acqͥſitis. ¶ Tonſequenter 
impꝛobat hãc opinionẽ. Hec aũt ps diuidit ĩ tres. In qua 
rũ pꝛima ipꝛobat cà arnficialr (oluedo rõnes eius. 3n ſcða 
f.in hac:⁊x rõne hitur fiait Ariſt.in libꝛo oe naturis aĩa⸗ 
liũ. impꝛobat eã rõnabitr 3zius eius do. 3n tertia.ſ. 
ín hac:x verbís ó Ariſtotelis bene pot intelligi. concludit 


intetione € naturà cerebꝛi manifeftat. Dícitíait ꝙ bec opi 


nio ouplr pbat:arrifiaatr c rónabilt. ꝓꝛĩo aüt m qꝛ cere 
bꝛũ nó b5 pdicras ↄaitiones cũ comeditur ppter fnsidíta» 
té ⁊ humiditatẽ:ſed ppter humiditatẽ z vifcofitazé.c cum 

dicit Ba.ꝙ val; ad vormtüi puocãdũ:nõ eft b ex partefrigi 
ditatis 7 humiditatis:ſed ex pte büidíraris c viſcoſitatis ⁊ 
q appetitü oefecratnó cft bocer frigiditate 7 humiditate 
f5 potiue er calíditate z bumíditatezq: calidd oefecrar ape 
petiti ficut ps i calido vino:frigidũ aüt puocat ficut psiad 
frigida. Deinde ipzobat róné bác rónabilr:c inducit duas 
rónes ab actioib? acceptas. 3P:ima ralis eft: o£ mẽbꝛũ q3 
e(t fundamétü fenfus:bs dñiũ calozís p ques firfenfus:fed 
cereb:ü eft hmõi:ergo b5 dñiuʒ calons. Scða ró bec cft:oé 
mẽbꝛũ in quovígét mẽoꝛia 7 pbátafia bs cóplerione calida 
p quáopanones barü virtutũ vígét: c nó frigidá q eas oe 
ftruit-fed cerebꝛũ eft bmói:ergo Ds cõplexionẽ calidã: nam 
nos videmus q qn cerebꝛũ eft fotiter infrígidirum ficurin 
litargia patif oefectü memozia. Deinde oicir 3dudzdo qp 
$m Ariſt.cerebꝛũ eft calidũ ⁊ humidũ naturatr:ſed tñ nara 
ra dat ei frigiditatẽ naturatr cc aere exterioꝛe:⁊ er priuatio 
ne carnis ⁊ pinguedinis:ne pᷣ nimio coꝛrũpat᷑ caloꝛe.⁊ eft fi 
mile in coꝛde ⁊ pulmonc.s£onfzquérer nucbe naturam aſũ 
gnatdicẽs qp eft eiuſdẽ nature cii cerebꝛo:ſed rfi durioꝛ eſt⁊ 
quãto plus ab co diſtat tãto durioꝛ eft: c t vigent mult 

g 


Liber 


autrit. Sunt igit in bac pte ſeptẽ ꝑticule. Su quarũ pꝛima 
egit de natura medulle oiſiũ. 3n fcóa oc natura cerebꝛi. In 
tertia inducit opinionẽ arca c? cõplexionẽ. 3n q̃rta opimo 
bcc artificial ip:ooat. In Gntz ronabitr. 3n ſexta aflignat 
intẽtio auctoꝛis arca naturá cerebꝛi. 3n feptia agif oc natu 
rà nuche. ¶ Oebꝛa iter durũ ⁊ molic media ⁊c. Sn hac ꝑte 
agit oc mẽdꝛis medijs inter durũ ⁊ molle. Diuidit᷑ aũt hec 
pe ín duas. In quarũ pꝛima agit de natura boz mẽbꝛoꝛuʒ. 
In ſcða aſſignat coz diſtĩctionẽ. Pꝛima nó diuidit᷑. Scda 
diuidit in duas. In quaz pꝛima ipſoꝝ diſtinctionẽ aſſignat 
In ſcða iuxta oitr.rérías diſtinctidis ipſoꝝ diuerſitatẽ aſſi⸗ 
gnat. Peima non diuidit᷑:ſed ſcða diuidit in duas. In qe 
rũ pꝛima agit oc ſanguineis carnoſis. In fcóa de me abꝛis 
quaſi carnoſis d aliquãtulũ a natura carnis diſtãt. Pꝛima 
nó diuidi:ſed ſcða diuidit᷑ ĩ duas. In quarũ prima agit de 
natura quafi carnoſoꝝ. Sn ícóa ipᷣoꝝ diſtinctionẽ aſſignat. 
Sunt igit᷑ ĩ hac ꝑte qͥnq; ꝑticule. In quarũ pꝛima mẽd:oꝛũ 
medioꝝ inter ourü ⁊ molie naturam affignat. In ſcða.ſ.in 
bacQueín ouo diuidunt᷑.diuidit ipa p carnota pura c non 
pura ficut funt vberoſa. In tertía.f.in bac: ue pura funt 
carae fanguini.cc.afiigaat naturà carnoſoꝝ. In qra. fin 
hac:Que quafi caro funt cc.affignat naturã no puroꝝ care 
nofoz. 3n qnta.f.in pacc iP iuíduntur g m ouo.tpoz diſtin⸗ 
«tione atiignat.(xirca pꝛimã ptéoícir q mebꝛa pcc funt fi 
«ut lacerti € caro: cfüt vitiare ludis ppter rui tẽperame tũ 


AT 2 or MAT 


—— tertía.f.ipac: XPeralió mediocriter fe 
mouetee tcn 


imt. d 1n oci ppter foz 
tioꝛẽ caloꝛẽ depurantẽ c» ín finiftra. Tertío oícit cp locata 


ter caloꝛẽ cõꝛdis. In pofteríozi locata funt petoza. pzopter 
—— ſanguinis:⁊ ꝓpter diſtãtiã a fore caloꝛis. uar 


rã mediã:⁊ quãto ad pte anterioꝛẽ plus accedũt:tãto funt 
melioꝛa ꝓpter ſanguinis mũdiciẽ ⁊vigoꝛẽ caloꝛis:ad poſte 


rioꝛa accedẽtia funt Zꝛia.⁊ ſic terminat᷑ bez ꝑs.CXirca htẽ 
iftas tría querũtur. Pꝛimũ eft oe medulla oilium. S005 oe 
natura cerco. Zeraum de nucba, ] 
(Circa prima pceait boc mó:quen£ ytrũ medullafit ca, 
lida vel frigida: cvidet qp fit frigida; vnügogs mco: nunt 
otento m fuís 2cauítatious fibi filizfed iiia qð nurrit tem 
per eft eiuſdẽ cóplerionis cilio qð nutni£zergo medulla € 
ciufde coplerionis ai offibus:fed coplerio oſſiũ eft frigida 
ergo fitr 2plerío medulle eft trigida.Scda ró bec eft; pmói 
pumiditaree:fanguis;pinguedo 7 bmót 2bát cóplerione; 
ab iiis ín qbus gnant: vñ ficur olar iba. comento tuper 
apbosifmos:fanguis cft calidioꝛ lacte;q: tn calidiozi mébzo 
gnat d lacq: ín epate Jac vero in mamillis:ſed medulla ín 
oflib? gnat: offa ſunt frigidazerso medulla crit frigida, 
¶ Ad oppoſitũ eſt illud qo dicit coiter.ꝙ oia q̃ ſunt oc gne 
vnctaotitaris funt calida:ſed medulla eft bhinoi:ergo eft ca 
lída.zd bocoicédü q medulla nature calide eft, ad ronem 
piimáoicédi q nurrimétü ofliü ett oupler, "pum eft di 
mediate nutri£ o8:cbec eft humiditas frig.da ficut os:alið 
aüt cft mcdiatü qð eit citra 2uerfioné; c rale nó feQtur na» 
turá offis:fcd poti? naturá languínis:tale Ponutrimétum 
eft medulla.dd fcóam oícédü ꝙ calíditas in alíquo eft qua 
drupler. Pꝛimo mó ficut matcría ex d gñat:⁊ b mó nerui 
fequát materí er qua gñant᷑. Scdo ex fo:ti agẽte:qꝛ ex fos 
t1 agẽte fo:tís caloz; c er debili debilis gnat Tertio mõ er 
otínéte ficut p oe fanguime griatoin epate:qui 9: calidioz 
pꝓpter ↄtinẽs.ſ.coꝛ ⁊ epar.Quarto er orentoficur vene ps 
pᷣter ſanguinẽ ↄtentũ. Dicimus g qp medulla ppter marce 
fià cz qua fit acqrit calidítaté;Q: gna£ er fanguic.QT Sco 
q̃ritur circa hoc:vtrũ pinguedo fit calidio: medulla aut ecõ⸗ 
trarío:cvídct ꝙ medulla fit calídíoz:q: qð mag! accedit ad 
naturá fanguis écalídíus:f5 medulla € bmót refpectu pun» 
guedis:ó medulla calídíoz € .5ino: ps p pbm lidꝛo oc aia 
lib? oicenté p medulla ín offib? pucroz cit verus fanguis, 
fdoppofitü:t ol gñe illud qð ꝑticipat mag naturã extremi 
d extremũ:magis € calidá:fS dicit yfa.c» mebza tenera mol 
lia: ⁊ ——— media:piguedo pᷣo ⁊vnctuoſitas ſũt 
extrema:medulla $o eſt mediũ:ergo pinguedo calidioꝛ Ad 
boc dicẽdũ cp medulla oſſiũ minus cft calida d? pinguedo, 
Ad rõnẽ dicẽdũ ꝙ in pinguedine ↄcurrũt oẽs cauſe q̃ ad ca 
liditatẽ oꝑant᷑: In pín em ↄocurrũt vnauofitas ſan⸗ 
guinis 7 calo; maioꝛ:⁊ otínée calídioz:in medulla $o 
ifte cac caliditatís no 2currüt.puís ó medulla magís acce 
datad naturá fanguinis d pinguedo:tñ plures các calídi» 
tatis ocurrũt tn pinguedinc.¶ Zertío drit circa hvtrũ me 
dulla oſſiũ fit nutrimẽtũ coz vel fupfluitas:vidcf ꝙ nó fit 
nutrimẽtũ:qꝛ dicit Ariſt.in libꝛo ocatalibus:q cádé natus 
rà bs medulla ín oſſibꝰ quá bs pinguedo ín carne:vñ fi pin⸗ 
guedo alicuiꝰ aialie eft liqda:z medulla erit lígda ficut pts 
1n pozco:fs piguedo nó cft nutrimẽtũ carnis:g̊ neq; medul 
laenutrimétü oſſis. Scða rõ peceftzvniiqoqg mẽbꝛũ cr nu 
trimẽto fibi fiti nutrit;ó illud qd eft oiuerfum penít? a na» 
tura t cóplerióe alicuiꝰnõ erit nutrimẽtũ il?: (5 medullae 
hmõi refpectu oſſiũ:eſt em nature calide:os vero frigide: & 
medulla nó eft nutrimẽtũ oſſiũ. Tertia ro bec eſt:dicit pbs 
ín libio de aĩalibꝰ ꝙ fanguis eft elrim? cibus in oib? mbi? 
€ biceft cóis: ppztus 9o eft bumiditas q 2uerntad natu» 
rã mẽbꝛi:g t cft vt nutrimẽtũ mẽbꝛoꝝ fir ſanguis con 
uerſus ad naturã mẽbꝛoꝝ:gᷣ illud qð cadit ínter mébzus c 
humiditatẽ nõ eſt nutrimẽtũ:ſʒ medulla eſt inter os ⁊ hũi⸗ 
ditatẽ offis:á medulla nó poterit eẽ nutrimẽtũ offi. ad op 
pofitü:enüqógs mẽbꝛũ nutritur er büiditate tentat fua 
ꝰcauitate t ſpõgioſitate:ſed medulla offii eft bmóí reſpe⸗ 
«tu offi: c boc dicũt auctozes ꝙ nutrimẽtũ ofíii nibil alió 
eit qᷓ ſanguis q oefcédítad m£b:a:ó medulla eft nutrimen 
tii ofiid. zd boc oícédü fm quoſdã c» medulla eft nutrimẽ 
tüoffiü.Hos tñ dicimus q nõ eft nutrimẽtũ offíüi ficut pi» 
guedo nó eft nutrímétü camís:fed folii irroꝛat oſſa calo» 
ré naturale »feruat ín eis:vñ eft qdã fupfluítas m offibus 
acsregata nó potẽs tantà coagulatione recipevt ad natu» 
rà mẽbꝛi onertat ficut pinguedo ad naturá camis. ld ró« 
ne dicẽdũ qp humiditas ip mẽbꝛo duplex eſt.q̃dã eim eft im⸗ 


Dietarũ vniuerſalium. 


mediate gñata cr ſanguĩe:⁊ ↄtinet᷑ ĩ ſpõgioſitate mẽbꝛi ad 
quá uertit fanguis ⁊ becnutrit —— eft nó »téta 
m fpógiofitate mẽbꝛi:ſed extra coagulata ficit pinguedo 
z becnó nutrit. &d fcóm dicẽdũ qp oupler eft fupfluitas: q 
dácftoino ipuritat|:vt egeſtio t vꝛina:q̃dã cft refiduiratis 
ficut lac pínguedo.t hmõi cft oupler.qdam cft à remanct 
ín coꝛpoꝛibꝰ aĩaliũ:⁊ oꝛdinat᷑ ad oieruationẽ coꝛpoꝛis ficut 
pinguedo c medulla.Alia ad ↄſeruationẽ ſpẽi ficut ſpma. 
Alia vᷣo ad ↄſeruationẽ ſpẽi neccozpoiís:fed ad ↄſeruatio⸗ 
né fetꝰcũ egrenus fuerit abvtero ficut lac. ¶ Quarto q̃rit 
in qo? offib? cft medulla c m qbus nõ.Ad poc dicẽdum ce 
funt jdà offa caua ficut vena: cio remanet ibí fupflnitas 
medullaris:füt alía offa folida ppter vigoꝛẽ « robur coꝛpo 
ris: idco nó debent ce ↄcaua.⁊ in big nó 05 effe medulla, 
€[ Sed tic qrit᷑ quó illaofía nutriunfzin qbus nó cft me» 
duila, Ite fi er fanguine nutriant:q̃rit quo fanguis peruc 
niat ad ipᷣa cũ nó habeãt ↄcauitates neq; venas. Sd hoc di⸗ 
cẽdũ ꝙ iſta mẽbꝛa nó nutriunt᷑ medulla:ſed ex humiditate 
quadã:ſanguis em̃ ad illa offa redũdat exiẽs p poꝛos occul 
tos in oſſibꝰ ſicut alijs mẽbꝛis ficut dicit Auicẽ.poꝛoſa em. 
fant vt nutrimẽtũ recipiãt c ctiã plãte. ¶ Sextoõ q̃rit qua 
rein offib? quoꝛũdã etali no € medulla ficut in oſſe leonis 
fm yfaac. id bocoicédü ꝙ oupler eft cá bui? fm pbrm. boc 
em aial indiget magna foꝛtitudine:⁊ ita natura fccit ei cfla 
ſolida⁊ nó ↄcaua.Scda cà eft qꝛ ficca funt multũ:cuiꝰſignũ 
eft v qñ adinuicẽ ↄtingũt exit ígnís Fm pbm: ideo nõ hñt 
medulla. (T Septimo querif qre medulla ín qͥbuſdã aĩali⸗ 
bus líqda eft ficutín poꝛco:in altjs Yo folida ficutín vacca. 
Ad hoc dicẽdũ fm pbm ꝙ q̃dã funt aĩalia multü liqͥda aqͥſa 
ficut poꝛcus:⁊ iõ pinguedo líqda: iõ illud fitr liqᷣdũ qð € 
fite pínguedim ficut medulla:in aialib? ficis ecótrario: et 
iõ in iſtis medulla eft coagulata. Octauo querit quarc 
medulla nó põt recipe inflámarione ab igne ficut piguedo 
cũ vtrũq; fitoc gñe vnctuofitatís:t pprer qd quedam pin 
guedo nó inflámat ficut pinguedo pozdi: quedas fic ficut 
pinguedo bouís. fd boc dicẽdũ qp tlle res rcapititinflàma 
tioné ab igne d purã hñt vnctuofttaté ficut pinguedo ⁊ sir 
bus:fs medulla nó bs vnctuofitate pura. Itẽ queda pigue 
do liqda eft ⁊ aquoſa:⁊ becnó recipit inflámatione ignis: 
ímmo pori?igné fuffocat c extũgiut:⁊ ralis eft piguedo poz 
d. alía eft pinguedo aerea  terreftris: t becinf.ámationes 
recipe pótficut ps in — bouis. 
¶ Rrca ſcðm ꝓcedit᷑ hoc mõ:⁊ querit᷑ cui? cõplexionis fit 
cerebꝛũ:⁊ videt qp calide:oẽ illud qðeſt oc gñe vnctuoſitatꝭ 
X pinguedinis cft nature calide ficut pʒ in pinguedine:fs ce 
rebꝛũ eft hmõi fm yfa.d cerebzus eft naturc calide. coa ro 
eft hec:oẽ mẽbꝛũ aquo eſt oꝛigo fenfus ⁊ mor?q celeb:anft 
pipm aialé:bs natura »fo:né ülíue ill qutari q eft pꝛicpiũ 
enfus ⁊ moD:fed cerebꝛũ eft bmóí qꝛ eft fons t ozígovirtu 
tis aialís z principii fenfus:d Ds naturã cõfoꝛmẽ illi q̃litati 
ꝑ quã fit fenfus ⁊ mot?:fed bec eft caliditas:nibil eni5 finc 
caloze eft ſentire:q̊ cerebꝛũ eft calíde nature. id oppoſitũ: 
oẽ mẽbꝛũ qð eft creatũ ad exceſſum caliditatís alterius rem 
perádi eft nature frígide:fed cerebꝛũ cft bhmõi:qꝛ ficut oi 
— frigidũ ⁊ humidũ vt ſua frigiditate ⁊ hu 
m 


iate ↄtẽperet caliditate ⁊ ſiccitatẽ coꝛdis:ergo cerebꝛũ 


tft frigidum. Scða rõ eft hec: dicit pbs libꝛo de aialibue:qp 
aĩalia fanguine hñtia calida ĩudicant᷑:⁊ ñtr membꝛũ:ſed ce 
rebꝛũ ſanguine pziua£:d frigidũ 05 iudicari c non calidum. 
Tertia ro eft hec:oẽ mẽdꝛũ qð eft cá oífpónü ⁊ ꝓpꝛietatum 
coꝛpoꝛis »fequetiü frigiditate eft frigidü:fed cercb:um eft 
bmóf:áeftfngidü.£5ino: pʒ qꝛ fomn? caufat a frigiditas 
te:caufat em er eleuatíone fumo ad cerebꝛũ:⁊ fcQtur fri? 
gidítas, ficut ꝛes eleuati ad aera 2uerrunt in aquas ꝓ 
pter loci frisiditaté:fitr fumi q afcédüt füt cadi ⁊ deſcedũt 
frigidi ficut oicitbatv.q: infrigidant᷑ ín cercbzo « ↄdẽſant 
ín aquá c ocfcédüt:ó cerebꝛũ cft fgidd.£29 2ccdim? dicẽ⸗ 
tes (p cercbꝛũ eft frigidũ ⁊ bumida. Motãdũ g qp in cerebzo 
funtquattuo:."»:imi eft cóplerío naturalis ei. Scom cft 
coplerio accidétalis quà bít a fpirítib? ⁊ a caloze naturalí 
Zertiũ eſt cõplexio accidétalís quà 2trabita fumis, Quar⸗ 
tücft acceſſus ad natura pingucdmís Dici? $ qp quàtus 


S'o.Irtv. 
eft oe natura cerebꝛi ꝓpꝛia frigidi eft t humidũ:cuiꝰſignũ 
eft.q: Ariſ.dicit libꝛð ocaialib? g oia mẽbꝛa d fanguine ca 
ret ad frigiditate oecinat:;fed cerebꝛũ caretfanguinc: erio 
naturatr frigidi ẽ fiait pbauit ratio dà: acciderat tñ calf 
dücftfin ꝙ patebit infalurioe cutufdà rõnis. Pꝛimo ⁊ ter 
tio mõ accipit cerebꝛũ Ariſt.Auicẽ.⁊ SRaP. Quarto tñ mõ 
yſa.accipit cerebꝛũ ſm.ſ.ꝙ eft oe gñe pingueainum:⁊ quia 
ois pinguedo Pm yfa.calidazió yfa.ponitcerebzü calidum. 
fid róne pꝛimã p5 folutio.q: cerebꝛũ b5 ouo.f.cóplenonem 
⁊ copofitioné.quátü ad cóplerione nó fequit naturá pigue 
dinis:ſed poti? rone cópofitióis:c io nó valet ila ró. Ad fe 
cũdã dicẽdũ ꝙ qpuis opationcs « mot? fiat in cerebꝛo:non 
e E a caloze p ſerſ⸗ — 
irca tertiũ pcedi£ Db mó:qrit oc nuchavł de ſpinali me 
dulla cuiꝰcõplexiõis fit: c videt᷑ qp frigide:oẽ mẽbꝛũ qð oꝛit 
a membꝛo alquo eft eiuſdẽ nature cti illo : & maxime illud 
qð oꝛit᷑ ficut ꝑs:ſed nucha a mẽbꝛo frigido o:i£ ficut ꝑs:qꝛ 
ex cerebꝛo a pte poſterioꝛi: 6 nucha cft frigida ficut cereb:rt 
Hoc »firmat p boc q: nucpa oa£ a cerebꝛo:⁊ fitr nerui oꝛiũ 
tur a cerebzomediáre nucba:fed fi extrema ſunt frigida:et 
mediũ erit frigidá:fed cerebꝛũ eft frigida ⁊ nerui frigidi: ó 
fifr nucha erit frigida.Scda ró hecẽ:mẽbꝛa oura que a na» 
tura fanguinis diſtãt funt fngida:fed nucba eft bmót:ó eft 
frigida. zld oppofitüi:medulla offiti nature calide cft:f5 nu» 
cbaeft medulla offi: ó nature calíde eft. IPoc »firmat per 
Dm dicẽtẽ ꝙ cerebꝛũ frigidü eſt⁊ nucba calida: vB ponit p 
nucba tempat frigiditate cereb:i. 8d bocoicédü qp nucba 
frigida eft naturatr ficut cercbzü. Ad rõnẽ pꝛimã tn ↄꝛiũ oi» 
cẽdũ ꝙ quedá eft medulla offiü que gnat er ſanguine ⁊ nõ 
ex quolbet:zfed ez fanguine quát ad humiditatẽ vnctuo⸗ 
ſam:⁊ hec medulla calida eſt.Alia eft à nó gñat᷑ ex ſan guine 
£D nó fedtur fanguínis naturá :neqg 05 oia calida f5 poti? 
frígida: «ralis eft nucba « eft anita er frigida pocnone fp 
— ui Scðo — oziaf a cere» 
20qꝛ ponit ꝙ nó oꝛit a cerebꝛo.pꝛeterea ponit pbus 
ip̃am e calidá. d boc dicẽdũ ꝙ nó oicit vez, phe imo ouf 
a CereLzo ⁊ frigida eft ⁊ nó calida. SSuftinédo iñ ipᷣm dicimꝰ 
ꝙ ouplzr eft oꝛtꝰ:quidã eft per »fozmitates firus ficut ner» 
ui oztunf a cerebꝛo:eſt au? o:tus p cófo:mitaté fube.c boc 
mó intelligit Ariſ.ꝙ nó oꝛit᷑ a cerebꝛo:qꝛ cerebꝛũ eſt mellis 
fubecnucba oure:cíó oíat ꝙ nó ozif accrebzo.( "3téque 
rif quare nucba ci fit medulla oſſiũ ex pꝛimo fpmate gna£ 
alia vo medulla gñat᷑ er fanguic. Sd B oicedi cpnucba crea 
tà cft ad boc vt immediate oziaf a cerebꝛo ⁊ nerui oxianf ab 
ipſa monui ficut a cerebzo ozíun£ nerui fenfibiles:2:6 ficut 
cereb:ü er pzímo fpmate gria£ fir ⁊ nucba. alia Yo medul 
l3 nó eft ad boccreara:fed vt 2feruet bumiditaté ⁊ calozes 
oſſiũ. sEonfequeter circa ꝑtẽ iſtã árüt ouo. 3»umá eft oe 
oiuerfirate mẽbꝛoꝝ a pte mot? ⁊ qerís. Scam eft ocotuer 
fitate mẽbꝛoꝝ a pre fir? s irca — ꝓcedit hoc mõ:⁊ d 
rit vtrũ mẽbꝛa q̃ in motu ↄtinuo funt ficut pedes finr melio 
ris nutrimẽti d caro pura:⁊ videt᷑ ꝙ nõ:mẽbꝛa neruofa fri 
gida funr ⁊ ficca ⁊ dure digeſtiõis viſcoſum fanguine gñan 
na:fed pedes funtbmói q: natura ipa neruofa »ftituit p 
pter mõtũ:gnõ funt laudabiliozis nutrimẽti. Scða ró pec 
eſt: mẽbꝛa q er purioꝛi ſanguĩe gñant᷑ laudabilioꝛis funr nu. 
mẽti: f5 mẽbꝛa extrema nó gñant᷑ ex purioꝛi ſanguĩe:ſʒ alia 
g nõ fant laudabilis nutrimẽti:q̊ cc. Ad oppoñtũ eſt Uud 
qð dicit Raß.ꝙ mẽbꝛa q̃ ſunt in motu »tínuo ſunt laudas 
bilis nutrimẽti: ſed pedes ⁊ confilia ſunt hmõi: ergo funt 
laudabilis nutrimenti. Poc etiã pꝛobat᷑:q: mẽbꝛa d babẽt 
ſubtilioꝛes humiditates laud3bilio:? ſunt nutrimẽti:ſʒ mé 
bꝛa extrema ſunt hmõi ꝓpter motũ ficut dicit vſa.q iũt lau 
dabilis nutrimẽti.¶ huius q̃rit fi pedes viſcoſum 
fanguine gñant ſicut vult Ras.quõ cõpetunt infirmis. Ad 
hocdicẽdũ ꝙ caro dextremitatibus eft laudabilis nutrimẽ 
t ⁊ ſubtilioꝛis ⁊ mãdioꝛis:⁊ bocnó cftnifi ꝓpter motum. 
Ad rõnẽ pꝛimã fn ↄꝛiũ dicendũ ꝙ mẽbꝛa dicunt᷑ eſſe laudas 
bilis nutrimẽti multis modis. Pꝛimo modo q: maius in» 
ducũt nutrimentũ.⁊ bocmodo caro poxcina laudabilis. eft 
nutriméti tefte SRa$.q diatꝙ caro pozcína nuda niitrit ma 
gis oi carne.Scðo mó 3; laudabilis nutrimenti 254 q: eft 
Wu) 


Liber 


nolloris nutrimeti t minus viſcoſi: zpocmo caro ſubtilis 
z molis melioꝛis cft nutrimẽti qz mollior: vt pulu ⁊ hᷣmõi. 
Zertio mó qꝛ purioꝛis nutrimenti: c boc mó ertremitatzg 
laudabilia funt nutrimẽti:q: nutrimẽtũ lcui?c pun?sfiant 
Ad ſcðʒ dicẽdũ qp quis ſaguis grotfio: máde£ ectremtati 
bꝰ:tñ fubciliat ppr motá caz ↄtinuũ « fit ſubtilis nutrimẽ 
ti. id boc qð dicit SR af de pedib?: dicimꝰ q q̃da funt ptes 
q vifcofum giant fanguinc.Cneruotc ⁊ nó oant nifi pprer 
frigiditatẽ leuitatẽ iparü. Ad boc á vt vifcofitas remoaca 
tur:coquatur multũ vcfiat molles z bn digeſtbiles: cõua⸗ 
lefcenn g plus cópctit caro pura pinguedine d caro illarus 
extremítadizq: fadlío: funtoigeftiois €. ScooQrit oc au 
ncutis: vtrü (int laudabilis nutriméti ⁊ videt cq» nó:cames 
cdi carcilasinofcouri funt nutrunẽti: f5 auricuie funt hmõi 
$6 fant audabilis nutrimẽti.Ad oppoſitũ eft iliud qð bí» 
Git yfa«p mẽdꝛa q̃ in motu fuat otínuo laudabilis funt nu⸗ 
trimẽti: cci cft manífeftazfed auris cft bmóizó eftlaudabi» 
lis nutrünzti.Q 3Rónc buíus qrit quareauris ⁊ pes i poz 
€o funt laudabilis nutrüméti: nó tñ ita eft ín ancte.Zid Dot 
cedi ꝙ rónc illa qua cartilaginofe funt groſſum nutrimen⸗ 
ti ezpibentzted rone ſubtilitatis fibe « fanguinis quá acd 
rũt in morubonü ſanguinẽ gnant: c hoc maxime ín posco q 
eſt aial bumídü:caro 9o pedis c auri oura eſt: iõ tepera 
tur: tü ppter humiditatẽ: tũ ppter moti. a [ Muarto qrit 
circibozquare extremtates iuñt de gñe neruoſorũ c care 
tilaginoſoꝝ. Ad boc dicedũ ꝙ mot? c fentus ꝑ neruos fiat 
Ad motũ veroreqrunt nerui foꝛtes ⁊ oun. Ad fentum vo 
mollicies ppter foꝛtẽ receptionẽ vel frequẽtẽ:⁊ iõcũ extre 
mitates fiat ꝓpter motũ c ſenſũ:iõ natura creauit eas ner 
uoſas. ¶ Quinto q̃ritur circa boc quarc aures oim aĩaliũ 
funtín motu 2rinto ezcepro hoĩe ⁊ ſymia.Ad boc dicẽduʒ 
q bozeít ppteroiuerfum fit auri in aĩalibus: dicit pba 
in libꝛo oc atalib?:in qouída em aialibus aures funt fite in 
ſuꝑioꝛi pte capitis:ied tales ptes d in tali fitu ponun£ hñt 
motü liberü:cíó quafi ↄtinue füt in motu:aures $0 ĩ hoĩe 
C ſymia ponütur in maxilla ſuꝑioꝛi: t ió nó hñt motũ libez, 
Sexto q̃rit cũ méb:a d fant in extremitatibus oino fint 
pura:vtrü fitr extremitates aĩaliũvenenoſoꝝ fint fanec pu. 
rc ficut cauda:z vídct ꝙ fica: peces d ſunt in motu pꝛopter 
motü oepurant c ficfunt midio:es alta prib?:fed caput c 
cauda funtquafi in motu 2tínno:ó p motũ ocpurant.iZon 
traríü oicüt auctozea ꝙ ín capite 7 cauda eft venenũ. Ad B 
dicẽdũ ꝙ venenü eft in capite c cauda.ptes Yo purio:es et 
mũdioꝛes fünt in medio:c cà eft qꝛ virtus veneni eftfubftá 
tialis illi aiali: vp nó eff venenũ retpectu aialis in quo eft:f; 
refpectu co:pozts bumani ficut dicit Auicẽ. mouent᷑ em illa 
aialía a medio ad extrema: c io tota bumiditas ociluit ad 
illa mẽbꝛa:⁊ iõ eft ibi venenü. id rone dicẽdũ q illud qð ín 
£o:poze ↄtinet ſuꝑuitas efr. vn q: bmói humiditas venes 
601a cit eſſentialis:iõ p motü n5 pót elíquari neqs ocpura 
ri. Septimo q̃ritur quarecauda cuiuſlibet aialis multe 
pinguedinis eft; tviáct 2zid:q: mẽbꝛa d ín extremitatibus 
ſunt:motui funt deputata:mẽbꝛa vo motui ocpurata funt 
neruoſa:q̊ cauda 05 e£ neruoſa.Ad B dicẽdũ qp cauda inter 
alia membꝛa omníaDbs pinguedinẽ:qꝛ maxie ẽ pigeedo cõ⸗ 
gregata drca renes ⁊ Cibi lo pĩguedĩs.Scða cà € qꝛ loc? 
ile tá cauda cft ſituata a fonte caloꝛꝭ ẽ remotꝰ:⁊ iõ qꝛ nó € 
ibi calo: büiditaté ↄſumẽs:iõ ibi aggregat᷑ młta piauedo 
&[ :£írca Kóm pcedít boc mó:árit an méb:a nobilia fint 
pcioris nutrimeti d ignobilia:ſed q: bocfuir diſcuſſuʒ toíe 
ti5 ptícularib? antc capEm oc cerebꝛo:iõ ad piis firpfedeo. 
¶ Sed qri£ quare mẽbꝛa anteríoza funt peíoxe nurriméti 
qᷓ poſterioꝛa:⁊ videtur Zxifi:q: pres anteríozes funt pꝛoxi⸗ 
mioꝛes fonti caloꝛis depurãtis fupfluítatce d» poſterioꝛes 
g melioꝛis nutrimẽti ſunt qᷓ poſterioꝛes.Scda rõ beceftzer 
purioꝛi ſanguine gũant᷑ anterioꝛes d pofterio:s ci. ppín 
Quíozes fint co:di: ergo melioꝛis nutrimetícórrantith po 
nit m poꝛco.CRõne buíus pót q̃ri quare ín po:co pe po» 
ferio: eft melioꝛis nutrimẽti:in ariete fo antcrío: pe. zidjb 
dicẽdũ qp nó eft ita in poꝛco ficut ín 2lijs aĩalibꝰ:qꝛ poze?cft 
aia! ꝓnũ:vñ qꝛ anteríoza funt depᷣſa ⁊ poſterioꝛa funr ele 
uata: ſordes v fupfluitates yenit 3d ꝑtes nterieꝛce:⁊ io 


funt mali nutriméri anterioꝛa:ecõtrario eft in alijs atalib?, 
Hos tfi dicimus ꝙ ouo funt ↄſiderãda ad oífpofitione par 
nü antcriog 7 pofteríog. Pꝛimũ € oepuratio carnis ⁊ tub 
tilítas:;t boc mó anterío:cs füt melioꝛis nutrimẽti.Alia ca 
q anterioꝛes ex caloze naturali coꝛdis oepuran£ c müdili» 
can£ cũ fint ci ꝓpinqoꝛes d? pofterio:es, Scðm eft admix⸗ 
tío pimguedimis.im ptc 9o anterioꝛi pauca aut nalla eft pin 
guedo.vn qꝛ ínter oem pinguedine inagime abbozrem?ptn 
guediné poxci:ió ciim pte pofteriosi pziuct:eligün? pré po 
fteri0:8 posci. c p eádé rone ptc áterio:e arietis oilígim7cu 
fit ſubtilis ⁊ ata à caloꝛe:⁊ etiã pꝛiuata pinguccie rc 
ſpectu ꝑtis poſterioꝛis.C Tonſequẽter Qrit oe nutrimeto 
partiũ Pm diuerſitatẽ ſitus in pte dextera X finiftra: qꝛ b 
plenius oífeuffum eft ín dietis pricularib?:íftud bic omitta 
mus. £onfequéter q̃rit oc cute quare facta eſt temꝑa⸗ 
ta. id boc oícédü g cutis cít tempata £o nifi ín boiczper 
cute er tactus fenfus celebzat;vops gp fit tẽperata: 0:53 
nü em fenfus ops carere excellentia quattuo: qualitatũ ta⸗ 
sibilii:fi er excclleret ín aliqua nó poffet diſcernere immo 
fitía iudicaret: boc maxime 2tingit in boie:q:in ipo magi 
me viget diſcretio fenfus:ció cutis in boic eft temperata. 
«[ XX onfequéter qritur quare caro círca offa laudabiis eft 
nucriméti.zd poc dicẽdũ ꝙ poc cft 9: ille carnes colidunt 
adoffa: vi q; nerui nó prit motũ fuut exercere nift fricent 
ad offazió in iilo motu ad offa collidunt᷑.⁊ in collifione ífra 
fubnlianf ¶ Itẽ fi qraf Qre ín vẽtre⁊ matrice nó eft os:di 
cẽdũ ꝙ boceft ppt oflatationz ⁊ »ftrictioncs.oc ppzierate 
cm matrías cft vt »(tringat c dilatet᷑:ſed bocnó poffet fae 
cere fi ibi eẽt os aos impedíat oílatat:oné ⁊ ↄſtrictionẽ:⁊ 
ideo non 0506 eflc.filr cft o2 ventre, 


€ 2c iiim à diuerſitatibꝰeoꝝ.Ca.xlviij. 


€i Lecio.xl. J 
latilia vniuerſalr ad ambulabilia cõpa⸗ 
ata:minoꝛa faciũt nutrimẽta:ad digeredũ 
ramẽ ſubtilioꝛa ⁊ facilioꝛa:in mẽbꝛis parus 

immoꝛãtia.Que tñ nutrimẽti bonitatibus 
⁊ malignitatibꝰ quattuoꝛ modis diuerſant᷑ ꝛimꝰ 
€t cõplexionibꝰ ⁊ ctatibꝰ.Scðs cr ſubtilitatibus z 
groflicicb? Tertius excrafficíe c macíe, Quartꝰ ex 
locoz mẽbꝛoꝝ pofitioibus./£r cóplerióibus quigs 
modís copzebédunt,Zilía em̃ t€perata ficut. gallínc 
⁊ galli:alia frigidio: tẽperamẽto ptince ficut ſtarni 
pulli ⁊ ſiles. Tẽperata tri dicimus hec:q; cames cit 
natural calide ſint:harũ quoq; calo; debilis eft et 
ſubtilis:⁊ ad digerẽdũ funt faciles:⁊ ideo tẽperata 
coz cõplexio ðꝛ. Zilía calida ⁊ ficca coꝛrũpẽs ſtoma 
chũ ⁊ a tẽperamẽto loge ſicut paſſerũ ⁊ iuuenũ colũ 
barũ:alia cft cui dñat᷑ ſiccitas ñcut turturũ ⁊ ꝑdicũ 
⁊ ſiliũ:alia cui dñat᷑ hũiditas ſicut anatũ: ſtrutionũ 
pulloꝝ colũbinoꝛũ ⁊ ſiłiũ.Que ĩ caloꝛe defecta:⁊ tñ 
tẽperamento funt attinẽtia ficut ſtarni:pulli ⁊ ſiłia: 
ad digerẽdũ velocioꝛa:aut facile venas penetrãtia 
cito in ſanguinẽ mutabilia:maxime fi in craſſicie ſũt 
tépata.Soi em̃ no fint craſſiſſima:ſtomachũ funt con. 

tãtia:laudabilẽ ſanguinẽ gñantia:oĩ etae cóplez 
xioni 26rua:fs tri ec ſubtilitate ⁊ diſſolutiõis fue vcz 
locitatẽ:nõ multà virtutẽ mẽbꝛis pᷣſtant:vñ ad regẽ 
dã ſanitatẽ fant melioꝛa d» ad mẽbꝛa ↄfoꝛtãda.Oe 
líoza atit huius gñis ſunt:cũ ia cantare incipiũt:ma 
xime maſcula quo ín tpe caloꝛ coz ↄfoꝛtat naturalr 
⁊ humoꝛes mũdant. Itẽ fi comedant᷑ cocta cii accto 
ʒaccara ftomacbí extiguũt incẽſionẽ. Itẽ rufus. Si 
coquat cũ blita ⁊ ciccre ⁊ pauco cimamomo ſoluũt 






ventrẽ. Gallina q; naturatr ſiccioꝛ € d pulli:ↄtraria 


Dietarũ vniuerſalium. 


pullis agir :q* pulli entré humectãt: gallina aliqua 
tulá ſtrgit. Ballus q: nature calídiozis eft gallina. 
args pullis:quada falticudiné ĩciſiuã caro fua acárit 
en ac folabilis.maríme ſivetꝰſit z ocarcpirus. 3nde 
£Da.galií veteres z decrepiti cũ fale foꝛti cocti cy? 
mino:aneto:poꝛris: femic croci bozrulant humoꝛes 
pblegimaticos oeponunt:c cotice paffioní funt: et 
ad doioꝛẽ ſtomachi oc vétofitate groffa inrlari miri? 
gat: ooloxégs arteticũ ⁊ tremose . Dicunt tfi quida 
quare illud no cft in iunioꝛibus gallis; cũ calidioꝛes 
iint naturalt:⁊ calidioꝛes fint faltio:es.iDicim? moz 
dís eflc duobus.Cũ em̃ calo: c falfitudo hoꝛum fint 
foꝛtioꝛes:ſicce digeſtionis funt caufa quía came ou 
rioꝛa.decrepiti cum falfitudo non fit tempcerara : et 
caro mollioꝛ fit caufa lubꝛice ſolutionis. Itẽ Ga.gal 
li decrepiti ſalſitudo leuis:nõ deſiccatiua:caro mol⸗ 
lioꝛ:vñ facilioꝛ deſcenſio ⁊ vẽtris emollitio:maxime 
fi ficubus ſiccis nutriat᷑ ci — Itẽ Gale. 
galli aliqñ ⁊ anſeres fi nutríant ſiccis ⁊ piſtatis ficu 
bus: índe ſapoꝛitas ꝑat:⁊ velociter digerunt᷑:⁊ eij⸗ 
ciũtur.Quevolatiliũ calída funt ⁊ ſicca: nó fepe ſũt 
accipiẽda:maxiĩe paſſeres natura calefaciẽtes:⁊ ĩ fu⸗ 
molitates ⁊ cholerã ru.tranſducẽtes:pᷣcipue ſiluati 
ci ⁊ macri:q; digeſtionẽ deſiccant:ventrẽ cõſtipant 
Jõq; nó funt accipiẽdi niſi domi nutriti c incraſſati 
m nt.Que cõplexionis ſicce funt : neqs calida nimiũ 
funt ſicut turtures:pauones:ꝑdices: z oia paludes 
inbabitãtia carne funt neruota:groffa: ad oígcredü 
dura:tñ bñ digeſta multü fant nutritiua:ad diſſoluẽ 
dũ dura de mebꝛis:⁊ iõ macbinandü eft ad mollifi⸗ 
cádum carnes eoꝝneq; annũ trãſeũtiũ ſũt comedẽ 
da:ſed poftdp funt occiſa p diẽ ⁊ noctẽ dimittãturvt 
carnes emolliãt᷑. Teſtat D q: vídem? carnesocciſas 
vna oic eſtiua dimiſſas mollioꝛes ⁊ reneríozes. He 
tii carnes ad digerẽdũ veloces fantzbone in ceãdo 
bonũ fanguíne:cá ſanguis fuus fit mutatus: ſicut a 
caloꝛe naturali elõgat᷑ caloꝛis extranei ꝑcuſſionibus 
£3 palã fit :q: carnes diu fi dimittãt:putrefiunt:⁊ 
mutant. á aàt boc ex logo ftat tpe: cx paruo alidd 
opc? eft neceffe. Jõq; laudabiles funt carnes ifte. 
fi recétce ſint:maxime fi multũ carbonibꝰ aſſent᷑ ⁊ re 
nerent:qꝛ l5 inde mẽbꝛa ↄfoꝛtent᷑:tñ tarde ab eis oif 
ſoluunt᷑:qꝛ ec recẽtia fit ſanguinis:⁊ lõgiqͥtate puro 
ris:⁊ vicinitate calo; natural. Inde Gal q̃ aĩaliũ z 
terrenaſcẽtiũ recẽtioꝛa qp opoꝛteat ſũt:aut nó maru 
ra quãtuʒ cõueniat:aliquãdiu et ſeruata:ſicca tene⸗ 
rant:⁊ mollioꝛa cox indurant᷑ ⁊ cruda maturant fic 
q; digerunk. Obijciẽt tfi quidã Ga. dixiſſe carnẽ du 
ram dimiſſam emolleſcere ⁊ tenerariex caloꝛe aeris 

neq; tñderecenti aliqͥd indicaſſe:vt fi mozarct quo 

teneraret. Dicimus Ga. dixiſſe vlr oc aĩalibꝰ⁊ terre 

naſcẽtibꝰ:cũ dicũt carnẽ durã diu dimiſſaʒ caloꝛe ae 
ris emolleſcere:⁊ poft de naſcẽtibꝰ fubínrulit. Qui 
fructuũ molles: tencríqs ſunt:magis moꝛant᷑ indu⸗ 
rãtur:⁊ deñccãt: ⁊ fit tẽperati Qui aũt duri ⁊ ſic 
& c iuncti tenerant᷑:⁊ molleſcẽtes tẽperãtur.hoc au 
tẽ ↄſtat q: ti magis feruct:fübftárialis fua hũiditas 
coſlumit 7 ín puluerẽ reducitur. 3fsalam d fit: non oc 
bere nutriri came naturatr oura ⁊ iccameq; inha⸗ 


So.Ittvj. 


bitãtibns paludofa: nifi cũ antc p ouos oícs fint oc 
ciſa:vt cames mollefcát 7 facile digerãt. Que autcs 
volatili funr hũidioꝛa ficnt anatcs:pulli columbini 

ftrurióes :carne fnr durioꝛa ⁊ groffio:a ad nutrícn 

dii: ad digerẽdũ ourioza:c cererís ftrutionce funt 
peioꝛes:qꝛ plus ſtomachum farígacce. ende foleale 

⁊ ccruices funt dãde.Hec cimi in oim aĩaliũ gnibus 
tenerioꝛa funt ppter nimiũ motũ.Anates funt ſubti 
lío:es ſtrutõibus ⁊ ſapoꝛioꝛes maxime fi ficubus nu 
triant᷑: quoꝝ tii ale melioꝛes für, vn bip.volatilin le 
uío:es cares d» ambulanti funt « minus bumide: 
leuioꝛes d; mín? humide:ꝑdicũ.turturũ:ſtarnoꝛum: 
bumídio:ce domeſticoꝝ carnes:anſerũ paludib? in 
babitãtiũ:anatũ:pulloꝝ.columbe ſubtilioꝛes (p ana 
tũ:⁊ ad digerẽdum facilioꝛes ſunt.qð fit cc ꝑuitate 
burnidíratis ⁊ teneritatis fuc carnis:ex multo tame 
fuo calo:e fáguiné incẽdũt:marie ſiluatici qz calidio 
res z mür? bumidi.vii facile in incéfioncs couertunt 
⁊ ĩ gña cbolcríca. Jõq; antiá cũ frigidis pᷣcipiũt oa 
riucut ci aceto vue acerbe poni citri poꝛtulaca: la» 





i451 i bumo:matoxcs mclío:es ſunt.maxime 
frígido:à iDinerfitas ex groffirie 7 ſubtilitate qua⸗ 
drupler.aur ſubtiliſſima quati in quarto gradu: aut 
quafi in tertío ficur ſtarni:ꝑdices:pulli⁊ titia auri fe 
cundo:ſicut turtures:coturnices:aut Gft in pztoficut 


. pauo3cs 7 grues.Que in quarto facilioꝛa funr ⁊ le 


uioꝛa ⁊ minus nutritiua. Que quafi in pzio groſſio⸗ 
ra⁊ durioꝛa funr pluſqᷓ nutritiua Que inter hec me 
díocría (unt media.Sed rri d in tertio gradu:leuio⸗ 
ra ⁊ ſubtilioꝛa dp que ín ſcõo:qꝛ tertius quarto eftví 
cinio: ⁊ fcoe pꝛimo.Coturnices 9o ceteris funt pe⸗ 
ioꝛes:ſicut nec ín nutrimẽto:nec in oigeftoe laudabí 
lce.iDiciit tñ aliqͥ quare erc  pullosafit 
milauit ín nutrimẽto:cũ tñ fenfus neget D: qꝛ pullí 
humidioꝛes craffio:es er carmoftozes. Quevᷣo funt 
bmot: maioꝛis debẽt eẽ nutrimẽti. Reſpõ.Ga.non 
moftraffe multitudine z ꝑuitatẽ nutrimẽti naturalẽ 
fcd potius acciderale. 3ntédit erri oñdere groſſicieʒ 
⁊ ſubtilitatẽ:velocitatẽ digeſtiõis ⁊ rardítaté. 255 
ſtrauit q5 facilia ⁊ ſubtilia volatilia cito a mẽbꝛis diſ 
ſoluenda:Groſſa vᷣo ⁊ tarda ad diſſoluẽdum dura. 
Que cũ certificauerit:intelligimus fubtiliaz a mem 
bꝛis cito diſſoluẽda:⁊ fi natural multũ nutritiua:ac 
cídétalr parũ crũt nutritiua.Si erri cito a mẽbꝛ. diſ⸗ 
ſoluunt:velociter euacuãtur:⁊ ad aliũ appetendũ d 
bũ feſtinat:vñ parũ dant nutrimẽti:Mroſſa ⁊ a m& 
bꝛis diſſoluẽda rarde: etfi parũ nutrũt naturalr: tri 
multũ nutriũt accidẽtaliter:q: duricies fuc diſſolu⸗ 
tionis a mẽbꝛis nõ cito aliũ cibũ expetit: ⁊ i5 quati 
mulca eſt nutribilis.iõqʒ grues:pauones nutribilio 
res ſunt anatibus:⁊ anates tñ ſunt nutribiles pꝛo⸗ 
pter fue humiditatis ⁊ ſanguinis multã quãtitatẽ. 
⁊ grues ppter humiditatẽ minoꝛẽ ⁊ fanguinis pat 
citatẽ nutribilioꝛes:q; cares fue neruoſe x ⁊ ois 
ü 


Xibi 


volatiliũ alc. Dicẽt tñ aliqui:quare carnes gruũ: pa 
nonũ :alís aſſimilaſti oim volatiliũ:⁊ grues tt) ⁊ pa⸗ 
uones groſſa fint;z tarde digeſtiua curs gal.oĩm vo⸗ 
latiliuʒ ſubtilioꝛa:⁊ ad oígeredü facilioꝛa alas ⁊ cer 
uices cé dicat. Rñdemꝰ.ſubtilitates mẽbꝛoꝝ ſũt ou 
plices:aut naturales ficut carniũ lacerto: aut acci 
dérales ficut carniũ offio? vicinarũ.Alarũ aüt fubtt 
lícates funt accidentales:cũ neruofe fint z oure car⸗ 
nes:qð natura fecit:vt aſſiduũ motum z laboꝛeʒ pof 
fent pati:ſed tfi ec nímío motu ⁊ laboꝛe ſubtiliat car 
nes:⁊ facít ſapoꝛoſioꝛes:⁊ ad digerendum facilioꝛes 
3n fc crgo q̃ñ carnes groſſe gruũ ſunt⁊ dure:ſed ex 
nimij morus laboꝛe tenerantur:⁊ quafi lacertoꝛum 
cextremitates conficiuntur. 

¶ De diuerſitate nutrimentoꝛum coꝛum ec 

macie ⁊ craſſitie. Capi.l. 
z 3ucrfitatcs nutrimẽtoꝝ volatiliũ ex ma 
dãe⁊ qaſſitie.Que volatiliũ naruralr ſũt 
bhumida:laudabilioꝛ cft macics qp craſſi⸗ 
ties: q: macies fua multã aufert humidi⸗ 
tatẽ:⁊ ſuã tẽperat ↄplexionẽ. ue naturaliter funt 
ſiccioꝛa:craſſa macris funt melioꝛa:qꝛ craſſities ſicci 
tatem marĩe tẽperat iuuenũ.Craſſities ctiã hoꝝ ⁊ 
nutrimẽta diuerſantur fm anni tẽpoꝛa. Quedã eniʒ 
craſſa in hyeme ⁊ vere:ſunt laudabilioꝛa:ſicut ſtar⸗ 
niturturce ⁊ ſitia.Quedã vo ín autũno ⁊ eſtate. 

¶¶De diuerſitate nutrimentoꝝ ex membꝛoꝝ 

diuerſtate. Capi.lj. 
«à 3ucrficates nutrimẽtoꝝ boz cr diuerſi 
n P256 ratibus mébzos tríplíccs funt:aut cc có 
À (573 [pleciontous fiuc er copotitionibus: aut 
eese er motion bus:aut locis. Compicexiões 
iam diximus ficut neruoſoꝛuʒ ⁊ cutis:⁊ inteſtinoꝛũ: 
molliũ:⁊ teneroꝛum ſicut pinguedo c cerebꝛum. d^ 
dam temperata ſicut lacertoꝝ carnes:⁊ pinguedine 
nuda:neruoſa dura:⁊ parum nutrientia.maxime fi 
aĩalia macra fuerint:aut naturaliter ſicca. Si enim 
groffa c naturaliter humidæ hec digeſta multa dãt 
nutrimẽta:⁊ ad diſſoluendũ dura.Mollia c tencra 
ſicut pinguedo c cerebꝛũ:calida fimt ⁊ bumida:maz 
rime de naturalr humidis:vnde parum nutrientia 
⁊ illaudabilia ficut ſupꝛadictum cft. 
¶ De diuerſitate pinguedinũ volatilíum./ api lij, 

Juerſitates pnguedinum volatiliũ fm có 


plexiones eoꝛum ſunt.Si enim calidioꝛa: 
calida pĩguedo:⁊ apoſtematꝭ diſſoluti 

ua.Que frigidioꝛa:eoꝛum eft temperatioꝛ 
Que ſiccioꝛa:eoꝛum pinguedo minus humectat:hu 
midoꝛuʒ magis humectat:maxime (i oe humido na 
turaliter cft animali. Ideo pinguedo anferum nani 
raliter valet arfurc ſtomachi « inteftínosmm:dvftere 
inde facto. Junioꝛ piguedo humidioꝛ:veteruʒ cft fic 
cio: IHouicer interfectoꝛum minus calida eft er hu⸗ 
midioꝛ. Longe occiſoꝛuʒ calidioꝛ ⁊ minus hũidioꝛ. 
¶ $»oftd pꝛemiſſus cft fermocirca diuerſitatem nutrimẽ 
ti pout extrahitur er animalibus ambulabilibus terreſtri⸗ 
bus: In bac parte determinat Oc diuerſitate eius pꝛout cx 
trabitur cz animalibus volatilibus aeris Diuiditur auteg 
bet pars in duas partes. In quarum pꝛima agit de natura. 
volatilium:⁊ de diuerſitate nutrimentiex ipſis. In ſecũda 























ſin bac: Diuerũtates membꝛoꝛum volatilium multiplices 
ſunt. agit de natura membꝛoꝛum ipſoꝛum:⁊ Oc diu 
nutrimenti cx ipſis. Prima autem pars ſpectat ad pꝛeſen⸗ 
tem lectionem. Diuiditur autem bec para in duas partes. 
In quarum pꝛima cóparat volatilia ad ambulabilia ratioo 
nc nutrimenti. In fccunda oc ipfoz onerfirate z nutrime 
to cc ipfis determinat. Yꝛima pars indiuiſa eft. Scða aüt 
diuiditur ín duas. 3n quarum pma diſtinguit cõditiones 
per quas volatilia diuerſantur· 3n ſcða Pm oiftincnóis oif 
ferentías ipfoz otuerfiratee affignat.cOa adit Pm numez, 
conditionum oiuiditur ín quattuo:. In quarum pzima afli 
gnat ipſoꝛum diuerſitatem a parte complerionis: fir a 
arte ctaris. In (cóa a parte fubftatie m tübrilítate  grof 
iic confiftentis. 3n teria 3 parte babitudinis in pingue» 
inc z macie confitentis. In quarta a partc fitus mebꝛoꝝ 
Guntigitur ín pꝛeſenti lectione partes fer. 3n quarum pzt 
ma comparat volatilía ad ambulabilia rationc nutrimenti. 
In fecunda.f.ín hac:Que cum in bonitatibus c malignita 
tibus ⁊c.diſtinguit quattuo: conditiones $m quas voꝛꝛti⸗ 
lia oiuerfantur. 3n tertia. ſin bac: Ex cóplerionibus qnas 
modis oepz dütur tc.p:ofequena oe ipozum diuerſita 
tc iuxta illae conditiones aflignat ípfoz oierfitates a par 
te complerionis ⁊ etatis. In quarta.f.in bac: Diuerſitas 
volatilium ⁊ groſſitie zc.a parte fübftantie in ſubtilitate ⁊ 
sroffirie conſiſtentis. In quínta ſcʒ in hac: Diuerſitates 
volatilium ex macie ⁊ cẽaſſicie.a parte habitudinis in craſ⸗ 
ſicie t made conſiſtẽtis. 3n ſexta.ſ.in hac:Diuerſitates nu 
trimentoꝛum animalium volatilium er diuerſitatibus mẽ⸗ 
b:o:um ⁊c.a parte diſpoſitionum membꝛoꝝ. € irca pꝛi⸗ 
mam ígitur partem dicit cp volatilia in fuo genere minous 
füntnutrimenti qᷓ ambulabilia ín ſuo:⁊ ſubtilioꝛis ⁊ dige⸗ 


ſitatẽ rõne complexiõnis temperate. In ſcõa.ſ.ia hac:Cue 
volatilium calida —— "c 


autem dicens ꝙ boceft propter duas caufas, Vna eft ꝙ in 
iuuene gallo eft calo: fo:noifalfedo autcm cft fo:tios fimi 
liter. ideo per ipſum egeftío ocficcatur:c venter cõſtipatur 


Dietarum vniuerſalium. 


Alia eſt:q; ĩ ſene caro eſt dura:⁊ calo: paucus c ſalſedo mí 
19:idco magis mollñcatur: ⁊ ventre pamcectat ⁊ laxat. 
Occauo per Dat. boc cófirmat oicété: qp ialſedo galli fenis 
nó cit octiccatiuazfed eft caro eiꝰmollioꝛ ⁊ facilis deſcẽſus: 
c ideo bumectat c lazat venirem ; marímcfificubus c la^ 
acnutríat.vi Bal. dicit ꝙ anſeres ⁊ galli p hoc nutrimẽtũ 
fapo:& c velocẽ cótrabunroigeftíonem. In habẽtibus aũt 
calidã ⁊ ſiccã cõplexionẽ: dicit ꝙ in fumoſitatẽ t cholerã có 
uertun£:c maxime filuatica ⁊ macra:⁊ vẽtrẽ ftringüt fecce 
OcÁccár:z nó debẽt fepe acaipi: c accipiant in bomo nutrita 
⁊craſſa. 3a habẽtibꝰãautẽ ficcá ↄplexionẽ «nó calidã:ſʒ bat 
dà: tola in loas paludofis degẽtiꝛ:dicit ꝙ funt oura ad oi 
gerẽdũ:digeſta tñ accíd£talirer młtũ nutriũt.Scðo oat mo 
di repꝛimẽai eoꝝ duritiẽ p moꝛã aliquã poft occifion£, nà 
fic carnes ipſoꝛum tenerant᷑:⁊ Doc patct;per lõgã cir moꝛã 
utrefcunt,Zertio boc cófirmat per Bat. dicẽtem terrena 
fcentía 7 aíalia per mozam oigeftionem cótrabere: ficut cũ 
fub aerc poft moꝛtẽ vel occollationé ſeruantur.Quarto mo 
uet queſtionem circa oícta Bat.dicens q poteft queri quo 
modo zDaL oe carne oura dicit qp oiu feruata fir molio: : et 
inbil dicit de came recenti quomodo tenerct;foluit autem 
interumédo oicens ꝙ Sał. pꝛimo oe camíbus aĩaliũ vniuer 
ſaliter dixit qp ora ſeruate teneran£ per aerís caloꝛẽ: etm 
bocoirít ocfructibus qv» ourí molleſcunt:molles aür deſic⸗ 
cantur z mdurantur.QQuínto auté códudit ꝙ talíavolarilía 
nõ ocbent comedi nífi poft longam moꝛã poſtqᷓ ſunt inter⸗ 
fccta . De babentibus aüt büidá cóplerioné tria intendit, 
Pꝛmo dicit q funt ourcoigcftionís . Secundo dicitꝙ ale 
4 colla cr ipfis funt comedenda pzopter ſui teneritatem ct 
puritatem a motu contractam, Zertío füb auctozitate Hip 
poca. volatilia adinuice comparat t ambulabilia:nã leuio⸗ 
ra funt volatil;a ambulabílib?:7 íntcr volatilia quedã funt 
masis leuía : quedá minꝰ:⁊ fermo cius ín omnibus eft pla 
nus. s££ófcquérer affianat volatili ofuerfitaté ratione era? 
tis dicens:ꝙ ca que funt calide ⁊ ficce cõplexionis in pꝛima 
ctatcíunt laudanda pꝛopter temperamentum cõplexiõis 


ab etatc:que aat frigide z humidẽ cótrario modo in maío» 


ri etate funt laudanda. iCirca quartam partcm affignar vo 
latiliũ oiuerfitatem a partc ſubſtãtie in ſubtilitate ⁊ groſſi⸗ 
tic conſiſtentis.Hec aũt pare diuiditur in Duas. In quaruʒ 
aer diſtinguit oífferénas ſubſtãtie. 3n fe f.in bac: 
ue in quarto facílíoz3 ⁊ leuíoza. ipforum otuerfiraté iuxta 
diſtinctionis differẽtias aflignat. Dicit ergo ꝙ volatilía oí 
uerſantur in ſubtilitate ⁊ groſſitie fm plus ⁊ minus fm oif 
ferẽtias quattuoꝛ graduus. Deinde aflfignat diuerſitatem 
iuxta illas.Hec aũt pare diuidit᷑ ín duas. 3n quaz pma affi 
gnat bác diuerſitatẽ. 3n (ca. fin pac : Dicũt tñ alid quare 
anferes ⁊ pullos tc. mouet ouas queftionce:. Dicit crgo ꝙ 
ſubtilia ín quarto leuioꝛa funt t mínus nutrientia:ſubti⸗ 
lía ín pꝛimo cótraria : ín tertio t ſecũdo media:ſed ín tertio 
plus accedunt ad virtutem quarti din fecundo . Inter bec 
autẽ coturnices funt peioꝛis cõditionis. Conſequenter $0 
duas mouet q̃ſtiones. Hec autẽ pare ofuidif ín duas $m 
duas queſtiones. Dicit ergo qp q̃ſtio eft ꝓpter dd Bał. oí? 
rít pullos c paſſeres effe pauci nutrimenti cum fint carnoſi 
bumídi t multi nutrimẽti. Soluit autem oícens ꝙ pafferes 
naturaliter multum nutríüt: accidentaliter parũ.Et in fine 
dicit cv pꝛopter fui groſſitiem rues « pauones multü nus 
triunt piopter mozam in membꝛis: caffimüantur alis ants 
aliũ.Secunda queftio eft oc vlrimo verbo:quomó grues 
alis atalíus affimilan£:cii &m Bat ale fint fübeiliffimi nutri 
meti € grues groſſiſimi. Soluit aũt dicẽs qp ale funt groſ⸗ 
fi nutrimenti naturaliter cum fint offofc c neruofe:fubtiis 
autem accidenzalíter propter motum cótínuum. Circa dn» 
Fam partem affignat volatüium diuerſitatem a partc babí 
tudinis ín pínguedine macie exiftentis . Hec aũt pars oi; 
rin duas. In pꝛima affianat bác otucrfitarem dicẽs 
qbumiída macra funt laudanda: ficca pinguia. In fecíida 
aflisnatoíuerfitatem babírudinis ratióc nutrimenti qd té 
pozum ſequitur oíuerfitatem oicens : q fm copiam c ino» 
rie nutrimenti in diuerſis rempo:ibus ipfa funtpínguia 
ve: macra:⁊ bocíntendit cum oiat:££raffitics « bozum nue 
trimenta⁊c. Circa ſextam partem affignat volatiuũ diuerñ 


Fo.lrxrvij. 


tatẽ a parte oífpofitioni mẽbꝛoꝝ.Hec autem pars diuidit᷑ 
ín duas. 3n quarus pꝛima diſtinguit mẽebꝛoꝝ diſpoſitiões. 
In (ccunda.(.m hac:Cõparationes iam dixunus cc. iura 
ias diſpoſitiones volatilium diuerfitates afignat . &»ict 
igit ꝙ méb:oz oiuerfitas eft cá oíuerfiratie vocati mpl 
atcr.róne cõpofitiõis:motꝰ etis ⁊ loa. s£ofcqueter iuxta 
cópofitioné affignat mẽbꝛoꝝ diuerſitatẽ ⁊ volatiliũ p ipfa. 
Hec aũt pare otuidi£ in tres. In dri pma affigr meb:oꝛu⸗ 
oíftincnon£ ratione cópofinonis. 3n lccida.f.in pac: Tiere 
uofa oura t parum nutrientia. iusta diſtinctionis oifferen 
tias in membzie oíucrfitatem affignar. In tertía.f. in bacz 
medioꝛũ volatiii vc . Dicit ꝙ membzozum 
compofino quedam eſt dura:quedam molis: quedam me 
dia. Deinde dicit ꝙ membꝛa Dura multũ nutriũt accidenta 
liter: parum naturaliter:⁊ dure ſunt digeſtiois: molliia ma 
le nutriũt:media benc. Dcinde inisque eft wollis 
cõpoſitionis diuerſitatem — erasa aliis — 
ditur penes cõplexiones c ſpecies anümaliü € penes ipoꝛũ 
vested iba eq de —— — loco poftca determi 
nabit.Q 3£irca parte iftá queruntur Quattuos, Pꝛimus eft 
de cõparatione aiali volatili ad arnbulabilia. Sccundum 
oc ipfis volatilibus:⁊ comparatione eoꝛũdem aqinuicem. 
Zertíum eſt de natura pulloꝛum ⁊cõparatione eo: acunui 
——— —— bocmodo: queritur que aĩa⸗ 
Írca pzimum pzoceditur boc modo: queritur 
lia maioꝛẽ impzeffionem caliditarís coꝛpoꝛi inducát-an vo» 
latiiia an ambulabilia:c vídef ꝙ votatiía. imp:efitonee cim. 
quas faciunt terrenafcétia c atalia in corpoze bumano: pzo 
cedütfm oiuerfiratem clementozit:ergo aialia in quib? 90 
minantur elementa calida magis parncipát caudirate:f5vo 
latilia funt pmót:q: in ipfis oominant fupzema leui: ficut 
Dicit yfaac:ó ipfa maioꝛẽ impꝛeſſionem cauditatis taciũt in 
co:po:e pano dp abulabilia:⁊ fic plus calefaciür co:p? hũa 
ni d? ambulabília. Scoaratio beceft: dicit —— uio 
elementoz dominiũ babet ín qbus copabirsr:ó la elemen 
tadplus rendür ínbabitatióe fua ad elemẽta leuia maioꝛẽ 
calidicatem participãt:ſed volatilia ſunt hmõi reſpectu am» 
bulabiliũ:gcũ volatilia habeãt dominiũ elemẽtoꝝ leuium 
plus babent calefacere coꝛpus d? ambulabilia. Ad oppoſi⸗ 
tá:oicit vſaac c pbs cp caliditas in materia groſſa maiozem 
efficit caliditate ⁊ impꝛefſionẽ calid;taris dp in materiz ſub⸗ 
tii: fs materia ín volatilibus reſpectu ambilabiliũ ſubtilis 
eft:á mino: impzeflione calídiratis faciũt volatilia p am» 
bulabilía:7 fic ábulab(lía magis calefacit copus cp volati 
lia. Hec rõ »firma£ p hoc aratra Sbürcaliditaté a lods in 
quib? babirát:fs ambulabiiía babigar in locis calidio:ibus 
ꝙᷓ volatilia.Aer erm cõtingens terrà calidioꝛ eft pptei reuer 
beratíoné radio: folis ad terrá. Scða ró D eſt.dicit Auicen. 
nibil ðꝛ calídá vclfrigidũ nífi refpectu ímpfiionis qua faat 
ín co:pe: boc vel addédo in caloꝛẽ narural£ vel ĩmutãdo: 
fcd ábulabílía magis addũt ín calozénaturalé qᷓ volatilia: 
ergo plus calefaci&t coꝛpus d? volatilia. s£r poc cófinmatur 
experimẽto:q; in cóualefocfibus ab egritudine peipim? oa» 
rc volatilia: pbibem?aüt ábulabillia:z boc nó facirn?nifi qz 
arcdim? volatilia eflc frigidioꝛa 3bulabilib?: 6 abulabilia c3 
lidioꝛa funt. 8d boc dicendũ cp ãbulabilia maiozis funt cali 
díraris qᷓ volatilia. Ad rónem pum áin contrariũ dicẽdũ ꝙ 
dominiũ cft quadruplex:ſicut dicũt expoſitiões antiquc ꝝ. 
Pꝛimũ eſt quãtũ ad ĩpꝛeſſionẽ qualitatũ cffectiue: Pm qp 
piper à: calidũ effectiue:hʒ em oftium ptiũ igneaꝝ:⁊ tri eft 
terreftre póderofum deoꝛſum ocícédens. Scðm ofiium cft 
quátü ad motũ localẽ:ſᷣm qp oicimus ꝙ illa d furfum mouẽ⸗ 
tur habẽt onium leuiũ. Tertii quãtũ ad diſpoſitionẽ fpíris 
tui « caloꝛis naturalis.ſᷣm ꝙ oiat Cõſtãtinus ꝙ fpüs ⁊ca 
lo: naturalis igni ⁊ aeri affimilant . t balv: qp calo natura⸗ 
lis acri t fps igni Quartũ dñiũ eft quátü ad Difpofinone 
ꝑtiũ ín raritate dẽſitate groſſitie ſubtilitate. Et iſtis tri 
modis dicunt᷑ fupma leuiũ babere dñiũ ĩ vclatilibꝰ:Giſtud 
dñiũ nõfacit ꝙ alidd oicaf frigidũ velcalidũ:ſʒ dñiũ pꝛimo 
modo.ſimpꝛeſſionis effecnue: ficut in pipere prs: c ppter 
bocvolatílía nó ocbét dici calida vel frigida ab bmóí domi 
nio. ¶ Secundo án circa boc fm giofam: fi volatilia funt 
minozis nutrimenti ⁊ tacilioꝛis digeſtionis d ambulabilia 


Liber 


fm ꝙ ponit yſaacꝛ:ꝗ̊ anſer eft facilioꝛis digeſtiõis qᷓ hedus. 
Ad hoc dicedũ ꝙ hec rõ deticit ín ouob?:q: duplex eft ↄpa⸗ 
ratio.q̃dã erm ẽ rõne gñis:q̃dã rõne ſpẽi.quãtũ ad pᷣmã no 
debemꝰ deſcẽdere ad pẽm:⁊ hoc mõ inteliigit yſaac. coo 
móoefiat:q: nó oebem? coparare groſſum ad ĩubtile 
ccótranio:fs grofíus ad grofiti:ficut carné gruis ad came bo 
uinázc (ubrile ad (ubtile; ficut came ad carné bedi. 
¶ Xirca (:óm ꝓcedit᷑ bocmó: t q̃rit oc atalib? volatilibus 
viuétib? oc rapina; vtrũ fint laudabilis nutrimétf: ⁊ vide 
ꝙ ſic. Dicit ylaacqp mẽbꝛa d funt in motu cõtinuo fünt lau 
dabílis nutrimtti:q: ꝓpter motü cames oepurant « ſubti 
liant᷑: g aĩalia q funt veloafftmi mot? pnt carnes purioꝛes 
t müdio:xs; (5 talía funt volatilia víueria oe rapína:ó funt 
laudabilis nutrimẽti.Scða ratío heceſt: aialía d ex lauda» 
büi nutrimétonutriun£ funt laudabilis nutrimẽti: fs aialia 
de rapina viuẽtia er laudabilínutriméto nutriunt:q: ex car 
ne:g laudabilis funt nutrimẽti.Ad oppofitü eft qóvidem?: 
qꝛ ðꝛ p coz carnes funt incẽſiue c ſicce multũ. Ad P dicẽdũ 
qno fant laudabilis nutrimétí: q: funt aĩalia cholerica val 
de calidaz ficca: ió caro ipfoz ẽ ouriflima « amara. g2icit 
tfi ꝙ fübtile ; trib? modis: in actione: paſſiõe:in genera 
to. Pꝛimo modo ficut laccamelí qð mébza ſubtiliat.Scðo 
mó qð ad foꝛmã fanguinis Oc facut 2uertit ficut gia oleꝝ. 
Tertio tnó qo ad ſubtilẽ ſanguinẽ couertit ficut cames pul 
loꝝ.Carnes g volatiliti fubtiles fünt in actiõe:qꝛ rtub 
tilitatẽ fua fubnliát hũiditates.Ad róné dicẽdũ qp nó cft fi» 
mile oc partez oc toto:q; ptes d funt inmotu cótinuo funt 
laudabilis nutrimétí:fi fintoe atali laudabilis nutrimẽti:ſi 
tii ocataifillaudabililís nutruméti nó eft veri. vfq: in aialí 
bus volatilib?oc rapina viuẽtibꝰ cóplerío eft — ad mo 
ti: idco mor? cõtinuus nó iuuatcõplexionẽ.Ad fcóm dicen 
dà ꝙ cõplexio iſtoꝝ aĩaliũ oupler cft: eſſentialis t accidéta» 
lis, vii q; eſſentialis illaudabilis eft; nó pót redud nutríme 
tii ad coplctii:q: tüc nutrímentü cedit ín cholerã ficut 7 ípa 
cholerica funt. ¶ Scðo dri£ circa boc ds fitmelio: ad delẽ 
dà maculá oci: an fanguís aĩalis viuẽtis oe rapina: an fan 
guís pullí colũbini:⁊ vide£ ꝙ (anguis aĩalis viuẽtis oc rapi 
na:qꝛ fanguisvolatilis delet maculã oculi Du NAME 
⁊ ſubtilitatẽ: c nó dlibet fanguís : f5 fol fanguís q eft fub 
alis:qꝛ illc fubtilio: fit 7 puríoz ppter mota otinuá:fed fan 
ss aials viuẽtis oc rapina volatilie eft (n maío: motu: 
anguis bor mas] Delet maculá octi d a? fanguis, coa 
ró pec eft:fi boc facit fanguis colübin?: q: fubtilis eft ⁊ acu 
tus:ó fanguis q magis ſubtilioꝛ eft ⁊ acutioꝛ:magis bocfa. 
aet:t5 hmõi fanguis eft fanguis aĩaliũ viuentiũ oc rapina: 
5 bmmót fanguis magis oclet macula oculí qᷓ alius fanguis. 
3d oppoſitũ cft qð dicũt pzacríci:q fanguis colfibínus non 
quilibet:f$ extractus ab alís colüboz oelet macula, ftd boc 
dicendũ q fanguís aĩaliũ viuentiũ ocrapína magis cõpe⸗ 
titínbocd alíus fanguis ercepto vno : n3 ad remotíonem 
macule ouo erigunt Pꝛumũ eft remollitio. Secũdũ cft diſ⸗ 
folutío maculc:íanguis ergo q maculá remouct:05 efle pii 
dus ppterremollitione.vt tuncrebus hũidisvtendũ eſt:⁊ 
bocmodo fanguis colübínus cópetit. in vía tñ diſſolutiõis 
fanguis aĩaliũ vinentiü oc rapina copetit : qz acutíffimus 
£ft:c fupcr oés fanguis bumanus ab ertremiranbus extra. 
ctus mãxume cópetit « iuuat fi inſtillet (up oculũ. ¶ Tunc 
q̃rit oe carne coturnícis:vtrü fit laudabilts nutrimenti ; ct 
vidc£ ꝙ fic: qꝛ ficut »i& Raf.bom fanguis eft gñnatiua c fp» 
matis augmentatíua. xóa ratio pec eftzois caro q excelũt 
Quo generacarníü:eft caro q eft pdpue in gradu bonítatíe: 
fed coturnix eft brnór: qꝛ excellit vtrũq; $m Raß.dicentẽ q» 
mclío: eft carne pulloꝝ⁊ came ſtarni:⁊ melioꝛis fanguinis 
generata cfpermatis augmetaríua:ó eft multá laudabi» 
lie nutrimenti. otraríü dicit vfaac ⁊ vulgus. [Hos tfi dici 
mus ꝙ caro coturnicis eft imi nutnmenti c altjs 
carnibus pfereda : Pm 3Raf. tamen in carne coturnicis eft 
quedávncruofitas refpectu (tamic pulli: róne cui?víde£ no 
cerc febꝛieitãti ⁊ etiã coualefceti ab egritudine:⁊ p iftánon 
víde£ effc boni nutrimẽti:ſʒ fperma augmentare;boctame 
potes refrenare apponẽdo cũ ipſa frigida quado oecoqui£, 


Quarto q̃rit oc cótraríctate Raß. ad yfaac ín bonitate 


mõi carniũ:⁊ qꝛ in dietis particularibtte capitulo de volas 
ibus —— — ió ad pᷣſens omitto.&[ Quinto 
qrit do fit melioas nutrimẽti:an pullus nouitcr genit⸗.an 
piouctus:c vide£ ꝙ paruus:qꝛ dicit Raf, qp caro pullo:um 
cft téperata:tfi decunat ad frigiditate ⁊ hũiditate: ſo tetꝰ pu 
míde matris quáto app:opinqt ꝑtui peioꝛis cft nutrimeri. 
fctus vᷣo iicce boni eft nutrimeti:g cũ caro pulli ſit hũida vel 
ad btidítate oeclinás : g fetus fuus peſſimi crit nutrimeti. 
Scha ratio beceft:pullus ille laudabile cft nutríménzín d 
fuperfiuítates carnis depurant᷑: fed ín etate pima ames 
nó funt müdificare:q: calo: ſopitꝰ eſt:g ferus cft peflimi nu 
trimentí.llpoccófirmat p yfaac: q: tüc (unt bom nutninett 
qf cáterc incipiũt.ad oppofitü: carnes ad hũiaitate € tene 
riraté ocdinátes melio:ce funt fm Raf. ſz uilla crate hit 
carnes pumídiozes 4 tenerioꝛes:g melioꝛes funt ín illa cta» 
te. Ald hoc dicẽdũ q nó funtlaudabilis nutrimeti. Silr dici 
mus q anfer cus it marime bumidus:non opetit qn cſt ita 
iuueuis c tener;fi tñ accipiant᷑ volatilia m tal etate acarpta 
tur fet? fice matrie: ficut pullus ꝑdicis:qꝛ declinat ad ficdt 
tat£:illaudabilis 9o eft nutríméri pullus anatis. 21d róné of 
cendi qp mollitice carnis d caret viſcoſitaie ⁊ fuperfiuitate 
laudabilis eft nutramẽti: z hec eſt in I puecto. Alia eft 
mollicics cá quadá vifcofitate c fupffuíitate : ⁊ becett in vo 
lacií nouírer genito. Serto drit qspull?mag] ocbeat elí 
sí:an pullus mafculus an femína: ⁊ q: íftud ſumcienter oif 
cuflus eft ín dietis particularibꝰiõ bic omítto A Scptio q̃ri 
tur oc gallo veteri: c jri£ vtrü ius ci? laret; c vidct qp nó im 
mo pot?? iuuenis:in fenectute eim cõplexio oedinat ad fri» 
giditatéc ſiccitatẽ:in iuuenibus vo ad caliditate ⁊ ſiccitatẽ: 
f5 püiditatce frígide c fice acumíne puant: calidc vo z fic» 
ccno:á fi aqua veterís bs vírtute laradí;mulrofo:ti? aq iu» 
uenis larabit.£Cotraríü tñ dicit yfaacq aqua veteris laxat 
⁊ iuuenis cóftipat. £d bocoicendti ꝙ aqua galli veteríe la» 
rat. Vñ oicimus q oupler cft hũiditas in gallo veteri:q̃dã 
eft q̃ nutrit᷑:⁊ hec nõ laratzeft ⁊ alia nõdũ cõuerſa:⁊ bec ni 
troſa c falfa eft c iuri mãdat᷑:⁊ bec laxat mozdicádo. 7 bfitr 
in dietis particularíb? meli? eft oifcuffum, (| Ginmo q̃rit: 
vtrũ galDvet? laret róne maior t acuminis:aut rone aitera. 
Bal dicebat qp ín iuuene calidítas ad máda£ : « b foꝛtis eft 
X feces ocficcat: c íó poti?»ftipat ꝙᷓ laxet:in veteri vo nó eft 
caliditas multa:⁊ fi eftz&acuta, vri eft nitroſa ⁊ialſa. Micimꝰ 
$q fi mag] baberetacume magis laxaret. TUnñ oc ꝓpꝛietate 
iſtoꝝ aialiü eft g ín tẽpoꝛe fencctutie multe büiditates ag» 
gregent q ín tẽpoꝛe iuuentutis ppter caloꝛẽ toꝛtẽ oino diſ 
foluunt: idcovo bumíditates in fencctute nó ↄuertunt᷑:cu 
fus figati eft p gallus vetus habet nodũ ín pedib?,alíavo 
bumiditae que in coꝛpoꝛe remanet:ad nítrofitate 2uertit ⁊ 
ſalſedinẽ: ſicut prs tn bobus feníbus d funt plení pblegma 
te:iuuenes vo p:opter foztitudine caloꝛis totü ocpurantzc 
ideo ius galli iuuenis conftipat, - . 
¶ De diuerſitate mẽbꝛoꝝ volatiliũ. f£apí liij. 

€ Lectio.xlj. J * 
Nuerſitates mẽbꝛoꝝ volatiliũ für młtipli⸗ 
ces. Quedã ei mẽbꝛa ſeꝑmouẽtia naturaly 

Àj vt fant ale colla pedes. Quedã (cta ficut 
m vitres. Quedã medíocría:ficur ventrí víci 
1137 offibus doꝛſi.Mobilia femp funt tencríoza: fa 
po:ofíoza : ad digerẽdũ velocioza:ficut fepe iam dixi 
mus. Ale tñvolatiliũ fapozofiozes für gallinaꝝ: fcóo 
anfex. Alioꝝ etſi boí fint ſapor: tñ nulliꝰſũtnutrimẽ 
ti. Aicine ſpatul c coſte ptes cr motu fuo fapozofio 
reec oígeftibilío:es.pectozazcalo: naturaPfüdamé 
to vícína. £aro tii fine pínguedíne nulli? ſapoꝛitatꝭ 
q: calo: naturał deſiccat plurímá pté fuc vncruofira 
tiet nutrimẽtũ faii.vri puitas cft fapozicar ⁊ vnctuo 
ſitatis. Obijtiẽt rri alid:quare carnes coſtaꝝ vicine 
alis nó filfe babẽt:qꝛ caloꝛi naturalivicinant᷑ Itidẽ 
dicemꝰ:coſtaꝝ cames; calaz fundamẽtũ parũã car 





Dietarum vniuerſalium. 


nem funt habentia: adco autẽ ſunt concaua: vt vn⸗ 
ccuoſitas ibi colligatur maxima:que caloꝛi naturali 
carnes facere ſufũcia t. Oſſa $o pectoꝛis ſubtilio⸗ 
ra func c nõ adeo cócaua ; que vnctuoſitatẽ nõ reci 
piür calozt naturalí fufficiéte . ídeoqs in nutrimẽtum 
fuí calozis naturalis opostet vnctuoſitates alia car 
ni attrabi:ſ̊ tñ bri nutriũt ppter vicinitate caloꝛis 
⁊ bonam müdificatione ſui.Carues natius fapozite 
⁊ vnctuofc fant ouplici ec caufa. Una ec fui remotio 
nc a naturali caloze ſuã enctuofitat nó fibí auferen 
te.vi funt vnccaofe . Alia cũ offa fint cócaua in pin⸗ 
guedíne: multa recipiéda funt idonea.Carnes cota 
rü ſapoꝛite: laudabilís mutrímeti; cito digeſtibiles 
func duplici cc c3. Una cc nimio motu c largitate có 
cauitatis oſſiũ multa enctuofitate recipienda. Alia 
q: cro lacertoſa:⁊ cii fubtilíffimis neruis celata. 7a 
certoꝝ atit carmes:« marie extremitates ais ceteris 
carnibus laudabüio:es pprer nimiũ motü./£erebza 
ctii ad cóparationé cetero ambulabiliũ mín?nutri 
tiua ſunt:tñ laudabilé brit cibũ:qꝛ mín? bumida.ma 
xime ſiluaticoꝝ. 3nde Jal d inqͥtvolatiliũ mõtes in 
habitãt:cerebꝛa ⁊ ceteras cames laudabilioꝛes brit 
cibi. aftrara volatilia ad cóparationé ambulátíus 
fant melioꝛa:marĩe ficibus ⁊ lacte nutrita:laudabi⸗ 
lẽ eii ſanguinẽ generãtia:incertum tii cft (i ſolubilia 
ſint aut ſtiptica Ballus aũt caponatus plus cft lau 
dandus:qꝛ cõplexio fua ín q̃ttuoꝛ q̃litatibꝰ eft tẽpe⸗ 
rata:⁊ indc nutribilioꝛ t coitus augmẽtãtioꝛ.Jeco⸗ 
rũ coꝛtices interioꝛes non comedunt fcd ſtatim de⸗ 
ſiccati et puluerati:ad doloꝛem valẽt ſtomachi calidi 
⁊ ſicci: veſice ↄfoꝛtatiui:diſſurie adiutiui:carnes coz 
dure ad oígerédii:fs digeſte bri nutriũt.Anſerina au 
tẽt gallinacea meitoza: maric fi ficub? ⁊ lacte nuni? 
ta. Ficatũ aũt oim aĩaliũ ourü € « nó laudãdũ.anſe 
rínà ⁊ gallinaceũ meliuſculũ. 3nteftinaa pluribꝰnõ 
comedũtur nífi anſerũ ⁊ gallinaz. 3nde JDal. Inte⸗ 
ſtina gallinarũ ⁊ anſerũ z anatũ cũ farina ficubus ⁊ 
lacte nutritoꝝ tantũdẽ quantũ⁊ poꝛcina valẽt. Qui 
dã rñ c ſtrutionũ laudãt inteſtina.linguas⁊ roſtra: 
vulgus nouit parũ effe valẽtia.Sanguis eoꝝ durus 
eft ad oígerédü:fs tr gallinaꝝ c galloꝝ c columbaꝝ 
fapozit? eft ficurz po:coz.vri /Dat. Sãguis gallina 
pus ⁊ colübarti nó minus laudabilís eft dp poꝛcoꝛũ. 
¶ MDiuerſitatevolatiliũ aſſignata:mẽbꝛoꝝ ipfoz diuerſita 
tc affignat. Hec aũt pare ſpectat ad pꝛeſentẽ ſpeculationẽ. 
Diuidit᷑ aür bec pars in diꝛas partes. In quaꝝ Lp affi3t 
generale diſtinctionẽ diſpoſitionũ mẽbꝛoꝝ. 3n ſcda.ſ.ĩ hac: 
Ale em̃ volatihü ⁊c.deſcẽdit ad diuerſas fpecies mtbzozum 
ipſoꝛũ diuerſitates c naturas affignás Pꝛima indiuiſa ma 
net. Scda aũt diuidit in multas Pm méb:0z ſpẽs: ficut ptʒ. 
€ Xirca pꝛimã partẽ talẽ diſtinctionẽ aſſignat. mẽbꝛoꝝ que 
dà funt in mot: cõtinuo:q̃dã ín qete:q̃dã funt medía. Dec 
aũt diſtinctio cadít fup oẽs oíueifitates fpeacrü membꝛo⸗ 
TU.nó tfm ferie pceditoe ipſa Deide dicit ꝙ méb:a que 
untin motu cótinuo ficut ale funt boní nutríméri.€[ sir? 
- * partẽ metet ad fpecies — Hec aũt diuidit 
numerũ ipſoꝝ in.xiij. Ptes. i ꝛama agit oc na⸗ 
tura alaꝝ vicis - fant — — ck gal 
líne ⁊ anferís. In (cda. f.i bacc Giane fpatulis ⁊ coftís, acit 
oc partibus bís brimís q fimt pxopecoftas ſpatulas Di» 
CEn$ ꝙ pprer motübonitat ⁊ fapoze acdrüt. 3n tertia: fcs 
in bac Pectoꝛa etfi calozis naturalis fundamctocc.agit oe 
partibus pectoꝛis: dicẽs primo q ille carnes fint fice pꝛo⸗ 


S'o.Ittvíij. 

pter caloꝛẽ coꝛdis pinguedinẽ ⁊ humiditatẽ cõſumẽtẽ.Se 
cũdo mouet q̃ſtioñẽ dicẽs:q̃rit᷑ ppter dd carnes coſtaꝝ aus 
vicine nó funt ficce:ficut carnes pectoꝛis ci fitr fint coꝛdi vi 
cine ficut c ille.Soluit aüt dicẽs qp boc cít ppter cõcauita⸗ 
t£ q̃ eftioffibus coſtaꝝ in qua pinguedo agsregat᷑ q̃ nó eſt 
in oflibus pectozís : tame carnes ꝛis ppter madific 
tionẽ à calo:e »tractà bonũ oár nurrimétü. 3n Qrta pte.f.in 
bac£arnes nati ſapoꝛoñoꝛes tc. agit De carnibus natius 
dicẽs cp funt fapo:ofe pingues ppter oiftanria a fonte calo» 
fis bumiditare cõſumẽtis:⁊ ꝓpter cõcauitatẽ locí pingue? 
diné colligenté, In quinta.fan bac: ames coftaz cetera» 
rü cc. oiarq tunt ſapoꝛite ppter duas caufas, Cina eft mo» 
tus cótinuus fubriliás c largitas cócauitatü oſſũũ muitá re 
tinẽs pinguedine, fla eft q; funt lacertofe neruis ſubtiuſſi 
mis ſubculte ad modd picture. In ferta.f.in bac: Racerxo⸗ 
rü carnes ⁊c.agit decarnibꝰ lacertofis Dices cp marte funt 
laudabiles ppter fut mediocritatẽ. Sin feptia.f-in bac fere 
bꝛũ ctfi ad cóparatione reliquoꝝ agit de cerebꝛo volatiaus 
dicẽs qp min? nutrit cercbzo ãbulabiliũ: m boni efr nutrunẽ 
ti: cindudt auctoatate Gał..dicẽtis qvolariiü mõtanoꝛu⸗ 
carnes cerebzü funt melioꝛa. In octaua. f.in hac:Caſtrata 
volatilia ad cóparattone ãbulabiliũ ⁊c.itroducit naturã vo 
latiliũ caftratoz dicẽs ꝙ caſtrata volatilia melioza funt abu 
labilibꝰ:⁊ marie fi cũ fiaubus nutriant᷑ c lactea: tũc impin 
guant ⁊ tenerant᷑: tñ de coz ſtipticitarevel ſolutiõe nó € cer 
tũ.Sciẽdũ tii qp rõne caſtratiõis laxatiua fontzt5 ofuerfant 
fm naturas ipᷣoꝝ.gallus aũt caſtratus optim? cft ꝓpter t£ 
peramẽtũ:⁊ multi nutrit € coitB auget multiplicado I pers 
ma, In nona. f.in hac: Jecoꝝ coztíces interioꝛes non comes 
dunt᷑ cc. agit oe mébzis interioꝛibꝰ: ⁊ pmo oc iecoꝛe qð cft 
ftomacbus volatiliũ:dicẽs ꝙ coster ei? interioꝛ eft durus c 
nó comedit ppter ountie ⁊ imüdide:fi aüt deſiccet ⁊ pul⸗ 
ueriset potat« comeftus ficut puluiszvalet 3d doloꝛe ſto⸗ 
macbi calidi t ficci ↄfortado:veſicã cõfoꝛtat ad expettend 
cũ fit oiuretiaus: curat ftráguriá d eft difficultas misgendi 
f cũ vinovel oecoctióc diuretica potet᷑:carnes ei?oure funt 
oigcftióis:tn digeſte bh ⁊ mulrü nutrit. Secur aũt gallinc 
«anfzris altje pᷣualet. In occa. f.i pac: Epar aũt oĩm aialiũ 
durũ eft ⁊c. agit de dicẽs qp cítoure digeſtionis:ecar 
aũt gallane c anſeris alijs pᷣualet. 3n vndecia. fin bac Inte 
ſtina a plurib? nó comedunt ⁊c.agit oc inteſtinis oicens qp 
rarocomedun£ nífi fint anſerũ 7 gallinaꝝ pprer íofoz mol 
licic. Sał.aũt dicit cp hoꝝ inteftina bora ſunt marie fi cũ ri» 
cub? z lacte nutriant᷑:tñ a dbufdá ſtrutionũ iteftina laudat᷑ 
ꝓpter fui puritatem a foztí caloꝛe canfati n3 ðꝛ a vulgo ꝙ 
bec auis ferri digerit. In ouodecia Cin bac: Ringuas ⁊ ro 
ftra ⁊c.agit de lngua c roftro dicẽs qp nó laudant:q: nulli? 
funt nutrimẽti. In trededia. fin bac: Ságuís coz durus cft 
adoigeredi asitoe fanguie oícés qp eft dure oíceftiois:fed 
tñ fanguis gallinaz c galloy ⁊colũbaꝝ laudaf: ficut ⁊ poꝛ⸗ 
coz: Pat p5 p Dal 3edctaüt parsoe diuerſitate mẽbꝛoꝝ 
a pte p:eetite ĩmediate. 3n oib? aüt bis mẽbꝛis funr q̃dã in 
motu: q̃dã ín qᷣete:q̃dã medío mõ.diuerũtas aũt loci bf er 
mẽbꝛoꝝ diſtinctiõe:in qua fit? diſcernit᷑. fic 3Gt terminat D 
pars. Xirca ptẽ iſtã q̃ttuoꝛ q̃̊tunt᷑ Pꝛimũ ẽ de diuerſitate 
volatiliũ a pte etatꝭ.Scðʒ oc diuerfitatevolatiliũ a pte t5ti 
litat? ⁊ groſſitiei. Lernüoe oiuerfitate volatili a pce hĩtu⸗ 
dinis.Quartũ oe gencratióe pinguedínis in atalibus. 

¶ irca pᷣmũ peedit B mó:c rif ai gallus ⁊ gallina ad fc 
nectutẽ puenerit ds fit laudabüior? nutrimẽti:⁊ vide£c cal 
lina decrepita fitlaudabüiorTnutriméti:q:bs carnes hũidio 
resctenerío:cs.2id oppofitüzoicit Raf.c carnesvolarüii d 
funtourio:es:c vniuerfatríngrediné brites illaudabił funr 
nutrimẽti:ſʒ in gallinis decrepitis bocvidem?:ó cares ta» 
liũ vniuerſaliter mali ſunt nutriméti Secindaratiobcccit 
in etate pzima pulli maſculilaudabilioꝛis funt nutriméti d 
fcminezó in ctate S:ía si eritzf5 illa etas cft ſenectus:q̊ in 
fencctute meliozis eft nutrimenti femina d mafcules.2d 
bocoicendum e ín erate oecrepita peioꝛis eft nutrimenti 
mafculus dp femina:q: carnes baberourío:escficdo:es. vit 
mafzuli ín etate oecrepitaveniat ad tátü acumẽ:ꝙ gñat᷑ ín 
carnibꝰ coz nitrofitas q̃dã etfalfedo p gua hñt laxare.Ad 


Liber 


rõnẽ dicendũ ꝙ ouo funt cõſiderãda in carnibus volatiliuʒ: 
ſubtilitas carnis cũ veloci digeſtiõe:⁊ puritas.quãtũ g ad 
puritate abfolute caro maſculi melios eft; nó tf ín etate oc» 
crepita:immo femína melio: eft tc: q: ín fenectute camcs 
maſculi induran£ ⁊ ocficcant; « generat ín eis nitrofitas ⁊ 
falfedo ficut dictũ eſt. Scdo qrif arca poc: dre íus galli 
nc veteris nó laret ficut ius galli veteris; videtur ꝙ fic oc 
beat eſſe.dicit yſaac qp ius galliveteris laxat ppteracumen 
qð feces diſſoluit:in iuuẽtute vᷣo nõ eft hmõi acumen ; c io 
nó larat:ís w iure galline veteris maio: eft lubzicitas: ófi D 
eft rone lubziaratis ius galline marime larabit. ld hoc dicẽ 
dü ꝙ nólarat:z cá huius eftzqziura ifta: t ehá oẽs plante q 
babét naturã laxandi:habẽt boc róne nítrofiratís « acumí 
nis d mandat aque fiue iuri er pte fubftáric: vn ius galli ve 
terislarat diſſoluẽdo feces ⁊ mo:dicádo nó lubꝛicando. 
In gallína vᷣo nõ eft acumé aliqð:⁊ io nó laxat.¶ Tertio q̃ri 
tur quis eft meliozis nutrimẽti:an gallus caponatꝰ an gal 
lina: videt g gallina. 3bulli oicütur laudabilis nutrimen 
n in ctate copleta ppter bumiditate cõpletã:ĩ fenecture vᷣo 
malí nutrimeti ppter ficcitate:fs hũiditas naturalis eft me 
* * acadétalis: f5 naturalis eft in — accidẽtalis vᷣo 
caponato: g caro galline melioꝛis eft nutrimenti dj 
caro galli — — dicit yſaacꝙ mas melio: € fe⸗ 
mina:caſtrata ᷣo media funtzf5 co para ad maſculos peioꝛis 
ſunt nutrimẽti:oↄparata ad feminas meliorſ.Ad boc dicẽdũ 
ꝙ gallus caponatꝰ melioꝛis eft nutrunẽti d? gallina ; qꝛ gal⸗ 
lus caponatus rónc ablatióís teſticuloꝝ bs caliditatẽ mul⸗ 
tác humiditatẽ:rõne vᷣo ſexus b5 puritatẽ quà non hʒ gal⸗ 
lina:⁊ ideo gallina nó eft ita boni nutruméti.( Quarto qrit 
d$ cft melioꝛis nutrimẽti:an gallus caftratus an nó caftra? 
tus:⁊ vidct ꝙ caftratus peioꝛis fit nutriméti: q: gallus ca» 
ponatue ad mafculos cóparat? eft mali nutrmeti; ad femi 
nas — — peioris erit nutri⸗ 
mn. zd hoc dicendũ ꝙ nõ caftratue laudabilíorT eft nutri 
mti d caftra. Sid rõnẽ dicẽdũ ꝙ bonitas cft oupler.£uc 
dà cft cc ſexu: ⁊ boc mó nó caponatus melio; eft qp caponas 
tus:vt fi pona£ in erate pꝛima.Alia eft bonítas ratione eta. 
tis:t tüc caponatus eft melíoxteneranf ern camcs rationc 
ablatióis teftículoz: ficut pts in aricte veteri caftratoq mes 
lio: cft nó caftrato:ci ín nó caftrato carnes índurent « ocfic 
cent: ídeo peioꝛis nutrimẽti.vñ gnaliterín pma erate non 
caftratus mclío: eft caftrato:poft tres ànos ecótrario:t boc 
accidée:q: p ablationé teſticuloꝛũ refrena£ malitia etat[. 
ALiouinto rit cii potionatis fit cxhibẽdũ ius galline: vtrũ 
veteris an iuuenis: vídef cp iuuenis:qꝛ ín illis calo: debi⸗ 
lis eft: c hũiditas pauca ⁊ ocpurata , vr nutrimẽtũ exhibẽ⸗ 
dá eft facilis digeſtionis:vt caloꝛẽ nó impugnet:⁊ facilis có 
uerfióís:vt ato cóuertat ad hũiditatẽ:⁊ talc eft ius galline 
noue:á potionatis cópent ius galline inuenis. TCõtrarium 
p:ccipiür pꝛactici. Ad hoc dicendũ q ius galli noui vcl gal 
linc ecbibedd eft. in norádá ꝙ medicus tres bs cautclas 
in exhibitiõe iftoz potionatis. Pꝛima cft digeſtibilitas: et 
bocmó caro pulloz ⁊ ius ocbet eie erbibert. Scðda cft mas 
10: cõfoꝛtatio mẽbꝛoꝝ.EÆt tertia eft reftrícrio vẽtris.⁊ iftís 
ouob? modis vltimis exhibẽdũ eft iue gallíne vereris : qz 
magis cófo:tat:f5 medícus pꝛimũ 05 magis refpicere.ende 
nó o5 vti cofo:tatiuis:uífi foꝛte cófoztatiuts medicinalibus 
ficur ad rofacea «[ Serto q̃rit:cũ aliqs imediate ouct?cft 
qi magis copetit: an ius galline an prifana. 71d hoc dicẽdũ 
q ptiſana nó quelibet fed calida:nã hᷣmõi pot?^mlidificat ín 
teſtina z reliquias bumoz ín pecto:c ex medicina euacuat: 
nã ipſa multũ abfterfiua cft: abſtergit ern infectione ⁊ hũo⸗ 
res infectos ex medicina:⁊ ideocõpetit ius galline cũ aliqͥs 
immediate ductus eſt. Jus vᷣo nõ tantũ eft mundificanuus 
fed cõtoꝛtatiuũ:⁊ idco nó ſolũ cõpetit (us galline tantü:fed 
etíam ptifana, 
¶ Eirca ſcðm ꝓceditur bocmodo : cárítur vtrum paſſe⸗ 
res fint exbibendi ín febꝛibus: ⁊ videf qp ſic:qꝛ in febꝛibus 
magis cõpetũt carnes volatiliũ ꝙᷓ alie: q: funt ſubtilioꝛes: 
fcd paſſeres ſubtiles ſunt multi : d ezbibédi (unt i febzib9. 
&d oppofitim :dicit Raf. q paflcres calídiffimi funt:c fan 
guine incendit ⁊ libidine excitãt:⁊ nibil tale cópctit ín febꝛi 


us:qꝛad caloꝛẽ innaturalẽ couerterc£:ó paſſeres nó cope 
itin oibus. Sd B oícédi qp paſſeres in r̃bꝛibus fanguis 
neíac cpolencis nó 2petüt.ddróné otcendt ꝙ ouo funtcó 
fideráda in febzib?. ꝓꝛimũ eft copofitio, xóm eft 2plerio 
rónc á cópofiríóis paflcrcefubtiliffirmi funt: cb mó cópes 
türin febzib?-rone th cõplerioris cà fint calidiffuni:ficut oj 
fit Ra6.nó copctüt.£r nota qp fi dicant fubtiles;nó oicun£ 
fübtücs q: fintfubtilcs in gñato:ſs q: funr ſubtiles in actio 
ne:fubtiliát erf fanguine c cboleric redaũt. ¶ Scóo qnt 
vtrũ paſſeres ín quibufdàfcbzib?: ficut in quartanis ⁊ quo 
tidtsms cópetát: c vidct ꝙ ſic. In quartanie copctütilla q 
func fact couerfióig: c d prioxcs calefacitit: (5 paffcree mat 
tü fant facilis 2uerfióis: c críá ſunt calidiflimi : gip quarta 
mis cõpetũt.Cotrariũ dicũt pꝛactici: q incendũt fanguine 
c calo:é inparuralé augmẽtant. aa boc oicendà q' copcrür 
in quartanie 7 quotidianis, ad ration? dicenaũ cp in quar 
tanis t quotidíanis cibaria calida comperüt; vnde pꝛecipi⸗ 
musvíni oari. $95 nota ꝙ dá eft febꝛis cr melachoua natu 
rau:ci ifta ↄpetũt paſſeres coino cibaria calida. zia eft fe 
bis d genera£ ex melácpolía innatural ⁊ aduftioncbüo:iz 
boc velbüoz frígidoz:ficut pplegmatis 7 melácbolic;vt 
ex aduftióc püoz calídoz:ficut cholere⁊ fanguinis: ín bac 
pafſeres nó ↄpetũt.¶ Zertío q̃rit q̃re paſſeresepileptiã cu 
rár cũ fint ipti epileptici.ad boc dicẽdũ qp in paſſeribꝰ fumr 
mali eieustur.vñ carnes coz funtfumofe; ficut oíat yfaac, 
tci bmó fumi mali ad cerebzü vemür inimicant᷑ cerẽbꝛo ⁊ 
rctrabi£ cerebꝛũt cadũt paſſeres:⁊ fic fitr epileptici: curát 
ti epilcpriá : q: funt muitũ calidi ⁊ ſicci:⁊ cofumüt hũoꝛes 
vel vapo:ce facictes cpilepriá . CQuarto q̃rit quter coitũ 
Ad B dicẽdũ qp quãtũ fufficit ad pfens:c ea Q puo 
cát coitü quartuo: modis ſunt. Uno mó p imaginatione; z 
bocmónó puocat coit? nífi ex pfundatióc ímaginatioisc 
Cogitanonis, Scðo mó p ercitat.one caloꝛis naturalis; c B 
mó paffcres coitũ puocát;ercítát em̃ caloꝛẽ naturale: c ſti⸗ 
mulát ad boc.Zerrio mó cleuando virgà: 7 bocmo acera c 
fabe « pífa ꝓuocãt coitũ.Quarto mó p mltiplicationẽ fper 
matis: t bocmodo gallue caponatus ⁊ coturmices puocár 
coiti. cd bocal'e dicẽdũ ꝙ D nó facit ín quolibet bote:fs qr 
calo: naturalis eft fopitus:tüc »pctüt ad excitandũ ipfum, 
¶ Quinto drit cü paſſeres ex malo nutríant ficut ex ĩuſqᷣa⸗ 
mo; vtrü noceát co;pi:t vide£ ꝙ fic:q: hũiditas gnata i coz 
er nutrimẽto ipfi nutrimẽto atteſtat᷑: (5 nutrimẽtũ eft 
malũ:g̊ bumíditas mala:ó pafferes coꝛꝑi nocétz (p ledũt. 
fid hot dicẽdũ q cũ cames ex malis granis nutriunt᷑:nõ oĩ⸗ 
no nocẽt hũane nature : q: nibil ðꝛ venenũ nifi in reſpectu 
ad coꝛpus hũanũ. vii illud qð eft venenũ boit nó eſt venenũ 
paſſeri:ſicut dicit Auicẽ.vñ natura opat fup iuſqͥamũ p có» 
uerfioné cü electióe: ció qð ímiemtfibi fite cóuertit i furna 
turá:4 fic caro nó nocet nature hũane: fifr nec illa hũiditas 
q:cóuertit ad naturá carnis fia malitia fr poliat: maxie ci 
in rõne cibi ſolũ patiat nõ immutãdo co:p?. ¶ Sexto q̃rit 
cũ gallina accipiat nutrimẽtũ illaudabile:q̃re nõ ẽ caroillau 
dabilis.Ad B dicẽdũ qp natura galline ſeq̃ſtrat illud qð € pu 
rũ t cõuertit in fuí natura: 4 fic caro galline ꝓpoꝛtionał eft 
nature Dane. (C Septimo querit:quare gallína nutrita ex 
ficubus « lacte oicítur effc laudabilis nutrimenti. 8d boc oí 
cendũ ꝙ boc eftzq: tà ficus qᷓ lacbabét multã virtutẽ hume 
ctãdi pᷣterea ficut dicit Auicẽ.ſicus hñt poteſtatẽ generãdi 
bonũ coloꝛẽ:qꝛ ſanguinẽ trabunt ad exterioꝛa. 
¶ Æirca tertiũ pcedit b mó: q̃rit q̃re inatalib? ábulátib? 
pinguedo cõgregat᷑ circa pectꝰ: in volatili? minime.ad b 
dicendũ qp partes anterioꝛes ín vtriſq; non funt multe pin⸗ 
guedinis:qꝛ calo: coꝛdis exiſtens in pectoꝛe hũiditates con 
fumitzfs rcfert ín volatilibus  ábulabilibus:q: in ábulabili 
bus in pectoꝛe funt magne cõcauitates:⁊ ín talib? locis ma 
gna pinguedo aggregat:f5 in volatilibus nó funt hmoi cõ⸗ 
cauitatcs:immo funt ftricta:c (dco funt macra ín partibus 
iliis. CSecũdo q̃rit᷑ quarc ín natíbus volatili multa píns 
gucdoasgregat: ín ambulabílibus nó, fld hoc dicẽdum qp 
boceft ppterouas cauſas. Pꝛima cft:q: ín ambulabilibus 
nates funt carne plene« caro illa folida eft ⁊ oura: c ín talí 
partc pinguedo nó generat, vn dicit pbe ꝙ in came natius 


Dietarum vniuerſalium. 


pinguedo nõ aggregaft᷑ ppter ſui dunciẽ:aꝛ volaniibusyo 
pauca eft caroin partibus illis: funt cõcauitates carncva⸗ 
cuc; ció pinguedo ibi genera£, Secũda cà eſt:qꝛ ábulabilia 
« volatilia in boc differũt:eo qp ín ábulabüibus iuat renesz 
yt aquofiratcs ſangumis oepurent: in volatilibus vᷣo non 
junt renes q: nó habẽt aquoñtatẽ:⁊ idco ci in volatilbus 
non fint rence; ín locís nacius aggregat pinguedo, 

¶ TEirca quartũ pcedit poc modo: t querit vtrü pingue» 
do generetur ex foztí caloze vel debili: ⁊ videtur qafoiti:q: 
dicit pbs lib.de animalibus. ꝙ pinguedo in aial;b? genera 
tur €x caloꝛe bone oígeftionis :15 talis calozeft foztis: 6 pin» 
guedo genera£ a foꝛti calozc, il? oc cófirma£ p ꝑbm:qꝛ ficut 
er aduítíone lígnozum aliqð fupfiuü relinquit ; ficut ciuis 
ſimiliter ez oigeftione fanguinis a caloze naturali auqó fup 
fluürelnquit:fcd hoc nihil aliad eft P pinguedo: 6 pingue 
do gñat᷑ a foctí caloze:cinis erm generat᷑ a foꝛti caloꝛẽ: quas 
re fimiliter píngucdo. Ad oppofitü : nibil qð in alalib? sna 
tur ín mẽbꝛis a fonte calozis oiftánbus gnat a fo:ti caloꝛe. 
vnde in pectoze nó eft pinguedo multa ppter foꝛtitudinem 
caloris ipfius co:xdis pinguedine cõſumẽtẽ ⁊ büiditaté: icd 
pin bocmodo generat; zin talíbua mẽbꝛis remotis 
à fonte calo:ís:q: in renib?:6 nó gñat᷑ a fozt1calo:c. cain» 
daratio pcc eft:sallí caponati funt oebilís caloꝛis reſpectu 
nó caftratoz:fed pínguedo maíoz genera£ in caftratis d» ín 
nó caftratis;ó pin nó generat a foꝛti caloꝛe.Ad D ot» 
cẽdũ q nó generat pínguedo neq; sírbus a fo:tí caloze, ld 
auctoꝛitatẽ pbi refpódeo qp foꝛtituão caloꝛis multis modis 
dicit. vñ calo: generás pinguedine vno mó 3: foztizalio mo 
do debilis.Caloꝛ em naturalis tría facit. Pꝛimum eſt oige 
fiio fanguinis, Scðm cft couerfio cius ad oífj pofirioné cars 
nis ."Zertiti cft cõſumptio fanguinis ⁊ büiditatis cí?, Quar 
tü oígeftionis cBuerfio ad illud qð eft media. £alozigi£ na 
turaus a quo scnerat pínguedo : eft foꝛtꝭ pꝛimo móc quar 
t0: qꝛ foꝛtis eft in oígerédo ad medii ínter carnet (anguine 
Q3 eft píngucdo:f3 nõ cft foꝛtis ſcðo ⁊ tertio mo. € Itẽ quc 
nt vcr pinguedo generc£ an coucrfioné fanguinis ad car? 
né Dicendũ qp afi cóucrfioné generaf, 5 faédü ꝙ ouplex 
eft pigucdo:quedá d eft extra carnẽ:alia eft ímplicita: c bec 
virima generatione camis fequif z nó pꝛĩa. ¶ Vtimo que» 
rirar quare inter aialia ambulabília inteſtina poꝛci ſunt me 
lioꝛa:⁊ inter volatilia inteſtina anferís. 8d hoc dicẽdũ ꝙ in 
0i? aialib? naturaliter inteſtina 7 ftomacbus funcnature 
frigide ⁊ ſicce:⁊ plus declinãt ad ficcitaté d ad frigiditate: 
in aĩalibus aGt bumidís temperat hmõi ficcitas: ⁊ q: inter 
ambulabilia aĩal maxime humidũ eft poxcusadeo bs inteftí 
na bona, Símilíterinter volanlia afer cft maxime bũidus: 
x ídco ficcitas inteſtinoꝛũ temperatur: ideo funt bona in⸗ 
teftina anſeris magis qᷓ alterius volatilia. 


¶ iDcouis. Capi liiij. 
€ 7 " » 


la generaliter t octo ofuidun£ . 2fut enim 
oe temperatis 7 fanis animalibus: aut ecó 
trario:aut oe craffis fiuc oc macris: aut oc 
naſculos habẽtibus fiuenon cocuntibas: 
aut ocvetcribus fiue iunioꝛibꝰ.Si oc ſanis:nutrimẽ 
ti funt laudabilioꝛis.Et iterum oe craffis maío:ís ct 
ſapoꝛoſioꝛis. Similiter oc coetiribus cũ mafculíe:cü 
caloxénaturalé maío:é babét cocũtia dp nó cocũtia. 
Similiter oe umio:ib?: q: plus caloꝛis ín cis babct 
70:0 aut nature vniuerſaliter cemperare funr me 
díocrea:coplecioni banc vicinantes:fed tñ albugi? 
nce frígidío:cs ad vitelloꝛũ cóparatione quafi in pi 
to gra. 7 eftaf quafi ad eoꝝ ſapoꝛitas:⁊ idco ad ot^ 
M velocioꝛa moderate:vitelli grauioꝛes:qꝛ ín 
igeſtibilioꝛes marime oc veteribꝰ volatilibus:aut 
maſculis nó coeuntibus virella funttépcrata c calo 
ri vicintoza:c ideo ad digerẽdũ velocicza 7 facilíoza. 
matic fi oe iuniosibus fint volatilibus mafculos ba⸗ 





S'o.Ittít. 
bentib? box em̃ cõfoꝛtãt mẽbꝛa ab eis tarde diſſol⸗ 
uẽda:⁊ fi poc toti ouo attincat:q: materia cftz nutri 
mentũ voelatiliũ oim. Inde Pippo.ſpermati ⁊ lacri 
aſſimilauit à materia ẽ nutrimẽtu ãbulabiliũ aĩaliũ. 
ua inquit ci materia c nntrimẽtũ finr ambulabi⸗ 
liũ aĩaliũ:neceſſe eft foꝛtiſſimi c multi fint nutrimẽti. 
Oulti q; toti affimüant ſanguini:oroꝛtãt mẽbꝛa:q: 
quãto plus caloꝛ naturalis in cis opaf : tantopius 
magis indurant ; (icut cá extraneo caloze magis cc2 
quunt tanto durioꝛa efficiunt:⁊ iáco our? a mẽbꝛis 
diſſoluunt᷑ z cõſoꝛtant.Quinq; tri modis in nutrimẽ 
to fuo o(uerfant. ino ex oinertitace fut aiat, Zilio ex 
crate. £ ertio ex araffitic ⁊ macie. Quarto ex neuita 
te c vetuſtate ſui. Quinto ev artificis. Ex generibꝰ 
aialis:q: fi oc ſubtili fint aĩali ⁊ tẽperato:ſicut perci 
cc gallina laudabile nutrimentũ facile cft digeſtiuũ: 
7 maric de iunioꝛibus vel maſculos babetibus:a me 
bꝛis tñ facilius diſſoluũtur.vnde ad regimina faniza 
tís cuſtodiẽde melioꝛa dp ad mẽbꝛa cõto:tãda. Zone 
oc groſſis funr atalibus ad oígercndü duris: ⁊ nuni 
menti illaudabilis ficut ftrutióis anfcris mali funr 
nutrimẽti:ad digerẽdũ duri:grauis odoꝛis:matĩe de 
veteribusvel oc maſculis carẽtibꝰcũ tarde diſſolnũt᷑ 
melioꝛa funt ad cõfoꝛtãdũ dp ad ſanitatis regimina. 
¶ De natura onoꝝ fm diuerſitatẽ aĩaliũ. Ca.lv. 


eratibꝰ oua tripliciter oínidunf. Aut crit 
' ÉE Ss oc puis:aut oc vererib?zant boz meaíceri 
bus leuioꝛa oe innioꝛibus:grauioꝛa oc vc^ 
teribꝰ:tẽperãtioꝛa oe medioqib?:q: cateit 
funt pfccri ⁊ minoꝛis.ꝑuis büidiraris ⁊ ourio:3 vctẽ 
ranis:7 inde ad ſanitatis regiméta 7 mébza cõfoꝛã⸗ 
davalẽtia.Sic eri intelligedü oe araffiez maſcules 
babétibus./ raffa eiii ⁊ alía maſculos baberia calo⸗ 
ris maioꝛis naturaliez büidiraris fubftaríalis.S»itr 
⁊ de vetcrib? ⁊ nouiter ouis exeũtibꝰ intelligat. 3n 
de Bal oua gallinaꝝ ꝑdicũ tẽperatio:a⁊ laudabũio 
ra ceteris ſunt:maxie maſculos habẽtiũ:bñ ꝝutriũt. 
Junioꝛa enim melioꝛa qᷓ veterũ:craſſoꝛũ d? maarozz 
vicinius factoꝛum dq veterum. 
«a nutrimẽtũ coꝛpis hũani accipiat ervolatilib? ipᷣoꝝ 
ſupfluitatibꝰ nutritiuis: poſtqᷓ egit de natura nutrimenri 
ꝓut cc aĩalibꝰaccipit᷑:agit oe ipfi?nutriméti natura put ab 
ipfoz acapit ſuꝑſuitatꝰnutritiuis. Hec aũt pare oiuidit 
ín duas. 3n qr à pra agit oe natura fupfluitarü volatuiũ. 
in c3a.f.in bac: Pac gñaliter diuidit᷑ ⁊cagit oe natura fup 
nuitatũ ãbulabiliũ.ſ.de generib? lactis. Seit aüt pꝛimo de 
natura fupfiuitarü volatili €o ꝙ magis accedũt ad naturá 
camís cnutrimeti. Hec aũt Tes q de ouis ẽ fpectatad p:e 
fente lectionẽ. Diuidit᷑ aũt h̊ pars Louas. In dz pma agit 
de natura ouoz ⁊ parti ipſoꝝ: coe diuerũtate ipfoz rõne 
aĩaliũ. 3n ſcða agir oc modis diuerũtatũ ouoz penes fuas 
cocitiocs. Pꝛĩa aüt pars (uidit in duas. In qrà pma affi 
gnat diſtinctionẽ ouoz penes fuas naturas t atalid. In fe» 
cũda iuxta illas oífferetias finguloz affignar naturá. Pꝛĩa 
nó oítidi£:fs (coa otuidit Louas. 3n quaz pma affir otuer 
ſitatẽ ouoꝝ (urta (las differẽtias. In ſcða agit oe natura ⁊ 
virtute ouoꝝ ⁊ ꝑtiũ eiꝰ Scða atit pars pncipalís diuidit in 
duas. In quaz pma aſſignat diſtinctionẽ modoz qͥᷣnq; per 
quos oiuerfan£ An ſcða iuxta fingulos modos ipſeꝝ diuer 
ſitatẽ aſſgnat. Pꝛima eft induuiſa: ſʒ fcóa diuidit i ipud a 
quarti p:ia aſignat ouozus diuerfitatẽ rónc qpínqs modo, 
qutin ouis attéduntur . In feainda ipfozum diuerñtatem 
affiguat rationc membz;o:iartificialis apparatus. Pꝛima 


Liber 


diuidik in duas. In q̃rũ pma iuxta (105 modos q̃ttuoꝛ ipᷣo 
rü osuerfitaté afligr. sn icða ſub auctoutate £Dal. oua turco 
taílios modos adimunce cõparat. Tertia vᷣo oíuidit in decẽ 
f£mnumez illog occé modoꝝ.Sũt igif in pᷣſenti lectiõe par 
tes.xj. 3n quarũ pma affignat diſtinctionẽ ouoz penes na 
turas aialíü, In ſcða.ſ.ã pac: Si oc ſanis nutrimẽti funtlau 
dabilio:is cc affignat o;ffcrétíaz oíftincrióie naturas, In 
tertia. f.i hac:Quoꝝ aüt naturevniuerfaliter teperate funt, 
affignat naturá cvirtutẽ ouoꝝ ⁊partiũ ipfoz. 3n quarta.f. 
in hac:Quinq; tn modis in natriméto zc. 3n gnra.t.io bac: 
Et generib? alaus:q: fi oe fubtii tc pícquit oeitpfozi oi» 
uerfttate a pte generum aialiü. In ferta.f. in pac. Ex etati⸗ 
bus triphater otuidun£ «c.a prc etatü. 3n ſeptĩa.ſ.in bac: 
Sic etiã intelligendũ oe craſſis ⁊c.a parte bitudinis atalius 
in pinguedine ⁊ macie cõſiſtẽtis. 3n octaua.ſ.in hac:Simi⸗ 
liter oe veteribꝰ t nouiter oui eceũtibꝰ.a parte nouitatis 
€ vetuſtatis ipſoꝝ. 3n nona.ſ.in pac: Inde sDat, oua galli⸗ 
nacea⁊ perdicũ ⁊c.ſub auctoꝛitate £DaLoua adinuicẽ in ma 
ioꝛi laude cóparat ⁊ minoꝛi. In ocama.f.i bac: £r arrificgs 
quadrupliciter ⁊c.aſſignat ipfoz oinerfitatz a pte artificia⸗ 
lis appaáratus.illa aũt pare ad ſequentẽ ſpectat lectionem. 
eirca pmá parté oit p oua octo modis oíftinguunt, 
^u mo:qi quedá funt oc fanis atalibus. Secundo:qꝛ q̃dã 
funt oe cgris. Zertio:q: q̃dã funtoc craſſis.Quarto:qꝛ qd 
funt oc macris £o uínto:q: q̃dã funt oc habẽtibꝰ mafculos, 
SSerto:q: q̃dã ſunt de nó habẽtibꝰ maſculos.Septimo:qꝛ 
quedã (unt deveteribꝰ. Octauo:q; queda ſunt de iunioꝛibꝰ 
Exrra fecunda partẽ dicit ꝙ inter hec meuoꝛa ſunt ez fa» 
nis aialibus pducta:ex craſſis maioꝛis nutrimẽti ⁊ ſapoꝛo 
ſioꝛis:ex cocuntib? ppter cõfoꝛtationẽ caloꝛis naturalis 
riicátt ep iunioꝛibꝰ d d excõtrarijs aĩalibꝰ peedát Libor» 
caterná part tría intédit. "Simo aflignat naturá ouoꝝ of 
cens cp funt 3,550 pte9 eoꝝ adínuict coparat.f.vi 
tellũ c album: dicẽs cp albume parti attinet frigiditati:et 
boc pt5 p ſapoꝛẽ t odose graue. elitellá aũt maioꝛis ct me» 
liozis eft nutrimẽti: marie ai eft oc aiaà laudabiliũ cõditio 
nũ:⁊ multũ nutrit naturalíter ppter cítà couerfione c affi» 
milationẽ:multũ accidétalíter ppter moꝛã ín mẽbꝛis. Zero 
tio bíppo.inducitauctoutaté oicétis qp oua fimilía funt fper 
mati c lacti: eo ꝙ funt matería ⁊ nutrimẽtũ volatiliũ: ficut 
itta aĩauũ:ſunt aũt multinutrimenn ppter ſimilitudinẽ cũ 
fanguine:funr aũt foꝛtis:qꝛ mẽbꝛa cofo;tantz € quãto plus 
digerunt plus indurant ⁊ mẽbꝛis ĩmoꝛant᷑:ſicut pts ĩ ĩndu 
ratiõe quá ab exterioꝛi patiunt caloze. Circa quartam par? 
té dicit q oua ex aĩalibꝰ fubtilibus multũ nutriũt naturali? 
ter. ⁊ valet ín cuftodíéda fanitate:er groffis multü nutríüt 
accidentaliter ⁊ valent ín vigoꝛe meinbꝛoꝛũ. £Círca ſextam 
partem dicit q oua puoz aĩaliũ fant leuia:magnoꝝ grauia 
aialiü etatis medie medíocría : cà bui? eft maioꝛ oundes 
velmollines « foꝛtitudo caloꝛ is vel debilitas.CXirca fepri 
mam parte oicit ꝙ cade eft diuerſitas a ptc bitudinis aia» 
liũ. Crca octauam partem oícir ꝙ fitr eft a parte nouitatis 
« vctuftatís crit? cog. ná femp ín bis ertrema excedũt⁊ me 
diũ ct téperatü, f£ irca nonam partẽ cóparando dicit q Pm 
f£SaL. oua gallinarũ « perdicü funt melidꝛa marime coeütiü 
« maxime iuueni craſſoꝝ⁊ recẽtia dj alioz aĩaliũ:⁊ cótraría 
cõtrarioꝝ habẽtiũ peioꝛa. ¶ Circa parte íftà fer índrun£, 
Pꝛimũ eft oc pductione ec atalibus pducentib? oua. Sc 
cundũ eft oe multiplicatióez paucitatc ouoz ín aialib?,Zer 
tiũ oc partibus oui.Quartũ oc critu oui ab vtero.Quintũ 
oe cóparatíone parti illaꝝ adinuicẽ. Sextũ de cõparatiõe 
ouoꝛum ad lac. 
Circa pꝛimũ peedíf bocmodo: qrit quibus aĩalibus có 
petat ouatio:z vide£ qp nócópetat volatilibus:q: ínter oia 
animalia volatilia (unt agilioꝛis mot? 7 ipfis oominant fu» 
pꝛema leuiũ:ſicut dicit yíaac:fed ín talibus non ꝓducit᷑ fe» 
tus p medía:(s fine medio:f5 pductíofetue p ouationé eft 
ducere p mediũ:qᷓ ín volatili? nó pót eſſe onatío. Sec» 
ratío bec eftzoicit pbs ín lib.oc naturis aialíó: ꝙ natura 
opera£ bꝛeuioꝛi via qua pót. vii qð pot natura facere p vnã 
viã nó facit p ouas:f5 ꝓductio fet?fine ouatióe cft fine me 
dio 7 p vnã ví: pductio cũouatiõe p duas vías ; g̊ natura 


ín illis bebet pducere fet nó per mediũ:⁊ ita nó p ouatio 
né: ficouano ad pductionéfct? nó cópctit ín volatilib?, 
fidoppofitü oiatpbe q aĩalia generát er fec finc medíove 
perfecta:quedã $0 ꝑmediũ:vt volatilia reptilia: fs oẽ tas 
le comíttitilli medio ⁊ materiã ferus ⁊ nutmimenti t oefen 
dcns.materia $o album eſt: vitelũ vᷣo nutrimetũ.:teſta vo 
defendes: ⁊ pmóí mediũ cft ouũ: ó aliqua aĩalia ouát napa 
ralíter.&id pocoícedii p atalibus quibuſda debet ouatio⸗ 
« cápuus eſt:qꝛ aĩaliũ quedã funt aĩalia in qͥbꝰhumiditas 
fpermarica multiplicat in matrice € ante fo:mationé fetus 
cx vna materia pauat reliqua: c poceft ín eis ppter bom» 
tate materie que dito traduat : matrix vᷣo ſtricta eft; zióno 
fec cotinere foxmationéfctuii : oedít g natura alidd in d 
fo:marc£ fetus extra: ⁊ boc eft ouũ: c ideo in talibus aiali» 
bus naturaliter poflibilis cft ouatio. lia funt atalía in quí 
bus matcriaaggregata eft « matrix lataeft; c ideo poffibis 
lis cft ibi fozmatio fetus cũ matrix lata fit ⁊ potẽs cotincre 
ín tati alali pzoduccio fetus cft immoedíate er vtero ; ficut 
paret m alijs aĩalibus a volatiubus fere; c ficp5 qp ouatio co 
pctir volaniubus 4 reptilibus:⁊ fic ps cá generatiólg Quos» 
Zld pimá róné oxcédi qpvclocitas gcncrarioníe cft ouplerz 
quedá cft velocitas in motu: c quedã eſt velocitas in gene⸗ 
ratiõe. In auibꝰ aüt eſt velocitas in motu: in gñatioe nonz 
immo ponus ín eis eft tarditas gñationis. opoꝛtet em ex» 
pectarc tempus ín quo pfécte fcrus foꝛmet᷑: in matrice em̃ 
pfecte foꝛmari nó pót ficut dictũ eft. ad fcóm dicendũ ꝙ vbi 
natura pót operan ꝑvnã viã nó eligit —— in per 
fectis atalib?zin impertectis vᷣo due ſuntvie. Scðo qri£ 
vtrü aialib? ↄpetat ouatio róne ↄplexiois:qꝛ fi fic; aut boc 
eft róne cópleríóts calide autfrigide.fi rónc calide:ó tantũ 
aialibus calidís cópcteret ouatío.boc aũt falfus: ↄpetit em 
piſcibus «alijs à funt frígída.fi róne cõplexionis  frígide:f; 
multe auc funt calide ín quib? eft ouatio: g nó couenit ró» 
ne »plerióis frigide. fimiliter põt obtjci de ficca. id oppofi 
tü.ficut babemus in alia facultate:oẽs opztiones ín iftis in 
fcrio:ibus funt medíantíbus pmís qualitatibus quattuo:z 
fed ex eis reſultat cóplerío:ó cũ ouatio fit q̃dã act:o in mix⸗ 
to fit mediãte cóplerionc, 2d bocofcendü q'ouatío non fit 
rónc 2pleríóís:f5 rone multiplicatiõis materie fet? m ma» 
tnccabfqs 2pleta foꝛmatiõe ppulli:vt qð natura nó pót itra 
foznare foumetextra, d ratione dicendũ qp ad bác actione 
que cft ouatio:cócurrát duo. Pꝛimũ eft finisvel neceffitas 
Que oícta eſt.Scðm eft mediũ velínftrumentü operádí : et 
boc eft ꝓpꝛie cóplerío calída: q: calo: ín qualibet opatione 
eſt inſtrumeẽtũ:ſed de iſta nólodmur. «T Zcrtio qrni£: vtrũ 
ex ouo debeat ꝓduci fetus intra vterũ magis dp extra: et 
videt᷑ ꝙ ín vtero magis : q: quãto aliq̃ $tus ꝓpinquioꝛ eſt 
fuo pꝛincipio tanto fo:tíus operat:⁊ quãto plug diſtat a pᷣn 
apío tãto debiliꝰoꝑat᷑:ſʒ virtus foꝛmatiua pulli pximioꝛ cft 
ſuo pꝛincipio in vtero qᷓ ertra:ófi natura ep ouo extra fetus 
— fo:ti? i vtero B faciet. Scda ró D eftzoícítpbs 
L.oenatur? aĩaliũ:ad gñonẽ fetꝰ 2currit$t? iflues cũ ípma 
nib?»mírtaer triplia fpá feu$tute.( vitali naturali aiali: c B 
ab aia parẽtũ.ſiptis ⁊ mrie influit. 7 oícít'IBico.g fi pᷣmũ có 
mittat Ptutesfcoo opabif ficutz pmü:fs vᷣtꝰemanãs ab aia 
fortioꝛ &in fua radice: vt m aia dp cctra:e fi extra pót ꝓduci 
fct? ab bac vᷣtute ex ouo:mtłtofſoꝛtiꝰ ĩtra.Ad oppoſitũ C illð 
qð dictat expimẽtũ.Ad D dicẽdũ ꝙ er ouo extra pull? pdus 
a£ ⁊ nõ intra: ⁊ hoc eſt q: fe? in ouo nó Sbítneceffitstem 
formatiõis in vterozió erpectat tempus foꝛmationis extra. 
Ad ratíone pzimá oícendti: cp vírtus naturalís generaríua 
ouo efficit opera. Pꝛimũ eft cóftitutio feminis znutrimen 
ti fetus:⁊ boc fpectat ad virtutẽ femmaria. Secũdũ cft foz 
matio mẽbꝛoꝝ « toti? co:pozis. Clírt? igit᷑ naturale foꝛtio: 

, eftín vtero qᷓ extra quãtũ ad pꝛimũ opus: t nó quátü adfe 
cundi : — enim tẽpus formatioís extra:qꝛ intra non 
poffet cõplere ꝓpter paruitatẽ matricis: t per bocfoluítur 
fecunda ro:q illa vírtus emanat ab aia c cómíttitur ouo: € 
bec fo:tie eft ín generatione materíc fetus:nõ aũt foꝛtis eft 

in organizatione c fozmationefetus. 

A £irca ſecundũ peedif hoc mõ:q̃nt᷑ q̃re q̃aã aues mul 
taoua pducunt ficut gallina:quedã adt pauca ficut aĩalia 


Dietarum vniuerſalium. 


Viuentia bc rapina. Ad hoc dicendũ ſᷣm pbm ꝙ boceft pꝛo⸗ 
pea o cauſas. Pꝛima eft multa bumiditas. vnde qꝛ galli 
n3 multà bumiditatẽ pabct fiuc partícípat multa oua pꝛo⸗ 
ducit.aial 9o viuẽs oe rapina muitã ficatate babct : c idco 
bumiditas fpermatica cít pauca:c ideo oua pauca ꝓducit. 
Scda cã eſt neceſſitas penaꝝ.vnde qꝛ tale ata multi indi» 
g:t penis: matería ſpermatis in penas redigit:⁊ ideo oua 
pauca pi it.Lcrtia caufa cft oe nutrimento pulloꝛũ con 
fidentia vel oíffidecia, Aĩalia emviuctia oc rapina oc fui nu 
triméto ⁊ pullo: oiffidát; € idco er índuftría naturali pau. 
ca oua pꝛ aucũt. CSecũdo q̃rit quare — — 
enerat in anno:⁊ pꝛoducũt pauca oua fimulin generatioe 
scie $otardius generat:⁊ multa oua ꝓducit.ad bocot 
cendü ꝙ colũba multe eft büiditatis nutrimetalis:z i0 iul 
tc bumiditatís fpermatice: t ideo frequẽter ouat: domeſti 
camarímne:q: mclio:ís funt nutrimenti ⁊ maioꝛis bumidita 
tío. Clíuenria vero oe rapína femel in áno ꝓducũt oua pꝛo 
pter duas caufas, CIna eſt:q; atalía alía mulra pducunt: vt 
anfer ⁊ gallina:qꝛ funt grauis coꝛpoꝛis: c funt multe humi 
ditatis ſpermatice⁊ fimul fant malivolat?. 24a vᷣo boni vo 
' latusfrequenter cocunt; vt colüibe: t producüt pauca ouaz 
multotiés tũ:qꝛ ifta büiditas ita frequéter nó fufficeretad 
multa oua.¶ Zertio q̃rit quare gallina parui co:pozís mul 
ta oua pducit-ficut dicit pbs:plura etià d magni coꝛpoꝛis. 
fid borcédü ꝙ ĩ gallina magnt coꝛꝑis fupfluirates i neceſ⸗ 
fitatt co:pís totaliter ↄuertunt:⁊ ĩõ pauca oua pducít.gal 
lina o parui co:pis bs fupfluitares młtas:nec ops qp i nc? 
ceſſitates co:pís inducatvel tráfducat:c ídeo eas trãſducit 
ín oua:tídcooua multa pxodudt( Quarto drítur jrc gal 
líne muitit ouantes cito moꝛiuntur: vt bis in die ouantes. 
fld hoc dicendũ qp ouatio fit ec materia humiditatis nutri 
mentalis:⁊ ideo q: in multũ ouãtibus humiditas nutrimẽ 
talis multũ cõſumit: qꝛ cedit ín oua:ideo calo: naturalis d 
per ipſam ſuſtentatur ocficit: ⁊ idco parũ viuit:⁊ exemplus 
eft in arboꝛibus que multũ fructificát q̃ cito moziütur . pu 
midítas em̃ naturalis ceditin fructus: (deo calo;víurficus 
dimmuit᷑. Quínto dntur q̃re in piſcibꝰplura oua funt qñ 
inñnita reſpectu ouoz auiũ: ⁊ quarc in auibus funt diſtin⸗ 
cta:in piſcibꝰ inciſtincta.Ad hoc dicẽdũ ꝙ piſces funt mul⸗ 
ti frigidi ⁊ humidi:⁊ idco coz ſuperfluitates funt frigide 
⁊Thumide: f5 ec talib? plura oua pduci oebér: cídeo plura 
013 pducunt ⁊ indíftincta: 9: calo:£ babet pauci: caloꝛis 
eft diſtinguere t fegregare :z io nó pnt piſces oua diſtĩcta. 
¶ Sexto drit qc ín ouis pífcii eft 9n? colo: in ouis auiũ 
bupler eft coloz, d boc oicédü fm pbm ꝙ ín ouis auiũ ett 
coloꝛ a caloꝛe perfecto q calo: perfect? humiditatẽ fperma» 
ticã dealbat:nutrimẽtalẽ ſanguineã viteríus oígerit: 7 fic ci 
trinat: ín piſcibꝰ $o eft calo: oebilis: t ideo nó pot dealba⸗ 
re:tídeo nó facit coloꝛẽ jfi mixtũ. Septio dnCan er quo 
libet ouo ocbeat piſcis senerart. &d hoc dicendũ ꝙ cr ouo 
totus piſcis fit:c quor ſunt oua tot funt pífces in potẽtia fi 
cut dicit pbs:f5 nó fit piſcis ex ouo nifi fperma maſculini at 
tíngat: cfi orfiia attingeret er omibus nerẽt pífces ; 5 mul 
ta in aqua oeperduntur, 
e iio territi pcedi£ ſic:q̃rit᷑ ex qua materiavitellũ sene 
ret: vtrũ er fanguine méftruo: « videt᷑ ꝙ fic, oicit yſaac ſub 
auctoꝛitate Hippo.in ouo cft materia fct? ⁊ nutrunẽtũ: al» 
bumẽ cft materia fetꝰ: nutrimẽtũ ðᷣo fetus eft vítellus:f5 ín 
alalibꝰ materia fet? generat᷑ er hũiditate ſpermatica nutri 
menti 9o eiuſdẽ ex fanguine méftruo:ó vitellũ cá fit nutri 
menti pulli genera£ ex fangume méftruofo, IPoc »firmat 
ded boce fperma in atalib?eft albume ínvolatilib?:c qo cft 
cin aiaub? eft vítellü ín volatilib?:f5 in aĩalibꝰ fpenmaer 
hũiditate tertía generat: lacer fanguine méftruo: áin vo 
latibbus albumé eft er bumiditare tcrtía : ⁊ vitelli et fan» 
Suine meſtruo. Scða rS Dec eftzer volatili ouo pcedũt: ma 
teria cóftitutionis fet?-c matería nutrimeti : t vᷣtrũq; eft in 
Ouo:fs ſicut o:dínant fetus ⁊ nutrímérá:fir oxdínant ma» 
teríafetus t materia nutriméti:fs fet?affimilat fubftátie pa 
retu: t nutrímétü e? nutrimẽto coz:óita dz eſſe er pre ma 
teric fe? nutriméti:e materia fet? fitis 05 effe materie pa 
renti: ó t hutrimẽtũ nutriméto coz: B fuit fanguis men» 


S o. [ttt. 


ftruus: 6 cá nutrimẽtũ fet? fit vitellũ er fanguíne mẽſtruo 
generat. Sdoppofitü:nibil qð ex ſanguine mẽſtruo genera 
tur; eft (n llis atalib? i qo? nó eft ſanguis meftruus:t5 i vo 
latilibus nó eft (anguis mẽſtruus ficutoicür auctozes: g vi 
tcilü nó generat er ſanguĩe méftrao. sd B dicẽdũ qp ex fan» 
guĩe meftruofitvitellü. 55 notádü fic dicit Auic.ꝙ fanguis 


- méítruus diuidit᷑ in tres pres. Pꝛima pars tẽdit ad matri» 


cẽ:altera tẽdit ad mamiülas: tertía cedit in fupfluizates ct 
crit in exitu fctue:fedilla pare d ad matrice tẽdit ofuicutur 
in duas ptce:q: q̃dã ceditin coftitutioe mẽbꝛoꝝ 7 camis: C 
ex ca fit fecüdina. Ala parecedit in nutrimẽtũ fe; ⁊ becp 
vmbilíci. pars aũt d ad mamillas mírtit in lꝛctis materias 
cõuertit᷑.vñ ficutfetus in vtero cx fanguine méftruo numt 
ficextra nutrit᷑ er illo qð ez fanguine méftruo generat᷑.ſ.ex 
lacte. Dicimꝰ 6 qp 015? iftis modis cft ſanguis mẽſtruus in 
natura bitana:in alijs $0 aíalib? funt due pꝛime:⁊ nó illa Q 
£mitti£:q: cedit in vngues. in ouãtibꝰ Yo cft folii pars qua 
generat fet? extravterũ.vñ intelligendi qp aues nó bñt me 
ftruü q̃ eft (upftuitas . Scdo qrit cũ ouũ coponat ex ou» 
plici pte.f.albumíne ⁊vitello:qð coz plus cedat in materia 
fetꝰ:⁊vitellũ vide£:ficut fet? € in matrice:ita eft in ouo: ſ̊ 
fct? cft ín matrice ficuc i medio:nutrimẽtũ yo circiftat:ó in 
ouo:qð cftin medio 55 effe marería ferus:fsvítcilti efti me 
dío qð circũſtat eft albume:á vítelli o5 cffc materíafetusc 
2ibumen nutrimentũ. Ad oppofit eft illud qð dicit pbs cp 
viteliá e(t nutrimentũ fetus albumé materia. Hoc etiã poa 
tur róne: illud qð cedit ad püiditate fpermaticam 95 eñe al 
bũ « matcría fct? z conftitutio : fed poceft albumẽ:g er ilio 
tinj er matena generat fet?. G5 concedimus. CInde notã⸗ 
dá poupler cft ftatus out , primus gencratióis: c ſecũdus 
fo:marionis t magnificationís. "jn pꝛimo ó (tatu puus veo 
nít vitellũ d matrice album velfperma: q::menftruum 
pꝛiꝰ venit ad matrice:fed ín ftatu foꝛmationis fetus eft ecõ 
trario:q: albumen eft extra:⁊vitellũ in medio.€ Tertio dri 
£r vtrü ín ouo redra£ tertia marería: q eft femen fiue ser» 
rien: cvídet cpficcoua funr ppter generarione-fs catio fit 
a virtute fpermatis maſculi.vñ oicit pbe ꝙ ſicut fe babet ac 
tifex ad fcándzita fe babet (permavíri ad f; fene: et 
dicit Cõſtã.ꝙ ficut fe bs cagulũ ad lac: fícfebs ſperma vio 
n adfperma femine:fed albumen eft a femína: d alígd eft a 
marec:(5 B non eftnifi ſemẽtiuũ:gᷣ in ouo eft terna materia. 
Ad oppofirü:volatilia ároua fine cõtactu maſculi: $ 
nó eft neceffe qp aliqua materia fit a maſculo deciſa.Ad bec 
oicédü p ouoz q̃dã funt aptaad gñationẽ:⁊ ín talib? quas 
fubftácie offtinguun£, Pꝛima eftifubftáría albuginea a fco 
mina.Scðaẽ ſubſtãtia COglobata adberẽs albumini q 9: fe 
mẽtiua:⁊ bec eft a mafculo, Tertia eft d nutrit fetü vt vitel 
lũ.Quarta pellicula fubtilís loco ſecũdine. Quinta eft teſta 
exterío: q̃ facít ad oefenfioné-funt alía oua d ſunt inepta ad. 
gatione: vt ouavẽti:⁊ in talibꝰnõ eft ſemẽtiuũ. Quarto 
Qrif de ouo vẽti:ſicut dicit Ariſto. femína n5 fpermarisat: & 
albumẽ ouivẽti nó eft ez fpermate cũ fit ſolũ ez femina:g̊ in. 
110 nõ o5 effe mfi vítelli:2 fi in illo fit abbumẽ⁊ fperma 4 fic 
fpermatisat mulier qð eft 5 pbm. £3 oppofitüi ẽ auctoꝛitas 
pbi.oiatem dq» ddá dixerũt qp nó efti ovo vétí album c mẽ 
tirífantzvh dicit pbs ꝙ abbumẽ ⁊ vitellũ ex femina pecdtr. 
Ad h dicẽdũ ꝙ in ouoveti eft albumẽ ⁊vitellũ q ouo a femi 
n3 peedát. Rd rõnẽ in ðꝛiũ dicẽdũ ꝙ hũitas ſpermatica eit 
duplex:q̃dã ĩcõplete digeſta:⁊ D eft (pma femine.vñ D eft ci 
ra terminũ pfecte oigeftionts. vfi nó meret dici ſperma:iõ 
dicit Ariſt.ꝙ mulier nó fpermatisat.( utro q̃rit᷑ vtrũ oua 
vétí poflint gñari ſine 2tactu maſculi:natura em ppter ne» 
ceſſitatẽ gñationis cõſtituit mafculum cfemíná: ia ꝙ vnus 
eſſet agẽs:⁊ reliqua paties:fs nó póc matería mouen ebíqy 
agẽte:⁊ ficfemina nó poterít p ſe oua pducere abſq; mare. 
s£orranü t videt. ad boc dicẽdũ ꝙ poffibile eft feminam 
oua pducere abſq; maſculo:⁊ b mult] oe caufis. vel qꝛ ima⸗ 
sinat marẽ:vł q: adberet ci: vel qꝛ fc adinuicẽ oſculant᷑:mo 
ue£ cm tücocftderio: ficit patet oc boĩe cogitãte de aliqua 
muliere vel auená refpiaete: fic femina ez foztioefidcrio ct 
cómotione emittit íperma ad colli matricis:⁊ poft nó inue 
niens que diligit:retrabitur interíus ad matrice ⁊ mifcctur 


Liber 


vaello ⁊ tit ouũ venti: t ita nũcupatur:q; ineptũ eft gene⸗ 
ranoni vnde nó eft ꝓpter generãtionẽ: fed ad purgadum 
faperfl ua in matrice: per bocfolui ratio $erto querit 
cũ poc fit poffibüc in auib?:Qrc i natura bana D nó fit pof? 
fioilc ita qp femina £acerer aliquid pz ouo ven 
ti.&á poc dicendũ q mulro magis cft boc in bomine:ficut 
dicit pbs: generat enim femina aliquid pꝛopoꝛtionale ouo 
vennqó oiaf mola camís d nó poto:ganisari. vnde cum fe 
miaa unaginat virünatura t mouet machina coz 
poris « (pus « calo: natura c matrir zita qp perma erit ad 
colam matricis:⁊ q: ibi non inuenit amicũ iuũ:ſperma re 
di ad fundum: generatur mola carnis:nec potefto:ganí 
zareꝛ dencit agens.f.fperma viri. CSeptimo q̃rit vtrum 
ouã venti generetur cx ſpermate coitus:⁊ vidctur qp vr 
€x (perinate generanói inepto gencratur ou ventizfed ſu 


pa a aitas que eft refiduitas coitus eft inepta generatiõi: g 


«zia gcneraf ouum venti.Cõtrariũ oicit pbs ꝙ ex refidut 
tatecottus aó generat ouü venti. £ld boc ðicendũ ꝙ nó gc» 
neratur cr fuperfluitate coitus. Bd rarioné dicẽdũ ꝙ fuper 
nuitas üia non conuertitnr ad ouum:ſed remanet ficut que 
dam farcina vel mola, 


fa pare capiti:funt alia mẽbꝛa:⁊ p illa adberct ma 
tra: t ideo q: caput pꝛius care t exit pars lata 
⁊ groſſa q̃ capiti ¶ Itẽ queritur vtrũ duricies oui 


intfert in partu:̊ debet eſſe molle in exitu:cõtrariũ videmꝰ 
ꝙ ouũ in vtc;o molle eſt: cá exit indurat᷑ a frigoꝛe ficut di 
Gt Ariſto. Nos aũt dicimus c ouũ in vtero durũ ⁊coagula 
tii eſt:ratio ramen Ocficca£ 


arere coagulatii. £d boc dicẽdũ qp liquidi apparet 
Um virtus ——— albumen:⁊ vitellũ ſeparat ab 


irca quntũ querit de cõparatione iſtarũ partiuʒ que 
La vitellũ ⁊ albumé:querif 4 qð fit melioꝛis nutnimériz 


gis ocbetur putr 
reir la rationem occndi 

q vitellũ citius Ad rationem dicendũ ꝙ duplex eft 
enr med uer ipic bp intiflfime co 
ſeruatur:⁊ tale cft albumen;vítellü $0 eft bhumidũ nó vífco 
ſum:⁊ ideo cito putrefit, 


«T Kirca ſextũ peeditur boc modo:ficut fe babet lac in ai 
libus: fc babet out ín volatilibus: fcd lac femp cft bong 
cuiuſcunq; aialis ſit:g ouũ fcmper cft boni cuiuſtunq; vo» 
latilie fit. & ótrariti oicit yfaac.qp nũqᷓ ex bono aĩali bonum 


. lacgeneraturzfed ex animalibus male carnis bonü lat Sene 


ratur vt afine: ⁊ cp ouc mali: licct fit bona caro, gd boc oic 
dü ꝙ nó cft fimile 0c lacte € ouo: lacem̃ generat purc ex fu 
perfiuitatcatalis:oua vo er nutrimẽto pꝛoximo nature ani 
maliũ. Ideo oua bonitatẽ vcl malitiã animalis eofequunt, 
lac9o qà ez ſuperſtuitate generatur: poteft effe p animai il 
lud qð eft groffum cõuertat ín fui ſubſtãtiã:⁊ puri in lacet 
tüc erít lacbonü qꝙᷓuis caro mala:ficut patet in lacte capꝛe: 
autpurum ín (ai ſubſtantiam:⁊ impuru» ín lacificur in onc 






⁊ unclac malum eft ⁊ caro bona, 
¶ De pꝛeparatione ouoꝛũ. Coapi.lvj. 
¶ cctio.xliij. 
Xanicis quadrupliciter:aut em̃ aſſata: 


aut elixa:aut frixa:aut in iure cocta. Ziffara 
AJ elíris groſſioꝛa:⁊ ad digerendũ durioꝛa:q 
"incus fubftatialem coz humiditatem octic 
cat , vnde deſiccatoꝛia ⁊ minus refrigerantia. Re⸗ 
frigeratoꝛia tamen ouobus modis fiunt.Aut erri ci 
co:tícibus inter calídos cineres ponunt᷑:aut in teftis 
frangũtur. In teftis fracta peioꝛa. / alo: enim tefta 
rü cofumít z ocficcat ſubſtãtialẽ humiditatẽ:⁊ a na⸗ 
tura cibi extrahit anteqᷓ vndiq; cocta finr .ad ↄpara 
tionẽ ĩ calídos cineres poſitoꝝ bcc peíoza funt. ne 
ín cincribus laudabilioꝛa pꝛioꝛibus: modis fiit ouo 


- bus. Aut cifi ínter cincres ponunt cota. tut fup car 


bones ptím oifcooperta. Que in cíncrib? rora funt 
peioꝛa:qꝛ di calo: foa circücat fumofitatem fua exi 
repbiber.SSuper carbones pofira:fumofiraté cmit 
tunt ⁊ mũda funt./£líca ín aqua melíoza fant d» affa 
quía A humiditas calo: foci in ocficcanda bumt 
ditate fua repugnat: indc funt minus ocficcatítia 7 
caloꝛis rcfrígeratíua, Fiunt autem ouobns modis: 
aut ením cà coꝛticibus elixantur:aut in aqua frangi 
tur./£um costícibus peioꝛa:qꝛ fumofiratíz groſſitiei 
coꝛtices repugnat exterius:qꝛ quí fepe comedũt: v€ 
tolitatem — t — patümt ftomacbí ct 
totíus ventris . 3n aqua fracra calo: aque penetrat 
t — ſuã ſubtiliat: ⁊ aufert fibí grauitatẽ fuí 
odoꝛis.hmõi laudabilioꝛa ceteris.Sed tamẽ folaví 
tella plus ſunt deſiccatiua ⁊ minus ſolidatiua:ſed cũ 
albumine min? deſiccãt ⁊ mag! ſolidant. Aliqñ elixa 
fiuc aſſata multũ coquunt᷑ vt indurent᷑:⁊ alíqn parti 
foco calefiũt. Durioꝛa deſiccatoꝛia ſunt:⁊ a ſtoma⸗ 
cho dure exeũtia:venaſq; tarde penetrãtia: parii d; 
groſſa tarde ad mẽbꝛa veniũt: bene rame coferür:fs 
cum digeruntur ourc oíffoluunrur; 2 ídco ftemacbü 
grauant 7 inteſtina:parũ coagulara mínus funt de⸗ 
ficcatiua cito digeſtibilia ⁊ vcnas pencrratia : pea? 
bumectantía:parü tame membꝛa confoꝛtantia. 317 
teroura  mollía medía ín actionibus fuis « paſſio⸗ 
nibus funt mcdíocría. Inde (Dal. 2d excoquẽdum 
oura funr (llandabilía: cum groffa z parua cant nu 
trímenta : tri mebza confoꝛtantia. f íto cocta « pa 
facile digerũtur:⁊ venas penetrãt:marxime in aq̃ fra 
cta:qꝛ grauitatẽ odoꝛis amittentia funt ín aqua: ta 
men aſperitatem membꝛoꝛum pꝛopꝛie emolltunt. vn 
de « iuuatiſſima funt aſperitati guturis: « meri: pe 

cto: 


Dietarum vniuerſalium. 


ctoꝛis:mitigatoꝛia caloꝛis cararacrarum a capite ad 
pulmone deſcendẽtiũ: vulnera pulmonte ſolidant:⁊ 
emollíunt. Item ceterozum membꝛoꝛum maxime ve 
(icc ſtomachi  inteftinozum:q; eis inuifcantur.z qo 
vnguentum ci oleo z cera z apparatu ci faciunt. 
ídcoqs folidatitfima ſunt.vñ quídà antiqui dixerũt 
Si non grauis funt odoꝛis:tantũ valẽt quãtũ prifa 
num folum:vel parum plus: calída nó adco funt lau 
dabilia:qꝛ in odoꝛe grauía. ide tñ qð ⁊ pꝛima pꝛeter 
odozís grauitate. Faciũt frixa ceteris peioꝛa:qꝛ par 
uiffime in ſtomacbo moꝛantia in fumoſitatẽ c coꝛru⸗ 
ptionẽ mutabilia quicqͥd ibí ciboꝛũ inueniunt coꝛrũ 
pétía: granítaté ſtomacho generát:faftidia peioꝛa 
qp alía quelibet faciũt oua marime frixa. 3n iufcellis 
cocta inter aſſata ⁊ ín aqua fracra funt mediocria:tñ 
ín iure odozis remanet grauitas; 7 inter — 
nant condimenta. Inde Gabł q̃ inter cinerẽ caleñunt 
grauioꝛa funt qp ín aqua elica.fríra generar chimos 
pᷣeſſimos c faſtidia. In aqua elixa landabilíoza me⸗ 
die cocta:q; ex toto cocta mutãtur in aſſatoꝛũ natu⸗ 
ram:⁊ idco nó danda nifi ci digeſtiuis ſicut obſomo 
garo: oleo; fozti vino. 
A Munc determinat oe diuerſitate ouoꝝ a parte appara⸗ 
tuũ artiñcialium.Hec aũt pare ſpectat ad pꝛeſentem lectio 
nem. Diuiditur autem becpars in duas partes. In quarũ 
pma aſſignat diuerſitatẽ ouoꝝ a ptc apꝑatuũ. In ſcða fub 
auctoꝛi. Bał.oua rõne modoꝝ appparatuũ adinuicẽ compa 
rat. Prima diuidit in duas. In quarũ pꝛima aſſignat diſtin 
ctionem modoꝛum apparatũũ. $n ſcða iuxta illos modos 
1p0z diuerſitatem affignat."q»zima nó diuidit᷑. Schᷣa Vo oí 
uídi£ ín quattuo: Pm numerü quartuo: modoz. In quarũ 
pꝛima agit oe natura ouoz affatozum. in ſecũda oc natura 
elíroz. In tertía oc natura frixoꝝ. In q̃rta oe natura t uiri 
bus coctoz. Sunt igitur in p:efentilecrione partes ſex. In 
quarum pꝛima oiftinguít modos apparatuum ouoꝝ quat? 
tuo:, In ſecunda.ſ.in bac: iffata elicis cc. pfequens diuer 
fitar£ coz rone illoꝝ modoz agit oe natura aſſatoꝝ. In ter 
tia.f.in hac:Elira ín aqua meliozía funt nutrimenti ⁊c.agit 
oenatura elíco:um. In quarta.f.in pac: Frixa ceterís funt 
pape agit oc natura frixoꝛũ. 3n quinta.f-in bac: In iufcu 
is cocta cc. agir oe natura coctoz ín iuribus. In erta.f. in 
bac: Inde SaL. c£. cóparar oua adinuicẽ róne modoꝝ ape 
paratuũ.¶  irca pꝛimã partem oíat q quadrupliciter ap 
parantur oua. Affantur emzelicátur:friranrurz tim E 
€oquütur. Circa fcóam agens oc aſſatis: primo dicit cp mi? 
nus valent clíris ppter fai calíditatem c ñccitatem. Scðo 
bifhnguitípo:um apparatus oícens: ꝙ oupler eft coz mos 
dus.Quedam eri affantur in co:tícibus ſuis.Quedã fracra 
affantur erpanfa in teftis calídis: ⁊ bec fecunda funt peioꝛa 
— conſumptionem humiditatis a caloꝛe. am pᷣoꝛum 
uba immediate coꝛticibus nó defendentibus igni ecrponü 
tur:cum coztícibus poſita funr melioꝛa: fed bec ouob? moe 
dis affantur.qucdam em̃ ſub cínere ponun£.qucdà fup vcl 
pꝓpe carbones. Pꝛima boy peíoza fimt ppterfumos rere» 
tionem. írca tertiã partem agens oe elixis:pꝛimo pᷣoꝛum 
naturam aſſignat oícens: ꝙ pꝛeualent aſſatis ppter bhumi⸗ 
ditatem ex aqua contractã ⁊ frigditatẽ:que in ipis albumi 
nibus cõſeruat per aquam. Sccundo diſtinguit apparatꝰ 
€o:um oicens:q quedam cum coꝛticibus in aqua coquütur 
Quedam ín (pa franguntur.pzíma autem fünt peíoza pprer 
famoꝝ retentíonem. fccunda aüt ceteris pzcualent ppter 


S'o.Itttj. 


mediocriter:ſed multi cocta funt ourc oígeftíonis multus 
nutrientia accidentaliter:c vigozem mébsis preftantia: fcd 
mollia funt contraría:medioaria aüt ín actionibus media, 
Quinto inducit auctoꝛitatẽ Bał.idẽ oc illis dicentẽ. Sexto 
dicit ꝙ mollia valentín paffionibus membro:um ſpũalium 
ádo. i vulneribꝰ igit pectoꝛis:⁊ pulmonis:⁊ mery:⁊ 
gutturis: íntcftinoz:cveficc valent leniẽao cconfolidan» 
do:valentad oculoz cataractae que funt vic occulte p quae 
humor reumazisans a capite fiue a. cerebꝛo fluit ad ocu» 
los: nam mitigat c reftríngüt fluzum: contoꝛtant calterát 
róne albuminis cvitelli. vnde etiam albumen ponitur in r€ 
ftrictoztjo cy rebus reftrictiuis factis fronti appoſitis: c pót 
c; illis fleriengueti cũ cera ⁊ oleo coit roſaceo. Quiaã etiã 
dixerũt i caufis 15 tãtũ valere quátü ptifana. boc atit 
verum eſt de mollibus non oc duris aliquãtulũ q̃ magts re 
cipiunt actionem calo:ís: que tfi eandem virtutẽ babent cũ 
molibus pzeter odoꝛis arauítat&má ipa plus fetent ꝓpter 
calosé refoluenté multũ 7 non otno cófumentem.nam ſicut 
ptifana mitigat afperitaté lenit t confortat abftergit remol 
lít ⁊ humectat:ſitr t oua mollia. f£irca quartam parte 3668 
oefrirís: dicitꝙ reliquis funt peíoza cin purredinem 7 coz 
ruptionem ín ffomacbo conuerrütur ⁊ auos abos coꝛrum⸗ 
punt:ftomacpum grauantz c faſticiũ sencrant. £írca quin⸗ 
tam partem agens oe coctiein iurbus. dicit ꝙ funt medie 
virtutis inter affata ⁊ in aqua fracta.caufa aũt eft quia a iu⸗ 
re contrabant humiditatẽ maioꝛẽ d Dabeantaffata: ⁊ cali 
dítatem ⁊ ficcitate maioꝛem dy elíza ficut patet in conditis 
cum pípere ⁊ cymino:grauitas tfi odoꝛis qñq; eft in ture: c 
tunc condimentũ eft grauis odo:is. S£írca ſextam parte m 
Sat. comparat oua adinuicem: dicẽs (ub dnere affata peio 
ra funt elizís:frira peffima:clica mollía foluunt ⁊ bona funt 
cum mediocriter coquütur. 1Ram multũ coca índurantur 
c affatoz babét naturam: ⁊ ideo ci rebus fübriliiribus ac 
cipiátur. € fic termína£ ifta para. & Circa partem (ftá que 
rürur tria. Pꝛimũ eft oe natura ouoz c cóplerioe ipᷣoꝛum. 
Secũdũ cft oc vfu ouoꝝ.Tertiũ De oiuerfitate ouoꝝ 3 par» 
te 3pparatus:fed iftud tercium fatís oifcuffum efr ín oícris 
particularibus. 
(UU irc pꝛimũ ꝓcedit᷑ hoc modo: querírur vtrum ouum 
calidius fit carne eiuſdẽ aĩalis qð ab ouo generaf vr pulli: 
vel vtrum caro pulli fit calidioz:c videtur ꝙ ouá fit calidius 
oicít Sal. in cómento füper apbozif.cp fanguis calidio: eft 
lacce:qꝛ ín calidioꝛi loco generat.f. ínepate:Lac vero ín ma» 
millís:c epar calidi? eft mamíllis:ergo illud qð purs appꝛo 
pínquarnarure fanguínís plus cft calidi: fed ouũ plus ape 
pipinquat nature fanguinis dp caro:ergo calídius eft eame 
$5cóa ratio beccft:pullus generat er albumine ⁊ femetino 
«nutrit er vitello: ergo cfi vitellũ ſit nutrimentũ pullí acce 
ptum abouo:z albumen er quo gñat pullus eft fríaídü reo 
fpecruvitelli oui:ergo pullus fimtlíter eft fríaidío: (po ouo, 
T.ertía ratio bec cft: ficut dicit Auicẽ. aliquid dicit᷑ calidius 
ín coꝛpoꝛe:qꝛ m coꝛpoꝛe caloꝛẽ augraẽtat:ſed ouũ plus cale» 
facit coꝛpus.cuius ſignũ eſt:qꝛ tebꝛicitãatibus pbibemus:c 
nó nífi qꝛ caloꝛẽ innaturalẽ intẽdũt:ergo ouũ calidiꝰ eſt car 
ne pulli. 34 oppoſitũ: dicit pbus.iiij.metheoꝛoꝝ:ꝙ digeſti 
bilioꝛa calidioꝛa ſunt:qꝛ femp vlcerus c vlteriꝰ pcedit:ſed 
caro yp digeſtibilioꝛ eft  ouü:ergo caro pulli calidio: eft 
ouo. Ald bocoícenium ꝙ ouũ calídius eft came pulli. ad ra 
tionemoicendum qp calídius otatur quatruo: modis. vel 
duobus. Uno modo oídtur aliquid calidíus: quía actum 
calo:ís magís participat ad qué fequi£ mato: impꝛeſſio calo 
ns:cbocmodo fanguis calidio: eft bumiditate tertia. Ses 


— — — — 


ſubtilitatẽ t temperamentum ab aqua contractũ. Tertio di 


Liber 


10: qui ineſt rei à partc qua eft in genere viuentis: Pm qp 
oicim? qp omeviués cft calidũ:cũ calo: fit pᷣccipiũ vite: Pꝛi 
moigit mó ouũ calidius eft carne. fcóo mó pullus calidíoz 
eft:(s ifto mõ nó oebem? íudicare oc ipo:q:oc re viuẽte nó 
ludicamꝰ m vía nutrimẽti: f$ oe re moztua. Quãuis igit ca 
To puili fit calidioꝛ quãtũ ad caloꝛẽ vitalẽ: fimpl tf oua cae 
lidi?eft:q: € calidi? quátü ad caloz£ cópierionale d attédit ĩ 
vía nutrunẽti. ¶ coo qnit drca boc vtrü albumen fit calí 
díus vitello: t videf qp fic. dicit pDus opo:tet digeribilioꝛa 
effe calidioꝛa:digeſtio em, pecdir vlterius « vlterius oigeré 
do:fcd albumé ouí fe hʒ ad vitellũ ficutfpma ad fanguinem 
vcl adlac: f$ fpma digeribiliꝰeſt lacte c ſanguine:g fitr albu. 
men vitello: calidi? erit vitello. Sca ró bec eſt:vitellũ eft 
nutrimẽtũ pulli: abumẽ 9o eft matería pulli: f5 nutrimẽtũ 
frigidi? eft coꝛpoꝛe qð nutrit: q: nõdũ induit fom caloꝛis 
& fitr nutrimẽiũ c(t frigidiꝰ materia coꝛpis:ſ̊ matcria eft a! 
bum: cü nutrimẽtũ fit vitellü:erítfrigidi?albumic qð eft 
materia pulli.Ad oppofitü eft aucto.3Raf. oicctis ꝙ vitellũ 
téperatii eft ad caliditatẽ declinans:albumẽ vo ad frigidita 
tc. Ad hocdicẽdũ cp albumen frigidiꝰ eft vitello.ad rone of 
cẽdũ ꝙ oígeftto oupler eft. Quedã eft q ad nutrimeta oꝛdi⸗ 
na£:c bec eft ín fanguínc. Alia eft d ad gñ ationẽ oꝛdinat᷑: et 
beceftin — albumine à ett digeſtio d ad gñationẽ 
o:dína£.i virellovo eft digeſtio qͥ ad nutrimẽtũ o:dinat. £t 
ficoícere poffum? ꝙ albumé fm ꝙ ad gñationẽ o:dina£ ca» 
lidi? cft: qi oígeribili?: fm tñ ift3 vid nó o5 medicꝰ iudicare 
'alijd calidi mag :ſʒ fm digeſtionẽ q ad nutrimetü o:dinaf 
vitellũ calidi? eſt: ⁊ oc iſta oigeftióc debemꝰ lod 7 iudicare 
id fecüdii dicendũ ꝙ oe vitello eft log ouob? modis. Ino 
món fe: Thoc mõ vireliti calidiꝰ eft : q: plus calefacit.Alio 
mõ in cõꝑatiõe ad pulli que nutrit: ⁊ bocmó ponim? qp vi» 
tellũ frigidi? eft p albume:necinteiligas ꝙ oicat frigidũ ꝓ 
prerfrigiditate: (5 q:€ diſſiłe ⁊ diſtat a natura: nec adbuc e 
oueríus ad natura pulli: cá fit nutrimẽtũ eiuſdẽ. ¶ Zerno 
qnit d oua fint melioꝛis ſapoꝛis: aa ouavecizan alia. c fi illa 
dicãtur eẽ mali fapozis Qre boc eft. Zid boc dicẽdũ ꝙ in ouo 
venn folii eft albumẽ cvitellü qð venit ex femina:⁊ nó9tus 
ſemẽtiua mans: calíditas o  9tus maríe oigerit matería 
ouoꝝ:iõ oua q babet vᷣtutẽ feu admistione vᷣtutis femétiue 
materiam digerentis boni ſaporis oicunt. ua venti $m. 
5m oicun£ mipida: qꝛ caret vᷣtute femétíua marie oígere 
te.4[ Quarto rif qð pU nutrit an caro:an ouũ: ⁊ víde£ qp 
euá.illa dicũtur magie nutrirc ín qb? eftvterqs modus nu» 
triédi (naturalís ⁊ accidétalis:f5 v1 ouis vterq; mod?cocur 
rit £m ví3ac.q: cito cóuertütur cmultü moꝛant ín mẽbꝛis 
éoud magis nutrit $ caro. 8d oppofitü cft qð dicit Raß. 
qp caro iter oia nutrietía mazie nutrit, c b pbat.illó magis 
putriter cui?antrimeto maio: copia ſanguts sria£:f caro € 
bmóíi reſpectu ouoꝛũ: g caro magis nutrit mio: pt; p3Raf. 
dicit em qp vetetes multa ⁊ fepecarníb? opt5 polebotomari 
4 boc nó eft nífi q: magna copía fanguinis gñat.Ad boc oi 
cẽdũ ꝙ carnes magis nutriũt $ oua.Zld rõnẽ dicẽdũ ꝙ ali» 
dd dicit magis nutrire naturali ⁊ accidẽtaliter duobꝰmõis 
*$:io mõ ꝓppter facilẽ fui ouerſionẽ ⁊ pptermagná moꝛã ĩ 
m̃ẽbꝛis.vñ lac ⁊ ius pulli naturałr otcuntur nutrire:qꝛ cito 
ouerr&t. Alo mõ dicit᷑ at qd magis nutrire naturalr c acci 
détatr:q: vicimſũmũ € cũ fanguine cii beat poteſtatiuã fiti 
tudíne cá co: ⁊ boc mó caro dicit magis nutrire acadétatr 
qᷓ oua.pumo tñ mó oua oícütur magts nutrire naturatrzqz 
multũ (unt 2ucrtibilta:fs tale no 9: multũ nutrire naturae 
fziiud qð viciniffimü cá ſanguine 7 b5 poteftatiud virtute 
cũ mẽbꝛis ficut caro. ¶ Quinto q̃rit Qd magis puocet coí 
tũ:an caro:an oua:⁊ videt᷑ cp caro.illót vía natrimétí mag? 
ꝓuocat coitũ ez an?fuba maío: młtiplicatio fzmínis sitat: 
fs multiplicatio fpmatis fit ec mulríplicatióe ſanguĩs:qᷓ illð 
qð magts multiplicat ſanguinẽ magis multiplicat fpma ⁊ 
coitũ | puocat:fs aro magis multiplicat fanguíné d oui: 4 
magis — d oui. Ad oppoſitũ eft auct. SRaf. qp 
oua multi ꝓuocãt coitũ. Hic dicẽdũ qoua p? puocár cof 
tũ ꝙᷓ cames. 2ld róné oicédü qp ad coitũ jttuo: regrütur fic 
dictũ cft fupi?m.íi.lctóne pcedeti pxĩa:⁊ iõ b omitto:fsvni 
illoꝛũ q̃ttuoꝛ accipio.ſ.caliditatẽ ſtimulãtẽᷣtutẽ cvétofitaté 


virgi eleuantẽ:⁊ hoc mõ oua coitũ puocát, vfi uíe ín vía 
giitionis ſpmatis carnes plus puocét coítü dp oua:tn füp:a 
carné addat ona caliditate (tumulàté vtutẽ z cávctofitate 
vétofa cm fimt: cuíue figni eft qp ruccuofa fuat, 
€ £irca ſecũaũ pcedi£ b mó: qri£ vtrũ 2ualefcétía febꝛe 
copetat vítelli: « vide£ q»fic: quia in cóualefceti ficut dicit 
t. fanguís eft paucus 7 bon?: refoluD'erm eft i fcbie « co 
fumpo Alle g cb? cõpetit à oe facili digerik c couerti£: fed 
talia füntoua: d coualefcétib? cópetüt. loc etiã cófirma£ 
Bat in mto fupza regime acutoũ.didt qP cõualeſcẽti a 
fcb:e crbibedi funt teftículí galloꝛũ⁊ vitella ouox f ótrariü 
facit vulgus. d hoc dicẽdũ ꝙ vitclla ouoꝛũ cõpetũt couas 
lefcén ab egritudine, iDicim? tñ qp in cõualeſcẽti ouo funt, 


paucá hñt caliditate refpectu ouoꝛũ. ¶ Zertio dnt 4d p 
cópetat pblebotomar:ar caro pulloz an oua:cvidc£ ꝙ car 


Ac generalr ofuidit tripłr.Aut ctii dulce 
vicnitꝰmamillis exiẽs:aut acidũ iam diu 
mulſuʒ:aut hoꝝ eſt mediũ. Dulce eft cali 
añ q̃ñũ medio pꝛimi gradus ci títío ſcði 
ee 5 mõſtrat ſaporitas fua ⁊ fanguis ſapo 
ri vicinitas:⁊ facilis i e murabilíras.vi) c mtn? hu⸗ 
midũ d piſces:⁊ a pblegmare longe remoti. ídeogs 
laudabilc € fuii nutrünetii:  carnt ceteriſq; mẽbꝛis 
facilc aſſmilãdũ:ex tribꝰtñ ſubſtãtijs cõpoſitũ ĩ vír^ 
tute ⁊ actione diuerſis. Cina ſubtiliatiuã müdificart 
ua.Altera groſſa ⁊ oppilatiua. £ ertía mollificatiua 
⁊ extenuatiua:ſʒ ſerũ:qꝛ cft aquofum acutũ ⁊ ſubti⸗ 
liatiuũ.Caſeata ſubſtãtia frigida groſſa ẽ ⁊ oppila⸗ 
tiua.butyꝛata:mollitiua « vnctuoſa. vii cii ſubſtãtia 
fua aquofa ⁊ acuta incidit groſſos humoꝛes: ⁊ ſubti 
liat:lauat viſcera: moꝛdet inteſtina ⁊ mouet adbibi? 
tavelociter expellẽda.iõq; vẽtris ſolutiuũ.⁊ aquoft 
tas lactis c laudabilis i bis q̃ ſuauiter vis mũdifica 
ri(icuti nobiles: marime fi ín cozpe interioꝛevel at 
te exterioꝛi humoꝛes fint putridi c coꝛruptivel acuti 
melãcholici de íncéfioc cbolere ru. vt ſanguinis. 31€ 
valet putrído pblegmati ficut puftulís cuté excoꝛiã 
tib? ibiuerfitas actiõis fue aquoſitatis ex diuerſita 
tib?eft aĩaliũ vñ exit.Si ct ex calídís ficat ec camclo 
ín puftulís cutis 7 oppilatíonib? cpatis ⁊ ſplenis:⁊ 
bitosib? groſſis t meferaica ſubtiliãdis « poste vcra 


¶ Pelaacín gencrali/£ap.Ivij. ¶ Zero. 






dictarum vniuerſalium. 


rũt eparís pfeatet ppevalebit.viilac camclinüppe 
AIpicoꝝẽ iuuatiuũ.ſi bedropifis cx oppilatioibꝰ 
fir cpatis ⁊ ſplenis:cũ mlta fir aquoſitas ⁊ acuta:qð 
cc animalib? tẽperatioꝛibꝰ ſicuti capꝛinũ alíquatula 
ci frigidioꝛibꝰvalet melãcholicis oc cholere ru.incẽ 
fióc:c ſanguĩs.vñ ſerũ oc lacte capꝛino eſt iuuatiuũ 
ſcabiei:moꝛphee:impetiginis:lẽtiginis:cataractaꝝ t 
oculís:fi ftn ꝙ ops datũ ruerit. Si $ clyſtere fiat:in⸗ 
teſtina lauac z müdificat oc putredine peſſima:⁊ vul 
ncra ínteftínoz oc ſanie müdificar. vii Bał. ſi vulne⸗ 
ra corupta peſſima fint ſanioſa:cũ fcro laua.bibédo 
fi fuerint fuperioza ficut in pectoꝛe: aum dyftert fi 
(nr ín inteſtinis inferioꝛa. Cuiuſcunq; ergo lactis 
maioꝛ — —— — minoꝛis nocumẽ 
tí etiã ſi ſepe accipiat᷑:q; a groſſo ſanguie gñando rc 
iouct. Inde Gal. cid lac ſubtile ẽ z aquofum 
ficut aſninũ:⁊ caballinũ:ſanguinẽ gñat nó groſſum 
Qð vᷣo pPabüdat ad caſeũ:nᷣcut vaccinũ⁊ pecoꝛinũ 
ſanguinẽ facit groſſum:tñ naturalr pꝰ vaccinũ. Qð 
di ĩ ſuis tribꝰſubſtãtijs € tẽperatũ:ſicut eft femini 
nũ büanü c capzíni:pfecti gnat nutrimentũ:⁊ tẽpe 
ratũ.vñ antiqͥ clegerüt ſerũ capꝛinũ. 3n artificijs tñ 
diuerſant᷑ fera. ilio em̃ cii oxiʒaccara: alið cũ medul 
lis ſe.coci hoꝛtulani:aliud cũ aq̃ calida:alið fup cali 
dos cineres:alið cii oxifenitia.Cũ oxiʒaccara:ĩ ſubti 
litate augm̃tat᷑: ⁊ mũdificatõc.Adiuuat $ ad apcric 
dũ oppilatões ſplenis ⁊ epatis:⁊ mũdificatõe cutis 
a fcabiez puſtulis ocicéfioc ſanguĩs.iuuat ad ocloꝝ 
cataractas.Qð oe medullis ſemi.croci hoꝛtulani:co 
loꝛẽ fibi acárit ⁊ acumẽ: adiuuat g̊ in putrido pple⸗ 
gmate mũdiñcãdo.valʒ cria fcb.pblegma.c diutur⸗ 
nía: müdificar etiã excioꝛa a puſtulis ſalſi pplegma. 
QOð di aq̃ fit calida:frigiditatẽ ⁊ hũiditatẽ mutuat 
ab ca.vii caloꝛẽ « íncetioné ſtomachi extinguit:ſitim 
de acumine cbolere ru.tollir.Ssür facit q9 cii oxifeni 
tía para;pP? ti boc incidit z mundificat: z vẽtrẽ fol 
uít:ftomacbü c inrcftina lauat ec q̃litatibꝰ fumpris 
di oxifenitia.Qð fup calídos cíneres apparat:cí qð 
cũ ad calída fit vícina£: p? tfi deſiccat:neq; firm au 
fert. Butyꝛoſa fubftantia naturalr calida z humida 
viſcoſa z enctuofa cõplexiõi hũane ẽ vicina dfi ec? 
olei i caloꝛe nói ſiccitate:qꝛ olei ſiccũ eft maxime ve 
tus. Butyꝛũ 9o bhumidũ maxime recẽs.vñ (i ſepe có 
ederis ſtomachũ bhumectat:vẽtrẽ ſoluit:⁊ (o aſſimila 
uerũt antiqͥ cũ oleo mixto piguedínt dicẽtes:q; fi qͥs 
acceꝑit valet ſcreatui oe pectoꝛe z pulmoni.maxime 
ſi apoſtemata ibi fuerint vel in coſtarũ pellículis: qz 
pꝓpꝛie maturat:⁊ hũoꝛes oíffoluit: f5 tii folii acceptũ 
maturat ⁊ parũ ſcreare facit:ſicut cũ mellez ʒuccaro 
minus maturat:⁊ pꝰſceatũ adiuuat. Subſtãtiaxᷣo 
cafeata frigida ẽ⁊ groſſa:ad digerẽdũ dura:tarde oe 
fcédít a ſtomacho:magis attines ſtipticitati qp folu 
tioní. Bñ atit digeſtã granis ẽ in ftomacbo: z oura 
Lcpatc:c io illaudabilis:ꝓpꝛie ĩ gñanda oppilatioe 
€patis c ſplenis:⁊ reni vitijs:marie tt loca ítta inue 
nerit oppilatiõi pparara:ficut fivie eiꝰſtricte natura 
lirer fuerint: marie fi accipiat cii melle: qz mel ſibi 
ſapoꝛitatẽ pftar. ídeoqs mebza (ibi fumüt plus qp oi 
gerere pc ſic caloꝛẽ ĩ renibꝰvltra tẽperamentũ n3 


Fo.lxxxij. 
turalr vel accidẽtalr augmẽtat:⁊ lapide gñat. Ialã 
crgo eft intelligi lac in quoda laudabile eſſe:in quo^ 
dà vo illaudabile. Laudabile duobꝰmõis.Si xðᷣo of 
gerat ĩ ftomacbo 4 cpate ; inteftina lauar aquofirate 
lua ⁊ mádificar. Butyꝛoſitate venenoſis repugnat: 
iméb;a humectat:aſꝑitatẽ ocłoꝝ inde lot3 emollit:a⸗ 
poftemara ibi oíffoluít craffitare fua: eulpera pedo? 
rie inuat:⁊ pulmonis:gutturis:renũ d; ⁊ ĩteſtinoꝝ⁊ 
veſice:moꝛſurã acutoꝝ moꝛboꝝ i ĩteſtinis mitigat:q̃ 
i cineribꝰ iuiſcãt: hoꝝ pbibet moꝛſuʒ.vñ cá ſtipticis 
datũ renafmon fier medicamẽ ꝑfectũ ⁊ diarrie.maxi 
me aſſatũ di lapide vr ꝑdat aquoſitatẽ ſuã: ⁊ adbuc 
plꝰpdeſt (i caletactũ € ai ferro indaico:⁊ fi lactitãtũ 
d£ apponat᷑ aq:deinde fiar vſtura ferri calidi: vt aq 
exinanita folus lacremanear, Scda laus lactis crir 
cfi matcría nutrimẽti ambulabilís aĩalis fir pfecra t 
nutrimẽto ſui:⁊ vicina muraríoni fangnis:2 velox in 
affimilatióc camis ⁊ ceteroꝝ mẽbꝛoꝝ accepta fm qe 
opozteat.i.ftomacbo müdificato:coplerióc repcrata 
tpc naturali ficut vere naturali. ü eri ecr naturale 
cit in jrtuo: dliratib? émedioarc.Dal oífferéria fa^ 
at ínter eer naturale 7 nó naturale i libꝛo fuo oc cõ⸗ 
plexiõe. Oꝛ fi ds accipíat ftóacbo nó müdificato fiue 
co:penó müdificato:vl'rpe nó moderato:círo mutat 
i fumoſitatẽ:cholerãq; nigra gñat ĩ calída ↄplexiõc: 
vel in frigida acetoũtatẽ ac putredinẽ.oc aũt ſepe 
vcl raro ↄtingit. Si em̃ oplexione ſtõachi totã mura 
iã iuencrit: ⁊ extra naturã:ſepe mutał᷑:q; fi accrtalr 
poter cibum vel quãlibet occafionem fit raro. 3nde 
j5at. lac etſi ín ſubſtãtia ür laudabile cà lenitatis.i. 
ſubcilitatis:⁊ digeſtibilitatis fae: aliqñ vel fp ex mu 
tatis jlítarib?ftomacbi coagulat:c murat ín fumoñ 
raté  cooleríca gña:aut aliq vel fp in acetoſitatẽ z 
pplegmatis purredíne fm accidẽtiã hoc faciẽtia.Cã 
ein acetoſitatis fp € minim? calo; ⁊ maria hũiditas: 
fumofirarís Po minima hũiditas ⁊ marimus caloꝛ: 
vt lac mutet᷑ ĩ hec duo ↄtraria. 3am dictũ ẽ de cõple 
xione ſua.ſ.aquoſa:butyꝛoſa: fubrilí z cafeara groſſa 
Cũ fua (übitsria 3 butyzofa in fumoſitatẽ mutat ⁊ 

cboleríca:q: butyz natural e nutrimẽtũ calor 

aroffirics vᷣo caſei:ĩ acctofiraté mutaf 7 pinguedine 
vii nõ élac accipiẽdũ nifi cozp? fit tẽperatũ: 7 ftoma 
cbus exinanitꝰde cboleridisz pblegmaricis hũoꝛibꝰ 
Coꝛpꝰ dti bísfir mũdũ:⁊ lac bri digeſtũ:multũ oat 
nutrimẽtũ:laudabilẽ ſãguinẽ gñat:carnẽ augmérat 
totũ coꝛpꝰ laudabílr humectat:exterioꝛa tenerat:⁊ 
facit pulchꝛa. Inde rufus.lac bibétes ieiunos c£ opʒ 
⁊ bibat᷑ calidũ cũ exeat vbera: neq; aliqͥd comedat᷑ 
quouſq; digerat:⁊ labo: ⁊ nimiꝰ mor? caucat Sí ct 
ci nimio motu ftomacbí inuenerit ocfecrione: cijcit 
lac añqᷓ oíera£.fi vᷣo foꝛtitudinẽ:mutat᷑ i coꝛruptio 
nẽ:nõ tri qcſcẽdũ a deambulatiõc:ſ ocabulet ſuaui⸗ 
tcr quoaduſq; in ſtomachi fundamẽtũ deſcẽdiſſe fen 
rit. Digeſto aũt illo:ſcõo accipiat :2 tertio inde:ſic 
iti faciẽti ſolutionẽ pftar vẽtris di aquoſitate ſua:vᷣ 
tute autẽ aquoſa oefidente: incipit caſeata laboꝛare 
ſtringẽs ſolutionẽ: ⁊ coꝛpus nutries: augens quoq; 
cre q: ſanguinẽ amiciciſſimũ nature generat. 

¶ RPoſtqᷓ egt oc gñe nutrimẽtoꝝ ſuꝑuitatũ PER 


i 


Liber 


ocouis:agit de gñe nutrimẽti fupfluitatie ãbulãtiũ.ſ.de la 


ctc. Diuidit aũt bec pe ĩ duas ꝑtes. Sn q̃rũ ma acit dena 
tura lactis. In ſeda. bac: i££ale? ep mb/fübftà.zc.agitoe ^, ^; prit. vn capᷣnũ inteccides ( 
Y" culofa cutis ocfcdatio;c € alba 7 nígra:cataracta9 ocfoz cu 


caíco d ẽ ſuba a lacte extracta, Pꝛĩa aüt ꝑs diuidit ĩ duas.ĩ 
Qr pzta agit oc lacte, In ſcða.i.i pac: a er groſſicie 
agità coagulo qð bs lact[ natura. p:ia ps oiuidit i duas 
in q̃rũ pꝛĩa agitoe natura ⁊ vᷣtute lactis ⁊ actiõe lactis. In 
fcóa.t. pac: Aliter adbuclac q̃ttuoꝛ diuerſat᷑.agit oc diũer 
fitate lactis rõne ſuarũ ꝑticulariũ oifferénarü « cõditionũ. 
Pꝛia aũt ps — duas. ã dri pꝛĩa agit oc natura lactiz 
de oíuerfitate fua c fuaz triũ ſubaꝝ. 3n ſcða. ſ.in bac: Ele⸗ 
«tà ó lac q̃ttuoꝛ b5 ⁊c.agit oc lactis electiõe:⁊ grialacris Pm 
ípas adiuicẽ »parat.p:la aüt ps fpectat ad prize lctõnẽ. Eſt 
1t itétio pub ptis agere oc natura ⁊ oe otuerfitare lactic 
trí fubaz ci?. In fcóa aſſigt actiões 1 qo?laus ⁊vituperiũ 
c? »fiftit. Pꝛĩa aüt ps diuidit᷑ ĩ duas.ĩ qrü pꝛĩa agir oc pdt 
cta lact natura 7 oe diuerſitate ſubaꝝ eꝰ. 3n fcóa inducit 
$b3t. t rufü circa lactis actiócst modii exhibẽdi. Pꝛia aüt 
ꝑs diuidit᷑ ĩ duas.ĩ jrü pia oíftinguit lacp nou vc? me 
diũ:⁊ agit oc natura noui:q: oc veteri ⁊ medíoi ſequẽtibꝰ 
aget. 3n ſcða oiftinguitlac t tres fubas: ⁊ oc fingulis natu 
rie agit. Scða aüt ps d E oc auctoꝛitate Dat 7 ruft oinidit 
10u33.3In q̃rũ pzta inducit Bat.loauẽtẽ circa lactis actócs 
n fcóa ĩducit rufü p circa ei? —— — 
óc pfiti ptes qᷣnq;. 3n q̃rũ pla affigaar diſtictionẽl 
p nota vet mediũ. 3n ſcða.ſã pac. s£cmb? tm »ponit fub 
ttárjec.agit oc diſtictõe cí?p tres fubas.f.(crofà butyꝛoſã 
€ cafeats: coe natura finguloz ꝓſequit᷑. In tertia. (in bac: 
egal & eft intelligi lac ĩ dà laudabile cecc.affignar »dítío 
fies ⁊ actiões lactis ĩ qͥbꝰ cófiftit laus ⁊ vituperiũ. 3n q̃rta 
fin hac: Inde Bal.lac etfi ín ſuba fir laudabile cc. inducit 
Sat.circa lactis actióes, In qͥnta.ſ.ĩ hac: Inde rufus. Zac 
bibẽtes cC idudtrufii circa lactꝭ actiões. Sart:ũ aũt ſubdi 


uiſtões ĩ expõne patebüt ¶ Mirca pᷣmã ptt oue ſunt ꝑpticu —— 


lc. In q̃rũ pzia diſtinguit Lac: c dicit ep lac tríptr diuerſat.nã 
quoddá eit nouíter emulſum: quoddàá otu:quoddá medii. 
In (coa. Ci hac:DMulce mín? calidũ ⁊c. pfequés oe lacteno 
uo oc ipo dicit ꝙ € tẽperatũ ínter mediti pmí gradus c ini 
tii (coi: c b pts p dulcedinẽ ſapoꝛis:⁊ mio:is € bumiditatis 
dp pifces: c iõ mnꝰin pplegma 2uerti£ multi nutrir ppter 
citá 2uerftoné ad fanguine ⁊ ad méb;a ⁊ cítà aſſimilationẽ. 
Eſt aũt lac minꝰcalidũ fanguine ꝗð efti ſcðo gradu calidius 
piſcibꝰ g oĩno ſũt phlegmatici. Circa fcóam ptẽ due fi ue 
tes.i d pia diſtinguit treo fubas lact] fiue ĩ lacte. In ff 

f.ibac; Uñ cũ füba aquofa téocfingularü pfcqui£ natura 
Scðda aũt pe diuidit᷑ in tres.ĩ q̃rũ — natura lactis 
róne ſube ſeroſe. In fcóa. Ci hac: Butyꝛoſa ſuba vłr calida 
4&,rone ſube butyzofc. jn tertia.ſ.ĩ Dac: Suba vᷣo caſeata 
frígida € ⁊crõne caſeate fübe, Diuidit᷑ g lac in tres ſubas. 


an eft ſubtiliatiua ⁊ müdificatiua:c bec € ferofa aquea. 1?" 


eſt groſſa oppilatiua terrea:  bece cafeata.Z ertía cft 
mollitiua acre: c bcc € buryzofa. fubíacet aüt acuta ignea 
q̃ latet fenfus: ⁊ foꝛte ín ferofa adberet d b5 ouplices ptes 
adías t ſubtũes acutas. Cõſquẽter pfeques oc his ſubſtã⸗ 
tie agit de natura laci rõe ſeroſe fube.iDec aũt pe diuidit᷑ 
ĩ duas.in q̃rũ pꝛia agit de actiõibꝰlactis quãtũ ad ſeroſam 
ſubam. In.ſcða.ſ.ibac: Diuerſitas actiõis fuc aquoſitatis 
⁊c̃ diuerũtatẽ lactꝭ rónc huiꝰaſſignat.Dicit igit᷑ qp lacróne 
ſeri aquoſum ẽ:⁊ acumẽ hʒ quoddã ñc babef a Bat.ĩ q̃rto 
oc fimplici medicina:erũ e ad(us frigiaũ ⁊ bũicũ:ẽ m fubti 
liatiuũ pilló qð ps admixtũ:⁊ becéfuba ſubtilis acuta.ficut 
lixiuiũ e calídti ez admirtióe cinerũvel aliaꝝ ptiüigneag ab 
fterfiud ⁊ acuti: c fil fera ex admíztióe coaguli. Seri aüt 
mouetvẽtrẽ ⁊ larat:putridos hũoꝛes íntra 7 extra czpellítz 
t infcctioeg cutis remouet:⁊ oppilatiócs méb:oz aufert. 7 
bocfaatp vᷣtutẽ müdificaríua: abfterfiu:penetranuázapf 
tiuá ⁊ ĩcinuã. Cõſequẽter affignat feri otuerfitatc. becaut 


ps diuidit᷑ iouas, in dri pia affignat ei? ouserfitaté a pre zd 
crü 


nature alaliũ. 3n fcóa.f.i bac: In artificije th diuerſat 
⁊c̃.a ptc artífiaoz Dicit 6 pꝛimo ꝙ ferü diuerſificat penes 
naturas aĩaliũ.nã fer qð € ex aialib?calidís ficut er camelo 
€acutii ⁊ aꝑitiuũ oppilationũ remotiuũ:⁊valet infectiõibꝰ 


-— 
* 


cutis c bydrogifi p fe exbibitũ:vx cũ alijs ↄtectidibꝰ Serũ 


3 aũt oc aialib? tépat] ẽ aliquátuld tẽꝑatũ:cholerã vtrãq; rc 


it. vñ capnü infecrióes cut] remouctfié moꝛpheã d € ma 


rat fi tepidũ bíba£: vel fi oct ĩ eo lauent᷑:bʒ eĩᷣtutẽ apitiuá 
p quávias apít ſpũsviſibilis:⁊ müdificat bilo:ce c abicĩait 
intcítina clytterisatü lauat. Scðo inducitał.dicẽtẽ ocvtu. 
te feri q biditũ vulnera mẽbꝛoꝝ fupioz mtidat: c curat dy 
fterisatü inferíoz: « ꝙ lac adfum fant? eft ⁊ fubti1o;c gnat 
fanguiné:magís caſeatũ grotlio:£. Tertio induat ipm cópa 
ráte lactis glia c dicẽtẽ qp lac ſubtile ⁊ aquofus ficut aſininũ 
4 caballinü nó giat groſſum ſanguinẽ:ſed pecoꝛinũ ⁊ vaccis 
nü:ci magis ad caſeũ accedãt:groſſũ giant; ſs vacanti pD 
fed téperatü ín trib? fub(táttjo:ficut femininũ 7 capnt Fepe 
ratü eit:ció medid eligüt capnũ.Cõſeq̃nter agit oc oluerft 
tatc feri róc artíficij; ⁊ pilo bác diſtictionẽ appat? aflignat, 
quoddá oa£ cũ orísaccara: q € fecta er vino maloz gra. € 
succara.quoddá cũ medulla croci boztéfis:croOaüt qdi cft 
bo:téfis qdá oꝛiẽtalis ⁊ hytimur.pᷣmũ vẽtrẽ lapatzalio cii aq 
calída:alió fup calidos cínercs:alió ci tamarĩdis.Scðo cu 
iufqs boz naturã affignat otccs:q Oatü cũ orisaccara apitc 
imn üdificar icéfioné (anguis ⁊cholerã rebmit ſubtilitate fua 
x opleríóc:c curat octo cataractas. vn i pafta cocti ocłis 
inftiliatü ferü pos curat ⁊ ycterícià octo. oatü cü mcdulla 
croci bo:tenfis purgat groffos hũoꝛes.datũ cũ aq calida ar 
doꝛẽ ſtomachi 4 fitím aufert. oatü cii tamarind;s idc facit fs 
tii fortiꝰ opat. s£ofegnter affignar naturà lactis rónc fubc 
buty:iofc:oíces q € calída c humida cũ fit aerea c affimilat 
olec: ſʒ ole € fica?co c maxie vetꝰ:butyꝛũvẽtrẽ ⁊ ftomacpü 
humectat ⁊ ſupnatãdo fua enctuofitate ſtomachũ grauatz 
⁊ nauſeã puocatzfs valet 2 cám mẽbꝛoꝝ ſpũaliũ ⁊ 2 apoſte 
mata c ſaniẽ:⁊ ínt? datũ exteriꝰ ĩunctũ p fc vr oyalrea:ís 
caucat i febze acuta nífi ĩ declinatiõe:ꝑ fe acceptũ pPmatu 
rat:cũ succara pſaniẽ purgat ppter 5uccare oulcedíne mũ 
díficatiua.fLofequéter agit oc natura lactꝭ rone cafcate fub 
ftátie:oícés P pec ſuba oura €: malas oppilatíócs gñat mẽ 
bꝛoꝝ inferioꝝ marie cà melle comefta ppter attractione me 
bꝛoꝝ róne mellis:ipᷣam i magua quátitate attrahẽtiũ: griat 
lapiaẽ fo:ti »curréte caloꝛe.ſciẽdũ aüt ꝙ cafc? piguioꝛ eft et 
tẽperatioꝛ ꝓpter butp:ũ. ¶ £irca terti pte affignatlactis 
actíóes t jb? laus vcl ví íi ci?»fifht.llpecaütps diui⸗ 
dit iouas. 3n drà p:ia affiguat oᷣmũ modũ actíóis:t d pꝛia 
laus ci?»fiftit:z 5 mod?pUfpectat adviã medicine, In lcða 
f.ibac coa laus lactis crít.affignat fecfid modü q pori? 
fpectat ad ví3 abi. Dic igit qp lac quátü ad fuas actócs pdt 
ctas qðdã e laudabile ⁊ qðdã nó. ouptrait laudabile.pᷣmꝰ 
mod? audis € ꝙ mltas facit opatócs £5 diuerſos appa q 
puc ifa iSciédá aũt ꝙ ad reitrigédü vẽtrẽ apponit ad cũ 
id ferrũ ẽ extinctũ vreDaduftione pbibeat.Sciẽdũ ꝙ 

lac ſua ſeroñtate müdificat;butv:ofitate lenit ⁊ remollit:ca⸗ 
fata te otoꝛtat reſtrĩgit.Cõſeq̃ntuſcðʒ modũ lactꝭ affignat 
dicẽs ꝙ lact? ſcða laus € qñ 2dítóib?lact c alioꝝ pticulariũ 
obfuaríis accipit: ztücbh degerit ⁊ bonü oat nutrimentũ ⁊ 
cíto cóuertit t (anguine c in mẽbꝛa:ſi atit ecótrarío fitzvt cũ 
tuenit ſtõachũ — ad malas cóuertit diirates. ir 
ca q̃rtã ue índucit Sat. loquẽtẽ oc actiõibꝰlactis:dicẽtẽ qp 
— imalos hũoꝛes ſtomacho inaturatr fe hñte:vt fi fit 
igidꝰ⁊ büid?ad acetofos:ficauidus ⁊ fic? 3d fumoſitates 
tec b oduditq accipi nífi ftomacbo c co:pe a malis 
büo:ib?müdari ircã jntá ptc oetermínat modi acci 
piẽdi laci potum rufüá, « mod? DC: vt acdpiat recẽs c tii 
gaf poftea motꝰmoderatꝰ.nã quíce remouct digeſtionẽ:⁊ 
mot? fo:ti lubzicat ⁊ facit ne i ſtoacho ĩmoꝛãdo oigerat :acd 
pía£ aüt fic ſepe:nã tũcvẽtrẽ laxat p fud hũiditatẽ:⁊ poftca. 
ftrigit p natura cafeatá treftré: c6 file i myzobaláís fic aũt 
boni oat nutrit « nó nocs. ¶ SCírca pté iftá ono oubira£ 
pmi ẽ de neceffitate lactis t aĩali ſcðʒ € de mõ fue griatióís. 
¶ Xirca pmi pcedit D mó:drif q̃ neceſſitate lac gñet᷑ tata 
líb?c qb?aialib?oebeaf lac  qb?ouatío: c neceffiras oñdit᷑ 
B mó:resatate nó pfit abſq; nutriméto feruan:eo qp calo: 
naturalíe hũiditatẽ ↄſumit ⁊ refoluít: t 16 ↄtinua ĩdigẽt re 
ftaurznóc, vh ab initio fpmatis vᷣtꝰ nutritiua neccffaría cft 
















Dietarum vniuerſalium. 


efe ad finem vite:i vtero fo eft qð fetiu rñdet vt nutrimẽ 
tü videl; fanguíó: 6 flr extra vterũ alid 05a natura ↄſtitui 
ppo:rionale fanguini qð fit nutrímetü fet? cf vterũ: (5 boc 
no pot eẽ nifi (upfluiras ex fanguine gnñata q ẽ lac:g fet? et 
vterü naturalt nutri£ cr lacte:c ficpot 2cludiviteri/necefft 
t2 lactis. Scda ró pec ẽ:dicit pb ſi.de aĩaibꝰ:ꝙ natura in 
oib?fuis opatíóib? gradatim ꝓcedit:⁊ nó folii i griarióe: fs 
ctià inutriméto: fs natura nutrit fetũ i vtero er fanguie me 
ftruo: c $o ẽ e£ vterü ĩmediate ex terrenafcétib? nó pᷣt nu 
triri:á neceffe € qp nutriat aliq q9 fit mediũ ínter trenaſcẽs 
t faguine:fs B nó Enifi laczá necefle € op fet?ckvterü ex lacte 
nutria£.&d oppofitü:oiat yfaac ſub auc, IDip.cp idẽ ẽ ouũ 
&jyvolatilib?:q9 € — lac ĩ ablabilibꝰ: ſz i ãbtabilibꝰ pma 
€ ad giiatione:lac vo ad nutriméti fs ĩ cxitu fet2ab ouotvo 
larilib?pull?nó nutrif ex ouo neccx alid að er co ghet:fs ex 
£renafceri:ó fitr ĩ aĩalibꝰĩ eritu fet2abvrero nó nurrict fer? 
€t lacte ct vterü:f por? ex trenaſcẽtibꝰ.ad D dicẽdũ ꝙ ne» 
ecfic € ꝙ fit lacer d nutriat᷑ fePer vterü. vfi fic i vtero ex fan 
guic nutrik: ſitr c£ vterũ nutrit ex alid grato cr fanguie c b 
ẽ lac.Ad ront dicẽdũ ꝙ nó € fie oc volatilib? c ãbulabilibꝰ. 
volanlía ei mai? ↄplementũ recipiũt ab ouo d? áblabilia in 
exitu ab vtero:cuiꝰſignũ € ꝙ ábulabilía nó ftatím vadür:ió 
Sbulabile 05 pre nutrimétü a natura »ftituci Scðoqrit᷑ 
Gre atalib?ábtabilb?oebe£ laczvolatitíb?vo B. cvf qrvrrifqg 
Debeaf lac. natura nó folii pducit ↄſtõnẽ fet?: f$ etiã nutri 
métü:f; i volatilib? pducitnatura tetũ:qꝛ pullü:ó fir o5 p 
duccrenutrimétü fet?:4 itavt videf lacbs e£ i eolanhb?tic 
ín ambulabilib?. Ad boc dicẽdũ q lac ocbe£ ambulabílib? 
volatilibus vero ouatio debet᷑.⁊ q̃ras neceſſſtatẽ im pzja q 
ftióe capti oc ouis vbib plenarie diſcutſimnꝰ Tertio qrit 
etrü i maribꝰ fit lac: cvíde£ ꝙ fic: nullũ ínftTm ecit natura 
ocioſe:̊ mamíllas ppter lac 2pofuit:f5 in marib? funr ma 
mílle:à Gmarib? élac. Ad D oicedii qp femine oebe£ lac:⁊ ca 
pun? €: matería fct? vcnit ex mfe:pnapiü Vo cfficíta a prc. 
vii fpma viri ponit loco efficiẽtis: fpma vo fe. loco mareric 
fofario Yo nó ẽ ĩ mare:f3 ĩ fe.q: 9c? roratiua nó opaf i mare 
fs ifc.ad vᷣtutẽ $0 forariuá fequi£ nutrimẽtũ:⁊ io nutrimẽ⸗ 
tũ ex fc. it nó ex mare.vñ otat Cõſtã.ꝙ ſic fe bs terra 
ad pláta:íta fc D5 mẽ aa fet: fic c i terra oat nutrimẽtũ plã 
tc Q: büidirate terreftré ficmF oar nutrimẽtũ fetui.vi ſic nu 
trinerü dnutrit puer lytero ẽ a mfe fágaie meftru?:fifr nu. 
trimétii jnutri£ puer er vterũẽ a mr̃e: 7 iõ laca mre c nóa 
viro véit.ad rõnẽ dicẽdũ q qͥaã oícüt ꝙ mamilicvno mó ſũt 
ꝓpter neceſſitatẽ vt laci cie gnct. aio mó — 
ne: ⁊ Bmó funt ín viris:pꝛĩo mõ i mulieribꝰ tfi dicimꝰ 
qiviro ci fe ſunt mamule ppter neceſſitatẽ. i viro em funt 
vtretincár quádá hũiditaiẽ q € materia püidiarís fpmadt 
cc. cui? ignũ e ꝙ mamílle inflatur puero cũ pꝛimo incipit 
coire c multa capit vñ Lfc. funt mamuille ad hvti ipis nutri 
métiü fet? cf vretũ ghct:i víris Vo ad recipiendũ büidirare 
fpermatícá.« fic pts qp ín viris ſunt ppter tatem. 
«T irc ſecũaũ pcedit D mo:qrit vtrü lacer ſanguine mé 
ftruo gfic£ vel ex alio: cvídet ꝙ er fanguie mẽſtruo:ex eadẽ 
materia grat nutrimẽtũ fet? c£ vrerü nutriti ex q twtero nu 
tri£:fs in vtero nutrit᷑ fetꝰex ſanguĩe mẽſtruo:gᷣ ex illo eodẽ 
gia nutrimentũ fe? nutriti ex⁊ hᷣeſt lac:g lac gñat er fan 
Guic méftruo.z Dpót »finnarí p oiuifione mẽſtrui pofit ſu 
per? ca, oc ouis.Scða ró becc: oupler € marena.e ei mare 
ría fet?:c b ci magnaappzorimatóc ſube pareti. aliae ma 
teria qẽ nutrimẽtũ fet?:c D fic diſtat a fetu ita diſtat a (uba 
parérü "ra materia eft ficut fpma veipumiditas tertia:g 
cũ nutrimetũ ſit remotũ ⁊ diſtãs a fetu ⁊ fuba parẽtũ: $05 
shari ecilla materia d ẽ ditra appꝛotĩationẽ illá: iſts aũt nu 
trimétü ẽ lac:g o5 gñari er ilio qð € citra app:oriationec ill 
ẽ fanguis méftru?:ólacer ſanguĩe meftruo 95 gñari. Ad op 
poñtũ:ĩ illis aĩalibꝰ nibil er fanguie méftruo gñat᷑ t b? nó 
€ fanguis méftru?:f5 ín fola femia bana € ſanguis méftru? 
alia cm aialía femie fi&eaccez bmói cóuertüt ipm i vngues 
t comua ⁊ bmóí:fit oiar pbs tí. oe aialib?: 6 cũ ĩ p̃is fit lac 
t nó fanguís méftru?:relindtur ꝙ lac nó gnat ex fáguie me 
—— hoc dicẽdũ q lac gnat ez ſaguie meftruo. Ad róne 
ũ ꝙ ſanguis méftru? oiuidi£, Bĩa ps 6 d ad matrice 


S'o.Itttííj. 


delegak: bec cedit ad ↄſtõnẽ q̃rũdã pti fetus, alia fo ps 
cedit imutrimentü fet?. tertia oclegatur ad mamillas € pcc 


tertie bigeftióis 05 ghari.matena cótéta ef venas t ſpõgio 

fitate mebꝛoꝝ gñat cx ope tertie digeſtiue: f$ lac ẽ pmót cũ 

— camis matslly chef ger opetertie digeſti⸗ 
- - - — ; — 


do.vñ ꝑtes sroflio:cs coagulado 

po lígdio:es ſegregãs cõuertit ĩ lac. | 
fit fuperfluitas nutrimeti mamillarü:q reingjtur cx refi 

duo fue hũiditatis:⁊ Deft jrere vtrü ex rcfiduitare illi? fan 


de ſpmate c lacrezq: fpma£ valde prima mebziszideo gna 
tur ez püiditate víana mébzis: lac aũt nó ficctmo ex fanguis 


¶ecio.xlo. 
¶ Ælectũ aũt lac q̃ttuoꝛ bs q̃litates.coloꝛẽ: odoꝛẽ: 
liquoꝛẽ:ſapoꝛẽ.Coloꝛẽ albíffimum darũ a citrinitate 
ruboꝛe ⁊ liuiditate remotũ.odoꝛẽ odoꝛiferũ: ab boꝛ⸗ 
ro: ⁊ grauitate alienũ.liquoꝛẽ inter ſubtilẽ ⁊ groſ⸗ 
fum mediũ.Si gutta fup vnguẽvel alið ſolidũ cozp? 
pijciat᷑: remanet ↄtinuã nó liqͥda ínfcri?lara ſuperiꝰ 
acuta.Sapoꝛẽ acceptabile ab amaritudine:ſalũtate 
acctofitare líbera, Oĩm aũt ẽ laudabili lac qðcũq; 
ſubtiliſſimũ ẽ femineũ Scðo nó rii adco t ſubtilitate 
vicinũ aſminũ.groſſiſſimũ ⁊ pꝰ nutritiuũvaccinũ:de 
bincðᷣo pecoꝛinũ:magl o caſeatũ pecoꝛinũ:indevac 
ciná:pl? aqticũ poꝛcinũ:poſt boc camelinũ:tertio ca 
ballinũ ⁊ añninũ tẽperatũ:⁊ t tribꝰſubſtãtijs medio 
ac femíninum. ſcðõo capꝛinũ.Cã:qꝛ om̃e lac naturã 
⁊ cõplexionẽ aĩalis cuiꝰẽ imitat S51 oe groſſo aiali 
groſũ erit: oc ſubtili ſubtilevñ lac vaccinũ groſſꝰ 
c nutribüi^é ⁊ vnctuoſius mẽbꝛoꝝ d ↄfoꝛtabilius⁊ 
frigidꝰ:camelinũ ſubtiliꝰ: ⁊ má vnctuoſum:⁊ pe? 
nutrit:magis calefacríui ⁊ diureticũ:qꝛ cameli natu 
ratr calidiffimí:calos ci? totã vnctuoſitatẽ trabit fan 
guis; ióq fine vnctuoſitate remanet. taces nbi 


^ 


Liber 


alio £d fanguis ſcðõo coctꝰ:⁊ idcirco ſapoꝛ huiꝰlactꝭ 
falfus € c acutꝰ.vñ inciſiuũ hũoꝝ: fübtiliat groſſitiẽ 
coꝑ:cuiꝰvaccinũ € ↄꝛiũ.Cũ eĩvacca no tr caloꝛis ba 
beat vtvnctuoſitatẽ fanguis trabat:fit eiꝰlacvnctuo 
fiffünü cc nutribiliſſimũ.Obijcit tri nobis de lacte 
poxirio. jre inquiũt no filr vel eríà vnctuoſitatꝭ p 
lac poꝛcinũ bʒ:cũ posa cezert atalib?abl'abílib?trigi 
dioꝛes finc. IR. 5t mín?calidi (int ceterís naturalr 
lacri iõ auferet coctiões:vnctuoſitatꝭ aüt coctio ci ⁊ 
digeſtio (mt cõpleta. Si d adeo € ſubtilis indent vt 
fateris:quare camelino ĩ acríóe diuretica c müdífica 
tioe fitía no ſunt.Dicimꝰ.ſubtilitas lactt poꝛcini pp 
frigiditate ab actiõe lðge cft cocõis camclini cc ni⸗ 
mictaze calort;z foztitudic coctõis. Dicũt íterü dre 
pecoꝛinũ caſeatiꝰẽ q̃ vaccinũ:vaccinũꝝᷣo groff?cvn 
ctuoſiꝰ. INT. q: cũ pecoꝛinũ fit calidiꝰ: caloze fuo oat 
nutrrimẽtũ mai. vri plurima vnctuoſitas fibi dimi⸗ 
nuit: ficcítas augmẽtat᷑.vaccinũ nó tãtã hʒ: pua tñ 
fibi ſufficit vnctuoſitas.vñ i lacte remanet tota « iſta 
vnctuoſitas cafeiraté exuꝑat: ⁊ magis nutrit; quía 
ſubſtãtia vnctuoſa nutribilioꝛ € caſcata: vtpote cali 
dio: ⁊ hũidioꝛ:caloꝛi c ſãaguĩs vicinioꝛ:⁊ ĩ mutationẽ 
fanguis facilioꝛ. Cõcoꝛdati funt aũt oẽs ãtiqͥ c rõne 
teitantnullarc meliꝰnutriri coꝛpꝰqᷓ q facile i ſãguieʒ 
mutat. Tñ oc pinguedine nobis obijciet.q̃re inqunt 
pinguedo nó bis cir? t (anguine murabilioz: z lacte 
nutribilioꝛ cà it encuotioz Dicimꝰ.pinguedo:etũ 
vnctuoñoꝛ ceteris fit nutriẽtibus: non camcn babet 
aquoſitatẽ ſubtiliãrẽ liquida c co:p? penetrãtẽ.vñ 
grauatz di cibis ĩnatat:⁊ cíto coagulat ⁊ idurar.lac 
nó filr:di aquofum — penetratiuii, 2 cftat illõ 
Q9 ĩ caſco ⁊ butyꝛovidet᷑:q̃ cũ ab aquofitate ſeparẽt 
aggrauãt ⁊ tarde digerũtur.Ei ꝗ lac bibit᷑ vt caro 
augmẽtct᷑:cũ crib?fuis ſubſtãtijs ebibaf. vaccinũ ca 
pᷣnũ fiue pecoꝛinũ.qð bibit ad refrígcratócs caloꝛis 
⁊ reftauratíoné caloꝛis epatís; aufcrat butyzofitas 
fua:c di caſeitate bibaf aquofitas: « folii accípíat 
vaccinü. ui aür mũdificarevult büozes: auferatur 
020 (lla: bibat fola aquofiras.Soi afit Jr ſůt:ac 
cipiat᷑ camclínii.fi calidi capꝛinũ.Lac ci ĩ ſubtilitate 
⁊ goſſitie diuidit. v. mõis Eſt erri ſubtiliſſimũ: ⁊ mi 
nus ſubtiliſſimo:eſt c groſſimũ: ⁊ minus groſſo: cft 
⁊ hoꝛum medium.Sudtilitas autem lactis duplici⸗ 
ter itnenditur.aut ĩ ſubſtantia:aut i actione In ſub⸗ 
ſtãtia ficut qð cõplexiõi affimilat hũane naturalr et 
pote femíne: ſcõo capnũ. Inde femininũ tẽꝑatiꝰ ẽ ⁊ 
nutribilibꝰ ceteris:⁊ moꝛtiferis ſuccurrens venenis 
doloꝛi qᷓ; dyafragmatis: vulneribꝰ pulmonis : reni 
⁊ veſice:marie ft exugat a mamillis z immulſum.me 
liꝰem̃ dp ſi mulſũ aerẽ tãgat:⁊ mutatio caloꝛẽ natura 
lẽ auferat.Subtilitas ĩ actiõe ẽ cũ butyꝛoſitas ⁊ ca^ 
ſeitas auferẽtur:⁊ aquofitas ⁊ acumẽ augeãt᷑: ficut 
camelinũ cffc videt᷑.vñ minꝰnutritiuũ:⁊ tn iuuatiſſi⸗ 
mũ hydropicis oe coꝛruptiõe epatl:de frigiditate c 
bũiditate. quidã medicoꝝ affcft qꝛ coꝛruptionẽ cpa 
tis c ſplenis oc caloꝛe adiuuat:qð ct ſubtilitate fua 
o: illð faceret aquoſitate.eſt aũt poſſibile fi ſalũtudi 
nc caret z acartiic. Lac groſſiſſimũ a tẽperamẽto ẽ re 
motũ longe:ſicut vaccinũ:qð minꝰceteris ẽ aquoſuʒ 


« magis butyꝛoſum: ſed tñ pecoꝛinũ ſicut dicimus: 
e eft caicatum. Monitrat aũt cc grauitate fuí 
odozís. 3nde Gal. lac pecoꝛinũ grau? eft in odoꝛe 
qᷓ vaccinũ:⁊ idco magis pblegmaticum. Idem.lac 
vaccinü minus eft aquofumz acutum: ideo magis 
nutrit:ſtomacho conuenit; membꝛa confostat ; cpar 
« ftomacpü reirígerat.é etiã bonũ ad alia. fDuty:ott 
tatc ablata ⁊ ad bíbedü vata moꝛſurã calídoz brioz 
mitigat: caloꝛẽ naturale cõſoꝛtat ⁊ tcpcrat; carne au 
gnẽtat ovarríá cboleríci aufert: tenaſmõ cbolericü 
vulnera ínteftinozvelicez mfict adiuuat.Eſt aũt fic 
oádic oprime:vr tãtũ aq̃ frigide appõatquãtũ laaq 
4 tàdíu coquat; oonecaq auferat; c quotiẽs feceris 
táto mel? bís acríonib? erit.Si alit aqua nio appc? 
fucrís: lapidẽ fiuc ferrũ indaicũ calefaarü totics cric 
apponendũ: oonec fua fibXsanaf aquofitas. aco 
boz € medii; q9 t tribus ſubſtãtijs fuis crit tepera? 
tum ficur caprinũ: z (o poft femininũ magis cft box 
tẽperatũ.Sig coquat ad mediũ:⁊ cii succaro fit cbi 
birü:vulncrib?valet pulmonis vefice renũ.Si aute 
butyzofiras abftraba£; ⁊ quãtũ laa tãtũdẽ ad frigt 
dc apponat᷑:⁊ cum lapide fcu ferro cxcoquat quo ad 
ad ↄumptionẽ ocucníat:valet cbolericis egeſtiõibꝰ 
« inteftinoz vulnerib?: plurimũ afit vna libꝛa oct.fs € 
caueãt accipe nei ftomacbo coagulet. Coagulatũ ct 
grauitaté gñat ftoimacbo: fumofiraté mittit capitit 
vii fuffocatto z aguftía — Cuig coadurabit.3.]. 
mcllis (iuc.3.4.f.c paz falis gẽme accipíat Zac min? 
fubtile inter fubrüc tẽperatũ: ſicut aſininũ c caballí 
ni q9 € medíü iter camelinũ⁊ capᷣnũ:ſ̊ tñ caballinũ 
za rp epi caballin ẽcalidiꝰ: « —— 
viciniꝰ: aſininũ tẽperatiꝰ: « capꝛino ꝓpinquiꝰ.vn ft 
oct aſininũ ad bibẽdũ calidũ:nõ adco coaglat ĩ ſtõa 
cho vt capnũ. Si aũt mel ⁊ parũ falis appoat nüdp 
coaglabit:iõq; capno⁊ feminino € fobrili? i ſubtilita 
te nõ tꝑamẽto € viciniꝰ:q; capꝛinũ laudabiliꝰ oat ntt 
trimẽtũ: c feminei tẽꝑpamẽto € vicinũ.vñ lac aſininũ 
folubile € vẽtris:⁊ molle neruoſis mẽbꝛis caloꝛe ⁊ſic 
citate induratꝭ.mitigat d anhelitũ:oꝛthomiã:tuſſim 
cuiꝰcã cataracta € acuta, Itẽ iuuat pector.renũ ⁊ ve 
fice vulnera. Caballinũ ppt᷑ vicinitate ad camelinũ 
ín (ubtilitatez acumĩe ẽ uuatiuũ tapoftematib?mfi 
cis aperiẽdis:⁊ mẽſtruis puocãdis: fic3 coz fint ca^ 
lo: ⁊ ficciras:qm ppꝛietaiẽ bs (fto ab oi lacre remota 
Zacmin?groffum inter groffiffüni ⁊ tẽperãtũ ficut 
pecoꝛinũ qo € ínter vaccinü ⁊ capꝛinũ.vñ nutribili? 
qᷓ cap:ínti:z fostíozís actionis t egeſtis ſtringẽdis:⁊ 
vulnerib?pulmóis:rená:vefice:z oíffinteric:fs tn mi 
nus natrit qᷓ vaccinũ:⁊ ſtrigitvẽtrẽ. Inde fal Zac 
vaccin fo:ti? ẽ om̃i lacte ín ſtringẽdo:maxĩe ablata 
butysofirate:z ercoquat di ferro v! lapide.Secũdũ 
cft buíc capꝛinũ.poꝛcinũ eft ſubtile z aquofum:q: ex 
frigiditate fua ẽ incoctũ.ĩo (i £m mediana accipiat 
cft piruiffimü fuii iuuamẽtũ:⁊ coꝛpoꝛis hũectatiuũ. 
ũ cítoe natura t diuerſitate lactis c fubaz eiꝰ:⁊ oc 
actóib?t oc mó exhibẽdi ips. In hac aũt pte agit oc electóc 
lactis laudabilis: róne maioris Loudabistatio vel minoris 
giía lactis adiuicẽ »parat, becaüt ps fpectat ad pnñtẽ lecrio 
nẽ. Diuidit᷑ aüt bec pe Lr). ptes."dn drü p:ia affignat códí 
nóce ĩ jo?elccno lacrís atredit. 3n fca rõne maioꝛis laus 


Dietarum vniuerſalium. 


dabilitatis et minoꝛis genera lactis adinnicem comparat, 
Sua remanet indiuiſa. Scða atit diuidit in duas. 3n q̃rũ 
pia giía lactis adinuicẽ comparat. 2 fcóa genern oiuerfi» 
racc róne fubtilitat] groſſitici 7 mea j fubcaffignat. 

sia adpucoiuídi£ ĩ duas. 3n qrà p:ía gia lactis adiuice 
ppat. 3n ſcða dttuo: qõnes icídetee mouet € foliit. Pars 


Lr iv;inc.fapo: placid?p qué natura? 2plerio 0cfignat 


fubtilitaré c tépametü: poft ips 
groſſimũ.ẽ adc groififunaü vaccinũ ⁊ pott pecoꝛinũ ⁊ boc 
mag] cafeatii € vaccino. Xiqᷣdũ aũt ⁊ aqſuʒ € poꝛcinũ c poft 
caballínii.tépatá in ſuba € femincũ:poſt 901p capunũ. sir 
ca tertíá ꝑtẽ reddit cám bui? oluerfiratis:d € qꝛ lac fcqui£ i 
plerióc ⁊ fuba naturã fuí aialis.vñ ex groflo groflü:er tub 
nii (ubtile: c iõ lac camelinũ ſubtile € « min? vncruofum: qz 
calo: cameli totá vnctuofitate ↄſumit.lac aüt c fanguís fcoo 
coct? i mamũuls:⁊ iõ calozéc acumẽ accipit i camelo a caloze 
aialís.£irca jrtà pté mouet alíqs qõnes.⁊ prĩa talis eſt:cũ 
calo aialís auferat vnctuofitare: igi in lacte poꝛcino ent 
multũ vnctuofitatis:ci firín fiio aiali pauc calo: ↄſumẽs. 
SSoluit aüt dicẽs ꝙ vnctuofitas c3£ a caloze ofiante:f5 ĩ hoc 
aiali £pauc? caloz; 7 (Ó vnctuoſitas pauca.Scða qo er dictꝭ 
ꝛiẽs Dec cft: cũ lac poꝛcinũ fit adfus fic camelinũ:q̊re nõ eft 
diureticũ.Soluit añt dicẽs ꝙ cà Dui? 6:9: E cameuno € bec 
vᷣtꝰ a calo:c:i po:cíno nõ:qꝛ noa eft calo; oás aaimme.-Zertía 
Q6 EB: ppter dd lac pecoꝛinũ caſeatiꝰ € vaccino:cũ tf vacci 
nũ grofii? ⁊ vncruoft? fit. Soluit aũt dicẽs q magn? caloz 
ico:pernctuofitaté lacrís ↄſumit c ſubam cafeatà dimittit 
i vaccapuus caloꝛvnctuoſitatẽ dimittit. Nã Pm ãtids illud. 
marienutrit qð ad fágumé marie cóuerti£: D aũt evnctuo 
fuszt iõ maxĩe nutrit: ⁊ iõ cü a caloꝛe ↄuertat᷑ i pecoꝛe ĩ fuo 
tc pᷣuat vnctuofitas:i lacte vaccio manet.Quarta aũt qo 
oꝛiẽs ex dictis ẽ:cũ vnctuoſum marie nutriat:⁊ cito ad calo 
cõuertat:qũo pinguedo parũ nutrit.Soluit aũt pꝛĩo di⸗ 
Es ꝙ cã buius eft; p nó penetrat ad mẽbꝛa:ĩmo ſuꝑnatat 
i ſtomacho tugiẽs digeſtionis locũ. Scðo aũt dicit qp cũ lac 
cánutrimét bíbiE: ci trib? ubaatijs didat cũ aũt ad cófoz 
tádüc refrigerãdũ:cũ ſuba ferofa ⁊ cafcaraz qn ad müdificá 
dii cũ ferofa fot Circa qntà pee gale Lactrofuerficaté affiót 
epe fabtilitatec aroffitic: pzlo dicẽs qp lac otuerfat i grof 
Mer fubntítatc fube. £ er q9dà fübtile:qódà groſſum:qõ 
mediocre. Scdo diſtinguit fubtüe, vnà eſt ſubtile ĩ fuba 


s; 
S'o.Itttíít). 
4 actiõe. Circa fertà parte: ꝓſequẽs oe bie oífferettje: pao 
agit oe fübtili in faba ficur c feminci:qó mulrà c laudabitr 
nutrit: cad multas valet paffióce matime nouiter extractũ 
Scdo agit oe fübtili Lactióc ficut € camelinũ: qð eft diureti 
cũ ⁊ ocoppilatiui. s£irca ſeptimã prt agit oc groflo ficut € 
vaccinũ d t pecozin eft cateatius ficut p oaous patct Gra 
uitate.£irca octauá ptt pilo parat aria lactía aainucẽ fn 
Bat.⁊ (cóo Dat moda apparàdíc exbibcci lac. c fermo € pla 
nus.Circa noná pté ages pꝛĩo oe lacte mediocri qð cft ficut 
capnü:pmo tágit e? códinóes.(c9o mod apparádi ⁊ exbi 
bédíipm ⁊ modũ fuccurrédi (uis nocumetis. Circa decimã 
pté agit oc lacte medio inter ſubtiliſſimũ ⁊ tẽperatũ:dicens 
pilo qp tale € afinínü t caballinüi qð ẽ mediũ inter camelinti 
4 capzind:fs vtrügg differt: qꝛ cabalinũ extẽdit ĩ calditate 
4 camdinovicinat.afininii teperatũ cft ⁊ capzno vicinat: ⁊ 
ideo caballinũ min? in ſtomacho coagulat :maric cũ oat ci 
melle c fale ppter fuü caloze diſſoluẽtẽ:⁊ ideo fubrili?eft ca 
pino:⁊ vacant femineo ín fubrilitate nó in cõplexioms te 
peramẽto.capꝛinũ aũt boni oat nutrimẽtũ 7 vidnat i tep⸗ 
raméto cóplerionis femineo.Scðo aſſignat actiõcs c ppzie 
tates hmõi gñis d planc funt.£irca vndecims pte agir oc 
lacte medio inter groffiffimi ⁊ tẽperatũ ficuteft pecoꝛinũ 
inter vaccini t capnü:pio dicẽs cp mulrü nutr;t € ftringit, 
Scdo inducit sDaL. c ci? actione declarat.⁊ plana funt oia. 
"IRotádi aũt ꝙ o:tbomía eft difficultas infpirádi ⁊ rcípiran 
di.anbeutꝰexpirãdi: [angi infpírádi;afma ci: cantu:diſnia 
fine cantu.Catarrus cft pumoꝝ ad mẽbꝛa ſpũalia a Capite. 
¶ rca ꝑtẽ iſtã qrunt tria. ꝓꝛimũ ẽ oc cõplexõe lactis ⁊ 
natura ci? Scðʒ oe oiftictóc prit ei? Tertiũ ẽ de vſi laa. 
¶ £irc pmi ꝓcedit᷑ pocmó: qrít etri lacfit calid? ouo 
c vide£ qp fic.fupfluirates quãto plus accedit ad fo:má fan 
guínte ràto calicio:es ſunt:ſʒ Lac eft bmóí:ó lac caudius eft 
ouo. Ad oppoſitũ:om̃e illud in d plures pres calídirati attt 
nent: calidius eſt eo: in quo plures partes fricidirati arri» 
nzr:í5 Llacte pe ferofa ⁊ cafeara frigidizari attinet:in ouo al 
cume folü:ó ouũ ẽ calidius lacte. t$ c3a ró bec cftzficur vult 
sa fanguis calidio: ẽ lacte:q; ín loco calidiou gria£: g fir 
cũ cuũ ĩ loco calidiou siet d lac:g ouũ calidi? eit lacte. mi» 
no; patecgriat cin ouü i matnice:lac $0 i mamills:matrix 
$0 calídio: € mamillis.Ad D oicedü ꝙ oua calidioza (unt la 
cte. Ad róné oícedü ꝙ puis lc ad fo:mã fanguinis plus ac» 
cedar d oua: rfi qz ín caudioꝛi Loco gnat dp laci qz in matrice 
iõ oua ſunt calídioza. ([- Scdo qrit: qo fanguis ĩlac põt 
trãſmutari:⁊ videt᷑ ꝙ nó fit poſibile: humoꝛes em̃ oꝛdina 
tc. ꝓcedũt.vñcrudũ ad digeſtũ ↄuertit᷑ ⁊ nũꝙᷣ ecõuerſo:ccu 
dà em̃ pór decoqᷣ⁊ coctũ nó põt incrudari ficut dicit Cõſtã. 
gcũ lac ſit crudũ reſpectu ſanguĩs:manifeſtũ eft qp fanguis 
adlacnó poterit 2uertí: fic eim coctũ incrudaret qð eft incõ 
uenics.f orari tñ videm?: z pbat B mó. pinguedo trigi⸗ 
dio: € fanguie:z fir caro: c tñ er fanguíne caro 7 pinguedo 
gñant: filr ez fanguie lac poterit gnari.qð conccdim?. Ad 
róné dicedũ ꝙ oupler cft ꝓceſſus i bũoꝛibꝰ. Pꝛimꝰꝑ vtá of 
geſtionis € Pm buncer pplegmate crudo sgnatur fanguísz 
zB mólodtur Cõſtã.ꝙ coctü nó pot iicrudan:fs poti? ecõ⸗ 
uerfo. Scðs pceſſus eft p vià ſeqͥſtratiõis: c b mó ponim? 
q ex fanguic pót gñari ꝑplegma:q; natura pót (eparare p» 
tc$ calidas fanguis: c tüc reinqrur pblegma acetofus.Zer 
ríus ẽ pceflus p viã ↄuerſiõis ⁊ D mo büozes »uertürur ad 
cmé:c b mõ ponimꝰꝙ er calido gñat frigidü: «b mó er fà 
guĩe lac giat. ¶ Tertio q̃rit᷑ qüo lac poffit t fanguiem mu. 
tarí.natura ei no tacit ĩ [ua opanóe circulũ: g lac nó redibue 
i fanguine. Ad oppofirü: nibil er ahd pr nurrin nifi illð ad 
fanguine cóuernt:f5 Lc nutrit fetá:ó necefle € cp ad — 
né 2uertat. std B dicẽcũ q lac ĩ fanguine mutat᷑: 7 gnat er 
fanguine mfis »elegato ad mamillas:⁊ cóuertit i (ubam fe 
4 eius ſanguinẽ c nutrunẽtũ. Sd róné dicẽdũ q fite eft 
oc lacte pinguedine z came: q; caro gnat cr fanguine qp» 
uis fit frígidio: ipo. fitr dicẽdum cft oe lacte: nec € ibi direu 
lus:qꝛ nó muta£ in eũdẽ fanguine cr quo gñatũ cft ficut ot 
ctũ eſt. ¶ Quarto q̃rit: cũ fetus tvtero ez fanguie mẽſtruo 
nutría£:vtri fitr invtero ex lacte poffit nutrir cvidet cp fic 
q; ficut oícit yſaac.lac eft fanguis ſcðo cxx. cut laceft ma 
ut) 


9 


Liber 


cis coctũ d fanguis c magis oigeftü:óer lacte pðt fct? nu 
rririi vtero fic ec lacte mẽſtruo.Ad hoc dicẽdũ qp nó pót nu 
triri cc lacte. vh fetꝰqꝛ appꝛoximat nature mr19: 10 nutrit nu 
trimeto prio nature mris.[.fanguic méftruo.cr o q: oíftat 
anatura matris nutrif nutriméto diſtãti a natura mris.f.1a 
ete. Ad rõnẽ i Xii dicẽdũ ꝙ ꝙᷓuis lac ſit oíigefhibili?fanguie 
mẽſtruo:nõ th oꝛdinat ad nutrimẽtũ fetꝰintra fic neq; ſan⸗ 
guis méitru?ct:fs lac.Q Quito qrit oe coloꝛe lat] dre fital 


bü i termio:f ficut oicit Coſtã.ea q ex ſanguie grant colos 
rẽ hñt rubeũ ficut pti epate qð ex fanguie griat: Gfitrfup 


fluitates d ex fanguie griant ocbent effc rubicüde:(5 lac ett 
bmnói fm yfaac:cü fit fanguis ſcðo coct?:ó lac dʒ eẽ pot?ru. 
beü dp albũ.Cõtrariũ tii videmꝰ. Ad D dicẽdũ qp lac narura 
liter albũ eft: c ci buieft: q: caro mamillaꝝ fuo caloꝛe 2uer 
tit fanguíné in lac:f5 caro mamíllaz ẽ alba ſpõgioſa ⁊ glàdu. 
lofa.ziddo etiã cp tertía digeſtio et cui? ope relinquitur lac: 
materias coagulat ⁊ dealbat: ⁊ iõtũ ppter carné albà fuo 
caloꝛe 2uertete fanguine in lac:tum ꝓpter eius oígeftione 
er cui?ope rcinqtur ocalbáte materias neceſſe € q lac albi 
colo: beatintzfum. Sid rónem dicẽdũ q coz q er fanguine 
gñant:q̃dã retinẽt foꝛmã fanguis ficut epar:q̃dã non fic ca 
ro fanguic fpolíata: z D mo cr fanguie gñat lac. &[ SSerto 
qnit: cũ lacer ſãguie aret: ire pori?retinet fapoze rauguis 
f.oulcedine dp coloze, Ad B o1c&dii qp fanguis ouerrit in lac 
poter caloꝛẽ mamiíllaz:q qde calo: p vlterioꝛẽ oígeftiots p 
cedit. ⁊ qꝛ oígeftio addit Loulcedine c nó remouctipas: pp 
Blacretinet oalcediné ficut ſanguis ⁊ cõuertẽdo fanguine 
ad lac ſᷣm exigẽtiã hũoꝝ cõtẽtoꝝ i mamulis: f3:lla báiditas 
calba:⁊ iólacfp remanet alo €] Ste qrit q9 lacfitlauda 
bili? an lac femie albe an lac femie nigre; c vr q femic albe 
q; ficut acit Auicẽ.matnix 05 efie coloꝛis albi pmirti rubedi 
ni.vñ lac ex atatib? téperatis bonũ eft ⁊ laudabile:f5 nigre⸗ 
do nó atteftat téperaméto fs albedo: ó lacfemic albe lauda. 
bili? €; dp nigre.Scðarõ: laclaudabili? € qð pfecti?t digeſti 
bii? é:f5i feminis nigris calo: defectꝰẽ.curꝰſignũ € q: ficut 
bicit Auicẽ.ĩ etbipidꝰ calo: interioꝛ defectꝰẽ ppter caloxé cx 
teriꝰreſoluẽtẽ.vñ fiüt (cnes ĩ.xxx.annis: g in nigris mulieri 
bus cft calo: oefect?:f5 qꝛ calo: eft ocfect? nó pot lacpfecte 
digeri:igit᷑ ĩ feminis nigrꝭ lac illaudabiliꝰẽ qᷓ —S op 
poñtũ € qð dicit pos lib. oe aĩalibꝰ:ꝙ lac femine nigre p» 
valet ⁊ laudabili? eſt. Ad D dicẽdũ qp lac femine nigre lauda 
biliꝰ cft. [alba ei femĩa multa aquofiras aggregat᷑: ⁊ iõ lac 
aqſum &.ife.nigra illa adfitas 2fumi£ cũ fit calo; foꝛtis ⁊ iõ 
lac inagis coagulatũ eſt:⁊ tunc meli?eft ⁊ laudabili?, 8d rõ 
n£ oiccdü q Eie. aba pfaía ruboꝛe lac digeſtibiliꝰ e ⁊ mcli? 
vii pbs »patlac fe.ãtẽſe i albedic cũ rubozezrubo: ei ꝑmixtꝰ 
albedini tepaméti! fignü €. ZId aliá pts rifio: q: nígredo bs 
Ouplicé cát: exterioꝛẽ z interioꝛẽ:vñ fi nigredo fit cata a ca 
lo:e ectiozt:tüc ai caloꝛ intioꝛ fir debił tũc lac € illaudabile.ft 
tñ fit cáta nigredo a caloꝛe intioꝛi fosti fic eft laudabile lac, 


-——-—oo ow dw oe 


ri ficbuty:pfa:c q̃dã q affimilat aq fit ferofa:G 05 e£ ns d 
ta q̃ igni P mice ped ad 


maffe fanguínee:fs ptcs illi? maffe ſũt hũoꝛes qttuo:: 4 
ptes lactis fequét fübas boy Dor. 84 Boicedtq de 
oftítutío ꝑtiũ nó fegt hũoꝛes:ĩmo i quos ꝑte € natura oim 


pioz.2d b oíctó. d t natura lact? E9upler gen? ptiti:q: dà 
Aür pres q̃ ſũt t potétia remota ftt ponim? elemeta ĩ coꝛpe 
mixtoc B mó q̃ttuoꝛ hũoꝛes für pres lactꝭ:alie für ꝑtes inte 
grátce 4 für i potẽti ad fcQ(tranone z pmói ptce füt 
burv:ofazferofa:c cateata.alio mó ptes ſequeſtrari no pnt, 
Euarto q̃rit dd fit ferü vtꝝ firadfitas fanguis ciufdéna 
turc cá vꝛina: ⁊vr ꝙ ſic. Dicit Haly ĩ tegni g ĩ maffa püox 
für qnq;:q̃ttuoꝛ huoꝛes c adfitas q fpem hũoꝝ nó induit: c 
boa0b7 móis diuidit᷑.vna cedit i vzinázaka currit p venasz 
cr fáguicvo gnat lac:ó er adfitate fáguif: ghiaf adfiras laa] 
« Be ferüó ferü nibil alió ẽ P adfitas fanguis fic vzina. id. 
oppmilac c oce ptes lacti frr ſuꝑuitates puritatis:ſo adfe 
tas éfupfiuiras rpuritat]-5 neclac ne ci? pres e aáfitas fan 
guis.ad b o cdi ꝙ (erü gnat er adfirate currete cü fáguie 
vh fi veniretad rencs fieret vꝛina. Ad rõnẽ i ↄuũ oicecü qe 
trco füt ptes hmõi adfirat]. vna cedi i fupfluitate ⁊ crit cis 
pꝛina ala fluít cá ſaguĩe vt fáguine reddat daꝝ⁊ puiü penc 
trátc.alía fluítad mamillas c à fáguiezmedia purioꝛ € c fub 
tilio:G £uito drif cui?2plerióre fitfez:cvf ꝙ fit calíi.q: qo 
bs cffectü caliditat[ calidi 6: fs feri ẽ bmõi:laxat ei ⁊mordi 
Ategẽ catídd. Sud oic yſaac.nibil qð hũoꝛes cholericos Te 
pᷣmit e calide nature fs pon?frigide:f$ icrũ ẽ hnici £5 yfaacz 
q'é frigidi cnó calidũ.qð 2cedim?, d rone oicédü q ifii ef 
fect? d funt mozdicare arare ouptici via cãnt᷑.pꝛĩa cà ẽ cal 
dítas c p hãcviã nó poit i fero.fcóa cà ẽ ſubtilitas⁊ penetra 
bilitas z b mo ps ferri hmõi effectꝰſic ponimꝰ Laceto (C €ll 
tio qrífvii bs acumẽ fcri q: ptes ille q̃ minꝰaſſimilãt᷑ acum 
vi (üt ferofe.füt ct adſe: Gnóyf bfc acumẽ.ↄiũ vr: file ẽ de 
accto 4 fero:f5 ĩaceto adigi acumẽ cũ iquose: fitr Lfero, 
fid Doicédii qp ẽ ibi acumé:q:fic Laceto a caloꝛe putrefacice 
teacumérelinquit:fitr m feroa caloꝛe opante füpza natura 
relínqui£ acumen, ¶ Lectio.xlvj. 
¶ Aliter aüclac qttuoꝛ móís ofuerfat. aut fm natu 
ràaialis:aut paſcue fuezaut cx tẽpoꝛibꝰ:aut cr noni 
tate fuí ⁊ vetuſtate. Ec narura atalís multi mõis.vel 
em̃ cc tẽpamẽto aĩalis bii carnofi;z c? lac meiiꝰ.ma 
xie iLabeberib?nouírer emulgeat᷑.vł ex aialib?^male 
lexiois:infirmo qᷓt macro lac peiꝰcrit⁊ illaudabi 
lé ſaguinẽ gñabit fi diu mulſũ fuerit f paſcuis mul 
tis diuerfant moís. Alia ci teneris ⁊ recẽtibꝰ pa fct 
berbis. Alia ec ſiccis ramoꝝ extremitatibꝰ.Alia ber 
bis ſtipticis. Alia laxatiuis:ſicut € ſcamonea:titimal 
lus:cucumeres ſiluatici.Que teneris ⁊ recẽtibꝰ ber 
bis aquoſuʒ ſubtile lac hñt:⁊ ſtomacho nociuũ.Sic 
cis ramoꝝ extremis paftoz: miu? ẽ aquoſuʒ nó folu . 
tiuũ:⁊ ſtomacho € cõgruũ. Inde capꝛinũ magis ſto⸗ 
macbo € cõgruũ: qꝛ capꝛe filuarícís herbis pafcunt 
c ramoꝝ extremitatibꝰ.Coſtat g q; q ramoꝝ extre⸗ 
mitatibꝰ ſtiptic et frodib?pafcüt:lac brit ftoacbí co 
foꝛtatiuũ ⁊ ſtipticũ q laratiuis herbis paſcũt᷑ lacfuit 
nocet ftomacbo moꝛdẽdo fui neruos, eft laxatiuũ. 
]Ró d lac eft dãdũ niſi aialis q9 laudabili cibo fit pa 
fti: ne cíto i coꝛruptionẽ ſtõachi mutet. 3nde Gabł. 
J'acmalii non ſolũ co:pus coꝛrũpit:h̊ etiã oẽs lau⸗ 
dabiles chimos cõfundit.Dixit ipᷣe fe vidiſſe puerũ 
lactentẽ:cuiꝰ nutrice moꝛtua ſucceſſit altera peſſimũ 
lac hñs qꝛ ſiluaticis vtebat herbis:fames em̃ invere 
fuit i illa ciuitate:coꝛpꝰgᷣ pueri repletũ ẽ peſſimis pu 
ſtulis. B inde Gał. cerrificauít qp quoſcũq; eiſdẽ ber 
bis comedẽtes repit poftulatos ecvidit.aliqũ aũt ca 
p:efrodes glãdiũ « filia ftiptíca paſcũt:⁊ ita fit (toa 
chi cõfoꝛtatiuũ c ſtipt icũ. alíqri laxatiua z acuta:iõ 
lac laxatinũ ⁊ nocitiuũ ſſtomacho.Ex tꝑibus aũt lac 
diuerſat mois multis:q; lac in vere ſubtiliꝰẽ:ĩ initio 
⁊ aque aſſilat᷑ in fine veria ⁊ ĩ initio eſtatis tẽperan 
tio; ⁊ laudabilío; cibus erit.in finc eſtatis ⁊ in initio 


mietarum vniuerſalium. 


autũni groſſioꝛ z mín? aquofus fit.Cã q ín initiove 
ris aiatia funt vicina parturitiõi:⁊ io fubtili? ⁊ aquo 
íiu5.q: aquofi hũoꝛes adunant i alalib? rpe pr?^:qrii 
os matricis dlaudif:qà cá fit z vícina£ à partui: ne⸗ 
reſſeẽ lac hũoꝛibꝰ bis comifceat: cio aquoſuʒ € boc 
i cpe nocitiuũ ftomacbo faftiditi mouẽs:⁊ nocumẽtũ 
ftomacbi cmollics aſperitatẽ ⁊ lubꝛicãs:⁊ ri ventre 
lacis.s5cd poft oíce.tl.víqs ín fineveris t initio eſta 
tis:illa büiditas grofía cõſumit z obedíens tépcrat 
actiõi nazurc;pfecte em̃ ĩ mamillis digerit᷑: ⁊laudabi 
lis z nucríbilis efficit. 3n ſincvᷣo eſtatis:⁊ i initio au 
tüni calo: augmẽtat᷑ acris:⁊ pare fubftarialis deſic⸗ 
catur büídirarie: fic hũiditas minoꝛat᷑⁊ ingroffat la 
ctis téperamentü excütis:fir erm groffum ⁊ ourü ad 
digerendũ c ſtipticũ:vñ bmoí lacis fpes in ſtoma⸗ 
bo marime coagula£: c peſſime infirmitates grant: 
q: fumo capat aſcendẽte fiũt ſuffocatiõis anbelitꝰ:⁊ 
doloꝛis capitis cãe.Si aũt ad fine ocuencrir autũni 
hũiditas fua ſubſtãtialis ppꝛia ↄſumit᷑ ⁊ íngrofíat: 
neg ita iã liqdũ efficit. Inde hermes ait:lac m ẽ bu 
midũ cuʒ parturit᷑:⁊ pott paulatim indurat᷑ ⁊ ĩgroſ⸗ 
fatur ⁊ dtt coagulat᷑. Dicẽt rm aliqͥ:quare coagulatü 
⁊ groſſiꝰẽ parturiẽtibꝰaĩalibꝰvicinũ:cũ anre dixiſſet 
ſubtiliꝰeẽ qð ẽ vicinũ partui.Dicimꝰcoagulatũ i ma 
millis tãdiu ĩmoꝛat᷑ oonec calo: naturalis ↄfoꝛtet᷑ in⸗ 
tus ⁊ caloꝛe aeris hũiditas ↄſumit᷑. Si em cii ad ma 
millas venerit:vel poft oie vnũ emulgeat᷑:liqͥdiꝰalio 
lacte inuenit᷑:h̊ tãdiuin mamillis ĩmoꝛat᷑ quo ab hu⸗ 
miditate faa ↄſumpta aroffi? efficíat./£x nouitate er 
vetuſtate lac diuerſat᷑ tripłr:aut nouiter mulfuszaut 
iã diu:aut medii. Nouiter mulſum magl e calidi: c 
téperarü cii nature ſãguinis ſit vicinũ.ad cõꝑationẽ 
galceriꝰ lactꝭ laudabuioꝛ nutribilioꝛ cibꝰerit marie 
acceptũ f5 ꝙ opʒ.Lac em̃ iã diu mulſũ⁊ naturã lactꝭ 
oulc egreſſuʒ ad frigiditatẽ acceſſit &à ⁊ ſiccitatẽ na⸗ 
turalẽ ſicut acetũ exit vinuʒ. Ad qð lac cü deuenerit: 
ad digerẽdũ ſtomacho calido durũ erit.Quãto g ou 
riꝰfrigido calido trí ſtomacho fs medicinã paꝝ ꝓdeſt 
Oecũ cii accepti groſſũ c malũ oat nutrimẽtũ:ĩ re 
nibꝰetiã ⁊ veſica arenã lapidis gñat.marie ti ſtoma⸗ 
chus cibis nó müdificat? firmó rri ficur dulce coagu 
laf iftóacbo:q; iã due q̃litates fibi ablatefunr hũidi 
tas ⁊ calídizasvii aufer? coagulatio. Lac ĩter hᷣduo 
mediũ cardi? d dulce ad digerẽdũ ⁊ velociꝰq̃ acidũ. 
Ablata $ buryrofirarc nutribiliꝰ erit alio lacte:⁊ ma 
xime vaccino.Coagula cc groſſitie fua ad digerẽduʒ 
dura ⁊ peioꝛis cibi aliqñ groſſos bũoꝛes grant: círo 
faciũt faſtidia.marime tinc melle velaliq dulcedine 
comeſta:ad ĩteſtina etfi veniẽtia grauãt ex gſſicie fua 
£ Cogif ecplitua ad expellẽdũ ca velocit᷑:⁊ inde acci⸗ 
alr fit liẽeterie c3. Que aũt ĩ ad funr cali.melioꝛa 
fützbüidio:a d p foci idurata:q fi alidsaliquiculü 
cocderícvt q̃litcuq; vſꝰfuerit — dãt nutrimẽtũ. 
¶ A egit de natura lactꝭ) ⁊ oe diuerſitate fubaz eiꝰ ⁊de ele 
Cti6€ etae cópatóe geneꝝ eiꝰ:⁊ oc diuerſitate ei?róne ot 
fpofinionii fuBc.zLait arit ĩ pac pre oe Lact ofuerfirate róne 
particulariü»ditiong eiꝰ:⁊ oeide acccdit ad octminatióes 
nature coaguli.Süt igit Lpfin lectíóe ouc pres. 3n dz p:ía 
asit oe lat! qdà oíuerfitate pence pticularco 2ditiócs. 3n 
55 mo Coaqulí. Pria att pare tn duas diuicũt. 
qz pita afl;gnat oíftictiócs ↄditionũ penes qs lac oiucr 


S'o.[tttv. 


fat. 3nfcóa pfequif de eius biuerfirateiurta fingulas ipſaꝝ 
"P:uaür ps ẽ indiuifa: (5 ſcða oid in Qttuo: $5 paz numeꝝ . 
3n qua: pꝛĩa acit de oiuerfitate lactis a pte nature aĩaliũ. 30 
ſcha a pte paſcuoꝝ. 3in tertiaa pte tépoz anni. 3n jrta à parte 
nouitatis ⁊vetuſtatis.Sũt igit in piri lccrióe pres fer. 3n qꝝ 
pia oiftiguit q̃truoꝛ »ditócs penes qe otuerfiticaf lac. "3n fcoa 
Vin hac:&c natura aialis cc. pfcques oe ei? oiucrfitare penes 
cas agit oe ei?oiuerfiratca prenature aiauũ. 3n terrta.f.i bacz 
Expaicuis młtis ⁊c.a pte paicuoz. 3n q̃rra.fĩ bac £r rpibus 
anni ⁊c.a prc tẽpoꝝ àni. n qnta.t.i hᷣac:Ex nouwratec vetu. cc. 
a ꝑte nouitatis. 3n ferta.f.ín baczi£ oagula er groſſicie cc. acit 
oc natura coaguu:q; lace bs naturã c in lactcoparíoné cffiat, 
¶ XKirca pᷣmã ptcoiat ꝙ lac diuerſat᷑ Qdruptr.ez natura aĩalis 
cy patcuis:cr etate aĩal:ex fua nouitate ⁊ vetuftate.sEirca ſcðaz 
ꝑtẽ agẽs oc pꝛĩa diuerſitate dict ꝙ lac ſequit naturã aĩalis ĩ cõ 
picrioc ⁊ fua bonitate ⁊ malcia.Circa tertiã ꝑtẽ agit de € di⸗ 
uerfitate rone paſcuoꝝ.Hec aũt ꝑs diuidit᷑ ĩ duas. 3n Qz pma 
aſſignat paſcuoꝝ diſferẽtias. In ſcða.ſ.in bac £e teneris cc. 
afügnar eiꝰduierſitatẽ iuxta illas dr̃ntias. Dicit go q̃dã aĩalia 
paſcunt᷑ herbis teneris:quedã ſiccis:quedam ramis extremis: 
quedã herbis laxatiuis ficut titinalloz ñitibꝰ:q̃dã ſtiptic.Scða 
atit pe oiuidit in qͥnq;. Pꝛĩo ei affignar naturã lactis ratione 
berbaz tenera: b eft aquoſum.Scdo rónc ficcaz c ramoꝝ:⁊ 
D cft min? adfum:z Dpts i capno./Lertioróne ftipticoz: € ſiccũ 
ſtomachũ ↄfoꝛtãs.Quarto ronc laratiuaz d ftomacbü detectat 
⁊ledũt.Quĩto inducit.S.de bis loquente: oanté expimentũ 
ín puero puo lacte nutrito.Circa q̃rtã parte affignat eDoiuerft 
tatéa prc iépoz anni. lec unie oiuidit in duas. In qz pꝛia 
affignat oiaerfiraté , 3n ſcða.ſã hac:Cã q: ĩ initio tcaftist eiꝰ 
cám. Dicit igit ꝙ in ue ud veris €lacad:um:ifine $o bn oige 
ſtũ:in pᷣncipio eftat[ arofíus:im autüno grofíi?. Deĩde affignat 
cás.lpecaür pa diuidit ĩ duas. 3n Qz p: affignatbáccás. In 
fca... i hac:DSicẽt c alid. mouet dftionc. rota aüt fia các € ma. 
ío: vt mino: calo: $5 rpís diuerſitatẽ.Hec aũt eadẽ ci eft a pre 
tpis ꝑtui ꝓpĩqͥoꝛis vł remotior.:qõ aüttalis € c coagulũ q3 & 
cr lacte qð eft coluftrü fit ꝓximũ ptui ⁊ lac ad € primD prutlíq 
dius cft ſicut dictũ ẽ psto:qreips fir coagutan?4 fpiffi?. Scluit 
aũt dicẽs qp cá pur? ẽ:qꝛ ppt magná moii ĩ mamillis otu ercoq 
tur c ifpiflsE:fi ait ftari poft ad mamillas oe nouo venit ab il 
lis extrabat᷑ ligdi?tuenic£ Sica qᷣntã pt agir oc lactis diuerñ 
tate a prenouitat] cvctuftaris diſtĩguẽs ei? orias. quodd3 em̃ 
eft nouũ:quoddã eft vetꝰ:⁊ quodda medir. Pꝛĩo agit oe nouo 
dicẽs qp calídi? € ⁊ magꝭ nutrit. Sc9o de veteri qð frigidDeft ⁊ 
mín? nutrics calídis —— — oc medio qð b5vir 


rures diuerſas $5 ꝙ pD vU min? a3 extremitates accedit. Cuca 
ſextã ꝑtẽ agit oc coagulo 7 ouo ĩtẽdit. Pꝛĩo oit cp € oure dige⸗ 


ftíóis ftomacbü c inteftina lubꝛicãs.Scdo dicit oc ípfi?appari 
c fufpenfus fup aqua calida meli? € ſuſpẽſo ad igne pprer büi» 

diraté acfitá:nd b dat peſimũ nutrimẽtũ. ics parté iſtã 

rriaínquirunt, Pꝛimũ cft oc ſubftãtijs lactis.Scðm ẽ de oꝑa⸗ 

tionc lactis. Tertiũ oe cõparatiõe lactis ⁊ ſpecierũ adinuicẽ. 

¶ Xirca pᷣmũ ꝓcedit᷑ hmõ:q̃rit᷑ oe fero vtrũ fit cõptionis fice 

anbüidc:cvf qp ficcezficuz em er defectu calozis naturał ĩ aceto 

pducit acctofitas filtri (erozf5 ĩ aceto aduenir fit ficcitas cà frio 

&dítatezá ſerũ ẽ ficce nature. Soa ro b e: ficut dictũ ẽ marcría 
fert eft ajfiras:q: currít cũ ſaguine ad mamillas 7 üeretvzna fi 

vlas tales teneret:ſʒ adfitas q cũ ſaguine currit ẽ mulrü ficca: 
cũ ſerũ gñet᷑ ex hmõi aqſtate manifeftü € qp ẽ ſicce nature Ter⸗ 
tia rõ bẽ:oẽ acetoſũ ſeqᷣt trigi. c fic.ficur ps i vua acerba:ſʒ ſerũ 
cft acetoſũ:g̊ (cat frist. t ſicc.g̊ẽ frigiãũ ⁊ fica. Ad oppoſitũ: 

nihil qð larat luozícádo ẽ nature ficcezf5 poti? hũide:ſ̊ errũ la 
xat lubꝛicãdo feces:g ẽ nature bu. Scda rõ b ett: nibil qð gnat 
p ſeq̃ſtrationẽ ꝑtiũ bũidaꝝ a pnb? ſiccꝭ ſtipticꝭ ẽ nature ficcc:f5 
pom hũide:ſ̊ ferü e bmõi:q: aqͥſa ſeparant᷑ a cerrcftrib?in jb? 
eft ſtipticitas ⁊ ficci.ó ferü eft nature bu. Sd B dicẽdũ ꝙ ferus ẽ 
fiígi.t bu. c nõ ſic.tñ cũ ptib?aáfis ſit bʒ vᷣtutẽ quandá pni cali 
daz ⁊ ficcaz, c acutaꝝ.Ad róné pmá i ↄʒꝛꝛiũ dicẽcũ ꝙ nõ ẽ file de 
aceto t de fero: differt ei gñatio feri c aceti. In gñatõe ei aceti 
€ coꝛpꝰ calídü naturatr c cõmixtio ptiũ cũ ebullitóe vfi redit ad 
oᷣſtinũ ſtatũ qu£ babuíti vua acerba c i5 cõcipit quãaã acetoft 

raté: vñ L ifta ebullitSe fit ptiũ terreſtr.cõmixtio cũ prib?3dfis c 
ióvalde fic. £.3Itr ei ẽ oe ſero:gñat᷑ eĩ p (edftrarióc pni rcireft. 
cũ ꝑcibꝰaqſis:⁊ io nõ accidit ei natura ſtipticitat i05 ſiccitat. 


7 eT. un "j 


(cóm dicendũ q quis ſerũ gñet᷑ er aq d cd fanguine currit: 
ilia tf aqua in mamilus colarur; vf non remanct terreftre:« fic 
non eft ticcum.Lertía rano foluif ;q: acctofitasoupler eft. fauc 
dam erf eft d aamiſcet᷑ ſtipticitati nent in vua acerba 7 aceto; c 
talig eft cũ vebemẽti ſiccitate.Eſt alia q no cómtfce£ ftipticitati 
ficut ín fucco raligranati: t pmói acetofitas nó eft cũ ficcitare; 
taus *o acctofitas cítín (ero: t ideo eft butmidü ⁊ tion ficcum 
€. &óo quen vtrũ ferü fit ſubtiliꝰ 1n fuDa qᷓ acetũ:⁊ vr ꝙ fic: 
iud ꝓpꝛie eft fubrili? in fuba qð paio: fcdftranonc partiü 
terreiamiü ab adfis gnat :fs ferü ghaf p ſeq̃ſtrationẽ partiũ ter» 
reſtriũ ab aquofis maioꝛẽ d? acetũ:q ter iubtilꝰ eft aceto, zd 
oppofitü:qj er fubtilioz materia gnat ſubtiuꝰe:ſ accrü ex ſub 
tii: materia gha£:ó ſubtiliꝰ eſt.Scðda ro bec cftzoicit. fb, lib. 
oe fimplici medicinazilud € fubtile qð diuiait᷑ in partes puasc 
oc facili fed acetü eft bmói refpectu feri: 6 eft iubtiliꝰ 
fcro. Ad Doicendü q acetũ eft fubtili? Tero. &ld rone oicendü ꝙ 
duis ferü ꝑſeqͥſtrationẽ gnet c acetũ p cõmixtioneʒ: oram? ti 
qpin ghatioc accti duplex € motꝰ. Pꝛimꝰ moD eft mot? cbulle 
tionis: c D mó eft ꝑmictio partiũ impurarü ci puris, $5cós mo 
tus cít mot? fedftrariós i quo pres ipurc refidét: z bmo fub 
tili?cft aceti dp fcrü. Un noradü qp eripier e ſubtilitas. Pꝛĩa eft 
nimia renuitas:z D mó ad à: fubrilis. Scða cft peruicras: «boc 
mó ferüfubtili? € aceto: B mo fitr vinũ (ubtili? € accro, Zertía 
cft penetrabilitas:c B mó acetũ fubtili? eft ſero:q: mag] pene» 
trat:z B mó accipit medicus «| zertío rit cà acetũ exvinoge 
nerc£ ficut fcrü ex lacte: Qre acctũ turbíab € vinozferüvo dar? 
lactc.Ad B oicédü ꝙ oíffert gñatio fcri ⁊ aceti:q; in gñatioe ace 
ncrritcbullitio partiũ a caloꝛe putrefacicte; t ebullitio bec 
permiſcet 
effici: 16 acetü turbídi? cft vino:ſerũ vᷣo gnat p folas ſeq̃ſtra 
tíoné parmi ſubtiliũ a groſſis:⁊ io dari remanet 7 iõ clari? eft 
Quarto qri£ vtrü ferü babeat virtutẽ larádt: quen£ g 
vtrü lacet vU rcftringat indiffereter w alid cafu: c vT cp nó laxat 
abfolute: fitis eft actio aceti ⁊ ſeruſed tñ odfert Pm magis ⁊ mio 
nus:ſed acctü qfi muenit ventre inanitũ fecib? »ftipat 65 yfaac 
qn inuenit plenü laxat: fitr ſerũ aliqũ reftmnget.fd oppofita 
€ft qó dicũt aucto:es. f.qp femp laxat. Ad boc diccaũ q femp bs 
virtute lacádi eſſentialẽ: ſed acctü bsvírtute larádi accidentale: 
t cábui? cft:q: ferü eft naturc frigide ⁊ b&íde: c io lentedo fem 
per laratzacctü 9o bs virtute ftiptici: cio naruraliter reftrigit: 
tiq: eft fubtilis ſuðc ⁊ penctranóis:o(uidir bliozes quos inue 
nit t oiuidédo laratzfs boc cft p accidẽs:nõ em hoc facit nifi qñ 
eft multitudo pumoz ín coꝛꝑe ¶ Quito qᷣrit oc fuba caſeata:⁊ 
vide£ ꝙ yfaac Sdiar fibtjpft;oicir em̃ in dietis particularib? qp 
ois cafe? vIr malus cft: fed hic dicit qn accipit᷑ cũ trib? ſubſtan 
ttja:tüc íncipit faba caſeata nutrire:⁊ oar bonü nutrimẽtũ cau 
get carnẽ t fanguine laudabile gñat:g dicit fibüpfi. td bhᷣpicẽ⸗ 
dum ꝙ fubftátia caſeata € ín duplici ſtatu. Pꝛimꝰeſt qñ ín lacte 
cá fubftàtía butyrofa c ferofa boc mó cafe? recipit tenerítaté et 
poni£ laudabilís nutrimenti:⁊ poc mó intelligit yfa.in lib.ifto. 
Scdus (tat? cft qñ extractꝰ eft cafe? a fübftária butyrofa ⁊ fero 
fa: cboc mó illaudabilis eft nutruméti:qm nature terreftrís eft. 
«T£ irca (com pcedi£ hoc mõ:querit᷑ ai lacetbicis cõpetatvtꝝ 
ce ie peppieen rer an ie potes —————— 
qn 55 eis exbiberi:⁊ fic p5 qp nó cie noui. 
fiti c qd dicit Auicẽ.ꝙ nouiter mulfus 95 eis erbiberi: vi Ub 
iũgit qp fi pofíct patíce fugere, er vberib? meli? ect. Dicit etiã 
yf. qp ita rccte 95 eis eppiberi cp ab aere nó tága£. 3retale lac 
05 crbiben qð btiectet ⁊ bũiditatẽ acqrat ín cozpezfed nouíter 
mulfus cft bmõi ſᷣm Raſß:g nouiter mulfusos ei epbibert, qð 
cócedím?. 3d rónem ín 3xíti dicendũ ꝙ oupler eft calozín lacte. 
Quidã eft naturalis mulcebꝛis ſuauis »feruás oulcedíne: t bíc 
dz retineri: ⁊ hũc habet ín fua nouitate:cũ bmóí laceft nouiter 
emulíum: ctale 05 exbiberi.Eſt alius calo: acut? moꝛdicatiuꝰ 
G adberet fero: z bc docẽt auctoꝛes remouere. Scðo árit 
Oc lacte exbibito in fluxuvẽtris:qꝛ 05 cómífcen aus aq̊:⁊ poftea 
debet poni lapis ard£s vt equa remouca£:c videt᷑ 3ziü:calidü 
educit partes ertra q̃ calidíoxes epiftunt: 6 cũ partcs lactis fint 
aptío:ce ad caliditate dp partes aque: potio5 erbíiberi ps lactis 
Q aque. Ad Boicedi qp c os dariin fluni vétris: 05 dari cii fub 
ftátia cafeata « butyrofa:q: butyrofa fua clutinofitate claudit 
poꝛos « oppilat ne magna fiat refolutío: cafcara $o nutrit;fce 


Liber 


roſaðo remoueri debet: t aum ferofa 65 poni aqua vt totũ 
educat. Aid rationes dicendũ qp in lacte funt oue pte: ques. 
dam fübnics: quedas groflc, « lubtiles reſoluunt᷑: q; fube 
tilz ⁊ tenue oc facili refoluitur: ficut babetur ínlíb.oetnali 
cia cóplenóis.Q[ Lertio rit; per quavia lac venenis cõpe⸗⸗ 
tat;q; nibil qð oc facili ↄuertit ad humoꝛes coꝛruptos ine 7^ 
naturales venenis copetit: fed lac eſt hmõi: q: conuertit ad. 
oém marcriá quam inuenit in coꝛpoꝛe: ergo lac non. compe 
ntcótra venenũ. Contrariũ oicunt auctoꝛes dp lac valet con 
tra vencnü c marimc butyrũ:vnde oíar 3RaP.butyrü mot 
fib? víperac ⁊ venenis acutie ↄfert. Zid bocoictqus q lac 
cópetit ivencnis:f5 ca d cópctür ín venenis funt mtis mo 
dís:qucdà »fo:rádo:quedà alterádo.ficut 5 venena calida 
vaicnt mediane frigide:  calide 5 frigida: quedà ↄſlumedo 
ficut tyríaca 3 venena calída:quedá oppiládo: cbocmó nu 
ccs valet 2 venentiq: vias p quas venenüi natü cft venire 
ad co: op. z boc modo lac copentin venenis. ¶ uar? 
to qrit quo laccopetit lepꝛoſo:in ipfo eimpumosee Tunt coz 
i putrefactizergo cũ lac de facili puertaf ad humoꝛes 
quoſcũq; ín coꝛꝑe rcptos:crgo lac non copetit lepzofis. zid 
boc oicendi qp in lepza funt oue naturc.f.mozbus ⁊ accidẽs 
córra ígitur moꝛbũ non cõpetit lac:qꝛ oe facili eft cõuertibi 
le ad humoꝛes putridos ⁊ coꝛruptos:cõtra tri acddés cópe 
tit. mut em̃ in lepzofo tría accidẽtia.ſtrictura pectoꝛis:⁊ oiffi 
cuitas anhelitꝰ:hoc cft raucedo vocis; t cancti,Llocutio ci 
narib?: qꝛ oĩa ifta accidétia iuuat lac:iõ pᷣcipit Auicẽ.dari. 
i rcatertiũ pcedit hoc mõ:⁊ querunt ðuo. Pꝛimũ eft 


itrefac ? vcrülacfequat natura; atalis cui? eft, de diue 
ipurae cũ puris: ió totũ groffi? c turbídiue 7^ lacrío a parte nature pafcuoz. QT. rca pimü pcedit poc 
$ aii? ett: 


mõ: querit vtrũ iactcquif natura atalis c Tyidcet qp ^ 
fic.iicit cim y(aac qp lac fequi£ narurá aialis aui? eft: fs ma. " 
turaaliqh eft audabilis:aliqn illaudabilis: 6 ifr lac € aliq: 
laudabilezalíqf ilaudabile oc etiã »firma£ p B q lac gna 
tur ex fi ítate nutrimẽti atalís:q: ex fupfüntate fangui 
níe:(ed fanguís fequit naturã aĩalis cui? ettzc (ta fi caro eft 
laudabilis lac laudabile: « fi illaudabilis cillaudabile. did 
bocoiucrfiotuerfimode reſpõdent:dicũt em quídam qp lac 
fequi£ naturà aialis aui?cft: fed boc pot eẽ duptr: q: vel fe» 
quitur naturã tori?: vt partís ficot naturã mamillarũ.dicũt 
ergo qp lac fequít natura aĩalis ci? cft rónc partis. if) alis 
tcr dicũt ꝙ lac fequi£ naturá aialis fm quandã viã pꝛiuatio 
nís.pocmó oícim? ꝙ aĩalia male carnis pducütlacbonus. 
nutri£ em caro coz cr terreftri groſſo ſupfluo:vñ totũ groſ 
fum c ſuꝑfluũ in nutrimenti carnis cedit:fubtile $o in Lacz 
ziólacboniü. Hos aüt oícim? ꝙ oupler eft natura ín atalí 
illaudabilis carnis. 3bzíma narura ett fubftátialis « radica 
lis:⁊ bec eft melãcholica c groſſa.Scða eft natura büídita» 
tatis q in ipſo ↄtinet: ⁊ beceft pure nature:bec eft ín capzaz 
t bácmó ponim?:cui?fignü cft ꝙ agn? cü ett iuuenis illau» 
dabilis cft ꝓpter ſuã teneritatẽ⁊ püidítare.6 Sco dnt oc 
lactc mulieris vtrũ fit laudabilis nutriméti:t videt qp nonz 
oé ci aal babée camé groffam laclaudabile ꝓducit:⁊ cau 
fa eft:q: grofíum in nutrimenti ouertit 7 fubrile ín lac: c io. 
lacbonü:ergo aĩal carnis ſubtilis:lac laudabile ⁊ peffimü 
pꝛoducet:ſed caro mulieris cft bmói:ergolac cius cft illau⸗ 
dabile.Cõtrariũ dicunt auctoꝛes qp eftteperatü in fummo, 
Ad boc oicendü ꝙ oiuerfificatur natura. anímalis: eft em̃ 
quoddà animal cuius ſubſtantia carnís c hũditas eft eiuſ⸗ 
dem téptramenti:c tale anímal eft mulier:vnde qꝛ bumidi 
tas téperata eftzilud qð generat ex büiditate eft tẽperatũ 
⁊ illud eft lac: iõ eft d rper &aial cui?püiditas cft 
fubrilis tcperara:fuba yo carnis cft groſſa ficut p5 1 vacca ⁊ 
capza; có cũ laca carne nó gñet᷑:ſʒ ab bumídítate:t humi⸗ 
ditas eft (ubtilis 7 réperata:ideo lac eft bonti c temperatũ. 
¶ De lacte capꝛino querit vtrü fit ſubtile:⁊ videt qp nó: q: 
er aĩali groſſo pduatzergonó eft ſubtile: tam ponit vfa. 
corrariti:q: ponit (Bm poft femíncii. 8d B dicẽdũ cp ſubtile 
eft.Hdróné oícendü ꝙ ĩ capꝛa fant ouo »fideráda. Pꝛimũ 
eftnatura carnís.£»cóm eft natura hũiditatis:⁊ bec vltima 
bona cft laudabilis.cui?fignü cft ꝙ bedus boni nutriméti 
eft: c qt er iſta hũiditate gnat lac: iõ lac ſubtile eft 7 bonus. 
¶ Scðo q̃rit vtrü hmõi lac acumẽ Dabear; c videf gp ſic:lac 


Dietarum vniuerſalium. 


nauinẽ ex d gñak:ſed (anguis capꝛeeſt acutꝰ:⁊ ma 
fequi fane m adamátz c lapide pefica: d bmótlac 
cft acunii:c fic nó erit répatü i cõplexiõe. CEõtrariũ dicit yfa. 
qp lac cap:e ĩ cõplexiõe tcẽperatũ eft. Bid b dicẽdũ ꝙ fanguis 
ꝛe eſt acutꝰ:tñ cũ venitad mamillas p virtute mamillaꝝ 
tẽperat:vñ acumẽ remouet ficut videmus in fero qð fit ex 
cadé hñiditate ⁊ aquofitate er q̃ gnat vꝛina:⁊ tn nó eft tati 
acuminis ficur vrina cũ in mamillie tẽperet᷑. Tertio ün£ 
bc cõparatiõe bui? lactis ad alia gña lact]: qꝛ yia. laudat Lac 
capant poft lac hũanũ:⁊ poftea o:dinat lac afinína poft bu 
manizá videt fibgpfi 3dicere. id D dickaũ qv laudabilitas 
lactis cft duplex:qꝛ quedá eft i teperameto trii fubftátiaz: 
« bec inlacte humano:⁊ pofripm in capzino:no eim multus 
b5 oc cafco neq; multũ oe butyro:fs toti téperati eft. Alia 
€it laudabilitas [actis i ſubtilit ate fuoftárie: c D mó afininü 
p:cponít capno. (Cuarto querit zin ead ira oꝛdinat poft 
bumanii añninũ:⁊ poftea pᷣponit ipᷣm alijs oib?: «fic 5didt 
nñbijpſi.aa hoc dicendũ q m fübtilitate ſubſtãtie ouo atten 
éuat Pꝛimũ cft paucitas caſeate fube vł᷑ multitudo.Scðʒ 
cft ſubtilitas triti ſubſtãtiarũ cvnífoxmitas. 8 pteigit fub» 
ftátic cafeate aſininũ vitio ozdína£ poft alía gna lactis: qz 
min? hz 0c fübítária cafcata c plus oc aquofa:a ptc tii fub» 
tilitatis ín trib? ſubſtantijs bumana 05 pponí: bmóí enim 
partes funr edies ín illo.4[ Quinto querit oicit yfa.yp büa 
num eft pᷣmo ſubtile: poft piana aſininũ: ⁊ poft ci diuidit 
3 parte ſube dicẽs lac ſubtiliſſimũ eft hũanũ:poſt camelinũ 
poft vᷣo laccapᷣnũ: ⁊ inter capunũ ⁊ camelinũ ponit aſininũ: 
ergo 3dicit fibtjpfi. id Boicedü dq» ſubtile à: triptr. Pꝛimo 
mo ín fuba cactióe:fcóo ĩ paffioeztertio [grato $5 loque 
do oc ſubtili ĩ actíóe lac camelinũ fübtili?cit: b5 em aqñtatẽ 
valdeacutá d fübtiliat hũoꝛes.ſi loGmurt paffióc c ĩ gñato 
ſic ſubtiliꝰ ẽ lac aſine:qꝛ citi? 2uerrit ín nutriméti6 Sexto 
qri£ oc B qd dicit raß.qꝙ Lac aſininũ ſubtiliꝰ £ ot lacte; píc vᷣo 
Oicityía.3:1. 84 B oicédü qraP.nó cópatíps ad lac hũanũ. 
ca fcóm drit oe omerfitate lactis a parte nature pa2 
ſcuoꝝ:⁊ q̃rit vtrũ Pane ^n Rai lac laranuü vel re» 
ſtrictiuũ:⁊ vr̃ ꝙ nózoíat 353.i li.de ſimplici medicina:de ps 
pꝛietatecibi eſt vt nutniat mẽbꝛa:de ppꝛietate medicine vt 
alteret naturã nfi coꝛꝑis:nibil igit᷑ qð tif: hʒ virtutẽ paſſiuã 
hz virtutẽ actiuã:ſʒ ab? cft hmõi:nunꝙᷓ cm agití5 femp pa 
titur:ó db? nó poterit oarc lacti pᷣtute larádi, psererea ide 
vídc£: q; q̃dã berba ficut títimall? nó laxat aial bꝛutũ ficut 
capꝛã:g̊ "x boics larabit: vel fi lacatboies ⁊ nó bꝛutũ: vn. 
boceft.3d Doicédi q ab? in róne cibi pótreddere lac c car 
nc5 laxatiuã. Dicimꝰg qp oífpofitio — recipit. &nomó 
a natura vᷣtutis agẽtis.Alio mõ recipit a materia in agẽte. 
Pꝛio aũt mõ asco impꝛimit fe materíe ficut p5 in igne age 
tc fuplígaa, &cóo mó redpít oífpofitio Lígnea materia ſu 
p:a quáagit:fequi£ em ignis naturá lignoꝝ: vñ alia ẽ natu 
ra ígníe agctís in ligna vírídía ⁊ agétis ín ligna ficca: c alía 
eft naturaipfi? agétis in ſtipulã c alta ín carbonẽ:cũ ígit in 
capꝛa in quolibet aiali gñet fanguis p naturá caloꝛis:ſeqᷣt 
naturá berbaz cr qb? griat ficut ases diſpoſitionẽ materie 
fcquit. zd aliud oícendü ꝙ berba nó larat bꝛutũ:ſʒ botemz 
qꝛ ſicut dicit Auicẽ.q̃dã funt q̃ funtbotveneng:t dib?al :ft 


cut iuſquiamꝰ eft cibꝰ paſſerũ:⁊ io no eft ſite. Scðo qni; 


tur vtr fal ouib?erbibitii augmẽtet lac ciet qr nó: qꝛ nüpil - 
qð hũiditatẽ ↄſumit augmétar lac: f5 poti? ocftruit ips: fcd 
fal 5fumit büidirate co:pis:ó nó auginẽtat lac Cõtrariũ oí 
at Ariſt. lide atalib?: qp fal erbibítü ouibꝰ⁊ vaccis augmẽ 
tat lac.Ad B dicendũ ꝙ (al auginẽtat lac, $5 notádü ꝙ ca d 
sugméritlacouob?modis für.&lno mó augẽdo fáguinévt 
cíb?. Alio mó augmétat lacoiuidédo ⁊ fubriiádoc fupflua 

cofumcdo: crefidui faluádo: t bocmófal augmetat lac. 

€ De caſeo. f£apileüj. — LZ ecrio.dvij. 
—3 Zifcus er trib? ſubſtãtijs cõponit᷑. Una eft 
lactea. Altera coagulatio. 7 ertía ec fale. 
Lac d$ ficut diximꝰ:er crib? cõponit:caſei⸗ 
tatebutyrofitarezadfirare:prer quà ẽt ĩ oí 
uífioné cafe? icídit triplicitatẽ tut erm reces z aquo 
fus:aut parü aquofus:z verus. Coaguiũ virtute fai 
acuminis ⁊ calosis atq; ſiccitatis ibi orat: qo? fua 





S'o.Irttvf. 

büidiras finitur:etſi em̃ coagulatio inſeꝑabiliter ca^ 
fco cuilibet inſit:recẽti ri imtentibiliter per multitue 
diné fac hũiditatis:aut (icut inter büiditaté recẽtis 
€ ficcitaté vereris mediꝰ.Expleta aũt cafeí diuiſiõe 
de ſinguloꝝ fingula ops ridere parte. "I&ccce ou 
moꝛes nà malos gñat:cũ mediocris iter lac vt caſeũ 
ũt:retinet em̃ partim oulcedine ⁊ aquoſitatẽ lactis: 
t io ad digerẽdũ facilio:z ad nutriẽdũ laudabilioꝛ: 
⁊vẽtris folutiu?:matie fi fale carucrit multo:qð ⁊ fa 
po:xotitaté fibi auferat oulcedinc. er. bip. uidi; 
caíeus timi fapozofitate babuerir: laudabilio: erít co 
cui falfitudo ⁊ acumẽ dñat᷑. Salſus em̃ cft nimís de⸗ 
ſiccatiuꝰſtomacho nociuꝰ.Carẽs ſale ẽ nutribilioꝛ: ⁊ 
hũectãs coꝛpꝰmagis:carnis augmẽtatiuꝰ⁊ nõ tñ fto 
macbo nocẽs nifi mutet᷑ ſtomachi cõplexione ex cali 
ditate in fumoſitates:vłin acctofiratesfi ftomacbus 
fucrit frigidꝰ. Si atit tm̃ fucrit ſalſus vt ſapoꝛoſitas 
lactis nó mutet᷑:erit meliuſculus⁊ minꝰſtomacho no 
cens. Inde.G.caſeꝰ fit ſapoꝛoſus oi malo ſapoꝛe ca^ 
rens laudabilío: eſt.Qui aüt cafe? cm falis bs vt no 
mutet ſapoꝛẽ:melioꝛ eft nó falfo ⁊ mulro fale referto, 
Salẽ erm habẽs in acetoſitateʒ murari fufpicabirur. 
Oultũ ſalis habens fit ſiccus ⁊ moꝛdẽs ſtomachũ: 
incẽdẽs ſanguinẽ. Parũ ſalis habẽs neq; lact amit 
tens ſapoꝛẽ ſubtilis eſt:neq; facile mutabilis:⁊ cito 
cit digeſtibilis. Adhuc recẽs cafc?aurfale carẽs aliã 
bs oínertiraté fm lactis aquoſitatẽ. Si em̃ aquoſioꝛ 
mín? eft nutritiuꝰ⁊ velociter egerẽdus:⁊ maxie fi fi 
ne mclle fit comeſtꝰ. Parũ aquoſus mas; eft nutriti 
uus:⁊ maxie tine melle firad digerẽdũ ourus. Aexꝰ 
aür cafeus cft acutus « ſicciſſimus:vñ ad nutriẽdum 
eſt groſſus ⁊ coꝛruptibilis:ad exeundü ftomacbo ou 
rus eſt:q; lactis aquoſitas fibi eft ablata: acumẽ aũt 
⁊ ſiccitas coaguli et dñat᷑:vñ ⁊ ſubtilitatẽ exijt:⁊ in? 
cenſionẽ ſubijt. Ideoq; ſuꝑfluitas coꝛꝑis no íra inde 
fuübrilia£:ticuri qͥbuſiibet alis ſubtiliãtibꝰ:duobꝰ tñ 
modis ei nocet. Ano q; coꝛruptio ⁊ groſſicies nutri⸗ 
mẽti ſuꝑfluitatẽ fua ingroſſat ⁊ coꝛrupit.ſcðo:qꝛ act 
meri coaguli repugnat oĩbꝰalijs iuuãtibꝰ:⁊ in nocu⸗ 
mentii peíus ipſa iuuãtia ↄducũtur. lit fi in groſſo 
coꝛꝑe inueniunt᷑ hũoꝛes ín renib? i veſica pariũt la. 
pides.Cã erri lapiduʒ adunatio eft groſſoꝝ humoꝛũ 
calidoꝝ ⁊ incẽſoꝝ: d ouo caſeꝰĩ fe bs.quàto magis g 
nocebit fi aliã groſſitudinẽ habuerit apparente./£tt 
ergo cafe? vitãadus ita verꝰ:nullũ em̃ affert iuuamen 
tum:neq; eſt nutritiuꝰ:neq; dito digeſtibilis:neq; bo 
nũ ſanguinẽ gñans:neq; ventre bhumectãs: neqs na⸗ 
turã ꝓuocãs:ſed plurimũ hũiditatẽ deſiccãs:ſtrĩgẽs 
naturã:cito in incẽſionẽ ſe mutãs:⁊ humoꝛes coꝛpis 
incẽdẽs:⁊ reb? ſubtiliãcibꝰaꝛiãs.Caſeꝰ inter veterẽ 
⁊ nouũ mediꝰ:eſt młtũ ⁊ foꝛtiter nutriẽs.Multũ qꝛ 
goſſicies lact facit caſeũ. fozrírer qꝛ caloze naturali 
duratꝰ velocit᷑:cui tri mag: calo: dñat᷑ naturał: tito 
pP dureſcit.diuerſitas ci Pm noui⁊ vereri mediocri 
tatẽ c cut attínct extremiratü. 3nde bipp.cafe? inqͥt 
triplr eft oíuerfus :our? eft ⁊ groſſus. cft z adco ic^ 
cus:vt nes ín pulueré — eſt pꝛe — ſua 
ſpõgioſus:peioꝛ ceteris ꝙ facile frãgitur: fue ẽnpn⸗ 
ccuoſitatis ſubſtãtialis humiditatis cófumptioncs 
ſignificant. Secũdus i malignitate cft durus. Sed 


Liber 


ii vnctus multã vnctuoſitatẽ bre feteftat Laudabi 
lio: caſeꝰ vnctuoſus:ſʒ tñ rarus ⁊ fpogiofus:fi rr; ſit 
recẽs. 3nde iDiafco. Recẽs humectat ventrẽ.vetus 
ſtringit: marie elixatꝰ: « (i ab ad extractꝰ aſſet᷑. Oa. 
f£ atc^moliíe ſubtilioꝛ⁊ ad digercaũ ceceris racilioz, 
iDur? arg; groſſus tard? digerit. 3ntelligim^cr ru2 
ctuationibꝰ:cuiꝰ eri ructus paulati5 ⁊ aro inde ꝓij⸗ 
citur:⁊ cito digeſtibilis:⁊ exire velociter fignificat, 
Qui durꝰ eft ⁊ ructu oiffoluit;grofiiae ſignincat: ec 
tardã digeſtionẽ. Clerus ergo caſeus naturaliter du⸗ 
rus cft:z ad digerendũ tardus. 
«Là lac cóponat ex ſubſtãtijs ferofa: butyrofa:c cafcata, 
Itte tres fubftátie ab iplo ectrabunt ꝑartinciũ.Agit ergo 
de illis ꝓut ſunt in lactezin Dac partc agit oc cafeata extra⸗ 
cta ab ipfo.Agitigit in pac parre oenatura cafci.lDec aute 
para fpectat ad pienté lectionẽ.Diuidit᷑ aũt pec ꝑs ĩ duas. 
"3n quarü piíma aſſignat cafci diuerntatẽ a parte ſuaꝝ tub 
itantiarü ex jo? cóponit. In ſcða affignar ct? oiuerfiraté a 
nouitatis c vetuftatis. Pꝛĩa nó diuicdit᷑. Scda aũt di 
uiditur ín duas. In quaꝝ pma aſſignat diſtinctionẽ caiei p 
nouũ:veterẽ c mediũ:⁊ ocide oc ſingulaꝝ oriaz natura p» 
fcquit. 3n fcóa inducit auctozitates circa caici natura „ꝛi 
ma aũt pars diuidit in duas. In quay pma diſtinguit cafef 
ofntiae ratiõe nouitatis ⁊ vetuftatis € mo.ocritatis. 3n 
ſcða oc ſingulaꝝ dr̃ntiaꝝ natura pfedtur, ꝓꝛĩa nó diuidit᷑: 
fed fcóa diuidit᷑ in tres Pm tres orías, In pꝛia agit de natu 
ra cafci noui In ſcða oc natura veteris. 3n tcrtia de natus 
rà mediocris Sũt igit in phti lectiõe partcs fcr, 3n quarü 
pꝛima aſſignat cafei diuerũtatẽ rone trí ſuarũ tuoftáriaz. 
In (coa. (-t hac:Pꝛeter quà etiã oiuífione cafc?«c.affignat 
Catcto: penes nouitatẽ: ⁊vetuſtatẽ « oifticuit ei? 
orías. In tertía.fan bac; Recẽs büozee nó malos 4c. pz0* 
ſequẽs oe fingularü natura differẽtiaꝝ: agit 0e natura rece 
tis. 3n q̃rta.ſã bac: Vetꝰ aũt cafe? eft acutus ⁊c.agit oc na 
tura vereris. 3a jnta. in hac:Caſeꝰ inter veteré cnouum 
medi? £c.agit oe natura medr inter nouũ  vctere, In fes 
pta.f.i pac: Inde hippocrates cafc?indt «c. inducir auctoꝛi⸗ 
tates circa naturá caiei. pꝛĩo hippo.ſcðo rufi.tertio ga. Cir⸗ 
ca pꝛimã parte dicit qp tres funt ubſtãtie in caſco. ꝓꝛia eft 
er parte lactis. Scða ex parte coagulí, Zertía er parte falis. 
Scdo diuidẽs ſubſt antiã lacrcázbicit qp copoait er trib?; ex 
caſcata:ſeroſa:⁊ butyrofa,£circa fcóas parré oiuidit caſeu 
ín rccenté aquoſum:vᷣeterẽ:durũ:⁊ medii. sLirca tertiã par 
tem agés oe recéti dnas intẽdit. Pꝛimo dicit ꝙ laudabilio⸗ 
rio eft nutrimẽti cũ teperat? fit.£cóo inducit hippo.dicẽtẽ 
ipa falito effe meliozé: c min?ftomacbo nocere:nifi ppt ca» 
lo:éftomacbi ín ſtomachũ refoluenté ppter fríg? in acetoñ 
taté 2uerra£ Tertio dicit ꝙ pari ſaltꝰ € melo:.Quarto ín; 
ducit gat dicẽtẽ poc.uito aſſignat cafet recetis diuerſita 
tem rone maios aquofitaris 7 minos fm qud magís vel 
min? oigen£ come? ci melle vel ſine ipſo.Circa q̃rtã par» 
tem agẽs oc natura caſei vereris tria intẽdit. Pꝛĩo oíat qp 
ficcas « acut? eft mali nutrimétippter vᷣtutẽ coaguli 7 hũi⸗ 
dítatis »fumprioné. Sco inducit ei? ouo nocumeza, Pꝛi⸗ 
mum eítq; ꝓpter fui groſſiciẽ fupfiuitates inteftinoz c me 
bꝛoꝛũ ingroſſat.Tertio oſtẽdit qp ppt fui nocumentü ⁊ inu⸗ 
tilitatẽ eiꝰ euitari dz. Circa quintã partẽ ages oc caſeo me» 
dio:pꝛimo dicit ꝙ multũ nutrit ꝓpter ſuã groſſiciẽ:foꝛtiter 
pꝓpter eiꝰfoꝛtẽ coagulatiõeʒ a caloꝛe i mẽbꝛis.Scðo dicit cp 
oiuerfat $m maioꝛẽ ⁊ minoꝛẽ acceſſum ad extrema.Circa fe 
ptam partẽ q̃ eft oc auctoꝛitatibꝰ ſunt tres pres. 3n quarũ 
p:iaínducit hippo.dicentẽ cp cii cafc? quidã fitour?: quida 
mín? durus:quidã mollís.ourus pulucrísabilis ppter pue 
miditatis cõſumptionẽ cft peioz. alius min? our? eft malus 
laudabilío: eft moliís rarus ppter bumidítate ⁊ molliciem. 
In ſcða inducit oíafco. dicentẽ de recéti ꝙ ventré büecrat 
vct? reftríngit cii elicaf ⁊ deinde affat:0: ric humiditate có 
fumpta fit ſtioticus. 3n terria inducit ga.dicẽtẽ ꝙ cafe? rco 
cens magis fubtilis 7 oígeftibiits eſt:durꝰminꝰ:⁊ bocpts p 
ructatũ citi?vcl tardíus refolutü ⁊ diſſolutũ per qué maioz 
velminoꝛ grofficies vcl ſubtilitas ocfignat; vetus autẽ ín» 


aigeſtibilis eft. (Circa parte iſtã qꝛrelictũ cft fuperius ino 
dicuiiuaiqrit pmo de coagulo:⁊ q̃rit oc neceſſitate coa⸗ 
guli quib? aĩauous debeat coaguiti, Scðm de gñatioe coa 
guli-£erriü eit de opcrationibꝰ eius ⁊ etfectibus. 
«[ ira pꝛimũ querit vtꝝ oĩ aĩali debeat coagulũ:⁊widet᷑ 
q ic:coaguli eft lac coaguiarü in ftomacbo aĩalis lactátis: 
fed lac fiir recipit coaguiatione in mamilis a caloꝛe natura 
li mamiuarü:icd ui oi atalr poffibile cft lac coasgulan in ma» 
mulia: ó fitr poflibile cft ꝙ inoi atali coagulet in ftomacbo: 
4 ic inot aiali potent cé coagulii. id oppofitü eft qó dicit 
pós libe alalib?q coagulii tol ocbet aialib?rumimnátib», 
Ad pocoicendá q coagu:ti nib alid eft dj lac coagulatus 
in itomacpo aĩaus laccáris antec lactet vel anti nutrimẽ 
frigide lide: 
ficut aialía nó rumíndna vt porcus cqu? ⁊ ſitia:⁊ i ralib/eft 
meduua frigida « püida c fitr pin tiõ cü in talibꝰnõ 
fit püiditas apta ad coagulatione;ló in talib? aialibꝰ nó eft 
coagulii. 3llía vo funtaialía (a qo? büiditates funt ſicce vt 
ruminátia Yt vacca « ↄñtia: ⁊ Liftíe piguedo cft ficca: 7 me⸗ 
dullacoagulata:z ppterb lac qà griat ex tali büídítate ficca 
aptá cftad coagulationc;ps cr metũ de natura cafei ; vn cũ 
ad ttomacbii puenit ftatim coagula£ cũ nó inueniat caloꝛeʒ 
fufficienté ad oigerendi. ZId ron£ dicendũ qp lac duobꝰ mo 
dis coagula£. Pꝛimꝰeſt a virtute caloꝛis ppterlonga moꝛã 
X bocmó nó eit lactis coagulstio:fed poti? igroffatio, &ilia 
eft cz nimia ſuba cafcata: B coagulá à: Dicimꝰ igit q pꝛi 
macoagulano põt eſſe ín aialib? oib?, Scda aütnó nifi in 
aiali ruminãti ficut dictũ cft, ( IScðo q̃rit᷑ cũ coagulü folis 
aialib? rumínátio? debeat᷑:q̊ cũ lepus fit aia nó rumínász 
lepoꝛi nó debet᷑ coagulũ:hoc aũt nó cft veri. Ad D oícédus 
q lepus iter ota. aĩalia cft marine ficcc büiditans: cft em. 
aial frigidi ⁊ ſiccũ melãcholicũ:cũ poc etiã bs acumé in fan 
suíne.cui? figni cft ꝙ frágit lapid£ ficut dicit Auicẽ.cã aũt 
coagulatíóís cft ficcitas lactís: «10 in lepoꝛe marie bs ficri 
coagulũ. ¶ Tertio qn£ quare ífta fe cocomítant adinuicẽ 
babi? magnos ventriti « latoz:ruminatio € carẽtia dentiũ 
in mádibula ſupioꝛi:⁊ lactis coagulatío ⁊ pfe coꝛnua.Ad D 
dicendũ ficut iat ſerapiõ qp dẽtes funt méb:a gnata ep fup 
fluitate offi maxillarũ:vñ affici funt ipfis offib2: fed map 
le iunt dure:⁊ ió aboffib? ín vtrifqs gnanf dẽtes: mot? aüt 
oentii magis attínct ad maxillã inferioꝛẽ d? fupioze. infe» 
110: ei mouz£ pter nutrimétü ⁊ maſticationẽ:cũ p tpfas 
p:icipaliterbmoiopus ererceat cnó p fupiose. "3n aialib? 
fo babétib?co:nua fupfluitates à ad dẽtes deberẽt cóuer 
ti puertütur ad comua: per D ralía atalia caret dẽtibꝰin 
mádibula ſuꝑioꝛi:iõ nó prit pfecte cibũ maſticare:⁊ 16 neceſ 
fc eft vt cib? vᷣeniat ad ventre. 55 notádü ꝙ natura dedit ra 
lí atali q̃ttuoꝛ vétres p quos quidẽ opʒ cibũ tráfire andp ad 
mẽdbra ——— eſt in quo fit receptio cibi imꝑ 
fecte maſticati.Scðs eft a quo oelegaf cibꝰ ad os vt mafti» 
ectur.Zerti? in d venut cib? pfecte maſticatꝰ. Quartꝰ in quo 
cíb? pfecte coct? 7 maftícat? iã nutriés ꝓcedit ad epar ad 
alta mébza. £rbís igi£ pts qualiter in tali aĩali veter lat?cft 
q: ſicut dictũ eft:neceffe eft eẽ plures vétres: c B non poffct 
eſſe nifi veter effer latus. £ft etiã (bí rumínatio ficut pts ín 
oiftinctióc ventriũ. Per B etiã ptsfoto iſtiꝰ q̃ſtionis quarc 
coagulũ por? ín tertio vẽtre ghat d in alio tefte pbo:qꝛ fi 
cut oíctü eft:plures funt ibivẽtres 7 finguli fingtie officijs 
utãtur ficut viſuʒ eſt. Dicimꝰgᷣ qp lac nóíndiget maſtica 
tíóe ſʒ fola fuctionc. Aĩal vᷣo nórumínar nifi rcs maſticabi 
les: ió lac deſcẽdit ad ventre q eft finís maſticatiõis: ⁊ hic 
cft terti?: c ideo in ülo fit coagulü ficut oícir pbs. 
¶ irca ſcðʒ peedif bocmó:queri£ a quo lac coagulet᷑ an 
a frigiditate: an a calidítate: ⁊ videt qp a frigiditate:qꝛ coa» 
gulatio eft mot? a círaiferetia ad centrü: ó ftt ab (lla q̃litate 
que eft pzincipiü bui? motꝰ:ſed ficut dicit vfaacin febzibus 
motꝰ calídi eft a cetro ad circũferentiã:trigidi $02 circũferẽ 
tíaad centri: ergo cii in coaqulatióe fitbmóimor?: coagu⸗ 
lu5 fict a frigido. Ad oppofiti eft ꝗð dicũt auctoꝛes:ꝙ a ca? 
lidítate coagulũ anat. Ad hoc dicẽc ũ q gñat᷑ a vᷣtute calidi 
tatis. Ad rõnẽ dicẽdũ qp opatio calidi eft duplex. Quedã eſt 
p via rarcfactióis c ectéfionig Calidũ cm extẽdit ⁊ dilatat⸗ 


Dietarum vniuerſalium. 


« ín hac operatione Sdícit fibi frigidũ að reſtrinsit natura⸗ 
lítcr:c ab pacopcratóe nó gñat coagulũ. tt alia opatio ca 
lídi q cft coſumptio bumídt fupfluí z refidui infpifiatio: et 
abiftavirtutc gñatur coagulü:nec eft motꝰa circüferena ad 
centrü:fcd pon? ecóuerfo:« fic fir gnatio coaguli:⁊ boc mõ 
gencra£ ex lacte caſeꝰ Escdo jri£ vez laccoagulatüm fto 
macpoaialís lactátís coagulc£ primo in ftomacbo:an ima» 
millis pmo aliquá coagularioné recepenit antec veníat ad. 
ftomacbii:t vidc£ qp pꝛimo fucrit aliquátulü coagulatü:nó 
em quodaig lac coagula£ fed lac nouiter emulfum:fs ficut 
dicit yfaac:lac nouíter emulſum groſſum cft: ⁊ ficaliquátu 
lum coa à:c ctiã in mamillis quádá coagularioné reci 
pit:g anteqᷓ veniat ad ftomacpü coagulatü cft aid oppofitü 
nibil qð a virtute ftomacbi coagulat in mamillis pa2coagu 
lati cft. t᷑ cná:q: ponat ꝙ coluftrü remoueat a mas 
nnius c poftca relíquá lac fugat; valde inuem£ líquídus 7 
aquoſum:g nó coagulatü eft in mamillis.Ad b oicédus ꝙ iu 
ftomacbo coagulat:« 3 mamillis liquidũ fugit. sid ratione 
ín Zꝛiũ dicendũ ꝙ coagulatio eft duplex.Quedã d fit cx ma⸗ 
gna moꝛa ín mamillis:⁊ D nó fadt coagulationé lactis: fed 
groſſiciẽ. Alia eft cx caliditate lactis c ſſomachi:⁊ becin ſto⸗ 
macho o5 fieri. ¶ Zertio qri£ vtrũ ín aialíb? melancholicis 
debeat laci (tomacbo coagulari:⁊vr̃ ꝙ nõ: qꝛ coagulatio fit 
a caloꝛe:ſed illa aĩalia pauci habẽt caloꝛẽ:gᷣ in ũlis lac in fto 
macho nõ põt coagulãri.Ad oppoſitũ eft qð dicit pbsli. oc 
aĩalibꝰ.Ad boc dicẽdũ qp ouo funt 2fideráda ín gñatioe coa 
guli.pꝛimũ eft agẽs:ſcðm eft matería Ages vo ocbüe eſt.ſ. 
caloz,£ft ti foꝛtꝭ rcfpectu materíezq: matería in talib2apta 
eft z diſpoſita ad coagulationé:babcet em multii oe fübttan 
t13 cafcata ⁊ terreſtri:⁊ iõ diro coagula£:c ín talbꝰaĩaubus 
nó fit a calozc ftomacbí pzíncipaliter: fed ppter multipica⸗ 
tionẽ partiũ terreſtnũ ficca Quarto querit vtrũ in fto 
macho aĩalis ꝓuecti lac coagulet᷑:⁊ videt᷑ cp fic: coagulatio 
fita caloze:6 cà in ꝓuecto aĩali maioꝛ fit calo: dp in lactente 
plus 05 coagulari iac ín ftomacbo aialis :puectí d in ftoma 
€boaialís lactẽtis. Ad bocoicédü ꝙ coagulũ nó gnat᷑: in fto 
macho niſi aiaus q3 nondii abü recepít. 21d róne dicẽdũ qp 
coagulũ gñat᷑ ex folo puro lacte cũ quo aliq fubftátía nutru⸗ 
mentínó cõmiſcet᷑:⁊ boc cft in aĩalilactẽte:ſed in aĩali pue 
cto lac cõmiſcet᷑ ci alid) fubftáría nutrimẽti: ⁊ iõ virt? lactis 
perir vn nó coagulat. (T Quito nif cà fit lac in pᷣma etate 
quare initio pmo lactis fit coagulũ c nó ín alio. Dicẽdũ p 
cá bui? eft duplex. Pima eft; q: lac pꝛimũ qð eft in mamillis 
groffumcft pꝛõptũ ad coagulatione; iõ o€ facili ꝓpter ni? 
miã moꝛã coagula£: boc tñ aliqñ fallit. Scða cà ett: qz virt? 
ſtomachi in piicipio ocfecta eft: c iõ lac qð redpit nó pot coz 
uertere: ficlaci ftomacbo remanet indigeftü ⁊ coagulatũ 
2 caloze ppzio. €T Scrro q̃rit᷑ cũ oupler calo: ocurrat i ſto⸗ 
macbo.f.calo: lacrís z caloznarurali$ ſtomachi:ex cuiꝰactio 
ne ꝓcedat gñatio coaguli:⁊videt᷑ ꝙ nõ a vírtute ſtomachi: 
calo: em̃ ſtomachi nutrimentũ ↄuertere intẽdit:puerſio vo 
nutrimẽti repugnat coagulationi:g̊ acaloꝛe ſtomachi non 
ꝓcedit coagulatio.Ad oppoſitũ:caloꝛ interioꝛ lactis íafuffi 
ciens eft ad coagulationẽ lactis.cuiꝰſignũ cit: qꝛ ñ extra coz 
pus poneret᷑ nó coagularet᷑: gcoagulatio nó fita caloꝛe la⸗ 
ctis. Ad hoc dicẽdũ dq coagulatio fir a caloꝛe lactis:caloꝛe tfi 
ſtomachi coadiuuãte.⁊ eſt fite m lacte ⁊ coagulo extra:coa⸗ 
gulat em qñ apponit coagulũ:iuuat aũt calo; aeris ↄtinen 
tis. Eodẽ mõ coagulatio gñat᷑ a caloꝛe lactis:caloꝛ ti ſtoma 
chi tanj otinẽs iuuat: boc eft qn lac eſt aptũ ad coagula⸗ 
tionẽ. Scprimo drit vtrũ coagulũ vel alid loco coagulí 
debeat reperiri ín aiali aboꝛtiuo:⁊ vidc ꝙ ſic:q; ſicut fetus 
extra nutrit ex lacte: fitr intra nutrit ex ſanguine in ſtoma⸗ 
€bo:fed extra aliqͥd coagulat᷑:g fitr intra. 8d hoc dicendũ ꝙ 
coaguli nó eft nifi in aĩali lactãti:⁊ cà eft q: coagulũ non fit 
nifi cx nutrimẽto qð er lacte recipit pos:fed in fetu boc nà 
€ft:0: cũ cft ín vtero nutrimẽtũ intrat in ipm p vmbiculũ: ⁊ 
i5 n5 eſt ñite. OEctauo qrit in ddcedítcoaguli poftea in 
alalí puecto:civtz ocferuiat alicui opatiói nature, sd D di⸗ 
cendü ꝙ coagulũ in aíali víuete &m pecflam tpis nõ rema» 
* i ſtomachoꝛ⁊ cá cft q; ci calo: ftomacbí c ceteroz, mem 
vo:G incipit »fostari refoluit totã fubftátii coaguli: qua re 


So.Ititvtj. 


foluta tota fccedit. c eft ſile fi aliqͥs cib? indi in ſtoma⸗ 
cporemaneat efficit ourus:poftcavo cũ calo: nafüralíg foz 
tificaf iliud digerit: c apti ad ↄuerſionẽ reddit:⁊ fit a par 
te iſta ficut vifum eſt. [7 IRono querit vn accidit follicuiue 
in coagulo ↄtinẽs ipm: v? ꝙ nó ocbeat eſſe:qꝛ ficut lac ex⸗ 
terius coaguiat filr interi?:ted extraifta pellicula nó pc? 
citur:á nec intz3 05 eſſe.Cõtrariũ tñ dictãt experimẽiũ.ad 
hoc dicẽdũ ꝙ in coagulo gñat᷑ folliculus qͥdã ſitis ftomacbo 
aĩalis. 55 notãdũ qp dupiex eft caloꝛ:qͥdã coagulãs nihil tr 
generas:⁊ talis caloꝛ eft extra:eſt alius caloꝛ coagulãs ⁊ 6€ 
nerãs alijd:c bic eſtviuincus:⁊ bic eft intra gñans tolliculũ 
cotincte coagulũ.⁊ D ps p fite ficut ex fupfluitatz fpmarnis ĩ 
matrice gñat quoddà co:p? valde groſſũ q$ mola appcllat 
a pbo:filr a pte iſta:calo: em̃viuiſicꝰcoagtat 7 alidd gñat. 
(ici tertiũ ꝓcedit᷑ boc mõ:querit de oꝑationꝰcoagu 
ui: c querit qũo coagulũ vale at ad coagulationẽ lactis: ⁊ ví 
detur ꝙ non valeat: qꝛ paſſio illata ⁊ coagulo rõne lactis in 
ftomacbo ad D vt curct indiget oiffolationezf5 nulliꝰcuvꝰeſt 
oifloluerc cft coagulare nec ecõuerſo:g cũ coagulii coagu» 
let nó diſſoluet.trariũ tñ ponít qp ad coaguiatióes lactis 
in ſtomacho coagulá eft mediana. Ad hoc dicẽdũ ꝙ Lact du 
plici diſpoſitiõe 2fiftit, Pꝛima ín illa diſpoſitiõe in d nõdu 
eft coagulatũ:⁊ tũc coagulü appoſitũ ipm igroffat ⁊ coagu 
lat fcjftrádo ꝑtes aquoſas c 2tungédo pres caſeatas ⁊ bu. 
tyroſas:ſed qn coagulü inuenit rpm coagulatü : tc partes 
ſcq̃ſtrat c fegregat:c tüceffiat lacoiflolutü: z boc mó pont 
mus q coagulũ valctad lactis coagulatione.&[ Soo ári£ 
quare quoddá gen? lactís dit? in ftomacpo coagula£ ficut 
vacaniü d aliud, &d hoc dicẽdũ fm yſa.ꝙ gen? lactis € mul 
tipler. Quoddã cifi ẽ lac qð multi bs aquofitate ⁊ parü b5 
De ſubſtãtia cafeata 7 buryrofa:cboclacnó pót coagulari: 
:pars aquofa repugnat coagulationi, Eſt aliud qð mEtus 
Db50e cafeata fubftária ficut laceaccinü ⁊ ouinũ:⁊ tale coagu. 
lari pót ppter młtitudinẽ parnü terrestri ficcarü 41 ere 
tio qrit vᷣtrũ boc fiat in ftomacbo calido an in frigido: ⁊ vf 
q in frigido.ftomacb?calidus ↄuertit nutrimétü 7 digerit: 
fcá qñ lac digent᷑ nõ coagula£:ó in ftomacbo calido nó coa» 
a£ ſed in frigido. Ad oppoſitũ:coagulatio fir a caloze: g 

in ftomacbo in quo masis abũdat caloꝛ:magis 05 fleri coa⸗ 
sulatzo:fed boc eft in ftomacbo calido: in illo magis 05 fte 
rilactís coagulatio qp in frigido. Bd boc dicendũ ꝙ in calído 


magis coasulaf: cin ftomacbo frigide aceſcit. Ad rones oi 
cendũ dp fo:titudo caloꝛis cft eda cit ĩ reſoluẽdo 


t 2fümedo:«b cffiar calo: qn nutrimétü parat eft ad 2ucr 
fionc. Alia cft foꝛtitudo calozis ín coaguládo c infpiflando 
fui nutrimẽtũ:⁊ boc vel — mltitudinẽvel ppter fui 
grofiiac.q[ uerto quent p quá viã fal in coa. loe có» 
petit. sd boc »ícendus qp fal cà liquoꝛibꝰ bs virtute diſſolu⸗ 
rui: partiti oíffolutio ⁊ fedftrazío repugnat coagulatiõi: 
iõ apponit vt defendat coagulatione lactis 4T uinto ári 
tur q eft virt?in coagulo vt laccoagulet:⁊ p quà viã coagu 
let vtrũ a calidoan a frigido. Dicẽdũ ꝙ coagulus eft jfi lac 
coagulatũ ín ftomacbo 3 caloze naturali: c iovirtutẽ caloꝛis 
naturatis quá bs impꝛimit in lac. Impᷣſſio o caloꝛis natura. 
lis q fit lacte nibil eft aliud d? coagulatio:4 ficpts á eft ila 
virtꝰ. Serto q̃rit᷑ quare lac coagulatũ aceſcit tard: finc 
coagulo ad aceti virtute ſtatis 2uernt. gd hoc dicẽdũ ꝙ ace 
tofitas puenit ín lacte ex oefectu calozts naruralis lactis fi» 
cuz ín aceto:q; cũ vincif calo: nanuralis ab aerís caloze ↄti⸗ 
nente deficit oulcedo 7 inducit acetofitas.f£od2 mó a par» 
te iſta: vñ qꝛ vírt?coaguli caloꝛẽ naturalẽ ↄſeruat ppter boc 
cõſeruat dulcedinẽ:⁊ qñ deũcit ⁊ oulcedo oefdit. ¶ Septi 
mo querit ꝑ quã vii in lacte fiat coagulũ exiſtit.ad boc oí 
cendü qp lac ficuü caliditate pabet c acum vii Dabet?tute li 
dfactíua.cuíus ſignũ eft fi ponat hmõi lac ín albumíne oui 
liquefacit ipfim ppter vírtute (ui acumínís:ad coagulũ ᷣo 
lactis nibil alíud erigiturnifi fequeftratio aquofitatis a la⸗ 
cte:⁊ q; lacficuü boc facit:qñ admiſcet᷑ mducit coagulatio⸗ 
nem. Octauo q̃rit᷑ p qua viã valet i fluxuvẽtris coagulũ: 
⁊ vr ðꝛiũ:qꝛ ea q acume babet mouct ventre: fed coagulus 
acume hz: g pot? nocebit ín fluxu vétris G inuabír. Sd ope 

poſitum eft quod dicit pbs lib.de animalibus: geoagulus 


Liber 


multũ valet fn fiuxu vẽtris:⁊ maxime coagulũ leporis par⸗ 
ui cceruí. fld boc dicenaũ q valet in fiuxu vẽtris: fed illud 
qà valet in fiugu vere cft ouplicis nature. Quedã em vas 
lent fua ſtipticitate mẽbꝛa 2ftrigédo zvias; c b m res 
ticc c ftipnice valet, Sia valet ingrofíando ⁊ inſpinado fup 
fuxitates fiuẽtes ad vetrẽ:⁊ qꝛ coagulũ b5 virtute coagula⸗ 
dí laczió coagulat feces:⁊ fic valet 2 flurum cõſtringendo. 
¶ ££ onfcquéter querunt quingy. 3P:imü eft oc natura et 
gnatióc calei.Scðʒ € oc vfu ipfi/ .Zertiü eft de natura coa» 
guli qð cedit t ↄſtitutionẽ ipũꝰ. Quarc cft oc natura feri. 
Quintũ eft oe natura butyri €. &irca pmü ꝓcedit boc m: 
Queri£ cy cui?aialis lacte tit maro; quaritas caſei:⁊ videt cp 
cr lacte cap:e.lac gfia£ ex fanguine aialis ez quo ꝓuenit: f$ 
fue fanguis ſequit naturá aĩalis cuiꝰẽ:g ſeqᷣt natura capice: 
fed capza eft aial terreítre melácboucü t oure fube:ó lacci? 
erít groffum:« ey tali lacre maios quátitas cafei gnat: ergo 
ex lacte capze maío: quátitas cafei gna£ d alicui2aialis id 
oppofiti: ex lacte tépato i tribꝰſubſtãtijs mínima quátitas 
catcí gilat;qn em eft reperatü in trib? ſubſtãtijs nó onatur 
pars cafeata fupza aquofam:f$ lac capze tẽperatũ eft i trib? 
fubftàtfjs: vñ poft femininü comédat ipm yía. 6 cx lacte ca? 
pic maio: quantas caſei nó gñat. lpocetia ofirmaf praf. 
ponenté ípm mediti ínterpaccinri ⁊ aſininũ. 2d Boicéous d 
ez ipfo effia£ cafc?paucus — nec in ipſo dñetur 
pars cafeata, Sd rnc dicendũ ꝙ puís humicitas capꝛe fit 
Srofía terreftris:groflum tn couertit ad (ui naturá: cui? fi» 
gnü cft q cft grofía ⁊ ourac ficca: c 15 illud qð in lacte rema 
nct é fübtile c lac bona: qpuís ſuba mala: ncc magna quáti 
tae cafei gnat᷑ cr ipo cii fit (ubtile ficut dictũ eft. zia cà pot 
eſſe q: in came capice ouo — eſt natura carnis du 
re t melãcholice:⁊ ex bacnó efficif lac.Scðʒ cft hũiditas ntt 
trimeétalis: bec fubtilis eft ⁊ nó groſſa:cuiꝰ ſignũ cft cp fes 
tué cy ílla büiditate gñatꝰlaudabilis € nutrimẽt ficut agn? 
paru?:« ez iſta lac generat ¶ SScðo qnt circi h:ex quo la⸗ 
cte maioꝛ quãtitas caſei gñat an ey vaccino:an ex oumoꝛ: ct 
videt qp cxvaccino.dicit pᷣbs ub.de atalib?:cp er illo lacte qð 
groffi?eft maío: quãtitas caſei gnat: c quãto fucrit groffi?: 
tto cafcatí?eritzí5 ficutvult raf.vaccinü intcr oc lac groffi? 
eft:ergo ex íllo maio: quátitas cafet gñabit᷑ d alicui? lactis, 
lioc ctíá cófirmat p pbm dicentẽ ꝙ cafc? gna? er lacte ett 
in fczjdrupla ppoztione ad aliud lac.Scða ró bec eft; oicit 
pbs ꝙ lacaquofius cii minoꝛẽ babeat ſubſtãtiã terreftre dp 
alíud tardi? coagulat:ergo p oppofitii lac qð aiti?coagulat 
d aliud lac maioꝛẽ quáritate terreftre hʒ: ſed vacanũ arius 
coagulat d aliud Lac: inter oẽ lac vaccinũ maioꝛẽ ps quãti 
taté cafeí. Ad oppofitü eft qð dicit vfaacqp lac ouiũ caſeatiꝰ 
eftoilacte:c ꝓbat boc vſaac:qꝛ lac cafeati? cft er cuius ſub⸗ 
ftátía maio: pare buidi aquoft fedítrat:f5 pecoꝛinũ ẽ hmõi 
Pm vſa ouis erf eft aial calidũ: vñ ↄſumit büiditaté crema 
net fisbftánia terreftrie cafeata:ó lac pecozinti maioꝛẽ quáti 
raté cafei gnabit dp aliud lac. Sid bocoicendü ꝙ er lacrevacci 
no maio: quãtitas cafeí anat dp er aliquo alío:grofli?em eft 
oiii lacte. Sd auctoꝛitatẽ vſa.m̃deo ꝙ quántas caſei poni 
efie maío: duobꝰmodis. Pꝛimo mó q: matería ez qua gña 
tur cafe? in lacte maío: eft:z boc mó ponim? qp mato: quãti 
tas cafeí gñet᷑ cx lacte vaccino d? ex alío. matería em̃ caſei 
maioꝛ ẽ (n eo.Scðo mó qꝛ pare caſeata purio: eft ⁊ mag] fe? 
dftrata efta ſubſtãtia fcri « butyri: cB mó dicimꝰ ꝙ ex lacte 
ouíno maio: q ti generat: ſeq̃ſtratio em̃ maio: fit 
ibi p in lacte vaccino:⁊ fic matería puiroꝛ. (C Zertio qn ín 
quo cafeo fit maio: pinguedo an ín vaccino:an m ommo: et 
videt ꝙ in ouino:butvrũ eim feqtur naturã calidá ⁊ hñidã: 
lac vᷣoſcquit᷑ naturã aĩalis aui? eſt:ſed ouis eft aĩal calidiꝰ⁊ 
humidius d? vacca:ergo fitr lace? caldi? eft t humidius: 
ergo eítbutyrofius:ergo pingui?. Scda ratio bec eft:ponit 
ppo:tione ín aialib? inter pinguedine medullà oſſiuʒ ⁊ 
:vn dicit cfi pingucdo alicui aĩalis eft oura ⁊ coagulas 
ta: medulla eft oura ⁊ coagulata ⁊ nó lijda ſicut pt; in bo 
ue: t fi pingucdonó eft coagulata necs medulla ficut pr; ín 
poꝛco:⁊ ñ pinguedo eft multũ coagulata:⁊ lac fitr; fed pino 
guedo ouís magís atrínet ad pinguedínc d pinguedo vace 
ce: ergo fitr lace erit pinguius ⁊ butyrofius:« fic poterít 


códudi qp cafe? fitr ouis erit pinguio:. fid oppofita: ín (llo 
lacte: quo cft maioꝛ quátitas fubftárie caleate: mino; eft 
quántas fubftantie butyrofe:fed lac pecoꝛinũ eft bmmóí Pm 
(aac dicentẽ qp cafcati? eft omi Lactezergo cafe? fact? er ta. 
i lacte nó erit pínguio:.míno: etiã pts p 3Raf.oicett qp lac 
ouínfi plures ſuꝑñuitates pereat aliud lac. sid pocoicen 
dum q in vaccino butyrü magis abũdat:⁊ cà cft q; ſubſta⸗ 
na burvrofa nó cófumi£ a fubftána aialis cui eft:(cd ín la» 
ae ouino ofumié bumíditas butyrofa ppter catozé aialís, 
lá ratione oicendá qp ca d caufantur ín cope atalís duob⸗ 
modis funt. Pꝛimo mó per vía cõmixtious:⁊ fic qn vaina 
cnt ⁊ pumoses exeũt cü vꝛina.ſi bumo;cs fint grofii cv;ina 
erit groſſa: ⁊ fi fubtilce ⁊vꝛina fubtilis, ilio mó:zalía caufan 
tur inco:poze p vià pꝛiuatidis: ſicut qn vꝛina clara crit fco 
ceo in co:pe remanet.f£ode m a parte ifta:q: ín lactcvacce 
magna ps fubeburyrofe comifect cà fuba cafcara: 7 ió eft 
ibi vía comirtionis: vh fi fiat cafe? fict butyrofus: c fir eft 
in;ouino vía pꝛuatiõis:ñ cm fiat cafe? fubttáría butyrofa € 
ferofa quafi penit?pziuan£, Scda ró foluitzo: vncnuofitas 
magie aggregat m ouc d ín vacca:in cafeo ri ex lacte ouís 
míno: cft vnctuofitas: q: vnctuofiras que ocbet cederead 
cafcü cedit ínvfum cozpis cii calo: fir magn?in illo aializfed 
ín vacca caloz nó cft (ca magn?« ita nó ↄuertit vnctuofitate 
peuit?m fui vſum:ĩmo ceditín lac ⁊ p 2fis ín cafcü. € Quar 
to querif quare caſeus ouínus melio: eft in dbufdà regioni 
bus d vaccínus. sd bocoicendü ꝙ in quadá regionc vacca 
eft aial ſiccũ valde ppter catidítate « ſiccitatẽ regionis refol 
ucntem « confumcenté burmditaté vacce:⁊ iõ lac qð pducit 
multũ pabct oe ſubſtãtia oura ficca terre(tri; c pprer bocca 
feus malus 4 (llandabilis:oues aüt téperate funt cóplerio 
nis:⁊ ió in illa regiõe calida e q:multü hũide funt; c 
ſubſtãtia burprofa augetur.Aua cá pot eſſe qꝛ in ülis regio 
níbus ertrabit buryrü oc lactevaccino:⁊ io remanet ſubſtã 
tía cafeata oura ficca ⁊ terreſtris:ab ouino vo butyrum nó 
extrabi£: c ideocaſeus ex io factus cft melío: €T Quinto 
ueritur quarc ín gñatiõe cafei fit ſequeſtratio partis fero» 
€ t coberentía aliarü duarũ.Ad bocoícendti p cafcus gcs 
ncratur p viã fcqueftratíóís a caliditate c non a frigiditate 
vt partes liquide ab alijs fequeftrent t tunc fit vnio partiũ 
calidará:ci gif coagulü íftà operatione faciat fequettrádo 
partt aquofam q gnationi vt coagulatióí caſei repugnat: c 
alic oue partcs foztíter coberẽt patet qp aquofa oeber remo 
ueni c nó alia:qñ $obutyrü ghaturzfcparat cafcata pare p 
fe: c butyrofa p fc remanct. 
&[ &ircà (cós pcecit bocmó:querit cfi exbibet᷑ cafe?:vtrü 
plus cópetar coctus d? crudus: tvtrü elixus d affat?:tvídc 
tur ꝙ coct? elixus: fubftátía cafe groffa cft t ficca ⁊ oure oí 
geftionis:fed ifta p arnficiii ocbétreddi facilis digeſtionis: 
ergo cii boc acquiratcafeus p elixationẽ:caſeus elixatꝰme⸗ 
lio: eſt. Ad oppoſitũ:quãto cafeus maioꝛẽ vífcofiratt acqui 
rit: táto pci: eft ⁊ illaudabilioꝛis nutríméti: fs quaro plus 
ercoquit tãto vífcofto: fit.cuius ſignũ cftzq: c eurak fir qfi 
giuté-ó cafe? affatus vel elxus illaudabilis eft nutrimenti. 
Scða róbec eft:oicít vfaacq cafc? ille melioꝛ eft ín quo cft 
maioꝛ büidítas naturalis:⁊ iõ recte ponit c£bon?:;fs p oes 
coctione humiditas ↄſumit « maric p affaríone ⁊ remanet 
fubftária terreftrís:ó cafe? coct? peioz eft crudo. zd b dicẽ 
dum q crudus melío: eft qᷓ aſſatꝰ vł clitus « mas cópent. 
Aa róné dicẽdũ ꝙ decoctio ouo cfficit ín cafco. Pꝛimũ eft p 
ptes cafei digerit:⁊ B mó alíquá bonitate acqnt. Scis eft ꝙ 
pres hũidas refoluít ⁊ rehquüvifcofus reddit: b mó ma? 
documẽtũ iduat:q;: fiüt dfi q̃dã cozrígie.S Scðo q̃rit᷑ ĩ qͥ ſit 
mato: caliditas:an i cafeoveteri an in nouo:⁊ videt᷑ ꝙ ĩvete 
ri fit mino: caliditas: qꝛ in illo eft minoꝛ caliditas in d maio: 
caliditatis fit refotutío:fs boceftín veterrergo vct? caſeus 
eft min? calídus. ld oppofirii eft qð dicit pfaaczep vet? acu⸗ 
men maíusbabet d? nouri. or etiã pbarrq: in veteri par? 
tes aquofe 2fumunf ⁊ cõcipit acumẽ: ergo eft calidus. ad 
hoc dicẽdũ qpinveteri eft maioꝛ caliditas: c cà bui2eftz o in 
vetcrí virt? coaguli cofozta£ ⁊ ↄſumit fübftantíd aquofas € 
cõuertit burvrofas  inducitacume. gllía cà poteft effe quia 
acquirit caliditate ab aere cõtinẽte ↄſumẽtẽ humiditatẽ ín 


Dietarum vniuerſalium. Fo.lrxxviij. 


caſco t excitat caloꝛẽ interio:ẽ.Ad rationẽ dicendũ ꝙ calidi 
tas cft dupiex.Quedã em̃ eft naturalis quà Sut a ſubſtãtia 
aiaus:ficut pt5 in lacte nouíter mulfo qð pabet quandá caií 


ditate fuauc;c bec caliditas minoꝛ eft in veteri.Alia cft cali⸗ 


diras quà cõtraxit à coagulo ⁊ ab acre Dtnete: € bec calidi 
tas maio: eft ín veteri. ¶ Zertio qucri£ quare in cafco par 
tce extreme citrinant᷑:in mcdio vo alb?cft, Zid D oicendii q⸗ 
eft qꝛ calídítas coaguli ⁊ aeris ↄuertit pres 3quofas c 
cᷣſumit: partes butyroſas reducit ad igneas;fcd mediãti 
bus parnib/aquofis datur albedo:ꝑ partze$o butyroſas ci 
rríaitas c mayime i extremis: qꝛ pmói 2uerfio in egtremis 
fo:ci? efficit: cus imedíate ab aere attingat. CQuarto q̃rit 
p Quà via valet iffuxu vẽtris cafe? « marime afíat?:c videt 
Ziũ:qꝛ cafe? acumẽ p: c o£ rale mouet ventre: ó nó cópetit 
corra fur. Aid oppofiti cft q3 faat vulgus. zta hoc diccdũ 
q nõ cópctit in flucu veris, IRorandus tr ꝙ ín cafco verert 
funt dud. Pꝛimũ eft acumẽ:ſcðm ftipticitas, quantus g ad 
ſtipticitatẽ quã hʒ avᷣtute coaguli qð cft ſtipticũ fm pbi có 
petiti fluxu vẽtris:quãtũ tii ad acumẽ polfet nocerẽ:ſed tñ 
q: ſtipticitas ſuꝑabundat acumini:iõ acumẽ nocere nó pot, 
(Greca tertiũ ꝓᷣcedit᷑ hoc mó:querit cuius cópleríóis fit 
coagulũ:q; coagulus nihil aliud eft p lac coagulatũ ín ſto⸗ 
macho aĩalis rummãtis:ſed lac coagulatũ eft nature frigi⸗ 
de ⁊ ficce: g̊ € coagulũ erit nature frigide c ſicce.Scða ra⸗ 
tio peceft:o£ qð iu vía nutrimẽti cft ftipncü  oure digeſtio 
nis ftringésventré ett frigidũ ⁊ fica: ted coagulũ cft pmót 
fin yfaac c pbm oícenté valer 2 flurüvétris: G eft frigidũ 
t fici. Ad oppofiti cft qð oiat yſaac:⁊ pbat fic: oc (llo qð 
effectũ caliditatꝭ ppuü inducit eft caidi:f5 coagalũ coagu 
lat lac ⁊ hmõi effect? eft caliditatis:g̊ cft calida. Ad D dicen 
dum q in coagulo eft ouplez natura. 3Pzima eft natura ter 
reftrís quã ↄhit anatura lacris terreftri. (cafeta: c b modo 
eſt frígidü c ſiccũ ficut caſeꝰ.Scða natura eft quà 2bita fto 
macho aĩalis:cuiꝰquidẽ calidiras ipm coagulat ⁊ eft ctia cà 
coagulatiõis lactis: boc mó caliad indicat. «4[ Scðo qrit 
cuiufmodi coagulá fozti? ope£ an nouü:an vet?:c vidct ꝙ 
nouũ:qꝛ ficur dictũ eſt:coagulũ b5 vᷣtutẽ coaguladi lacp ca 
loꝛẽ ques 3bit a ſtomacho c etiã a lacte: ĩ coagulo veter 
expirat iſte calozzín nouofo mag] abundat ppter acceſſum 
ad ſuã oꝛiginẽ:ergo noud magis operat d? vetus. Zontrae 
rium camé videmus.Ad bocotcendü ꝙ coagulũ vetus foꝛ⸗ 
tius coagulat lac qᷓ nouũ.Ad rationẽ dicendũ qp ín coagulo 
nouo caliditas magna eſt quà ↄᷣhbit cx lacte ⁊ ſtomacho aĩa⸗ 
lis:ſʒ hũiditas ſeroſa multa eft illa repꝛimit caloꝛẽ: fed in 
veteri hũiditas illa expirauit:⁊ ĩõ caliditas ſuffocatur. 
¶ Xirca quartũ pcedit pocmó:querít ci ſerũ ficut lac con 
uertat ad acetoficaté: vtz boc fit róne frigiditatis an calidi 
tatis:⁊ víde£ ꝙ róne fngidiratis:acetofitas cm ín víno c la⸗ 
ce fit ꝓpterea q: calo: naturalis d eft pꝛĩcipiũ ↄſeruãdi oul 
cedine coꝛrũpit᷑:ſed ficur calidítas interío: a caloze coꝛrũpit᷑ 
ectenozi taad? a vínccte: fitr a frigiditare cozrü pit tãqᷓ ab ec 
tiguéte: fic vr ꝙ ierũ ouerta£ ed acctofitatéa frigiditate 
ficut a caliditate. Ad oppofirü:ficut acerofitas gñat᷑ cũ exvi 
no gñat: ſicr ín fero cũ cx lacte gñat: ſ̊ ín acetonó gnaf ace 
tofitas nifi ab actiõe calozis vincetis: $ filrin fero nó gnat 
&cctofitas nifi ab actióc caloꝛis. Ad bocoicendum q lac nõ 
accfcit nifi a caloze:fifr necvind. Ad rõnẽ pꝛimã foluit.sD.qp 
nó grat acctofitas in fero calo:e oĩno co:rupto: fs añ caloz 
frágit ⁊ debilitat᷑ ⁊ aliq̃ pare caloꝛis remaner.4 eit filezaus 
cibiſunt in ttomacpo nondá digeſti nó fenn£ acetofiras: f; 
qnindpiüt oíceri tc ſentit᷑:eodẽ mó eft.ná acctofiras non 
potgnaría cato:e młtũ dedilitato:frigiditas vo puat calozc 
nullũ calo: índucédo: (5 a frigiditate nó pót cári acctoñ⸗ 
tas:fic em̃ oposterct qp aliqué calo:e induceret. Sed 3 boc 
ſic obiſcit: q ficut eft acerofitas ín cope bano:fitr ín erte⸗ 
T10:12:f5 ficut dicit yſaac ín febzib?: acetofiras in ſtomacho 
aliaa cft frigiditate:alioñ a calidítate:ó fitr eritgi exterioꝛi 
bus: ficnó femp erit a caliditate acctofiras. 2d B oicédus 
qp nun acetofitas i ftomacbo pure acqrit a frigiditate: qz 
in ftomacbobüano durate vita femp cslo: alíqs remanct: c 
et — eftbmóicalo: non (ennt acetoñtas: qn tñ »cbilts 
entí£ Sus igit ds qp acetofitas in tomacpo gfiat a frigi 


ditate:boc eft erponedi a caloze ocbilic nung a frigiditate 
pura:in fero$o 7 accto acqrit p modi digeſtiois incópletez 
⁊ D venita debili caloꝛe:⁊ tic femp reftat cp sccrofiras gñat 
& zaloze «nóa frigiditate 4C coo qnt ailac coꝛrũpit᷑ gre 
acetofitas pꝛĩo aztribui£ be ferofe magis d alicui aliaꝝ. ct 
cà huius cít qꝛ ficat oicit y!a. acctofiras ſubſtantiã liquidã 
femper fequitur ⁊ ſeroſa eſt talis. 
€ rca qntü pcedif bocmó:querit vtrü butyrii fit calidi? 
oico:cvidc£ qp ouryrü fit min? calicũ.nã o€ vñctuoſum qð 
bs plurcs partes aquofas pmixras reddit min? calidü:fsin 
butyro cft b ai fube ferofcvnistzoleüvo nulà fube aqſe có» 
iũgit᷑:g oleũ eit calidi butyro. 5cóa ró bec ẽ:dicit £óft.me 
diane d oc facií ad naruráignis 2uerrüt calide iudica: fs 
olea cin »uernt ad naruráigniscp butyrüzcuifignü € ep lã 
pas ardet ppter oleũ ⁊ nó ppter buryrü:ó oleü ciidoé bu 
tyro.Zid oppofitü:o€ qð ad atꝰ alicurꝰ calid:tatis declinat 
calidi?€ d qð nó eft hmõi:ſʒ burvrü deciinat ad lat?calidita 
tis:oleũ aũt nõ:ĩimo teperarü eſt m q̃ttuoꝛ qitatibꝰ ficutor 
dr Ba.g butyrũ calidi €oleo:q3 2cedim7. zd rõnẽ dicẽdũ 
q duis m butyrofint pres aquofe cii ferofa cómirte : tñ ad 
calídítate « büiditate declinat: in oleoo b mói pres nó funt 
comítte.pterca nó b5 alíquá qual:tatẽ oicagina cũ fir tepes 
ratum ficut dictũ eft. Zid ſeðm dicẽdũ qp nó cft file oc caloze 
ígnis c caloꝛe nri cozpis:calo; em ignis foztis eft ſubtius et 
8010: 10 2ucrtit pilos fefrucas t bmoi c oleũ:calo:pᷣo nri 
co:pis refpectu calo:is ignis paru? eft t obtuíus:c io oleuʒ 
nó pót 2uerterc fs poti? ecoucrfo cii cozpus infrigidet:⁊ io 
qᷓ uis oleũ 2uertat a caloꝛe ignis nó pprer poc couernrur a 
caloze noftri co:;pis. ¶ Gilrimo querit quare er butyro nó 
fiunt cófectióes figut cz olco:et oícüt pꝛactici ꝙ pofict fieri 
fi nó inueniret᷑ oleũ. Nos tn dicimus ꝙ boc eft ppcer ouas 
cás "q:ia cft a: hmõi res ín buryro nó pnt ↄſeruari: in. mo 
putrefiüt, tScóa ratio eft q: butyrũ eft groſſe ſube ⁊ n6 pot 
penctrarc.olcüvo pfundat yruzz alíoz cũ fit penetratiuũ. 
€ De pifab?in gñali. Capᷣ.lic. ¶ Zcctio.xlviij. 
ccces vniuerlaliter parũ nutriunt: ⁊ cito 
( JAN oiffohimnt:c fubrilis funr fanguinis pble 
gmati prinencis.S»ubrilie ad cópararioz 



















nemanmbulantiũ.Oꝛ aũt ad cóparioné ot 
ri abſolate dico a fübril(lícs fubrile fegregaut: ficut 
1D.cum ſubtilioꝛẽ groſſiciẽ duriciẽ abſolute oíca fub 
tilioꝛẽ ad tẽperamenti cõparationẽ:⁊ io dixi ego ad 
cõparationẽ ambulantiũ ſubtilis:vt abſolute differ⸗ 
rc faceré. Sãguis em̃ duo bs extrema ⁊ vnũ mediũ. 
Ett em groffitfimus ficut pit vt eft ille qͥ ex camelina 
carne gñat᷑ ve ceruina:capꝛina:acveterevaccina. Eſt 
⁊ fubtilíffim? aquoſus ab herbis ⁊ fructibꝰgñ̃atus. 
⁊ boz mediꝰ:ſicut d a perfecta carne:pane:⁊ carni⸗ 
bus perdicũ:ſtarnoꝝ:pulloꝝ ↄficitur:⁊ heduloꝛũ ds 
lactentiũ carnibꝰ. Eſt ⁊ intcr ſingulũ extremoꝛum z 
pꝛiꝰ mediũ:alterũ medii (icut ínter groſſiſſimũ cer 
rum pzíus mediũ.Alterũ mediũ ficut fanguis aĩalis 
agni iuuenis lactétís. té inter ſubtiliſſimũ ⁊ ceterũ 
intcr medii; alrerü ficut fanguís qué grant pifces 
et pelago:⁊ oc claro fluuio ⁊ perrofo.bec enim ouo 
gña piſciũ:etſi fanguine generet tẽperatum: ſubtili⸗ 
tate tñ pertinẽt ad albedinẽ ppter frigiditatẽ ⁊ hu⸗ 
miditatẽ ad ceteroꝝ piſcium cöplexionẽ. ¶ Piſces 
cm gñaliter diuiduntur multipliciter. Quidã em in 
dulci aqua habitãtes vocãtur fluuiales. Quidaʒ ín 
falfa c dicunt᷑ marini.Qui aũt in fala multotiẽs ad 
dulces cõfugiũt aquas:qꝛ delectant᷑ in fapozotirate 
fua. Dulces indabitãtes aquas raro fe comutãt ad 
ſalſas ppter hoꝛribilitateʒ ſalũ ſapoꝛis. vri non eas 
intrat nifi d littoꝛibꝰmaris vicinant᷑:nimiꝰ ipct? flue 


Liber 


minis cogat coe intrare mare. Diſcernũtur auteʒ ec 
odoꝛe ⁊ ſpinis ſuis qͥ marini:qui fluuiales ſunt. Ex 
odoꝛe⁊ fpinis fuis q: minus:qͥ marini grauioꝛis funt 
odoꝛis:⁊ paucioꝛes babent ſpinas ⁊ grauioꝛes ſcilʒ 
groſſioꝛes. De aqua dulci grauioꝛis funt odoꝛis:et 
plurimas babcnt ſpinas ⁊ ſubtiliſſimas. 3n natura 
coplerioncoificrunt;q: marini calidiozee; minus bu 
imidí c ménusvifcofifunt.S»alfirudo em̃ in babitan2 
tc aqua calefacit eos incidens bumíditates ⁊ groſſi⸗ 
ciem:vnde ⁊ pinguedo fuí minoꝛat᷑:paruiq; funt nu^ 
trímenci-fed tñ laudabilis:dureq; ocfcendunt a fto2 
macho c inteftinis. Cauſa ſapoꝛis fui paruitas eft 
punguedinis:paruitas nutrimettfacilitas ocfcenfio 
nis a membzis.iDure oefcendüt a ftomacbo inteſti 
nis duabꝰ oe caufis, Cina qꝛ nó tanrü humiditatis c 
viſcoſitatis Dabét et lubsicare:c cito deſcẽdere pof? 
fint. Zücera:q» non tanti grauitatis babent ⁊ groffi 
cici qp venas penctrare poſſint:⁊ non adco grauant 
ftomacbü c inteſtina er cogantur ad expellendum. 
Piſces flumini in actione ⁊ paſſioue contrarij ſunt 
mariris;q: £.uens aqua frígidio: z bumidioz: vii pi⸗ 
fcce fluuiales font groffiozes ⁊ viſcoſioꝛes ⁊ pigutc? 
rcs; iõ nutriẽtes pluszmali tij c ad digerendũ ou^ 
ri:ſunt minus fapozís;z ad penetrandü venas ouríz 
⁊ ab ipfis oíffoluendü tardi:a ftoracbovclocitcr oc 
ſcendunt ⁊ inteítinis.£ aufa mali nutriméti eft mule 
títudo eifcofiratis z duricies digerendi: paruum fa 
poꝛeʒ facit grauitas odoꝛis:pinguedo quoqs ⁊ tene 
ritas ſui multũ nutriunt: q: ad diſſoluendũ a mẽbꝛis 
duri ſunt: qui nõ cogũt méb:a ad alia appetéda. Ce 
locitas exeundi a ftomacbo ⁊ inteſtinis ouobus fit 
modis. Ano q: ec multitudine humiditatis c viſcoñ 
tatis emolliunt᷑villi⁊ pili ftomachi ⁊ ita emittũt eos 
lubꝛicanti.Altera qꝛ cii venas tarde penetrant:gra⸗ 
uitate ſua cogunt ſtomachũ ⁊ inteſtina ad expelien⸗ 
dum. Ande Mał oẽs iuquit piſces fluuiales ⁊ lacua 
les:etſi teneras habent carnes:cito tamẽ coꝛrũpen⸗ 
tcs: ſtomachũ nocẽtes:humoꝛes crudos generates, 
"IRufus, Si ciufdé funt pifces ſpeciei fluminei ⁊ ma 
rinizmaríníti mín? grauis odoꝛis:facilioꝛes digeri: 
min? nutrítín::cito in ſanguinẽ cõuerſiui:velociter 3 
mẽbꝛis diſſolutiui:⁊ ad cceundü tii tardioꝛes za fto 
macpo c inteſtinis. ¶ Singule auteʒ fpecies mare 
ne inquaʒ ⁊ fiumínales multas babér diuerſitates. 
OMarini em̃ pꝛincipaliter diuidunt᷑ duobus modis, 
Alij eir inbabitant pelagus ⁊ maris fundũ.Alij fem 
p littoꝛa maris petũt ⁊ planitiẽ. Pelagus inhabitã 
tium:alij petroſa ⁊ dura loca. Alij mollia lutuoſa in⸗ 
babitant ⁊ arenoſa. Littoꝛioꝰ inſiſtentiũ:alij daras 
mundas aquas fluminibus remotas. Alij flumi⸗ 
nis putridi petunt vicinas:fluminibus etem̃ ciuita⸗ 
tum influũt balnearũ lauature:lini infuñones:q̃ fiũt 
cauſe coꝛruptoꝛũ fiuminũ.Alij hoꝛũ moꝛãtur mcdio 
⁊ qualitates mutuãt ab vtroq; Dulces aquas inha 
bitantes diuidunt᷑ trĩpliciter. Alij err flumínib?: alij 
ín lacabus ⁊ fimilibus fluminibꝰ ĩmoꝛant᷑. 3n flumi 
nibus immoꝛantiũ:alij in maioꝛibꝰ ſpacioſis curren 
tibus longc ciuitatibꝰ:⁊ ideo aquis claris ⁊ mũdi⸗ 
ficatis cxiſtentibus:alij in paruis fluminibus tarde 


fluentibus vicinis ciuitatibus: immundi ciuitatum 
pꝛedictis putredinibꝰ. Inſiſtẽtes lacubus ouplícirer 
diuidunt. Alij em̃ in lacubus quibus flumina illabũ⸗ 
tur:⁊ quoꝛũ aque ad mare íngredíunt: ticgs flumini 
bus in co currentíb?eleuant, Alij ín lacubus paludo 
fis:z lóge a marí remotis lutofis 7 putridis.Exple⸗ 
tís pífciti oinífionibus gñalibus ⁊ fpecíalib?: opo 
tec tingulox diuerſoꝝ naturas explicemus. 1253 
rínos ergo pífces cibo diximꝰ aptioꝛes dp fluuiales: 
falfiaté em babentes aque viſcoſitates:bumidita⸗ 
tco auferuucamacime fi loca fucrínt petroſa. Aſſiduo 
cii motu fuí ⁊ collíftonib? faxofis carnes emolliunt 
z tenerátur; pinguedo minoꝛat:viſcoſitas quoq; di⸗ 
mittitur:vñ ad aioꝝ cõparationẽ ifti funt ſapoꝛoſo 
res:⁊ a coꝛruptionibus remotioꝛes: ideoq; antiqui 
affimilauerüt boe cõplexioni hũane.ſanguinis que 
generant cft tẽperatiſimus: non groffus neg» turbi 
dus neq; fubtilis neqs aquofus:fed rii fubrili aquo 
fo vicinus: q: fanguis vocat᷑ tẽperatus qᷓ diu duas 
extremitates nó caredít: alii ti oꝛdinẽ nanciſcitur: 
vcl em ouab? meditatur equalirer ectremíratib?: vel 
vníplus pari vicinat᷑ Sanguis ígitur quí a piſcibꝰ 
petrofis generatur:etſi fit teperatus:naturaliter tñ 
ſubtiliãti pertinet:⁊ velociter a mẽbꝛis diſſoluitur: 
eſt ergo melio: ín regẽda ſanitate qp in mebꝛoꝝ con⸗ 
foꝛtatione. Piſces oc pelago vicini ftit petroſis:q: 
aqua ín faltizudine bona equaliter cft clara:vñ niu 
oífferüt niſi ꝙ quíoc pelago pĩguioꝛes ⁊ carne funr 
durioꝛes. 3dcoq; fanquís qué generãt:etſ ſit tẽpe⸗ 
ratus:ad cóparatione petroſoꝝ tii groſſioꝛ ⁊ ſangui 
ni quẽ ſtarni ⁊ ꝑdices faciunt ⁊ pullí vicinioꝛ: try in 
liquoꝛe nó ín nutrímcti laudabilitate:qꝛ qué gnant 
pifces natural eft pplegmaticus:quem ftarnt args 
pulli perdices:naturaliter tépcratue cft.£onftraf 
boc q: pifci natura frigidioꝛ z humidioꝛ ẽ:ideo pi⸗ 
fcce plus mitríunt; tarde a mẽbꝛis diſſoluunt᷑. Zim ^ 
bulabiliuʒ vo fiue volatiliti;calidío: z humidioꝛ cft 
q: ois cib? cui ourícice oriaf ptinct rerreftribus: vii 
nutribilio: z ad oíffoluendus durioꝛ maxime fi tem^ 
peratus fit 7 conuenice nutrimento. Z' írrozales pi 
ſces multas babent oíuerfirarca:fm diuerſoꝛũ loco? 
rum diſcretiones. Quidã em̃ loca incolũt clara atq; 
mũda qui pelaginis funt aſſimilãdi: mollioꝛes tamẽ 
carnes ⁊ ad digerendũ funt facilioꝛes. Quidã litto⸗ 
ribus ſunt vicini ⁊ eſtu mouẽtur maris:in turbida ⁊ 
imiida moꝛãtes aqua ⁊ putridis fluminibꝰ ciuitatũ 
putredines ferẽtibꝰvicina:viſcoñoꝛes ⁊ alijs piſcibꝰ 
marinis groſſioꝛes:⁊ ad digerendũ tardioꝛes:vicini 
naturalr fluminib?:cii nihũ aliud comedat dp qð flu 
mína oe purrediníbus ciuitatũ cis afferüt. C nde pt 
fces marini thuſcie peioꝛes funt ceteris marinis: q: 
ua eftimüda z multa flumina intráría ipm putre⸗ 
dince ciuitatũ cís inferür. 3n medio hoꝛuʒ locoꝛum 
inhabitãtes vtrimq; mutuatur qualitates: oícunt 
mediocres:inter bosfluminci pifces maíoza ⁊ cito 
currentía dara atqs munda flumína inbabitãtes:ad 
comparationé cereroz fluminũ funt laudabilíozcs: 
q:darítas aqucaufert eis grauitatem odoꝛis foztís 


fluminis impetu carncs tenerant « groſſicies aufer⸗ 


tur:maximc 


Dietarũ vniuerſalium. 


tur:maxime fi ſupꝛa petrofa curãt:petre enit plus 
cares tenerant:⁊ pifcibus littoꝛeis:⁊ in aquis da^ 
ris nutritis aſſimilãtur:ſed tamé litto:ei cx ſalſitate 
aque minus funt viſcoñ.Qui in paruis ftant flumi⸗ 
nibus parü fluentibus immundis ⁊ vicinis ciuitati 
bus:pinguio:es funt ⁊ groſſioꝛes ⁊ viſcoſioꝛes:⁊ ad 
oigerendus durioꝛes:mali ſapoꝛis:q: defectio aque 
morus vnctuoſas carnes ⁊viſcoſas facit. Immũduʒ 
vero nutrimentuʒ grauioꝛis odoꝛis cos reddit. Oð 
pꝛobatur:q;extracti ab aquis cito putrefiunt:quos 
fepe comedentes multos peſſimos ⁊ pplegmaticos 
coꝛpoꝛibus ſuis aggrauant humoꝛes. Ibiſces oc la⸗ 
cubus viſcoſioꝛes grauioꝛes ſunt odoꝛibꝰ:qᷓ qui flu 
minibus innaſcuntur:qꝛ aqua lacuum lutuoſioꝛ cft 
⁊ pinguis nec mouetur:⁊ ideo piſces ſunt vnctuoſio 
res: minus ſapoꝛoſioꝛes:grauioꝛis odoꝛis ⁊ mali nu 
trimenti:⁊ ad digerendum duri:⁊ in coꝛruptione ve 
lociter mutandinifi qui fluminibus eis intrãtibus 
t ad mare currentibꝰcleuantur. Piſces lacunarũ:ñ 
cut piſcarioꝛum ⁊ paludũ peioꝛes ceteris ſunt:groſ 
ſioꝛes:⁊ in odoꝛe grauioꝛes:⁊ in coꝛruptiõe mutabi 
lioꝛes velociter:ad digerendum durioꝛes: q: quieta 
eft c nimiuʒ lutofa, ende maxime funt cauendi. Ga. 
dicit bmóí pífces fe vidiſſe cuiufdam pifcarij: trecen 
tís cubitis longi:lati oucentis. Ziqua autem (la ibi 
immoꝛata fuir rríbus annis:ſʒ tamé fingulis tribus 
fiue q̃ttuoꝛ mẽſibꝰ:illa auferebat:zaltera inducebat 
fCaruit aurcm luro ⁊ putredine:poſt res vel quat? 
tuo: armos aqua ablata cft omnino, Inuẽti funr au 
te5 piſces ibi:qui pꝛe eífcotiratefua renerí manibus 
non poterant: extractí ilico funt moꝛtui. Fiſſoꝛum 
alias carnes inuente funt vifcofe ⁊ putrede; pingue 
do venzriti mollis:z non coagulata: caloꝛe cinericio 
fa.3f»ífces oulcium aquarum ⁊ ad falfam tranſeun⸗ 
tes:⁊ afalfis ad oulcía fe mutantes:inter littoꝛeos⁊ 
fluniales funt mediocres. Sunt tri bí in ouo diuidẽ 
di:alij enim maioꝛibus ⁊ multuʒ fluentibus mare in 
grediũt᷑: aut de mari in maioꝛa flumina atq; mũda 
tranſducunt᷑:alij oc ꝑuis imüdis fluminibus mare 
illabunt᷑:ũue a marí cadẽrelabunt᷑. Quide maioꝛibꝰ 
vᷣo ⁊ multũ fluẽtibus:mare: fiue a mari eadã flumĩa 
ingrediunt᷑:melioꝛes ſunt multo oppoſitis piſcibus 
Piſces a mari aquas dulces ſubeũtes:illis à oe dul 
cibus ad mare recurrunt funt melioꝛes. Minus em̃ 
ſunt viſcoſi ⁊ littoꝛibus aſſimilandi:quia in ſalſis na 
tis falfirudo hũoꝛes deſiccat naturaliter.Qui a dul 
cibus aquis in falfa funt tranſducti:⁊ viſcoſioꝛes: et 
groffio:cs:q: aqua oulcís burnecrat ⁊ emollit. Be⸗ 
n€ eróo et pꝛedictis intelligitur:quia marini pifces 
minus vífcofiraris babet ⁊ humiditatis:maxime in 
petrofte immoꝛantes locis; poft bos illi qui funt oc 
pelago:tertio loco erũt littoꝛei.Si aque darc c mũ 
efuerint:minus laudandi bis:maioꝛibus 7 curren 
tus innatantes fluminibus pcioꝛes:etiam bis qui 
in fluminibus paruís ⁊ ciuitatibus vicinis. Omni⸗ 
bus autcs pcíozes vífcofio:es 7 groſſioꝛes:qui ín la⸗ 
— — ⁊ paludibus nafcuntur. 
nucftigatio biete pꝛout accipitur ex anumalibtts vola 
tilibus cambulabüibus iam acti eft. gu bacautem parte 


 4adfalfas ⁊c.agit de ppzietatib 


S'o.Itttít. 
inucftigat naturam diete:q̃ cr gencre natatilium accipitur 
iiuiditur autem bec pare in ouas. 3n quarum pꝛima agit 
de natura pifcium, 3n fcóa.f.ín bac: Palam ergo cft intel» 
ligi ⁊c.qꝛ m fine Duns capituli fcat merionz oc falis actio⸗ 
nc quo pifces — — — 
animalibus compeht fal ⁊ quibus non. Pꝛima aũt pare o 
uiditur in duas. In quarum pꝛima cóparat piſces ad aialia 
alia generaliter rone maioꝛis ⁊ minozis nutrimenti. n fc» 
cunda, f.m hac:Piſces generaliter diuiduntur multiplici 
ter cc. determiñat de pildum diuerſitate. Prima non ot» 
uiditurzfed fccunda owiditur in ouas. 3n quarum pꝛima 
affignatipfoz oiuerfitatem aparte aquarum c locoz:a q^ 
bus mapimcotuerfantur. 3n fcóa.f.in bac: His ergo p:ece 
dentibus gña pifcium zc.affignat tpfoz diuerſitatẽ a par» 
tc aliarũ.xj. ! ium conditionum: inter quae aqua c 
loca atrenduntur. [ 


Pꝛima adr iſtarũ ũ cũ parte pᷣdicta 
que eft de piſaum cóparatíone ad ais alalía: pectat ad p:€ 
fentem lectione. Sunt igit in pnti lectione partes ouc, In 
quarum pzima comparat piſcẽs ad alia aialta. "n fcóa. affi» 
gnat ipfoz oíuerfitatem rone locoz c aquarũ. Pꝛima aüt 
pars nó diuidit. Scda diuiditur in duas. 3n quarü pt 
agit de pífcius pdícra oíuerfitate. 3n fcóa genera pífci ad 
ínuic£ cóparat. Pꝛima ounditur in duas. In quarũ 
gnalem oíuerfitatem piſciũ rone aquará ⁊ locoz affignat. 
In fcóa oc finguloz natura ꝓſequitur. Pꝛima aüt diuidi 
tur in duas. In quarü pꝛima predictam oluerfitatem ona» 
iẽ affignat. 3nfcoa:q: qͥdã funt pifces marini:gdam flumi 
nei:⁊ quidá a mari ad flamina tran £:idco affignat oí 
uerfitaté ínter marinos c fiuuiales. Pꝛima aũt ped eft de 
geuerü ſinguloꝝ ꝓpꝛietatibus:diuiditur ín duas. n quas 
rum pꝛima aat oc ꝓpꝛietatibꝰ marínoz « fuummeoz. In 
ſcða agit oc pp:eratibus tranfeunti a marinis ad oulces. 
aquas c ecõtrario. Pꝛima aũt diuiditur in ouas. "3n quaz 
pꝛima »pararf.uuiales  marínos adinuicẽ. In fca indu» 
eitaucro Dat. c rufi Sars aríllaque eſt de diuerſitati⸗ 
bus vtriuſq; crus orditur in ouas pres. In quaru; pma 
afficnat ouerfiratem marino. In ſcða flumumneo:ri. Scða 
autem pars que eft oe finguloꝝ generum ꝓpꝛietatibus:di 
uídirarin duas. In quarü pzíma agit oe pꝛopꝛietatibꝰ m 
— fcóa oc — flumineoꝝ. Suntígit 
ín pꝛeſenti lectione partẽs.xj. In quarũ pꝛma comparat pi 
ſces ad alia ambulabilia rattone maioꝛis nutrimenti ⁊ D 
noꝛis. Jn fecüda.f.in bac: Piſces aũt generaliter zc. ages 
oe pifcium p:opzietatibusc ⁊ diuerũtatibus:ipſos orftiguit 
per marinos z fluurales:c ab aquís marinis adoulces:7 a 
bulabus ad marinas tranſmiſſos. 3n tertia. f.ín bac: iif» 
cernuntur aütir odo:e zc.affignat otuerfitarem ínter mas 
rinos 7 fluuíales. Sn quarta.f.in hac: Piſces fuuminum ín 
actione 7 paffione ⁊c.agit 0e pꝛopꝛietatibus marinoꝛum 7 
fiumíncoz fimul eo ꝙ cõtrarie funt. In quita.f. ín hac. V 
££. inquit pifces fluuiales ⁊c.circa eoꝝ ppzietates Ba.et 
rufum ĩducit. In ferta fin bac: Singula aür fpes ⁊c mari 
noz generalem oíftinctionem affignat. 3n feprima.f.i bacz 
Dulces aquas inbabitantes zc.affignat generalem diſtin⸗ 
ctionem —— octaua.ſ.in hac:Expletis piſcium di⸗ 
uiſionibus ⁊c.pꝛoſequit᷑ de ꝓpꝛietatibus marinoꝝ. In no⸗ 
na.ſ.in hac:Fluminei piſces cc. pfequítur oe ꝓpꝛetatibus 
numineoꝝ. 3n oecima.f.in hac Piſces dulcium aquarum 

i us tranfeuntiti 3 mannis 
ad aquas dulces:⁊ a dulcibus ad marínas. In vndecima.f. 
in hac: Bene erao ex pzedictis intelligitur &c.comparat pf 
ſcium genera adínuices, ¶ TXirca pꝛimã partẽ ouo intedít 
Pꝛimo dicit ꝙ piſces generaliter reſpectu animalium am⸗ 
bulabilíum parus nutriunt:⁊ fubtilem ⁊ aquoſum generát 
fanguinem: diro oiffoluuntur à memb:zis.bocautem non 
3: fimpliciter fed ín refpectu:t bocps per Sa dicenteʒ oia 
reſpectu tẽperati denominari.Scðo diuidit fanguine d ex 
cibis gñatur: p groſſum ſubtilẽ ⁊ mediocrem:⁊ mediuseft 
duplex in fanguine 6m maío:e acceſſuʒ ad alterũ extremoꝝ 
4 fermo plan? eft.i£ íirca ſcðam partem bancoiuerfitares pí 
fcium affignar:quidá em in aqua oulci babitant:jdá ín (al 
ſa:quidã a ſalſa ad oulcem trauſterunt᷑:ſed tranſſatio eozus 

m 


" - Z (bct - 


coatraria raro accidit ppter aque dulcis Sclectationem ct 
boom falfeznifi fiat pcoactioné ab aque impetu.Circa 
tertiam parte affigaat otuerfitate inter piices fuumineos c 
marinos.ná marínt pnt minis graue odoꝛẽ pprer puritas 
tem:paucas (pinas ppter duriciẽ carnis q non eset ſuſten 
tatíóc p fpinas;bom tñ c pauci funt nutrimenti:c tarde oc 
fcendüc:q: non funt vífcofilubzicantes:nede grauce ftoma 
cpo:fluuiales aũt ſunt ↄtrarij ppter caufas ↄtrarias. «ire 
ciquartá pré ꝓpꝛietates fuumicoz affigaat q pdictie funt 
otraric per aquefrigiditatem ⁊ bumiditatem:7 ppter 
vifcofiraté in eis acqᷣſitam.⁊ fermo planus eſt.Circa dntas 
pꝛmo inducit Ba.dicentem piſces fluminü ⁊ mas 
xime lacuum cito putreſcere.Scðo inducit rufum dicẽtem: 
iſces maximos cũ eiufdem ſpẽi funt cii numineis:eis pua 
eꝛqᷓuis illt fint maioꝛis nutrimenti.Circa ſextã parte aſſi 
gnat pꝛimo piſciũ oiftictiones:pzimo marinoꝝ:ſcõo fluuio 
rum. Piſces aũt marini fic diſtinguunt:qͥdã em ipabitant 
pelag?:quidá maris litroza:c vtriqg oiuer(antur Pm locoꝝ 
oiuerfiraté ⁊ fitit. Circa feptima; parte flumicoz affignat 
diſtinctionẽ dicẽs:ꝙ fir i umimei diuerſant róncaquarü ⁊ 
ꝓpter fitü ipfari: 7 fo:dicié: c mũditatẽ (pfaz:ficur ps ĩ tex 
rca octaud partc funt tres partes. Pꝛimo agit de pio 
ſcibus marínis petrofaloca pelagibabitantibus: qj melio? 
ris funt nutrimenti ppter motus ⁊ colliſionẽ carnem ſubti 
líantcs: multi tñ nutriũt naturalrz parum accidẽtaliter:⁊ 
affimilantur qͥbuſdam volatilibus:d^uíe magie aquofum 
ſanguinẽ generent.Scóo cũ dicit: Littoꝛales pifces babet 
muitas diuerſitates ⁊c.agit oe habitãtibus littoꝛa q diuer 
fantur paque oiuerfitate:nó pabítátes aquá mundas funt 
vicini pdicns c laudabiles:babitantes turoídá ⁊ fo:didam 
funt fice flumineis c illaudabiles.Zertío cit olat;&lnde pí 
ſces maris cc.condadit ꝙ peffimi fant illi quí in ſoꝛdida aq 
fo:des a vicinitate ciuitarü contrabente babitant: babitan 
tcs ín medio funt medi in malicia:babitantes aqua mũdã 
« currentem funt pualentes, f£irca nonam partem funt fer 
partcs, Primo ei agít oe pifabus fumineis babitantib? 
aquas laudabiles:dicẽs cp babítátes aquas mũdas cũ im» 
currétee:c maxime fup Loca petrofa maxime funt Lau 
dabiles ppter carte mun iciẽ. Scdo cü dicit: Littoꝛei ex 
ſalſitate aque ⁊c.agit oe littoꝛeis dicens ꝙ funt viſcoſi.Ter 
tío oc habitantibꝰ puas aquas ciuitatibus vicinas:cum di 
cit:Qui in puts funtfluminibus ⁊c.dicẽs qllí mali funt p 
pter fozdiae carníü: pauci z aquofi funt nutrimenti.Quãr 
to cii dicit: Piſces oc [acubus vifcofio:cs fünt cc. agit oc 
pabírantibus ín lacubus q magni funt vifcofi z peioꝛes p» 
pteraque foxdiciem ⁊ groffiticm nutrimenti.Quinto cà of 
cir: Piſces lacunaz c pífcaríoz.asit oc pifabus ín lacuníg 
« pílcarijs habitãtibꝰ ficuti viuarijs:q̃ alijs peioꝛes funt 
in odoꝛe « nutrimento ppter impuritate carniũ « vifcofi» 
tatem a loco cótracta. Serto cũ dicit: Ba.dicit pifces fe vis 
diſſe ⁊c.inducit expimentũ Ba.in piſcibus cuíufdà lacune 
in malicia abundantibus.Circa dẽcimã partẽ agit oc piſci 
bus a dulcibus aquis ad ſalſas vel ecõtrario ſe tranſteren⸗ 
tibus. In hac aũt partc oc ſunt partes. In pꝛima aſſignat 
coy naturam:dicẽs ꝙ funt medij inter flumineos et maris 
nos littoꝛcos. 3a ſcða eoꝝ afíignat oiuerfitatem cum oícitz 
Sed ti bíi ouo funt ofuídendi.lDec at pars diuiditur in 
bnas. 3n quarü pꝛima ipfoz affignat oiuerfiratem:oíceng 
q quídà a magnis flummibus ad mare tranfferuntur : alij 
de flumine magno adaliud magnũ:altj a paruis 7 fo:dídie 
ad mare:alij ecõtrario tranſferũtur. In ſcða.ſin bac: Qui 
be maioꝛibus ⁊c.de ſinguloꝝ natura ꝓſequit᷑:dicẽs ꝙ pꝛi⸗ 
mi reliquis funt melioꝛes:piſces aũt ã mari ad aquas dul⸗ 
ccetranflati 5:tje funt melioꝛes Pope bumectationem ad 
oulcis € carentias viſcoſitatis.Circa.xj.partem cóparat pí 
fcee adinuicẽ dicens cp marini petrofa loca babít&tes funt 
meliozes:poft bos ſcðo babítantes pelague:tertio littoꝛei 
aquarũ mundarũ:mali funrbabítantes flumina puavícina 
fo:díbus ciuítatum:peffimi funt babítantes lacus t ptfca» 
rias:c in bís omnibus aque loci diſpoſitio ocbet attendi. 
€ Circa partc íftam tría dubitantur· Pꝛimum eft oe natu 
ra nutrim̃enti piſcium.Secundum oc admíniftratione pi⸗ 


ſcium tv(u ipſor. Tertium de diuerſitate pifcium marínoz, 
fuminum:⁊ eoꝛum qui a mari ad riumia tranſferũtur. 
(C Zirca pꝛimum ꝓceditur hoc modo:q̃ritur vtram piſces 
fint oure digeſtionis:⁊ videtur ꝙ non:nulius cibus Gro cà 
uertibíilis ad quofubet humoꝛes ppter (uc fubftantie pafs 
fibllitatem cft digeſtionis ourezfcd piſces tunc pmot: ergo 
non funt ourc digeſtionis. minoꝛ p5 qz iſta rna genera reri 
ficut oicit yſa. de facit patiũtur:oua lacc pifces. dia oppoft 
tii:o£ llud Q3 tarde aã foꝛmã fanguinis conuerntur er ou 
ri oigeftionts.fed pifces ad naturam fanguinio tarde ↄuer 
tuntur cuz fint pplegmatici:ergo piſces non tunt faalis cà 
uerfionis c oigeftionis. lloc cría; cofirmatur pcr poc:Q: or 
at 3Raf.o6s pifces ad oigerendt funt duri.ad poc oicédiz 
q piſces funt oure digeſtionis. Ad rónem in contrarium ot 
cendi qp oigeftibíluas cibi ín ouobus confiftit. Sumus eft 
facilis paffibilitae cibí ppter mollicie⸗ fuc fubftanrie: c boc 
mó laciura carniti.et bzcuíter oia cibaria fubtilia in paflio 
nc oicunturoigcftibilia c facilis conuerfionis ad ianguine 
«bocmodo non oícimus q piſces fint facilis cõuerſionis 
qꝛ as fint pblegmatici ⁊ frigidi:tarde ad naturá fanguinis 
conuertütur.Scóo modo ó: oigeftibiitae facilis quárü ad 
facilé conuerfioné ⁊ coagulationé ad carné «ad mebꝛa:⁊ B 
mó etíá pifces non oc facili conuertunturzcum fint aquoft 
pblegrnatíd: c boc mó intellerit 3Raf.&[ Scdo ritur cir» 
ca B: vtri oc pifces naturatiter fint frigidto:cs alalib? am 
bulabílbus:q:fi boc effct verum:erso ftíncus effer frigi» 
dio: oi aĩali ambulabili:hoc aute cfr falfum ergo pzimum 
f Hus fintfrigidío:es alalibus ambulabilibus, Ad op⸗ 
pofitum eft qð oicit yſa ꝙ oco pifces fant frígidiz pumidz 
reípectu ambulabiliti, id boc dicendũ qp pifces funt trigi⸗ 
dioses aĩalibus ambulabilibus. Sid rónem ín contrarii ois 
cendá ꝙ ró ín onobus Pꝛimum eft ꝙ in aĩalibus c 
piſcibꝰ duplex eft cóplerio, fQuedas rõne generis vt piſces 
inquátum piſces: t aĩaiia inquãtũ aialia: 7 hoc mõ pifces 
frigidi ⁊ bumidi fant refpcctu ambulabiliũ.Eſt alia cõple⸗ 
río rõne fpéi:c poc mõ aliq fpés piſcis calidioꝛ eft et ſiccioꝛ 
alíd aiat ficut ſtincꝰ calídioz € carne poꝛcina. Scðo mó pec 
cat ro ín cõpatione:non em yſa.cõparat dflibet pifces:l5 in 
tendit cóparare pifces frigidiffimos aiali frigidiſſimo:⁊ ca 
lidioꝛes calidiffimo ficut ftimcd ad carnẽ hericij:t non frigi⸗ 
díffimii ad calidiſſimum aĩal. ¶ Zertío q̃ritur vtri piſces 
recentes faciant magnã moꝛam tn ſtomacho:⁊videt qp non 
nullus cibus lubꝛicoſus magná mo:á facit ín ftomacbo:fed 
piſcis cft hmõi cibus:ergo magná moꝛã non facit in ſtoma 
cbo.sld oppoſitũ eft qð oícit 3Raf. qp piſces funt duriet uz 
ftomacpo (—— n concedimus. 8d ratío» 
né ín cõtrariũ oícendá . qp aliquid 9: magná moꝛa facere in 
ftomacbo triptr. Pꝛimo mó ppter ouridié fue fübftantie ft 
cut pants z caftance ⁊ hinõi.Scðo mó qðxũ diff culrate có 
uertitur ad chilũ:⁊ a chilo ín chimum.Tertio mõ pz 
vifcofitate ſm quà cibaría adberẽt ꝑietibus ſtomãchĩ pi⸗ 
ſces igit᷑ iſtis duobus modis vltimis magnã moꝛã fat in 
ſtomicho:⁊ boc mõ intellexit Raſ. uarto q̃ritur quõ 
ptſces recentes ſitim gñant:qꝛ ſitis d in ftomacbo cám bs 
caufaf a caliditate ⁊ ficcitate ftomacbi:fed piſces funt ↄtra 
rtj cahditati ⁊ ficcítati:frigidi em funt « mulrü irroxanr fto 
macbtü:erao pífces recentes fitim nó gnabunt.Zld oppofi» 
tũ cft qð dicit 3Raf.q fitím gnant. Dicit etiã Raſᷣ caplo oe 
viatoꝛe: qp caueatvíato: vel iter agens pifces recentes qm̃ 
ſitim inducunt Qð concedimus.id rónem ín contrarí ot 
cendum ꝙ tripliciter aliquis cibus generat ſitim. Pꝛimo 
modo ꝓpter caliditatem c ſiccitatem:tunc enim fitis fequi 
tur cft effectus caliditatis ⁊ ſiccitatis ſicut res calide.Se 
cundomodo ꝓpter nimiã moꝛã in ftomacbo.Zertío modo 
ꝓpter facilem fui conuerfionem ad corruptos bumo:es ct 
putridos. iDicimus igitur ꝙ iſtis ouobus modís vltimís 
pífces gencrantfinm:oe facili em »uertuntur ad naturã fi 
tíe: vit dicit yſa.ꝙ qñ i febꝛe pblegmatica gñatur fitis; boc 
eſt qꝛ infiámaf | phlegma.¶ Quinto qrítur p quà víam cr 
pifcib? lepza gpetur. t videtur ꝙ bocnon fit vcrü. lepꝛa gẽ 
nerat ex aduſtione humoꝝ ⁊ íncineratione:ficur dicit Aui. 
fcd natura piſciũ repugnat aduſtioni humoꝝ cũ fint frigidi 


Dietarũ vniuerſalium. 


uoſt:ergo cr pifcibus lepꝛa nó poterit gñari.ad oppo» 
Eie ge oicit Auicẽ. ꝙ vfug nimius pifas lepram inaucit 
qõ concedo.Ad rónem ín ↄtrariũ oícédum cp aliquis dibus 
o: induccte lepzá quattuo: oe caufis. Pꝛimo mó ficut. ile 
abus quí pumoses aduftos mulnplicat ficut cibi calidi:qui 
:ius pumoses incendũt⁊ poftea adurüt.Scóo mó à: ab? 
pꝛã inducere humoꝛes mẽlãcholicos gnando ficut pifazle 
tc8:fabe c filia. Tertio mõ ꝓpter ſui immundicie:qꝛ bumo 
ree immũdos anat ficut caro caballoz c aſinoꝛuʒ Quarto 
mó ppterfaale fui cõuerſionẽ. pifces crgo tertio modoc 
quarto lepꝛã gñant:habẽt erf faal£ conuerfione; ⁊ ad ĩmũ 
dos humoꝛes ↄuertũt. Sexto q̃ritur quarc piſces lepꝛã 
gũant:maximẽ cà lacte comeſti:ſicut dicit Sui. vel cti caſeo 
Dicẽdũ q lac comeftü ci pifcibus inducit lepꝛaʒ:⁊ cá Dui 
eſt:q; ficut incft pifcibus q oc facili conuertant ad humo/ 
reo malos ⁊ putridos:ſitr bec eft ppzieras lactis ꝙ cito co 
uertatur ad humoꝛes quos iuenirt qꝛ pifces ad maloe bu 
mo:es c putridos cõuertũtur:⁊ fanguine crudü 7 immun» 
dum generant: c etiã magnã mozam ín ftomacpo faciunt: t 
lac fimiliter oe facili connernturzídeo conuerfio piícius ad 
humoꝛes purridos augmentatur. 
¶ Tirca tcóm ꝓceditur boc mõ:queritur vtrü ín febzibus 
compctant piícee c vidctur ꝙ fic: febzs eft calida c ficca 
oifcrafia:fcd dieta in fanis erbibef p filitudinem:; egris ve 
ro p otraríctatem:fed pifces tunt frigidi ⁊ bumidizergo fe 
bxicitantibus € 2ualefcenribus cópetunt. £5cóa ró bec eſt: 
non pbibentur pifces exhiberi nifi ppter facile couerfioné 
fed in via cibi nos oamus quafdáres frigidas cíto cõuerti⸗ 
biles:ficut aquá frigidà ⁊ cucurbitas:ergo filr pifces ocbet 
exbiberi.Ad hoc dicẽdũ ꝙ non có Ad rõnem dicẽdũ 
(p pifces ai D qp funt frigidíz hũidi:ſũt oc facili 2uernbiles 
püo:es immtüdos c coꝛruptos:⁊ qꝛ in febzibus tales bu 
moꝛes inueniü£ zio eis nó cópetunt pifces; c'etíá in eis ẽ na 
tura magnavncruofitatís:vndce calozé inaturale incendunt 
Ad ftm oícendi ꝙ res quafdam frígidas erpibemus: pi⸗ 
fcco ti non:qꝛ ín pifcibus eftvncruofitatis natura:cũ mot 
aĩali tã ambulabili:qᷓ natatili fit magna eucruofiras: et qz 
res vnctuofa oc facili ad calose innaturalé conuertit᷑: ficuc 
dicit yfa.io pifces non cõpetũt. ¶ Scdo qrirurq mai? no 
cumẽtũ inducützan piſces:an amygdale:cũ in amygdalis 
fit natura vnctuoſitatis ſicut in piíabus. Sid hoc dicendum 
QE CHEER —— exhibitio pí 
ppter cám pdictam.í. ppter vnctuofitatem:nos tñ of 
cim? ꝙ plus nocet exhibitiõ piſciũ.⁊ cá buíus eft: q: offert 
vnctuofitas pífcíüc amygdalarum:c etíá caliciras caufara 
3b cis:q: pífces exbibitĩ plus calefaciunt co:pus qualitate 
vcl caliditate nutrimenti p amysdale:⁊ magis nutriunt 7 
inaío: eft icís vnctuofitas:dcgd em̃ nutrit caloꝛẽ naturale: 
nutnt innaturalẽ:ſed piſces magís nutriũt calo:e 
dq amygdale:eo qp magis nutríüt cozpus. vf: cítíus conuer⸗ 
tunt ad calo: inaturale: c ideo non debẽt epbiberi:et plus 
nocct erbibitio piſciũ p amygdalarü. €] Zertio qri£ vtrus 
oↄualeſcenti ab egritudine magis ↄpetat erbibitio piſcium 
qᷓ carniũ:⁊ videt ꝙ plus cõpetãt pifces. 3n 2 ceti em 
& fcbze remanet aliq veſtigiũ cx cgritudinezautus fignum 
€ft ꝙ Ba. in regimimeacutoz papi qp 2ualefcetes ab egrí 
— trcs dies regant eadẽ dieta d regebant᷑ in egritu 
díne:fed pifces minus augmẽtãt caloꝛẽ innaturalem d car 
hes:ergo piſces plus cõpetunt.Contrariũ tf facimus.Ad 
dicẽdũ q neq; ifte cibus neq; ille cópetit.Ad rõnẽ dicẽ 
dum q ín conualeſcẽte ouo funt »fideranda. Pꝛimum eft 
mala oífcrafía a febꝛe 5 cófoztatio virtutis .quá 
t3 crgo ad oifcraftam nó cópetuntzneqs pifces: neqs caro: 
td quát ad »fo:tationz oamus pmóiciboe ⁊ plus cibum 
carni d pifciti cũ fanguine melioꝛẽ gñant d piſces. 
['sEirca tertiũ pcedif poc mó:dn£ in qbus pífcib?fit ma 
—— — in — imn — ee 
19:0: diſpõnes odo:is 5trabunf ab ads:fed aq 
ira prente eft odoꝛis refpectu oulcis:á pifccead falfe gra. 
uis funtodo:is refpectu oulcis.llpoc etià videm? erpumen 
to.sid oppofitü eft a3 oicit vfa. cp piſces ad oulcis grauio⸗ 
ria funt odoꝛis d? ad alfc.Q15 coccdimus: cc puius cftqs 


Fo.xc 


grauitas odoꝛis ít piſcibꝰ eft aggregatio ſuꝑſtuitatũ 
darũ in coꝛpoꝛe:ſe aqua falfa — mü 
dificat carnes: t ídeo pifces ad oulc dicuñt᷑ grauioꝛis odo 


: egataru : acr 
trínfcca quá pabetpifces ab aqua ↄtinẽte. igi mó 
PE ENEOUUDE pifces ad oulcis. 

alfc. vi interi?pabétbont odo:cz malüvero extra. 

Queritur quare piſces aque falfe non babent carnes ſalſas 
qꝛſicut dicit pbs libzo oe atalibus:cibus in pifcibus m oꝛe 
non oiu manet:q lubzícaf ppter aquá:fed alídd penctráe 
cũ cibo oar ppzia naturá (lus cuius eft cibus:g aqua oat 

p:ías naruram piſcibus:et fic pifces ad falfeerunt ſalſi· 
jid poc biczdii q cameo co nó ocbét ce falfe: c buius cá € 
q: pifces nõ recipiunt aquá falfam ín tuinutrímérü. €inde 
notãdũ ꝙ in aqua falfa funt dé pees grotte fariov 

colaturzremanct 


cipi oulce t oelectabile m camé pilcts cóuertat:ió caro pf 
fcis mariní 05 eẽ oulcis ¶ Tertio qrimur qui pifces funt me 
lioꝛes:an illi q tráfferunf ab aquis falfis ad dulces:an illi d 
econtrario: 7 vide£ qp illi d tranfferuntur a oulcibus ad fal» 
ſas:q; piſces ad falfe laudabilio:es funt dp pííces ad oulds 
ficut dicit yfa.ci p falfedíne carnes oepurent:ó pifces qui 
adaquá ios — 
Ad bocoícedi qp illi d tranfferuntur ab aquis dulcibus ad 
falfas peioꝛes ſunt:⁊ cà pu? eft q: pifcce ad dulcis ſũt mul 
tum bumídí c cópofinonís moliis:c íoin aqua falfa eliquã 
tur 7 tabefiuntzvn funt groffi ⁊ vifcofi 7 fic illaudabiles: in 
illis vero pifcibus q (unt in aquis falfis 7 tranfferuntur ad 
oulces:carnes funt müde ⁊ depurate:nec índiset nifi nutri 
mento [illud aũt reperiũt in aqua dulci:⁊ iõ boni 
⁊ lsudabilce ſunt.Ad rationem dicendum dq bene tenct in. 
oiuerfis generibus, 
o, , Cedioxir —— 
¶ His crgo canfie p:ccedér — multis 
modis diuerſantur:qui tñ.xj.eẽ videnrur: Alij enim 
ex diuerſitatibꝰſuoꝛum generi. Alij ex oiuerfis nara 
risaquarum fuarum. Z errium er mundicia earum, 
£artum cx motu ⁊ dete ipſoꝛũ.Quintũ oc exitu 
pifcium.S»errm oenaruris ventoꝝ 7 co»  fecüve 
tí ferunt. SSeptimum cr cibarijs eoꝛũ. Octauum er 
etatibus eoz. IHonum er anní tépozibus. Deci 
cc ſuoꝝ mẽbꝛoꝝ diuerſitatibus. Andecimum cr arti 
ficijs apparandoꝝ.Diuerſitates generum onc funt: 
aur em̃ molliũ carniũ:aut duraꝝ groſſaruʒ. Molles 
carnibꝰ:aut viſcoſi ſunt litroꝛei c marini dure curie: 
aut no viſcoñ neq; groſſi (icut petroſi: z puí dj ſub⸗ 
lis funt cutis. Duri vo carnibus aut vífcoti ⁊ arofft 
qui oefluminibus ciuitatibus vicinis ⁊ oe lacibus 
⁊ paludofis furit locis:aur ourí fed nó vifcofi ſicut à 
oe pelago líttozibus fant daris. 3n nurrümento ⁊ 
téperamento landabílíozes oi funt cõplexione:⁊ ad 
digerendum facilíozes d carnes hñt molles nulli? vi 
ſcoſitat neq; groffiriei-neqs grauis odo: ficut d oe 
pdagoz perrofis locis. fanguis ques griant tépera. 
mto eftvicinus:z ideo nõ mínus erercitarís eft có 
gruus t defectis:ſicut ſenioꝛibus egrítudines exeũ⸗ 


ſunt carniũ vifcofarum groſſarum fient littoꝛei qui 
bus flumina influunt:magis nutribilioꝛes ⁊ vnctuo 
ſioꝛes:ſed tñ illaudabiles vtpote ad digerenduʒ ou 
rioꝛes:⁊ malum ſanguinẽ gñand o vicinioꝛes:vñ nó 
funt comedẽdi niſi ec necciticate cus ſinapi ⁊ ũtibus 
Qui duras babet carnes:ſed tñviſcoſas ſicut pifces 
magnoꝝ fluminum ⁊ cito currẽtiũ:ad cõparationeʒ 
petroſarum illaudabiles:q; groſſioꝛes:⁊ ad digeren 
dum durioꝛes:⁊ ad diſſoluedum tardioꝛes atqs nu⸗ 
tribilioꝛes:ad cõparationẽ littoꝛeoꝛuʒ melioꝛes cum 
ünt minoꝛis viſcoſitatis.Sanguis ergo que grant 
eit vícinus fanguínt qué grant pifces pelagi z rame 
groſſioꝛ. 3deoqs ouenibilis 7 exercitantibus 7 calo 
rem naturalẽ hñtibus foꝛtẽ:confoꝛtationẽq; mẽbꝛo 
rum magis qᷓ ſanitatẽ cuſtodire amãtibus. Duras⁊ 
viſcoſas ⁊ groſſas carnes hñtes grauiterq; olentes 
ſicut fluminum ꝑuoꝝ piſces ciuitatibus vicinoꝛum 
minus fant fapozí ⁊ magis nutritiui: ad digerenduʒ 
duri inſipidi funt ex grauitatibus odoꝛum. Oure of 
geruntur duobus modis:vel q: carnes hñt duras: 
vcl q: pigues ⁊ viſcoſas. ¶ Diuerſitates piſciũ ec 
naturis aquarum (3 diximus :cuʒ quoſdã ín falfa:qf 
dà in dulci pabírarc diceremus.Qui in ſalſa:minus 
funt vífcofizz minus grauis odoꝛis a coꝛruptõibus 
lõgi:ad oígerédus citũ:minus in ftomacoo nocut;qz 
: aqua quà incolunt calídío: z minus naruralr hũida 
cit. Zu dulci aquaviſcoſioꝛes:odoꝛe grauioꝛes ĩ coꝛ 
ruptiones dito fc vertentes:dure digeit biles ftoma 
cho nocentes.vñ eoꝝ nutrimẽtum malum eſt.Gale. 
Omnes piſces fluuiales ⁊ lacuales:etſi carne mol⸗ 
liores ſunt:groſſioꝛes tri c ín ſtomacho funt nocen⸗ 
tes:in coꝛruptiõeʒ dito ↄuertibiles Diuerſitates pi 
ſcium ex turbida⁊ dara aqua:q; oc dara laudabilio 
res:⁊ longe minus coꝛruptibiles:maxime petroſa ín 
colẽtes:vel fi aqua falfa eſt:qꝛ odoꝛe minus graues. 
In turbida aq̃ moꝛãtes peioꝛes ſunt:⁊ magis coꝛru 
ptibiles:marie fi finr in qͥeta ⁊ lutuoſa:qꝛ bi grauio 
ris odoꝛſſũt:ſi fint ít foꝛtiter currẽtibꝰmelioꝛes fuut 
G quieſcentibus.Silr d inbabírant ebí venti flant 
melioꝛis carnís qp fi nullus vẽtꝰibi ſufflauerit:maxi⸗ 
me fi feprétríoni loca illa fint oppofita:q: ventus fe^ 
ptẽtrionalis naturaliter ſiccus: cft « ſecũ odozifera 
b5.ídeoqs pifcibus grauitatem odoꝛis aufert.Qui 
vᷣo inhabitãt loca ventis occulra:pciozes funtzquia 
venti ablatio motum aque tollit ⁊ quíctem reddit. 
€5ilr piſces vbi auſtri flant:illaudabiles ſunt: cau 
auſtri naturaliter humidi ſint:⁊ qð ſecum ferunt ab 
ominabilis ⁊ grauis cft odoꝛis. vnde pifcibus au^ 
gmératurgrauítas odo: «1 De exercitijs:piſces fe 
femp mouctes ⁊ labozantes 5:6) funt mediocribus 
qꝛ multus motꝰ⁊ exercitia eoꝝ rarificant coꝛpoꝛa: 
emolliunt carnes:viſcoſitatem ⁊ groſſitieʒ anfcrunt 
Scðm diuerſitates nutrimenroz:q: paſcentes her⸗ 
bas recẽtes ⁊ radices laudabiles:oppoſitis ſibi me 
lioꝛes:marxime fi ad fuerit care Diuerſitates piſciũ 
er etate ⁊ — melioꝛes inter paruos et 
maioꝛes funt his magis laudabíles:q: parui etſi.in 
so laudandi:in altero tii nó eſferendi.inaioꝛes non 
laudãtur ín boc vnde parus magnificacur.cfferun 


Lwber 


tur:vnde paruus depꝛimitur:qꝛ paruus etſi in par⸗ 
uitate viſcoſitatis groſſitiei etcratur:⁊ qp velocier 
digeratur ín ſtomacho fit nocens:in hoc tñ no lauaã 
dus:qꝛ cíto ín coꝛruptioneʒ mutatur.Maioꝛes erii 
nó laudandi:q; grom ⁊ viſcoſi ftomacbo noaturtut 
boní:q: non coꝛruptibiles ſunt.Meaiocres $ iau 
dabilioꝛes vrpore intervtrãꝙ; criremirate fe gaben 
tes:qui tñ tripliciter diuiduntur.Alij enim carnc ou 
rioꝛes:alij in genere fuo mollioꝛes: ali mediocres. 
fi in genere fuo fiunt durioꝛes:parui erunt lauda 
bilío:ce;q: paruítas cratis ficcitare tẽperat caris, 
Qui vcro mollioꝛes maioꝛes erunt melioꝛes: q: ma 
io:íras erarís mollícíes eoꝝ tẽperabi t.Qui mcdio 
cree in medíocrítate maioꝛes. Inde /Dal. pifces put 
melíoxís funt carnís ad oígerédü facilio:ce; ⁊ mn? 
ftomacioo nocturí:fs cíto i coꝛruptionẽ mutãdi.Oa 
loꝛes carne füc groffio:cs:c ad digerẽdũ faciles.ſto⸗ 
nt3cbo nocérce;fed nó cito co:ruptibücszboz med 
füt laudádí;q: ab extremitatevtraq; fibi ſumũt qo 
mag; ẽ laudãdũ.Diuerſitates piſciũ ec aunitpibus 
4 coz groſſicie:⁊ macie intelliguntur;q: mediocres 
ín cram̃ tie laudabilío:cs funt:cti nimium groſſi ſint: 
⁊ ad digerendũ duriſtomachi emollitiui:grotſuʒ gc 
nerantes phlegma ⁊ viſcoſum.Si macri ſunt aa oi 
gerendum duri:⁊ iõ vtriq; oc vtroq; malo non lau 
dãdi.Mediocres ergo funt melioꝛes tẽperatioꝛes 
⁊ laudabilioꝛes funt cii oua facerc incipiunt: qꝛ qui⸗ 
dam ouis pleni incraſſantur:⁊ cum iam ouauerent 
macie afficiuntur.Quidam vcro cum oua emiſcriut 
incraffantur:z eus inceperínt funt macri. Ambo tñ 
non (cfi ouarc inceperínr. 3ncraffanres em̃ 
ouis pleni illaudabiles funt pꝛopter multitudinem 
fue pinguedínis :fitr z nó laudandi cum oua cmifc 
rint ec nimietate fae maciei:qui ctíam fi indaſſan⸗ 
tur cii oua emíferínt ec multírudine pinguedinis il⸗ 
laudabiles ſunt.Quivero maarefamt ouís pleni no 
fant amádi ex quãtitate maciei.melioꝛes hoꝝ medij 
¶ Diuerſitates pííci ex fuis membꝛis multe fant: 
alía em̃ raruralíter funt pínguía (icut vmbilici aur? 
culcocult.Zilia mínus caſſa ficut latera  cffa o0: 
fam circüdantía. Z1lía erri naturatr vifcofa- ficut capt 
ra. Zllía eim naturalt mobilia ficut cauda: oo:fi offa: 
ala. 2ilía i motu rarioꝛa ficut embílícusz coſte Pin 
guioꝛa:ad nutriendii illaudabilioꝛa:qꝛ pinguedo fa 
cit cavifcofa:c a ſtomacho « inteftínis lubzica ad pe 
netrandumvernas oura dto coꝛruptibilia.maxime fi 
pífces craffifiunt naturalr. Que cním mac piſcis 
naturalíter mẽbꝛa pínquía ſunt:minoꝛis nocumcnti 
q: macies naturał pinguedinẽ tẽperat illius mẽbꝛi. 
nc aũt mẽbꝛa no funt natural craſſa ficut latera 
ad exeũdũ a ftomacbo « inteſtinis funt tarda p par 
uitate fuc viſcoſitatis:ſed tii ad digerendũ velocio⸗ 
ra:⁊ non cito conuertibilia:nutrimento laudabilia. 
marime ft piſces craffi fuerint:piſcis enim ꝓpꝛie pin 
guedineʒ nutrit:⁊ i vẽtre adunat:⁊ ideo doꝛſa ⁊ la 
tera minus ſunt pinguia.Cum bec membꝛa tii pin⸗ 
guis piſcis fuerit:tenerioꝛa ⁊ ſapoꝛoſioꝛa⁊ vnctuo⸗ 
fí0:3./£ um macri fuerĩt:dura⁊ groſſa ad digerenduʒ 
tarda.Que aũt membꝛa hoꝛuʒ funt mobilioꝛa:ſicut 


Dietarũ vniuerſalium. 


cauda ⁊ doꝛſa: cala: carne funt peioꝛa: er minus 
pínguia:ad digerendum velocioꝛa: nutrimento lau 
dabilío:a:marime fi piſcis craſſus fuerit. Que mín? 
mobilía ficut vmbilicꝰ:⁊ cofta vcl viſcoſioꝛa ficut ca 
pita funt groſſioꝛa:⁊ ad digerẽdũ onríoza:c ad nu^ 
tríédii coxuptibilioza. 3nde Ga.Carovmbilici⁊ ca 
pítis oim pífcium illaudabilis cft:q: ftomacbo inna 
tat ppter vífcotiratt ⁊ encuofiratc fi ua5;vndec ou 
reotgerítur. In fundum aũt ftomacbioefcendentia 
pilos fuos cmollíuntzqui lubzicifactivelociter cijciũ 
rur.vii plurima gñatur líentería, f£aro caude: ale: 
offa oo:fia capite ad cauda circundãs tenerioꝛ:⁊ ad 
oigerendü eft velocioꝛ:⁊ nutrimẽto melio: ex nimio 
motu fio: ⁊ offiumfricatio carné tencrat:⁊ mollicie 
atq fapozítaté pftat ſibi.Latera vero « cofte ad có 
parationé caude z ale:parü funt oura:q: minus mo 
bilia:ad coparacione embilíci mollioza 7 minus vi? 


¶ Proprietatibus piſciũ c diuerſitatibus rone locoꝝ affi 
—— 


qua ⁊c.amgnat eoꝛum diuerſitatẽ a parte puritatis t im⸗ 
itatis aquarũ. 3n q̃tta.ſ.in bacser e * 
a pte motus ⁊ qetis aquard. 3n qᷣnta.ſ.in bac. ilr qui in» 
babitát vbí veti ⁊c.a pte flatus ventoꝝ c pꝛiuationis eiua 
t ipſoꝝ diuerñtate:eo qp ad moti a vétis 2punt. In ferta 
f.in bhac:De ecercitijs piſces fe mouẽtes.a parte motus et 
quietis pífad. 3n ſeptima.ſ. in hac:Scðm o(uerfitatem nu 
trimentoz cc.a pte nutrimento. In octaua. fim bac: Di⸗ 
nerfitates piſciũ ex etate ⁊c.a ptc eratís ⁊ magnítudinis:7 
paruítatís ad ipfas ↄſcquentiũ. In nona. f.ín hac: Diuerũ 
tates piſciũ er anní tẽpoꝛibus cc.cr tẽpoꝛibus anni. 3n oc 
címa.f.ín bac: Diuerfitates piſciũ ez mẽbꝛis ſuis cc. a par» 
te mẽbꝛoꝝ. In vndecima.ſan iuerfirates pííaum er 
artíficija 7c.a parte artificalii apparatuum. 3/fta aũt pe ad 
fequenté fpectat lectionem, Sunt igitur tn lectione pfenti 
s.t ca pꝛimã partẽ dicit ꝙ poft pdíctas oíuerfi 
tates affignande funt oiuerfitates pifcium Pm modos.rj. € 
ipfos $m o:dmé affigmat manifcfte.£ írca pꝛimã parte fcóe 
partís oue funt ptes. n quarü pꝛima orftingurt modos ct 
diuerſitates pifcii a pte ipſoꝝ geneꝝ. In ſcða.ſ.in bacc Du. 
Yi vero camíb? ⁊ vifcofi.oe modis diuerſitatis pfequi£. bi 
Git iai cp pííces róne ſuoꝝ generũ multípIr ouierfan£ $m 
molliae c ouricie:fubtilitate ⁊ partiũ groſſitiẽ:nã qͥdã ſunt 
:ddam duri:molliũ aũt quidã funt viſcoſi:qͥlam nó 
viſcoñ. Tonſequẽter de ſingulis pfequit gñibus.Hec aũt 
Dry intres. 3n quaz pzíma agit oc ourís nó vifcofis 
fcóa.-ín bac: Qui mollium funt camíü viſcoſaꝝ ⁊c.agit 
, Se mollibus aroffis ⁊ viſcoſis. In tertia.ſ.in bac: Duras et 
vifcofas ⁊ arofías carnes habentes.agit oc duris vifcofis 
t groffis. fles igíf de duris nó viſcoſis:dicit qp talce funt 
tto:eí:c in pelago habitantes:⁊ funt boni nutrimẽti:cõpe 
tütereratátibusc qefcentibus:boná fanguine generant € 
mult oantnutrímetà De mollibusvifcofis otcit ꝙ praud 
dant nutrimẽtũ 7 groffum:c iõ cfi alius diureticis funt 
com edẽdi:multũ at accidentatr nutrit. De ouris viſcoſis 
dicit ꝙ talcs ſunt in magnís ftumímb? cito fLa£tibug:et re 


Fo.xcj. 

ſpectu petroſoꝝſunt dure digeſtionis:multũ nutrientes ac 
gagẽtaliterreſ littoꝛeoꝝ molliũ funt laudãdi tnoibus 
De duris mfcofis ⁊ groſſis:dicit ꝙ mali ſũt nutrimẽti:mul 
tũ t nutriũt accidẽtatt:⁊ mali ſunt fapo:] t hoꝛribilis odo 
ris. Circa ſecundam ptem pꝛimo expedit fc oe diuerſitate 
piſciũ rõne aquarü:oicene qp ſicut dictũ eſt:piſces ad ſalſe 
melioꝛes (unt ppter carmi ſubtilitatẽ. fBa.copa 
rat pifces adinuicé oicee fluminales c lacunales qꝙᷓuis bas 
beant carnes molles:tñ funt araucs ſtomacho nocẽtes ci» 
to ad putredine ↄuertibiles.Tirca tertià partem affignat 
pifaum diuerũtatẽ róne puritatis aquarũ ⁊ turbulentie ot 
cen8 ꝙ babitantes ín pura marimein loas petrofis mclío 
res (unt ppter carni puntatt:turbidà aquá pabítátes pc 
ío:es. £irca quartá parté affignat diuerſitate⸗ pifcium ex 
pte motus ⁊ qetis aqua :oíces qp qni funt in aqua ↄtinue 
fluente cri magno impetu funt melio:es.£ irca quintá pte 
affignat coz diuerſitatẽ a pte ventoꝝ:dicẽs qp vetís erpofi 
ti funt meliozes: ibo:ee melioꝛes dp expoſiti auftro 
quia biccames ocpurat t odo: bon redditzaufter autem 
contrariti induat.Xírca ſextã pte aſſignat piſciũ otuerfita» 
té róne fuoz exercitioꝝ ⁊ qetü:o:ces qp creratátes funt me 
líozes ppter carniũ ſubtilitatẽ. £irca feptima partem affi» 
gnat eoꝝ oínerfitate rõne nutrimẽti:dicẽs qp paſcẽtes ber» 
bas ⁊ radíces funt melío:es ꝓpter nutrimeti puritate. ££ ir 
c3 octaua pt£ funt tres ptes. 3n quarti pꝛima affignat pi» 
fcit of t£ rõne etatis:dicẽs qp pui funt Mery iram). 
pter citã ↄuerſionẽ ín coꝛruptionẽ: cinde magni funt laucã 
dí:funt aũt laudandi ppter veloc£ digeſtioneʒ:⁊ inde funt 
magní vitupandí:mediocres aũt (unt pfecte laudandi. n 
ſcða.ſin hac:Que th otuerfan£ tripłr ⁊c.ipſoꝝ oiftinctione 
affignat dicẽs ꝙ qͥ funt molles funt mah in pꝛima etate: in 
piouecta boni: d at duri ecõtrar io:medij in media. "3n ter 
tía f.ín bac: Inde ££a.pífces parui cc.»firmat intennones 
fuá p Sa. idem ocoxditer dicctẽ. Circa nona pt£ouo ínten 
dit." $»:imo dicit cp pifces in quocũq; tẽpoꝛe (unt mediocrꝭ 
babitudinis funt laudádi "3n quo atit pingues multü funt 
illandabiles ppter viſcoſitatẽ:in d mulrá macri funt illau⸗ 
datiles ppter duriciẽ. So affignat coz bonitate ⁊ mali 
dá rone ouoꝝ:dicẽs ꝙ pifces mediocris binudinis funt me 
lioꝛes ci facere oua incipiunt:nã quidã pifces cti ouis funt 
pleni tunt pingues:poſt ouationẽ macri:qͥdã pcft ouoꝛum 
emiffione fiat craſſi:in inceptione ouationis macri:⁊ vtriq; 
hoꝛ in ouatione funt illaudabiles:ſed craffi cuʒ pleni funt 
ouis ſũt laudãdi:qꝛ tunc diminuit᷑ craſſicies:poſt ouationẽ 
illaudabiles:qꝛ nunc intẽdit᷑ craſſities:macri nó ſunt lauda 
biles in emiſſione ouoꝛũ ꝓpter nimia macie: q fiũt craſſi in 
emíffione ouoꝛũ non funt laudabiles ppter craffiríei intẽ⸗ 
fion: fiit medíocres igit funt laudabiles. irca occimas 
parté pfequit oc piſciũ oluerfitate a pte mẽbꝛoꝝ:hec autẽ 
ps oiuidif ín duas. 3n quarü prima affignat oíftínctiones 
oiuerfitatis mẽbꝛoꝝ. In ſcða.ſ.in Dac; Piguioꝛa ad nutriẽ 
dũ ſunt illaudabilioꝛa ⁊c.ꝓſequit᷑ oc ſinguloꝛũ diuerſitate 
mẽbꝛoꝝ. Pꝛima nó idit. Scða aũt diuidit᷑ in qͥnq;. 3n 
quaruz pꝛima agit oc mẽbꝛis pinguibus. in ſcða ſin hac: 
Que aũt mẽbꝛa nó naturałr funt craſſa cc. agit oe macris. 
In tertia ſ.in bac:Que aũt mẽbꝛa hoꝝ ⁊c.agit oc mag! mo 
bilibus. In q̃rta.ſin bac:Que minus mobilia (unt ⁊c.agit 
be minꝰmobilibꝰ. In qͥnta.i.in hac: Inde Ba.vmbilici ⁊ ca 
pitis caro ⁊c.inducit auctoꝛttatẽ Sa mẽbꝛa adinuicẽ cõpa⸗ 
rantis $m maioꝛẽ laudẽ c minoꝛẽ:q̃ m pdíctis ↄditionibus 
attẽdit᷑. Circa pꝛimã ptẽ affignat mẽbꝛoꝝ diuiſionẽ quadri 


mẽbꝛẽ:q̃dã em funt min? pinguia:q̃dã magis:q̃dã viſcoſa: 


q̃dã magis mobilia:q̃dã mín? «Circa pꝛimã ptẽ ſcðe partis 
agit oe mẽbris pinguib?fub ipfis viſcoſa cõpꝛehẽdẽs:⁊ oí 
ár ꝙ ſunt laudabilia pter lubꝛicationẽ a ſtomacho ⁊ offi 
cilẽ penetrationẽ.q̃dã tn pinguiũ (unter piſcibus pĩguibꝰ 
⁊ bec ſunt peioꝛa:q̃dã aũt ex macris:⁊ bec pᷣualẽt.Circa fes 
cundã partẽ agit de macris:dicẽs qp ſunt mala ppter duri⸗ 
ciẽ:de pí(dbus aũt macris accepta (unt peioꝛa: oe pínqui» 
bus melíoza. f£ irca tertiã partt aqit oe magis mobilib? oí? 
cs ꝙ funt mclioza ppter puritatẽ ⁊ ſubtiluatẽ a motu con 
tractã.Circa quartà ptt agit oc minꝰmobilibꝰ:dicẽs p ma 
m i) 


Liber 


b fist ppter cis ↄtrariã.Cirea jntá ptt inducit Sa.cõpa 
ranté mebra adinuices $m maioꝛẽ laud t míno:e, C fermo 
etus plan? eſt. fic termínat pec pe. 4 £iírca pteíftà dngs 
bubitant. Primũ eft 0c diuerſitate pücii a pre gnis rpoztt 
Scðm eſt oc diuerſitate piſciũ a pte diſpõnis aquarü in q» 
bus habitãt.Tertiũ eft oc diuerñtate piſciũ a pte ventoꝛũ 
Quartũ cft oc oíuerfitate cog a ptesutriméti. Quintus oc 
oinzrfitatecoz ppter ouationem, 
¶ Xurca pmi perdit boc mõ:qͥrit ci fint pifces fquamoft 
£d iánó:q funt melioꝛis nntriméti; cmidet q nó fquamoft 
fintmelio:ts nutrimẽti:q; fite eft ín aialibus ⁊ pifab?; vn fi 
cut ín atalibus pili c engucs giant ex (upfiuitate nutrimẽ 
tirntr ín pifaibus time er fupfluítate natriméti gnant: et 
€r bocps5 ꝙ in natura bumaaa cft paucigeneratio pdíctoz, 
qꝛ fupfluitas pauca: fme á gñant cr fupfluitate ; ót illis 
pifabus in qbus erũt plures f qme:maio: eft fupftuitas: c 
in carẽtibꝰ fqmis mĩoꝛ:ſʒ illa in qbus eft minoꝛ tüpfluitas 
melioꝛris funt nutrímenti:ó pifces nó ſq̃moñ melioꝛis funt 
nutrimẽti.Ad oppofitü eſtillud qð oícir yíaac.f.qp habẽtes 
ſq̃mas melioꝛis fimt nutrimẽti:qð ↄcecũmus.Et cã buius 
eſt:q: in piſcibꝰ ſq̃mis caretibus humiditates funt multez 
inreríus retinẽt:⁊ nibil cedit ad exterioꝛa.qꝛ cutis exteríoz 
groffa eft:c ió fupfluitares nó pfit expalarc nec ouerti (n fd 
mas:cíó fiunt mali nutríméti. In phrib? o ſqmas fuper 


fluitatce ad exterioꝛa pꝛũpũt pprernaturi fqmarü:vnde 


bit ctíá cute exterioꝛẽ valde fubnile: vii carnes interi? mun 
dc remanct. Aid rõnẽ in Sꝛiũ p5 ſolutio:qꝛ oc ppzietate pis 
ſciũ cft vt in ipſis mulra ſuꝑfluitas sencret pprer magnas 
frigiditate quà hñt:⁊ ió cà pmót fupfunras interius remas 
nec:fiüc mali nutrimẽti:ſicut nó hñtes ſq̃mas:qñ ᷣo exteriꝰ 
tranſmittit᷑ boni nutrimẽti ſiũt. ¶ Scðo q̃rit ci finrgdam 
iſces hñtes ſq̃mas puas ⁊ mímimas:ddà fint hñtes groſ⸗ 
ae ⁊ multas:qͥ ſunt meliozis nutriméti:t videt q» habctes 
ſq̃mas groſſas: ppter em multitudinẽ ſq̃ marũ mũdifican⸗ 
tur carnes interius:g̊ quãto maío: eft multitudo ſq̃maru⸗ 
tãto maio: eft puritas carnis:g piſces hñtes fquamas grof 
⁊ mult as:mũdioꝛes ⁊ melioꝛes ſunt.Cotrariũ dictat er 
penmérü:ficutvidem?in foleís d bt carnes mũdas ⁊ ſqua 
tas minutas.Ad hoc dicẽdũ qp in. piſcibꝰ bnribus ſqmas 
minutas:maioꝛ eft laus:⁊cã huius eft: q: fma ꝓuenit er 
bumiditate interiozi; vni ab pumiditate groſſa puenit fq» 
ma groffa: z ec fübtili bumiditate ſubtilis fdma: vn ficut 
videm? m natura bumana fm c dicit Ma. ꝙ bó qui b5 vns 
gues tenues:ſubtilis ingentj 05 ec:qꝛ atreftan£ ſupfluitati 
€o:dís:fitt á groſities f qmard atteftat groſſitiei pumidita 
tía: (ubrilitas earũ fubtilitari bumiditatis: ps ígit ex his 
q bites mínutas fijmas t ſubtiles funt melioꝛes:q; atte» 
ftan£ bonitati humiditatis: t bites groflas peioꝛes:eo ꝙ 
atteftant grofíinei humiditatis. ¶ Tertio ánt q9 gen? pi 
ſciũ fit melius:an marinũ:an aliud:⁊ videt cp marinũ:dicit 
efi 3Raf ꝙ inter oĩa nutriẽtia caro maxime nutrit c langui 
né multipiicat:⁊ io multi vtẽtes carne fepe phlebotomẽt 
g piſces illi j maxune naturá carnís hñt:ðde bẽt marime nus 
trire:fed qͥdã piſces manm funt bmói ficut bhtes virtutes 
refpírationis ficut oclpbim c balena:óiftí pifces inter oia 
$53 piſciuʒ magis nutríüt. &c3a ró bec eft:caloz naturalis 
marienutrit illonutrimeto qð eft fibí 2uenieng:t qð natũ 
eft ↄuerti ad naturas fanguinis: vii qð magis ad naruram 
fanguínis 2uertif magis nutrit:ſed pifces fanguine carét 
ficut dicit pbs:á pifces d magis accedũt ad naturá ſangui⸗ 
nis magis nutritit:fed qͥdã pífcee marini ſũt bmõi ficut del 
pbínibalena:óifti pifces maríme nutrit. Ad oppoſitũ:illi 
pifces minoꝛis fimtnutriméti q ad natura ſangiunis ⁊ mé» 
bꝛoꝝ cũ magna difficult ate ppter firi sroffitie tráfducütur 
fed maríní pdicti funt bmót: 6 peioꝛis funt nutriméti p ad 
oulcie piſces.Ad hoc dicẽdũ cp pifces maríni q funt refpirá 
tes t bites naturá ſanguinis 7 calo: maxime nutriũt.Ad 
rónem oicendü cp alidd 6: nutrire magís ouob? modis:na 
turalr vcl accidẽtalr:piſces igit maríniifti multũ nutriunt 
acciaẽtatr:qꝛ magis mozan£ ĩ mébste: fs naturalr:yno mó 
ficzalío mó nõ:qꝛ naturalt nutrire duobus modis eſt. Pꝛi⸗ 
mo mõ ppter fui facile paffibilitaté: t hoc mõ lac ð multü 


nutrire naturalr:q: dito ↄuertit᷑ Scðo mó ppterfui ppoz 
tionem ad naturá ſanguinis:piſces g petroit oc aqua oulei 
multi nutriat naturatr plus d? manni; q; faci 2uertütur 
Scðo tii mó pifces magie hñtes naturá fanguíni$ magnu 
mũt.¶ Quarto rif cus cóc fit pifcibus fanguine carerez 
üre Qdáveriü ſanguinẽ hñt:ſicut oclpbínas z balena:⁊ alij 
nó:fcd quádà humiditatẽ loco fanguinis, zd boc oicendu 
fmaucto:es q fundamẽtũ ⁊ oꝛigo fanguis emanat a fosti 
tudie caloꝛꝭ natural:ná calo: naturat qn fostie eſt: tunc nu 
trimérü »uertit ad pfechoncs digeſtõis:⁊ ficad naturá fan 
guis puces dᷣo frigidi funt multũ: c iõ nutrimẽtũ nonvalet 
conuertere ꝑfecte:vñ remanet un coz tra oigcftionc; c 
io nó pit nummentii 2uertere ín fanguínc, Alt) vo piſces 
funt à calo: magni vñt in corde: tio natur bnt fanguis ft 
cut reſpireres. Un notandü g ifta fimul funt in aliquozma — 
gna calídiras co:dis :pabít? pulmonis; refpíratio: vor: pri 
apatio fanguínis: c ifta ota funt a foꝛtitudine caloꝛis natu 
rais ⁊ coꝛdis:⁊ iſta oĩa in delphino reptuntur. — — 
Crca (cóm ꝓcedit boc mó:qrit cũ aig piſces eiuſdẽ ge 
neris fintín aqua falfa ⁊ aqua dulci ſicut lucius aq maris- 
z lucius ad oulcie:ds fit melíozte nutriméti: cvídet qv ili q 
funr ín ad 131(3:q: dicit yfa.q pifces m aqua falfa laudabi⸗ 
lis nutriméti ſunt:qꝛ ocpurant ſuꝑfluitates ppter ſalſedi⸗ 
né, Sd oppofitü cft illud qð vídemus:q lua? marín? peioz 
cit ludus sd dulcis:⁊ anguilla marina melio: eft qᷓ illa q 
eftad oulas.Zd bocoicendt ꝙ ddà funt melioꝛes:qͥdã nó 
q: quidá funt pifces hñtes carnes molles; vifcofag; ait) füt 
qui pfit carnes ouras aliquátuli:fi ígi£ fucrint carnes mol 
lee melioꝛes funt pifces aq falfe p aq oulcis ppter carniuʒ 
oepurationé:fi tamé pifces alid fuerint illaudabilis nutri 
menti ficut anguilla:pᷣeſſimi ſunt in vtraq; aqua:tn minus 
funt laudabiles in ad falfa d? ín aqua oula:q: aqua falía car 
nes abftergit ⁊ mũdificat.Sitr dicẽdũ de alca ꝙ ft fiti vtra 
q; aqua:minꝰtñ ülaudabílis eft ín aqua falfa ppter cauías 
iſces vero mũdi ⁊ duri:aliquãtulũ ↄtrariũ babet 
ius em i aqua dulci cft naturalr mũdus:⁊ cũ eſt ĩ aqua 
falfa acqrit ín ipfo magna ſiccitas ⁊ fit mali nutrimẽti:qꝛ cit 
vicit yſa.ꝙ marínimelio:ee funzíntellerít loquendo gnat 
sliquip? eju(4é gencre (naque fla Dabtitibus A. Sc 
uib? eiuſdẽ generis in aqua falfa ⸗ 
cundo q̃rit quare in marinis pífab? funt multe ſq̃me: ſpi⸗ 
ne vero pauce:in oulcíbus fo ecótrario.£ld boc oicédus qe 
fpine ín pifcibus füntloco oſſmũ:ſicut dicit Raß:deus in aia 
li creauit os ad ſuſtẽtamentũ coꝛpoꝛis:⁊ io cũ fpine fint lo» 
cooffidi:paucas bht 7 ——— mittunt er» 
tenus ꝑ ſq̃mas: iõ ſq̃me multe. In pifcibus vᷣo aq̃ oulas 
caro mollíg cft c (übel: :⁊ iõ eget magno ſuſtẽtamento:⁊ 
ficeget multis fpínís: ſq̃mas tn hñt paucioꝛes:qꝛ ſuꝑflui⸗ 
tates in eis nó tantũ mittunt᷑ ezteríue ficut ín marinis: et 
iõ paucas hñt fidmas «T Tertio üntur quare pífece maio 
reg funt ín aqua falfa d (n dulci: « videt᷑ ʒꝛꝛiũ:qꝛ aqua falfa 
oeficcatíua eſt:g minoꝛis quátítatis oebetecín aqua falfa 
dp in oulci.Sd hoc dicẽdũ q maioꝛes debẽt effc ín aqua falo 
fa ouplici oc cà. Pꝛima eft r loci ſpacioſitatẽ.Scða cà 
eft quá ponít pbe libꝛo oe atalíbus:calidítas aque; vn fub» 
iungit ꝙᷓ calíditas t bumiditas funt cá augmén:q: qfi ca» 
loꝛ cft cũ bumíditate ptes diſtendũtur 7 fit augmenta. £d 
róné dicẽdũ ꝙ uis aqua oeficcet:tfi oc fuí ppzictate refi 
duü diſtẽdit c ad augmentü — Quarto q̃rit oc có» 
paratíone piſciũ ad ambulabilia ín augméto:pbs em dicit 
q calidítas eft cá augmén: vn fübiungit ꝙ carentía ſangui 
nc mínoza ſunt:qꝛ caret calozis foꝛtuudine:q̃ enim babent 
ſanguinẽ fo:tio:e babet calo:é:t magie babet naturas fan 
——— ambulabilia debemus babere d na 
tatilía. Ad boc oícendti ꝙ ad augmentü ouo requiruntur. 
zimü eft agẽs.Scðm eft materia. In alalibus á ambula 
tlíbus c3 efficiẽs augmẽti fiue agẽs maio: eft y in aialib? 
natatilibus: m pifcibus tii humiditas eft multa:cũ hoc etiã 
eft ibí caloz magnus:tñ non lodmur nifi in babétibus reſpi 
rationé ⁊ calo:€ coꝛdis magnũ:⁊ideo cũ talis humiditas ca 
los adiuncta debeat extendi naturaliter: relinqᷣtur qp ifta 


aialia natatilia debent cffe magna. ¶ Quinto q̃ritur q pi⸗ 


Dietarũ vniuerſalium. 


calídiozes ſint:an pifces aq̃ ſalſe:an piſces aq dulcis:⁊ 
perdre piſces ad oulas:q: ficut atalia pfit pabitatione in 
acrc otinente:fitr pifces hñt habitationẽ in aq:fed in aere 
frigido coꝛpoꝛa calidioza funtzd filr piſces ĩ aqua oulci que 
frigída eft refpecta falfc erunt calídio:ce, mino: p5 ꝑhippo 
cratẽ ín apbo. otcente;Glentres hyeme ⁊c. in cftarc Po frio 
gidi.c ená oicit Auic.ꝙ boics ín regionidꝰ calidis frigidif 
funi ſunt:⁊ in frigidis calidi.ad oppofitüun llis pifcib? ma. 
ío: eft calídwas:in qbus eft maio: carnis müdificatio:fs in 
márinis cftanaío: carnis müdificatio Pm yfa. ppter falfedie 
nem:ergo calídíozes ſunt.Hocetiã »firma£ p hoc:qꝛ ĩ illis 
pífcibus eft maío: calídítas:in qbus pinguedo magis decli 
nat ad zirbũ:ſed boc cft magis ín pifabus maríniszin flumt 
neío $0ad aquofitaté:ó pifces marini calidío:es funt.£ld b 
dicendũ q maio: eft caliditas in marínis dp ín fumineis.Ad 
rónem dicẽdũ ꝙ caliditas eft oupler: q̃dã cópleríonalie ac 
cadẽtalis:alia eft naturalis.naturalis cft illa oc qua dicimꝰ 
q cft ſuba q̃daz víuifica calida ⁊ humida veniens ad om̃ia 
mẽbꝛa:⁊ bec ad nutrimentü nó 9: opari:qꝛ ífta recedete vi 
ta immediate ctpírat. 3n boic thifacit ad nutrimentum:qz 
ipm nutrit:ſed frígidítas aerís caloꝛẽ cóplerionale minuit 
naturalé tñ augmentat ⁊ foztificatzq: ipm ín centro coꝛpo⸗ 
rís recludit: calidítas $o aeris ecótrario:q: cóplerionalem 
gaugmentat:naturalem oimínuít:cfic ps5 qp in piſcibus aque 
dulcis:caliditas naturalis foꝛtis eſt. 
¶ Circa tertuiʒ ꝓceditur hoc mõ:q̃ritur q̃ piſces melioꝛes 
fint:an expoñti vento auſtrino:an bozealí.nam bonitas pi 
fci caufat a müdificatione carniü 7 leuitate ipoz:fed ven 
tus auftrinus fupfaiirates multas aggregar ín membꝛis 
fm Aui.boꝛealis vo ocpurat:ó pifces erpofiti véto boꝛeali 
melioꝛes funt d erpofiti auſtrino. Hoc etiã 2firmat:o: qi 
calo: naturalis fo:tificatur z virtus:carnes mũdioꝛes red» 
dun£ fed ficutoícit Aui. yirtus vẽti boꝛealis virtute natu⸗ 
ralem ↄfoꝛtat ín ſuis actionibus:g « cares digeſtibilioꝛes 
reddit.Scða rõ bec eſt:oĩs vẽtus diſponẽs aerẽ ad calidi⸗ 
tatẽ ⁊ humiditatẽ diſponit ipᷣ; ad putrefactionẽ:ſed vent? 
auſtrinus hoc facit:cũ multitudine pluuiarũ ceapoz aggre 
get:boꝛealis Yo ecõtrario:ergo piſces auſtrini peiozes funt 
cũ piſces inter oia viuẽtia citius putreſcant. Hoc etiã cõñr⸗ 
maturp hoc ꝙ idéoparur vẽtus ín aĩalibus ⁊ pí(abus: fs 
cames aĩaluũ · ↄſiſtentiũ maere fito vẽto boꝛcali melio 
res funt d auſtrino:g fir e rit ĩ piſcibus:ꝙ expoſiti boꝛeali 
melío:es erũt. Ad oppoſitũ cft qo dicit pbs ín ubꝛo oe natu 
ris aĩaliũ:ꝙ illi pifces funt optimi d (antín aqua im qua fiat 
vétus auftríaus:q: auftrinus cà fir calidus ⁊ humidus ꝓ⸗ 
ꝛtionabilis eft vire ⁊ tpam cõſeruat:boꝛealis vero cus fit 
igidus ⁊ ficare vite ↄtrariat᷑. ad hoc dicendũ ꝙ pifces ex 
pofiti ventis ſeptẽtrionalibus melioꝛis funt nutrimenti:ſi⸗ 
cut dicit yfa. d auctoꝛitatẽ Ariſtote.reſpondeo ꝙ bonitas 
piſciũ in tribus conſiſtit. Pꝛimũ eftveloatas ſui oꝛtꝰ⁊ mul 
típlicatio.Scóm eft müdificatio carniũ ipᷣoꝝ.Tertiuʒ boni» 
tas nutrimẽti maio: vel minoꝛ. Pꝛimo mó loquédo piſces 
expoſiti ventis auſtrinis melioꝛes ſunt:locus em auſtrinus 
eft melioꝛ ad fui oꝛtũ ⁊ multiplicationem:⁊ banc vías tenet 
pbs.ſcðo ⁊ tertio mó expoſiti vento boꝛeali melioꝛes funt 
qꝛ non aggregat ſuꝑfiuitates immo oepurat: c fic carnes 
ũtur melioꝛes t müdio:es 4 Sed tunc qritur qre ves 
tus boxealís bs virtute depurandi:auſtrinus vcro nõ:⁊ vi⸗ 
detur Ziũ:qꝛ frigidírat eft ingroffare caliditatis ſubtiliare 
fed vétiopantur p cópleríone qualiratá maxime p actiuas 
ergo vétus calidus magis oepurabít:fed auftrin?cft hmõi 
ergo magis oepurabít dp bosealis.f£Contrariü oicunr aucto 
res:qð eft concedédü. dd rónem dicẽdũ ꝙ acrío calidí ⁊ frí 
Sidi oupler ẽ. Pꝛima fit p impflione fuà abſq; medío inter 
cidente:c bocmodo frisidítas ingroffat./eft alía actio per 
medíi intercidẽs:⁊ boc mó frigiditas fubtiliat: ventus erit 
auftrinus diſſoluit nubes « plztias:c tunc totus aer infpif 
fatur cíngroffatur:ventusvero bo:calis cópingitbmói fit 
tates:⁊ io aer purus rclinquitur.€. Sed tunc queri 
tur tertio gre calíditas t bumiditas cõplexionis intrínfeca 
opatur ad lógitudine vite ficut oi-irbaly.q: calida c bum 
dà cóplerío oiutíus ourat:frigida c ficca minus.in vetio ve 


S'o.tcíj. 
ro ccótrario fe bs:vita em̃ ftat p calidi ⁊ humidũ:ergo cali 
ditas 7 Dumidiras aeris ⁊ ventoz magis conferuat vítam 
«p coꝛrũpit.ad boc ſoluit Ba.in libꝛo cõplexionũ. oícendo 
tp quedam eft cõplexio naturalis:q̃dam accidentalis calidi 
tas vero c humiditas naturalis vitam conſeruat:ſed calidi 
1287 humiditas exterioꝛ accidẽtialis cft cà putrefactionis 
Tuius fignum eft ficut dicit Da. pifces tepoee frigido c 
ficco otu conferunt: « q: caliditas c pumiditasvenri cft ac 
adentaus:⁊ tale cft cà putrefactionis;ió pmói caliditas ct 
humꝛdit as virá nó »feruat:fed potius coꝛrumpit. 
¶ Xrca quarti pcedif pocmó:querit cũ pifces ínaq nu 
trian£zvtri ex idlã aqua nutriantur.cvidetur cp nó:q: nibil 
nucritur nifi er co qð fibi primum cft ⁊ narü cóuerti ad nia 
turam etus vr ocpditum refrauretzícd elementa marie oi» 
ftanta natura aĩaus:ergo nullũ aal er elemento pótnutri 
ri ergo neq; ec aqua. Ad oppofitü cft qð dicit pba:q pifces 
eraquanutriuntur q̃ ferrur ex vnda ⁊ penetrat ín coz fub» 
ftantiam. Vulsus eriam ponit ꝙ quattuo: fant aialia à vi» 
nunt cz elements ficutalecer ad fola: falamandra ex igne 
tc. Ad bocoicendus ꝙ impoflibile eft pifces ex aqua pura 
nutnrincc ctiam er aqua falfa.fed nutriBtur ep mufalagis 
nibus aquaꝝ:vel ex berbis:vel er pifcibus alijs ld auctozí 
tatcm pbi.refpondeo ꝙ nund intellexit pbs qp aqua eet nu 
trunentum piſciũ:ſed cft vcbiaulum ferens illas humidita⸗ 
tes cr quibus nutriuntur. ¶ y2cinde dntur cum pifces p 
leucã ocseranturzvtrü fint meliozes d recentes mixta aqua 
⁊ vidc£ p nonzinter oia viuẽtia pifces ſunt maxime putre» 
factibíles:fed ficut dicit v(a.caliditas aerís putrefacriua eft 
ergo quáro aeri plus cpponunt tanto magis putrefiüt. £6 
tranum tñ oicunt ꝙ pílces maríni babent hunuditatẽ groi 
fam viſcoſam:⁊Tattenuatur⁊ fubtiliatur p nnentià inaere 
Ad bocoicendum ꝙ recentes iurta aquam melioꝛes funt. 
Zidrationem oicendum ꝙ aervífcofitatem nó aufert: etfivi 
derurauferrezinduar tñ potius purredinem, 
¶TAurca quĩtũ ꝓceduur boc mó:qrif dre oua ín piſcibus 
funr mulra c inaiftincta. Ad poc dicendũ ꝙ cà — 
in ip.$ eft multa humiditas:⁊ idco ſuperfautas mulra:oua 
vero tunt buiufmodi fuperfluitag:c idco babent oua mul» 
ta ⁊ indiftincta 4 Girímo queritur quare oua pifaum mas 
fculozum funt mollia:feminarum verooura:q: in fpermati 
bus animalium videmus contrarium:q fpenna vin ourus 
cft ⁊ coagulatü:(perma vero femine liquidum. Et cus boc 
queritur quare oua femine babent grana iudiftincra, ad 
bocfoluendum ouobus modis. Pꝛimo modo fm pbm: q: 
in pifcibus virtus feminarũ marozis eft quátitaris jp vir? 
mafculi:c (deo oua oebenteffe oura in femina, 
€ Do diuerſitate pífaumerarnfido, Capi.lx. 

¶ Lectio.l. 


vertates piſciũ ec arrifiajs in ouo pꝛin 
cipaliter diuiduntur:aut recentium em̃ pi⸗ 
ſcium:aut ſiccoꝛum. Recentium ouo ſunt 

Amodi aut ec naturis piſcium:aut cc quali? 
tatibus accipientium.Ex naturis piſcium quattuoꝛ 
fant modi:aut enim carne molles fiunt non viſcoſi: 
neq groſſi ſicut petroſi: aur molles c viſcoſi: ficut 
113107 fluminum « littoꝛei:aut duri ⁊ pari vifcofi fi 
cut 9c pelago:aut carne duri z nimium vifcofi ficur 
ocputs fluminib?:z lacubus piſcarijs. Qui molles 
⁊ nõviſcoñ ad tẽperãdas eoꝝ carnes nibil erit neceſ 
ſariũ:ſ̊ laudabile bo: artificiũ cũ aqua ⁊ fale ⁊ ane 
ro paucis poꝛ:⁊ oleo:⁊ pipe pauciffimo.3nde Ga 
le. bmõi »fecrio tẽperãtioꝛ cftz digeſtibilioꝛ:neq; no 
cens ftomacbo. hoc ergo modo pifces dari expetit 
ratio:marime ereunribus ab egritudine Si ramen 
aliquid aliud tit faciendum:vt f: cus mollicie fua pi⸗ 





— ac 


fcis vifcofus fucrit: ⁊ hũiditas « vifcofitas plurimũ 
funt mínuéda. Piſcis hmõi aſſatꝰ:aut cum oleo fri 


m iiij 


Liber 


gus oandue erit:focus cnim ⁊ oleum calidum deſic⸗ 
cant humiditatem ⁊ viſcoſitatem auferũt:nõ tñ ſine 
olco comendendus cft et — *t facilitate 
eccundí adiuuent⁊ digeſtionem.Sed frío paz olei 
eft addendum:piſcis cnim cii olco frítus ftomacbus 
cmollic;z inde neceffe cft cum odoꝛifero detur víno, 
Si aũt molliciẽ ſtomachi ⁊ abominationes inde pa^ 
tiatur:oximel ſquilliticuʒ detur:neq; poft nífi cii ace 
te obfomagaro z vino pzebcatur; bec cnim veloci? 
ter eijciunt:neq; ſtomachũ emoll:unt.Soiautem pi? 
Ics durus « non vifcofus ſit:cum aqua: fale: anc^ 
to: olco: c posrozvino quoq foꝛtiſſimo: et obfomo 
garo oandus erit.Si aute cum ourícic vífcofitasz 
groffirics affucrínt: vífcofiras ⁊ groſſitics aufcréda 
funt:calído apponatur cincri;vt vifcofitates « Gra? 
unitatem amittat odoꝛis. Deinde cum aceto detur ⁊ 
finapi:c calamento:pipere quoq;⁊ sinsibcre. 3nde 
Iba. Si quilibet pifcis coquinandus crit:iuſculum 
fuum cam aromatibus paruis occoquí ocbct:et ca? 
lido:⁊ bullienti apponatur pifcis.boc enim fapozo2 
ſioꝛem reddit:⁊ fanguínem laudabilioꝛẽ faci, — 
¶ De diuerſo apparatu pifcium. Capi.lxj. 
Xqualitatibus accipientiumdiuerſa ſunt 
artificia. Quidam crim funt temperate à 
litatis:quidam intemperate. Temperatis 
centur aſſati cum olco frixi: obſomogaro 
vino:melioꝛes tñ aſſati. Non temperatis repugne⸗ 
tur qualitatibus dominantibus cum fibi oppotitís 
Si calide naturc fucrit;oa iufcula frígidiffima:vt eli 
xa:cos condiens cus aceto t pauco obfomogaro.frí 
gidis cü foꝛtivino:odias finapí c ʒiʒibere:piꝑe cala 
mẽto. Humidis affata ocnf ↄdiẽda cũ aceto:finapt 
obfomogaro :foꝛtivino:oꝛigano:calamẽto ⁊ sínsibe 
re.Siccis cũ aqua ⁊ ſale iuſcula facies ⁊ aneto.Sal 
fi piſces vcl ſumãtur cti melle vel vino:ſiue cum ace⸗ 
to:ſeu fale ſeruantur.Qui cũ melle:a melle caloꝛem 
babct ⁊ ſiccitatẽ:a vino maioꝛẽ caloꝛem ⁊ ſiccitateʒ 
qa melle:ab aceto frigiditatem vice caloꝛis a vino 
dati:⁊ inſimul babet ſiccitatem.Sal dat caloꝛeʒ ma 
ioꝛemvino:⁊ ſiccitatem aceto foꝛtioꝛem:non tñ ficut 
in aceto cuſtodit:ſtringunt ventrẽ:ſed potius ſolubi 
les ſunt:neq; fal cuſtodita emollit femper ⁊ tenerat: 
fcd aliqñ plus (ndurat.S»al em̃ oparatur ínrcb?fm 
naturam rcrü patientiũ:non fm fua:fiaut ín actíonc 
ignis videtur:qui plübü liqfacit:lutuʒ vero índurat 
Cã q: cus coꝛpoꝛa in ſiccitate:⁊ humiditate: ſubtili 
tate:groſſitie: ⁊ viſcoſitate eſſent diuerſa: ſal autẽ cr 
diuerſis virtutibus compoſitus ſit:quidam calidus 
⁊ ſubtiliatiuus:quidam ficcus ⁊ induratíume:nccef2 
fc cft vt ín coꝛpoꝛibus actiones fuc ofuerfentur $m 
effentías co»poxum;« paffiones eoꝛum:nõ fm fam 
naturam c cifentíarc ídco (de qð focus facít in coz 
Sibus.Quia calidus « ficus eft naturaliter: fcd 
tri ci colo: agit ⁊ fostio: eſt. Manifeſtatk d boc: qꝛ 
vtvulgus faale capít:tactus calox líquido fentit:ne 
ſcitur tamen effe ſiccum:quia ſiccitatis actio occulta 
tur.Z um crgo foꝛtioꝛ ⁊ dignioꝛ fit calo: ignís:cum 
opus alíquod fibí oppotitum fucrit: pius calefa/ 
cit:⁊ poft humiditatẽ oíffolaitz expulſa ficcitatc fua 






ocficcat ⁊ deſtruit. Idem c fal facit: cum eiim bum] 
dítatem líquidam alícubt inuenerit: oífloluit ⁊ lig 
facit, Si autem coꝛpus parue bumíditaris fuerit 
continuatur⁊ dureſcit.Sale ergo apparata fi fucrit 
tenera: fubtíles c liquidos bumoꝛes naturaliter 
babenríazoíffoluuntur ab humiditate fua; vnde mol 
licies co:posum illoꝛum augimétatur; 7 c3 magis fit 
fubrilís Dumidítae tanto plus emolleſcit:⁊ coꝛpoꝛa 
tenerantur.Si autem parua fit humiditas ⁊ nó na 
turalís ín qua operatur-parue bumidítati oo 
turzc velociter ocficcarur ficuti coꝛijs viderí poteft 
vnde natura dbi aufertur. Sot auteʒ ourí fucrint; tij 
naturalís bumiditatis ct vífcotitatís : liquefit bu» 
miditas illa ⁊ diſſoluitur:ſicq; coꝛpus lene fit ⁊ tem 
peratus.Q? fi coꝛpus molle ſit:ſed tamen parue hu⸗ 
miditatis: ca diſſoluitur ⁊ coꝛpus — et coꝛ⸗ 
ꝛi duricies c temperamentum dantur. 
[dn hac parte —— oc ofuerfitatc pifcium a parte aro 
tiriciauum apparatuum:zocínde aggredítur parte ín qua 
aucto: agit oc natura ſalis:⁊ oc e? diuerſitate a parte coi 
poꝛum recipientium:c oftendit quibns anímalibue cõpe⸗ 
tit ⁊ quibus non, Iſte autem due partes fpectant ad píens 
tcm lecticnem. 1 autem pꝛimam pꝛimo pzofequa» 
mur.¶ Miuiditur autem hec pars ín duas partes. Inñ Q» 
rum pꝛima diſtinguit habitudines piſcium:vt fm diuerſas 
habitudines diuerſis ſingulos apparatꝰ adaptet. In ſcða 
ſin hac:Qui molles ſunt ⁊ non vífcofi ccoftendit q so 
ratus Qbus pífcibus 2ueniát. Pꝛima pars nó diuicdit᷑ Se 
cüda otuídíturin ſex. In q rima agit oc apparatu pi 
ſciũ molliũ ſubtilium. Sn fcóa.f.in hac:Si aliad aliud fit fa 
ciendũ ⁊c.agit oc apparatu mollium vifcofozum. 3n tertía 
ſin hac:Si autem pitcis firburus non vífcofus.acit ocap 
paratu ouroz non vífcofoz. In quarta.f.ín hac:Si aüt cus 
duricie grofüitícs ⁊ víícofiras cc.agit ocapparatu duroꝛus 
viſcoſoꝝ. n gnta. fn bac; Inde Dat fi quilibet piſcis «c, 
inducit auctozttatem Ba. In ferta.f.ín hac:x q̃litatibꝰ ac 
cipientium ⁊c.agit de diucrſitate apparatuum piſciũ a par 
te diuerſitatis ee aii atirparein qua agitoe pf 
fcium ficcoz apparatu:diuiditur in duas. In quarũ pꝛima 
agit oe ipſoꝝ apparatu, In ſcða.ſ.in hac:Sal eri opꝑat᷑ «c, 
rónc buius agit oc natura ⁊ actionibus falís. Sunt igitur 
partcs octo ín mm io Tuirca pꝛimam parté pꝛinci⸗ 
pale diuidit piſces p recẽtes t ſiccos. Recẽtes aũt diuerſi⸗ 
ficant a ptc fue nature:⁊a pte nature recipientium:a paro 
tc fue nature multipłr: fm molliciem:duriciẽ:⁊ vifcofitate 
Circa pmam ptem cðe partís agẽs oe mollibus pífab? nõ 
vifcofie:pzimo oícit «p nó eget multo apparatu ad malicia⸗ 
repꝛimendã cũ fint tẽperati:ſed cũ qoufdá condimentis et 
acumínibus funt pᷣparandi Scðo mducit a Circa fcóam 
parte ages oc molliti viſcoſoꝝ apparatu:oícit qp affandivel 
frígendi ſunt:⁊ cum falfamentís comedendi cá remouen? 
de vifcofitatis. f írca tertía agens oc duroꝝ nó vífcofozum 
apparatu:oícit cp cus falfamentís acutis fiint oandi, Circa 
quartam partem agens oc duroꝛum vífcoforum apparati 
dicit q igni funt epponendi:c cum acutís condimentís ex» 
bibendi.sCirca quintam ps inducit £Da.oocentem mo 
dum apparandi piſces.Circa fertam partem affianans ap» 
um otuerritatem a parte recipientium:zpzimo diui⸗ 
dit coꝛpoꝛa temperata t diſtemperata.Scðo oat apparati 
temperatis congruum. Tertio diſtemperatis:⁊ bec diuer⸗ 
fatur m diſtẽperantias:quia debet fieri fm contraria, ir 
ca pꝛimam partem ſecunde partis que eft de pifcibus ficis 
oíat ꝙ cum illi feraentur cum melle viro 7 aceto: oiuerfan 
rur fm otuerfit: tem iſtoꝛum. Tirca fecundam partes ratío 
ne buíus acit oc fale cum quo pifces feruanter ficcati:c de 
€o dicit ꝙ diuerſas facit operationes &m oiuerfitatem coz 
po:um in — — 


4l 


Dietarum vniuerſalium. 


¶ Palĩ ergo intelligitur: q: omia aialía vbi cõue⸗ 
C. — eſt mollities carnis ⁊ 
multitudo humoꝛũ: ficut lactentium poꝛcoꝛũ agno: 
rũ: vel durities carnis ⁊ medíocritag; ficut veterum 
boum ⁊ poꝛcoꝛũ:illaudabilia funt ad ſaliendũ. ui 
bufcungs ít coꝛpoꝛibus due extremitates oppoſite 
adunat:ficut mollitics carnis⁊ paruitas hũoꝝ ficut 
beduloz lactentiũ: aut durities carnis ⁊ multitudo 
biloz ficut iuuenũ poꝛcoꝝ landaras ad faliédi.f£ oz 
poꝛa enim mollia⁊ multü hũoꝛũ habẽtia:ſi eís acceſ 
ferit ſal ad diſſoluendũ:diſſoluuntur huumoꝛibus ct 
liquefiunt:⁊ per totas partes diuiduntur coꝛpoꝛa il 
loꝛũ: ſicq; fit caufa augmentande mollitiei ſue:vnde 
nutrimentũ oar illaudabile:qꝛ natura eoꝛũ facta eft 
ficut falfus pplegma incídens propter quantiratem 
a fale babita, 3dcoqs ouplid cr caufa funt peffima 
Ana q: fanguinis fiür íncenfiua ex acumínc fuo. Se 
cunda:q: ex mollitie fue carnis oure ⁊ rarde aſſimilã 
tur mẽbꝛis:maxime fi bumídítas fua fubrilis fit ⁊ li⸗ 
quidã.Si autc in coꝛpoꝛibꝰ ourírícec paruitas bue 
11028 adunétur z fal cís ſuperueniat:neq; in bumo⸗ 
ribus quíd operet᷑ inueniat:reuertitur ad ſubſtãtia 
Ice bumídítates ⁊ cõſumit cas; fic ourítíce augmé 
tat carnis illiꝰ:⁊ a natura cibi eijcit. Coꝛpoꝛibus vo 
vbi mollities z paruítas humoꝛũ adunant:ti fal cís 
veniat: neq; naturalr humoꝛẽ vbi operet inueniat: 
ad eoſdẽ paruos humoꝛes reuertit᷑: ⁊ plurima pare 
coꝛũ deſiccat:ſicq; mollities coꝛpoꝛibus ad tempera 
mentũ reducitur.Similiter vbi durities ⁊ multitu⸗ 
do humoꝛũ adunant᷑:ſal accedéez multos humoꝛes 
inueniens diſſoluit ⁊ liquefacit ecs ⁊ deſiccat quãtũ 
poteft, Si aũt in deſiccãdis hũoꝛibꝰnõ pꝛeualet: ec 
multitudine cox: neceffe eft pars remaneat exiccan 
da : que parsauté remanet adunat coꝛpus :vt 
ad temperamẽtũ reducat. 3fsalà ergo eft intelligi la 
ctentcs pocos 2 agnos (llaudabílcs eſſe ſalſos. Su 
ucnes vᷣo veteres vtriuſq; generis cffe bonos fal 
fos. Veteres atit bouine z capꝛine carnes falfe funt 
illaudabiles:coꝛũ parui boni funt falfi: q2 ota parua 
aialía ad comparationem vetcrü mollioza ⁊ tcnerio 
ra funt, Sí añt oc bumídís naturaliter ſint:poꝛcine 
carcez agnine ſi fucrint ſalſe:diſſoluunt hũoꝛes fuí 
cii falis ſubtilitate:⁊ virtus falis deficit ex illa pluri 
ina oeficcatione: pic ſua humoꝝ mulrirudinc. ende 
opo:tet remanere:⁊ fit caufa molliende carnis ⁊ coz 
rumpéde:q: falís acumen accipit:vnde z fanguis in 
cendítur ⁊ tarde mẽbꝛis afiimilat , Clerera aũt otm 
aĩaliũ ſiccioꝛa ad coparationé fui generís : c durioꝛa 
fimt. Si aüt oc aialib? naturaliter fucrint büidis:ti 
cut pecudibus ⁊ poꝛcis:⁊ fal cís venit:et tantũ nara 
ralis humiditatis babét cp fal coctü deſiccare nó po 
tuit: illud ergo qð remanet illoz co:poz téperat ou 
ritic. Sí aüt oe aialibus naturaliter ficcís fuerint:ſi 
cit bobus capꝛinis:⁊ fal eís venerit:cito bumiditas 
Co: oeficca? ⁊ cófumit: ⁊ durities ct ficcitas eis su 
ginẽtat: ⁊ nutrimenti cozpozís carcdiuntur. 3uníc^ 
ya ant aĩaliũ durioꝛa ⁊ minus biída : c: parua funt. 
Si aũt ocaialibus fuerint naruratiter biícíe ficat 
pecudibus z poꝛcis:⁊ ad faléocuencritzecficit falín 
cis deſiccandis pe multitudine bumidicatie : vl) ali 


S'o.tcft]. 
quantulũ remanet ertiollíráz c ourítiem illius coꝛpo 
ris in tẽperamẽtũ reducit. Si aũt ocaialibus natu 
raliter ſiccis fuerint: ficut bobus capꝛis:⁊ fal eis vc 
nerit: neq; humiditatẽ ín qua opercf iucnerit; ocfic 
citur coꝛpoꝛis fubftantia c inaurarur plufgp fucrit 
vnde fit vt naturã exeat cibi. 3unioza camen bouína 
⁊ capꝛina ad faliendiü ſunt melioꝛa qp vercra: q; ouri 
ties ſuoꝛũ coꝛpoꝛũ:ex ouriríc eft membzoz « foꝛtitu 
díne caloꝛis naturalis. Dura *o coꝛpoꝛa funt veterũ 
ex deſiccatione ſubſtãtialis büídiratis coz ⁊ appꝛo⸗ 
pinquatiõe fuc cofmmptionis. vi funt illandabilioé 
ra.Dicet tamen aliquis: quare veterü oim aĩaliũ fic 
cioꝛa c mín? humida naturaliter:⁊ fenfus tñ 3:ía fa 
tct:q: ſenioꝛes occrepíti mollzosis iuneniunt᷑ carnis 
⁊ tẽnoꝛis cutis maioꝛis büiditat :q9 ꝓbat᷑ ex ſemꝑ 
fluentibus ſaliuis⁊ oculoꝝ lachꝛpmis femp appara 
tis:⁊ humiditate nariũ c liquiditate. Reſpõdemus 
verum diriſti:quia ita cft vt aſſeris: no tamẽ eis cft 

naturalis: fs potiꝰaccidẽtalis:qꝛ caloꝛ eoꝛuʒ natura. 
lis defectꝰ in digerendo eoꝝ nutrimento deficit:⁊ ſu 

perfluitatibus ſuis diſſoluendis:⁊ per pozos coꝛpo⸗ 
ris emittendis:maxime in ſuperfluitatibus tertíc oí 
geſtionis deficit. vnde hũiditas dominat᷑ coz coꝛpo 
rib?: ⁊ cutis emollit᷑: ſaliue lachꝛyme 7 mucoſitates 
ín eis augmentãtur femper. ⁊ plus dicturi ſu 
mus.Caloꝛ ſuoꝝ cerebꝛoꝝ naturalis defecit: vfi qo 
ſibi ſupereſt: ſuoꝛuʒ nutrimentoꝝ ſubtiliare pigre⸗ 
ſcũt:⁊ idco remanẽtia ín cõcaui ſuis ſunt clau 
fa. Que cum virtus expulfiua iã defecta ad remotio 
ra aõ poffit expellere loca ipa p ſe diſſoluit: ⁊ loclſibi 
cõgruẽtibꝰ ⁊ vicinis emittunt᷑ ticur ocłis 7 naribus, 

Gał.Que aĩalia bona funr ad ſaliẽdũ dixit nõ dura 
ned groſſa bona fi fuerit ſalſa:⁊ bona oat nutrimen 
ta. Dura intendit ſicutvetera cuiuſſibet aialís.f£ raf 
ſa duobꝰ modis intellexit.Que antem fant ficur la 
ctẽtes agni c poꝛcelli multe bũiditatis arqs multum 
piquía ſint. Pinguedo eri naturaliter groſſa⁊ viſco 
fa: cii ad fal vemat:fit inde acuta ftomacbo nociti⸗ 
u3:veníes afit advenas fanguine inaroffatz ĩcẽdit 
⁊ coꝛrũpit. Itidẽ intelligẽdũ eft oc pifcibus: vbi em̃ 
mollities carnis ⁊ multitudo adunant᷑ bũiditatꝭ:aut 
durities carnis ⁊ ꝑuitas hũorꝭ ad falíedü nó funt bo 
ni cx eiſdẽ ronib?fupzadictQ aũt duri coꝛpis z put 
báor? ad ſaliẽdũ ſũt boni. Gał att dicit. Quicũc; pi 
ſces mollis coꝛꝑisſũt illaudabiles erũt ſalſi: ſiue mul 
tí bhũoꝛis ſeu pauci ſint:ſʒ ti; pui bhũorl meliuſculi ſũt 
falíi. In mollitie cri — ⁊ hũoꝛibꝰ multis deficit 
virſalis in eis deſiccãdis qð aũt inde remanet: au 
get mollitiẽ coꝛꝑpis c coꝛrũpit: fies illaudabiles fae 
cit. parui vᷣo bũoꝛis: etfi ſale nõ ↄſumant᷑ totí: qð tii 
remanet nõ auget mollitiẽ coꝛpis.qð cũ ſit nõ piſces 
funt ſaliẽdi niti d coꝛpis funt ſicci ⁊ hũidi: ci adbuc 
fint riobiles 7 recétce:q: coꝛꝑa eoz durioꝛa vcl calí 
dioz3 ⁊ caloꝛ naturalis foꝛtioꝛ. 
¶ Poſt apparatũ piſciũ ⁊ naturã ſał agit de natura⁊ actio 
nib? fat ĩ diuerſis atalib?:oftedés qb? carnibꝰ fal cẽpetat ⁊ 
quib? nó.IDec ait pars diuidit in duas. In q̃rũ pꝛima oſtẽ 
dit quibus carnibꝰ cõpetat ſal ⁊ quibus nó. 3n (coe indu 
cit Bal . aã cõfirmationẽ. Pꝛima diuidit ín duas. In quaꝝ 

fma oſtẽdit qͥbus carnibus opetat ſal:⁊ qͥbꝰnõ. In fcóa oc 
ſcẽdit ad ſpecialia aĩalia cõparãs ca adinuicẽ ratione maio; 


Ziber 


4 picibus:ſʒ in aialibus im parte pofteríosí: ficut in renibo 


ris ⁊ minoꝛis cóucnientie ſalis. Pꝛima diuiditur in ouas; 
—— pama oſtẽdit quibus carnibus fal copetatzt quz 
nó. In ſecũda reddit caufam buius cóueniétie ⁊ diſcõ 
ucnicuc. pare aũt illa d cft oc aĩaliũ ſpecialiũ coparatioc 
bíuidi£ in duas. 3n quarü pꝛima affignat cóparatíonem, 
In fecunda mouet queftione ínadente. Sunt igitur in lcs 
ctione pzefenn partes quinq; 3n quarü prima oftedit qui 
bus carnib? cóuentat faz quibus nõ. In ſecũda.ſ.in bac: 
Eoꝛpoꝛa enim mollia ⁊c.reddit cám buius cõuenictie C oí» 
(coucniéne. 3n tercía.f.in hac:Pala ergo eft intelligi lactà 
tes poꝛcos cc.oefcendit ad ſpecialẽ cõparationẽ ataliü ras 
tione falis. 3a quarta.f.in bac: i2 icct tame aligs cc. mouet 
queſtionẽ madente. 3n quinta. f.m bac; Inde Bat. cc. in» 
ducit auctoꝛitatẽ sSac. ¶ Sirca pꝛimã partem dicit q» ani⸗ 
malia pabéria humiditatis abundanti ⁊ mollírici nó funt 
faliendi : neq; pabétía ouritié « humoꝛis paucitatẽ. Auavpᷣo 
habentia molutiẽ carnís ⁊ humoꝛis paucitatẽ funtfauedi- 
fimiliter habentia duritiẽ c humoris multitudine, s£irca fc 
cunda parte adaptat triplice caufam triplici pdícte diuerſi⸗ 
tar. £Lo:poza eim büidaz mollia fale nó egent proptcr ouas 
caufas. Vna cft iquefactio abfqs cõſumptiõe fupfl ut, 2Hia 
eft humiditatis intenfio; oura ficca ſimiliter co nócget:Qqz 
co:icofumir c finit bumiditare , $££ozpoza dura vel mollia 
burmida vel fica eo nó egent ppter caufas cõtrarias. Cir⸗ 
ca terná pté coparat aialia aa;nuicé róne falis , Et fumma 
fcrmorus fui eſt: vt ín omni generc aialía multũ bumida c 
mollia multü ficca ⁊ oura nó egent fale, s£otraria indigent 
ípfo.c diuerſitas piocedit fm có pleríone habitudinẽ ⁊ cta 
tc. £irca quartã partẽ pꝛimo mouet queſtionẽ incidentem 
cr coq pius oiritalaua in ſenectute effe ficca: c ramen ip⸗ 
fa pumiditate perfuſa videmps . Secũdo foluit oicens ꝙ 
funtnaturaliterficca ppter confumptione fubftáríalie bf 
diratis . Sũt aũt acadentaliter humida ppter füpfluirate 
ex indígeftione a oefectu caloꝛis naturalis generata , rca 
quinrá parte inducit Bat. drca pdicta.c pꝛimo oftendit &m 
ipfum quibus carmibus cõueniat fal:z quibus nõ. Rã que 
dam er fale laudabile: queda illaudabile cótrabüt nutrimẽ 
tum. Secũdo aũt oefcédit ad pifces Pm Mal.oſtendẽs qui» 
bus coueniat fal ⁊ quibus nó. nà quídá per ipfum cõſumũ 
tur:quidà fuperflne oiflolnunt ;quidá temperati fiumt. Sic 
ígitur termiriatur bec pare oc oíuerfirate diete ex atalibus 
as nature accepte. sFarca parte ift quíngs q̃rũtur. 
"gbzimi cft oc ouiertirate membzoz pífciü. Secundũ eft oe 
oinerfitate apparatus piſciũ recennin. Zerti eft oc oíuerfi 
tatc apparatus a parte nature recipiẽtiũ OQuartũ eft oc oi» 
uerfitate piſciũ ſalſoꝝ. Quintũ oc effectibus ſalis. 
Eirca pꝛimũ ꝓceditur poc modo: queritur oc pinguedi⸗ 
ne piciumzvtrü fir fapozofio: pinguedine aĩalis ambulabi 
ls ⁊ viderur ꝙ nõ.dicit yfaac ꝙ pinguedo aĩalium aquo» 
lorum:ficut poꝛci nó eft bom ſapoꝛis: ũ vᷣo aĩaliũ pin⸗ 
— bona eft:ficut pater ín pinguedine bouis ; fed in pi⸗ 
abus eft pinguedo aquofa: gpinguedo pifcium nó eft faz 
poxofto: pinguedine alalis. Secunda ró hec eſt.dicit yfaac 
qp pinguedo fequitur naturá carnís anímalío.vnde pingue 
do aialís ficci ficca eſt:⁊ humidi bumída:fed piſces maxime 
humidi ſunt:ergo pinguedo piſciũ multũ eft bumida: gᷣ fi» 
cut in poꝛco pinguedo nõ eſt laudabilis ppter magnã hũi⸗ 
ditatem ⁊ liquiditatem: fimiliter nec pguedo piſciũ erit 
bona neq; ſapoꝛoſioꝛ.ad oppoſitũ eft qð dicit yfaac ; «p pin 
guedo pifcium ſapoꝛoſioꝛ eft: c maioꝛ quãtitas ipfius fufti 
nef d ocalía pinguedine:nec eft íta abominabílis . Ad boc 
dickdũ qp pín oupler eſt. Quedã eft pinguedo aquo» 
fa lijda:ficut pinguedo pozdí. Zia eft piguedo d admixtio 
nem babet ſiccitatis: ⁊ becsirbus vocat: t beceft oclectabí 
lis fapo:ts ad minus refpecru alterius. nó enim tátii remol 
lít ſtomachũ ficut pꝛima pmguedo: tamé prima oupler eftz 
q: quedã cft aquofa vífcofa ⁊ groſſa: c bec oino eft hoꝛribi⸗ 
lis:q fua vnctuoſitate remollit ſtomachũ:ſua vífcofitate ad 
beret parictibus ſtomachi:ſua groſſitie facit moꝛã ín ſtoma 
cho.Eſt aũt alia pinguedo liqͥda ſubtilis:⁊ bec et piſcium: 
becvero eft delectabilis:delectat emm guſtũ. ¶ Secundo 
querízur circa boc ín qua parte pifcis maio: pinguedo age 


maio: pinguedo generat :ó fimiliter in pifcib? pínguedo ín 
arte poſterioꝛi ; i 

Paymbüici repert ín pifcibus pinguedo.qó coccdím?. d 
rationé ín contrant dicendũ: qp nó eft fimüe oc aialibus cc 


dinẽ gcuer rcmbus tfi babér:q: funta fonte caloris 
dni generidá. jnre tarco. n alalibua fo xmibulabi 
bus pinguedo pót eſſe ín 


q: magis (antremoti a fonte calo:ís . In pífabus vo calo: 
co:dis paruus cft:bumiditates vo funt multc:ió nó valet 
— hũiditates: ⁊ ideo — — ied aes 
bus pí magis aggregaturzfunt etta 101 tates 
lus. in alio loco. s»:eterca ad pinguedine requín£ caloz 
fuffiace ad coucrtendiá: nó ti ad cófumendii: c idco (lle ca 
lo:fuffiat m cauda:necnó m alijs locís extremis cft pingue 
do:q: ín pmóí extremis partibus eft motus cõtinuus: ⁊ iõ 
bumidítas cófümírurper motum illũ. ¶ Tertio queritur: 
p:opter quíd in quibuidã pífcibus epar eft membzum vn» 
ctaofum:ficut patet ín marinis canibus ; ⁊ videtur contras 
rium. 3n aĩalibus epar nibilalíud eft dj fanguis coagula? 
ergo fimüiter vt videturoebeteffeín pífabus.SSecunda ra 
tío bec cft calíditas cõſumens refiftit ínguedini: fed cpar 
ínter omnia mẽbꝛa calidũ eft multü: á nó pr * ps 
guedíné:immo potíus pꝛiuari pinguedine. ocoicedü 
q pinguedoín —— circa epar; t totũ epar eft quaft 
pinguedo. ad rationẽ oícendü qp 1n — piſcibꝰ bumi 
dítas tota vnctuoñ ad epar cõuertit᷑: c maxie ĩn illis ín qui 
bus eftepar magni. ín ipfo cnim cpate tota burmíditas rc 
tinctur etnon venítad alia membꝛa:nec eſt fimile oc epate 
alio: animalíü:quía epar alíozus valde calidum eft: ⁊ ideo 
burniditas confumíturz vndc non poteft ibi píngucdo gene 
rari. 3n pifcibus $o epar vnctuoſum eſt:⁊ ideo multus pm» 
£2uarto queritur:quare boc eft ín pífcibus ficas fo 
lum:ficutín moa c cane maríno: non autem in humidis: 
ficutín anguilla:et videtur contraríum:quía pínguedo fe 
quitur naturam co:po:ís ⁊ membꝛoꝝ: ergo ín pifce in quo 
funtcarnes humide debet effe maio: pinguedo: (5 talis pi» 
(cis eft anguilla:luciꝰ ⁊ puiuftodi: ergoepar in iftie mart 
ime ocbet efíc vnctuoſuz Ad boc oícendum ꝙ funt quídam 
piſces magní cparis: « ddam parui. pifces ígitur babctes 
magni cpar babet cpar oleagineó c vnctuoſum: q: enim 
magnus eft retíncturin eo magna bumídítas:c ibi magna 
pínguedo debet generari, ¶ QNuinto queritur: quomodo 
cr bmói epate fiat oleti:zvídct S:iü:pinguedo ín pifcibus 
eftadfa ficut piguedo poꝛci:ſʒ pinguedo talis nó rapit ín 
flámationé:d ex cpatcillo enctuofo nó poterit oleum fieri. 
f£otrarii tamen videmus, Ald hoc dicendũ qp in bmõi epa 
te piſciũ aggregat pinguedo pura abfq; aquofitate: ⁊ non 
ín quolibet:fed ín epate pífcís ín quo eft ſiccitas aliqua : fi? 
cut ín epate canís marini:⁊ ralíe pinguedo ſiccitati attinẽs 
quafi sirbus cft.ipuís igitur piſcis fit aquoſus:non eft incõ 
ucniens fi pinguedo ín aliqua parte aggregatur:ficutvíde 
mue ꝙ ex fructibus arboꝛis oleum generatur: arbo: ti fcr 
reſtris eſt. ¶ Sexto q̃ritur:cũ pars pifcis iuxta vmbilicum 
fit fapo:ofio: d fit in caudavel in alijs locís:ergo male dicit 
pyſaac cũ dicit oppofitii. Ad hoc dicendum ꝙ ín cibo dupler 
eft ſapoꝛ.vnus eſt exterioꝛ qui lingue impꝛimitur.alius vᷣo 
quí natur delectat Pꝛimꝰ oupliciter cõſiderat pꝛimo mo 
do quãtũ ad pᷣncipiũ ſcðo mõ quãtũ ad terminũ.pars í 
vmbilici melio: eft ⁊ fapozofio: quãtũ ad ſapoꝛẽ exterioꝛem 
quoad fuí pꝛincipiũ:n Vo loquamur de ſapoꝛe interioꝛi ma 
oz eft ſapoꝛ in cauda« coſtis q̃ ſunt pure leuis digeſtiois. 
¶ Septimo dri oe hoc qð dicit vfaac:g caro vmbilici dura 
inuenit: in alijs vo locis mollioꝛ:ꝛiũ tfi dictat experimẽtũ . 
&ld hoc dicẽdum ꝙ durities ⁊ moluties cft duobůs modis. 


Dietarum vniuerſalium. 


yit modo quantũ ad tactũ. Secũdo modo quantus ad 
coucrfioné per viã digeſtionis. Caro igit mollio: eft quan 
tum ad mollitie que per tactũ cclebzatur: vnctuofa em inue 
nirur fm mollitie ⁊ duritiẽ que in vía oigcftionis artendi£ 
caro vmbilid eft dura Caroᷣo coftará c caude ⁊ bmóí mol 
lis ⁊ facilis digeſtionis. [ Octauo queritur quarc partes 
jurta ventrem funt ourc z finc offibus: ín omnibus vo ani 
malibus partes pecto:ís babent offa. Bid bocoicendum qp 
boc eft pꝛopter ouas caufas. Pꝛima eft: qs venter indiget 
pilatatione ⁊ conftrictione $m quantitate maioꝛẽ c minoꝛẽ 
fpfius abí:ficut marnr indíeet oilatatióe cũ eft fc? magnꝰ 
æ coftríctione cũ cft fet? paruus:offa 9o dilatationẽ ⁊ cóftri 
ctioné impediũt:⁊ ídeo natura nó fecirofía i ftomacbo: nec 
ín matrice, Secanda caufa eftzq: offa frigide narure funt et 
ficcc: c ideo impediüt oígeftioné que ín ftomacbo debet cc 
leb:ari per caliditatem:7 ideo non oebentibi eiſe oſſa. 
«[ ira fecundum pꝛoceditur boc modo: queritur qui ipt 
ſces diutius conferuentur: an recentes marini: an flumt ? 
ncí: ⁊ videt᷑ ꝙ fluminei diutius conferuen£: groſſities atq; 
viſcoſitas putredini reſiſtit:qꝛ vifcofitas partes colligat foz 
ti colligatione:ſed in uuialibus eftvifcofiras magna:ergo 
diutius coferuátur. d oppoſitũ:illi piſces minus cõſeruã⸗ 
tur ín quibus eft maioꝛ humiditas: ficci enim non oe facili 
utrefitit: ficut oiat £bat.fs in pifab9fiuuíalibus maío; cft 
Düiditas:d cti putrefitit: cficmín? cóferuant, ad D oícen 
dá q cá —— eft duplex vel triplex. Prima eft paſſi⸗ 
bilitas ſubſtãtie.Scda eſt multitudo hũiditatis. Tertia cft 
remotioviſcoſitatꝭ. pifces igi£ fluuiales nó funt dito putre 
factibiles pptervílcofitate:fs q: funt paflibilis ſubſtãtie fua. 
vifcofitas nó refiftere putrefactioni : q: vífcofitas cft 
cũ multa líquidítatez humiditate:⁊ talis vifcofitas potius 
apparat ad putrefactiont d cóferuet a putredine. ¶ Secũ 
do querit£ : vtri pifces fluuiales oebeant in aceto decoqᷣ: 
⁊ videtur p fic: qs in rebus ín vífeofitate ⁊ humiditate exce 
dentibus cópetit apparatus cótrarius qui vifcofitatem et 
humiditatẽ repzimat; fed acctü cà ſit diuiſtuũ z acutü faat 
boc:ergo aceti cópetirín apparatu íillo:zum piſcium.Ad op 
poſitũ:acetũ addit ín frigiditatem ⁊ digeſtionem impedit: 
fed pifces frigidi funt multũ:gnõ oebent apparari cum ace 
to . adderct enim ín frígiditatem:fed potius aim rebus cas 
lefacientíbus ad iſtã frigiditat£ ⁊ vifcofitatem remouendã. 
Ad boc dicendum ꝙ n apparatu piſciũ paruoꝛũ marime 
cõpetit acetũ:qꝛ mediãte fua virtute incifiua diuidit viſco⸗ 
fitaté ⁊ humiditatẽ magnã ín ipfis exiſtentẽ. Ad rationẽ oí 
cendũ v ouo funt confideranda ín apparatu piſciũ. Pꝛimũ 
eft remotio vifcofitatis 7 humiditatis:⁊ boc modo acetum 
compctít: q: diuidit ⁊ incidit.Secũdũ eft confoꝛtatio dige⸗ 
ſtionis a parte noſtra:⁊ hoc modo apparatus debet fieríp 
allia ciminũ:⁊ hmõi digerẽtia ⁊ cófo;statiua (T Zertio quce 
vítur : quarc carnes pítcíti reddantur oure per acetum. id 
bocoicendii ꝙ mollitics ín camibus piſciũ cófiftit in vifcofi 
tate c bumíditatenímia. acctü 9o ficatate bumiditate oc» 
ficcat:fua etiã virtutc ínafiua viſcoſitatẽ diuidit:⁊ ideo hu 
miditate remota ⁊ viſcoſttate diuiſa remanet caro dura. 
[Quarto queritur: etra olei piſciũ viſcoſitatem remo⸗ 
ueat: ⁊ vidctur cp non:nihil qð oĩno eft vifcofumaufert ab 
alíquo vífcofitate:fed oleũ eſt hmõi:qᷣ nó aufert viſcoñtatẽ 
piſcium. Cõtrariũ dicit yſaac. CQuent᷑ etiã quomõ oleuʒ 
det piſcibus ſiccitatẽ cii tẽperatũ fit ficut Dicit £Dal c fi de⸗ 
cunet ad alíquá qualitatem illa e(t magis büiditas : fed ni» 
bilbtidü oat ali) ſiccitatẽ:g oleum nullo modo pifcibus po 
terit oarc ſiccitatẽ. Cõtrariũ tamen dicit yfaac. Ad hoc di⸗ 
cendi ꝙ oleum m duplici ftatu conſiſtit. Pꝛimꝰ eſt natura 
eius abfolute conſiderata: t hoc modo teinperatũeſt ned; 
dat ſiccitatẽ neq; bũiditatẽ Secũdus ftatus cft Fm ꝙ igni 
exponit᷑ ⁊ caloꝛẽ ⁊ ínflammationé ab igne recipit quà indu 
— —— Q:oleum oe fadli inſſammat᷑:caloꝛem mas 
nt inducit ín pifcibus: boc modo ficataté inducit cus ab 
ui recipíat ſiceitatẽ ⁊ cofumit bumidítates.Z leum ergo 
de ſui natura ficcítatem non dat rebus: ſed pꝛopter infam⸗ 
paper quáab tene recipit:c ideo oícit Sat. bonũ verbus 
q piſces cree qoleo frirant; oenigrant nó pꝛopter olei na 


S'o. rcitij. 


turã fcd ꝓpter ínflammatione Quinto querit᷑ vnde boe 
accidit qp fi pifces ín olco nódii cocto fngenf:amutür cutem 
exterioꝛẽ neqs coquitur perfecte: qn tame oleũ pꝛius cocti 
eft tunc cónnue coquürur:c nó amittũt cute, 3n aqua vero 
t actto bocnon cótíngit. Sid boc dicendũ qp oie mter om 
nes líquo:es marime groffum c vífcofum eſt:⁊ ideo nó poe 
teft penetrare piſces in pzofundü qñ crudũ eſt:⁊ ꝓpter boe 
partẽ exterioꝛẽ penetrat c adurit:vnde ꝓpter ſuã vifcofita 
tem adheret vaſi in quo coquitur , partceyo interioꝛes ous 
re remanẽt:ſed quãdo oleũ pꝛimũ coctũ eft viſcoſitas remo 
uet:⁊ tücoleü potcft penetrare p partcs interioꝛes € exte 
riores: ⁊ tunc pbibet iã cutis vaſculo:qꝛ per vifco 
fitat£ olcí adperebat à p decoctionẽ remoucf E SScrto qrí 
tur quarc oleũ poft decoctionem non ebullit:ficut 
aqua c acetũ. Hd bocoicendü ꝙ oleũ eft rcs q cito inflam» 
mationéredpit: t ita cito ebullitionẽ:in principio ergocum. 
olcü vífcofiraté rctincarzcalo: ignis repericns partcs vifco 


becoctioné vifcofitas üla À ] 
lari partiũ neceleuatio nec ebulutio. ¶ imo querit: 
vtrũ melio: ſit frixura piſciũ cũ appofirionc farine exterius 
c víde£ ꝙ nõ:oleũ viſcoſuʒ cft t ppter infiãmationẽ quáre 
cipit 3b ígne ocficcat pifces: c boc modo vífcofitate remo 

ucr. boc aütnon potcft fieri nífi olei ad 


aac 
quidá funt pifces oino Didi 7 tales debẽt fripari : 7 immc» 
diate oleocrponi:vteox vifcofiras remoucat : ⁊ hũiduas 

fuperfiua deſiccet᷑ Alius cft pifcis ficus 7 Durus aliqnans 
tali « purus:cídco ne talis pumiditas d eft ibinó fupfxa 
ccfumaf f$ remaneat : iõ poni£ farina in rali fripura piſciũ. 
¶ TOctauo queritur c6 piſces 


— piſces paralyticis exbibent᷑: vtrus 
friri eis debeãt exbiberi: ⁊ videt cp nó:q: paralyſis ex groſ 
tales gene 


iorẽ caliditate hãt: ⁊ vide£ qp a melle:qꝛ mel vino calidius 


dit vᷣſaac.ſꝙ a vino t melle ↄbũt caliditatẽ:ſed tni maioꝛẽ a 
vino. ld b dicẽdũ ꝙ nel calidíus eftwino:groffi?rf eftvinoz 
t i6 nó pót penetrare ptes pifas. vinũ vo ſubtiliꝰ: cio pot 
penetrare ꝑtes piſciũ:cita inaioꝛẽ inducit caliditate qᷓ mel, 


¶ Eirca quartum proceditur poc modo: queritur vtrü pi 
ia ous có appofitio falís: ⁊ vide£ ꝙ fic: dicit yfaacap 
carnes aialió in eſt multa humiditas índigent mul 
ta cõſumptione:⁊ ideo debent ſaliri: ergo fimiliter cum pi» 
ſces ftnt multũ humidi indigent conſumptione humidita⸗ 
tía: ergo ai (al fit pmõꝛindigent ſale.Cotrariũ dicit Raß. 
ꝙ piſces ſauti peſſimi funt; endenó funt comedendí nifi er 
magna coactioe , ld hoc dicendũ qp nó copetit fal pifcibus 
fed carnibus. Ad rationem oícendü ꝙ quedam funt cames 
ſicce:⁊ talibus fal nó competit; qs vlterius oeficcaret, alic 
funt humide:⁊ iftc (ant ouobus modís: q: quedá funt Du» 
míde que non babent humiditatem firá : fed líquidà ficut 
carnes poxcelli c agni: t talibus fal nó copetit:q: totã cõſu⸗ 
meret hᷣumiditatẽ:⁊ boc vltimo modo pifces funt humidi: 
et ideo falin eis non competit: quia totum fit quaft falfum 
t nibil remanctbumiditatis, 

¶ :£onfequenter tria queruntur, "imum eft oe vfi fa» 
lí ⁊ eius operatione, Sccundum: quibus cibarts cõpetit 
appofitio ſalis. Tertium cft oc effectibus faiisc cioariozum 
faifozü in co:pose bumano «T s£irca pꝛimũ pcecit bocmo 
do: querítur cũ fint plura alia calida 4 ficca: ctiá calidioꝛa € 
ficcioza qᷓ fal:ficur piper « hmõi acuta:quare nó babent vir 
tuté conferuandi a putredine ficut fal: ⁊ vidct qp ocbcant 
:qm fi fal pꝛopter caliditatem fuá c ficcitarem vutu 

tem conferuandi a putredine habet: à cá acuta:ficut piper 
t bmói maio:cm caliditatem 7 ficditatem habeãt d fal: er» 
multofoztius conferuant a putredine d fal.££ótraríüto 
dictat erperimentum. dd boc dicẽdum ꝙ ad cóoleruationc 
a putredinetria requirũtur. Pꝛimũ cft diſſolutio humidi⸗ 
tatis a calido. Secũdũ eſt cóumptiobumidítans luꝑflue. 
"Lerniü eft penctratio rei effici£tis p fingulas partes . las 
enim oẽs operatíonce babet fal: penetrat enim per partcs 
vſq; ad pꝛofunaũ ⁊ rcfoluit ⁊ confumiít : ideo virtutem ba» 
ber coferuádi a putredine.⁊ per hoc folun£ ratio ín cõtrariũ 
quía quis acuta maioꝛem habeãt caliditatem ⁊ naturam 
acumínis;nó ramen tantá babent virtute cofumendi etxe 
€ etiã in b. Secundo —— 
pter quíd põtica nõ cõſeruãt a putredine: z vidct cp fic 
Det efíc."rutredo eif mapune víget p caudü z humidũ 
€ pꝛopter apertíone poꝛoꝛũ: f; pontica frigída ſunt « ficcaz 
«tia inducit daufioné poꝛoꝝ:g pontíca cõſeruãt a putre» 
factionc. fld boc dicendũ ꝙ nó cóferuát 3 putrefa» 
ctione: c caufabuíus eft: q: ad boc vt à putredine res cófer 
ucturzopostet vt pumídítas oino cofumatur:pótíca vo vír 
tuté cofumendino habent:ſed folii daudüt pozos: vt caloz 
exterío: nó poffit penetrare nec, interío: ezbalarc;mibilomf 
nus tamen remanet bumiditae q cft cá putrefactióis': ⁊ iõ 
pontica non poffunt effe caufaMufficies cóferuádi rem a pu 
tredine ¶ Tertio querit: cum fint genera alia rerum con? 
feruantiü a putredíne:ficut my:rbavernir:p quá naturá có 


munem boc competit 1ftís 7 fali: c fi omibus iftis competit 
quomodo oifferenter. id boc oícendum ꝙ caufa cómunís 


omnibus bie rebus cóferuás a putredíne cft ocfenfio fub; 
iectia caufa putrcfaciéte:fed boc poteft cfíe tribus modis, 
"$»umo modo diſſoluendo⁊ cófumendo: 7 boc modo falcó 
eruat a putredine. Secüdo modo partes co:pozís cõfoꝛtã⸗ 
docas ín íd ipfum coadunádo: t boc mó myꝛrha cóferuat 
3 putredíne:cófostat erf ꝑtes:⁊ in id ipfum reducit, Zertio 
modo pozos co:po:te daudendo:z boc modo vermr confer 
uata putredine:ſua cm vifcofitate daudit pozos. ( Quar» 
to queriturzci acetü babeat virtute penetrandí ad pzofuns 
dur ficut ſal:quare nó babetvirturem conferuandia putre 
dine. Ad hoc dicenaũ ꝙ acetũ iſtã virtute nó pabet: c caufa. 
huius eft. Inter illa enim que virtutem babent cõſeruan⸗ 
día putrcdíne: ouo funt maríme neceſſaria. Pꝛimũ eft bu 
miditatis diſſolutio Secũdũ eft eiuſdẽ cofumptio: q: ergo 
acetum bumidiffimum eft m ſubſtantia:qᷓuis ſiccũ fit ín có 


vo ficcá eft tin fübftária «ín có 
virtutem confümendibabet:t idco be natura fua cóferuat 
a putredine. Quinto jrítur oecomplerione falis: tvidct 


frígide P 
tcp falterra cft: d fal frigide nature eft c nó calide, fid poc 


dicendũ qp in (ale cft duplex natura, quedã.ſ.natura mates 


cendum qr aqua cr qua fal generatur funt partes dupli⸗ 
EQUI —— quedã aquoſc.Sal aute nó genera£ 


nifi per ione parmi : — 
folis. anes vo aquofe nó aduruntur nífi per cõmixtionẽ 
—— generatur igitur falfedo per aduftionem 
partiũ terreſtriũ:q; ramen in fale cft oomíniti terrezídeofic 
tum cfficiturcourü terreftre: q: ficut dictũ eft; cofumi£ bu. 
miditas « remanet pars terreftrío. (T Septimo queritur 
quare in aqua plus oífioluatur fad? inalía rccalída ⁊ ficca, 
fldboc oicendti qp in natura terreftrís non generatur falfe 
do nifi fucrint cómirte valde partes aquofc. vide q: nó ge⸗ 
ncratur falfedo nífi bumido aquofo materia coíungatur z 
ídco ab aqua cum ftt humida: ⁊ ín tempoꝛe pumído diſſol 
uitur: cca ore eft calidi coagulatur «[ Octauo Qritur 
vtrum fal fit ubſtantie fübnlis an groſſe:⁊ videt ꝙ groſſe: 
omnis res terreftrís d per aduftíone generatur ; eft fubftà 
ne groffe : ficut videmus ín ponticis: fed fal eft hmõi:ergo 
cft grofíe fubftantie. id oppofitum:omne illud cft ſubſtan 
tic fubtílie qð oc facili penctrat 7 in partes paruas ofuidu 
tur:f5 fal vfqs ad profundi penctrat: ⁊ ín partes paruas oi 
nídítur:áeft fubtilis ſubſtãtie. Micenaũ qp fal sroffe ſubſtã 
tic cítzoicendá tf ꝙ ſubtilis eft in actione; t diuiſionẽ fubti 
lis omítto:q: capitulo oe oleo ín oíctíe particularibꝰ eft oí» 
fcufía, &al cri penetrat oe facili per oífiolutione factam ab 
bumído, 3mbibít cim partes:t partes imbíbedo penetrat 
ad p:ofundum: dco pípernó penetrat ad profundum, 
—— fecondum pꝓceditur hoc modo: qrit cũ paníe fa» 
liatur ⁊ caro:cuí magie compctit ſal:⁊videtur qp pani:quia 
fal £i Raſß. eft calidum .fübtilíat enum partes appetitum 
ercitat:á in íllo ibo magis competit fal qui maioꝛi ſubtilia⸗ 
tione indígct:fcd panis groffioz eft ⁊ viſcoſioꝛ qp carozergo 
magis compctit fal ín pane d ín carnibus. Secunda ratio 
beceft:fal apponitur in cibartjsvt digeſtibilioꝛa c fapozofio 
rareddat:fcd pams difficilioꝛis cft digeſtionis qᷓ carozficut 
dicit Auicẽ. qꝛ matus nocumentum inducitur m ftomacbo 
cr pane indigeſto:qᷓ ex carne:ergo fal plus competit in pa» 
nc d ín carnc. Sid oppofitum eft qð vulgus fadt: boc pꝛo 
batur : quia rcbus abundantibus m burmdítate apponit 
fal ad ipfam remouends: (5 carocft res abundans —** 
dítatc plus d panis:ergo carni magis competit fal d? pani. 
Ad hoc dicendum ꝙ fal ín pane plus competit qᷓ in carne 
fim ꝙ vult Raß. fld rationẽ dicendum ꝙ — duas 
caufas apponitur, Pꝛima eft cófumptioburiditatíe fup 
flue:c bocmodo compent in quibufdam carnibus, Secun 
da eft sroffio: vifcofitas: ventofitatís 7 grauitatís alleuia⸗ 
tio:⁊ quía panis viſcoſioꝛ eft ⁊ groſſioꝛ d? caro:ídeo plus có 
petit falin pane, | Secundo querítur: cum ſal apponí£ in 
carnibus ⁊ pifcibus:dbus magis cõpetat.⁊ videtur ꝙ piſci 
bus:res excellentes debent reduci ad ramẽtum per 
contrarium:ſed piſces frigidioꝛes ⁊ humidioꝛes ſunt qᷓ car 
nes:ergo pifcibus fal magis competit: vt ad temperamen⸗ 
tum reducãtur.Ad oppofitum eſt auctoꝛitas Ras.ſcʒ qp nó 
debẽt comedi ſaliti nift er magna coactione. Et yſaacꝙ mi 
nime piſcibus competit ſal.qð cõcedimus.Ad rationem oí 
cendi ꝙ coꝛpoꝛum quedam ſunt ſicca:quedam humida:ſic 
dis vero ſal non competit quía faperflue ocficcaret : fimili? 
ter carnibus bumídire multi non cõpetit fal: ficut camibus 
agni⁊ po:cellicomnes enim bumíditates eliquat:⁊ totá car 
ne quafi in humiditatẽ redígit. pifces $o boc modo humidi 
funt: ⁊ ídeo ficut carníb? agni 7 pozcellí fal nó cópetit : fir 
neq; pifcibus copctit «T Zertio q̃rit᷑: ais ín snc pifcium 
quidã fint hũidi: Qdá fica: ficut ín generc carniũ: dre poc 
eft ꝙ carnibus büidis: ficut poꝛcmis cópetat fal: pifab? vᷣo 


Dietarum vniuerſalium. 


pũidis n5 cõpetit:ſʒ ſiccis vltima ſiccitate:ſicut batio ⁊ moꝛ 
c.a d B oictdi qp differt natura piſciũ c carniũ:natura erm 
pifzitoinobiida eftz multa bisiditarc abundat: narura $0 
tarii cft minus püida:ficut dicit yfaac: f$ fal nó cópetit ni 
fircbus pabctibus büiditate mediocrẽ:boc eft firi co uq 
dà ficut poxcellínc. Similiter nó otbus pifabus cópetit fal 
ende nó copetit abundãtibus in Dum ficat generali» 
serius deduici aqua:cópetit tfi téperatio in püiditate 
z ifti fünt fici: c (deo —— — ſicut car 
nibus büid:s, ( Euano qãrik vtrũ pínguedo oebear faliriz 
X vtri magis d caro: t videt qp no: qz dicit yfaac p cames 
q̃ muitã babérbumíditatenó debẽt falírí: q: totũ ín humi⸗ 
ditate rediait celíquaf.viiin pplegma falfus redigitzf5 pin 
gueao eft quafi caro mollis cmulre humiditatis:g non oc 
ber falirí.sCótrarit facit vfus . Ad boc dicendũ &m yíaac p 
pinguedo nó ocbet ſaliri:peioꝛes em̃ hũoꝛes ex poe 
nic faifa generan£ d ex carne falfa. 8d ratione ps ſolutio: qz 
nó quclibetbüíditas fufficit ad fal recipiẽdũ: f5 illa d cft cũ 
duritie carnis:cD eft (n carme intercepta pinguedine:in pin 
guedínc vero non efttalís bumiditas, ¶ T Quinto queri 
tur quare ſal non competit volatilibus . id boc dicendum 
£p boceft quía humiditas volatilíum eft tenuis leuís fub» 
tilío: vnde vlterioꝛe ſubtili actione non indiget: etfi fal ad 
ueniretípfam humiditatem penítus confümeret; fic care 
nc$ ficcc remaneret ⁊ peffimt nutrumẽti. CSexto jnf qua 
rc cũ pífces büídi ⁊ fici ſalant ſimul:quare plus fentit (al 
fcdo in humidis d tn ſiccis. ld boc dicẽdũ &m vſaac:ꝙ fal 
ín co:pozíbus bumídis liquefacit iquefactione magna có 
mif ce£ cii part:b? büidis ipfozü. vnde qibi eft mulrabüidt 
tas ppter B maioꝛ falfedo ſentit᷑:ſicut pts p fimile: qꝛ in ʒin 
ʒibere eft maio: quátiras acuminis d in pipere: qz in ʒinʒi⸗ 
bere ↄmiſcet acumé hũiditati groſſe: in pipere $o nó cũ nó 
fit hũidũ:ſimiliter in pinguedine qn (alfcdo ei cómifcef ma 
ior ſentit qᷓ ín came . CSeptimo dri£ quare hoc nõ eft in 
pinguedine:⁊ ipfa enim nó ſentit᷑: « fi ſentit parũ fentit rc 
carnís macrc. id pocoicédá q oie pinguedo p5büi 
itatẽ vnctuofam:« bec cótraría eft falfedini Pm Yſaac:⁊ io 
ín ipfa nó fentit falfedo. In carne Po macra nó eft illa büt 
dit as:ſed büiditas fufficite ad fal recipiendũ: c idco ín illa 
falfedo fentit. £D crauo dri£ quare pifces falfi appofiti in. 
aqua falfa amittunt falfcdine: vídef e oppofirü cá fimile 
augmẽtet ſuũ fimile: aqua falfa n8 aufert piſciũ ſalſedinẽ 
fed poti? auget. Zid boc dicendũ q oe pꝛopꝛietate reí falfe 
eft mádificare oíffoluere cõſumere.vñ oicit p5s ꝙ fi veftes 
ponáturin aqua falfa müdificátur: fi igitur pifas ſalſus in 
aqua falfa pona£ abſtergit illas püiditates Ocferétes ſalſe⸗ 
díné . € iHono nf quare in dyfteribus femp apponit fal 
quafi acumen generale. Ad bocoícendá ꝙ fal babct dupli 
cem vírtuté.f:mosdícatiuá:c p bác moꝛdicãdo ínteftína cõ⸗ 
mouet feces ad exitũ:⁊ propter bocapponi£ ſal:vt moꝛdi⸗ 
cet.Secũda virtus eft müdificare ⁊ excolare feces «c. 
&[ Mirca tertiũ pꝛoceditur hoc modo: queritur quare res 
falic fitim m — & acute:⁊videt᷑ cõtrariũ:qꝛ ſi⸗ 
tis puenit er caliditate c ſiccitate oꝛis ſtomachi:ſed acuta 
maioꝛẽ babent caliditarem ficditatem d falfazergo magís 
debẽt finm inducere S£ óotraríum tamen vídemus. &dboc 
dicẽdũ ꝙ maio: eft caliditas ⁊ ficatas ín acutis d in falfisz 
t tamen maioꝛ fitís puenit er falfis. V dicẽdũ ꝙ calidítas 
t ficcitas eft duplex. quedã eft ín ſubtili materia: ⁊ becnó 
tantá impꝛeſſionẽ fenfibil£ inducit:neq; tantá moꝛã facit ín 
ftomacbo ficut fi eſſet ín matería 4: ⁊ talis calíditas ⁊ 
citas cft in acutis:fitís aüt pueniter nimia moꝛa ín fto» 
macbo ⁊ ex impꝛeſſiõe foꝛti. Sal 9o ín groſſioꝛi materia eft 
. t magis ſenſibilẽ impꝛeſſionẽ facit:⁊ etiã foꝛtioꝛẽ caliditatẽ 
ſiccitatẽ babet dj acuta:⁊ ó maioꝛẽ fitim inducit C Secũ 
qntur quare ecõtrario eft ín bumozibus: q: humoꝛ acu 
tus maio: fitim induat d ſalſus. Ad hoc dicendũ ꝙ oíffert 
actio ciboꝛum ⁊ bumostim, Actio enim humoꝛum íntrinfeo 


ca eft:c ídeo muitũ permáfiua: ⁊ boc modooícimus ꝙ cho 


lera ardens:q: maioꝛẽ babet calídirate c» : 
; ardens:q: maío: taté qᷓ pblegma falfum: 
— ——— ſtomachoꝛ:⁊ ídeo fitis maío: ex illa pꝛo 
it. Cotrarium eſt in cibis:q; cibus falfus magnam mos 


Fo.xcv * 
ram facit in ſtomacho — fui groffitíem ⁊ maiorem d 
acutus:⁊ (deo magis fitim induat, 
¶ De diuiſione ciboꝛũ. Capi lxij. 
—— — 





in quo actiones ſuas nõ cxpleuit:quibus artificiali⸗ 
tcr ſuccurrendũ eſt:vt in bonos mali fai mutẽtur ſa⸗ 
poꝛes odoꝛes:duritieſq; afperirares:quibus natu⸗ 
ra ea abhoꝛret. Inde Gał.opoꝛtet inquir cibos nul 
los babere ſapoꝛes malos ſtomacho nocitinosneq; 
odoꝛes hoꝛribiles vndc cercbzo nocẽtes parínt iu 
moſitates:neq; durioꝛes ſtomachũ fatigantes:negs 
moꝛſuras quibus neruos eius moꝛdent. Quibꝰ cuv 
tàdis ⁊ narurc amicãdis ſtuderi cóucnít . Qui ings 
fiunt modis: aur folo foco:aut aqua fola:aut civtro 
qs: finc cũ fale: auz dii aceto vel oleo c alijs cõdimen 
tis. Pauca funt cibaría quíbus ſolus ignis fufficiat 
oequo tríplíciter intendimus. Ant cnim ſubtilia in 
groffirié mutat z duritiem:ſicut oua affataz aut grof 
fa c cõtinua ín tenuitatẽ ⁊ ſubtilitatẽ: vc affata car⸗ 
nem c ſimilia:aut ſpiſſa ⁊ oura in raritatem « molli? 
ciem:ficut grana « legumina affara: et deũnant eſſe 
ventofa.iPura quoq 7 fpiffa:vt (1 ignís ca faciat ft? 
ptica:⁊ a ſtomacho ad erjciendü oura: gꝛ focus coꝛũ 
bumiditatẽ oeficcat ⁊ coꝛpoꝛa fua raríficat. vndc tto 
iacbi bumiditatẽ ocficcarc adinuat⁊ pozos ſuos in 
ferio:es oppilar.4 od afit ouo modí funt. Zilius cm̃ 
ad affandá fir; « panificandum:alíus ad clirandum 
⁊ coquinandum. Focus panifidiz affandí mollio: 7 
quíerio: c fine flamma; in caloꝛe téperarus bonus 
crít ne ad exterioꝛa coꝛpoꝛa pꝛcualeat 7 ſuã humidi⸗ 
tatem conſumat. oura ⁊ ficca faciat antec interio⸗ 
ra fint cocta. Sí aurem aſſatoꝛum humiditas nó cit 
laudanda:igni diutius immoꝛetur:vt fua bumíditas 
confumarur c ſiccitati ſuccedat. Focus elixandi cr 
coquinandi calidioꝛ fit ad comparationem aſſantis 
pꝛopter aquam que ineſt coquinandis ⁊ que fod rc^ 
pugnat; acrioní ; non tamen multam babenr'flam^ 
imam:fed potius carbonibus vicina. f£ arbonum crit 
focus cererís babetur laudabilioꝛ:quia ín calefaciẽ⸗ 
do eft eoꝛum vírtus equalís. vnde acrío eoꝛũ in om^ 
níbus coquímandis ret partibus equaliter domina⸗ 
tur : flamma non fimüiter:quia accentio ſua pinca ⁊ 
ac uta eſt:neq; vafcula vndiq; ꝑcutit equalircr.eróc 
fit vr non coquinandoꝛũ fic coctio equalis. Aque in⸗ 
tẽtio ouplct eſt:vt vel ficca mollíar-ficur fabas⁊ alía 
legumina que tenerantur:z ad comedendum intufa 
aqua:vel et fostiter ſapoꝛa c amara fapozem amara 
— — aqua indulcoꝛen⸗ 
"ficut lupini c ſimilia. Salis quoq; quadruplex 
eft noſtra intentio. ur em̃ viſcoſa ⁊ goſſa:inviſcoſi 
tate in groſſitie ſubtiliat er temperat ſicut piſces⁊ ft 
milia. Zur nó ſapoꝛis ſicut cucurbitis ⁊ ſimilibus fa 
poꝛem dat: aut humida deſccat:aut odoꝛe grauibꝰ 
grauitas fua aufert. Groſſis vᷣo ct pinguibus plus 
opostet ſalis apponatur, 


Liber 






calcfacríone ſubtiliatiua facere velimus: ſicut in pri 
fano aliquado facim?; aliquatulá acctí apponim? 
vt fübrilicas fine caloꝛe augmentetur.. 

¶ De oleo. Capi.lxiiij. 






bus: cxfüa vifcofitate z acumen c mo:fura tẽperat. 
¶ De moꝛipſis íd eft falfamérís. Cap.lxv. 
Oꝛipſie triplex eft íntenrío. ur enim pꝛo 





líatur:z cũ altera aqua elixet. Si vᷣo aliquãtulã põ 
ticitatẽ —— —*— multũ — 8 
oino aufcrédaté:ercoquaf donec diſſoluatur.Om̃ia 
aũt elira in aq̃virtutẽ ſuã amittũt ín ea. Inde Galł. 
oia indt ín aquacoctavírib^fuis debilitãtur i ea . M 
ſi diu ĩ ipa excoqͥ moꝛẽtur:tota virtus fua amittitur: 
mariĩe ſi de aqua ín aquã mutẽtur:iõ iuſcula cii ín eis 
coqͥnẽtur falía:c ipa efficiũtur ſalſa:qꝛ focus ſubtili⸗ 
tatẽ cum fumo extrabit:groſſities vᷣo⁊ ſalũtas rema 
nét i eis.Si at cibaria lint amara: ralía fint d fiat 
elíca: cti ad funt elícàda: « tracta ab aq̃cũ aceto ⁊ fa 
lc « ceteri tibi couentctibus (unt oáda, Si Yo non. 


it elixari (icut aquofe oliue:in aquia frigida? fa 
——— fic ſuã amaritudinẽ amittũt: oe 
indc ín altera aqua: fale cà aceto reducẽda funt. Soi 
airamara funt c vncruofa ficut oliue vñ oleũ confi» 
citur ſolũ fal fufficit: q: fua humiditatẽ deſiccat:⁊ ea 
ne percát indurat. Si acuta ⁊ fimplícis acumine ft 
cut cepe ⁊ finapís vírídes: rami aqua c faleinfundà 
nir paudi etia acerü apponatur. Soi aũt cũ acumine 
fuo amarírudo « poticitas mixta ſunt:cũ aqua « acc 
to equaliter pofitis elietur:⁊ poft cũ olco octur; vt 


^ acumina fua mitigent 3nde fDab.acuta 7 oura afpe 


ranónifi ci oleo funt oada:vel q̃libet alía re vnctuo 
—— — 
té indurat⁊ tẽperat. Vfipbilee ait apparetur cibaria 
« müdificétur appofitís rebus — 
õ comedütur n L ína arana fic futit appar 
dri Pea edü id aca-det poftea lint fa 


a 


ra leni&rur:alíiquádo oura emolliũtur:aliquãdo ape 
ríriua cfficiücur :viína puocatur; vétres mollificati 
tur fine conftiparur vcl ſomnus pzeftarur:fm quas 
naturas olefi diuerſatur.Que coQnara cti ſuis iuſcu 
lís comedütur:quo ad comedédü in ipfis oimittam 
tur.ue*o nó ertrabárur Si ín eftate caro coquit 
multa aqua :t carbones ſuperponantur 
neg vafculii cooperiat: vt grauítas fuí odozis emit 
tatur Si aũt grauis odoꝛis fucrír naturaliter: fiue 
ín grauẽ mutata ſit: auferãtur offa: qꝛ illac pꝛius pa 
tredo influit ad medullas:⁊ ideo eijcienda funt ne iu 
fcula fiát odoꝛis mali. Si o carnes ſiluatice coqͥnã 
defunt : poft occiſionẽvna oícvel pluríb? dimittẽde 
vt fint tenere . Piſces 9o recétesz adbuc monétes 
funt coquínandi:q: ec mollitie fac carnis nó nifi fal 
(i funt ſcruãai. Sot aũt duroꝛũ carnes fint coqͥnãde 

iũ: añqᷓ occidatur multofatígentur motu: vt ira 


— ——— is vᷣo ⁊ dure natu⸗ 
re ficut ſenioꝛibus:⁊ egrotátíbus fi carnes groſſe dẽ 


tur ad comedẽdũ verberẽtur:⁊ cii pauco fale thymo 
quoq calamétoi ad apponáturz aliquãdiu oimit 
tátur.fic tantũdem nimiũ lote'coquínetur. Idẽ facit 
in — — humiditas ⁊ viſcoſitas aufe 
runtur:vñ fal opoꝛtet augmẽtetur ín carniũ pingue⸗ 
dinibꝰ:Sicut Bał.Quẽ inqͥt camcs ſũt piguioꝛcs 
⁊ hũidioꝛes multũ ſanguinẽ babétes multũ ſunt ſa 
liẽde:⁊ foco flãma carctí pmittant, Sivᷣo macre nõ 
hũide neq; ſanguinolẽte pauco fale funt ſaliẽde:⁊ le 
ui foco funt pmittéde ⁊ aſſande: ⁊ iuxta vaſcula funt 
ponenda plena aqua ; vt fumus earũ aſcendẽs tem⸗ 
peret ficcirarem . 
—— eſt intẽtio circa naturã ⁊ diuerſitatem diete ex 
ot genere viuẽtiũ accepte. 3n hac aũt pte agit oc cibozum 
— Hec aũt pars fpectat ad pᷣſentẽ lectionẽ. Diui⸗ 
aũt in duas ptes. 3n quarti pꝛima agit oc modis appa 
rat? ciboz:f$ q: apparat? in biuerfantur fm fapog bí 
uerfitatem:ideo in fcóa agit oc ſapoꝝ oiuerfitate diuerſis 
abís oiuerfo:us ſapoꝛũ ofuerfa codímeta —— 
pare oíuidi£ in duas In quarum pꝛima aſſignat dininctio 
nem ciboꝛum pꝛopter cos qui non indigent appa ratu ef 
eos qui ipfo indiget, 3n ſecũda agit de natura coz quc ci⸗ 


Dietarum vniuerſalium. 


ats ingrediunt 15:13 pars nó oinid.£:f$ fcóa oi 
apparatá Pꝛap — 


— Duas. In e pꝛimã aſſignat generalẽ d 


frequériu s concurrũt. ; € 
cüda ofuidi£ ín fcr £m numerũ coz quc frequétius ad cibo 
rumapparatüingredíiun£, 3n quará piíma agit oe virtu» 
scignie. In ſecũda oc virtutc aque. 3n tertia oc virtute ſa 
lí. guae virtute aceti . In quínta oc virtute olet, 
3n €xta oc virtute falfamenti , Secunda aft pare pꝛinci⸗ 
palio oiuídi£ in ouas , 3n rü pzima agit Oc diuerſitate ap 
paratuü Pm oiuerfitatéíapox, 3n fccüda diuerſis cibis oi^ 
ueríog appara? adaptat. P: diuidit᷑ in ouas. In qua» 
ri patma affignar diſtinctionẽ fapoz no delectabiliũ trequẽ 
tius cadentíü in cibís, 3n ſecũda oftédit quibus cibis quo» 
rum fapoz quis cópetat apparatus.Sunt igiturin lectióc 
pzefcnu parcce vndcam. In quarũ p:ima affignat ciboꝛu⸗ 
diuerſitatẽ ⁊ diſtinctionẽ per coa q nó egent: ⁊ cos qᷣ egẽt 
apparatu. 3n fccunda.f. in bac: Qiunq; modis fiet cc. affi» 
nat ead maxime ad cibo:ũ apparatü cócurrunt. In tertia 
fo in pacc quo tripliciter intendímus.ad finguioz natu 
rá deſcendẽs:ſpecialiter agit oe virtute ignis. 3n quarta.f, 
ín bac: ique íntétio oupler eft.agit oe virtute aque, In dn 
ta.ſ.in hac:Salis 9o qdrupler eft nr̃a intẽtio ⁊c.de vᷣtute fa 
lio. In ſexta.ſan hac:Aceti duplex fit intentio cc. oc virtute 
aceti. In ſeptima.ſ.in hac:Olei tripler eft intentio ⁊c.de vir 
tutcolci. In octaua.ſ.in hac.Ooꝛipſie vo triplex ⁊c.de vir 
pute ſalſamenti. In nona.f.in bac : Intentio noftra exple⸗ 
tà eft zc.fapo:ü nó oelectabili in dbis frequennus cõcur⸗ 
rentiũ diſtinctionẽ affignar. 3n occima.f.in hac:si cíb? eft 
põticus:bonũ eft ⁊c.oſtẽdit quibus cíbís quoz ſapoꝛũ que 
pi esie po rn vndecima.f.ín bac SBab . ⁊c. 
quoꝛũdã ſpecialiũ apparatꝰdeſcẽdit. ¶ Xirca pᷣmã par 
tem dicit qp ciboꝛũ q ſunt cocti a natura:vt nõ egeãt ar 
tiñciali pꝛeparatione:ſicut ficus.Alij vᷣo indigent:vt eoꝛum 
malitia repꝛimatur.Scðo inducit Bał.idẽ dicentem.Circa 
ſecundã partẽ dicit ꝙ ciboꝛũ apparatus diuerſantur ratiõe 
ignis aquec alioz dicẽdoꝛũ:⁊ quidã indigent folo igne:qui 
dá igne c aqua:quidã om̃ibus altjs.Circa tertiam partem 
agit de igne. Hec autẽ pare diuiditur in duas. In quarum 
pꝛma agit oe virtute ignis. In ſecunda.ſ.in bac:Foci aute 
funt duobus modis.agit de eiꝰ diuerſitate. Dicit igitur cp 
ignis actio triplex eft.f.fübrilius ingroſſatio ⁊ induratio fi 
cut ouoꝛũ: groſſoꝛum ſubtiliatio ficut carniũ: duroꝛũ moll 
ficatio ficut leguminũ.Cõſequenter:agit oc eius diuerſita 
te. Hec aũt pars diuidit ín duas. In quarũ pꝛima agit de 
diuerſitate ignis. 3n ſecunda.ſ.in bac: Carbonũ em focus 
tc. agít oe diuerñtate ſuaꝝ partiũ.ſcarbonis 7 fl áme. Pꝛi 
ma aüt oíuidit ín duas. In quarũ prima agítoc ignc o:di» 
nato ad aſandũ. In fecunda.f.ín bac: Focus elicandi £ coo 
quínandi cc . oc o:dínato ad clípandü . Dicit (gif ꝙ duplex 
eft ignís.vn? ad aſſandũ:alius ad elixandũ oxdinatus. Pꝛi 
mus aütleuío: debet eſſe:ſecũdus foꝛtioꝛ. Deinde agitoe 
partibus ignis.Hec aũt pars diuiditur in duas. 3n quarü 
pꝛima agit oe carbone. In ſecunda.ſ.in hac:Flãma vᷣo nó ft 
militer ⁊c.agit de flàma. Dicit igitur ꝙ ignis carbonuʒ eft 
eq̃lis:actio flãme nõ cum ſit pineata:⁊ ideo melioꝛ eſt actio 
ignis in carbone dp in fiáma . ££irca quartã partem agit oe 
aqua cuius oupler eft actio : ouraremollirc: ⁊ bo:ríbilia ín 
ſapoꝛe retundere ⁊ dulcoꝛare.Circa quintã parte agit oc fa 
Ecuius actio eſt quadruplex.groſſoꝝ ſubtiliatio:innpidoꝝ 
fapozatio:bumído:d deñccatio:odo:ũ hoꝛribiliuʒ ablatio. 
irca ſextã partẽ agit oc aceto : cui? eft duplex actio.ſ.abo 
minationis ablatio:groffo:i fine caloꝛe ſubtiliatio Circa fe 
ptimá parte agit oc oleo cutus trípler eft actio. f. infipidoe 
rum ⁊ bo:rendo:ü ſapoꝛatio: ſiccoꝛũ bumectatio:mozdican 
tí& mítigatio. sica octauá parté agit oc falfaméto qð muri 
pili appellãt:qð er acuminibus coficf:q3 fit ppter tria .f. 
Ppter sroffo:á penetrationé: pꝛopter infipídoz fapozatío 
nem: ppter odoꝛũ grauiũ ablation: nedqs debet multo vſu 
accipi. ircanoná part£ oicít cp poft pꝛedicta oftendendum 
eft quibus cibís quí apparatus cõpetant:⁊ — a ſa 
poꝛibus qui debent per apparatum coꝛrigi:⁊ funt ſex:inſi⸗ 


Fo.rcvj. 
pidus.ſ.t alij. Circa decimam partem agit oc fingulis oſtẽ⸗ 
— ei abis quosti ſapoꝝ competãt. 
Ipecautem pars diuiditur in ſex. In quarũ pꝛima agit 0€ 
aratu ciboꝛum inſipidoꝛum. 3n ſecũda.ſ.in hac:Si ace 
apparatu acetoſoum. In tertia.ſ.in bac: €i fal 
fus cc.oc apparatu falfozi. 3n quarta.f.ín bac; Si potícus 


ratus fieri per cõtraria:⁊ fi nó fufficiátbecfapozes m Pi 
codumeta itur. 

ẽ quomodo aqua nó fufficit am boz 
aufertznó 


di ſi aũt extrahãtur vafculum debet babercos vt 
im 


(. n fexta. f. ín bac: In 
in pid nie durer ci carniũ oura 


irroꝛetur:⁊ leui foco coquí:t fale pauco condiri.⁊ fic rermí 
natur pare oe apparatibus. ¶ Xirca parte iftam feptem ín 
quirunt Pꝛimũ cft oe illis abis q indigenr apparatu: z de 
illis qui noníndigent.SSecundum eft oeígne. Tertium de 
aqua.Quartum oe ſale.Quintum oc aceto.Sextũ oc olco 

Septimum oe falfamento, 4. 
¶ irca pzimum pzocediturboc modo:querítur q5 abus 

eaetapparatu:an caro:an lac:c videtur ꝙ lac: apparatus 
quantum ad decoctionem fit ideo vt abus facilius digera 
tur : €rgo dbus ille qui mínus digeſtus cft: maioꝛi indiget 
decoctione ct apparatu:fed huiuſmodi eft lac reſpectucar⸗ 
niumzálac magis eget apparatu dp caro:ergo ſi lac nõ egetz 
muitotoꝛtius ncqg caro: 7 fi caro eget multofo:tíus lac. Ad 
oppofirum eft quod oidt yſaac: ꝙ lac non eget apparatu. 


vaſculis aqua calida plenis Spon vt eaꝝ ſiccitas 
— 


fid hoc dicẽdũ ꝙ lacnó eget apparatu: cã buius cft:q: na. 
tpi ivo ale asocia Lac ideo Veri oe 
€octionc nó indiget. Pꝛeterea nó bs grofht.€ neq; vitcofio 
taii doebcat per oo ctatint remoueri: € ídeono indiget 
apparatu. Sd ratione ín cõtrariũ oícendü dq onpler eft dige 
(tio.Quueda enim eſt oꝛdinata ad gnationẽ mẽbꝛoꝝ: ficur il 
la q ocicruit virtuti inſoꝛmatiue: ⁊ pcc digeſtio maio: eit 
ín carne dp in lacte. Et alía digeſtio o:dínata ad nutrimen⸗ 
ti: bec maio; cft ín lacte: c oc iftalogmur&L Sco querit 
cü laccrudü comedat: dre out cruda nó comedit; c videt 
qp íta debeat effc : oicít eif y (aac (ub auctoꝛitate Pippo.ꝙ 
illud qð cít lac t fperma in aialib?zin volatilib? eft ouũ. vri 
lacloco nutrimẽti fetus:ſperma voloco materíc;fs ouum m 
volatilibus digeſtibiliꝰ ett dp lac: c eft leuiꝰ:q̊ cũ lac appara 
tu nó índígeatzmultofo:x? nec oua. id oppofità cft qo fa» 
Gitvulgus:comcedit em lac crudá : nó atit oud.ztd B dicẽdũ 
tq oud apparatu indíget cii comedit᷑:⁊ cà bui? cít:q: vifcofi 
taté pabct magnã⁊ büidirate d decoctione indíger magna: 
idco indigct apparatu:lac 9o pmói vifcofitat£vel hũidita 
t£ nó ps: t ideo nó indiget vlterio: decoctione illa quá p5 à 
natura. dd rõnẽ in cõtrariũ dicccũꝙ ficat pzius oict ctt fu 
perius p diſtinctionẽ oígeftiois:q digeitio d ad generatio 
né « cõſtitutionẽ coꝛpoꝛis ozdínat :eft maio: in ouo, Illa 90 
dad nutrimẽtũ oxdinaf zmínoz cft ín cod£;ccótrano cit in la 
ete: cídeo nà valet ratio. CTertio Qrif vtrü fructus egcát 
apparatu magis d? carnes:⁊ videtur ꝙ fic: ppter bochunt 
apparatus in cibis vt fiat ꝓximioꝛa c ſimilioꝛa coꝛpoꝛi: c 


fd bocoícédü q apparatus nó cópetitfructibus., 
tam£ dq quidà (untfructus quid! mollco: ttalibue nó có» 
——— ſicus ⁊ ſimiles.Sunt alij duri:ſicut ma 
X pira:⁊ ifti ꝓpter ſui groſſitie apparatu wdígent. Ald rõ 
n£in cótranü dicẽdũ qp ín digeſtiõe ⁊ apparatu nó eft mul⸗ 
ta oífferétía cofiderada:fs copofitio t coplerio: idco cibae 
ría quc funt molliaapparatu nó indiget C Quarto quent 
vtrü plus cópctit lac crudũ an cocti; z videt qp plus cópez 
tat coctii:q:quáto digeſtio maío: eft ín cibo: tanto laudabi 
loꝛ:⁊ nature magís obediens: [5 maio: cft digeſtio in laae 
€octo d audo:ó plus it cocti d» cruda. s ótrariü dicit 
Auicen ꝙ lac ocbet comedi tale quale ab vberibus extrabi 
tur.qó cõcedimꝰ.Si ei attigereraeré fm yfaac coꝛruptio 
né acárerct:filr fi igni ezponerct pmutarct. &d rón£ in cõ⸗ 
trariũ dicẽdũ &m ylaac:q quedá abaríatunt d nó eget oc» 
coctione ficutlac:c talía ocbent accipi fi qp natura prepa» 
rauit.Alia funt d oecoctione indigét:ficut carnes: « ideo in 


———— pꝛoceditur hoc modo:queritur de ignis fit 
r : ignis 
foztyoz:an fiáma an carbozcvide£ cp fláma fit foztíoz vnum» 
quodqs enim foꝛtioꝛis eſtᷣtutis ci plus accedít ad fuii pain 
ipiũ: ſedignis quí eft làma plus accedit ad ſuũ pꝛincipiũ 
qm̃ ad (gnem:ó foꝛtioꝛ eft ígnis fláma qᷓ carbo. Secüda ra» 
tio beceft:»nüquodqs quáto plus ꝑmiicet fuo cõtrario tà» 
to minoꝛẽ Dabet vírtute:fs (gnis carbo eft w mareria terres 
ftri quealiquátuli eft fibi cótraría:ó debilioꝛẽ babet vírtus 
t£ co qp nó admiſcet᷑ tali materíe:ó oꝛtioꝛ efti ftàma di car 
, bone. sid oppofitü:üle ignis cft fo:tio: q maioꝛẽ impꝛeſſio⸗ 
né calozis mducit: fs1gníe carbo eft pmói fm yſaac:d ignis 
Qui eft ín carbone eft foꝛtio:.Ad hoc dicendũ dp fo:tio: eft ef 
fcctus ignis carbonis qp fláme ppter ouas caufas, (»:ima 
eſt:qꝛ ecifhtín matena groffio:: c ideo groffio:é effecta in 
ducit ⁊ foꝛtioꝛẽ.Alia cá eft: q: ignis ifteattingit oẽs partes 
cqualiter carbonís fm furfum oco:fum. In fláma $o non 
cqualiter: (6m pyꝛamidalẽ ⁊ píneatá figura ſolũ.ad rõnẽ 
pꝛimam in cõtrarium dicẽdũ cp caliditas mai: cft duplex: 
vel effectiue:c boc modocaliditas maío: eft ín flrmama.vee 
locíus em impᷣmit flàma.alio modo:q: foꝛtioꝛẽ effectum im 
pꝛimit caliditatis:⁊ boc modo maío: cft caliditas ín carbo» 
ne. Ad fcóam rónem patct folunio:q: ignis w carbone eft ín 
duplici —— eft cá et ante ouerñonẽ fubftátic car 
boníe ad ign& Doc mo calidíras m carbone debilis eſt:cũ 


ín fundo. Sd bocOvendü ꝙ ignis d cft fláma: partim adbe 
fet materie terreſtri.ſ.carboni:⁊ parmi 


ptioné aialiii:ficat calo: ígnis , vn nó eft víuificus nec fimi 
Uis vtaítico.£alo: 9o folis vinificue cft: nec operaf ad con, 
fumptioné aialid:ficut caloz ignis : f; potíus opcraf ad nu 
trimentü aĩaliũ ⁊ ipſoꝛũ generazione: c idco eit cà genera, 
tíonie vermi queritur quarc mẽbꝛũ mutilatuʒ 
igni appoſitũ nó rcapit vlterioꝛẽ putredine, Ad hoc dicen⸗ 
düq hoc eſt q: putredo nó ſit niñ un materia hũida.putre⸗ 
do em ſit per calidũ tandp per agens:per humidũ tand per 
materíá: c qꝛ ignis bumíditate un mẽbꝛo cõſumit: no ett ibi 
matería putrefactibílis; cio putredo nó põt induci. ser 
to querit : etrus paucis cíbartjs fuffiaat folus ignis abfq 


alijs. ld pocoicendi ꝙ ouo funt confidcráda arca pmói oí 


— eft oígeftio:z hoc modo ſolus ignis fuffi» 
ceret, com eft repꝛeiſio mali ſapo:is:⁊ boc mõ folus ignis 
nó fuffiatad exbibitionẽ ſapoꝛis laudabilis . 
¶ irca tertiũ pceditur poc modo:querif oc aqua:c que 
rit pꝛimo quareno poffit amittere bumíditaté ficut frigidi 
tat: poteft enim ficri nó frigida:nõ poteft auté fien nó pu 
mida.Ad hoc dicendũ q bumiditas oupler eſt.in ſubſtãtia 
⁊ ín cõplexione. 3n ſubſtatia ficut cholera:nã ſᷣm ſubſtãtiã 
humida eſt.in coplexiõe ficut 5insiber: qz igitur pumiditas 
ſubſtãtie ab ipſaaqua nõ pót remouen ꝙdiu manet aqua: 
qꝛ fic pꝛiuaret ſeipſa: cũ bhumiditas mfit omní liquosí fub; 
ftánalíter : idco ab aqua nó poteft remouerí humiditas:⁊ 
ctíá q: in ipfa radica£:frigiditas otantá radicationẽ nó ha 
betinipfa. ende bumiditas b5 actiuá fibi refpondenté ocbi 
V. f.ficcitaté:ideo cũ oifficultate patitur neq; remouct . fri 
iditas vᷣo actiua fo:te.f.calidiratem:c ídco facili? eradica 
tur cremouctur.&[ Scðo queritur quarc ignis nó potcft 
frigcfieri:ficut ^o. arci calefien: z quía ín particulari? 
dietis pleníus eft diſcuſſum:ideo omittamꝰ.¶ Zertio quc 
ritur ter quid fontes in hyeme funt calídi: ín eftate $0 
friaid 4 boc potcftfolui tribus modis. Pꝛimus modus 
idef i al. eft talis:fontes frigidio:xs funtínbyc 
me:nobís ramé calidioꝛes vídentur: € caufa huius eſt:quia 
co:poza noftra m hyeme frigida funt exterius:⁊ ídeo cá fon 
tcs frígidi cís apponun£ :fenti&tur calidi vel minus frígidi. 
In eftate 9o coꝛpoꝛa erteríus calída funt: c ideo aqualfon 
tum eis erbíbíra fngída videtur vel fentif : ⁊ ponit exẽplũ 
Bat.cũ atíde in balneo mingit: ci? cozp? fit calidü vide£ v3 
na frigida.Alij dicũt ꝙ ín hyeme caloz aeris cõtinẽtis.ſ.ſo⸗ 
lis app:opinquat inferiosi parti aque.ſ.terre: ⁊ ideo aquas 
calefacit . In cftate vo mult eleuatur a terra: t ideo calo: 
non poteft interius pꝛofundari:⁊ ídeofontes ín eftare frigi 
di ſunt.Alij dicũt quoꝛũ opiniont cófentímus : qp ín byeme 
fontes calidi ſunt:⁊ caufa cftz«y calo: folis penetrátis p po 
ros terre vſq; ad cauernas aquarũ aquas calefacit: ĩ fundo 
totus calo: ppter bocretinetur: quía poꝛi clauduntur nó 
poteft calo; exbalare. 3n cftate $o poꝛis apertis calo: exha 


Dietarum vniuerſalium. 


lat: c ideo fontes remanẽt frigidi €T Quarto queríf quas 
rc aquaa calo: ignis ſubtil atur: auia vero ingroffantur: c 
vidctur 2xium:quía calo: (gnis erbalatione cffiacs fumos 
rcfolaít ſubtũues: c totum reſiduum íngroffatur: ergo de⸗ 


— — 
s££ótrariü tfi dicit Auicẽ. qp differẽter operat ignis fupza co 
pofita etbcrogenea c füpza co:pa ſimpᷣucia bogenea, copo 
Pea eif cospa ignis ingreffat: q; fumos fübtiles refolnt et 
rcfiduum ingroffar.cozpoza vero fimplícia fubtilíatzq: trigi 
dítatem mgroffantem parte9 aque reſoluit c ſeparat: ⁊ bec 
poteffe vna caufa.fcóa caufa eſt:qꝛ ranficat. tertia: qꝛ ptes 
Atraneas ficut terreftres feparat ab aQuofis;róne quarum 
íngroflationem receperat. 
— quarti ꝓceditur boc modo: querif quare fal po» 
nirur potíus ín abartjs d? alud condimentum. Zid boc oicen 
dum qp cibaria quibus vtímurzpabent infipiditatem 7 grof 
ſitiem c vifcofitatem fiue grauitatem.fere enim oĩa cibaria 
énfipida funt refpectu guſtus: fal veroomnes iſtas qualita 
eT Eia qui v: Dotditur boc ie 
irca quintũ pcedítur boc modo:z;querif vtrũ acetũ 
ficci: t vídef ꝙ no.caliditas ebullitionẽẽ induce nsin aceto 
remouet calozem naturalem acctí; t naturá vinofam ⁊ dul⸗ 
cedinem:qꝛ cozrumpédo calozem naturale cozrüpit dulcedi 
nem:ideo q: caloi naturalis oulcedínem cóferuat:f5 ín com 
plexione vini funtouo:calídítas 7 ficcitas:ó fi calo: accíden 
talis inducens putredinem remouctcalo:em naturalem: z 
naturam vincam: d X ficcitaté:7 fic rclínqui£ ꝙ acctum nõ 
ent ficci. zd oppoũtũ cft qð dicunt auctoꝛes.Ad hoc dicen 
dum d acetum ſiccũ eft, fid ronem dicẽdũ ꝙ acetũ in ebul⸗ 
litione non amittit ficatatem: fed potius ipam acqᷣrit: ⁊ cã 
bui? eft q: ĩ aceto funtouplices partes.aquofc ⁊ terreftres 
Qadínuíce ci aquofis inducunt ficcitat£. vn efficit ipm fic» 
cũ ⁊ ftípticü:calidítas o ebullítione índucens partes terre 
ftres cũ aquofis permiſcet ⁊ ficoulcedíne remouet c fic ace 
tum redditur ponticü c ſtipticũ. ¶ Scdo qri£ vñ bs tanta 
ficcítaté acetũ:⁊ vtrü fit magis frigidü dp ficcá: cvidef cp fic 
q; caloꝛ accídéralis putrefaciést ebulhtioné inducẽs agens 
ſupꝛa caloꝛẽ naturale vini ipm remouẽdo Zꝛium inducit in 
- Pes die P wai A inducit ſiccitatẽ: gacetũ magis cft 
gidum qᷓ ſiccum.Scða ratio bec eft:vín ad acetüi cõuer 
títur pcóuerfionem ad aquofam naturam:partes erm vino 
fc coꝛrupte funt: partcs vcro aquofe remanẽt:ſed a parte 
squofarum venít frigidítas ⁊ bumídítas: a parte vinoſarũ 
caliditae ⁊ ficcitae;G cum aquofe remaneant vinoſe 
vero co:üpátur:ó acctü plus erít frigidis dp fica. Zertia rõ 
eft:vídet cim qp nó fit magie ficci. ols qualítas cõmixta 
uo 3:0 oebilío: efficíturzf5 aceti frigiditas cõmiſcet᷑ calidi» 
tatí:4 fitr ficcirae cómifce£ partibus aquofis:ó tam a parte 
frigidítatis d? s parte ficcíratis c ocbilitae: c fic nó erit ma 
gis frigidi d? ficcii. gd —— ſunt quattuoꝛ rõnes. Pꝛi 
ma talis eſt:ſicut vult Bat. ĩ libꝛo oe fimplici medicina:ace 
tũ gñat᷑ p ebullitionẽ ficut patet in ſuccis vbi funt quattuoz 
fube.f.fpumofa:aquofa:vínofa: 7 terreftrís feculenta:ficuc 
patet in víno ⁊ vua acerba:cũ cóuertit ad oulcediné medías 
te potíatate d eft mediü:oulcedo 9o illa ficut dicit faac: in 
groſſa fuba fundat: fed vinũ acefces redít ad naturam pꝛi⸗ 


bct fimilíter effe taquasergo aqua ocbct í 


ftínà qua babuít invia acerba:⁊ ſic coꝛrumpit᷑ oulcedo tín. 


ducit᷑ acctofas « põticitas:ſed fuccus ín fua pꝛima diſpõne 
€riftens cft nature frigide c ficce ⁊ plus ficce: G acetum crít 
magts fica ꝙᷓ frigidũ.Scða rarío bec eft: calidítas induces 
ebullitionẽ i aceto caliditaté naturalé remouct z induat ac 
cidentalem:fed a quocüqs remoucf caloz naturalis inducif 
fríaiditas.calo: $0 acadetalis ebullitione facies partes ter 
rcítres cum aquofis permífcet:q: illas non remouet:fed ín 
bacvía marimejnducit fizcitas: g acetũ marime erit ficii. 
— Tatio bec eft:calíditas ebullitionem faciens er putre 


Offic tale fit ſiccũ c ſtipticũ: Gacetü eft maio ſiccũ P figi 
dum, Quarta ratio bec eft: ocficcatio co:pozis bupler eft.q 
, Gam per vía accidétis: Qdà p vía naruralem. per vid accidz 
tis ficut qñ coꝛpus ocficcatur p Dumo: euacuatione, p vià 


S'o.tcvtj. 
eflentialem:vt qfi a re 6eficcante fiue ficca ocficcaf:fs acetũ 
vtraq; vía coꝛpus Oeficcat: ó acetü eft maxime ſiccũ.mino: 


ín fuba c fice m cõplexione.humidũ o in faba nó eft ↄtra 
rí ficco ín cõplexiõe:vñ pluuia ficca € « ſtiptica:⁊ 1deo ficci 
tas ín accto nó cft cõmixta ↄtrarictati:⁊ ficremanct purae 
fortis: ficídem qð paus. ¶ Zcrtio quent drca 5 
fieri vinũ:⁊ viact cp fic. acetum em fit per oc 
fccríoné caloꝛis naturale: fcd nos widemus in rebus alis 
ficut M — ML — 
rũt redeũt ad pꝛimũ ſtatũ:qᷣ fitr cũ acetũ habeat oefectione 
caloꝛis naturalis it redire ad ziſtinũ ſtatũvini. d op 
t oꝛdinari nó econ⸗ 


poterit iterü fieri giiano vini. sid pocot 


ra.ſ.coꝛruptibilis it. alia eft fub. 
Mere: opi aede rt piri tionc: talíe redít 
2d ftatü fui. «T. rto drít c& lac aceícat ficut vinti: qua» 
re lac acetofum nó pót redire ad ſtatũ ſuũ ficutvínü: cvide£ 
cõtrariũ.nã maioꝛis eft oulcedims lac p vínd: fed dulcedo 

aebasrdleiis z ta ricqamsius py agreed 
«tus lac acerofum idem poterit, dd boc oicendum 
tarda e dr gie ir e eg eril 


eft:necp iſtũ põt cõſeruari.ſcða cà pot effc a 
nís parti ⁊ fube. fuba em Lactis facilis eft oiffolutióis:par 
tes emm oe facli fequeftrátur, acetofitas vero cũ parte feros 
fa adberct.i víno vero fequeftrari nec diuidi pnr ptes: c iõ 


fc ín aceto latet natura — fuerit coz 
«T nintoquentur ep quo vino ——— 
dationis: an ex vino foꝛti: an er vino debili.⁊ videtur ꝙ er 


acetum generatum er vino aquoſo babebir plures partes 
aquofas d generatum ez vino foꝛti:ergo maioꝛem pabebit 
frigiditatem 3 enerarum er vino fox. Ssecida rato bec 
:omncagens imprimés masis impꝛimit in mareríam 
fpotum:fcd caliditao imprimir m parreo aquoGas € vinos 
139:aquoft tñ magis oífpofire (unt ad recipiendi frigidita 
tem: ergo acetü quod babet plores parics nce nicole 


Nor 0 


erit infrigidatidis: fcd acetũ gãatũ ez vino bebii et bmói: 
erao fo:tíoxe ent intrigidationis d generatü ex vino toꝛti. 
Sd oppofitii cft qð oidit zDaL. in lib;o oe fimplid medicina 
ꝙ ꝑtes aquoſe ocbili caloze aceſcunt⁊ —————— 
vinoſum foꝛte non aceſcit niſi a foꝛti caloꝛe ficut patet in bo 
minibus parui calo:te:quí pꝛo quolibet caloꝛe oebil: ſuccũ⸗ 
bunt: bomiíncs vero foꝛtis caloꝛis nó nifi a foꝛti:ergo ín ace 
to in quo eſt foztío; calíditas foꝛtioꝛ frigiditas imp:imeturz 
fed bmóicft vinum vinoſum:ergo foꝛtioꝛis erit frigiditatis 
€ aquofum. Secundarano hec eſt: acetum generatur per 
viam co:ruptionis:quía calo; exterioꝛ calozem naturale coz 
rumpit:conſeruat vero naturam vinoſam: ergo quanto vis 
uumni magis vinoſum:tanto maioꝛ eít coꝛruptio:et fic maioz 
frigiditas. zd hoc dicendum ꝙ acetum generatum er vino 
vinoſo foꝛtioꝛis eſt infrigidationis d? generatü cx vino debi 
u. Ad rõnem in ↄtranũ dicẽdũ qp in aceto funt partes dupli 
«es: vinoſe « aquoſe:vinoſe vero caloꝛem naturalem ferũt 
⁊ ideo caloꝛ putretaciens illas partes vinoſas coꝛrumpens 
inducit frigiditatẽ magnã: v qn ille partes ſunt plurcs fi 
«utin acetovinoſo:tunc magna eſt frigiditas.dd ſecundam 
dicendum ꝙ calo: agens eft oupler: quíaquidá eft agens: 
2l? impzimes. vii calo: accideralis coꝛrũpit calídü c unpzí 
mit frigidi: c ió impᷣmit ptib? aquoſis. ¶ Sexto drif qo 
acetũ ficfrígidíus:an nouũ an vet?: c vidct ꝙ vetus:ca.idi 
tas naturalis accti confiftitir partibus vinofts: accidenta⸗ 
tis in partibus putrefactis: fcá quãto acecum eft recẽtius 
tanto pius in ipfo abundat partes vinofe 7 fic cahidius eft 
Contrarium dicit Babł.in libꝛo oc fimplici mediana: c Aui 
cẽ. ſimiliter. Ad hoc dicendũ ꝙ acetum nouũ minoꝛis cft cali 
ditatis: intelligas tfi cp acetum recens poftd complete coꝛ⸗ 
fuptum eft frigidius eft d vetus:cũ tii eſt in fiert corrupti 
n9: minue frigidá eft vctus. Zd rónem in contrarium oé 
cẽdũ ꝙ ín aceto duplex eſt natura caliditatis. Una eft eſſen⸗ 
tialis quã hʒ a natara víni, Sitera cft accidẽtalis quá cõtra⸗ 
hit ab ebullitióe.c ta poft fepara£ ab ebullitione ↄtinue 
augmétat.calo: em infitus liquozibus ipos acutos redditz 
caliditas tñ effenrialis nó augmétat. ¶ Septimo q̃rit q̃re 
acetü ofius eit víno:ci vidcatur ſubtilius ⁊ leuius 
vino. zd boc dicendũ qp in vino partcs terreſtres funt pau» 
cc d deoꝛſum tenduntzaerec 9o mute: z ídeo vinũ leuius 
efficitur.in aceto vero partes vinofc leues exbalãt vel cõſu⸗ 
tnũtur:⁊ terreſtres ex ebulinone acquírüturc cómifcentur 
cũ aquoſis: « fictotüfit póierofum refpecra vint [T (acra 
uo queritur:cũ in aceto fint partes due: vinoſe.ſ. aquofez 
quibus oebcatur infríg: datio. nid omne agẽs coꝛrũpens ín 
ill partem quà coꝛrũpit índucit effectũ fu: fed calidítas ac 
cidentalis agit in calozem naturale vini ⁊ ipᷣm co:rumpédo 
indudrfrígiditare :ergo impꝛimit᷑ accidentalis calíditas p» 
tibus vini a quíbus abtjd calídítas: ergo partcs ví» 
nofecalefiunt: aquofe vero frigide remanent. Ad oppoſitũ 
vero eſt illud quod oícít Sap partes vínofc infrigidátur 
aquofe vero calefiunt. Ad bocoicendum ꝙ partes vinofe 
infrigidantur ⁊ aquofe calefiunt ficut vult Gał.ad rõnem 
oícendum qp calíditas buo cfficirzabrjat em caloꝛem natura 
lem viní ⁊ impꝛimit accidentalem:ín partibus vero vínofis 
eft calidíras actualis:⁊ ideo ab íllis abüjcitur:  tüc indud£ 
trigiditas: ficatin bote moꝛtuo inducit᷑ frigiditas abiecto 
caloꝛe naturali.ponimus ígitur ín partibus vinofis frigidi 
taté: calíditas vzro accidentalis figitur ín partíbus aquo» 
fis:ptes em aquofe nó reaptunt corruption: f$ impseflios 
nem c ideo calide remancnt, 

«Circa ſextum peeditur boe modo:queritur oe oleovtrü 
babeatfeces:cvidctur ꝙ ſic:qꝛ oleum eft oe genere liquoꝝ 
fed in tíquoabtts ficut Dicit Dal, eft poneremultas fubas 
fc; fpumá fubftátiam ſuperioꝛem aquofam ⁊ feces poftea: 
ergo fimiliter cft ín otco: ergo oleum babebít feces, ad ops 
pofitum eft iltud quod oícít SP in libꝛo oe fimplici medici 
na: ꝙ ín oleo nõ eft fcr. Ad bocoícunt quídam qp ín olcono 
uo eft fer:in veteriveronon.IRos autem dicunus qi olco 
mon eft fec. z fi eft inveteri eft. c caufa huius eft: quíaoleum 
non babet feces ppter vifeofitatem ſegregatas: fed fi fer 
eft cum co non feparatur a ſubſtantia:vel cft omnino extra⸗ 


nea ficut ponit £Dal.qp fer pot ibi effc admirta olco. Ge, 
cundo querírur quarcvinum Quanto vetuſtius babe qiio 
ris eft fecis:in olco vero eft contrarium. Ad boc oiccndum 
q alter cft oc vino c olco. in víno cr mundicies acquiri£ 
ex partium fcqueftrationc: cum €ním partcs vini ſeque⸗ 
ftrantur: runc vinum remanct purum; u oleo; vero non eft 
pec fequeftratío pptcr vitcofitarem. in oleo tamen veteri 
ponitur fex:quia caloz cõuertit partes aereas ad terreſtres 
t ideo funr ibi feces. ¶ T.rtio queritur vtrum cleum pu⸗ 
trefiatc vide£ ꝙ ſic:quua putretactio eft per calidum t pus 
midum t maríme vnctuofum:fed oleum eft huiuſmodi:er⸗ 
goolcum putreſit. Ad oppoſitũ cft qó dicit Bat. ꝙ oleum 
mínime putrefcít: qð coccdímus. Ad róncm o.céduim ꝙ in 
coponibus pbibetar putrefacrio tribus oc caufis. Pꝛima 
eft ocfectus calíditatis « bumidiraríe: 7 boc modo lipides. 
non cuntznecalíquod coꝛpus pꝛiuatum bumiditare 
sínsiber vero boc — d ibo quis babet in ie humidi⸗ 
tatem.Secunda caufa eft caliditatie fo;titu&o:« boc modo 
vina foztía a ptrefactione pbibentur: 4 res io maximo mo 
tu calidítaterm acquirentes foztem. Zerma eft vifcofias foz 
tís partíum rcfiftens calído acazcntui; c bociiodo oleum 
a putrefactióe ppíbcf zt hoc innuit Siucc.oicens v in oleo 
eftita fo:tío netus partium ꝙ partes fepararí nó poffunt, 
imo queritur:quareolcum non aceſcit ſicut lac c vía 
num. id boc oíccndum qp ad acctofitatem ouo concurmint 
:ímurn eft interceptío partíum aquofarum cum terreſtri⸗ 
us$ que ad acctofitatem o:xdimantur.fccuncü eft debilis ne 
rus qui non potcft caloꝛi repugnare: (deo inducitur accio 
fitas.in oleo vcro non eft interccptío partium aquofarumz 
Que ad acctofitatem o:dinantur, picterea nexus cft ibi (oz 
tís partíum. c íta patet p oleum non poteft fieríacctofum 
ficut lac ⁊ vinum, 
¶ 2c regimento ſanitatis. Cap̃.lxvj. 
Egimẽta ſanitatis c cuſtodia funt quat⸗ 
tuo; modis. Cin? vt dieta fit ſubtilis tẽ⸗ 
ypoꝛibus ſuis c quibus cõpetit ficat de⸗ 
Id A feti in tépo: 
icatis ⁊ quietis:⁊ caucant in tẽpoꝛibus 
no ſuis: c ín bis quibus nó cõuenit.Secũdus:actio 
groffc diete fio tẽpoꝛe:⁊ cõplexione copctenti: ficut 
in exercitãtibus ⁊ laboꝛãtibus:q̃ etía cuitetur in nõ 
fuis teimpozibus c non congruis co uibus: 
£ ertíus vt fuís cibaría octur temporibus; « fm ep 
opoꝛtet oꝛdinentur. Me autcm contraría bís fiant 
agiatur. Quartus:vt a cibís malos cbímos generã 
tibus: c ftomacbum Vis —— 
epar ⁊ ſplenẽ oppilãtibus. uremus etiã £T. 
ciamus cibis c medicaminibus hoꝛum nocumenta 
remouentibus. Subtilis aurem dieta triplex eſt.cũ 
cibaria in actione ⁊ paſſione:⁊ fua ſubſtantia funt 
ſubtilia. ficut facilitate digerẽdi c veloci ín 
fanguíné mutabilitate.Actiõe cũ laudabilis ab cís 
generaf ſanguis:ſicut pane cocto parfecte. carnib? 
perdicum:c ſimilium lactentiũ.hbeduloꝛum:⁊ petro? 
fa incolétium piſciũ. Secunda fubtilis cft ín paffio/ 
nc fola:etfi fanguine illaudabilem generat ficut atrí 
plices:⁊ fpinacbía:c fimiles berbe que cito digerun 
tur: ⁊ ín fanguinem mutantur. Sãguis tamcn à ab 
eis gencratur: ſubtilis ⁊ aquofus: z cíto a membꝛis 
diſſoluitur. Tertia fubrilis cft in actione: ín eſſentia 
tii laudabilís:ctfi em̃ actio fit laudabilis:i humoꝛibꝰ 
ſubtiliandis z mundificadis:c vijs apericndis: fan^ 
gis tamcn qui gencratur ab cis: eft acutus: in nu 
trimento nó laudandus;ficut aromaticis:ſalſis:acu⸗ 










* 
Y 
S 





Dietarum vniuerſalumm. Fo .xcviij. 
«« "iroimatíca ſunt (icut purũ ⁊ foꝛte vinũ. Acuta ſi lingulos pceditur. Pꝛima non diuicit: fed feóa diuidit᷑ ín 
—— —* — ſimilia. Groſſa quoqs dieta tripli — —— diete —— 
cirer ct diuidenda. Una groſſa ĩ eiſentia ⁊ paſſone ^3, — —— —— —— 
fua. 3n paſſione quia ad digerendum dura: ⁊ in ſan — oietefübtiis grone « medion: ⁊ oe cf; 


guine mutari tarda, 3n eſſentia quia fanguis quem 
generat groffus vt oc camelinis carnibus: capzinis 
bedulínis : eetere bouina. Soccinda groffa cft in 
paffione fola, 3n actione vcro non laudanda vt pc 
corine carnes: panis nó bene fermératue: q: ifta etſi 
(int groſſa ad oígcrendum oura: ex vẽtoſitate tamẽ 
4 bumídicare fanguinem gencrant non laudabilem 
Zertia eft groffa tn actióc « paffione fua. 3n paffio 
ne ficut in digeſtionis ouritie: in fanguinem muta? 
tionis rardírare, 3n actíonc quia quos inuenit hu⸗ 
moꝛes ingroſſat z coagulat:⁊ facit crudos 7 indige⸗ 
ſtos.Eſt autem triplex.Aut em incrudat ⁊ congelat 
ſicut cucumeres:citruli:lactuce ⁊ ſimilia:aut vnctuo 
fa eft c viſcoſa ſicut pingedo:aut vtrunq;: ficut ge? 
latina ex pífcibus: marine beftíalíbus ecl ouris car 
nibus finc accto vel aromatibus. 7 emperata ⁊ me⸗ 
díocris eft dieta:ſicut panís coctione perfectus; be? 
duli lactãtes ⁊ vituli ſimiliter. Mediocritas ramen 
ciboꝛum nõ eft vnius modi.Sunt em̃ cibi inter duo 
extrema mediocres ficut bic dicti. Sunt ⁊ alij tẽpe⸗ 
rati vni extremitati plus vicini ſicut annuales agni. 
Qui ctfi fint temperati: aliquantulum tamen caloꝛi 
attinẽt. I tiſana vᷣo ⁊ medulle panis tcr vcl quater 
in aqua frigida lote etſi tẽperata fuerint attinent ta 
men frigiditati.Adhuc etiã mediocritas aliter effe 
teſt Duo contraría cõmixta quedam generant ci 
aria ad comparationem vníus folius medíocria vt 
eit cibus ex o:dco cum lentibus coco copotirus:q: 
mollíríes z bumiditas oꝛdei temperant ouritiem c 
ficcíratem lentis, Simile faciunt lentes cum bletís 
coquinate:quía frigiditatem « ſiccitatem lentium re 
perat calo: ⁊ mollities blete.Dieta autem er tempo 
ribus annt oꝛdinãda cft vt in vcre cuſtodientes fuas 
actíócs naturaliter; ocmus oíctas fimíles tempera 
tas c mediocres.hyeme:eſtate:⁊ autũno naturalibꝰ 
oppofita naturis coz dieta octur: z fit qp naturas 
fuas egredíétur: dieta oppofita afcendamus fiuc oc 
fcédam?. €5í effi ver natura ſuã nó cuftodicrít; z ad 
extremũ quodliber perpéderít:fitímdo fugiat᷑: 7 ad 
fibt oppotira tranfeacur: ver fi ad calozem tranfierít 
temperata dieta ocbet vti:ſi ramen attineat frigidi? 
tarí:ficut perdíces:vitellos: pifces petroſos:ptiſanã 
panemloturm. Si ad frigiditatem fe mutauerit:tem 
a dieta danda:ſed tñ caloꝛi attinẽtia vt annua⸗ 
agnos.Si ad humiditatẽ teperatam: f5 tii parũ 
deſiccatiua dabimus: vr —— piper: zin⸗ 
ʒiber calamentum c ſimilia.Si ad ſiccitatem: bume 
ctatiua dent᷑ ſiqut agni lactẽtes:⁊ blete humide. 
¶ Poſtꝙỹ compleuit fermone fai circa inueſtigationem 
nature diete c ꝓpꝛietatem etus: t oe abo: apparatibus 
em rónabilem oe fanitatis —— qóper 
J T ſtrationẽ pedit: in octerminare 
intendít gbXuiditur adt poc capitolumim duas partes, In 
Quar pꝛima diſtinguit modos cõditionũ ín quibus (anita 
tatis conſiſtit regimentum. In (cóa fiin pac: Ssubtilis aute 
Dicta tripler cC, oe regimento ſanitatis iurta iloꝝ modoz. 


put m iparü víu ↄfiſtit. Pꝛima aũt pars cii pzima parte ca» 
pituli fpectat ad p:efenté lectione. Scða adit pare diuidit in 
duas. Sn quarum pzima affignat — diete ſubtilis 
groffe x mediocris. In ſcða Ni pac: Dieta er tẽpoꝛibꝰ anni 
o:dínanda eſt.aſſignat oꝛdinationẽ diete rõne tẽpoꝝ annt. 
Pꝛima aũt diuidit᷑ in tres. In quarũ — pem Ld 
tatce t oiuerfitates diete (ubtilis. 3n fcOa.f-in bac: tbrofía 
dieta triplr € oiuídeda cC, afficnat ꝓpꝛietates ⁊ otuerfira 
tes grofíc. 3n tertia.f.in bac: Zcperata $o « mediocris c£. 
mediocris. Sunt igif in p:efenti lectióc partee quinqp. In 
quarum pzima diſtinguit modos atrendendos in regimine 


fanitatis per oietam. In ſcða affignat oiucrfitates t ppie 


tates ſubtilis Diete. In tertia grofíc. In quarta modioeis 
In quinta affignat o:dín£ diete rone tépoz annt. QT irc 
pima part diſtinguit quatruo: modos in quibus regmne 
rum fanitans pfiffir. "Q»oum?cft diete ſubtilis o:dinario ad 
vfum quietoꝝ.ſcðs groffc ozdinatio ad vfum eperdrantius. 
tertius eft confideratio rempoz anni quartus cuftodia a ci 
bis nocíuís ⁊ bonoz clectio. irca fcóam partem agens 0€ 
oiuerfitate oícte ſubtilis ipam i tres oífferctias oiftinguit, 
*$b:imo agít oc ſubtiu ínactíóc et paffióc. Dicit autem in 


* - f * 
ctuofa:aut vtroqg modo ficut gelatina d eft piſcium vel car 
niũ condimẽtũ ad bocvt oíu feruerur.£irca quarta 


oiuerfitatc diete a partc ctatis. diuerſitate 
diete a parte eperatantium. 
¶ £irca pꝛimũ k bocmó : querit᷑ quibꝰ boib? qua» 


lis regióis dieta (ubtilis cópetat: € videt ꝙ boibus calide 
dieta nocet c ſubtilis iuuat.natura em cũ fit oebilis nó pot 


regio 
nis vᷣtus digeſtiua oebilis eft n boibus frigide regiis foz» 
tis eſt valde.cũ 5 in bolbus ioni Í 
d dieta ſubtilis eis cõpetit.Scða ro bec eft: calo: naturalis 
nature eft inftrumetà:f5 in hoĩbꝰ calide regionis calo: debi 
lís eft:ó tera (ubtilis eis cópetit. — Auicẽ. dicẽ 
tem:ꝙ in boibus calide regionis calo: tS. vn im talí 
bus ſeniũ ato accelera£ Tertíaró pecẽ:regiões funt ppoz 
voe pudeser worry esu drcum — 
eſtati ꝓpoꝛtionatur:frigida pyemi:fs in hyeme pprer 
—— cibaria malta z groffa offereda fübt-3n cftae 
n) 


Liber 


seo ppter bebilitate eiuſdẽ pauea € ſubtilia: ergo fitr bo 
"wiiniin regione calida epiftenti ſubtilis dieta cõpetit. Con⸗ 
crariüvidet fm sati cómeto fup apbozif.orne fite augme 
tat fuum fite ⁊ facitipm furere; à caloz egterio: augmentat 
caloꝛẽ ínteriozé: fcd ai calo: eftfoztis grofía oíeta cõpetit:g 
homini in regione calida exiſtenti:cũ calo: ín ipoaugmétet 
copetit grõ dieta.Scda ró bec eftzficuroicit ſerapion.ca⸗ 
lo: folís adiuuat caloꝛẽ interioꝛẽ in opationibus ſuis:ſed ca 
lo: folis mato: eft m regione calída: Gin eadẽ regione caloz 
folís fo:tiíficat caloꝛẽ naturalẽ ínterío:c: fs cũ calo: eft foztis 
groſſa dieta copetit:ó bomini ín regione calida exiſtẽti groſ 
fa oieta cõpetit.ad boc dicẽdũ q ín regimẽto fanitatís bot 
exiſtẽti in rcgione calida ſubtilis oícta cóperit. d rõnẽ dicẽ 
dũ qp calozis actio cft duplex: quedá ern eft eẽntialis: 7 qdà 
. accidéralis. Accidentalis eft q̃ addít i caloꝛẽ vr calo: febꝛilis 
4 becco:pus calefacit, Alia caloꝛis eft actio qua refoiuit ca» 
lo:é naturale 4 ſpũs: ⁊ iſtã fcquit infrigidatio:vñ ↄſequũt 
duo ꝓpꝛie.ſ.frigiditas naturalis ꝓpter reſolutionẽ caloꝛis 
naturalis:⁊ caliditas accidẽtalis ppterimpseffione factam 
a calozc. zld auctozítaté ferapionis dicendũ ꝙ ipe intelligit 
imaterijs fubtiliádis: vt cũ adeft bydrops patiés exponat 
ſoli:vt niateria aquofa oepurct.ad oígcftionem th materic 
c nutriméti nó »petit caloꝛ ſolis. Vel póroiaalirer:q caloz 
exterío: auteftinoderatus aur moderatius. fi (ir modera 
ts fic intelligendi cp iuuat calo: naturalem ⁊ fpüs. fi fit 
ti moderatus quafi igneus: boc modo nocet coꝛpoꝛi ipm 
infi amando. ¶ Scðdo qrit dlis oieta cõpetat pꝛecuctis: cvi 
det᷑ ꝙ idaa z burida. In hoĩbus em regionis calide eft ní 
1013 caliditas mẽdꝛoꝝ c inanitio ꝓpter reſolutionẽ factam 
a caloꝛe:cũ hocetiã debilitas virtũtis oíceftíue: i5 in ralibus 
debẽt dari hmõi cibaria q̃ iuuẽt digeſtiuã ⁊ q̃ naturã nó in» 
feſtẽt:talia vero ſunt liquida ⁊ humida: ergo cibaria ligda 
X bumída cie cõpetunt.Scða ratio bec eſt:in hmõi hoĩbus 
ftomacb? ſiccꝰ eft ⁊ coꝛrugatꝰ ppter ſiccitatẽ: c iõ parue ca 
iratis:ergo talia abaria eis cópetüt d multü nó replent 
zànófadátmagná moꝛã in ftomacpo:feá hmõi funt liquis 
dà ⁊ humida d oc facili lubzicátur:« etíá fua humiditate fto 


macbü remolliüt:ácioariía liqda ⁊ humida eie cópetüt. Sd - 


oppoſitũ:in ralibus boib?muica cbolera in ftomacbo abun. 
dat:f5 ficut oat yſaac:habẽtibꝰcholerã multã in ſtomacho 
cibaria liquida oe facili ad gcn? cholericũ cõuertũtur ꝓpter 
füipaffibiitaté.groffa vero ꝑfecte digerũtur:ſed nulli cale 
eis copctit:ergo cibaria quida cís nó competüt: q9cócedi 
mus. A4 rónem in ꝛiũ dicẽdũ ꝙ cholera duobꝰ modís eft 
in ſtomacho.qũq; eim eft naturalis cõſequẽs foztitudíne ca 
lo:ís naturalis ppter fuí acume ⁊ foztítudine: c bec pcurat 
digeſtionẽ:⁊ ad cam opat: ⁊ habẽtibus hinõi cboleram m 
ftomacbo srofía cibaria cõpetũt:hec vero eft in boibus ba 
bitãtibꝰ in regiomb? frigidis. lia aüt cft cholera er actióe 
caloꝛis accidentalis acquifita: c babénibus bmõi cbolerá in 
ftomacbo abaría cóperunt ſubtilia vt natura ex groſſis nà 


infeſtetur. 
QI Circa ſecũdũ ꝓcedit᷑ bocmodo:quenit q̃lis dieta cõpe⸗ 
tat in vere:⁊ vidct ꝙ frigida c ſicca:ſᷣm em̃ quattuoꝛ cõple 
riões tẽpoꝛa anni diſtinguũt:gver babebít cõplexionẽ pꝛo⸗ 
pꝛiã: hec aũt nó eft nifi caida t humida: f5 in alijs tẽpoꝛibꝰ 
Dant cibaría 5:a cõplexioni tẽpoꝛis:ergo « ín vere Sꝛia oe 
bét dari:ſed iſta funt frigida c ficca vt acctofa: 6 ín verc ace 
tofa cópctiit, boc cófirmaf p 3Raf.oicett qp in vere magna 
eft generatio ſanguinis:iuxta lllud pbí qp fanguínei oemen 
tioꝛes fint ín verezq: tücfanguis multü multiplicat; 4 ca q̃ 
fanguíné repꝛimunt multi copctüt: fed ralia funtfngida c 
ficca ficut acetofa:á acetofa ín vcrc cõpetũt.ad oppofitum 
oícit :Sat.in tegní:q in regimẽto ſanitatis ota fequüturna 
turá acris. vñ fi aer tẽperatꝰ fueritoia téperata debẽt exbi⸗ 
berí:fi aüt oífteperat?oifteperata:fsver eft tẽpus tẽperatũ 
ficut oícit Mat. in libꝛo cópleriond:ó t£perata nó declinãtia 
ad alíquá ectremitate copetütin vere, etia cófirmatur 
dicit tbaL.in cõmẽto fup apbo:íf. qp teperata cóplerío fola 
fitítudíne gaudet: c nó ſolũ intédit a parte cópleponis: fcd 
etíia pteregióis:o filia ⁊ t&perata in vere cópctüt.Zld boc 
dickdũ ꝙ in vere ttperata cópctüt, oicit etiã ZDal.g ver nõ 


cft calidũ ⁊ humidũ:ſʒ eft teperatit Std vont tñ diſtinguẽdg 
eft qp catíditas z humiditas oupler eft. Quedam em eft ac 


. dentalísc innaturalie que eft caufa putrefactionis: in rali 


cibaría frigida c ficca competunt vt ín tẽpoꝛe peftilentíali, 
Alia eft calídítas c humiditas p quà vita cõſeruat᷑: qz ficut 
vitaviget p calidi c bumidd:fitr bec cõplexio vitã cõſeruat 
«n tali cóplerione fimilia offcrenda ſunt. Scdo quent 
qualis Dicta cópetat ín eſtate vtrü frigidaz bumida: vide 
tur qp ficzq: ex caloze eftatis diſcraſta calída c ficca ín cozpe. 
uiri£:fcd in talí cafu cópetüt ↄꝛia:gin eftate cõpetit die 
ta Sxía:pecafit eft frigida « bumida: 6 pec ín eftate cõpetit. 
fid oppofitü-in eftate eft calo: oebilis ocbilitate magna: 
dieta facilie ———— Ves Pii a eft forent 
umída:q: ppter igiditatẽ oi. ircpugnat: óin 
— íftano copetit.Ad boicendi ꝙ ín eſtate oícta frísida 
« bumída cõpeiit.hũda ín cóplerione: in ſubſtãtia fubtíis 
vt facilis fit couerfionte ficut iura carníü frigidarũ « humi⸗ 
dari. 8d rónem ín 2:(ü dicẽdũ ꝙ ocbilitas caloꝛis naturas 
lis d acciditin eftate nó cft ppter qualibet cám;fed ppter 
calo:ís tẽpoꝛis ercelletia.ifta em ocbilitat caloze naturalem 
cipm refoluitzvii fi velis contéperare caloꝛẽ téperabís per 
illud qð téperate cft frigidũ:hoc aũt eft frigidũ c bumidi c 
talis cibus in ciefacile digerit. ¶ Tertio querit qualis oie 
ta cópctat ín autüno:c videt᷑ ꝙ oífteperatazquía fiait oíat 
Sað lib.oplexionũ:inter oia tẽpoꝛa marie autün?cft ineq̃ 
lis ⁊ intẽperatꝰ:g̊ dieta ↄꝛia tali tepoꝛe debet exhiberi eo qp 
cõplexio diſtẽperata ↄtrarie diete cõgaudet:ſed beceft ob 
ftéperata:ó ín autüno cópctitoicta diſtẽperata.Cõtrarium 
tii ponüt auctoꝛes.Ad boc dicẽdũ qp ĩ autũno dieta »traría 
£ft exhibenda.ſ.calida z bumída. Ad rónem dicẽdũ qp in au . 
tüno ouo funt. Pꝛimũ cft ínequalítas tẽpoꝛis:⁊ boc modo 
dieta teperata copetit, Secũdũ cft cleuarío offcrafie Pm o 
co:pus tn cópleríone frígída ⁊ ficca eleuat᷑:⁊ boc modooíe 
tà Cotraría copctitzq: remouct hmõi orfcrafías: vt fi mẽbꝛũ 
fit valdc calidi o5oarí valde frigidũ p contrari. &[ Quar 
to querit qualis dieta ín byeme có t vídct qp arofía 
frigida t 'pumida:calo: em ín hyeme foꝛtis cft:f5 cũ calo: na 
turalte fo:tíe cft: tũc dieta groffa frigída ⁊ humida o5 exhi 
berí ppter caloꝛis foꝛtitudinẽ: « boc cft in bpeme: ó oícta 
groffa frigida c humida in byemeos erbíbert. Cõtrarium 
——— qp dieta ↄtraria cõplexioni tẽpoꝛis cõpetit 
hoc dicẽdũ ꝙ dieta calida et ficca ĩhyeme opetit. gd rõ 
nem dicẽdũ ꝙ duo ſunt attendẽda in tẽpoꝛe. Pꝛimũ eft te» 
noꝛ vᷣtutis.Secũdũ eft diſpoſitio (n coꝛpoꝛe acdfita er impf 
fione facta a caloze ipíus tẽpoꝛis. Ratiõe igit tenoris vᷣtu 
rís grofía ⁊ frígida cibaría copctüt i hyeme:rõne tñ diſpõ⸗ 
nis coꝛpoꝛis qa tépo:e acqᷣrit᷑:dieta contraria cópetit d eft 
frigida « ficca. QT Quinto querif quarc calozi cozpíe rndet 
fuba diete:vt groffitics cíus vel fubnlitas:cópieríoni vero 
tẽpoꝛis ridet ↄplexio diete.Ad hoc dicẽdũ ꝙ caufa bui?eft 
qꝛ in cibo ouo ſunt. Pꝛimũ cft aptitudo ei? ad cõuerſioneʒ 
Secũdũ ẽ alteratio diſcraſie.Aptitudo vo cibi ad 2ucrfióc 
debet ſube cibi.alteratio debet᷑ cõplexicni cõtrarie:vt fi t£» 
pus eft calidũ:damꝰ frigida c ecõtrario:⁊ ſttus fit debilis 
05 dari ſubtile ín fuba:q: ſuða cibi quafi ↄtraria eft virtuti. 
«[ Scrto queri£ vtz vina mixtũ multi debeat oaríín cfta 
te: videt qp nó:fs purũ.ĩ eftate em̃ calo: naturalis debilis 
eſt:igit illud qð (pm caloꝛẽ cófo:tat 5 in eftate exhiberi: (5 
vinũ purũ cft bmoi frm sSaL.i cóméto fup apbo:if.c in efta 
temagís cópetit vinti purü d mírtü. Adoppoſitũ:ſic vinũ 
de facili ouertif adcaloꝛẽ natural£:fitr ad ĩnaturalẽ. Nã o€ 
qð caloꝛẽ naturalẽ nutrit:nutrit t ĩnaturalẽ:ſic ptʒ oleo € 
alijs vnctuoſis. vi dicit Auicẽ.ꝙ dare vinũ pueris € addere 
ignẽ igni.ſikr ſi lebꝛicitãti oet ipm ínflámat:fs in eſtate tẽpꝰ 
calidũ eſt⁊vinũ calidũ:⁊ o£ fife augmẽtet ſuũ fit et facit fuꝛ 
rere:ó vinũ purũ nó cõpetit.Ad hoc dicẽdũ fm auctoꝛes qr 
vini multũ mixtũ ad in eſtate o5 exbiberi.Ad rone dicẽdũ 
ꝙ debilitas caloꝛis naturalis no eft ex quacũq; caufa ĩ eſta⸗ 
te:ſed ꝓuenit ab ineqitate ⁊ excellẽtia caliditatis tẽpoꝛis 
vñ inequalis fit cõplexio ⁊ inequalitas debilitat vᷣtutẽ:q:ꝛ 6 
caloꝛ naturalis coꝛpoꝛis a caloꝛe tẽpoꝛis diſſoluit᷑ vcl reſolui 
tur:ideo fi oct aiíq9 calidũ velaliqd addens ín caloꝛẽ: poti? 


dictarum vniuerſalium. 


blitabit caloeẽ naturale d augmétet vcl confostet; c iõ 
pes rà n eſtate non ocbet i 


tio caliditatis ⁊ humiditatis naturalis:ſed groſſus abus 


nc olet:fic aũt caloꝛ im 
bus calo; multũ debilis eft c vᷣtus.vñ oícit yſaac ꝙ calo; int 
ípis eft ficut lucerna parata extinctioni: ó in cis neq; cibus 
groſſus multus compctit. Ad hoc dicendũ ꝙ paucus 
cibus eie cõpetit ⁊ ſubtilis. Ad ronẽ dicẽdũ qp ouo funt in fe 
mb? cõñnderãda. Pꝛimũ € multa diſſolutio coꝛpis in eis fa 
cta. occidi eft teno: vᷣtutis.Quãtũ ad oíflolunoné coꝛpis 
t méb:oz nutrimento multo 7 magno indi fsq:tenoz 
virtutis debilis eſt:ideo multi cibũ ⁊ groflum nó füftinent 
ne calo: debilis extinguat. Mamꝰigit᷑ (ubtilía c paucavt fa 
tiffaciam? tenoꝛi vírtutis q̃ eſt ocbílís. oam? ctíà frequéter 
X ſepe vc magac oíffolutiói fiat fatifractio. t fic vtriq; fati» 
fiet c tenoꝛi virtutis ⁊ diſſolutiõi co:pís. €T Soo rit q̃re 
ieiuniũ plus fuftine£ in fenibus d iuuenibus:t videt ↄtra 
rium ín fenib? effi cft multa mẽbꝛoꝝ inanítio: f; inanítio cá 
eft famís c appctit?:6 in cis cü fit maíoz inanítio d in iuue 
nibus 7 maio; appetitus:craoin fenibus minus 95 ſuſtine 
niciuniti $ ín iuuenibus.Ad oppofitii cft auctozítas iip. 
dicẽtis ꝙ fenes facilume ferüt ieuniü:qo concedimus: cà 
huius eft; q: caloz naturalis in cís debilis eft.vade nó mul» 
tum inanit. Itẽ mébzaoura funt ín cís ⁊ cõpacta ⁊ folida: c 
ídeo ai oifficulzarc diſſoluuntur:⁊ ideo nó ett ín eis magn? 
appetitꝰ: ⁊ ideo facillime ſuſtinẽt ieiunii Juuenes vero c 
pueri:q; foꝛtẽ hñt caloꝛẽ € etís mẽbꝛa molla ⁊ tenera obe» 
Aentia diſſolutioni:ideo fitín eis magna diſſolutio «inani 
tio:⁊ ita magnus appetitus: t idco minus ſuſtinẽt famé € 
ieiuniũ. ¶ Zertio quen£ qui faciliꝰ ferát ieiuniũ: an fenes 
an oecrepiti; c vídet ꝙ decrepiti: in illis em minoꝛ eft caloz 
d in fenibus c$cus ꝓſtrata:tales vero facilius ferunt ieiu⸗ 
niũ cũ inanitioné nó fentíatvt?: g decrepiti faciliꝰferũt ieiu 
niũ.ad oppofitü eft qð dicit sal. fup apbozif. cii em dixit 
IDíppo.ftnes:nó intellexit oc fenio:ibus eriftetib? ín ſenio 
qualcs funt decrepiti d cü magna oiffiailzate ferüt ieiunii, 
Ad boc oicédü qp occrepiri minus ferũt ieiuniũ. ferre enim 
ieiunium non fequítur debilitatem caloꝛis: fed diſſolutio⸗ 
nem maiorem vel mínosem : fed ín decrepitis maxima fit 
oíffolutio: (deo multum appetunt: (dco vir fuftinent ie iu⸗ 
níü.infeníbus fonó fit magna oíffolutio: ⁊ ídeo nó mulrü 
appetũt:⁊ idco leuiter fam? ſuſtinẽt. ¶ Quarto rif d oic 
tà cópetat puerís: 7 vidct qp» groſſa z in magna quãtuate: 
calou foztí t appetitui — cõpetit magnitudo: na 
oia pꝛedicta in pueris reperiüt:6 (n pueris cõpetit groffus 
dbus c multꝰ.Scda ratio bec eft:narura ín pueris marime 
indiget nutrimẽto zaugméro:fed ui iuuenibus nó indiget 
nífi folo nutrimento: qm iam fünt ín augméto »pletozergo 
puis índíget natura cibo i puerítía dp ín iuuétute:qrf ppter 
putríméti t augmentum: fed cibus multus c groflus ad 
iſta operat:ergo groffio: cibus cõpetit pueris.lDoccriam 
cofirmatur per iDippo. oicentem. Qui creſcunt multo indi 
Sent nutrimẽto.Ad oppofitum: virtuti incóplete t debili 
multitudo cibi neq; groflitíes cópetit:fs fic cft in pueris:ſi 
ait oícit Auicẽ. g ín eis neq; multus cibus neq groſſus có» 
"Sid bocoícédum d puerís nó competit abus sroffus 

neq multus, IDabentenim membꝛa debilia c calose debi⸗ 
lem.· Ad rónem oicendum ꝙ ad oígeftionem foem requiri 
tur fo:titudo calous ⁊ oꝛganoꝛum lo hᷣoctamen nó 
eſt in pueris: uno babent oꝛgana incõpieta.vñ dicit Auicẽ 


$ o.xcix. 


q babent pulſum ocbilem ppter imperfectionem organi. 
Ad aliud dicendũ ꝙ eis cõpẽtũt cibaria liquida ſubtilia: qz 
debilis eſt in eis virtus. vnde debet exbiberi cibus frequen 
ter c parum. Quínto q̃rit: cum fint diuerſe etates: quo 
modo fi oíuerias etates oiuerfetur dieta.Ad hoc dicendũ 
q pucris debet dari dieta in parua quantitate ,ppter virtu. 

tis ⁊ membꝛoꝛum imperfecnoné:tii frequenter ppter índí 

gentiam ⁊ neceſſitatẽ vr fiar nutrimentum 7 augmentum 

3n adolefcentia c iuuentute oentur multa nimiam 

caloꝛ em in ipᷣis foꝛtis eft ⁊ membza pfecta:⁊ qz 

foꝛtis debent dari multa:quia vero mẽbꝛa :non oc 

bent oari frequẽter. In fenecrute vero ouo funt; foꝛtis vír» 
tus c pauca ocperdirio.quia virtus ſoꝛtis: ideo multus cí» 
petitzq: oiffolutio pauca:non ocbet oarí frequeter 
fed femel c multũ. —— $0 paucus ⁊ frequenter 
in illis em̃ caloꝛ eft is lucerne parate extinctioni: ſed lu 
cema a multitudine olei extinguit᷑: ſiłr caloꝛ coz extinguere 
tur a multitudine ciboꝝ: ⁊ ideo nó damus decrepitis mul» 
tum cibum:ſed m1 frequenter, - 

¶ irc quarti querit que dieta exercitãtibꝰ cópetat: an 
arofia an fubtilis:c ꝙ ſubtilis:exercitiũ refolait ca 
lpzem naturalem ſpũs:ied virtutc exiſtente debil cõpetit 
ſubtilis dieta ⁊ pauca:óin exercitio competit dieta ſubtilis 
⁊ pauca.Secunda ratio pec eſt:cum calo: naturalis ad exte 

rioꝛa trabítur nó cópier actione oigefhoniszfed im exercitã⸗ 

tibus trapif calo: naturalis ab interíozibus ad exterioꝛa: g 

in ipis calo: naturalis nó pót cóplerc 


q competir eis groſſ⸗ 
rís raturalis t ſpũs:ſed bocnó eft in exercitio: fed cõſequi 
tar ad exercitiũ. Ad ahud dicẽdum ꝙ ftans exercitij eft ous 
pier: qm pꝛimus cft pur exercitiũ eft un fieri: c boc modo of 
cimus q non competit grofía exercitantibus. Secũdus fta 
tus eſt put exercitiũ cít completi «ín facro: ⁊ tunccaloz re 
dít ad interíoza c foztificaturzc fic groſſa dieta exercitanti⸗ 


bus competit. 
Concoꝛdati etiã funr antiqui: q: d cibaria fant velo 


citer deſcendentia: facile venas penetrantia: ante 
cibum pꝛimo danda.q̃ vero ad boc tarda poftremo 
(Cibus em facile — fi extremus accipiatur 
⁊ digerat᷑:⁊ exire fettin?ützrepugnat fibi grauis an 
terioꝛ cibus:et exire non ittit. Cum aut£ exire 
non poſſit:innatat bt a caloꝛe cibi groſſi caleñt: z 
ebulliensvelodirer coꝛrumpitur.Si autem ante acd 
piatur ⁊ oigerat᷑: nibil (ibt exeunti repugnat. Simí 
Kerr ggebes rS age aei m air poftca 
4 líquida antea. Soubtilis aũt abſoluta etfi coꝛpo⸗ 
rinccvᷣtutẽ nec groſſitiẽ tribuat ficut groffa . groffa 
ti intendo que intervifcofam ⁊ laudabilem babent 
fubftanríam:vcilis tri eft in cuftodienda fanirare: ec 
facilitate digeſtiue: ⁊ velocitate a mẽbꝛis diſſoluẽdi 
« ci laudabilis fanguis: nó ſolũ ſanitatẽ cuftodíc: fs 
4 fanitatem rcuocar infirmis. multotiens otururni 
moꝛbi quãto ergo magis acuti.aliqñ eim 
fufficit fola ad infirmirarem fanandi (ine aliqua me 
dicina. Ande opoꝛtet cuftodíre medicum ín moꝛbis 
fgnidis ſubeil icri baberi: c medici raram e 


maioꝛi neceſſitate dari:quia antiqui dixerunt abftiz 
nentie ftudíofis ; t ſubtilem dietam babentibus ca 
lo:em refrígerari : et ficcitatem bumecrari: que ex 
nímio caloꝛe et foꝛti fit in exercitãtibꝰ laboze./£fta 
tc pꝛimum intrarc balneum ín aere temperato:aqua 
tamen oulci exiſtẽte: neq; ibi oi ſtare. riens vina 
accipiat mirtum ⁊ bibat plus (p opoꝛteat: Dcinde 
totü euomat: ⁊ aliquãtulũ qͥeſcat:paucas deinde ac 
cipiẽs lactucas.berbeſnt refrigeratiſſime (inc alíq 
craſſitie: poft ptiſanã accipiat:et expectet quouſq; à 
ftomacbo digeratur. Deinde comedat pulloꝛum a^ 
las:pedes quoq; bedulinos benc coctos:⁊ aum pau 
€o obſomogaro et acero: ouoꝛum vírella clíra. 
berbis accipíat que laudabílis funt cibi:ſicut molo 
chia:atriplices:blites:vinum mirtum cum aqua fri 
gidíffima. Gal.Oultotiens inqnit mibi fufficit in 
tempoꝛibus calidis fola ptifana cum oꝛdinamẽto ta 
men ciborum ⁊ potuam pᷣm conſuetudinem quocum 
libet bominum:vinum mictum cum aqua frigida ſi⸗ 
ueníuc pꝛout affuecí fant bibentes. Alij enim in eſtu 
laborantes: et nimium caloꝛem ſentientes: parum 
quieſcentes: ct aquam frigidam bíbentes: folent 
euadere infirmitates. Subtilis vero dieta cũ dbis 
in actione fua fubtüibus: ctfi eſſentia eoꝛum illauda 
bilis fit: multum iuuat ín coꝛpoꝛibus fuis babentes 
multos groffos ados ct vifcofos bumozes: et cos 
ui babent oppilaríócs in epate:⁊ fplenis duriciem 
3nde Gab. ſubtilis indt oicraopptlationcs epatis 
aperit; c ſplenis ourícics ſoluit:ipſum quoq; minuit 
et in naturam ſuam reducit. Idẽ.Ego noui homi⸗ 
nca anhelitum habentes fe dictantes ſubtiliter:qui 
taliter adiuti ſunt vt euaſerint anbelitum: non poſt 
babucrenifi paruum rarum. Idẽ.Scio multos nc 
freticos:arteticos: non tamcn ín articulis lapido⸗ 
fis: paſſioneʒ exiſſe:vel alleutaffe cum diete ſubtilita 
te. Intendit autcm ſubtilem dietam groſſos humo⸗ 
res fubriliantem: ficut oximel: c radices ct ſimilia. 
Epileptia autẽ ſi ſit parua:et aliquis ab initio ſibi 
occurrerit cum abſtinentia et ſubtili dieta: perfecte 
fanatur. Si aurem indurata ct clongata fuerit:etſi 
non ſanetur: tamen multum er oícta iuuatur.Sed 
non femper cft frequenráda:fi ením falfa fit ecl ama 
ra:⁊ acuta:etfi groffoz humoꝝ fit ſubtiliatiua: mart 
ime (i complexio fit cbolerica.non entm becoicta eos 
(uat: necalíquos ctiam niſi in quoꝛum coꝛpoꝛibus 
pblegmatíci bumo:es adunãtur. Calidis ẽ ergo no^ 
citiuã hec dieta:quia in pꝛimis ſubtiliat ſanguinem 
⁊ poft humiditatem deſiccat:⁊ incendit:⁊ mẽlancbo 
licum facit. Inde Gabł.opoꝛtet cognofcere operantẽ 
acuta cibaria:⁊ —— oum ſubtilitiua: vt 
perfecte quatíratemo: iat: ⁊ quo tempoꝛe quí 
bus ve bominíbus fint danda.Groſſa vero —* id 
eſt viſcoſa: et ad digerendum dura:licet perfecram 
non oct ſanitatem: tamen oat groſſitiem c virtutem 
pꝛopter diſſoluendi a membꝛis longitudinẽ. Ideoq; 
folís exercitãtibus fufficit et laboꝛãtibus:ne cito a 
mem dꝛis diſſoluatur: ⁊ ne eoꝛuʒ deficiat virtus. Cũ 
quidam vero plus deſiderent groſſitiem ⁊ foꝛtitudi 
nem:cum ín perfecta ſanitate ſint:q̃ maciem: z cum. 


Zw. 


membꝛoꝛum carnoſitate perfecram ſalubꝛitatem:ne 
ceſe eft bancfrequentarẽ.neq; aum acceperint ocio 
fos cffe ab exercitioꝝ tẽperie antedp cibũ ſumant.qð 
facientes vti poffunt groffis : maxime fi vifcera coz 
fana fint. Sic ſana cflc ↄperiant:ſ groffis ⁊ ad dige 
rendum ouris erantur: neq; grauitatem:negs duri⸗ 
tiem feuferínt ín laceríbus, 3tem opoꝛtet vr groſſa 
(int fm exercitiat labozes. Sep ci fostiter crcrarati 
ficut atbletcz ſiles:viſcoſiſſima⁊ groffiffima crüt pa 
tícres.mít? labosátcs ecõuerſo.Sic g afcendendaz 
ocfcendédi Pm quantitatem exercitioꝛum. Qui non 
poffunt ecercerizquía neg, ctas patítur; nca confue 
tudínis fuerit fibi; groffam c vifcofam fugtant oic 
tam; nifi cum pꝛius caballisauerint; vcl pedites iue⸗ 
rínt:vt tantũdẽ valcát quãtũ exercitia vel exerceri. 
Nihbil enim inimicabiliꝰ eſt regẽde ſanitati qp ocioſi 
tas ct quies.maxime groſſa vtẽtibꝰ⁊ viſcoſa dieta. 
Ideoq; non paticbꝰ nẽq; exerceri valẽtibꝰ dieta in 
paffioefubtilis:c i eentia accipiat᷑ laudabilis:groſſã 
4vífcofam caueãt quãto plus poffunt; neq ſolũ bec 
facíéda: fed ⁊ coꝛpoꝛa füur mundificanda coucníbili 
pbarttiacía; et téperanca:ert fepe accipiẽda digerere 
adiuuantia c ſanitatẽ cuftodictía: ficut orímcl fquil 
liticum. Quibus groffi bumoꝛes c vifcofi ſunt:neqʒ 
negligant electuaria humiditatem ftomacbi mundi 
ficatia: epatis ct ſplenis oppilationes aperientia: 
qð fi neglexerint:cito incident moꝛbos diuturnos: 
quoꝛum caufa humoꝛum erit multitudo.Exercitan⸗ 
tes aũt ⁊ laboꝛantes bís oppoſita crunt facientes: 
quía in magnis exercitijs fl dieta accipiatur ſubtilis 
ct cito folubilis; velociter deficiunt ct conſumuntur 
cames; « in ptyfim cadunt. ulti ergo bominum 
ftudijs alijs occupati : cum oíctam ⁊ cxerciría fm qj 
opo:tet o:dínare non poffunt;cibaría non accipiant 
nifi d digerere valeãt:neqʒ mundíficare cospus cu 
catartícis;clectuariis ⁊ fimilibus negligàt. Sic igi⸗ 
tur exercitia ante cibum ad regédam fanitatem opti 
ma funt. Que poft cibum crunt; maxime ſanitatem 
Ímpediunt : quta antecedentem cíbum calcfaciuntz 
et cbullíentem — excoquatur cijciunt. Qui ais 
ad epar crudus ⁊ indigeſtus veniat:in venis epatis 
humoꝛes adunantur groſſi.diuerſoꝛum moꝛboꝛum 
⁊ dure diſſoluẽdoꝛum cauſe futuri moꝛhi.Si autem 
calo; ſtomachi ⁊ epatisvirtuoſus fucrit: mutãtur in 
ſanguinẽ:non tij laudabile: quía oc groſſo pblegia 
tc criſtentẽ: ende. plurimi doloꝛes artcticos tnc 
dunt; « fimiles alios doloꝛes. 3nde Gal.Opoꝛtet 
inquít poft cibus exercitia « laboꝛesvitari:⁊ ficut re 
quice ati cibũ fugiéda erít:q: ecercitia bumectatio⸗ 
ncm exinaniũt carnis:⁊ coꝛpoꝛa diſſoluũt cum fumo. 
ct fudo;e, SSanguíne autem minuto carnem hume⸗ 
crante:trabírur dibus e ftomacbo ccudus:⁊ indige⸗ 
ftas. 3dcoqs c infirmitates incidunt. ende aite ſe⸗ 
nectutem moꝛiuntur. 3dem ínquít : multí fcfanos 
cffe ftomacbo confidunt; et ad oígerenduim groſ⸗ 
fam ⁊ ouram füfficere ípfum eftimant ficut cítrulce 
« cucumeres c fimilia. negs fentíunt donec infirmi 
tates fube3t ouras nimis:⁊ cíto moꝛiũtur. Invenis 
enim fepe bec comedérium necefle eft adunari grof^ 


Dietarum vniuerſalium. 


ſiiẽe frigitudin em humorum dure ín ſanguinem có 
uerribiinm: quía parua ex caufa cito putrefiunt: et 

imarü cà funt febꝛiũ: vel caloꝛẽ naturale eparís 
mnuunt:⁊ digeſtionem fibi auferunt ⁊ virtutem. vn 
ãe fit vt cito ſuccedat bhydropiſis. Opoꝛtet crgo ma 
gis cffc ftudium regende ſanitatis: cibos darilauda 
biles cbímos generantcs:fiuc fubtiles fint fiue grof 
fi./Dalinquítomnes cibi ín cffentia fua non lauda/ 
dí: funt marimo ftudío euitãdi: ſubtiles feu aroffi cũ 
moꝛboꝛum non fanitatis fint generatiui. Soli ergo 
exercitantee groffis indigent cibis. Galł. groffi bí 
et ad oígcrendum ouri ; non ramen in eflentia ma? 
li: non omníbus bominibus funt fugiendi: qꝛ cxerci 
tantíbus foꝛtiter c labozatibus perfectis in ftoma 
cho t epatis complecíonibus non nocent. Socd fc^ 
pecomedantur:tantum boní chimi generantnr.Ge 
neralíter ergo diximus quí groffis vti oebeant fiue 
ſubtilibꝰ. Reſtat dicere quomodo accipiant᷑ Mol⸗ 
les cibi c liquidi faciles funt digeſtioni:ideoqʒ ante 
ouros accípiendí. Sit enim digerantur: aou 
rís ecírenon permittürur. 3n effentia malt ante bo2 
nos funt ſumendi. Si enim poft:ín ſtomacho immo⸗ 
rantur:et boni eis coꝛruptis coꝛrumpuntur.Qui irt 
eſſentia non laudandi:non tamen humidi vel viſcoſi 
neq; ante cibum neq; poft cibum: ratümodo enim 
funt ſumendi in hoꝛum medio. Qui vero cibi non 
funt illaudabiles:neqʒ ramen lubꝛici:neqʒ müdífica 
tcs; t bí neq; antecibum neqs poft: fed accipiantur 
medio.Z2ui neq; folubíles funt neq; ſtiptici:ſed tm̃ 
mundificatiui:neq; iſicut amygdale: ven 
tribus ſiccis ante cibum ſunt ſumendi:mollibus ve⸗ 


ro poſt. 


¶ TEgit fuperius oc diſtinctione biete ſubtilis et groſſe et 
mediocris: et oc eius diuerſitate a parte tempoꝛum anni; 
In bac autem parte dietã fübrilem et groffam coꝛpoꝛibus 
adaptans: oftendit quibue vtraq; conueniat in regimento 
fanitatis. Hec autem pare fpectatad pꝛeſentem lectionem 
Diuiditur autem ín duas partes. In quarum pꝛima agit 
de vſu vtriuſq; diuerſis vtranq; cozpozibus adaptans. In 
ſecunda:ſcilicet in hac:Beneraliter crgo diximus qui groſ⸗ 
fis cibis ⁊c̃. redeundo determinat de vſu acceptionis cibo⸗ 
rum fubtiiium ct groſſoꝝ. Pꝛima pare diuiditur ín duas. 
E quarum pꝛima psemittit o:dinem cibo: groffosum et 
ubtilíum. In fccunda ſcilicet ín hac. Subtiles autem cibí 
abfolute cC. agitoc vfu oicte fubtilis ⁊ grofíe. Jn fccunda 
falicet ín bac: Opoꝛtet aut intelligi cc.poft vfum vtriufqs 
diete (ub bꝛeuitate modum regiminis fanitatís circa 
concludit. Pꝛima oinidit ín ouas. 3n quarum pꝛima agit 
be vſu ſubtuis diete. n ſecunda:ſcilicet ín hac:roſſa ves 
To c viſcoſa dieta cc, agit oc vfu groſſe diete. Et fic quinq; 
füntpartes ín p:efcnti lectione, In quarum pꝛima tangit 
o:dinem diete tubtilis z groſſe. In fecunda oetermínat oc 
vſu ſubtilis. In tertia oc vfu grotle. 3n quarra regimen fa» 
nitatis circa vᷣtriuſq; vfum bzeuíter condudit. In quinta re 
dit ad cibozum o:dinem. ¶ irca m partem dicit ꝙ 
ín multozum cibo:um acceptione fubnies debent pꝛecede⸗ 
rex deinde groffi:ne fubtilium tranſitus (impediatur « ipo 
rum fiat coꝛruptio:debent igitur pꝛius folubües ct liquidi 
acdpià ftiptici. $Círca fecüidam partem agit oe víu ſubtilis 
diete. lDecautem pare oiuíditur in ouas. 3n quarum psi 
ma agít oc dieta fübtili ín paffione et effentia. In feamda 
fcilicet in bac: Subtilis vero oicta 7c, agit oc oicta fubnli 


Fo.c. 


——— entem palle € —— 
intendit. Pꝛimo dicit ꝙ bonum generat ſanguinem: 

letín cutiodienda et regenda ſanitate. Unde medicus De» 
bet cam infirmis imungere.Secundo ſub auctoꝛitate anri 
Quozum docet modum regendi coꝛpoꝛa debilia per ipſam 
dicens:qꝙ babentibus coꝛpoꝛa calida 7 ficca pꝛopter etatem 
X labo:xem compent vfus dalnei temperati et moꝛa tempe» 
Tata ín Ípfo: poft exitum potus vini mirti:c poft vornitus 
Deinde quies: 7 poft acceptio ptifanc ; poft unie Oigcftio» 
nem acapiantur pull t auium extremitates 7 berbe lauds 
biles frigide. Tertio oicit qp fm at. multis m eſtate com» 
petit vine pritene et aque rige et vini une ee percer 
uationem diete liberan funt a diuerſts moꝛbis. Spare 

actióc in duas Oiniditur, 


tem illa que eft oc dieta fubtili in 
4C.quibus non competit oftendit. babenti» 
bus grofíos humoꝛes compctit. cundo fim ibaLotat qp 


paetates grofle ofete. In fecunda fcilicerin bac 
* vero ridere pine th octermínat oc vſu eus 


dlete groffe oetenminat, ice 
tur exercitia ante cibum «C, oe vſu exercitioꝛum interíeritz 
et oftendít modum ect bozam 


acadentaliter 
virtutes confo:tat proprer longá mozam m membꝛis. De⸗ 


non poft:quia ante cibum confoztant: fed eina sit 


nocet dn e —— 
ni ipſoꝝ p cómirtionem co:rumpuntur 
quí suma non fncbumid ned viol in medie rao 


N 


Liber 


piendi.Quattus eft qp nõ mali: non autem lubꝛlcoſi neq; 
. mundificanurfumiircr in medioQuintus cftyc multum 
. folubücs necp ſtiptici multũ: fed mundificatiut: non aũt 
mali ficut amygdalc ventre conftipato ante cibum funt 
accipiendi:et ðeinde molles cibi fequantur.G] Xirca par 
tem iſtam queruntur duo. Pꝛimum eft oe o:dine abo» 
. rum adinuicem groſſoꝝ et mbtilium oc quibus tractat, 
. Secundum oc o:dine cibí ad potum: ct adminiſtratione 
cius cibum, 
À piimum ꝓceditur bocmodo: queritur errum 
iu cadem menfa piura cibaria competant: an vno folo 
debeat homo cfTc corentus:« videtur qp plura cópetant; 
cibus epbibetur ad oeperditi reftaurationem:íca ca que 
. membꝛis ocperduntur oíuerfozum funr generum ⁊ oí 
uerfarum naturarum : ergo reftaurantia debent effe ow 
uerfarum naturarum; fed pmóitünt plura cibaria:ergo 
,, plura cibaria ocbent apponi et ctiam compctunt, Se⸗ 
cunda ratio bec eft: cibus expibetur vt appetitiu ſatiſ⸗ 
. fiat: fed plura cibaria magis fatifraciunr. appetitui qᷓ 
vnum folum z ergo plura abaria in eadem menfa com? 
petunt. fd oppofitum: fiin cadem menía plura cibaria 
€rbibeantur: aut ſubtilia pecedunt groffa aut cconucr 
fo:fi grofía pzecedunt: ergo groſſa pius fünrin fundo 
' "ftomacpietnon permittunt fubrilia oefcenderc:z ficfub 
tilia füpernatant et putreñunt:maxime cü digeſta pꝛius 
non egrediuntur: quod quidem debet cauere conterua 
to: ſanitatis: ergo groſſa non ocbenr p:ccedere, Pꝛe⸗ 
terea: fubtilia non ocbent pzecederc. fubrilia ema ftos 
macho deſcenderent:et fic traherent fecum grcfía cibas 
na cruda etiadigettà : boc cciam multum cauendum eft 
ín regüncnto ianitatis: ergo neq fubrilia ante groſſa 
^ meqggrofiaantefubtilia cópecüt in cade méfa.beceft ra 
tio Zluice, Tertia ratio bec eft ; ez bibitio illarum rerum 
oebet caueri et vitari que calo:em naturalem fatigat 
drca oꝑationẽ oígcftioie;fed multitudo cibaríoz caloꝛẽ 
naturaié fatigat arca opationé oígcftionis:ó multitudo 
cibarioꝝ oebct vitari. Minoꝛ patct p Auice dicẽtẽ qp ca» 
lo: non fufficit ad co:um oiuerficatem contertendam, 
Hoc etiam confirmatur per Auicẽ. oicétem q oe rcbug 
octerío:busg eft multa abaría ín eadem menfa ſumere 
zopter caufam füpzadictam. Dicit ctiam SRaf.q inter 
pedíentía rcgimentum fanitatis; vnum eft in cadem 
menfa plura fercala recipere, Ad bocoicendim q plura 
fercula in eadem menía ĩmpediunt fanitatem;z maxime 
illaque funt diuerſa ficut liquida ⁊ groffazquía aut fi pꝛe 
cedũt groffa aut fubtilia: fcmp fequif incõueniens ín re 
gimento fanitatís, Ad rationem pꝛimam in contrarium 
oicendum ꝙ membza funt ofuerfa: tomne quod nutrit: 
nutrít per ſimile: vnde nutrientia fimilia funt: fed ſimi⸗ 
litudo illa duplex cft: actualis et potentialis. Actua⸗ 
lis vero ín vno abonon poteft cfíc. ct quãtum ad iſtam 
non fit nutritio, Sed potentíalis ſimilitudo ín vno cibo 
eft effe adomnía membz3. £d fecundam oícendum ꝙ 
in regimento famtatis ouo funt confideráda, Samum 
eft (ati(factio appetitus abſq; faftídio: et buiufinodi fa. 
riſtactio appeti? plus fit ep vno dbo d er pluribus, Sc 
cundum eft o:do dibo:um crbibendozum Pm quod iptos 
rum co;ruptio oebet euitarí:et ídeo quía groſſum ſubti⸗ 
le impedit ſi pzecedat: et econuerío: dicimus ꝙ plura a» 
, baría non competunt. ¶ Secundo queritur: quare oi 
uerfitas ciboꝛum fanirarem unpedit ct non multitudo 
medicinarum:z videtur contranium:quía ſicut dicit Aui 
cẽ. medicina eft odiofa nature et inimica.natura enm 
. ipfam abbo:ret. cíbus vero amicabilíe eft nature: ergo 
" €wmnatura plus afflígatur circa exhibitionem inimica» 
bilium d amucabilium: ergo natura plus affligitur circa 
, mulrirzdinem medíanarum d ciboꝛum: fed multitudo 
medicinarum non impedit fanítatem : fed potius cffi» 
at:ergo neqy multitudo ciboꝛum fanitatem impediet. 
Sccunda rano hec eſt:ſicut natara fegregat partes cibíz 


fimiliter ſegregat pee medicine : fed quando tuli 
dbi exbibentur affugitur naturaín fegregationc ſingu 
lo:um : ergo fimiliter natura afftig.tur ín fegregatnone 
fingularum medicinarum,£Cótrarium tamen videmus; 
quia natura grauatur m appofitione multoꝛum cibos 
rum;non tamen in cxbibitione multarum medicinarum. 
Ad boc oicendum : $m quod quídam oicunt; ct benc 
q natura multum affligitur ín adminiftratione multo» 
rum ciborum:et non in adminiftratione multarum medi 
cinarum; et caufa buius eft : oífferentcr enim operatur 
natura circa cibum et medicinam. trea. cibum enim 
operatur fpoliando ipſum a fua ſpecie c induendo aliam 
fpcaicm et complegionem membꝛi fuper ipfum. er pio 
pter boc natura multum labozat in eius conuerfione 
cum muitis tranfmutationibus indigeatad boc etin na 
turam noftri coꝛporis cranfmutctur; et fiat membzum, 
££ft ením cibus in pocenría remota:ctidco in mulrírudi» 
ne cbosuin valae fatigatur natura, Circa eero medici 
nam operatur natura folum ipſam eratando:non enim 
iptam conuertit vcl affimilat: ctideo non multum labos 
rat natura arca medianam : ct ídeo non. grauatur in 
multitudíne medícinarum: etideo non eft ſimile. Hos 
autem dicimus aliter ; ꝙ caufa propter quam plura cis 
baría nocent nature; non eft oíuerfitas eoꝛum: fed ozdo 
ípio:um.ímpedíens opcrationcm nature arca ipfa $m 
quod fuperius oictum eſt: quía fi ſubtile pꝛecedat groſ⸗ 
fum aur econuerífo: v modo affligítur natura cirs 
ca ca: et ideo multa fercula non competunt: bocaurem 
modo non eft in medicina. 3n diuerſis enim medianis- 
non efto:do:ímmo aut fimul erbibentur: vc. turbith 
et fcamonea ; aut erbíbetur fecunda poftd pꝛima fuam. 
compleuerit actionem , Ad pꝛimam rationem dicen⸗ 
dum ꝙ natura puis affligitur círca erbibitionem medi⸗ 
cine dp círca exhibitionem cibi: tamen malti l 
ne non nocet nature ficut multitudo cibi:⁊ caufa dicta 
et. Ad (ecundam oícendum ꝙ nó cft fimíle oc cibo ⁊ me 
dícina : quta tn cibo fit feparatio et comucrfio : ct non in 
mediana : et idco natura drca multitudinem abí mulo 
tum labozat; íi medicina vero eft fola ſegregatio par 
tíum:tam£ quía medícína:eft immutabilis nature:plus 
ínfeftatur natura ep mediana d er cibo. &[ Zertio q̃rit᷑ 
vrrum plus noceãt diuerſa abaría fimulerbíibita:anvna 
poſt aliud:⁊ videtur cp fi ecbibeanÉ:fimul ocbenterbibe. ^ 
ri dicit Auicẽ. ꝙ fübtile ante groffum non oebet accipíz 
nec econuerfo pzopter ínconuenientia. fupzadícta: ere 
gofi plura ocutur neceffe eft ep fimul oentar, £Sccunda 
ratio bec eſt: dicit Auicẽ. ꝙ oe rebus octerío:ibus cft mé 
fam pzolongare ín accipiendo plura fercula: quía quod 
pꝛius coctum eft trabitur ad epar ⁊ trahit fecum cibum 
alium femicoctum:et quafi crudumzquod eft canendum 
ín regimento fanitatis : ct fic patet qp vnus poſt alium 
non debet erbiberi: fed potius ínfimul, Contrarium tas 
men facimus: quod p:obatur fic:fi enim diuerſa cibaría 
accipiütur non participan: equalem oigeftionem: ende 
cum fübtilis oe facili oígeratur : oefcendit a ftomacbo 
ad inteftína:et fecum trabit aroffum femicoctum:z inde 
fitflurus ptífanaríus:quod eft malum:ergo fimul nó oe 
bét erbiberi. zld hoc dicẽdũ qp meli?eft accipe plura fer» 
cula fimul d moꝛam facere inter vnum calterum. Ad ra 
tionem otcendum ꝙ cum vterq; abus accipitur fiut 
vnus expectat orgeftionem alterius; am cnim groſſus 
eum fübnii venir ad fundum ſtomachi: groſſus oat grof 
fiticm fubtiliz c ſubtilis ſubtilitatem aroffío:« fic fit quafi 
temperamentum ⁊ commirtio:quontam in mafnicatione 
fiunt quafi vna maſſa: ct ita ex bis fit vnum: nec vnum 
coquit fine altero: quando tamen vnus ante alterum ac⸗ 

ipitur: econtrario eft. &T Quarto quentur cum plura 
cibaría adminiſtrãtur: vtrum in elus fit accipere arofía 
cum aroffis : et fubtilía cum ſubtiubus: d groſſa cum 
ſubtilibus:aut econuerſo. Dicit enim Auicenna qp oiuer 


tudo medic⸗ 


fitss ciborum diuerſoꝛum generum impedit regimen fanv 
- sario: quia non funt equalis conuerfionis, et oicit Rab. cp 
ouo abi fanitatem iunc; quorũ vnus cft liquidus:al⸗ 
Aco groffuszerao tates cibi debẽt exbiberi 9 ſunt equalis 
grofiiae c ubtiũtatis: ergo groflt cum grollia ; ct ſubtu 
lcs cum fubtilibus ocbent exbib ntrariu tamcn 73e 
mus. ld poc oícendum ꝙ melius eft accipere grofia cum 
. erofiis:c lubtilía cum ſubtilibus d? alío modo; grofía cnim 
accepta cum ſubtilibus naruram impediunt cum fint diuer 
fi oefcentus ⁊ inequalis oigcftionis, Ad rarionem dicen⸗ 
dum d duo (unt confidcranda m regimento ſanitatis. Pꝛi 
mum ei virturís tolerantia: ⁊ pecrefpiat ſubſtantia abo» 
rum c quantitatem: ⁊ poc modo ſubtilia cum groflis non 
compctunt, Secunda cft ozdo ciboꝛum qui oepurantur pꝛe 
feruatiom a nocumento coꝛruptionis: ⁊ pocmodo cibaria 
vinfo:mia ocbent acapi. ¶ Quinto queritur vtrum mice 
panís cum iure carntum impedíant regimentum lanitatis: 
4 videtur ꝙ non: quia oícit Zluicenna; maius nocumentum 
accidit ex indigeſtione panis d er indigeſtione carvis:cum 
panis grofíio; fit « maioꝛem mozam faaat in ftomacbo: ma 
10:í ígitur molüficatione indiget panis d caro: fed pꝛecipi⸗ 
mis dare carnes cum iuſcellis condítis zergo multotoꝛtius 
p:edpíendum eſt dare panem cum iure carnium. Ald oppo» 
fitum cft qð oit 3Rafis:g tria funt impedientia ſanitateʒ. 
Pꝛimum eft appofitio diuerſoꝛum ⁊ multozum fereulozus 
incadem menfa:quozum vnus cito oetcendit ⁊ alter oe oit» 
ficii. C ccundum eft magna moza abi in ftomacbo. Tertiuʒ 
cft ecbibitio micarum panís cum íurc.ii2oc eciam probatur 
* modoꝛ:exhibitio dbi ſubtil:s cum groſſo pzobibetur: qs 
ubtile facit groſſum indigeſtum ad membꝛa attrabi : fed 
pants eft cibus valde grofluszergo aqua iuns Cum fit ſub⸗ 
tilis faat ipfum ad membꝛa penetrare arudus:ted boc mule 
tur debet cauere conferuato: fanitatis; crgo panis cum iu 
Tc carniuʒ non cópctit, S63 ratio bec cft:mdigcftio panis 
magis nocet d? indigeſtio carais ; « fic tranfitus panis mdi 
geſti maius nocumentum inducit d camís: fed cames ſub⸗ 
tiles pobíbentur ezbiberi cum grofiis ne fadant groſſas 
penetrare ad membꝛa: ergo fimilitera parte panis ocbet 
p:iobiberi fcilicet qp cum iure non erpibcantur mice pant&, 
Zidbocoicendum ꝙ panís cum iurc acceprus regimẽtum 
fanitatis impedit:et caufa buius eft quia panis dure dige⸗ 
ſtionis cft c conuerfionis mulrum replens c oppilans : et 
idco cum iuri admifectur facit ipfum penetrare ad membꝛa 
⁊ ficoolo:es toppilationes geuerantur, id rationcm ois 
cendus q» panis infufus melio: eft d? ficcus:fed in cíus exbi 
bitíonc ouo funt attendenda. Pꝛimũ eft facilís eius dige⸗ 
ftio vel oifficilis. Secundi cft tranfitus. Panis igizur infu 
fus quantum ad facilem oigeftionem tnelío: eft : quia faci⸗ 
lius oígeritur:quantum tamen adtranfitum pcioz: q: cito 
tranfit ad membꝛa t non crpectat digeſtionẽ: et boc maris 
tnc debet cauere conferuato; fanitatis vt cibus im 
digeſtus non tranfcat ad membꝛa.q¶ .Soxto queritur vtrũ 
debeat eſſe moꝛa inter duo fercula:⁊ videtur ꝙ ſic: vitandũ 
eft om̃ino ne cibo pꝛimo ſemicocto alrer fubfequstur: quia 
natura pꝛius trabit pꝛimum z ecípfe fccum trabit alterum 
indigeſtum.ingeniandũ eft ergo vt primus ante oigeratur 
& aduenit alterzfcd boc non poteit fierí nifi per magnam 
moꝛam inter ouo abaría; ergo inter otto abaría competit 
magnam mozam facere, £ontraríum dicit Auicenna q» oe 
rebus oeterio:ibus eft menfam pꝛolongare inter ouo fer? 
a:la:quía primus femicocrus eft « fecum attrabít crudum, 
Ad bocoicendum ꝙ non ocbet fieri moza mrer ouo fercula: 
fed fimul oebent acapi propter caufam pzedictá. id 
rationem oicendum qv moza oupler eft. Quedam tanta 
inqua cibus pꝛimus om̃ino digeſtus eft ⁊ receſſit a ftomae 
€bo:t bec moza non cft nocíua:fed tsm non eft ena menſa: 
fed oue. Eſt etíáalía moza qus ibus incipit digeri fupcr» 
uenit crudus: ⁊ Dccomníno nociua eft ⁊ oino debet euita⸗ 
ri fed quía incerti fumus vtrum abis a ftomacbo deſcẽde 
rit: ijdeo pꝛecipimus vt non fiat moz ¶ T Sptimo queri» 


digcítam:cfi ecouerío pꝛius digereretur 7 ſecum traberet 
carnem indigeftam. Ad boc dicendum ꝙ melius eft ꝙ car? 
nce cum poꝛeta fimul accipiantur: ita tamcn c iLud quod 
cft pumiaum non tranfearad fundum ftomacbiet poftea 
alterum confequatur, ¶ TSctauo queritur q ron 
ooferuarur oꝛdo cibarioꝛum:vtrum oebeant apponi medio 
&nalia remedia confo:tantia oigeftionem : ficut eft sinsí» 
ber ⁊ buiufmod x: ⁊ videtur ꝙ ſic: quia camcs ita ocbent 
pꝛeparari vt fiant apte ad oigeftíonem : fed medicinalia 
poc faauntzergo competunt. llbocetíam confirmatur pcr 
yíaac oicentem cp tata debent apponi que oppilationcem 
remoucantzfcd ralía funt buiufmodí medicinalia:erco com 
pctunt.££ontrarium dicit Auicenna:ꝙ conferuatoz fanita» 
tis debet cauere ne aliquas rce medíanales commifceatz 
quia cibaria coxrumpunt. Ad boc dicendum q oupler eft 
fratus coꝛpoꝛis. Nam quoddas eft coꝛpus in melios foꝛma 
rum:et rai competit regimentum ſanitatis:et oe tali loqui 
tur Auicenna. vnde ín abís bmót ꝛis non funr appo 
nenda medicinala:cum folum dbo índigeat t conferua» 
tione t nou mediana. lius eſt ſtatus coꝛpoꝛis:quia quan 
doq; cft ín latítudínc famtatis multum tamen recedens 
a mcüozi fozmarum: et tunc talis ocbent apponi que no» 
cumenta remoueant fiait funt medicinala et fic loquítur 
aac ¶ Hono queritur vtrum cames oebeant bari cum 
lalfamento:ct videtur q»non z malum enim cft vt cibaria 
«audaad memb:a feranturzfcd huiuſmodi falfamenta funt 
facilís penetrationis : t ato faciunt cibaria penetrare ad 
mcinbza:ergo non ocbenr cum carnibus erbtben : quía fic 
pas crudas facerent penetrare, Ad boc dicendum qp be» 
ne vofiunt oarí cim talfamentoznec buiuftmodi falfamens 
ta aunt penetrare carnes:quia aim fimaul acapíuntur fi» 
mulnco:posantur ⁊ finnt vnum: figítur actio nature fus 
pꝛa varumq genus: ende falfamentum eft quafi vebiculũ. 
¶ Tirca ſecundum procedírur boc modo:querírur errum 
potus aum abo in eadem menfa oebeat acapi fimul: vide 
tur ꝙ fic. n comeftione ſatiſacimus appentut:fed duplex 
et appetitus, anidas cft refpectucatidk i c ficc ficut famesz 
iftc cft refpectu cibi, Alius eft refpecru frígidi « bumudf 
ficut fitis: iſte cft refpectu potus:fed pꝛimo appetitui fa» 
tif facimus m menfa:ergo fimiliter altj appetiítui oebemus 
fanffaccre:ergo ineadem menfa aim abo acdpíendus cft 
. loc confirmatur pcr s£onftantinum in pantegni. 
Eoicit coim c maíus ocfidenum eft arca porum d arca 
cibum:er ponit cremplum ín liberato a carcerezquí pumo 
appetit acrem : feaindo potum: tertío cibum ; ergo cum 
magis fitneceffarius potus d? cibuszaim in menfa accipi⸗ 
mus dbum: ſimiliter ⁊ potum debemus accipere. Secun⸗ 
da ratio bec eft: p:opter boc oamus abum vt calo: nas 
turalíe non refoluatur: nec confumar bumídirates coꝛpo⸗ 
rís fubftantiales:z vet bumíditates conferuentur: 
ergo illud quod bumíditatem coꝛpoꝛis fubftantialem con» 
feruat:magis debet erbiberi velita bene ficut abus : fed 
potus bumiditatem fübfhantialem coꝛpo:is cóferuat : er» 
qo aim cibo oebet crbiben. Tertia ratio bec eft: potus nõ 
oatur vt in ftomacbo maneat:fed vt ad memb:a cibum 
netrare faciat ſua liquiditate: fed illud quod facít dbum 
penetrare ad icbꝛa oebet ecbiberi cü cibo: ergo cũ potus 
fit huiuſmodi ocber acapi arm abo.i£ontrari oíat Auicẽ 
na:ꝙ caueat conferuato: faniratis ne potum ſimui cum ci» 
bo accipiat: fcd poft per magná mozam. Hoc etiam pꝛoba⸗ 
tur:penetratío cibi cudi ad membza peflima eft: potus $0 
faat penctrare dbá ad membꝛa: ergo potus oebet uas 
n 


| . ber 


-- g m 3 d 1 2 
pi. Pꝛopter hoc diſtinguẽdũ q ín bmóí ezpibitióe 
attendenda. Pꝛimũ eft fatitfactio appetitus. Secundũ eft 
o:do ciboꝛuʒ « trãſitus ad mẽbꝛa. $91 loquamur pzmo mõ 
fimuloamus cibum 7 potum:cum vtriq; appetitui ſatiſta⸗ 
dendum fit: (ed fatíffactionem appetinis nó confiderat có» 


exbiberi potus. «T Secundo querítur qð magis competit 
in regimento fanitatia:an vínus an aqua:⁊ ví ꝙ vinũ: 
quía digeſtionẽ plus iuuat d? aqua:⁊ cvinum plus compe 


pter fuam oulcedíné ad memb:a trabarur: ergo vinum mi» 
nus compctit in regimento fanitatis d» aqua. ad boc oícen 
dum ꝙ aqua plus competit in regímento fanitans d? vinũ: 
ficut dicit ——— — tría funt confideranda 
inreginento fanitatís. 3P»:imus eft impedimentũ digeſtio⸗ 
nis. Secundũ eft fanfractio fitis. Zerríus eft peactrario cibi 


digeſtionẽ. Tontrariũ 
tia.ſꝙ frigida:quod concedimus.calida er maxune remol 
lit ſtomachũ t appetitum ocfectat ⁊ nauſeã pꝛouocat: neq; 
fatíffacit fici. Sed tunc queritur:an ín parua quantua⸗ 
te:an in magna debeat exbiberi:⁊ videtur ꝙ ín magna:con 
feruatoz ſanitacis multum debet cauere oe 2uerfionc aque 
ín ftomacbo:fed quando oatur ín magna quátitatc non oe 
facili conuertit ficutoiat Sat.ergo aquaín magna quanti 
tate competit.Contrariũ tamen oídt Auicẽ.ſcʒ qp ín parua 
quantitate, 8d boc dicendũ p ín minima quantitate oebet 
dari:ſolum autem oatur ad infrigidandü merí ⁊ os. zd ras 
tionẽ dicendũ ꝙ ſtomachus m ouplíci ftatu pótefic: q: põt 
effe im magno caloze ficut imn febzib?cbolericis: vcl pot c in 
temperamento. Pꝛimo modoaquaín magna quantitate 
cõpetit vt non p:opter fui magnam quantitate 
fed ín fecundo ftatu ftomacbus nó excellit in calidítate: fed. 
eft temperatus:t ídeo in parua quantitate competit. €ll 
timo queritur vtrum vinum poft acceptione rerus putrída 


rum copetat ; fed qꝛ bocfufficienter otfcuffnm eft in dietis 
particularibus capitulo oe víno:ídeo ad pꝛeſens füperfede 
mus. ¶ Sed queritur de quibuſdã queſtionibus c 


tij. Sextum de ordinatione 

¶ TCirca pꝛimũ pꝛoceditur boc modo:queriturvtrum cum 
alijs cibarijs debeãt dari fructus: ⁊ mdetur dq non:cibaria 
Que oe facili coꝛrũpuntur ſecum trahunt alia cibaria ad fuf 
co:ruptione-fed fructus oe facili cozrüpuntur: ergo non oc 
bent cum alijs dibarijs erbiberi. Doteftetiam iſtud pꝛobari 
per boc qð dicit Sał patrem fuus nung fructus coinediſſe 
t tunc femper fuit fanus:7 poftea fructum comediffe z faít 
eger. Dicit etiã fDaLin cómeuto fuper apbozifinis:q malí 


cia autüni eft propter fructus. Ex bís omnibus poteft con⸗ 
dudi q non competüt cum alijs dibartjs, ed contranũ vi» 
deturbocmodo:quandoqg em̃ of(arafie fünt m co; pez c od» 
tur contraría ad repꝛi vel alterandũ oíferafia:fed fru 
ctus alterant oífcrafiam cum fint frigidi vnde etiam ppter 
bocoantur febricitantibus:ergo multofo:tíus compctunt 
fams. 3d Doc dicenaũ qp frucrus nocent in regunento fans 
tatio Sd rationem oicendü qp oíffcrenter oatur picta in ſa⸗ 
nis degris. Sanis enim datur tẽperata ⁊ ſimilis:egris 9o 
competit dieta contraria que diſcraliam ⁊moꝛbum alteret: 
«ideonon fequitur cp fi competant egris fructus frgídizq: 
ad coxum oifcrafiam alterandus:q? pzopter boc competant 
fans Sccunao queritur cum oantur fructu poft cibü 
vel antc; vtrum oebeat fieri moza inter ípfos calía cibaríaz 
« viderur ꝙ nó:q: vicit uicẽ.de rebus deterioꝛibus cft in 
regimento fanítatie mozam facerc inter ouo fercula. cau» 
fa oícta eft fuperius, i£ómifcerur em̃ coctum cum crudo:⁊ 
tion accidit nifi flat mozazergo moza nó debet efle intcr fru» 
«tue ⁊ alía cibaria, fd eft qð oíat raß. ꝙ iter fru 
«tus molles « alía cibaria neccfle cft effemozam. facilis cris 
funt conuerfionis: 7 íta fi nou eſſet moꝛa cozrumpcrent alía 
cibaria. aid hoc dicendũ qp ínter fructus molics ocbet ínter 
adere mozazende oebent accipi quafi ín ouabus m£fis. id 
rationes oícendá q moꝛa ínter ouo fercula oupler cft. &na 
quando vnus abus eft femícoctus: c alíus crudus: fi com 
mifceantur fit coꝛruptio c nocet nocumento magno: 7 boc 
loquitur Auicẽna.Alia eft moꝛa que non eft nociua:vt vio 
complete oígefto alter ſequatur:⁊ boc modo mtellígit raf, 
¶ 7 ertio queritur de fructibus poͤticis ficut oe píris z bu 
fuimodí;vtrum immediate ocbeant acdpí poft abum ; aut 
poft per magnam mozam: videtur ꝙ ummedíate.no enim 
Ocbet fieri moꝛa inter cibaría oure oígeftionís : fcd iſti fru» 
«tus oureoígeftionís ſunt:ergo r.on oebet fieri moza inter 
ípfos ⁊ alía cibaria. £Contrarit dicit 3Raf.ín almáfoze qp oc» 
bent oarí per magnam moꝛã poft: caufa huius eft: q; fru» 
ctus fua ponticitate conftríngitos ftomacbí facit deſcen⸗ 
dere cíbaría;ergo tunc debent oari fructus aum cibus pere 
fecte coctus cft:fed bocnon cft nífi per magnam moꝛã poft 
ergooebent barí per inagna5 moꝛam poft. aid bocoícendü 
q per magnam mo:á poft oebent bari fructus:fcs ciis dige⸗ 
ftusfuerit abus. ld rationem dicenduʒ q quedam funt ci» 
baríaer quibus comtmírtís cum alije; vnus debet fierí vt in 
generibus carnium ⁊piſcium:⁊ íntertalia non oebet fieri 
moꝛa.Alia fünt que non debent mifcerí alijs cibarijs vt fru⸗ 
ctus:coꝛrumperent em totum fi alijs mífcerétur. ¶ Sed 
tunc queritur quarcin alijs cíbarijs auctoꝛes oocent vitare 
moꝛam: ínfructibus fo pꝛecipiunt moꝛam.Ad bocoicenda 
tp boceft fm Raß. pꝛopter boc qp fructus inter omnia ciba 
ría maxime ad putredine conuertuntur:⁊ideo nunqᷓ debẽt 
fecum aſſociare alia cibana:cideo vel poft per magná mos 
ram:vel ante debẽt accipi.Alia $0 cibaria er eoꝛum mixtio⸗ 
ne non inducunt putredinẽ in ſtomacho: ⁊ ideo neq; nocu⸗ 
mentum inducunt. ( Quinto querit vtrũ fructus ance com 
pletam oígeftíoné ficut cum cibaria funt ín oze ftomacbi có 
petant: vídetur qp ſic:qꝛ ficut dicit yfaac: frucrus erbibitt 
poft cibũ oeponüt ipfis deoꝛſuʒ: ergo immediate poft cibũ 
aiadbucnó ocfcéderít ad fundũ ftomacbi cõpetũt.Cõtra⸗ 
riũ oícit Raß. Ad hᷣdicẽdũ q ouo funt ibi reſpectꝰ. Pꝛimꝰ 
£ft depoſitio cibi ab oꝛe ſtomachi ad fundü: ⁊ bocmó com⸗ 
petunt fructus:⁊ hoc non eſt in regimento fanitatis: fed oc 
cafionc. Secũdus eft cõmixtio crudi cibi ci ſemicocto:⁊ boc 
modo fructus non ocbent oarí immediate:ſed poft per ma 
guam moꝛam: Quia de facili cóuertuntur: z boc modo íntel 
ligunt yíaac c Raß. 

¶ Tirca fecundum pzoceditur boc modo:queritur ín quo 
tempo: cõpetũt groffioza cibarja ín regimẽto ſanitatis: an 
Ín cena:an in pꝛandio:⁊ vide£ ꝙ ín cenazín tẽpoꝛe illo o5 da 
ríab? aroffio: in quo calo: naturalis foꝛtioꝛ eft: fs boceft ín 
nocte:g verſus noctẽ plus cõpetũt groſſa cibaria qᷓ in die: 
⁊ ſic in cena plus competunt qᷓ ín pandio.minoꝛ patet pcr 


Dietarum vniuerſalium. 


yſaae bio eiinari: q in nocte caloꝛ foꝛtioꝛ cft; ⁊ tunc dige⸗ 
ilio ccicbzarur:quia tüc calo: retrabitur ab. egtenosibue ad 
ántcrioza. 3n ote 9o calo: naturale min? fortis eft: qꝛ trabí» 
tur ab interíosib? ad erteríoza, Scda ratio bec eft:po:e diei 
affimílan£ tempozibus anni.vnde nor byemic dies eftatiz 
calo: 9o ín byeme foitís cft; vnde cibaria multa et groffía có 
petuntzquod innuit Hippo.dicẽs VUentres bycme ⁊c. eſta 
£c vero fübtilia « pauca pꝛopter calozts ocbülitatem; ergo fi 
militer ín hoꝛa que byemi affumilatur groffa cibaria compe 
tuntz ⁊ boccft in bora cene vel noctis ; ergo grofía cibaria 
ín cena competunt : z in poza que eftati affimilatur pauca 
⁊ fübtilía : Doc eft in boza diei. Zertia ratio bec cft ; calidis 
ta6 ocbüítatur tripliciter, "zio modo: aus calo; a centro 
coꝛpoꝛis ertrabit ficut acadit tn oic. Secũdo cum rcfolui£ 
vtin fcbsc. Certío modo ci ertinguif ab humiditate aquo? 


fa. ⁊ trib? modis íftio oppofitis fo:tificat fc; qn retrabirur " 


adinterío:ain noctc;ergo in nocte foꝛtioꝛ eft: fcd tunc com 
grofía cibaría: ergo in nocte vel in cena grofftoz ci⸗ 
baria competüt d in pzandio. llboc cófirmatur per auctoꝛi⸗ 
tatem Zluice oidit emi q in habitãtibus in regionib? calidis 
cft calo: oebilís pptcr foztitudiné calozíe exterioꝛis refolue 
ti5 calo:em interiozé:babitátes Vo in frigidis babent calos 
rem fortem:ſed nor coparatur regíoníbus frigidis:dies vᷣo 
calídis:ergo ficut ín regionibus frigidis groſſa cbaría com 
petützfimiliter in hoꝛa illa que pzopoztionat illi regioni cõ⸗ 
perunt groſſa.hoc autẽ cftín nocte: ergo ín nocte groſſiora 
€ibaría cópetüt, Quarta ratio bec cft; dicit Auicẽ.li.ſuo oc 
anima:ꝙ vnavírtus retrabit aliam a ſuis optrationib?; vn» 
de p:udes in vna boza eft fatuus in alia:⁊ bonus in ftudio 
non eftbonus in digeſtione: vnde vna trabít inftrumentus 
cómune ad fc:ícd oc oic vírtus animalis oino viget per cae 
lo:erm naturale ⁊ fpirítus qui funt nutrimentũ omntus vir? 
tutum: ergo retrabit virtutẽ naturale fuis operatiorib?: 
econuerfovo eft ín nocte:q: naturalis retrabít animalẽ: ote 
civirtures anímalce fc; fenfibiles ⁊ motiuc ceſſant:⁊ fola 
naturalíe im nutrimenti operatur ín ipfum perfectam dige 
ftionem cclebzando:fed runc groffio: abus cópctit;ergo de 
nocte cibus groſſioꝛ cõpetit.Hoc cófirmatur —— 
tcm dicentẽ qp ventres byeme ⁊vere cc. Acõcudat vt pꝛiꝰ. 
Dicit ctíam zal. tunc abaria multa offerant:qꝛ runc de⸗ 
ber fomnus fequi: ergo verfus nocte groſſa cibaria compe; 
tunt. £uínta ratio Dec eft: fomnus cft reuocatio calozís ab 
erterio:xbus ad interioꝛa:ſimiliter fomnus eft quics virtus 
tum animali cum íntenfionc naturaliũ:ergo quanto plus 
viget ſomnus:tãto calo: eft toꝛtioꝛ:⁊ vírtus naruralis inten 
fio::fcd poc cft magís ín nocte d? ín oie: fed cum calo: eft foz 
tio: cibaría groſſioꝛa cópetunt: ergo plus competüt verfus 
noctes fiuc in cena d in die.Sexta ratio bcc eſt:dicit Auicẽ. 
£api.0c fomno.füper oia cauẽdus cft ſomnus diurnus:pa⸗ 
rat eii corpus ad apopleríá epileptiã c mali inducit colo 
rem:fomnus $0 naturalis eft nocturnus : ⁊tũc dominatur 
caloz;ergo tunc groffa cibaria debent dari: hoc autem eft in 
cena:ergo«cc. Ad oppofitüzníbil qð grauitate cozpozis indu. 
dit t multas cgrítudines: ocbet tmungi ín regimẽto ſanita 
tis:ſed acceptio groſſoꝛũ ciboꝛum in cenazficut dicit Conſtã 
tinus ín lib de regimẽto ſanitatis: hoc tacit: inducit er gras 
uitatem capitis « oculoꝛũ obſcuritatẽ:ergo acceptio groſſo 
tum ciborum ín cena non cõpetit.Ad hoc dicendũ ꝙ in pꝛan 
dio debent accipi pauca ⁊ ſubtilia cibaria:in cena vo debent 
accipigroſſa ficut dicit hippocrates in regimẽto acutoꝛũ:ꝙ 
in cena dibus liqdus debet in folídus mutari ⁊ groſſum.Ad 
rationc dicendũ ꝙ melio: eft cena d? pꝛãdiũ mft qꝛ facit gra 
uitateʒ capitis ⁊ oculozü obfcuritate. Unde notadũ ꝙ ouo 
ſunt ibi attenãẽda. Pꝛimum eft regimentũ ſanitatis:⁊ boc 
modo competũt groſſa abaria ín cena. Scðm cft incurfus 
accidentiũ: vt doloꝛ capitis ⁊ oculoꝛũ obſcuritas:⁊ hoc mo 
do fibtilia debent dari ín cena:in pꝛandio groſſa.Poc autẽ 
conſeruatoꝛ ſanitatis non debet inſpicere:ſed debet tardare 
* cito oo:miat donec cibus ad fundus ſtomachbi venerit:ne 
pꝛedicta accidentía incurrat. ¶ ed tic querit vtrum boc 
bebeat effe ín egris: c vide£ c» nó:q: aim imminet incurfus 
accidentiũ c vebemẽtia infirmís attenuanda eft dieta vnde 


S'o.ctj 


ſubtilia competunt. Matura effi tunc multi intenta eft moz 


bo:« ídeo intendere non couerfioni nutrimenti fcd 
in nocte in infirmis í acadentía : plus ei labozát 
ín nocte d in die ficut dicit hippocra.Quibũs crífis fit cc.er 


$0 verfue noctem egris fubnito: dieta ocbet exbiberi.Hoc 
autem confirmatur per 3Raf.quí dicit: qui patitur febꝛem 
debet cibari in illa boza ín qua minus afflisitur. boc antem 
eft ín auroza:c fi fit febris continua etin auroza magis affli 
gatur quod parum contingit: debet cibarí in hoꝛa in qua fo 
lebat cibari qf fanus eratzicd quaft gnaliter magis affligie 
tur pans verfus nocté:ergo vfus noctt 05 exbiberi ſubti⸗ 
lio: dieta d? ín die.Scða ratio bec eftzoiffert dieta in fanís T 
egris. 3n fanis em oaturvt coꝛpus confo:tct t addat ín eoꝛ 
pus. 3n egris 9o batur vt non addat in moꝛbũ: fc; in dolo⸗ 
rem capitis c oculoꝛus obfcuritate « vt vírtutem fuftentetz 
ergo intalibo:a in qua magis affügitur patiens non como 
perunt abaría groſſa:hoc autem eft verfus nocte: ero cc, 
Zid oppoſitũ:dicit bippocrates in regimẽto acutoꝛum:ꝙ in 
fcro ocbet dari ptiſana non colata: in die verovel maae li» 
Qquída:fed non colata groffio: eft p liquida : ergo in egris 
groſſioꝛ dieta in fero competit.⁊ hocpꝛobat qꝛ qð ledit foꝛ⸗ 
tes ledit ocbíles:fed fanis nocet multum cibuʒ dare oe die: 
ergo multofo:n? egro nocebit. ld hoc dicenqũ qp vt ín plu 
ribus egris debet ecbiberi dibus folídus in pzandio magis 
din cena ouplid oc caufa, "qzima eft:q: incurfus accidẽtiũ 
ín pluribus magis infeftat oe nocte d oc die: t ideo nó com 
petunt groffa oc nocte, Scamda caufa eft: qz egrioe nocte 
arum dormiunt: ídco remaneret dbus crudus 7 indige⸗ 
us:fi groña in cena rcaperent 7 inquietudinẽ induceret: 
que mazime ín egrievitáda eft. In ſanis vᷣo ecõuerſo eſt:nõ 
cii babent mala accídentia oe nocte: vnde folum ín ilie (n2. 
tendimus oigeftioni que fuffiaat be nocte mediante fom. 
no reuocante calo:em natural£ ab erteriozibus ad ínterio». 
ra.Z»idmus tamen q quedá (unt egritudines que plus ine 
fcftant oc die d? oe nocte vt cbolerica febzis mterpolara, 
Quedam c continue affíaürvt cõtinua. In ula igit que 
ccutinue affücitzarofíus cibus in mane:ſubtilis in fero oe». 
bc* erbiberi. In illa que oe nocte plus affligit vt quotidia- 
na: oebct abus folidus dari ín oíe. "3n illa tf que plus affli 
gir debet dari groſſus cibus oe nocte, Ad auctoxitatem bip 
pocratis dicendũ qp intelligit cum egritudo incipit oedina» 
rc. ad alíud dicendum ꝙ non eft fimile oc fanis 7 egris. In 
earís em vitatur malicia accidentiũ:ideo cibus folidus oe» 
bet dari oe oie. 3n fanis econtrarío:q: in fanis folum inten 
ditur bigeftio. Sid auctozitate dicẽdũ qp aliquid poteft lede». 
re fanog t iuuare infirmos vt fruaus:ramen fi intelligatur 
refpectu eiufdem non cft inſtantia: vt fi aliquid noceret fa» 
nis debilitando calo:cm naturale refpectu eiufdem noceret 
infirmís:fed boc non faciunr fructus: vnde bene teneret ft 
idem faceret vtrobiq;: oebilitant cri calozem ín ſanis:⁊ foz 
t:ficantin mfirmís co ꝙ reducunt ad temperamentũ 7 alte 
rant malam offcrafiam.«] Zertio queritur quare mala acd 
dentia vehementius grauant oe nocte qᷓ de die: ⁊ quare fe 
quitur grauitas is  oculo:um obſcuritas acceptiones 
grofío:ti ciboztim tn fero: ficut dicũt s£onftantinus 7 yſaac. 
Ad bocoicendum ꝙ vehementia accidentium fir oe nocte: 
virtus em̃ naturalis multum intenta eft digeſtioni materie 
moꝛbi.Animalis do virtus quieſcit: oc oie vo ecõuerſo eſt: 
qꝛ animalis ín die operationibꝰ fuis intenta eft: vnde incur 
fum accidentiũ non ſentit:in nocte vero ſentit fiat dictum 
eſt: qꝛ animalis virtus intenta eft quieti: ideo grauamen 
accidentiũ puis fentit in hoꝛa in qua quieſcere ocber: ñ igi⸗ 
tur virtus animalis non quiefcat oenocte: fed grauctur:ſi 
oiu fuerit finc deꝛmitione figni eft moztís. sld aliud dicen⸗ 
dum q otgeftio marime oe nocte celebzaturz quando igitur 


multa fitr io in ſero:fumi reſoluũtur qui eleuantur ad 
caput € ⁊ inducunt doloꝛem ⁊ grauítate capíitie: in 


die Yo fum diuertuntur acaloze trabẽte extra : pius nocet 
tamé q: cibus crudus remanet. ¶ Sed tücquerit quomó 
debemus acapere abum ín eſtate ⁊inb :t videtur ꝙ 
plus nocet pꝛandiũ ín eftate d in hyeme:pꝛandiũ p:obibes. 
tur ppter Ocoüitaté caloꝛis: crgo magis o5 euitari in tpe 


Liber 


ſlo in quo caloꝛ debilis eft: fcd boc eft ín eſtate potius qᷓ ín 
byeme:ergo in cftate plus noccr piádi d in bveme, Pꝛe⸗ 
terca ín (lla pota oeber accipi cibꝰq̃ͥ frigidioꝛ eit:qꝛ caloz ex» 
terio: impedit digeſtionẽ:ſed bec eft in mane:ergo ín mane 
" bebet cíbus accipi in eſtate.Cõtranũ tn dictat experimẽtũ. 
Ad hocdicendũ qp in eftate 05 abus accipi in mane:vt in au 
roꝛa vel in finc oici-IHotandti tn qp in eſtate noctes funt 
ue:zió cibus cóplete oe nocte nó pót oígeri.Debem? igit᷑ ac⸗ 
celerarc cenázita qꝙ pare diei in digeſtione füppleat:qó nor 
Oeberetfacere.filr bonũ erit; etiã melus fi in fero ab?tar» 
dc accipiatur ꝙ doꝛmitio fuccedat vſq; ad tertía. In hyeme 
$0 q: noctes funt magne ⁊ füfficittes ad cópletam oígcftío 
nem:ideo cibus m fero poteft accípt, 
«TL Eirc tertiũ ꝓcedit hoc modo:querit᷑ vtrũ fomnus im» 
mediate poft cibũ debeat ſequi:⁊ videf ꝙ ſic:poſt receptio⸗ 
nem ciboꝝ perfecta requirit digeſtio:hecðᷣo fit poft reuoca 
tioné calo:tsnaturalie ab erterio:ib?ad interíoza:boc $0 fa 
cit fomnus:ó (omn? imedíate poft cibü neceflari?eft. coa 
ratio bcc eft:cum fomnus non exercet᷑ tunc vígilia inducit: 
fed ficutoiat Zuice.fomnus fimilis eft quieti : vigilia $o fis 
milis motui: fed poft comeftíone nocet mot? q: reuocat ca? 
lo:em ab ínteríozibus ad exterioꝛa:ergo fimiliter nocebit ví 
gilia poft abi:« fic reliquif peroppofitü qp fomnus cft ne» 
ceffarius. fid oppofizz illud imediate poft cibi non 05 iniũ⸗ 
gi er quo fequi£ malícía accidẽtiũ vr ingerudo maríma fin; 
copis doloꝛ capitis 7 grauítas oculoz « ↄſimilia:vnde mul 
ti poft cibũ ftatím oo:miür ⁊ fuffocant ⁊ fubito monunturz 
velearitudines malas incurrũt:cibus em remanet crudus; 
ſed oĩa iſta ppter ſomnũ accidũt imedíate poft cibi: ó non 
copetit fomnus poft cibá immediate in regimẽto fanitatis, 
Scða r6 bec eft: fundus ſtomachi locus digeſtionis cft: eft 
eii calidus:q: circundaf caloꝛe coꝛdis a finiftrís: caloꝛe cpa 
tis a dextris:ergo ante ſomnũ debes attendere vt cibus ad 
ad friguda fit per — 
igidũ fit per motü alii ü ſuauẽ:ergo m 
immediate erercedus eft motus (uauis: quí cft oeductio fa. 
ciens cibaria oefcédere ad fundü ſtomachi. Poc confirmat 
per pbm quí oíat ꝙ opo:tet poft cibus ocabulare vt dbi ín 
0:e ſtomachi non refideát: fed ad fundũ deſcendãt. Ad boc 
dicendũ ꝙ nó (tatím poft cibus oozmiendii eft: fed poft diu 
cii cibus oefcéderít ad fundü: ⁊ debet bomo ftare t non fes 
dere:2 fi motus ererceat fit motus ſuauis.ſ.deductio ques 
dam: ⁊ non motus cà labo:e ficut ludus pile z hmõi.Ad ra 
tion in contrariti dicendũ qp oupler eft motus. Quidã qui 
eft labo: ficut ludus pile:⁊ tal£ non ocbet exercere coferua» 
to: fanitatis poft cibũ.Alius eft qui eft oeductío quedam ⁊ 
talis pdeft. ¶ Sed tuncquerit vtri fomnus otumus có» 
petat accepto cíbo: tvide£ ꝙ ſic:ſi tẽpus nó eft naturale oc» 
bemus artificialiter facerc vt flabellti cotra calídus: ergo fi» 
militer in digeſtione exercẽda faciẽdus eft ſomnus.Ad ops 
poſitũ eft illud qð dicit Auicẽ pᷣcipit em̃ vitare ſomnuʒ poft 
pn die. Pꝛeparat em ad paralyfim c apoplerià 2 epí 
tía: tale maliciam inducit. 8d hoc dicẽdũ Pr. Auicẽ.ꝙ 
peffimi cft doꝛmire in die. ¶ f onfequéter querit cũ aliqs 
amiſit ſomnũ oe nocte vtrus ocbeat doꝛmire 0e die.Ad boc 
dicendũ qp fic ꝓpter neceſſitatẽ nature. ¶ Eõſequẽter q̃ri 
tur vtrũ alícut q it cibũvtrũ fit meli? e doꝛmire d nó: 
tamin byeme dp in Ad bocoicendi vt credo ꝙ doꝛmi 
rc plus pzodeft: vícilía em̃ oíceftionem impedit. G[ g»cíns 
de quen£ quod eft meliuszan ftarezan quie(cere: ⁊ vídef qp 
quiefcere:q: mot? caloꝛẽ ab interioꝛibꝰ ad erterío:a trabit: 
t bocrepugnatoíceftioni: erao oífpofitío que motui repu 
«nat magís eft ei cótraría eft iniungẽda. 8d fiti cft 
auctoꝛitas pbí ꝙ opoztet ocambulare 7c. id boc otcendus 
ep melioꝛ cft tatio vt mouear ſe:⁊ fi eser fit quí non poffit 
fe mouere erigatur coꝛpus ſuũ cum puluínaribus retroad 
fpatulas appofitis.([ Poſtea queri cum motus íníunga* 
tur qii melíus eft an poft pꝛandiũ:an poft cena: z vidctur cp 
poft pzaadíus:q: ofes eft tépus pertínens ad motũ: nor $0 
ad quietẽ:ſed res que fiunt tepozíbus non ſuis maxime no 
cent:ergo motus ín nocte maríme nocet. fid boc dicendũ ꝙ 
non eft quieſcẽdũ ftatim: fed prius oebet motus exerceri t 


ig poft pꝛandiũ dP poft cenã:⁊ loquo; oe motu modera 
toqui eft e ; ; 
sEirca quartum pzoceditur boc todo : queritur vtrum 
Us — an ſubtilis competat exercitantibus:⁊ videtur 
q (ubtilís;crercitiutn refoluit calo:em naturalem: maxime 
cum eft immoderatum: fed aim calo: naturalis —— 
cibus fubtilis competit:ergo aum ín exercitanti calo: natu⸗ 
ralís refoluatur ppter exercitiũ:relinquit cp eío fubtilis oie 
ta cópetit. Scða ratio peceftzp exercitiũ calo; naruralis ab 
interiozibue ad exteríosa trapirurzfed in talícafu cópetunt 
femper fubtilia cibaria:crgo epercitanrib? ſubtius oieta tà 
ino: pts per fimile in boib? exiſtẽtibus in regiom⸗ 
bus m quib?calo; naturalis refoluitur ab exterioꝛi caioze fü» 
cut oicit auicẽ qb? cópetit ſubtilis dieta:ergo a fimili egere 
citanri cum calo: rcfolua£:cópetit cibus ſubtiis. Ad oppofi 
tum:vbí magna eft indigẽtia reftaurarióis cum fo:tuudine 
caloz$ erigitur rmulta z groffa dieta: ſed in ezercitantib?cft 
fo:tís caloz, item multa fit ocperdirio in cis fm ylaac er» 
qo llis cópetit grofía dieta.Secũda ratio bec eſt: in baben⸗ 
tibus po:os apertos crigitur groffa dieta vt po: rcpleant 
ncdbous erbaler fcd retínea£ fed in ckercítannb? posi funt 
aperti pprercalozé:ergo groffa dieta eis copctit. zia boc di 
cendum qp in exercitantibꝰ cópetit grofía oieta, IHorandus 
tamen g ín exercitio funt duõ. Pꝛimum eft extinctio calo» 
ris t humoꝛis incẽſio:⁊ boc modo groſſa dieta eis cópetit, 
15 cóm eft reſolutiocaloꝛis naturalis tvírtutis:fed boc non 
facit ꝓpꝛie exerciriü:fcd cius quátítae fc; qn cft immoderas 
tum: bocmodo oicta ſubtilis cis cópetir.Zid ranone dicẽ⸗ 
dum qp oupler eft ftatus exercitij. Poteſt em̃ exercitiũ acd 
pi in fieri; c tunc retrabirur calo; naturalis ab interíoubug 
ad cxterío:a:« fic cõpetit dibus neq; groflue neqs fübtilis. 
Scðs (tatus cft poft factuin eſſe.⁊ boc modo cõpetit cibus 
groſſus cum calo: retrabarur ab exterioꝛibus ad interioꝛa. 
«[ einde querit que oícta cõpetat exercitantibꝰ in ani⸗ 
ma:ficur icboiaribus ⁊ ftudennb?: ⁊ videtur ꝙ ſubtilis oic 
ta iſti exercitio cóperat: groſſa oícta cõpetit ĩ eo exercitio in 
Quo naturalis c3:0: excitat excitatione magnazboe aũt non 
cít m exercitio animali cii ibi nó fit motus: crgo in tali exer⸗ 
arío nà cópctit groſſa oícta:(s fubtilie, Scda ratio bec eftz 
in ülo exeratío cópetit groffa dieta in quo fupflua a coꝛpo⸗ 
rerefoluunt fic aute non eft in (cpolarib?:imo potius fupe 
fiuitareg aggregant: geis nó cõpetit grofía oícta: fed ſub⸗ 
tilis. Tertia ratio bec eſt:vna virtus retrabit alía a fuis ope 
rationibus ficut dicit Auicẽ.lib.ſuo de ala:fedvirtus anima 
lis in ſtudentibus multũ laboꝛat:naturalis vᷣo retrabit: fcd 
qn virtue naturalis retrabitur a fuis operationibus:nõ có» 
etit grofía dieta:ergo ftudenrib? nó cópetit grofía dieta. 
oppoſitũ:videtur cp illis competat sroffa dieta:qꝛ caloz 
excitatur z bumo: minuitur. £d boc dicẽdũ ꝙ ſcholanbus 
non cõpetit grofía otcta fed ſubtilis.illud em exercitiũ eft in 
quícte ⁊ non facir fuperfiua refudare. Ad ranone oicendus 
ꝙ in bocerercitio tria concurrüt "Pim ü eft refotutio mul 
ta facta a coꝛpe.Scðm eft ocbüitasvirtutis d quafi mo:tua 
€it.Zertiii cít aggregati fuperfiuox ín coꝛpoꝛe. Quãtũ ad 
pꝛimũ debẽt oari sroffa cibaria: quát aüt ad alía ouo fub» 
tilia debẽt oarí: vfi eis cópetít comcdere freánrer 7 ſubtilia 
cdibaría.( Deĩde q̃rit᷑ p quá víá ſtudiũ atc impꝛimit ín coz» 
pus rei oMtion? t cglelactioné ioné ⁊ bmót. d boc dicẽdũ qp vir 
tutes aiales ratiõi oeferuíüt: virtutib? vᷣo animalibꝰ oefer 
uiunt calo; ⁊ ſpũs:⁊ qn excírant inflamant᷑ fpirít? ⁊ calo: ⁊ 
depaſcũt pumozes:« ſic exterminãt coꝛpꝰ. inde q̃nt 
vtrũ habẽtibꝰ ĩ coꝛꝑe młtas ſuꝑfluitates cõpetat exercitiũ 
aĩale fine coʒpali.ãd D dicẽdũ qp nõ:qꝛ illð reſoluit naturalẽ 
büidi.c rcliqt accidẽtalẽ:vñ talib? cõpetit exercitiũ coꝛpale. 
¶ Tirca quintũ ꝓcedit᷑ bocmodo:quent vtrü quies intri 
giaet ſicut motus calefacit:⁊videt᷑ ꝙ ſic:exercitiũ excitat ca 
ʒꝛem:quies nõ:ergo ficut exercitiũ calefacit:ſic quies infri 
gidat Cõtrariũ videt᷑:ꝑ exercitiũ calo: ⁊ ſpũs refoluunf : 
quietẽ Yo nõ:ĩmo potiꝰcõſeruant:ergo quíes magis cal 
cit ꝙ motus.Cõtrariũ dicit Auicẽ.ꝙ quies infrigidat ſemꝑ. 
Ad bocoícendi qp exercitiũ femper calefacit:quies infrigi⸗ 
dat:⁊ quádo exercitium reſoluit caloꝛem ⁊ ſpiritũ: calefacit 


Dietarum particularium. 


accidentaliter Infrigidat vo ppter bocq refoluit calozem 
naruralé-Ad rationc dicẽedũ qp oupler eft calidiras, Quedã 
que aduenit ex addit:óe addendo in caloꝛẽ ficat pts in exer⸗ 
cicio: de tali dicit qp calefacit:nã omne qð addit ín caloꝛem 
calefacit. Alia cft calidítas ín conſeruãdo:⁊ boc modo quies 
calosé indaatzcóferuat emi caloꝛẽ ⁊ ceditin ipſum:nõ tñ oi» 
dt calcfacere fi non addit ín calo:£ «T Coniequẽter querit 
oc bocq9 oxcit xLoftati.fc5 qp motus aliqninfrigidar bumoo 
res:ergo per oppofitü quics alíqn caleract.Cdtrariũ dicit 
Auicẽ. quies neqs per fe neqp per acides calefacit: f5 mo? 
tu$. 24 boc dicendũ qp motus copus infrigidat rcfolucdo 
bumos:ea t excitando fadens penetrare ad mebza,t non va 
let iftud argamenrü:non caleraat:ergo infrigidat: c ecóuer 
fo non fequi£ ꝙ fi non excitat caloꝛẽ non calefacit:fed quies 
calo:sé conferuádo calefadit 7 reducit in idipſum: ⁊ nó addit 
in calozé: c ifto modo non dicit᷑ calcfacere neg; perfe neg; p 
accidée AL Dcinde querit vtrũ quíes ⁊ exercitiũ impꝛimãt 
ín co:pus medíátibus rebus naturalibꝰ:⁊ videt cp ſic:motꝰ 
oe fe non calefacit nii czatádo caloꝛẽ ⁊ fptrit?: fcd bec funt 
res naturales; ergo illis mediatib? impzimit in copus. $55 
cotra ilie ſunt res nó naturales que cozpus non coftituuntz 
ti co:pus non manet finc ills: ergo cum calo: 7 fpirit? fint 
bmói: à fi iliis mediatib? impꝛimit in coꝛpus: nó impꝛimit 
imedíantibus rebus naturalibus. Ad boc oícendum ꝙ mos 
tus impꝛimit ín coꝛpus pcr res naturalee inf.ámando ſpũs 
⁊ caloz2; idco motus caletacit: vnde ſubiectũ propinquus 
motus eft caloz;remorüvo cozpus «T Deinde querit vtrũ 
poft cibü cõpetat exerciri: c viderur ꝙ non. Zt boc aüt cp 
fiat oígeftio poft cibũ debet conari cófcruato: fantratis: vñ 
Debetrcuocare caloꝛẽ exterioꝛẽ ad interius:ſed boc impedir 
exercitiũ reuocãdo caloꝛẽ naturale ab interioꝛibꝰad exterꝛo 
ra:ergo exercitiũ poft cibũ no» cõpetit. Scða ratio hec eſt: 
illud qð cibaria cruda ponit in fundo ftom acbi nocet in regi 
mento fanitarís:f5 exercitii eft bmórq: cõmouet cibaria ⁊ 
cõmota deſcendũt:q in regimẽto ſanitatis nó cõpetit exer⸗ 
citium poft pꝛandiũ. Tertia ratio bec eſt:dicit vfaac ⁊ raß. ſi⸗ 
cut exercitiũ antc cio ſummo iuuamẽto iuuat:ſic poft cĩdũ 
fummo nocaméto nocet.Contrariũ videt᷑:ad digeſtionẽ reo 
quiritur excitatio caloꝛis naturalis:hoc vofit per exercitiũ: 
ergo poft cibũ debet fieri ccerati. 8d boc dicẽdũ ꝙ poit di 
bum nó debet ficri nifi quedã paulatina ſtatio.Ad ratione 
dicendũ ꝙ ad oígeftione ⁊ caloꝛẽtria cõcurrunt. Pꝛimũ eft 
excitatio calo:is ſecundũ eſt ſitus in quo debet eratan: ter 
tium cit fitus materie debitus vtin fundo ftomacbi. £rcr» 
citiũ vo trabítidebíte caloꝛẽ naturalẽ exteriꝰ:⁊ iõ nó iuuat. 
¶ rca ſectũ ꝓceditur hoc modo:querit᷑ oe balneo quas 
re quibuſcã — balneũ ante cibum:quibufdas poft. Ad 
boczicendü ꝙ balncii admíníitrat quibufdam ad pinguedi 
nem p:ocreandá z bumiditate, talibus autem p:odeft poft 
pꝛãcdiũ c cibũ:q;ꝛ attrahit humiditatẽ ad exterioza co:pozis 
« repletfapficie coꝛpoꝛis: vnde apparer pingue.Alijs erbis 
beturad remouendum píngucdinem:« ralíbus ocbet fieri 
balneus aque faife etfuperflua muita rcfoluat z tarde poft 
comedar.&[ &lirimo querit quare abus non cópctit in bal 
ncomaalentis cum indigcár refectione, Sd boc dicendũ qe 
non cópetit maalétis in balneo cibus:qꝛ calo: balnei trahit 
calo:em naturale ab ínrenozibus ad exterioꝛa: ⁊ idco fi oct 
cibus ínbalneo:nocet nocuméto magno: cum non fit caloz 
fuffidens interius ad oígerendum. 


¶ S iniütur diete vniuerfales yvſaac:cũ vber⸗ 
rimis commentarijs pzcítannflimt viri Pe⸗ 
tri hiſpani. 


S'o.citj 


€. Zipollínce artis monarche faac filij adopti 
uí Salomonis regie Arabum:diete partícula? 
res:cum eberrimis exceltentiffimi vixi Petri 
bifpanzcómentaris. - 


€ Pꝛologus. 


erm: Znpleuimus ín lib: primo vniuerſalẽ 
Q6 SV fignificationé generis aibarij c (pecicri 
1 — post in ſecũdo fingulariter oe cf 
vbvo vnoquoq; tractare: Initiuʒ libꝛi hu⸗ 
ius «finis oe granis « frucribus erit. 
¶ Pe oiuertis accidérib? cibarioꝛum 
in fua fubftantia. 
T cm dbaría infua fubftantia diuerſis ſub⸗ 
(LP iaceat accidentibꝰ:in qnalirate bono « ma 
| : » lozín quãtitate mulro 7 paruoctn natura ca 
E lido ⁊ frígido:pumidoz ficco: ouro ⁊ molli 
fpiffo ⁊ raro.Meceſſe eft granü tritici tot accidentia 
funilíter acceptare:ideo marime qꝛ pꝛecipuus eft ci? 
bus ad humani coꝛpoꝛis nutrimentũ:⁊ eius natura⸗ 
liter fimile cõplexiõoi pꝛoinde antiqui pꝛecipueq; p? 
thagoꝛici conſenſerũt ín fua ſubſtãtia triticũ diuerſa 
rum exiſtere qualitatũ:⁊ quantitatũ:quinq; modis. 
Pꝛimo pᷣm genus ſuũ:ſcðo propter terrã vbi naſcit: 
tcrtio ꝓpter regionis naturam: quarto ꝓpter acris 
qualírares tẽpoꝛe fui increméri;qninto pꝛo ſui noui 
tate « veruftare. 
€ De generc tritici 
opem fenicris vo ciufmodi funt ouo. Cinum vo 
EXP ſpiſſum ⁊ gaue frãgi oiffidle: colozis ex⸗ 
ccus ceretcinterius vᷣo albi fupfide luci⸗ 
—cdum c lene, Sllrerü aridũ c leuefrãgi fac 

lc:inzeríoza ei?albiffima:fapficiesso nó lenis Eius 
quídé q3 fuperius oícimus ſpiſſum⁊ graue farina 7 
medulla ccuberatia cc fabftanría fat cozrice vincit ⁊ 
furfure meli? eft faciende fimile qᷓ farine:nutrimen⸗ 
rum eius plus eſt:eiectio 3 ftomacbo rarda:oígeftio 
cíus oura qm̃ ínobediés cft actionibꝰ nature: ad co» 
fostaríoné mẽbꝛoꝝ c vircs o3das dp ad fanirarís cu^ 
ftodí3 magís valer. Zid mẽbꝛoꝝ cõtoꝛtationẽ neceſ⸗ 
farius eft abus ourus Sigertc tardus diſſolui. Zid 
faníraris »o cuftodi3 neceffar? eft cibꝰleuis otgeri ⁊ 
cito diſſolui. Granũ qð Lene eft facile frãgi pot: fur 
fur ⁊ coꝛtex farinã exuperat ⁊ medullam:et hmõi rei 
gratia ad coꝛpis nutrimentũ minus cft: ad diſſolu⸗ 
tionẽ facilius:ideo ad ſauitatis cuſtodiã qp ad mem⸗ 
hꝛoꝛum confoꝛtationem pꝛeualet. 


Icut teſtatur Plato in Timeo:omnia compoſi⸗ 


i rà reſolubilia funt ín eis ez quibus componunt: 
eu t boctam celeſtia dp elementaria. Cinde Plato 
ibidem loquens in perfona oci oicit. 9n deoꝝ 

Quo:um ego fum parer ⁊ opitex:natura veftra diſſolibiles 
eſtis: mea autẽ voluntate indiffolubücs.s£ um ergo celeftía 
cum fint caufa inferíoz fint cozruptibiliazmultomagis c in» 
ferioꝛa co:poza. Vnde dicit Auicẽ ꝙ cozpoza bumana cõſti⸗ 
tuũtuc ez coꝛpoꝛibus liquidis c fluidis: vt ez ſpermate ma⸗ 
ns ⁊ femine: ppter boc ad tantá coagulatione puenire nó 
potuerüt ficut lapidesc metalla.& ozpa ergo brrót cũ er bur 
iuſmodi coꝛpoꝛibus líquídis conſtituantur:paſſibilia funt ⁊ 
diſſolubilia tam acaloꝛe naturali intrinſeco: d? accidentali 


Liber 


extrinfcco, f fint diſſolubilia a caloꝛe naturali intrinſeco 
hoc pꝛobatur per Bat. ín oc compleríombus: oícentem cp 
nos creati fumus in fine limoſitatis 7 buriditatis:et caloz 
naturalís non ccffat oepafcere bumidum radicale quoufqs 
adueniat mo:9:d vnicuiq; ocftinata eft p natura, lbocides 
innuit Auicẽ. ponẽs exemplũ oe gne vł ücbno in lãpade:qꝛ 
cófumédo oleũ confumiít; t extinguit feipfum. Sites a caloꝛe 
extranco probatur experimento ⁊ ratione. Experimẽto fic: 
qꝛ abluas co;pus mundiffimü aqua mundiffima femper m 
aqua remanebit aliqua labes fozdiciciSRanóe Tofic: quía 
Auicẽ.innuit cp in calidis regionibus citius finitur iuuctus 
C accelera£ fenectus d? mfnaidis: ⁊ poc ppter caloꝛẽ aeris 
exterioꝛẽ oíffoluente, ££um ergo coꝛpus humanũ continue 
oiffoluif ab vtroq; dicto caloꝛe:indiguit reftauratióe vt có» 
feruetur: fed ifta reftauratio non potuit ficrí nifi pcr nutri» 
menti ⁊ dietam:igitur neceſſaria fuit dieta: vnde Ariſtote. 
ín topicis dicit: nutriunt femper animalia: nõ ſemper tame 
augent. yſaac autẽ vidẽs hmõi neceſſitatẽ oicte:fcat ſcien⸗ 
tiam oe dietis. Sed qꝛ vt dicit pba: fare alquid contingit: 
aut ín eniuerfali aut in particulari: pptcr boc fecítoupliccs 
faientiá oe dieta:in vniuerfalí fcs ⁊ in particulari, Sic crgo 
patet que fit caufa materíalis buius libzi:q: ofeta particula 
ris.Saufa $o effidens cft ipfe yfaac.s£aufa ſoꝛmalis eft ino 
dus .s£aufa vo finalis fuit finis puius operís: q eft 
vtbabita fcientia de dieta partículari: poffimus regere ct 
conferuare co:pus bumaniü in debita naruralitate, Zzráffeo 
rens iftà faenná fuit conftárinus. «T itulus ralis eft, In⸗ 
cipiunt diete — — ie adoptíui falomonis rcs 
gis arabü.s£ui parti pbie fupponit ín ſequenti lectione de⸗ 
ciarabitur. ¶ pis vilis accedendus eft ad foꝛmam tracrae 
tus. Iſte liber a pꝛincipio diuiditur ín duas partes:quia p:t 
imo vtitur tranſitu:ſecũdo ponit tractatum, Pꝛima ibi 
pleuimus ín pꝛimo libꝛo.Secunda ibi:Cibar̃a in fua ſubſtã 
tia diuerfis. Pꝛima iſtarũ ín tres:q: pꝛimo vtitur tranſitu 
ítulando oe pꝛedictis.Secundò epilogat ad dicenda 
ib D po:tet ín fcoo.Lertio oocet modü ꝓcedẽdi ĩ iftolíbzo 
ibi: In tertíum buius libꝛi. Zuncfequitur fecunda pars:in 
qua ponit tractat: c ín tlla pꝛimo oeterminat oc dicta put 
reſpicit cibum.Scdo prout refpiait potum. Secüda verius 
finem libz: ibi. P»byfia vtr concoꝛdant eflc maxune ⁊c.Et 
ín pꝛima pꝛimo determinat oc oícta fumpta a terrenafcentí 
Scdo ab animalibus c co:u; fuperfiuitatibus:fcóa ibi. In 
pꝛima licet partícula oe animaliuʒ cópetenter. tín pꝛma 
o octermínat oc oícta fumpta a granis t fructib?, Se 
cundo o€ fumpta ab berbis.fecunda ibi; Quia cópleuimug 
ín boclíbzo fc t pꝛimo de dieta fumpta a granis:ſecun⸗ 
do a fructibꝰ:ſcða ibi: Ficus ceteris fructibus, Et ín pꝛimo 
determinat oc dieta fümpta a granis ex quib? fit panis. Se 
cundo a sranís er quibus non fit panis.ſcða ibt Pm quofda 
Fabe $o in natura. oed q: ín quibuſdã regionib? fir panís 
er fabís:p: bocfm alios:fccüda pare incipit ibi. 2^ entí 
cula frígida cft ín pzimo gradu. s£t ín pue pꝛimo oerermío 
nat oe tritíco vel frumẽto quod id cft: Scðo oe oꝛd.o ibi: 
Oꝛdeũ frigidà ⁊ ſiccũ. zertio oe milio:ibi. £5ilii frigidum 
eſt.Quarto oc panico.ibi: Panicũ in farina. (uito de fabis 
ibi:Fabe vᷣo in natura.Et ĩn puma pꝛimo determinat oc ve 
fo tritico.Scðo de non vcro:ibí: Zisanía nafcitur inter, Et 
ín pꝛima pꝛimo o(uerfificat triticũ a parre fuí totius.Secun 
do a parte fuarü partum. ibi: Nature co:ter triticeus. Ter⸗ 
tio oc confectis er tritico ibi: "Panem trítici calidioꝛẽ.Et in 
pꝛima pztmo octermínat oc tritico in vía diete. Sxciido in 
vía medicinezibi:&m fuam naturale fubftantia.£t primo ge 
neralter fecundo magis fpecíaliter.ibi: Benera vo buius 
funtouo.££t ifta fccunda diuidit᷑:qꝛ pꝛimo ofucrfificat tiri 
«um penes fuum genus:vel penes fuam cõpoſitionẽ. Scðo 
penes loci pꝛopꝛiũ et penes terram vbínafcitur:ibi ín fine 
p:efentis lectionis:Diuerſitas sraní fm terram. Tertio pe 
nes locum cómunem vt penes regionẽ:ibi:Miuerſitatẽ tri 
tici er regione.Quarto pencs tépus.ibi: Diuerſitatẽ triti⸗ 
d penes tempus.Quinto pencs nouitate t vetuftates. íbrz 
Duuerſitatẽ tritici pzo vetuſtate. Pꝛima pars ci alije pꝛe⸗ 
cedentíbus cft p:efentís lectionis. Hec eft diuiſio z fenten» 


Dieta eft certa regula viuendi ad vfum z vilitate pumani 
Quandoq; o fi 


petens exbibitio dbi ⁊ potus:quantitate:qualitate:tempo 
ipic oxdine varianda; c vltimo ifto modo octermi» 
natoc oíeta bíc auctoꝛ. : 
¶ Hice pᷣmo dubitat᷑ vtri dieta fit neceſſaria coꝛpoꝛi huma 
no:videt c» nó:q: quáto alidd eft nobiliꝰ:tanto paucio:ib⸗ 
índigct:vt patet oc pra cauſa:q; nullo alío indiget: fed ab 
omnibus indigctur.il2oc idẽ poteft pzobari per Ariftoteles 
in finc p:ímt poſterioꝝ. vbi dicit ꝙ ocmóftratio atfirmatíug 
nobilío: eft negatiua:c boc q: affirmatiua paucioꝛibus indi 
get ad fuí pꝛobationẽ.Sed quedã coꝛpoꝛa vt metalla v i 
nutruméto 4 dieta fuftentant:quenó funt (ta nobilia: igit, 
¶ 3té co:xruptio c oiffolutiofit per acceſſum ad. contrarie» 
tatem:fed co;pus bumanti cus fit temperatiſſimũ: marime 
recedit a contraríctate. Unde oícit pbs ín pꝛimo oc aníma» 
líbus:q ficut aurü intcr omnía meralla eft maxime tépera» 
gum:ita copus humanũ inter cetera cozpo:a. boc ides vult 
£onftantinus: mínimc crgo orffoluetur: fed dieta refpono 
det oíffolutioni;ergo nó eft neccfíaría coꝛpoꝛi bumano.£ ó 
tra:co:pus bumanü vcoíct cumft:contínue oiffolnítur: fed 
reftauratio refpondet oíffolutíom:ergo continue reftaura 
tur:fed bocnon porcft fien nífi per dietã:igitur. Iteʒ pbus 
ín topicis dicit ꝙ nutriunt femper anímalia:non rame fem» 
peraugentur:fi ergo femper nutriant;ergo femper oíctan 
tur:tgít. qd cócedo pꝛopter caufas iſtas:qꝛ coꝛpus vt dictũ 
cft: c boc dicit Auicẽ conſtituitur ep coꝛpoꝛibꝰ liquídís fluis 
dis vt er ſpermatibus:qð ad tantam coagulatione — 
re non potuit ficut lapides⁊ metalla.Coꝛpus ergo fuit rarũ 
⁊ molle c paſſibile:qꝛ ad hoc cp cõtinuet᷑ in vita: opoztet cp 
ibifitfluxue cõtinuus fpirítuü: ⁊ raritas diſponit ad bmói 
continuus flutum: vnde pbs dicit ꝙ mollides carnis boni» 
tatem cõplexionis ⁊ anime demõſtrat.ad pꝛimũ argumen⸗ 
tum ín contranüoico qp aliquíd indigere alio boc eft multi» 
pliciter. Uno modo ppter fut nobilitaté:vt coꝛpoꝛa celeſtia 
indigét multitudíne, ſtellarũ vt poffint multos effeczus ín» 
ducere in inferiozibus:7 ralis indigentia attefta£ fupza no» 
büítatem.talis ínquá indigentia eft ín coꝛpoꝛe bumano re⸗ 
fpectu diete c alio: t fic non obijcis. Alia eft indigẽtia pꝛo 
pter ocfectus vt claudus indíget pede: talís arguít igno⸗ 
bilitaté: qua indigentia non indiget coꝛpus humanũ oícra 
nec alio. id ſecũdũ dico d oupler cft cozruptio ⁊ diſſolutio. 
Quedã a partc cóplerióís:c ralí nó coꝛrũpit᷑ co:pus huma⸗ 
num: fic obtjcis. Eſt auté alía a parte cópofitionis: talí d 
to co:xrüpitur cum cóftituítur er fluídis cc. &[ uerit vtrü 
de dieta poffit eflc fcientia: videtur ꝙ non:quia omnis ſciẽ⸗ 
tia de oífficili cente: fed oíffiali? eft cognofcere oífpofitios 
nem aeris vt dicit bíppo.in pꝛonoſticis:⁊ Bal. in cómentoz 
zttamcn nonbabemus fcientíá oe diſpoſitione aeris : ergo 
multomínus oe oíeta cum fit facilío: ad cognoſcendũ dp ois 
fpofitío acrís. tem quanto res c£ magis neceflaría:tanto 
occa maío: eff neceffitas: fed aer cft neceffario: dieta:igit. 
Pꝛobatio:qꝛ dicit Tonſtã.ꝙ fi aliquis trapat a carcere pꝛi 
mo appetit aerẽ:ſcðo potũ:tertio ⁊ vltimo cibũ:⁊ cóftat ꝙ 
paro appetit qð eft magis neceſſarium:ergo aer eft nobis 
neceffarius. Itẽ poc idem oídt yfaacín víatico:q nó poſſu⸗ 
mus viuerc vno momẽto fine attractione acrís: fed multo 
tépo:e poffumus fine cibozisitur aereft nobís neceffarius: 
fcd oe eo qð magís 9: effc ſciẽtia:igitur magis erit faentia. 
de aere d? oc dieta:ſed t non babemus fcientia oiftinctá p 
fe oc diſpoſitione aeris:ergo necoe dieta. Itẽ tres funt vir 
tutes ín coꝛpoꝛe bumano:aíalís:viralís: narurale: t radir 
aliarũ eft vitalis:ó nó babemus fcientia feparatá oc aere:q 
inqui refpicit vital virtute que eft radix altaz:multomín? 
bcbem?babere ſcientiã de dieta:igit᷑ In Sꝛiũ eft ifteauctoz 
qui facit oc oíera ſcientiã tam ín vniuerfali pín articularí 
Hoc idẽ pboratióc:q: fca pót effe oc omi co QS diuidit in 
plures orntias c maneries qoe co qð nó eft hmõi:ſed dieta 


z»ietarum partículartuttt. 


oluigik in plures differentias t maneries: q: quandoq; ab 
animalibus : quandoqp aterrenafcentibus:c muitis mo 
dis: quía quandoqg atructibus: quandoq; 3 granis c. ab 
animalíbus:qfiqy ab pís quádocg, ab illis iftud oífficilius 
ed (circ:ctomnie fcientia oc oifficiitznon ftc 9oaerzigi£ (cie 

ius d? oc acre, Cina cá cftz 


ois fcientía eft oc vnuerfali. £ertía caufa;q: dicta in plures 
biffcrétias t maneries partitur cp acr: citra vifficilio: cft ad 
cognofcédà « oc difficiuo:: cft ſciẽtia. Quarta caufazq; plus 
ribus modis poteft varíari oícta qᷓ aer; t varietas fadt con 
fafionem coifficultaté:ígirur. Ad pꝛimũ argumẽtũ oico qp 
-occdir ab infuffidiéti: q: cet oífpofitio aeris fit oiffialis 
ad cognofcendü:tamer q: non poffumus ita rcfiftere nocu 
mento aerís ficut diete ppter Doc cc, Vel dicẽdũ aliter per 
ioné:q: oíffialius cít cognofcere dietam d aereʒ: 
cum oíeta fit magis ↄfuſa: ⁊ confufioíndíget cognitione c 
fcientia. £t tu obijcis bippo.in pnoftids in pꝛincipio: ꝙ co» 
gnitio aerís eft marime oífficilis ci; tamen dico q» cognitio 
omní& oictarii non pates cft nec manifefta: ita de ipſa po 
teft cflc (cientia: (ed oifpofitio: acris eft patens: vnde quil» 
bet credit faire oifpofitione aeris:⁊ propter boc ꝙ ſciẽtia eft 
oc oifficili non t cffc (cíentia oc acre l5 0c Dicta. Ad fc» 
cundum 4 terni argumenta dico ꝙ aliquíd effe macís ne» 
ceffarius eft ouptt.£.qp plurib?modis cft neceſſariũ: ⁊ ficoie 
ta eft magis neceffariazigit cc.q: cibus eft necefíar? ad nu 
triendum cad alterandũ ſimul:ſed acr fot ad alterandus. 
¶ Qcrítur quarcnon babemus vnam faenttam csrozus 
fica &amo:um, Clna caufa eft confufio cgritudinum: qz em 
infinite funt egritudince: c vnicuiq; reſpödet ſi ua dieta: et 
be infinitis non eft ars nec ſcientia. Secũda caufa eft: quía 
qð determinatũ eft alibi non oebet repeti ín vna ſcientia· € 
q in qualibet cura cuiuſſibet egritudinis datur dieta pzo» 
pia.Zertia caufa eit:q; dieta pꝛopꝛie refpicit ſanitateʒ:me⸗ 
dicina $o egritudinẽ. ¶ Tertio dato qp oc dieta poſſit eſſe 
ſcientia:queriturvtrum de dieta particulari:arguit ꝙ non: 
ge biete particulares poffunt alter fe baberezigitur. Item 
oc ínfiniris non eft facntía:fed diete particulares funt infi 
nite:igitur. Sn contraríii cft bíc auctoꝛ. f£tp:obatur ratíóez 
q: oicit Baan tegni. ⁊ Maly tn cõmẽto:ꝙ medicinalis ſciẽ⸗ 
tía non tranfcédit fenum: ſed ariſtoteles dicit p vniuerſale 
eſt dũ interroga£ particulare duʒ ſentitur:ergo foli oe par 
ticulari dieta cft fcientíazc non oc vniuerſali. cem ſcientia 
de dieta eft vt cozpus rcftauret:fed vniuerfalis non reſtau⸗ 
rat co:pus bumanü:igitur, id boc oíco qp eft ſciẽtia oc vni 
ueríali z particulari. fid ouo pꝛima argumenta dico qp ous 
ler. eft partículare. Quoddãm cft fub quo non contingit 
ubfumere: ⁊ oe tali non eft fcientía, Aliud eft (ub quo cons 
tingit oefcenderc c ſubſumere:⁊ de tali ett ſciẽtia: vnde ibí 
octermínat oe grano: ínter grana octermínat fiue deſcen 
ditad tritícum : nam non ocfcendítad boc granum índíui» 
duus tritici vel o:deí:fcd ad tritici vel oꝛdeũ zc. Sd alía ar» 
Gumenta ín contraríti: ad pꝛimũ illoꝛũ qp fdenría medicina 
lis non tranfcendíc fenfum. Ad bocoicunt quidà qp verü eft 
ín coguitióe figno:ü: vnde oicunt ipfi ꝙ sDaL'iftud pponit 
capi.oe fignís:fed boc nibil eftzq: fequerc£ qp nó eſſet fcien 
tia oc caufis:quare aliter dicendũ qp licet foꝛmaliter fenfum 
non tranfcendat: tamen finaliter tranfcenditfenfum: vnde 
omnia illa que in medicina oeterminan£:finaliter funt pꝛo⸗ 
pterindiuidui. fld fecundü oíco ꝙ dieta vniuerfalis ínquá» 
tumvniuerſalis n5 nutrit:fed ínquantü apta£ coꝛpi hũano. 
€ De diuerſitate tritici fm naruram terre. 
cm —— grani pm terrã vbi nafcitur trí 
CR s fartam diuiditur. Eſt enim terra eraffa ct 
pꝑinguis atq; putribilis:cft macra 7 lĩcca 
acuralíter ſiue accidẽtaliter ppter berba 





S'o.cíiij 
rum multitudiuẽ:vnde a fua bumídítate deſiccatur 
« pingnedine deſtituitur. /£ft ⁊ naruralitcr ficca cr 
macra:becquíde vftione berbarii exiccat ouplíciter 
« marceícit: vi nítrofa fit « falínaria. Quod in craffa 
ígitur « pingui naſcitur granum:craſſum cft ct pín? 
gue:graucqs in põdere:nutribile exiſtit. Qued in 
macra ⁊ ficca naturaliter fiuc accidentaliter: eſt ma⸗ 
crum ⁊ ſiccum ſit: lcuec; in pendere minuſq; nutrit, 
Eacavero naturaliter ⁊ incenfa pene mung dein⸗ 
cepa fructum ferens erit:ſi quos runc ferat:ſicciſſimi 
erunt « macerrimíz a frumẽti natura degeneres:me 
dulle nibil habebunt:⁊ sisanía otcunrur, egreffi oc 
natura cibarij:⁊ in natura venenofam ingretit vnde 
4 co:posibus bumanís nocuitfimi fant, 

¶ De diuerſitate eiuſdẽ er natura regionis. 
auerſitatum tritici ex natura regionis vbi 
nafat quattuoꝛ modi ſant. Eſt eim regio na 
cure calide 2 ficce vc meridionalis. Eſt cali 
de bumíde:vt oꝛiẽtalis.Eſt fríaide fice 
vt ft cptérionalis Et frigide z bumidc vr cidem 
lís.fiufqs grani q9 ín calída « ſicca naſcit:humoꝛes 
cíus pauci tunt vnde parũ nutrit:caloꝛ ũlius cft dere 
ctiuus:qm̃ regioni calo: fubftantíalis eíus deſiccat 
bamoxce:co:pufas raríficat: vnde caloꝛis interioꝛis 
míno: eftvis; fit etiã ſiccũ ⁊ ourum parũq; nutribi⸗ 
le natiin calida ⁊ humida regione:dumoꝛes multi 
funt calidi ⁊ bumidi:vnde caufa fit defectionis calo⸗ 
rís eius ſubſtantialis vel acciaẽtalis: cales autẽ non 
fibftantíalis ⁊ er aere veniẽs:exterius cius bumidi 
tatem ſubſtantialẽ exurit:vñ ⁊ rarus ⁊ leue fit necef? 
feeft. Serra que frigida eft: bumideq; nature: ne⸗ 
ceffe eft ec vmbꝛoſa fit vel lutulenta. bec multiplici» 
do:um bumoꝛũ caufa cft quibus triticũ nutríatur ci 
boc fit ⁊ aeris fuperaddarur frigiditas tenereſcitvel 
tumefcit granum atq molleſcit. 3nreríoza etus exte 
rioꝛis acris frigiditas perfozans caloꝛẽ naturale ex^ 
tinguit. boc medulle minnéde caufa eft ⁊ furfuris au 
gendi. Regionis frigide « ficce di niuis abundet et 
glacieí : aer denſiſſimus acfrígidiffimus in ca eto: 
ti tritici itcríoz3 penetrar:q: exterioꝛa daudit « fpif2 
far:c naturalis pꝛoinde caloz claufus interius ccire 
non finitur-fitqs boc caufa vt coniuncti ⁊ pondero? 
famzmedulle fit plurime:coꝛticis pauct 7 ꝑfecte nus 
trit ⁊ cito oígeritur, 
¶ De diuerſitate eiuſdẽ ſᷣm tempus. 
Pe es tritici £m tẽpus naſcentie: cius 
E ouo fant modí:aliquando quippe modera⸗ 
(7 tu: cft tempus arqs vernalc;equaie cram 
in caloꝛe ⁊ humiditate:aliquando ꝙ mode 
rantia ocficit ín aliquas q̃litates egreditur:aliquan 
do in initio moderatũ in intẽperantiã pott in coꝛru⸗ 
ptionemq; mutatur.Si moderato triticuʒ naſcatur 
int ⁊ꝛ:in quantitate ⁊ qualitate perfectum erit 
t cai medulle pturünc: cozticis pauci:ſi in ünmo 
derato exoꝛtum imperfectũ crit:⁊ macrum nutriens 
male. Intelligimꝰ autẽ bec ec qlitatibꝰacris quéadé 
modi z regioni qualitarib? diuerũs Maſcit aũt ali 
quando ín tpe moderato:ſed meſſis G ex primo tpe 


Liber 


graues culmi ſuperueuiẽtibus imbꝛibus humectan⸗ 
tur:exterioꝛq; aeris caloꝛ ingreſſus eius deſiccat hu 
midítarem;fit itaq; ex accidetalibus caufis macrum 
ſiccũq; c durum:⁊ eft minimũ nutribile:ideʒ patitur 
ũ codẽ in tpe calidiventi c ſicci fiatibus attractetur. 
¶ e diuerſitate eiuſdeʒ fm vetuſta⸗ 
tem ⁊ nouitatem. 

Auerſuatũ triticipꝛo vetuſtate ac nouita 
I v cc fut modi fant triplices. Aetuſtũ ſiqdeʒ 
f dS AS daclongi tepoꝛis triticum ſiccum cft ⁊ pa^ 

45 rum nutrít:ad digerendũ etiam durum: 
qm̃ cam accidentale eius bhumiditatẽ aeris penítus 

calo; exhauriat:naturalẽ quog; plurimi ſubtrahit. 

Nouũ econtra:bꝛeuiſq; tẽpoꝛis pꝛopter bumidirate 

ſimul ac viſcoſitatẽ terre humidũ eft atq; viſcoſum: 

denſum:digeri durum ⁊ inflatiuũ: ventoſitatẽ ⁊ ru⸗ 
gitum faciens ventris.Si aũt fic mediũ vc eídclicet 
neq vetus fit neas nonũ: humiditas ꝓ tẽpoꝛe inter 
muſtã ⁊ paucam media eft: exbauſta erri bumidirate 
accidentali ſubſtantialẽ eius partẽ aeris deſiccat ca 

ꝛ pꝛopterea bec ſpecies media laudabilio: exiſtit ⁊ 
melioꝛ:bene nãq; nutrit ⁊ cito digeritur: qm̃ qp lon⸗ 
ge eſt a viſcoſitate terre pꝛo tẽpoꝛe denſitatẽviſcoſi⸗ 
tatemq; amittit. feris vo calo: fi accidentalẽ e? bu 
miditatem exbauſerit:ſubſtantialẽ pꝛout expedit té 
perauit:ſed tñ hoc plus minuſve contingit ſᷣm quãli 
bet tẽpoꝛũ qualitatẽ. Iertractatis diuerſitatibꝰtri 

tici extrinſecus accidentidus: et oc natura eius p;o 






4X piro gradu calídü eft z humidũ c ficcum 
mediocre: panis ex eo factus calidíoz eft; 
3 calo: cíus ín fcoo gradu adipiſcit᷑ íd ex ca^ 
lo:c ignis c cocrionc:teftatur boc elementoꝛũ ín re⸗ 
bus actio. Aerbi gratía. clones cum narura fint 
frigidi z humidi in ſcõo gradu:eoꝛum femen octicca 
cum adfolem in finc ſccũdi gradus efficit ſiccum.oꝛ⸗ 
dcum c faba ín pꝛopꝛia narura fuc ſubſtãtie frígída 
X ficca eft. Sí coquant᷑ ín aqua humiditatẽ aſſumũt. 
Si — ſiccum cx aqua humiditatẽ:bumidũ ex fo^ 
le ſuſcipit ſiccitatẽ:neceſſe eft ec calidũ ex niue frige⸗ 
fcat: « frigidi ex igne calefcat.IDaber pꝛeterea gra⸗ 
num tritici ppꝛietatẽ ab omníbus granís exceptaʒ: 
«qpnurribilius  laudabilius cft: pꝛopter ſimilitudi⸗ 
ner coplecionis noftri coꝛpoꝛis. babet etiam cii cc^ 
teris cõmixtã ꝓpꝛietatẽ atq; cõmunem: cp videlicet 
colatiuũ eſt: mũdificatiuũ ⁊ lauatiuũ: qo patẽter de 
eius actionibus fm medicina apparct:tus em̃ oc ei? 
farína confectũ purgatiuuʒ eft pectoꝛis ⁊ pulmonís 
eoꝛũq; Lent aſperitatẽ. Idẽ facit fi ptiſanũ faciamus 
ficut de oꝛdeo fieri folet: ⁊ plus oꝛdeaceo ad tuſſim 
⁊ ſputũ ⁊ fucum ſanguinis valet:⁊ fi coquat᷑ cũ oleo 
t duro ſuperponitur apoſtemati oíffoluetur: ⁊ fi ace 
to mixta melle puſtulis apponat᷑ d naſcunt᷑ ín facie 
amouent᷑. Cũ aqua ⁊ ruta fi coquat᷑ ⁊ mamille fuper 
liniatur dure pꝛopter lactis coagulationẽ interius: 
fn molliciẽ duricies cõmutabitur. Z emperata cũ fuc 





Co iuſquiami c cataplafmate er ea fuper neruos fa; 
cto:pumoscs nociuos deſcẽdere ꝓbibet. Granũ ma 
ſticatum aim falíua hominis apoſtemati q9 €x rabi⸗ 
dí canis moꝛſu contingit:ſupcrpoſitũ moꝛbũ fugat. 
De grano oleum factũ ad impetiginẽ ⁊ ſerpignem 
— — — 
ino:poftolco fuperunguat. De tenuiſſimo pulue⸗ 
Fequicemolédíno eijcicar.ius ſi fiat:ad fucum far, 
inis ⁊ ſaniei per os eiectum ⁊ cmptoicis valet. 
(Lc pꝛopꝛia ⁊ eſſentiali natura tritici. 
AAcccoꝛerx triticeus calíde c ficce ⁊ cola: 
a rine ac munaificatiue:magis d far ina. nu⸗ 
imentũ tamẽ eiꝰ paruiſmũ cft. In aqua 
zem calida miffus: c pertricatus atq; colam 






nutribilio: fit:⁊ ec tto 
rís accio mitti cataplaſma calídumvulncribus ⁊ 


crudũ pblegmaticũ ⁊ inflatiuũ rugitũ « doloꝛẽ late 
ribns cõmouet:⁊ in putredíné cito conuertitur.ma 
nifeſtat bocq3 videinus ín lũbꝛicoꝛũ ⁊ cucurbitino 


tet dare eis magnis laboꝛibꝰ cxercitantur. 
Depane triticeo. 






quattuoꝛ modis. Vno pꝛopter farinan 
bnde factus eſt. Secundo ct artificio fui 
Tertio cc igne vbi coctus eſt. Quarto pꝛo qualita 
tc qua ſumitur.Farina tribꝰ modis diſpartitur:pꝛi 
mus per eſſentiam ſuã:ſecũdus pꝛo qualitate moli 
tionis ſuc:tertius fm bꝛcuitatẽ:aut fm longitudini 
tẽpoꝛis et quo mola cõtrita cft . Eſſentie tritici mo 
dus in ouos contraríos diuiditur modos: aur cii 
viſcoſum ⁊ graue: z medulle multum : cozricis part 
babcs: nutrimenti cíus multü:cacftío cíus a ftor: 
cbo tarda:digeſtio ci? oura eft./£ius nurriméti mnl 
titudínumouplct cft cauſa. Pꝛima quídé qp mẽbꝛ⸗ 
quantitate multam cr co recipiũt pꝛopter medula 
multitudinẽ Secũda ꝙ ín eis ppter vífcofirarem4 
duricicʒ fuam diutius demoꝛat Tarditatis rurſue 
eiectionis a ſtomacho vcl inteſtinis: duplex cft cau: 
ſa. Ana quidẽ qp cc co nó multã recipiũt quantitati 
inteſtina:mẽbꝛa quippe eiꝰ plurimũ quãtitatis aſſu 
munt:vnde ncceffe eft ne inteſtina grauata cogãtui 
ad egerendũ.Altera caufa q: furfurís parum babct. 
Q pꝛo fuí ratura excolet⁊ purget:vnde iRufus: pa: 
nis quanto mundioꝛ eſt:tanto plprís cft — 
p^ ^ 


Dietarũ particularium. 


« durioꝛis egeſtionis tardioꝛiſq; oígeftiois. Leuis 
em̃ farina c Tara medulle lurimi: paz 
nurrít; egredit᷑ facile: leuitergs digerit᷑ Paruitatis 
autrimẽti ei? oupler eft caufa; Pꝛima quide qp qua 
titas cr ca parua membzís accedit pzopter furfuris 
« coxtícis multitudine, S»ectida qim moꝛa cíus ín me 
bꝛis parua eſt:farina lenitatis caufa eft: facilis aute 
cíccrióíe ex inteftinis bifaria ratio cft: cũ cnim mem 
b:a parũ recipiãt:magna pare inteftinis acccdit:vn 
de grauata cito cogunt egcrere. Rurſus cii colatine 
fit coꝛter naturezabundantía ci? facile inteftina cij⸗ 
ciunt.Singuli emm duoꝝ modi in quattuoꝛ oíuidunf 
modos.Eſt em̃ cii ſubtili ſimul adepto coꝛtice: groſ⸗ 
fum ⁊ denſum relinquitur quod fimila appellàrur. 
f£ft ctíam cum groffo ⁊ tenui relicto folum abijcit 
furfur. Eſt aum nimiũ groſſum furfur 7 fimila relín 7 
uunt. Eſt cum fimila fola ablata: farfur remanet ct 
ubtile. Pꝛimꝰ xᷣo hoꝛũ ⁊ quartus cõtrarij funt; pi 
mus enim eft nutribiliſſimus ⁊ durus ⁊ ad digeren⸗ 
dus tardus.Quartus minime nutrit:leuis eſt: ad of 
gerendũ facilis Secundus ⁊ tertius medij. 
€ De diuerſitate farine. 
Juerſitates farine ex molitione bifariã oi 
vatdunt Eſt mollis pfectetríta ⁊ tota equa 
ls:buius in ſtomacho conuerſio facilis cft 
nutrimentũ plug. Eſt cii nó perfectz trita: 
rncctota equalis:fs partim groſſa parcím tenuis.hec 
itaq; propter molítíones oíuerfas demoꝛat᷑ ín fto 2 
macbozz eſt digeri dura ⁊ egeri tarda . iDíucrüirarü 
farine Fm tempus triplex cft modus: aut vicinuʒ cft 
4nolítíc(: aur loginquũ:aut medi. Que vicini cft t€ 
poꝛis calefacit coꝛpus:ventrẽq; coftipat. Igneã au^ 
tem narurà ec molendini volurionc adepra cft : vn ^ 
de ſtomachũ calefacit: c egeſtiõis bumidirarem eric 
cat. hue volonginquí cft tempoꝛis: epar calcfacit c 
aftomacbo eijcitur.Que erri medi cft tempoꝛis:pꝛe 
fararum cft medía poteftatum . 
¶TDubirat vtrü ifta ſcientia fit theoꝛica: aut pꝛactica. Di 
€0 cp nec eft pure theoꝛica:nec pure pꝛactica: ĩmo mixta de 
tbeo:ica ⁊ pꝛactica:qꝛ (fta ſciẽtia oc dieta inquãtũ docet co 
gnitionẽ oe bmói dietis eft theoꝛica:inquãtum vᷣo adaptat 
coꝛpoꝛi hũano eft pꝛactica. ¶ Querit᷑ vtrũ triticũ ſit abus 
appꝛopꝛiatus homini ficut glans ⁊ fructus poꝛco: vídef ꝙ 
ſic:quia dicit Ariſto.in etbicis:ꝙ bomo nó cft aial pigrum: 
vnde nó cft peíozie cõditionis d alía aialia immo melioꝛis 
trao ci alia atalía habeãt nutrimentum fibí app:opzíatus: 
ergo t bomo cũ fit nobibffimü aĩal:habebit nobiliffimü nu 
trimentum ei piatum:fed boc cft triticum vt dicit au 
cto: in líttera:ó triticü eft abus boi appꝛopꝛiatꝰ. Itẽ eſſen⸗ 
tíalus cóparatur cibus ad boiem d potus:fed potus ficut 
vinü — boi: ígitur t multomagis cibus q9 eft tri» 
tici. Nã abus attrabitur ad nutriendá ⁊ alterandum:⁊ po 
tus folum ad alterãdũ. Itẽ oupler cft appetitus in boie.f. 
naturalís 7 aĩalis: fed dicit pbe «p potétie rationales fe ba 
bent ad oppofita:naturales ad vn foli: appetitus natu 
Talís fc babet ad vnũ ſolũ cibii « bocerit triticũ. In contra 
riii eft aucto: betenmmás oc infinitis dietis refpcctu coꝛpo 
ris bũani. Itẽ oicít pb in libꝛo oc pláris: qp ois plára oꝛai⸗ 
natur adboiem : ⁊ boc quát ad fructü ⁊ fulía c femen . et 
ſimiliter omne aial o:dimatur ad boicm:íci£. Itẽ dicit Aui 
cen·ꝙ oia d agũt a pꝛopꝛietate agunt occultc : vtfcamonea 
attrabít cboleram:? adamas ferrum: boca virtute occu 
ta:fed nutrimẽtũ nó agít occulte t co:pus bumanti: immo 


manífette ipſuʒ augendo ⁊ alterüdo:ó nó appꝛopꝛiat pomi 


S'o.cv. 
m cüilla d app:opzianf agát occulte. GT Querit᷑ viteri?qus 
rc alia aialia tunt contenta vno abo :bó aót omncs fibí ape 
p:opzíat. Reſpõdetur ad íftud.s aufa pzima eftzqz orta oz 
int ad boiem ratione fuc nobilitaris:non aót fic alía ad 
aialía. Secunda cà eft : q; diſtinctio p cópleriones maríme 
eft in hoĩe. vnde quidã eft cboleriais:quidá melãcholicus: 
quidà pblegmaticus ⁊c.nõ fic vero eft oc altjs aialibus:im 
mo poxus temper eft pplegmaricus: z omnis bos melane 
cholicus:ideo 


ũt diuenum nutrimentũ bomíni. Tertia cá 
eſt:qꝛ bomo ſequit᷑ appetitũ aĩalẽ qui eft in boĩe diuerſus: 
q: mó appetit cbolericii cibũ: modo pplegmaticũ:igit ſibi 
nullũ apppꝛopꝛiauit. Hã potẽtie aĩales fe habẽt ad oppofi» 
ta:⁊ nó naturales quibus ſolũmodo appetũt bꝛuta:iguur. 
Ad queftion£ dico ꝙ bomo no appzopzianit ſibꝛnutrimen⸗ 
tũ.Ad pꝛimũ cõtrariũ dico cp plus valet ad oppoſitũ d ad 
piopofitü:q: em bomo cft aial nobiliſſimũ ppter boc nullũ 
nutrimẽtũ fibi appꝛopꝛiauit.ad fcóm oíco qp nó appsopzias 
uit fibi vinũ:immo funt bomines d abhoꝛrent vinü: c mul» 
tc ſunt aues d bibũt vina. ([ rfi queraf quare quida ab 
bo:rét vinũ.dico qp b eft ꝓpter malà cóplerioné calídá 4 fic 
cà ftomacb: : ⁊ oíftrafia naturalis apperit cótraría:vt oícit 
fal que igitur appetit frigida ⁊ hñidũ. Secũda cá poteft 
eſſe ocbilitas cótcrtureipfius ftomacbí : ⁊ cũ vínü firind» 


ſiuũ nocct ftomacpo ocbiliter cõtexto Tertia caufa cft pafz 


fibilitas capitis:qꝛ aliqui babét caputadcooebile 7 paffibí 
leq ftatim ledif a vmo:igit᷑ abboꝛrent vin: qz — 
pre de cũ habeat colligãtiã cũ co. Quarta cá po 
teit eſſe ↄſuetudo:qꝛ ddá nutriũtur in terra nó vínofa: vi 
Ad tertium argumentü oíco cp quídá bomínes reguntur a 
natura fola: rales nó (c habẽt ad oppofita:fed quidá regũ 
tur a natura cab aia; ⁊ tales fc babétad plura t oppofita . 
¶ Zcrno oubiraf:vtrü granũ nutriat coxpus bumanum: 
t apparet ꝙ nõ:q; nutrítiofit per cóueniéná ad naturã bu» 
maná:fed aialia maioꝛẽ babet cóuenientiá aum natura bus 
mana d terrenaſcẽtia:⁊ tamen quecá aialia nó nntríür bo» 
mines:vt bufones: igif nec granum. "3tem quedam gene», 
ranturad generationem ita ꝙ non ad nutritionem: etfper 
tnà* ⁊ quedã ad nutritionẽ t nó ad generationẽ vt lac:ſed 
granum o:dinatur ad generatione : ergo nó ad nutrition£. 
In cótrariü eft aucto: ín brtera loquée oe tritico. ld pꝛimũ 
dico ꝙ quedà conueniũt aim natura bumana ín fozma fpe 
cifica:c talis cóuententia nó faatnurríirionem:zür mo opo: 
tet «p talia que fic cóueníüt fpolientur fua foꝛma antecp nu 
triãt: ⁊ ficobt)cie. Eſt alía a ín pꝛopꝛietate ⁊ fub 
ſtantia:⁊ talis facit ad nutrition£ vt granum. €lel dicendũ 
qtu bene obijceres fi tu cóparares optimũ in genere aia» 
lium ad optimü in gencre grano:ũ:ſed qꝛ tu cóparas peffi» 
mum m genere aiali ad optimũ in genere granoꝝ: 
bocron valet. Eid fecüdum oíco cp verum cft reſpectũ ciuf? 
dem:vnde granũ illud qðoꝛdinat᷑ 2d senerationé alterins: 
non oꝛdinat᷑ ad nutritionẽ iliis arant: fed ramé nibilomi» 
nus poteft oꝛdinari ad nutrínoné bois. Vel dicẽdũ q que 
dam o:dínantur ad generationem refpecru diuerſoꝛum:vt 
vitellum. ¶ :Ecfi tu queras quare illa que o:dinátur ad gc 
nerarioné poffunt o:dínari ad nutritione: (5 illa que ad nue 
tritionẽ: nó o:dínátur ad generatione. Solutio:q: plus eft 
regenerare qᷓ; nutrire:⁊ nó ecouerfo: ende fi aliquíd pót ge 
nerare:⁊ nutrire:⁊ nó ecóuerfo. ¶ Quarto querízur: vtrũ 
granũ fiue triticũ melius nutríat p alia cibaria : videtur ꝙ 
nõ:ĩmo peíus: q: oíat vſaac: nutrimẽtũ bonü vcl mali eft 
prte: appꝛoximationẽ ad naturá hũanã:ſed mulra cibaria 
masis appzorimant nature bumane d triticum : ficut funt 
carnes:igit᷑ Pꝛobatio minozis:q: yſaac in dietis vniuer⸗ 
ſalibus infertꝙ elementum diſtat ab bomine per quattuoꝛ 
conditiones: ⁊ terrenaſcens per tres: fed anímal nó diſtat 
ab bomíne rift per vnã:igitur. Itẽ dicit Galꝙ nutrítio eft 
pfecta affimilatio nutrientis cum nurríto : fed caro e(t calís 
dac humida in fecundo ficut natura bumana:rríticum $0 
in piimozísítur. ££ontraríum videtur velle in líttera vſaac. 
fid bocoíco ꝙ fineoubio caro meli? nutrit tnnc : quod 
concedo vt pꝛobant r:tíones. fld auctozitatem dico ꝙ ipfe 
loquif refpecru alio: granoꝛum:quia ipfis melíus nutrit. 
o 


&€C O.sinto queriturtetr triticũ melius nutriat alijs era» 
mi5; Videtur qp nó:q; vt dicit Wał.nutritio cft affimilatio nu 
triti cü nutrito perfecta; (cd quedá grana melíus aſſimilan 
tur naturcbumanc; vt aceres qui funt ca. c bu. ín fecundo 
gradu ficut ⁊ natura pumana:tríticü vo ín pmo gradu: igi 
tur. Itẽ qð magis augmentar coitũ:melius nutrit. Pꝛoba 
tío:q: dicit Auicen.ꝙ fperma cft fuperfluitas cíbi virim : c 
nó eſt ſuperduitas umpunitatis : (mimo puritatie : vnde qð 
relinquicur nutritiue:mãdatur generatíue : f5 ciceres ma» 
gis augmétantcoitü. t fabe ſimiliter:vt volt auctoꝛes:igi 
tur. In contrari, Ste triticũ plus babet oe farina z minus 
Dc coztíce dp aliud granti ; ⁊ racione farine nutrit: crgo mco 
lius nutrit:qð cocedo. Kinde tritici meli? nutrit qᷓ alía gra 
n3: tü quia ſimilius nature pumaae: tum q: plus babet oc 
medulla ⁊ minus oe coꝛtice:ideſt plus oe puro 7 mínus oe 
&mnpuro:cifta faciũt ad nutritionem:qꝛ nutritio nibil aliud 
cit additio quanti ad quát: z quantum nibil aliud eft dj 
ſubſtantia.Ad argumentü oico ꝙ cicerce funt fimiliozes na 
turcbumanc in cóplecione: 7 coplerio nibil facit ad nutri» 
tionem:ſed triticü plus affimilatur nature humane in pzos 
pietate c fubftantia: c ifta faciunt ad nutritionc, &d fecun 
dum oícoq coitus multis modís ausct. £uadoq per vir⸗ 
tualẽ impꝛeſſionẽ: vt imaginatio alicuius puclte: idco dicit 
pbs ín oc aialibus : qp puelle oc nouo cocuutes nõ poffunt 
abſtinere a coitu:q: func bone memoꝛie: ⁊ feperecoidátur 
delectatiouẽ quà babueruntin coitu:vnde ardenter et apo 
petũt.Alio modo materiam coitus gcnerando:vt cibaria ci 


to digeſtibilia:vt pulli: perdices: oua ſoꝛbilia c.z ifto mos 


do verum cft ꝙ íünd quod plus augmentat coitü pius nu» 
trit: ⁊ bocmodo trít;ci melius nutrit qᷓ ciceres z fabe.Ter⸗ 
tio modo augmentatur coitus p:opter malã cõplexionẽ ca» 
lidà c ficcá exiſtentẽ in coꝛpoꝛe « ipfum ftimuláré: 7 boc di⸗ 


cit ioalan tegn.ꝙ cõpletio cali. € fic mazime eft venerea, 


£2uarto modo augetur coitus ventofitatem generando : ⁊ 


boc modolegumina ⁊ omnia inflatiua: vt ciceres fabe: et 


hmõi augmentant coitum:et talis augmentatio coitus ni⸗ 
bilfacit ad nutritionem:qꝛ erigit virgam ſolũ.Auinto mo⸗ 


do augetur coitus pcr humoꝛum ebulitionem ⁊ per conſe⸗ 


quens fit titillatio:⁊ iſta nibil facit ad nutritionem. 

¶ Sccundũ fuí naturalẽ ſubſtantiam triticum ⁊c. 
€. Superiꝰdetermnauit aucto: oe tritico invia diete:nunc 
ii via medianc, ¶ Quentur vtrum groffum 7 oenfüm z 
aut fubtile vel rarum melius nutriat. videtur ꝙ rarum le» 
ue melius nutrit: q: hadentiũ ſymbolũ faalio: fit tráfitus : 
fcd triticũ fubtile ⁊ rarum atius digeritur ir ftomacbo: et 
maioꝛẽ babet conzenienzíam cum cozpo:xe bumano: vt vo⸗ 
lunt auctozeszigitur melius nutrit. Item caro pulli melius 
nutrit d caro bouis:igitur. 3n contrarium eft auctoz ín lit? 


tera dicens: ꝙ groffum melius nutrítá icue. tem gra? 


num groſſum plus babct oemedulla, Zid hoc dico gp fub 


tile plus nutrit naturaliter: q: atotn fubftantíam aliti con⸗ 


uertiturzc oifloluítur ato a membꝛis:groſſum vo triticum 
plus nutrit t medius accidentaliter: qꝛ tarde cõuertitur: et 
tardea membꝛis otfloluit; 7 ifta diſtinctionẽ innuit auctoꝛ 
fn littera. Onde caro bouina plus vaier ad cófo:tádü virtu⸗ 
te ⁊ fuftenandü:fed caro puili plus ín regimine fanitatis c 
naturaliter ¶ Queritur vtrü triticũ fübtile valeatin 
regimine fanitarie d? groſſuʒ: vt dicit yſaac in líttera:f5 groſ 
fum plus in confo:tatíone virtutis . Pꝛobatur qp fic: quía 
yfaacinfcrius« in dietis vmneríalibus dicit ꝙ pifces ſqua 
mofi plus valet in regimine ſanitatis dp nó fquamof: : quia 
per fquamas mundificant a fupfluttanb?:igit , fimiliter ⁊ 
triticũ fubtile ⁊leue plus babet oe coꝛtice: c minus oe me» 
dulla : ⁊ magis oepurarü cft qr in coꝛtice cedit tota (upfiui 
tas:non ficcft groffum.[ £cnota q tritici groſſum mín? 
babet oc ſuperfluitate:vt oc coztíce : fs illa fuperfiuitae nó 
cedit ín nutrimentum; ⁊ q: medulla grofíi tritici magie cft 
tmpura cp medulla fubtílís : ideo minus valet in regimine 
Pnitatis.¶ IBotavlteri?q abdd refiftit caufis earitudinis 
dupliciter. Uo modo membza confo:rando: « fic groffum 
triticũ plus refiftit ſubtili:⁊ boc per accidés. ZMio modo cós 


fo:t&do caloꝛẽ naturale t ſpiritũ quifünt oclatozesyirtutüg ^ 


pius ín medulla abundet dp fubtile; tamen medulla ſubtilis 
ianío: eft groſſi. ¶ Iota ꝙ ouplez cft bumidiras. queda 
naturaliain tcrra: z tali eft mater planta. Alia eft acad 


aiali3 oigzrüt acalose naturali intrinieco:⁊ talis oz] efi in 
hyeme ppꝛer ciaufioné pozo5:45 nutruneru pláte oigent a 


ní;c mule m3gaa iunt ⁊ diuviuunt. ¶ Quent quarc ſege 
tcs funt íta bꝛeuis víte:q: nó ourát miti p vnicũ annu tn Vi? 


béciafeziper pabérflurd vetri: yt ardee « grues. Zertía cà 
eft raritas 2pofinois; vn dicit pbs ꝙ 


tẽ oẽ maturanui cft calidà :vt oícit Auicẽ.ſed triticũ va » 

ín maturatióe apoſtematũ:vtvult Auicẽ.igit᷑ eft calidũ. 
Itẽ dicit yfaac ín littera:ꝙ tríticti babet ſimilitudinẽ cfi na 
tura bumanad eft calída: igi£. Itẽ Dat. ín oc fimplici mes 
dícina oicít:q o£ olcaginofum cft calídi:fs frumétü cft olca 
giiofum:q:inifa octerminatoe olcofacto er trítico.igitur, 
Ad hoc dico q vno —— — alio mõ eft frigidũ.vñ 
de cõplexiõe oifriguo.£; qd € cõplexio rei materialis mic 
te d 2fequif re rone ſuoꝝ —— materialiũ:⁊ ſic quodli 
bet terrenaſcẽs eft frigide — pip qð eſt calidi in 
rto quãtũ ad D ẽ frigida. Stc € alía ↄꝓplexio foꝛmał:qꝛ q̃dã 
cft cóplerio foꝛmalis d debet mirto inquátà viu£s: t fic oẽ 
mirtà eft cal. z bu. cii víta ftet ín ca. t hu.⁊ ocíftis nóloqt 
medicus:fs pb. Ite € alía cõplexio fozmat d debet᷑ mixto 
nó mquáti eft viuce ; ſʒ (nquátü eft mixtũ: coc tali lodtur 
imedícus. t loquédo oc tali tritici eft cat. z hu.qꝛ fira medul 
laróne cui? nutrít:eft ca.c hu.⁊ vnũquodq; oenotat ab co 
qð bs ín cétro: vf a cẽtrali ↄplexiõe Oz talevel tale. td fcóm 
argumétiü:q: obt)cís oe bumido materíali : « tale hũidum 
nó ponit cóplerione in mixto:ſʒ ſolũmõ illnd qð fozmaliter 
onaturin co inquãtũ eft mixtũ: cínquatü nutrit: ⁊ qz rone 
medulle nutmntzigif. £t (fta diſtinctio cõplexionũ locũ hʒ in 
multis: igitur bonũ eft retinere cam, 

¶ De oiucrtitatc panis. 

Juerſitatuʒ panis cx artificio fuí ouo ſunt 
modi:aut ec foꝛma:aut er artificio.foꝛma 
aũt triplet cft: ant magna: aut parua:aut 
media. Magna mcdullc plus babct costi 







Dietarũ particularium. 


cé ſubtilioꝛẽ ⁊ durioꝛẽ:coꝛtex ppterca parũ nutrit:qꝛ 
ad digerendũ durus:humiditatẽ egeſtionis * 
ende ⁊ vẽtrẽ conſtipat. Medulla groſſa cft viſcoſa 
⁊ humida.vnde eſt inflatiua phlegma viſcoſuʒ gene 
rãs. Panis parui « ſubtilis interioꝛa ignis pfoꝛat⁊ 
humiditatẽ medulle exiccat:vnde parũ nutrit ⁊ tar⸗ 
de egerítur: « ventrẽ ↄſtipat:pꝛecipue fi frigidus fir 
€ et vio vel duobus oícbus a coctiõe loginquus. vn 
dc IBíppocratce:panis magnꝰ⁊groſſus mcdulle cft 
multe z nutrimenti pluris ventrẽ ſoluit. Panis par 
uusz tenuis medulle eft pauce:nutrimẽti paud ege 
ftío cíus rarda: ventrem conſtipat. Qui $o menfurc 
medie:in foꝛma medíe eft poteſtatis. 

¶ De artificio panis. 
Rtincdũ panis ín qu attuoꝛ diuiditur mo^ 

EA Riidos.£ft panis quantũ expedit fermẽti ba 

8^ bene c falis; 7 benc cõfectus:⁊ ficat opoꝛ⸗ 
cmi ret coctus, Eſt parü fermenrarus atas con 
fecus: ⁊ ín cecerís a neccflaría temperãtia immínu 
tus. £ft fcrmétüc fal vltrag fatis eft babes. Eſt asv 
mus panis c fale carens. Qui moderatus fit ín omi 
bus fupzadictis ín ftomacbo ꝑfecte oígcritur:z ſan⸗ 
guinẽ tn cezposc clariſſimũ generat ende nature có 
foꝛtat actionẽ:ppterea comodus cft cís; qui ín quíe 
tc funt z delitiarũ delectatione:⁊ cis quoz digeſtio 
detectũ patit᷑ vt ſenioꝛũ ⁊ egritudine creunriü. Zire 
€i ctbibira exterius ſufficit nature interius laboꝛan 
tí. Exercitantibus aũt ⁊ laboꝛãtibus incõueniẽs c 
pꝛepter ſuã ſubtilitatẽ ⁊ facilitatem diſſolutionis cc 
membꝛis coꝛũ. Panis fcrmentatus ⁊ falis parũ ba 
bens ncc benc coctus:viſcoſitatẽ ceat⁊ groſſitiem: 
vnde durioꝛ eſt tardioꝛq; pꝛioꝛe: pꝛopter hoc aptus 
ctt exercitantibus:abundãtie caloꝛis eoꝛũ eft cà foꝛ⸗ 
titudinis digeſtiõisq; . Qui fermẽti ſuꝑfluũ ſaliſqʒ; 
habuit:parũ nutrit ⁊ ro cõfoꝛtat:virtus cm ſalis bu 
miditatẽ etus críccat : fermentũ cõiunctionẽ eius ra 
riñicat. Azxymꝰ minime nutrit ⁊ duriſſime digerit:pꝛo 
pꝛietatẽ babet oppilationẽ ⁊ vẽtoſitatẽ generãdi:id 
&rco ofibus naturís incõueniẽs eſt:niſi raro cís quí 
maximis labo:ibus exercentes funt. vc meſſoꝛes. 

¶ De diuerſitate foci. 

—Ocus duobꝰ modis ẽ diuerſus. Aut cx na 
tura fui: aut cc artificio cocti panis. Ex fuí 
natura tripliaterzaut erti magnus cft ⁊ foz 

tis:aut ocbílisz leuis:aut mediocis. Ma 
qnas c foꝛtis deſiccat ⁊ indurat exterioꝛa panis.mi⸗ 
ca vᷣo non benc cocta remanet:qꝛ cozter velociter in 
durarus nó ittit focum penetrare ad íntcríoza, 
Inde duabus oc caufis cft laudádus: vel qꝛ corter 
durus ⁊ inde nõ nutrics interioꝛa:vt feruozc ince 
fus:vel q: viſcoſa eft c groffa mica:⁊ íra vtríiqs inai/ 
geftum diuerſorũ humoꝛũ cft generatiuũ . Durities 
ticis c incẽſiõe ſui ſicciſſinũ ſanguinẽ parit: ⁊ có 
ſtipat vétré.vífcotitas c groffitícs; nice bures qi 
dos c —— faciunt : z ſolutiones vẽtris ad 
iuuant. Debilitas foci cc defectione fai penetrare ín 
tCrioza pigreſcit: vndc diutius baber iñmoꝛari. Sí 
Cii anteqᷓ coctus fit excraxeris:viſcoſus crit:foꝛrtiter 
digerentibus c crercitantibus tantũ ncccífaríus : f 









Fo.cvj. 
vſq; coquatur dimiſeris:ſiccus⁊ durus erit digeſtio⸗ 
ni c ſtipticus. Mediocis temperatus focus: qz to⸗ 
tum coꝛpus panis equaliter perfoꝛat:laudabilis eſt: 
vnde perfecte c fm ꝙ opoꝛtet coquitur; bic autem 
vtilis cft quíetisc oclicatío:z quozum vírtus ocficit 
ficut in fenibus c et egritudine rcfurgentibus. 
iDeartificio panis itcrum. 
X artíficío ouo modi funt. Zint in furno: 
, KU Y: aut fub teftis. 3jn furno fi fitz fm qp opo» 
AN e ter oecoctus: benc digeritur ⁊ penetrat:fo 
a torũ panis coꝛpus ⁊ mica ci coꝛtice cx 
coquitur.Sub teſtis peioꝛ eſt:quia focus tantum in 
viia parte operatur:altera vᷣo groſſacviſcoſa perma 
net:⁊ ideo ad digerendũ durus cft. Si ergo fepe co 
edatur : poft multum tempus ínflationem 7 volo ^ 
rem lateris generat.S»imüitcr aür fubtus carbonce 
vel cineres coctus: velociter deſiccatur extrinſecus. 
Sintrínfecus vᷣo groffus remanet « viſcoſus: « mul 
tum cineris z terre cí admiſcetur:maxime aurem fi lí 
gra mollia faerínt c cito incendantur:vnde inflatio 
Pal membꝛoꝛum ⁊ grauitatcs c vifus obſcuritates 
acíunt. 
¶ De diuerſitate panís ex qualíratezc. 
Juerſitates pants ct qualitate accipienda 
Yauatruo: funr. Zilíus calidus accipitur fm. 
WW jm afoco egreditur . Alius frigidus (i tamẽ 
eadem oie comeditur.Alius poft vnumvel 
oues dies. Alius poftip ſicciſſimus cft, f£ alidus aũt 
inagis nutritiuus digeſtiuus ventris penctratiuus: 
q: mollis eft z cito otifoluirar: fed a ftomacbo ⁊ inte 
ſtinis eid ourus accidentaliter:nõ naruraliter a fto 
macho:q; no deſcẽdit inferius proprer leuitatẽ ſuã. 
ab inteſtinis:quia rárum veras inde penetrat vt ad 
ínteftína parum tranfcarz grauet ea.Accidentaliter 


- gutem oíco: quia naturaliter ventrem humectat: fe 


ceg diſſoluit.Qui aurcm cadem die comeditur:minꝰ 
eft nutritiuus:velociter digeritur: rarde oefcédir:qz 
íntrínfecus infrigidat᷑: ⁊ poꝛis clauſis t catozeredu 
fo: interins remanet fumus:⁊ inde exire non poteſt 
poꝛoꝛũ oppilatione:⁊ reuertẽs inuenit aliam fumoſi 
tatem:quibus groſſities vẽtoſitatis ⁊ inflatiõis com 
ficitur: ⁊ inde durus⁊ indigeſtus⁊ inflatiuus ſſoma 
cho reddit᷑. Qui poft pꝛimũ diẽ vcl ſecundũ accipit 
intus ⁊ exterius frigiditas dominat᷑: hic laudabilis 
eſt nutrimẽti:ad cõparationem tamẽ calidi minoꝛis 
⁊ velocius aftomacbo oiffoluitur : ⁊ inteſtinis dito 
cijcit a ftomacbo:q: neq; groſſus neq; viſcoſus ab in 
teſtinis qiti ourc penetrat venas:vnde adunatꝰ gra 
uarinteftina « eijcit᷑. Sicciſſimus rarus ett ⁊ lenis 
ci ablate hũiditatis:vñ humiditatẽ deſiccat: dure a 
ſtomacho eijcit᷑:cũ diu opoꝛteat ĩmoꝛari:vt infunda⸗ 
rur cà fuc ſiccitatis:⁊ inde generatur ſitis ꝓpter de⸗ 
ſiccationẽ ſtomachi:⁊ multa humiditas vt infunda£ 
cft neceſſaria: egeſtionem deſiccat:vẽtrem cõſtipat. 
| e fermento. 





& vnde fubrile babet virtute bumoꝛes coꝛ⸗ 
9» poiís cx interioꝛibus ecrrabendi:c fi cum 
99 


| 


Liber 


fale ⁊ dleo temperatũ carbunculis apponatur: ma⸗ 
turat ⁊ aperit. 
Derri. 

Kigroſſuʒ cft ⁊ viſcoſuʒ:ad digerẽdũ ou. 
d rum; vẽtris cõſtipatiuũ:viã cpatis ⁊ fple 
nis oppilat:lapidẽ in renibus generat ct 
ín veſica: qi facrum eft ex maſſa aʒyma 
ncc ſal habẽte nec cocta.Quãdo rii digerit᷑:in co:pe 
pos fanguíne generat ; fed cc aqua niſi coquat 

ũiditas adipiſcit: ende humi.⁊ cali. plus aute Du. 
Inde pecus humectat:⁊ valet ad tuſſim ⁊ ad oolo 
rcm pulmonis quí cx parno caloꝛe ⁊ ſiccitate natus 
eſt:ſi cũ poztulaca coquatur: aut bleta:aut crifoloca 
n3: aut cucurbita: emoptoicis valet: fanis alíquado 
cũ oleo comeſtũ:aut cà amygdalis;aur cũ carne gab 
line:vel alía pecozína fiuc pozcína multũnutrit:hũo 
res tamen vifcofos gcncratc oppilationé facit. Qui 
vcro ne ſibi modo aliquo noccat : cura gerit: menta 
oꝛiganũ aur calamentá c meri vinũ bibat auc melli 
eratum:cum aromatíbus vcl zinzibere conditum, 
¶ De zipulis. 

Ipule groſſus cit cibus cc caufis duabus: 
3 cpati nocent ſpleniq; acrenibus: vna pꝛo⸗ 
pter viſcoſtatẽ olei: altera pꝛopter vifcoti 

tatem farine. Ideo phlegma groſſum gene 
rit € viſcoſuʒ:⁊ venarũ viam oppilãt:⁊ epatis.Qui 
afit hec nocumenta pauent; cas cii melle mãducent. 
Epatici autc ⁊ (plenctící ab eis fe caueàt p:ccípue , 

De grato fracto. 


'I&anü fractá ſimila ſi cũ lacte coquant᷑:ſã 
guinẽ laudabilẽ generãt⁊ nutrimentũ mul 
ũ:ſi tamẽ fepe fumant oppilationẽ epatis 

nciũt:⁊ duritiẽ ſplenis:lapidẽ ĩ renibꝰ⁊ vc 
fica: maxime ſi renes calidi inueniãtur naturaliter fi 
ue accidentaliter. 
¶ De amido. 
















cidentaliter:valet autẽ ad repꝛimendos humoꝛes ín 
oculos deſcendentes et ad vulnera in eis naſcẽtia ſi 
oculoꝛum mixtum fit medicine. 

¶ Superius ocuerfificauit panem quanti ad ſuã fubftan- 
nam: in iſta a parte fui artiſicij. ¶ Queritur qnoà eſt cali⸗ 
dius:aut triticum natum in regione calida aur frigida. Di 
co qp triticũ fumpliciter natustn frigida regione calidius cft. 
nato in calida:qꝛ ín calida regione aeris calidítas conſumit 
humiditatẽ naturalẽ in qua radicatur calo: naturalis ipfi, 
Sed in trítíco nato ín frigida non ita cófümitur bumí.natu. 
raus:immo poꝛi clauduntur ratíone frígiditatioregionis: c 
per cõſequens foztificatur cale: naturalis mteríus. £t p fo 
lutione argumcnto:ũ que poſſent fieri: nota qꝙ ſimũe dou 


maoffufcat minoꝛẽ. 


niens fuo fimi in puncto auset illud: (cd fi fit oíffimüe de⸗ 
ftruit c co:rügit:4 fic intelligit lDíppo . Ec ctiá cófirma£p 
fAriftotclem ín libJoe generatione oicentem q maio: flam, 
ẽ Hippo. Duoꝝ doloꝛũ maioꝛ deni 
gratalterü cc, Similiter dico lucet caloꝛ celeſtis fit fimilia ca 
lo; naturali ipfiue tritici: tñ qꝛ eft excrdens diminuit bu » 
mid radicale ipfius ttíciz t per cofequens caloz natus, 
fiut aliter nota ; ꝙ o£ finile augmentar fu fimile oe p fe 
mótamen oc per accidés:itmmo ocftruu cõſumẽdo bumidá 
radicale. ¶ Nota — ꝙy coꝛtex tritici — a 
lida regione qᷓ ín frigida:q: cótinens immutat contenta a 
fuam deat coxtey immedatate exponit᷑ caloꝛi ſolis: vnde 
.Co:tep in caida regionc c(t magis abfterfinus : q: magis ca 
lidus ficus; fed nó cft ſic de medulla:q: nó erponitur ae 
Ti.Q[ llora vitenus qp calo: celeſtis confo:tat naturalem ft 
ílle calo: naturalis fit ocbilie : fed fi fit fozris;no. vnde ages 
ínueniens refiftens fortius imprimit: ⁊ hoc eſt qð oicit pbs 
ín quarto metbeoꝛoꝝ.qꝙ aqua calida cítius cógclaf a figi 
dítate acris.sEtvltralnota qp aliquid fo:tificaz aliud ouplici 
ter. Gino modo cófo:tádo illud. Alio modo debilitãdo eius 
cótrariii. fto fecido mó cófo:tat calo: naturalis in hydro 
ea calo:e celeftí:q: calo: celeftis diminuit hũiclitatẽ aquo⸗ 
fas ipſiꝰpydropiſis: cotra qua pugnat calo: naturalis. Ziut 
aliter nota qp calo: naturalis confozratur a celefti quádo ca. 
lo: naturalis agit (upza matcriá moꝛbi bydropífis: (5nó fu» 
pia nutríméti materiã:immo debilitatur citius . Et quia ín 
trítíco calo; naturalíe agit in materia nutrimentizpzopter 
bocoebilita£ celeftí:f5 in hydrope calo: naturalis agit uma 
tcríá mobi iõ iuuatur a celefti.s£t ratio buíus eſt:qꝛ cũ ot» 
geftio nibil alíud fit j pzeparatio male matcrie ad erpulfio 
né:tcalo: naturalis fup:a matená moꝛbi operas mtendat 
ipſam otgerere c diuidere:⁊ poftca cà erpcücre: cu calo:ce 
teftis ſubtuiet cá c babilitet eã ad expulſionẽ: propter boc 
mE qpconfoxtat t adiuuat naturale ſupꝛa materiã moꝛbi:ſʒ 
upꝛa materiam nutrimenti impedit: qz aperit pozos ct fa? 
dt catozem naturalem petere ccteríoza: vnde debilitatur in 
tenus 4 remanet locus occoctióíe depauperatus caloꝛe ma 
turalí « ita ímpedi£ digeſtio. ¶ Querit vtrum triticũ anti 
quum fit calídius nouo.vídc£ q» antiquũ:qꝛ dicit Auicẽ.ꝙ 
ficcitas cft lima calozís:fs cũ triticũ fit cali.ín pmo gradu vt 
ipe dicit: ⁊ peeffu ín tempoꝛe ocficcetur: vidc£ cc. Ste dicit 
Satꝛ in oc fimplici mediuna:ꝙ vinũ ⁊ olecũ quãto antiquio 
ra tanto caliiora vnde probat vinim vetuſtũ cft calidiffi 
mũ:⁊ hoe de feruo notarij qut quando oomín?fuus inír ad 
balnca: bíbít vná hauſtũ vini verufti:c ſtatim incurrit inſtã 


tias vigiliaꝝ c per cõſequẽs moꝛtẽ.Sed calo: celeſtis vni» 


fo:miter agit fupza vinũ t tritíci c alía terrenaſcentia: igit 
In 3:iti eft aucto: ín littera, y:cterea paerítiacinuéc?funt 
ctas calí. fed fenectus cft frigida: igit᷑. Eid bocoicüt quida 
oiftinguédo q triticũ nouũ calidius eft quànratiuc : q: pP 
babet oc bumído radícali ín quo radicarur calo: naturaiís 
c circa quod erpandítur:fed antiquũ cal:díus cft qualitati⸗ 
uc ideft íntéfiue:q: ficca cft : cin ficcitate acuit caloz: ⁊ boc 
eft qð oicít ps q dign?quantitatíue albio: eft margaríra:f$ 
tamen qualíratiue magarita eft albíoz . S»offumus tamen 
concedere q triticũ nouũ calidus cft fimpliciter p antiquũ 
&bocfim auctorẽ:qꝛ in nouo bumidü nó cõſumit: f$ ín anti 
quo cófumítur. Sd p:imum patet folutío: quía licet ín antí 
quo fit calo: acutioꝛ: nó tamen maío: quãtitatiue.Ad fccum 
dii oico q nó cft fimile octnitico ⁊ víno: qz ín vino funt plut 
ree partes aquofe c büide: ⁊ illa bumiditas nó potcft fubí 
to cófumt:fed paulatinc vfq ad ſeptẽ annos conſumitur:⁊ 
loquo; oc víno foꝛti: t tunc ín finc remanent partes vinoſe 
ratione quarü vinti eft calt.t propter boc quantovetufrius 
tanto calídíus:fed ín tritico cft pauca bumiditas accidenta 
lis que cito conſumitur:⁊ ín pauco tempo:ezqua cõſumpta 
calo: naturahe agit ín bumídum radicale ipfum cõſumen⸗ 
do:quo cófumpto debilitatur caloznaturalis : ⁊ q: in nouo 
cito céfümitur (lla bumíditas aquofa : t remanet humiduʒ 
radicalezp:opterboc eft calidis antiquo in quo cõſumitur 
accidentalie « radícalis bumiditae . ¶ Queritur oc tritico 
à partc fuc medicattonis vtrü triticum mafticatum habeat 


Dietarũ particularium. 


ap demata maturare.Arguit᷑ ꝙ nõ:q: foatan oe cõplexiõi 
bus oiatq oẽ maturatiuũ cft fimile cõplexioni humane: fs 
irici cft calidi in pꝛimo:⁊ complexio bumana tn ſcðo:igi⸗ 
tur cít nó ſimile. Igit᷑ iurta hoc querit quare trirícum ma» 
ficat maturat apoftemata. Ad iftud vltumũ dico pzímo z 
q:;rationc falíue acquirít aliquod acumen:⁊ omne acutum 
inafiud eft c (uG; c ficcii fua cópleriofit calí.z pu. 
maturat, An oícüt ꝙ fauua bois icium eft venenofa: qꝛ in» 
terficit bufoné velaraneã: vnde videmus ſagittarios in bel 
lo femper fagittas fuas afpergere fatiua fua , reddit igitur 
cü tritico mafticato materiã apoftematis venenofam ã tüc 
eft farcina nature; cfic natura erpellere cà ftatim nitit᷑: vn. 
de cá maturat c poft expellit. ad pꝛimũ oíco ꝙ Bał. non lo 
uitur oc fimili i puncto : ummo füffiat ꝙ fir in qualiratez 
dicendũ ꝙ titicii mafticatü eft fimile cõplexioni puma 
ne:qꝛ acárit aliquá caliditate vltra fua gradum a falíua feu 
maſticatione:⁊ ficent caddum ín fecundo ficur cõplexio bu. 
mana, Juxta litterã nota qp iufquiam? cũ farina tritici com 
petit ín doloꝛe neruoz; quis iuſquiamꝰ oc fe mo:tíficet ner 
uos cü fit narcoticũ:qꝛ iuſauiamus ranone frigiditatís re» 
p cutitmateríà nc fluat ad neruos; tritici ratione fuc ca 
litatis eos cõfoꝛtat:igitur. ¶ Poſtea oubíta£ p boc qð 
dicit poftea ꝙ oleum tritici valer ad ferpigine t impetiginẽ 
auferendã.Reſpondet᷑ ꝙ valet:q: ratione ſue humiditatis 
remollit:⁊ ratione fue caliditatis oiffoluít. £d argumento» 
rũ folutioné dicitur ꝙ vbitimerctur ín apoftematibus in» 
flammatio nó cõpeteret rale oleum:nec criá frigidũ:ſʒ in im 
—— ſerpigine nõ timetur inflámatío.( g2ubirat:q: 
littera cp coꝛtex tritici míffus in aqua calida? perfrica 
tus purgat pectus a vífcofis burmozíb?: vnde valet in apo» 
ftematíbus pectoꝛis ⁊ pulmonis fi bíbatur.s£ontra ín tali» 
bus apoftematibus eft febzis : igi£ cum triticũ fit calidü nó 
cõpetit eius cost pondetur qp in ratione alteratióis 
4 vía noncópctít:fed benc ín vía abfterfionis ⁊ mundificas 
tíonia materie vifcofe enfténs in bmói apoftematibus: et 
ficloqui£ in ittera. $5 tuobt)cícs qp coster tritid nó eſt ab⸗ 
ftcrfiuus cũ fitfngidus ⁊ ſiccus naturaliter:z omne abfter? 
fiuum cft calidüc ſiccũ. Oico ꝙ verá eſt:ꝙ omnis cozter na 
turalítereft frigidus ⁊ ſiccus:ſed qz eft pꝛopinqua medulle 
calide eius:⁊ etiã ratione calo:ts celeftís eft calidus: qui ma 
gis acquiritur in coꝛtice ratione fue ſubtilitatis: 7 ideo ca» 
lo: magis t citius penetrat per eum. €[ Queritur vtrü pa^ 
nís melius nutríar:ant caro . Dicendũ ꝙ paníe magie vcl 
melius nutrit accidentaliter:qꝛ tarde conuertitur ⁊ multuʒ 
immoꝛatur: vndetarde diſſoluit a mẽbꝛis:ſed caro magis 
nutrit naturaliter: qꝛ cítiusorgentur 7 atíus diſſoluitur a 
membzís: ⁊ iſtã folution£ innuir vſaac pius ín pꝛima pagi 
n3: per bocpoflunt folu: multa argumenta. Ciel dicendũ 
tp caro magts nutrit naturaliter 7 accidentaliter : qꝛ magis 
4 citius cóuernturinfubftárià memb:zoz : caccídentaliter 
quía tardius feparatur a mẽebꝛis:⁊ boc patet q: natura ma 
gis allicit nutmetü carníe d panis:⁊ ficut plus allicit etiã 
tardiue fimt abire: 7 ita plus mozatur tn mẽᷣbꝛis 7 fic plua 
nutrit accidéraliter . Et ft dicatur qp ín p eft abus t po^ 
tus:vtaqua c farina. Dicẽdũ ꝙverũ eft:fed iliabumidítas 
eft aquofa vnde nó nutritzfed ín carne eft pumiditas aerea 
calida ⁊ humida ratióe cuíus nutrit. Gel dicẽdũ ꝙ iftud ar⸗ 
gumẽtũ magis valet ad oppofitü:q: panis artíficialiter pꝛe 
pa prr boc pii? nutrít qᷓ caro que babet cibũ 7 pos 
tũ oc fua cóplerione feu compofitione naturali; omnía em 
anmalía viuentia accipiunt cibum: fed nó omnía mingunt 
vel viinátz vtpote volatilia. &lltenus nota ꝙ caro babet of 
Stftione in aialí; ende qð facit artíficius ín pane : illud facit 
naturatn carne , Itẽ caro habet exterioꝛẽ digeſtionẽ: quia. 
vltenus occoquitur, 3jtem oecoquitur interioꝛi otgeftione 
ſcz in ftomacpo ideo nutrit. (T Queritur que repletío plus 
noceat aut panís aut carnís, vide£ cp panis:quia dicit 
po.q faaiíus eft repleri potu d dbo. Zirguo ígif fic: quáro 
aliquíd mín? nutríttanto cíus repletio cft minus timenda: 
fed panis mínusnutnt quia tardius ↄuertitur ín ſubſtãtiã 
méb:oz refpectu carnis:igitur. Itẽ ín egris cft virtus oebí» 
Li cibi timetur repletio ad mínus quoad virtutem ts « 


, 

S'o.cvfj. 

men egris conceditur panis t non caro: igitur repletio pa, 
nie minus nocet. 3n cotranti cft Ra?.c Auicen.dicentes ꝙ 
repletio panis cft magis timenda: plue nocet dp repletio 
camis. Item m febzibus dicit yfaaca aim fanguis fit na» 
ture amcus:citius coꝛrigitur eius defectus d» auus bumo 
ris peccatü:ergo fimiliter aim caro affimiletur naturc pna 
nc: magie alliciatur anatura : minus nocebit replctio eiꝰ 
qᷓ panis, qð cócedo: « pono íftud argumenta vltimum p:o 
caufa, d pumã argumentü oíco cp min? nutrire inteligit 
dupuciter: aut ratioe fübftárie ſubtilitatis:aut raríone fecu 
lentie ⁊ impuntatie fubftátie . Dico ergo cp quáro aliquid. 
min? nutritratione fubtilitatie fubftátie ; tanto cíus rcplc 
tio eft minus timenda:⁊ ficobrjas: fed quanto aliquid mí» 
nus nutnt ratióe fue feculentie ⁊ impuritans ſube tãto ci? 
repletio cft magis timenda : ⁊ bocmodo repletio panis eft 
magis nméda: quía ratione fuc impuritane 7 vilcofiraris 
minus nutrit (P caro. Ad fecundi otco qp non ncgatur caro 


ín fcbzibus acutis pꝛopter timoꝛem replenionis: fed ppter 
tuno;em inflammatióte:quía in came cft quedam bumidie 
tas aerea vnctuofa parata imflamrmariói:fed panis pabet 


pumidítatem aquo fam illi inflámationi oppofita 7 oino 
refiftentem. ¶ Eueritur quarc conceditur panis in omni 
mo:bo vbi conceditur caro: fed nó econtra . Refpondeo ꝙ 
dá funt cgrítudines frigide ⁊ loge in qb? timcef cafus vir 
tutis:vtin quarrana:c in hmõi cóccditur 7 panis ⁊ carone 
vírt? ocficiat; quedà 9o funt bꝛeues acute 7 calíde in quib? 
maxima eft ínflammatio:z in talibus nó cõceditur caro cus 
fit enctuofa c parata infláàmationt: 7 tamcn concedirur pa» 
n$ qMDIDH D illa ínfiammatiom con^ 
trariã a caufa eft cõſuetudo: etfi parus fir oetenioz 
tamen quía confuetue eft comedi omní tempoꝛe: non ficve 
ro Caro : igitur. ende lDíppo . u appoꝛiſmis:⁊ in recimens 
to acuto. Parũ deteſtabilioꝛ pot? cdbus ; melio; eft me 
liozibus:fi fit conſuetus. X ertía caufa eft : q: in cans times 
mus oerepletione quoad virtutẽ. vfi ín egris: vt dicit Ba. 
eit virt? oimiffiua :  q: caro magis allicit appetitũ:⁊ in ma 
ioa quantitate attrabitu. p pams t per conſequẽs magis 
addir in virtutẽ:⁊ virtus oebet diminui: igitur. ¶ Queri⸗ 
tur vtrũ in moꝛbis acutis magis cõpetat panis lotus in aq 
dp ſiccus.ad hoc dicendũ qp abluitur panis:qꝛ eft cali. t fic, 
é ratione oecocnóis acqrít calid:rate. "rem ratione falis 
vel fermenti ibi pofití acquirit alià calíditarem . vnde fi ad» 
— — calidam febꝛlem: e£ 
p:opter Doc : q: eíus calídiras per aquá repꝛimitur. 
SSecunda caufa eft:q: per oecoctionem acquirit alíá calidi» 
tatem que per aquá remouetur, Zertía caufa eft:quía ralis 
panis lotus adminiftratur ín vía oiete c in via medicine in 
via oiete ratione mice ad ſuſtentandum.in vía medicine ras 
tione aque:ín qua abluitur ad alterandũ. Et oícir Mał.ꝙ il 
la medicina eft melio: que fir per dietam d? per medicinam. 
¶ Queritur quare bomo dtius mebzatur er comeftione 
M senpheianas ac adeste qe aufa eft 
$m pbm: quía aim in víno funt partes aquofe : ⁊ quedam 
vínofe fimul mixte:vipa ibi ínticta attrabit partes vinofas 
ratione quarus vinum babet mebꝛiare:⁊ dimittit aquofas. 
⁊ vínofcin vípa penetrant. vſq; ad pzofundum míce : ideo 
per hoc cognoſcit᷑ vinum fozte a oebílí : q: quando vipa po 
ritur ín vino fozti ftatim penetrant partes vinofe que funt 
calide vſq; ad pꝛofundũ:non fic vero in debili 7 pzauo. allia 
cauſa eftzquía panis eft calidus ratione oecocrióís 7 ratiõe 
tritici:? attractio fir a fimili ⁊ a calido. In vini vᷣo refiduita 
terelicti:eſt quafi nullus valoꝛ:ideo⁊c.Sed nó ita inebꝛiat 
vinum per fe ratione partium aquofarum que funt obrufe 
non permíttentíum íra círo partes vínofas refoluí : nec ca» 
put peterezt per confequens necita ebzieratem iducere, 
Sed alia cauſa poteſt eſſe maío: moꝛa vípe ín ftomacbo d$ 
vini: quare diutius effumat ad cerebꝛim vipa qᷓ vmum 
quía cito digeritur. ¶ Dubitatur quis magis nutrit aut 
panis niger immundus et furfureus:vel panis mundus et 
albus.videtur qp niger ⁊ furfureus: quía quanto cibus eft 
groffio: tanromagis nutrit:vt caro bouina melius nutrit p 
pulling 7 plus. Stem dicit diac ccr T" we 
o 


Abr 


rum? hydromel magis nutrit qᷓ vind oulce. treddit caus 
fam q: piures habet feces: fcd panís niger magis baberfc 

ces:na videmus ſtercoꝛiʒare plus panem nigrü comedétes 

d album:igitur.Ad cótrarii arguirur: panis nutrit ratione 

medulle c non ratione furfurisc coꝛticis:ſed in albo eft p? 
de medulla c minus oe coꝛtice: igitur , vnde quafi conuer 
titur totas in natura membzuom «non niger.quod conce? 
do p:o caufa puma. Secunda caufa quia magis attrabitur 
admemb:a:quia eft magis cõfoꝛmis naturc bumaneratio 
uc calidiratis; non fic vcro niger ratione furturis qui cft fic 
cus t frigidus. Tertia caufa cft: qz albus magis immo:zat 
in membꝛis:cum naturas fit magis auida m eius retentione 
à panis nigri. fid pamum argument oidtur qp illud fol: 5 
tcuct in rcbus ciufdem generis ⁊ cífdem cõditionibus ob^ 
fcruatis:nà fi nutriretrationc furfuris benc obüceres: fed 


nó quia rationc meduile. Ad fecundü refpóde£ qp lDippo. . 
ibidcm mtclligit oc nutritiõe naturali: bic autemantedum? 


oc accidẽtali. el dicẽdũ qp intelligit oe ppdromelle:vbi ett 
plus oc melie d 0c aqua: tale b5 poe fecibꝰᷓ bypdromel 
in quo plus cft oe aqua d? oc melle: (5 non fic eft oc pane iõ 
nou eft fimile, ¶ (Quarto queritur vtrum magis cóperat 
panis niger c furfurcus in regimíne fanitatís:aut albus ct 
inundus. vidctur quía furfurcus: quía citius oigeritur: vt 
dicit littera: c omnc tale magie competit. Sce oícit Auicen. 
qp £onferuato: ſanitatis ftudcat paberc femper ventrem la 
xum:vnde oicit ꝙ eſt impoſſibile alíquem mo: cũ fluxu ven 
rris naturali;fed panis furfureus optime larat vétrem : vt 
oicit littera:qꝛ maioꝛes babetfeces reſpectu panis albi. tü 
quía plus babet oe fuperftuo:tum quia plus babetoe coz; 
tice ratione cui? eft abtterfiuus ⁊ mũdificatiuus. In cotra 
trium eftifte aucto: c Rutus qui dicit ꝙ panís albus ⁊ mun 
dus plus valctin regimíne ſanitatis:⁊ quáto purio; € mun 
dio: tanto melioꝛ.qð cõcedo:qꝛ minus babctoe fuperfiuo 
« magie amicatur membꝛis:⁊ natura eum magis appetit € 
cum autdíus rctínet d? nigrum. Q[ Ad pꝛimum oiatur qp li 
cet quantum ad bocq citius oigeritur melíus nutríat ; t3» 
men quía plus babet oc fuperfiuo vnde nó benc obijcitur 
Quía omncs conditiones non fünt ced vtrobiq; ad fecuns 
dus oico ꝙ panis albus naturaliter pius reſtringit: quia có 
giutínatíuus t magis retínc£ a natura ; fs furfureus min? 
Q: cito ecpcllítur cá non ita retineatur cum multum babeat 
pc füpcrtiuo. (T £uinto oubítarur quís magis competat 
in reguninc fanitarís;aut panís lotus ín ad :aut aliquo bꝛo 
dio:aut panís ficus: videtur ꝙ lotus ín aliquo liquoꝛe vel 
b:odio:q: pꝛima oígeftío ⁊ ſcða requirũt rem mollé cii pꝛo⸗ 
cedant fubrilíando: vn qð atius digerit 7 meli?masíscope 
tit in regimine fanítatis: f$ panís lor? eft hinõi:igit᷑. q: lot? 
melioꝛ eft ficco:igit᷑:quia qð melíus i pꝛima et ſecũda dige 
ſtiõe etiã ⁊ in tertia: cum one pꝛime ſint pꝛeparatoꝛie ad ter 
tíam. t€ panís recedit a temperamento per ſiccitatẽ cB fit 
calidus 2 ficais:fcd per loruram reducitur ad temperamẽ⸗ 
tum: zomnetale eft melius in regimme ſanitatis 7c. 3n có 
trariũ cft fyaf.oicens cp conferuato: fanítatís ftudcat vítas 
rcp:olongationem menfe ne fumat panem lotum ín alíquo 
líquo:c. GT 8d boc oícunt quidà c» panis lotus nó compe» 
tit in fanis:quía vífcofitatem acqui tratione loture. vnde 
in magna quãtitate fumitur ín fanis: 7 attrabitur;ende fas 
cit oppilatiões fplenis t epatis. Sed ín egris cõpetit cũ in 
pauca quãtitate det᷑:etſi paz ille panis moꝛet᷑ liquo:e : ita. 
q uon babcat multam vifcofitatem. Vel dicẽdum ꝙ pants 
lotus cõpetit fanís in regimine fanítatis fi ſumatur ín paus 
ca quantitate: etfi non multü moꝛct᷑ in iquoꝛe ratióe cuíue 
non poffit mulram acquirere viſcoſitatẽ. Et ſi queras qua» 
re competit medíco 4p perloturam acquirit paucam vifcoft 
tatem. 3Refpódco q: abfterg:tet müdificat ſupernuitates 
ftomacbí: z concedoouo pzima argumenta, zld fecundum 
ín contraríum Dico ꝙ Raf. intellisitín magna quantitate: 
vude tunc fine dubio non cópetit 4T Querif vium fermée 
tum fircalidíus qᷓ pafta:c videtur ꝙ nó:quía minus pabet 
bc bumido radícali:t per confequens oc caloꝛe.patet quía 
fermentum cft pafta antíquata:t ín poceffu rcmpozís con 
fumitur bumídiras radicalis: igitur. Ste eadẽ cft compara 


tío grani noui ad vctus t paftc ad fermeti: fcd sranus no» 
uum calidíae cft vereri : igitur , 3n contrarium eft ratío: 
quía calíditas mouct a centro ad arcunferenríam couthem 
do:4 trigiditae ccótrarío ; ed fermenta mouet a Centro ad 
circunferériam ebuliiendo : igitur eft calídius. ld boc dico 
q fermentum eft catidius calo:e accidentali acquiſito ab ae 
re extrínfeco, Sed paſta calidioz eft caloꝛe naturali q:plus 
babetoc Düido radícaliin quo radícatur calo: naturalis c 
Dac vía poccduntouo prima argumenta: C pzima via viti, 
mum argumcntam.que funpliater ouo pzima argumenta 
concedo. ¶ Queritur quarc cooperirur paſta quando fer 
"métatur. s aufa eftnc frigiditas acris poffit penctrare ad 
ccatrum ipfius paite: ⁊ cam ertinguere: t per confequens 
ciua calozcm nazuralem ¶ Queritur de boc qõ dicit ín lit 
tcraq fermentum babet caio:cm paruum t frigiditate: vu. 
de videtur dicere ꝙ pabeat fimul ouo contraria , Solutío 
q fermentum paruumbabet caloꝛem.i.accidetaliter acqui⸗ 
fitum ⁊ frigiaitatẽ..caloꝛẽ naturalem remiſſum:⁊ hoc intẽ 
cit oicerc. d[ QQuerituroe tri qui eſt cibus iudeozum , £t 
pꝛimo vtrũ cópctat emopthoicis:⁊ contra tuſſim cum boc 
oxcat littera. videtur qp nõ:quia ín emoptboica paffionc eft 
ocbilís digeniua: c trivt dicit littera oifficuiter oigeriturz 
igitur. Ste emoptboica paffio vía cft ín ptyfim:fed in ptyfi 
nó cópent illud quod oitfi oígeritzigitur. Sn contra 
ríus eit aucto: in uttera. Pꝛopterea ome illud quod abſcin 
dit caufam emoptbotcc paflionis compctit in cius curaz 
fcd tri eft prnóizigitur cti fit conglutínatiud abſterſiuũ:qꝛ 
fanguine (ubtile inducétt emoptboícá paflione ingroffut 
ctíà groffum fanguiné generat. Itẽ apnone viaru venas, 
folidat cii fitglutinatiuum: ergo cópenit ín pafíionc emops 
t»oíca qð concedo ⁊ boc poro pꝛo cà. sid primum argumen. 
tü oico q non datur in vía diete: vt tu obncíe:fed in vía me 
dicinc : & medicina nó refpicit oígeftionem citã vel tardam 
ci medicina nó patiaturzfed agat; propter hoc patet folus 
tío ad fecundá argumentum. ¶ Queritur ſi er hocqð of 
cit inlitera qp trí comeftü c oleo valet ſanis.Contra trívis 
tuperatur p:opter vifcofitatem quam habet:cũ ergo oleus 
addat (n maio:£ vifcofitatem adbuc minus compctit . Sd 
Docoíco ꝙ cum olco comeſtũ allícit appetitũ: vnde quanti 
ad pocplue faar boní qᷓ malí propter vifcofitaté fuam, ££t 
Haly dicit in tegni:ꝙ quãdo aliquid ꝓdeſt ⁊ nocet: fiplus 
valeat $ noceat o5 admitti. ¶ Dubitat᷑ oc sipulis qp gene 
rát groffos humoꝛes ⁊ pblegmaticos vt oicit; c tame oícit 
q qui vultcauerc fe ab bmóí groflis humoꝛibus: comedat 
eas cum melle. Contra: mel addítín maioꝛem oppilatione 
tgítur cum melle nó ocbent comedí, Dico ꝙ cii melle cõpe⸗ 
tunt nó ratione fubftatie mellís cum fit oppilatiua: fed ra» 
tíone acuminis cíus acquifiri:ratione cuius ſubtiliat t o:ut 
dit:icitur Dicit ꝙ copetuntficcontra oppilationẽ. Du⸗ 
—5* vtru5 granũ fractü generet fanguine laudabile:tamẽ 
dicit ꝙ ſi mulrü caffidue comedatur generat oppitaticnem 
⁊ lapide ín renibus ⁊ veſica.Cõtra: iPippo.in apbo.c ín re 
gunẽto acutoz: dicit p parü oeteftabilio: cibus fi fit cõſue 
ta9:melio: eft optimo cibo incõſueto:ergo pꝛopter aſſuetu 
dinẽ ⁊ aſſiduitatẽ nó granũ fractũ opppilationem 
nec lapidẽ. Ad hoc dico ꝙ immo:q: ficut dicit yſaac ĩ dietis 
pniue alibus: ꝙ ep bouina carne quãtũcũq; digeratur im 
poſnbile eſt bonũ ſanguinẽ generari. Sic dico de grano fra 
cto. vnde ſi ena vice ſumatur licet fit groſſus cibus : non tà 
men ppterbocgeneratlapídem znífi ſcequẽtet affiducf. 
Et tu obijcis afliduue cibus minus nocet zc. Pico ꝙ boc 
verũ eft refpectu alteríus cibi non contueti:fic non eft ibi. 
¶ Aubitatur aiíuscomplenonie fit amtdum:videtur p 
calide:quía oedfüm ab aliquo atteftztur cí a quo occiditur 
fiue oefcinditur: fed amidũ ocfcíndítur a trítíco: igitur erit. 
cali.ficut triticũ. Itẽ pants d erfarina fcu medullac coꝛtice 
cóficit dicit calidus:crgo magis amidus eñ cz ſola medulla 
cóficiatur tritici. In cótrarium eft auctozín littera vices qp 
eft fagi. fic.qà concedo.£t nota füper boc ꝙ tlla que ſubi 
to t ín pauco  bxeuí tempoze fiunt extritico:illa retínét có 
plexionẽ t; ítici:vt panís: quía ſubito fit: inbzeui —— 
de tritico finceiug coꝛruptione ſubſtãtie:ſed illa que fiunt 


Dietarũ partícularíum. 


ex trítíco nó fubíto:fed paulatine t ín longo tempoze ⁊ cu⸗ 
co;rüpnone fübftantie z putrefactionc: ilia n9 retinet com 
ipſius:immo magis contraríam.J£rq:amidum 
fir cz tritico pofito z putrefacro in aqua. ⁊ coꝛrupto ibi diu 
igitur acquirit frigi.⁊ fic. Igitur ſolut argumeneũ ſecũdũ 
quia non eft fimile oc pane ⁊ amido:quia panis tir fubito € 
nó amidum. ¶ Quentur quare amidũ oppilat mébza nus 
tritiua  adiuuat mébza fpintualia, Una caufa eft; Q: vene 
ſpiritualiũ in pꝛincipio funt ftríctezin finc vo late:vñ vifcofi 
tas amidi fubriliatur ⁊ digeritur ance? ad fpüalia pueniat 
⁊ cũ amidũ tuncbabear humiditatem lenit ea: ecouerfo eſt 
Oc titmbz;o:i nutritiuo:um venie , Vel oicedum dp imme⸗ 
diatíus venit ad membza nutritiua: ideo oppilaz ca. 
De sisania. 
3sanía nafcitur inter triticum ſiccis coꝛru⸗ 
5 pᷣtiſq; tempoꝛibus: vnde vim habec acutã 
⁊ venenoſam:aliquando mentem turbans 
⁊ inebꝛiat.ſi farine oꝛdei miſceatur myꝛrhe croco z 
thuri:⁊ mulieribus exinde fumigetur vulua : aperit 
eam concipiendiq; fit cauſa.OMirta etiam ſulphure 
vino ⁊ aceto ad impetiginẽ c ſerpiginem valet.cum 
vino cocta c ſtercoꝛe aunino ⁊ lini ſemine cataplaſ⸗ 
mate facto apoſtema foluít: z faropbulas: cocta aüt 
cus radice c costice vꝛtice vulnerib? (am putrefactis 
appoſita fanat z mundíficar, 
€ De odco. 
Kkdeũ frigidum ⁊ ſiccum eft ín pꝛimo gra 
^3 X du: virtute mundificatiuam babct ⁊ exco 
atiuam:⁊ fabe ſimiliter:płꝰtñ qp faba cric 
2S9 car; piopterca nutrimentum cíusab in 
flatione eft liberus:fabarü »o non fimiliter: plus tà 
met oꝛdeo nutriunt accidentalíter non naturaliter. 
vnde Bab. oꝛdeũ cereris granis nutribili? cft. Ru⸗ 
fus $o trítíanm inquitz o:deum funr nutríbilioza cc 
teris ⁊ laudabilioꝛa:nutribilius ramen cft tritícum. 
Nec arbitreris hoꝛum oífputarioncs fibi effc cotra? 
rias.Galienus dixit accidentaliter: IR ufus No intel 
lexit ſubſtãtialiter ac naturaliter.verbi gratía:fi nu⸗ 
trimentũ rifi z oꝛdei pponam?:vri eft ſubſtãtialiter 
oꝛdeũ nutribiliꝰ inuenit᷑:pꝰ cir ſubſtãtie ⁊ medulle 
habet:ſi vero pꝛeponamus riſi: ende accidentaliter 
inuenimus vel reperimus riti maioꝛis cffc nutrimen 
tí pꝛopter groſſitudinem fuam ⁊ moꝛã in ftomacbo 
longioꝛem:oꝛdeum accidẽtaliter minus nutribilevi⸗ 
detur pꝛopter digeſtionẽ citam 4 facilẽ membꝛi oif? 
ſolutionem. Item Gal.de oꝛdeo ⁊ faba Fm medici⸗ 
nam dixit:oꝛdeum ⁊ faba quoniam temperamentis 
membꝛoꝛum vicina ſunt:in multis locis fm medici⸗ 
nam ín vía babentur. Sed cum ccraz olco ínvngue 
tís ⁊ caraplafmaribus fit oc oꝛdeo cõfectio talis: cli 
ratur enim oꝛdeum pꝛimum ín aqua : ocinde affa? 
tur: inde farína facra cum succaro conficitur tic: boc 
in eſtiuo tempo:e ad ftomacbi refrigerium ⁊ cparís 
valet:⁊ ſitim aufert cum aqua temperatum fiue co⸗ 
ctum:et cum codearío edatur:ſiue aliquantulum liz 
quidum:vt fi cum mulſa bibatur. Inde fit ptiſanum 
boc modo. Confligatur oꝛdeum: vt coꝛtex poffit aa 
ferr « menfura fumatur oꝛdei vna ct aque decem:⁊ 
ramdíu coquatur oonec redígatur ad enam : dein⸗ 
dc coletur z potuí octur . boc valct ad faníraté cufto 
dicendam coꝛpuſq; bumcctandus: fi críam refrigeriũ 






S'o.cvítj. 


ex eo plus appetatur:aceti pare cl parus admiſcea 
tur:⁊ fi catide nature fucrit: parum addatur ſeminis 
papaueris albi:ptiſanum fanum cerebꝛo vifum clar 
ficat:c perfectiffimum in cozum coꝛpoꝛe fanguiricm 
generat:nec minus dp panis nutrit:hoc prífanum fa 
nis eíto3dum. 3nfirmis vero otucrtis modis cft dã 
dum p:out vnicuiq; expedit infirmitati : fi vero ſta⸗ 
timvelis epatis calozem extinguere:bibe vt fupza ot 
ximus.Si etiam evcolatiuum c mundificatinum: ct 
prifanum cffe volueris;cum coꝛtice lud coquc: ti la 
xatiuum ⁊ refrigeratiuum cocto ptifano manna fup 
ponatur ⁊ mel eiolarum. fi pzopter epatis conftipa 
tionẽ illud velis accipere:coque timul radices fenicu 
li ez apíj: et accipe illud cii oxiʒaccara plurimum pꝛo 
pter ventris foluctonem . Galie. dicit. ihiñ accipe 
non ramen quanrum oxdeum opinatur valere. Non 
ramen ftipticum cft niii eius coꝛtex rabcus fit: pꝛo⸗ 
pterca ftipricum magis cft albo rífi ruübeum. Natu⸗ 
ra riti calida cft ín pumo gradu: fic. ín ſecũdo.diuer 
fis tamen modís bomíncs accipiunt illud:⁊ ſᷣm vri 
quégs modum actio cíus ín plus minufec mutatur . 
Aliquando nãq; illud mola terit:⁊ farinam cius ve⸗ 
lut trítící coquunr ; valet aurem cis qui mozt:oncm 
patíunrur ín ſtomacho:⁊ ínteftínis. funt ct qui inte 
grum coquunt cum aqua : boc valet ad coolenicam 
oíarriam. 3jdem alij cus lacte coquütz amvadalco: 
boc modo amíttit conftiparíonem fuam : z bene nu 
trir:z bonum fanguinem generat: perma auget : 
babet etíam rífi pꝛopꝛietatem ꝙ fi cum ipfo; vel cum 
aqua ipiius lentiginẽ laucs : aufert ipfam ; ⁊ cutem 
mundificat. 


Ilium frigidum cft in primo gradu:ficin 
fecundo.teftatur bocleuiras ctus conca 
! 'uizas viſcoſitatis vnctuoſitatiſq; abſentia 
nutrit minꝰqᷓ grana cetera ec quibꝰpanis 
fit:ſanguinem minimum nec laudabilem generat:ta 
men ſiccitatis fue gratia confoꝛtatiuũ ſtomachi cft 
alioꝛũq; membꝛoꝛũ coꝛpoꝛis:pꝛoinde et ventrem cõ 
ftipar. Diaſcoꝛides milium diureticũ cffe dixit. Sſſa 
rum ad toꝛſonem doloꝛemq; ventris calidum ſu⸗ 
perpoſitum valet: caufa autem nutrimẽti minimi cft 
ſiccitas eius. Mon ab eís accípiendum eſt qui car? 
ncs fuas augmentari ⁊ pingueſcere volunt: nec cís 
qui laudabilem fanguínem fuo coꝛpoꝛi cupiunt ge⸗ 
nerari:ſed cís foliimodo quibus ftomacbi refrigera 
tio ac cófo:tatío : humoꝛumq; cius fuperfluozum oe 
ficcarío appetitur. 

¶ De panico. 


Anicum ín foꝛma c natura cft fimile mi? 







lio:minus ramen nutrit eo:ventrem ma 

gis conſtipat. Accipitur oíuerfis modis 

* ⁊ pꝛo eoꝛum diuerſitate immutat actio⸗ 
nem fuam. nocunqs ramen modo pꝛeparato om 
ni panico militi melíus eft:coquírur autcm fepe: aut 
cii pinguedine:aut ci olco:ſepe in lacte:aliquãdoxᷣo 
cum apoʒimate tritici coꝛticis « ampgdaleo. Cũ pin 

6 up 


Lwer 


guedine coctũ:aut aim oleo laudabile eſt:quoniam 
ticcitatem fuam amittit: ſapoꝛitatem ab eis:⁊ bonũ 
nutrimẽtũ acquirit: oftíipationc autem faa pꝛiuatur 
ꝛopter lubꝛicitatẽ ⁊ mollitiẽ pinguediuis olei. f£ us 
acte ſimul vcl apoʒimate ſupꝛadicto coctuʒ laudabi 
lius cft co qð cum aqua coquitur ſola. Coctionis au 
tem cum aqua ouo funt modi:coquitur autcm aur fa 
nũ: aut mola coufractum. SSanü autem ablato coꝛti 
cc: etad enam mili) vel panici menſuram:quinde⸗ 
cim apponantur et aqua.ira. cocti groffum eft z ou 
rim ad otgerédum:nec cft ventris conſtipatiuũ:gra 
uat etiã ftomacoum:« cr co integrum eijcitur ad in⸗ 
teſtina.Hoc ctíà grauat: ideoq; cito carcdit ab cís 
hac ergo ratiõe ſtipticũ non eſt. Mola tritü cequat 
ita:farine mundate decies tantũ aque adiungatur: 
4 poftqy bisvel rcr bullierit: frícatum digitis crcole 
tur:calamẽtũ ſuſceptũ donec dureſcat excoquat᷑: ttc 
; comcderc vtile cſt:⁊ ceteris ſubtilius cft digeriq; 
fucilius:minus vo ſtipticũ c durum cft pꝛopter ſub⸗ 
ſtantie abſentiam. 


¶ De fabis. 
z Abc in natura fua frigide:ĩ ſiccitate ſunt 
diuerſe.Comedũtur aure ſicce ac perfe 
cde tempoꝛibus ſuis.Comedũturvirides 
nondum meſſionis fuc completo tempo 
rc. Airides frigide funt ⁊ hũide in pꝛimo gradu:nu 
trimentũ carum minus:quia humoꝛes generãt groſ 
ſos ⁊ ccudos.inflatiue:⁊ vẽtoſitatem faciũt in fupe 
rioꝛibus ventris:pꝛopterea valde nociue funt. Sic⸗ 
cc vᷣo ſuiſq; tempoꝛibus perfecte funt frigide⁊ ſicce 
ín pꝛimo gradu:non laudabilẽ ſanguinẽ ceãt:oꝛdeo 
magis nutriũt accidẽtaliter: nó naturaliter duabus 
de cauſis. Cina pꝛopter ſubſtãtie groſſitudinẽ ⁊ tar⸗ 
ditatem diſſolutionis ex membꝛis: ſubtilitatem vᷣo 
ſubſtantie oꝛdei ⁊ diſſolutionem ex membꝛis citã ſu 
perius diximus: vende minus nutrit. Secunda pꝛo⸗ 
pter ſue multitudinis groſſitatem ⁊ viſcoſitatem eiꝰ 
vade carnem inflãt c dilatant: z operantur ín ca qð 
fermentum £a farina vcl pafta: pyopterca ín ſuperio 
ribus ventris ventofiratem plarimam groffam gcne 
rant ⁊ inflationem ec qua fumus íncípit afc&dere ce 
rcbzo nocẽs:⁊ ſomnia multa 7 coꝛrupta inducit. a 
bocergo naturalícer brit fabc: nõ cis alíquo coctío 
nís modo poffant auferri.vnde.Gal fabe fi nimiuʒ 
coquantur:ventoſitatem ⁊ ínflatíoncm ſuã ſicut oꝛ⸗ 
dco auferre nequimus: mínuere tame poſſumus.Ex 
perimento autem bocpiobatur ín cis quí fabís vtẽ 
tcs affiduc thetinationẽ.i.indigeſtioncin patiuntur 
⁊ éiflationem: etfi faniffimi fuerint. Itẽ Gal. fabe 
Fin cibum inflationem faciunt : 7 dure funt ad dige⸗ 
rcudum: ⁊ $m medicinã adiuuãt bumo:cs ecacarc 
oc pectose ⁊ pulmone:quoniam colamentum babet; 
t ídco nó moxantur ín ſtomacho:ſicut alij groſſi cibi. 
OManifeſtat bec colamcritum earumqs mundiífica 
tio:qua autem errcríus mundificari cernimus: cũ ca 
yum farína abluitur:idcirco ad lentígíné valet. Qui 
ad cutẽ coꝛpoꝛis fut mundificarivolucrit:ex farina 
rum lauari aſſucſcat. Apoſtemati ín mamillis 






vcl ín teſticulis appoſite ex farina cocta in aceto ca» 
thaplaſmate facto diſſoluunt.Om̃ia aurem que dixi 
mus earum inſunt medulle tantũmodo:coꝛtici ante 
nibil:cit enim ſtipticus ⁊ colamcntus nullũ habens: 
vndc aliquãdo fabas decoquimus cii coꝛtice tn ace⸗ 
to damuiq; diarriã patientibus pꝛopter detectionẽ 
cotéríuc virtutis ín ſtomacho c inteitinis. Eligẽda 
aurcm cft magna alba ro vetus:diuerſiſq; coquitur 
modis: vnde diuerſe funt eius in coꝛpoꝛe actiones: 
fant náqs cocte in aqua:ſunt autẽ aſſate (anc. Aqua 
cocte laudabũioꝛes funt;quoríam aqua eis plurimũ 
gatcrt vẽtoſitatis ⁊ groſſitatis: maxie ft eieca aqua 
pꝛioꝛit altcra adiũgat᷑: bec q5 dccoctio duobꝰfit mo 
dis:aliqfi cii cozricczalíqr ſine.Cũ coꝛtice cocte dure 
funt ad digerendũt inflatiue:ftípticíras cm coꝛticis 
fabarti egeſtionem pꝛobibet vẽtris: moza ctus ou 
turma ín ventre neceffe cft vc inflarionem c vento ? 
fitarcim generet. Soíne coztíce minus font inflattue 
cíto digeruntur. Et fi ius fiat calcfacríuís rebus ap 
potitís;er píperc longo 7 ʒinʒibere:⁊ olco amygda⸗ 
lco:pfecra eft medicina ad coitus operatione.sount. 
quí eis veſcuntur elixis aliquando cfi coꝛtice: aliquã 
do finc.iDc clixis:idẽ q9 ſupꝛadiximꝰ iudicamꝰ. f£ o 
eſte ramen alíquado cum menta oꝛigano⁊ cymino ⁊ 
fimüibus ſuã ventofirare  inflatíoncm minuũt.Aſ⸗ 
fateramen ventoſitatis minus babent « ínflationis 
ad oígerendum funt autera ouríffimc ; veruntamen 
fiaqua infundãtur poft affationemz cus cmino mé 
ta« oxgatio comedátur parté duriticiamittũt. Dia 
fcozides fabe ínquit noue veteribus magis ſtoma⸗ 
chonociue füt. A abe mite faríme fenugreci cataplaf 
matcfacto ati retro aurículas valent, Ad lí 
uoꝛem füb oculis fimiliter cum rofa my:rba 7 tbure 
ouíqs albugitic valent | Hd eríccationem lippitudi⸗ 
nís oculo:à cataplafmate facto valét , Maſticate c 
tonfe tempozib^appofite humoꝛibus a capite ín oct 
los ocfcendentibus refiftunt. Cum vino cocte fi ca 
taplafimata fit cr eisteſticuloꝝ apoftema diſſoluũt: 
Farina carus pueroꝛum appofita inguinibus libidi 
nem — in quibus píli nafcuntur ſu⸗ 
perpoſite: ſubtilẽ ac oefecrü pilum faciunt , Sciſſe 
quoq; in ouas partes:cataplaſmate fuper birundi» 
sum moꝛſibus facto:ſanguinem ſtringit. Mamillis 
lactis coagulatione induratis appofite diſſoluunt ⁊ 
lactis adiuuant exitum:ſi cum alumine et olco vete⸗ 
ri miſceas ſcrophulas diſſoluunt. Aqua carũ lanam 
tingit. 
determinauit auctoꝛ de tritico vero: hic de nó 
pero: vt deʒizania vel lolio qð idem eſt:et oiuíditur: q: pit 
mo ponit ʒiʒame generatíonem : fcóo eius iuuamenta ; ſe⸗ 
cftda ibi: Si fannc oꝛdei admífceaE Tũc fequi£ illud captm 
ín quo determinat de o:deo ibí : Oꝛdeũ frigidü c ſiccũ. Et 
ín ífto pꝛimo oerermínat oe o:deo abfolute, Secüdo per cõ 
parationem ad riñ.ſecũda ibí verfus finem capti , sat. ow 
atri. ¶ Queritur vtrum sísanía poffit gencrarí cr triti? 
co: videtur qp non: quía tn elementis cft generatio conuer⸗ 
fiua t recipꝛoca: ende ep aere fitignis c. non vero ſic de 
aialibug:illa ergoque magie eicínanf elemérís macte bar 
bebunt generationem conuerfiná dp terre nafcentía t dp ve 
getabilia: f$ mineralía nó bnt generarioné recip:ocá : ncc 
conuerfiuam;q: dieit pe quarto metheoꝛoꝝ.ſciant om̃es 


Dietarum particularium. 


artifices alkimie fpecies metalloꝝ tranſmutari non poſſe: 
ergo multomagis terrenaſcentia:vel vegetabilia nó habet 
gnationem conuerñiuam.Sed ex tritico non por gnari 515a 
nia nifi gñatione conucrfiuazigitur cũ iſta gnatio non fiz in 
vegcrabilibusznon fiet m trínco « 5i5anta. Itẽ dicit pbs in 
bc aĩalibus:ꝙ fi fpecies o:dínetur ad aliam:decẽs ctt cp ad 
nobilioꝛem fiuc ad mínus viles; vnde mufca gnatur media 
te verme que eft nobilioꝛ:ideo potius 05 generari triticu ek 
sísania d econtra, 3a contrarium eſt iſte auctoz. ¶ te; 
nus queritur quare ez trítico magis generatur lolium dp cx 
alío grano . Ad íftud vitimum — ꝙ triticum eft quaft 
granum exiſtens in centro refpectu aloꝝ granoꝝ: t in mc» 
dio bonítatís coz. £t ficut oat pbs ín erbicis : oifficile eft 
inuenire tnedíum:facile vero eft diuerti a mcdio: vnde plu 
ra contrariantur tritico cum fitín medio bonitatis qp alijs 
granís cum ſint in circunferentía: vel veríus circüferentia; 
-pzopter quod ⁊c.Scda cà eſt:qꝛ triticum eft nobiliffimü in 
tcr cetera grana vt oícít fuperius: z quanto aliquid eft nos 
bilius:tanto plura requiruntur ad eius generanonem z et 
. quanto plura requiruntur ad eíus generatione;tanto ma» 
gis accidit errozin cíus gatione: vt ps ín bomíne in quo p 
pter banc caufam potíus accidit erroz:d in generatióe alio 
rum aiabum:vade vídemus plures botes cecos naturałt: 
⁊ alíos claudos:⁊ ctíá multa móftra ín natura bumana cos 
tingunt:vt mola c alíoz multe figure ⁊ varíc , zd iftud pot 
- adduci pbs ín topicis:dicens ꝙ facilius cft ocftruere P có» 
ftrucre oíffinitionem.ratio q: plura requiruntur ad eiꝰ con 
ftructionem d oeftructonem. ld primam queftiones oíco 
ꝙ poſſibilis eft generatío sísaníe cx trítico. ld pimus oíco 
q vnum mínerale poteft cóparari ad aliud eiuidem ſpeciei 
vt iſtud aurus ad iftudvel llud:aut poffunt comparari me 
talla diuerſaꝝ fpecierus: t bocoupliciter aut bec ſunt eque 
nobílía:c fic cft impoffilxle ꝙ vnum in aliud mutetur ; aut 
comparatur vnurm ad alíud alreríus fpeciei macie nobüe 
t fic poteſtvnum mutari in alud.Sed cgo diſtinguo oe po 
tentía:aut oc potentía nature aut artis:de potentia natus 
re intelligo t non de tía artís de qua loquitur philo⸗ 
fopbus ín metheo atus. ld fecundum oíco ꝙ quedas 
generantur a natura cum intentione nature ⁊ fic concedo, 
aut pzeter intentionem eius:⁊ ficcr nobilifit vile.vt oe tri» 
tico loliũ:⁊ ífta vía gencrantur vermes ⁊apoſtemata ũ coꝛ⸗ 
poꝛe humano er fuperftuo nutrimento, €lel oicendus qp 5i 
5anía fit ez tririco citius per viam coꝛruptiõis dp generato 
nis:⁊ ficnon cft tranfmutatio ſpeciei ín ſpeciem:immo poe 
tius coꝛruptio nobilis ſcʒ tritici. 4T Queritur in qua regio 
tic plus generetur lolium ertrítico:an ín bumída vel ficca, 
Palladius dicit ꝙ ĩ humida:dicẽs in agricultura p humi⸗ 
ditas facit degenerare plantas:ſed perdegenerationem ge 
nerat᷑ lolium ex tritico:igitur. Item dicit philoſophus in t 
bro oc plantis:ꝙ ſol eſt pater plantaz: terra vᷣo mf. In illa 
g regide ín q̃ fol ínfluít recte ; funt radi) folares vel caloꝛ fo 
uis füp plátas:ín (lla mín? plãte oegenerár:fed eft in ca.⁊ 
ficigit. 3n Sri cft aucto: in Littera: plus ftt ifta genera? 
tiom ſiccis € coxuptte tempo:ibus. Item continens im» 
mutat contentum ad fuam craſim:vt vult philaretus ín li⸗ 
bꝛo pulſuum:ergo cum medulla lol) fit calída « ficca: ge⸗ 
nerabitur ín c3.4 fic. fimiliter ⁊ medulla tritici erit cat. 7 ftc 
ca:quod cócedo. Vnde Dico qp plus fit sencrarío loltj er tri 
tico in regione ca. fic.q in bu. quia calidítas ⁊ ficdiras con 
ſumunt humiditatẽ aeream quc erat ca.c bu.ín trítico : et 
cum boctrabit caloꝛem narura!em ipfius tritici ad erteríoo 
ra. facit ipfum erbalare. 3tem ipfam reſoluit:⁊ per cons 
fequens inducit ibi complerionem frigidam c ficcam: coe 
plerio vía eft ín ſpeciem: vt oícit pplofopbus : € per iftam 
Viam ín ca.c fic.regione generatur tolium er tritico gd pꝛi 
mim argumentum oíco ꝙ oupler eft bumidítas:queda ac 
aderalís c füpflus erpáfa fupza terram. talis fact plãtas 
begenerare:c oe tati loqtur palladiue. £ft alia hũiditas eſ 
ſentialis d cft calida ⁊ humida aerea.« talis non facit oege 
nerare plantas: oe (fta loquitur aucto:íftez non palladi? 
Dicendum ꝙ licet humiditas facíat degenerare triticũ 


&on tamen adco vttaciat generare loliutn id fecundum di 


Fo.cix. 


co cp fol oe perfe facit ad generationem plantaruʒ:tamẽ oc 
per acadens faar ad degenerationem:ſcʒ humidũ radicale 
confumendo:c calozem naturalem í retoluen* 
do:⁊ hoc modo fir oegeneratio in trinco a calo:c. ([ Quc⸗ 
ritur vtri zigania babeat fomnus mducere ⁊ ebꝛietatem:vi 
detur q non indicat fomnü:fc citíus inftantias vigilar 
Quia oiat conftantinus qp quidam eft fumus fuauís c mul» 
cebꝛis:⁊ talis caufat fomnus:quídam vero eftfumus capzi 
nofua maliaofus pungitiuus caufane vigilias:⁊ non fom 
num:cum ergo ex sisanía gencretur fumus capꝛinus € rü 
gitiuug:igitur cc. "Stem narcotica que funtfrigida in quar 
tovt opíum mandago:a tufquiamus ⁊c.inducunt fomnum 
vtoicunt auctoꝛes:ĩſed sisanta non cft fic frigida:igitur. 3n 
contrarium eft aucto; in littera:dicens qv mentem rurbar c 
inebꝛiat.Solutio c» queftio eft affirmatinavera. $55 duplex 
eft ſomnus:quidam naturalis qui fit ez fumo mulceba : et 
talem non induat zizania.Quidam vero eft imaturalis:et 
fir ouobus modis:quía aut fit per viã infrigidanóis «moz 
tificationíe fenfuum et ſpirituum: et iftum facit narcoti 
cum. lio modo fit virtutem animalem retrabendo:ct pꝛi⸗ 
mo modo non:fed ifto modosísania inducit fomnum inna⸗ 
turalé:q; ab ea refolintur fumus maliciofus venenofus ct 
pungitiuus:qui ftatim petit cerebꝛũ:⁊ puenit ad virtutem 
aialem:ctunc virtus aialís fentíens ilg fumi venenofum 
rctrapit ſe:⁊ cũ pac retrabunt fpüs ⁊ ínfluentia Dos 
ad fenfus ptículares:c tunco:gana immobílitant:c B mo 
sísanía inducit (omnum c ebꝛietatẽ. Per iſta ps folutio ad 
argumenta. ( Queriturvtrũ panis catidus aur frigidus fa 
ctus ex si;anía inebꝛiet puis: videtur cp calidus:q: mas; va 
po:ofus t euapozatínus d frigidus:ígirur.Sótraríü vide 
mus ad fenfum:q: narcotica — plus inebꝛiant: fom 
nius mducunt d caidazigitur, id bocrfide£ cp inebꝛiare b 
eſt duptr:aut plus.ã.citius:⁊ fic oíco ꝙ plus ca.d frigi. aut 
plus.Crardíus oíflolutur c plus ouratci? inebuatio:c fic 
econtra: t p poc p5 folutio ad alia argumenta. C Quæeritur 
cuíus complexidis fit oꝛdeum.Et videtur c» cade t bu. cz 
dicit yfaac in dietis vniuerfalibus ꝙ oupler eſt dulcedo: qs 
das deficcans ⁊ talis fubtilis eft in actione:⁊ ralis efti mel 
le.:£it aliabumectans vt oulcedo o:dei:fed oulcedo bume 
ctans fundatur ín calída fubfráría:ergo cum fm yfaac dul. 
bumecrans fundetur ín fubftantia ca.c humida:igitur ca. 
X bi.erit ozdeum. 3item ptiſana que cft ca. c bu.ocddit ab 
o:deo:fcd omne ocafum atteftatur eía quo oecidíturzigi£ 
In cótrarium cft auctoz dicẽs ꝙ eft fri, fic.in pímo srzdu 
qOconcedo. ld pꝛimũ argumenti dicũt quida g eft cat.et 
bu.quantá ad medulli:fed quantiiad co:ticé t medulla fi» 
mul eft fri. fic. Sed iſta folutionon valetzq: ific auctoꝛ nó 
loquitur oc o:deo nifi inquantü nutrit:⁊ qꝛ non nutrit vifi 
ratione medulle non coꝛticis:igitur. Dicas igit aliter ꝙ 
medullabs duplicẽ ſubſtantiã:quandã ſcʒ fric fic.in centro 
eius:⁊ talis eft ibi a dñio:⁊ quãtũ ad iſtã ponitur in gradu 
Et aliam quandam aereã ca.⁊ bu.7 ifta eft ſubiectum dul⸗ 
cedinis: t quantũ ad iſtã non ponit in gra.⁊ oe tali loquit᷑ 
yſaac in vniuerſalibꝰ. ld ſcðm dico pm cq dicit aucto; fus 
perius ficca p elizationem acquirunt humiditatem:⁊ humi 
da p aſſationẽ ficaitate. Sir dico oe ptifana qp p eliraticné 
acqrit bumídítaté: vfi nó eft bu.p (e:f5 p arfiadi: f oꝛdeũ 
eft ſiccũ oc (cL uerit qð magis nutrit aut triticũ: aut oꝛ 
deü.vf q triticũ:qꝛ maioꝛẽ b5 ↄuenientiã cü natura büana 
ſ fupius otat yfaacin dietis vtibꝰ:ꝙ nutritio fit p 2ucnie 
tià ad naturá Dumaná:igi Itẽ grand nutrit róne medul⸗ 
le:f5 tríticü pP b5 oe medulſa:igit᷑. In 3:u5 cft aucto: tira 
dicẽs auctozítate f£a.« oꝛdeũ ceteris granis nutribiliꝰ cft 
c laudabilius:⁊ iõ videt effe 2zictas iter $a, t ruf. q: ru 
fus dicit cp triticũ mutribiti? eft oꝛdeo.Et yſaac ſoluit ínlra 
dicẽs p nó eft 2zietas:q: Wa.intelligit acadctafrzq: tardi? 
ouernt plus moꝛat᷑:⁊ tardius a mẽbꝛis diſſoluit᷑ Sed ru 
fus intelligit naturalr:qꝛ citius ↄuertit᷑:⁊ diti? a me: diſ⸗ 
ſoluit᷑:⁊ ita nulla € Zꝛietas.Sʒ iſta ſolutio vſaac videt᷑ pati 
calũniã:q; dicit qp fabe magis nutrit acadéralr d oꝛdeũ € 
nónaturalt : ꝓpter bocaliter dicendum qp Bo trellígit re 
fpectu granozum octermínando:um; vnde oꝛdeum nueri⸗ 
o? 


Liber 


bilius eft granis determinãdis:⁊ q: oe triticofüperius oc» 
terminatum cftzigitur non comparat o:deum nift ad triticũ 
cum füperíus ca comparauent. immo folum cornparat oz 
deum ad alia grana (nferius octerminanda: vt ad miliu⸗ ⁊ 
rifum c panicum:quibus nutribilius eft.Q Queritur q9 fit 
melf?m regunic fanitatie tritici aut oꝛdeũ: videt ꝙ oꝛdeu⸗ 
Q:iliud qð citius oígentur plus valet:poc eft ozdcus: vt ot 
cic in líttcrazigirur. Itẽ dicit bippo.in regiméto acutoꝝ:qð 
ledit fanos:ledit egros:t quod uiuat lanos iuuat egros:ſʒ 
ptifana o:deí plus iuuat cgros dp facta ex tritico; tguur ct 
f:nos:igitur cum oecifim attcftatur illt a quooccidit 3n 
contrarium eft aucto: fuperius vt patuítzq: plus babet oc 
medulla ⁊ maioꝛem conuenientiam cum natura bumana. 
quod concedo. &d argumentum dico ꝙ ulud folum tenct 
quando fit comparatio vníus indiuidui ad aliud indiuiduũ 
⁊ nõ fpeaciad ſpeciem:⁊ q: oꝛdeum c triticum funt diuer 
farum fpeaerum;igitur non tenet. Ad fecundum dico q fe 
cus eft oe ptilana c oc o:deo:quia ptifana melio: cft gris 
in vía medidne:quía oatur ad altcrandum: et altcratio fit 
p cotraría:fed panis oꝛdei noccert illis:quia eftfri.c ficus 
 nutritiofit per calida: c panís oatur ad nutríendum, $55 
ptifana tritici non potcft alterare malam complexione cal. 
& ficcam:aus fit calida:igitur cc.non cft fimile 4 Quet itur 
vtrumrisi fit ftipticum:vtoíat yſaac.Contra dicit ylaacin 
oíctis vniucrfalibus:q: fapo: ftipticus frig.eft z ſiccus:ſed 


nii eft ca. ſic.igitur. Item nsum valet in oíffinteríacbole . 


rica vt oicit.fontra:contraria contrarijs curantur: fed risí 
eft ca fic igitur. tem dicit im lutera q rii rubeum plus 
valctin oíffinteria cpolerica d albũ.Contra:quanto eft ma 
gis rubeum:tanto eft calidíus:et ita magi augmentabit 
oiffinteriá cpolenicà. d pꝛimum oíco qprisi eft ftipticu. $5 
oupler eft ſtipticitas. Vna eft que eft velur n ſpecies 
4 ifta fundatur in frigida ⁊ ficca ſubſtantia:⁊ ſic loquitur in 
dietis vníuerfalibus «non hic. Auo modo accipitur ſtipti⸗ 
citas:pꝛout nominat fpedem compofitionis ; c ífta poteft 
€ffc in fubftantia calida 4 ficca: fic fumitur bic: ende risus 
ſtipticum eft.i. vifcofum conglutinatiuum:⁊ conſtipatiuu⸗ 
Ad fecundum dico ꝙ non valet ín diſſinteria cholerica: ra» 
tione fue complerionts cum fit ca. fic. c ratione fuc ſubſtã 
ne conglutinofe: vifcofe ⁊ confolidatiue, fld tertius Dico qp 
quiarubcum cft groffius ín ſubſtantia:ideo magis vals in 
oíffintería cbo.nó ratione fue cõplexionis. ¶ uerit vtrũ 
miliü fit calíde humide compleríonís:q: fm yſaac t ui» 
c&.co:ter cuiuſibet grani⁊ cuilibet femínis eft frigidus 
ficcus : ⁊ medulla calida z pumida:c a complerione centra 
lroznomínatur vnüquodqs:igitur aum medulla mili) fit ca 
lída c bumída fic c milium. Stem omne euapozsríuum cft 
cali. t bu. fed milium cft euapozatiuum;vnde bíppo. ín rcs 
gimine acutoꝝ oocctín pleurefi facerc euapo:xationem oe 
milio ⁊ fale: vnde oícit ꝙ tale atiuũ eſt foꝛtius: igit. 
In contraruis eft aucto: in littera dicens qp eft fri. in pꝛimo 
? fic. in fecundo. Aterius oubítatur oe boc qð dicit vſaac 
ipfum effe diureticum ⁊ vꝛine pꝛouocatiuum.Contra:om̃e 
diureticum calidum eft ⁊ ficasm:fed milium eft fri.⁊ ſiccuʒ: 
ígitur. tem omnc diureticum eft ſubtilis fubftantie:fs mí 
lium eft groſſe fubftantie:vt dicit ín lra:igitur. Itẽ dubita⸗ 
tur oe box qð diat ín littera:ꝙ milium valer contra toꝛſo⸗ 
nes ⁊ doloꝛes ventris. f£ontra: tozfio ventris generatur a 
ventoſitate:ergo omne (lid qð ventofitatem conſumit có» 
petit:fed milíum eft frí.« ficiaitur. gd pꝛimum argumétü 
dico ꝙ comparando coꝛticẽ cuiu graní ad medullam 
cuiuflibet:ficois coꝛtex eft fr. c fic. t omnis medulla caet 
bu.cífto modo non ponunturín gra.Alio mo fit cóparatio 
medulle ad medullam: boc modo ponturtn gra, fic iſta 
compatione medulla milij eftfrí. fic.refpectu medulle trí 
tici:t boc modo loquitur aucto: ín lírtera: t aliomodo Aui 
cẽ.⁊ yfaac.sld fecundum oíco qp milii oe fe nó eft euapoꝛa⸗ 
tíuum:fedróne toꝛret ctionis c mírtionis cũ fale etiam ef; 
ficírur plus. Uel dicendũ q boc eft ratione cuiufdam ſubſtã 
tie calide c humide exiſtentis ín faperficie acquífiteab aerc 
extrinſeco:⁊ ratíone iſtius non poníturín gradu:⁊ eft pau 
ca talis fubftantia calída ⁊ humida:⁊ nõ eft ratione fue füb 


ftantie centralis que eft frigida ⁊ ſicca:⁊ ifta diſtinctio bas 
bctlocum in mulzis terrcnafcentibus:vt ín caule ⁊ endiuia 
idcobon& cft eatn habere pꝛe manibus; quía per iftud fols 
uitur alíud quefitum fcs p eft diureticum ranone ſubſtãtie 
fuperficialis t non ratíone centralis. Vel Dicendum qp ques 
dam fünt pzo ria vzinam per fc; vtpote diuretica: alia 
per accidene fcs retinendo feces in iteftums ratione 
fiie aroffiticixquía oicit yfaac in vr:inis: ꝙ oüminutio vnius 
fuperfiuitaris cft caufaaugmentationie alterius vtpater, 
fid auuo dicit qp valetad to:fiones ratíone fuc ſubſtantie 
fi ialis c nó centralis; etiam ratione fue tozrefactio 
nis. «T sDubitat oc panico: dicit yaac fuperius cp miim 
minus nutrit $ cctcra grana:ergo minus nutrit cp pantcu, 
*$poftca oiat in capfo oe panico: panícum minus nutrit 
co JDicendum qpnon cft cótranictas: vnde credo qp panic 
fimpliciter minus nutnt d? milium c d cetera grana. Et di 
£0 q aucto: comparat miliũ ad alia Grana diuerſa ín fpecie: 
« panicum non eft diuerſum ab ipfo mílio:idco non compa 
rat tunc ipfum mium ad panicum. ¶ Queritur oc fabisin 
víanutrunenti reſpectu o:dcí: vídetur qp o:dcus magis nu 
trat d faba: quia dixit füperi? qp ozdeus ecterís grani ma 
gie nutrit:fed faba eft aranum:igitur. rem o :dcü minus 
babct Dc co:tíce plus oe meduila dp faba que babet coꝛti⸗ 
ccm ouras magis 2 gromoꝛem:⁊ ín maioꝛi quantírare. 
contraríur eft aucto: inlittera. Preterea fcóo fm Ari 
quale vero alterat:nutritio ergo fit ratione quantiratís : fs 
faba eft mato: oꝛdeo:igitur.Aũã hoc dicitur ꝙ duplex eſt nu 
trítio:quedam cft ppanraftica:c fm ſenſum:⁊ oe tali loque 
do faba magís nutrit ozdco: vnde fabe magísipínguár Pm 
apparetitíam:quía ratíone ventofiratie fabarum cutis er? 
tenditur qua otftenfa videtur effc pinguis fm ſenſum. Alia 
eft nutritio £m veritatem:⁊ tunc o:deum magis nutrit: ; 
citius conuertitur ín fübftantiam membzozum : et ponit 
exemplum oc furfure qð magis impinguat equos:⁊ in bꝛe 
uioꝛi tempoꝛe d granum: boc pbantaftice c Pm fenfus: qx 
cos magis ínflat:c cutes oíftendít, Vel dicendum meli? ci 
íftoauctozezq fabe magís nutriunt accdentalíterzfs oꝛdeũ 
magís naturaliter. &ed contra iftam folutionem:fabe funt 
lubzicat'ue vtoicitlittera:mon ergo plus nutriunt acciden 
talter, SRefpondeo ꝙ intelligit littera oc, excoꝛticatis: fi 
uc oubio fabe excorticate non magíe nutriunt accídentali 
ter.fed non excoꝛticate magis. €lel oicendum q licct fabe 
fint lubzicatiue ín pꝛima ⁊ fecunda oígeftíone : non tamcn 
in tertía:immo multum immozantur mernbaíe:c oc ífta tcr 
tía oígeftione loquítur aucto: im littera cum dicit:q magis 
mo:anrur ín membzís:c íta adbuc magis nutriunt fabe ac⸗ 
adentaliter.bisvifis patetfolutio. ([ Queritur quod ma» 
cis competit in regimine faní.aut fabavel oꝛdeũ. Arguitur 
q o:deum:q: magie affimilatur tritico: vt fuperius dicit au 
ctoꝛ:igitur. Sites illud qð citius digeritur in ſtomacho⁊ cpa 
te magis in regimine ſamtatis competit:cum natura tunc 
minus laboꝛet:ſed oꝛdeum eft huiuſmodi vt dicit fuperius 
igitur. Contra:dicit aucto: inferius hic:idem m dietis vni⸗ 
uerſalibꝰ:ꝙ pifces fquamofi melioꝛes ſunt nõ ſq̃moſis cus 
tota ſuperũ uitas cedat ín fquamas: t caro remanet pura. 
fed illud quod facit fquama ín piſcibus:facit coꝛtex ín gra⸗ 
nis ⁊ rerrenafcenríbuszigitur que grana maioꝛem babent 
costices:erunt melioꝛa ín regimine fanitatis ficut fabe. Itẽ 
otarpbilofopbus ín topicis ꝙ idem eft fanum fimpliciter 
X fanum bomini benc oífpofito.fanum ergo botníní caro 
eft fanum &m quid ⁊ non fimpliciter:fed fanum fm quid cft 
egrum fimpliciter:ergo cum oꝛdeũ fit fanum hommi egro 
erit oxdeum egrum ⁊ malum fimpliciter:fed nullum rale 
compctitm regimine ſanitatis:igitur. Duo pꝛima argumé 
ta tenco pꝛo conclufione. id primum argum entum ín con 
trarium oícendum ꝙ duplex eft abundantia fuperfluíratis 
Ina que fitab opere nature: vt ín pifcibus fiunt fquame: 
Ttalis depurat nutrimentum.Alia eff que non fitoperena 
ture:ſed er abundantia materie ímpure:« talís nó facít ad 
bonitate nutmén ficut ín faba.Ad fcóm oíco qp aliq fana 
funt egra duptr:aut róne egritudis:« talia fütfana fm qd 
ctegra ſimpir:q̃dã vo cõpetũt nõ rõne cgritudis: f$ roue 


Dietarumparticularium. 


virtutis:⁊ talia funt (ana ſimpliciter. c boc modo competit 
o:deum caris fcilicet ad füflentendum virtutem. ¶ Que⸗ 
rirur vtrum omnes fabe tas ſicce qᷓ virides ſint eiulae com 
plexionis.Arguit᷑ ꝙ fic:qꝛ dicit philoſoppus qr cõplexio eft 
via ín ſpẽm:ſed ſunt oẽs fabe eiufde ſpẽi:igitur. Item que 
eft comparatio coꝛticis ad coꝛticẽ:ita medulle ad medullam 
fed coꝛtex fabarũ tam viridium d ficcarü eft vníus comple 
gionío: fc fri.c fic.crgo ⁊ medulla tam virið.qᷓ ficerit ca.c 
humida. 3n contrarium cft auctoz ínlíttera dicens qp vino 
des funt rigide ⁊ humide in pꝛimo grada: fice fri; fic in 
p:imo.sld bocoícendum ꝙ in fabis eft duplex complerio:q 
das eft radicalis c figa: c ifta eft cadem ín viridibus ⁊ ficcis 
C ifta eft via in ſpeciem.Alia eft complerio fluens d oiuerfi 
ficatur ſᷣm nutrimentus:t ifta otueria in virid:bus c ficds 
rcperitur. ld poc oícit fcóm argumentus qp non cft fic oc 
€o:tíce c medulla:q: cozteg fempin vtriſq; nutritur ep nutri 
mẽto terreo ⁊ ſicco:io eft femp fri. ficf5 medulla in virídi» 
bus nutritur cc bumido aquoſo:ideo frigi. c hu.eſt: fed ci 
in p:ocefíu tempoꝛis illa bumiditas aquofa oigeratur ⁊ de 
ficcetur:znmutritur cr humiditate ficcazideo eft im ficcís ficca 
⁊ a medulla que cft centru5 ocnomínaturcopierioA ue 
ritur que magis nutrit aut viridis:aut ficca: videtur cy viri 
dís:quía quáto aliquid eftt. atius rito melius nutrit 


« cítuis oígeritur:fed faba a remperamento declinat p fic. — 


citatem:humiditas igitur cam reduat:igitur cc. Itẽ dicit 
gfaaciuferíus, qp omnis fetus ficce matris:quanto pꝛopin 
quio: partui tanto mclioz: vndc vitulus melio; eft bouc an 
tiquo:ergo cus faba viridis fit quafi fecus ficce matris:feq 
tur ꝙ quáto vicinio: rerre:táto melioꝛ:ſed vindis cfr bmót 
igitur. 3n contrarium eft aucto: ín littera dicens qp fabc fic 
€c fanguinem gencrant laudabilío:é:c íta magie nutriunt 
viridibus. Item enüquodqs digeſtum meli? eft indigeftoz 
fcd faba ficca oígefta eſt:qꝛ pzoccfíu tempozís fua humidi⸗ 
tas aquofa digeritur.Ad hoc dicunt quidam:g in via oícte 
ſicce funt melioꝛes pꝛopter rationes ftatim oíctas:f5in via 
medicine virides ſůnt melioꝛes:q: magis alterant malam 
complexionem ficcam ⁊ calidam, &lel dicẽdũ cp comparan⸗ 
. doipfasvniuerfahter refpectu cuiuſibet tépo:is ficce funt 
melioꝛes:ſed comparando particulariter reſpectu eſtiui te» 
pos: virides funt melioꝛes:qꝛ in eftate calo: eft acutus: 
Qui per bumiditatem 4 fri. fabarus viridiũ temperaturzfed 
" ficcefabcadderent tunc ín oíicrafiá:fi comederentur, Clel 
oicendus q ſicce melioꝛes funt abfolute: q: fangamem lau 
dabilioꝛem generant refpecruvindáüsm Ad pꝛimum oíco q» 
bumíditas aerca melioꝛat nutrimentum:⁊ talis reperitur 
in ficcis.fed bumiditae aquofa índígefta peiozat nutrimen 
tum:que in vírídibus reperitur.Ad ſecũduʒ oíco qp non cft 
fimile:q: bos in pꝛima etate nutrítur ex nutrimento melios 
ri c magis digeſto dp ín vctuftate:fed fic non eft oe fabis: d 
idem bnt nutrimentum tam víndes d ficce. Secunda caus 
ſa eſt:qꝛ fabe oígeruntur a caloze naturali. interioꝛi:et exte 
rio:t : fed ín animalibus folum digeritur nutrimentum a 
caloze ínteríozízet qz ín animalibus calo: eft acutioꝛ et foꝛ⸗ 
tio: ín íuuenturczigitur ( Queritur vtrum fabe aſſate fint 
melio:es elixatis: t vídetur ꝙ elixate:qꝛ dixit fupenus ꝙ 
neceſſe eft caidum er niue frigeſcat: ꝙ frig. ez igne cale» 
fcat: ende opoztet p ficcus p bumidítatem acquírat humi 
: t econuerfo:cum ergo fabe recedant a tempera; 
metto per ficcitatem:zergo zc:q:in elipatione acquirent bu 
mídítatem ab aqua zetin affatione maioꝛem ſiccitatẽ. Ite⸗ 
dicit pbs ín quarto metbeoz03. g illa que elirantur vnifoz 
miter occoquunturzfed vnifoꝛmiter decoctũ melius diffoꝛ 
miteroecoctozigitur. 3n contrarium eft littera. Pꝛeterea 
fibe peccant per ventofitates:fed affatio cam rcmouet: igi 
tur. Ad boc dicog fabe oíuerfa inducunt nocumenta:f illa. 
debet apparari. Dico ergo qp fabe a partc fue complertois 
eum fint fri. fiz.índucunt conſti nem ventris:que ree 
mouentur per elixationem:⁊ fic procedunt pꝛime rationes. 
Jitem fabe quádoq inducunt nocumentum a parte fue có 
poſitionis cum fint ventofe: c ventofitatem generãt: ⁊ qua 
tum ad iftud nocumentum remouendum feu. diminuen 
dum oebentaffari;o: per boc 9$ vat ittera remouctur 


S'o.ct. 

ventofitas;c procedunt vltima argumenta. i ígitur plus 
nocet tozfio d» conftipatio :affentur t econtra. s£t fi ille quí. 
debet comedere fabas:nec fit conſti necventoſus:cũ 
ventofitas plug noceat aſſentur. ¶ Secundo queritur de 
fabis a parte medicine:quare co:terfabarum eft magis ftis 
pticus p eius medulla:cum coztices alioꝛum granocus nó 
fint ftiptid immo laratiui:velit cozter tritici quí larat ven 
trem. Katio eſt quía cozter fabe inter cetera grana cftiou» 
rio: ⁊ fpifítoz: idco caloz celeftíe non poteft impamere in 
cum caliditarcm ⁊ bumiditatem:rarione cuius baberet la; 
kare:fed coꝛtices alioꝛũ granoꝛum funt rari: rarione cuius 
faale redpiunt unp:effionemzieitur AT. itur quátu; 
ad tertum:vtrum faba fit mediana ad coitua opes 
rationes Zirguitur ꝙ non; quia funt fri.⁊ fic.fabe igitur ba 
bent diminuere coítus. Stem malti funt audaccs vel eda» 
cco; vnde multum appetunt: vt dicit Auic.ſed augmetatio 
appetitus cibi oíminuit appetitus coirus:ergo ci fabe fint 
mclancpolice nocent coítui, Item dicit p5s in oe animali⸗ 
bus ꝙ galline comcdentes nonouant: ergo a fimili 
non augmentant coitum, £d bocoíco ꝙ fabe pzouocát cois 
tum rationc ventofitatis fue crigentio virgam: fic intelli 
git auctoz:fed non ratíone maginatiõis que inductiua eft 
coitus:vt dicit pbs m de ammaũbꝰ:nec ratione materie ca^ 
líde c bumide pfandantis:nec ratiõe caliditatis ⁊ ficcitar] 
ſtimulant:q; dicit Sa.in tegni.ꝙ ↄplexio cpolerica cft ma 
xime venerea qꝛ ſtimulatiua.¶ Queritur ſuꝑ hoc qð in lit 
tera oiatur ꝙ fabe maturant apoſtemata mamillarum.££ó 
tra:omne maturatiuũ eft ca.⁊ bu.fed fabe funt fri.⁊ ſic.igi⸗ 
tur. Dicendum ꝙ boc faciunt ratione viui: cnon rõne ipa 
rum:fed boc nibil valet:qꝛ ita bene faceret lignumvel lapis 
ideo melius dicendum ꝙ maturant:qꝛ ratone ſue frigidi» 
——— meatus c poꝛos:ratione cuius caloꝛ natura 
us interius qui digerit 7 maturat. Item cum 
mamulle fint fpongiofe attrabunt bumiditatee ad fcipfas 
2b omnibus membꝛis:⁊ fabc repercutiunt cales bumidita. 
tem:ídeo maturant bac vía. £t per banc víatn ftringunt li» 


faba depilatiuuz. 

Aidet᷑ »trouerfia ínter Auic.Sa ⁊ yfaac:q: vfaacoicit an 
-nc amí 

runt ventofitatem. Sed Auic.dicit q poffunt eaʒ amittere 
Ad bocoico ꝙ ventofitas fabarum poteft impediri: non ta 


men er toto aufcrriet fic íntellisit Sale.et yſaac:⁊ Auicẽ. 
Quando oícír cp poteft auferri intelligitur.t. impediri, 
lenti 


icula. 

Enticula frigida eft ín pꝛimo gradu: ficca 

in tercio. Inueſtigata ramen eius natura 

er duobus contrariis compofira inucnitur 

vnoĩ medulla:altero ín coꝛtice. Coꝛtex ci? 
acuitatem babet:vnde ventrem ad ſolutionem mo⸗ 
uet.Medulla ſtiptice eft virtutis ⁊ confoꝛtatiue fto 
macbi c inteſtinoꝛum:vnde ad cholericam oíarrías 
valet. Lenticule fimul cocte cum coꝛtice aquas rollc 
⁊ cola: et oteum cum fale ⁊ aqua commiſce:potũq; 
ſtipticis dabis:⁊ ſi aqua pꝛioꝛ eiecta firoum coqui? 
rur alteram adiungas:ſolutionem minuit: cr fi cam 
coꝛtice ablato coquatur:ct pꝛima aqua abíccra: fc 
cunda addatur : melio: firad oígcrendum: ct ad 
egcttionemcbolerícam rcfrigerandam fo:rís. Ani⸗ 
ucrfaliter dico:nutrimentum lentís groffum cft: ct 
ad digerẽdum durum:melãcholicũ fanguinem gifar 


Liber 


marime fi cii coꝛtice comedatur:cerebꝛuʒ fumo groſ 
fo implet ⁊ melãcholico:vñ cà eft doloꝛis ⁊ fallaciuʒ 
foꝛmidoloſoꝝ ſonioꝝ.Stomachũ ⁊ inteſtiavẽtoſita 
te ĩplet:⁊ inflamarione ⁊ conſtipationẽ facit: ꝓpter 
ca ceteris granis ttomacbo plus nocet:⁊ pulmoni 

ac oíafragmati ⁊ pelliculis — — 

pelliculaꝝ:pᷣcipue neruis oculoꝝ:qm̃ hũiditatẽ coz 

ociccat ⁊ oiftcpat fanis officit oculis:quãto magis 
infirmis fue octiccaríonts c3: ventre z méftrua cofti 

pac ingroſſat et exire nõ poffint exvenis matricis 

Lens itaq; cũ costíce cocta ſicce cft noria cõplexio⸗ 

n paſſionem melãcholicã ín ca creat fient nigram 

imo:ppeàz impetiginẽ:ſerpiginẽ cancrü elepbatías: 

bis tij d bumide funt cóplerionis aliqñ pfunt; dco 

i fie coztíce edantur bedropicis valer:cü coꝛticeve 

ro nocctzaut ppter ventofirate c ínflarionem quam 

creat. Lenticula laudabilis cft grãdis z noua co? 

quibilis:accipitur fm cibü  medicitia.fi Fm medici 
n3 ppter cótétiuc virtutis cõfoꝛtationẽ c calefacrio 
nem:aut ppter vétrís ſolutionẽ.Qui ad cõfoꝛtandã 
vírcuté ↄtẽtiuã accipiũt:⁊ reftringede cbolcríce ege 
ſtiõis cã:a costice ea mundẽt pꝛioꝛe:dũ coquitur cie 
cta aqua:ſcða :coctegs acetü immiſceat:⁊ ar⸗ 
nogloffc frõdes:⁊ cius femina: mala citonia:⁊ ma^ 
la aaría  meípila ⁊ ſiliaQui ppter ↄfoꝛtãdũ ⁊ cale 
rufum ed nigrũ:odoꝛiferũq; cõmiſceãt. Pꝛopter vẽ 
tris ſolutioneʒ accipienda cum fida:aut criſolocãna 
gut cucurbita:ſiue molacbia. 3tem fm cibũ diuerſe 

accipitur:aliqn folü cũ oleo aceto:aliqñ cus carne 

recẽti:aliqñ cii ficca ⁊ falfa.f£ & aceto ⁊ oleo miozis 

eft nutrimẽti:cũ carne recẽti maioꝛis. vero cuʒ 

ſicca⁊ falfa peſſimꝰac nociuꝰ eft cibus. Natura nãq; 

carnis ficcczin fe groſſa eft ad digerendũ dura.MOix 

ta cum lente malicia ouplicatzvn cà cft calefactionis 

incentioniſq; fanguis:et etiã ín melãcholicos ↄuer⸗ 
tit humoꝛes:iõ pcſſima eft maxime ſi cum coꝛtice fue 
rit cocta. Item vt nó noceat ſi aptare volueris:emẽ 
daa coꝛtice ⁊ in aqua elixa:pꝛioꝛẽq; eijciẽs aqua: fc^ 
cunda aũt miſce:⁊ cii aceto eã cõdi ⁊ oꝛigano: mẽta 
pipe cymino 7 oleo vel amygdaleozaur fifameleon 
iaſcoꝛides:cũ melliloto ⁊ celidonía:oleo rofato ex 


lentc cataplaſmate facto ín oculís calídti patiẽtibus 
apoftema diſſoluit᷑ Cũ malo cocta:et rofis 


ficcis:puftulis vcl apoftematibus ín auribus appo 
fitavalcr. Clalet itẽ ad crípífilas ⁊ fiffura ín pedíbus 
ppter frigus di aqua marina:ſi coqtur ⁊ mamillis 
:lac coagulatü valet babentibus. 

¶ De robellijs. 
vObellie De essei ma adu:medie 
uͤrxer ficcti c hu.coꝛter carum ſtipticus cft. 
ECoꝛtice ergo müdate laudabiles grant ci 

bos:nec infiationc aut ventofirate faciunt 
ficut fabe. Ad vfum edédibone funt ín eftate.« ín ca 
lída regione. araplafma factti ec eis mẽbꝛis fracti 
appofitüi ſolidat:⁊ doloꝛeʒ aufert marime fi cii fapa 
fuerit temperate. Itẽ (us et illis velut ex faba factü 
valet ad co:53:2 ad tuffim doloꝛẽq; ín pectoze./£ o7 
cteq; cũ osdeo ⁊ criſolocãna:aut bletis febse patien 





tibus pſunt:q̃ cc ſanguine naſcitk ⁊ cholera ru. Qui 
ppter diarrie refrenãtionẽ illasvolunt acciꝑe:coda 
Na aqua eiecta ⁊ alia addita: adm ixtis poꝛtulace 
ramís ⁊ fücco maloꝝ punícoz:acídofosum; olco ro 
farum ſumant. 
«Pedes 
yc; 3cer cft plurj nutrimẽti: ventrẽ bumectat. 
C vsiná mouet mẽſtrua puocat; ventofitaté 
Zw cii arcat c inflationem. 3dcirco fperma au 
getrcoitũq; afo:rat. Eſt cicer viride nec có 





 pletüzeft Lue « coͤpietũ viride ad fabarũ potes mé 


furare copararione:cadé eim d fabarũ cft ficcarum ⁊ 
viriditi:ciccris cft viridis ⁊ fici, Soíccti ouob? diui⸗ 
ditur modis. cft em̃ cícer albü z nigrũ.Albũ calidũ 
citin primo gradn bu.in medio: ppterca nutrmecũ 
cius qp fabarü maíus cft:nó tñ bonũ:ſed ad digere⸗ 
dü durũ ventofitaté ⁊ inflationẽ faciens:intantũ vt 
carné inflet c dilatet:⁊ in ea idẽ faciet qo acerum in 
ficco luto:aut fermẽtũ in paſta:vñ d covrüt pulchꝛe 
cutis ftür:oelarara em̃ ⁊ cxtẽſa caro luceſcit ⁊ darift 
catur. Idẽ coitum adiuuat:q; tres bs caufas ad coi 
tá ꝑtinẽtes.i.caloꝛẽ:nutrimentũ ⁊ inſlationẽ. Ande 
bipppocrates:cicerꝭ funt poteſtates oncotuerfcatqy 
cotrarie:cũ coqͥtur eas amittit:⁊ in aq̃ vbi coqͥtur re 
deũt.vnã dulcedinis:aliã ſalſuginis.altera cũ dulce 
dine fua mundíficar: « excolat:⁊ nutrit nutrimento 
bono:lac augmẽtat:humectat vẽtrẽ:apoſtemata oif 
foluít ac minuit:⁊ maxime d ín tefticulís 7 retro au^ 
rículas funt.f£ us falfügine fua groffos humoꝛes diſ 
foluit ac minuit:⁊ vꝛinã ⁊ mẽſtrua puocat; ventrem 
humectat:valet yctericis:hydropicis. valetvlterius 
ad totius co:po:is capitiſq; pꝛuriginẽ.Si eius ture 
lauẽtur:impetiginẽ:ſcrpiginemq mundíficat. Ga. 
inquit.Cicer bs quaſdaʒ amaritudines qͥbus aperi 
tiuum eſt:mẽſtrua puocat:facilitatẽ faciẽs cr. vtero 
pueri exeũdi: cucurbitinos lũbꝛicoſq; educit:vẽtrẽ 
bumectat:ad yctericos oe oppilatiõe epatꝭ ⁊ felliva 
let:lapides em frãgit in renibꝰ⁊ veſica:nociuũ eft re 
nic veſice vulneribꝰ. Migrũ albo cft calidiꝰ:humi 
dus minꝰ:ppterea amaritudo eiꝰdulcedie mãifeſtioꝛ 
eſt:iõ plus albo in operatione epatis ⁊ ſplenis atq; 
lapidum — cucurbítínis lũbꝛiciſq; valer: ad 
epatis oppilationẽ:pᷣcipue ſi cum apío coquatur ct 
——— bibatur ípfius. In augmentatiõe 
em̃ lactis:⁊ fpmatís ⁊ ꝓuocatione vꝛine albũ cft me 
lius fue dulcedinis fapozítatifqs cauſa. 

¶ Superius yſaac determinauit oc granis ez quibus cou 
ficitur panis:hic autem de illis ex quibus non confiatur. 

¶ Dubitatur oe complexiõe lenticule:nã auctoꝛ dicit ꝙ eft 
frigi.t ſicca.⁊ Auic.qꝙ eft temperata ín actiuis: tamen ma⸗ 
gis oecimat ad calidum: vt dicit. ifte aucto: intellicit de 

ne centrali : fed Auicẽ.de ſuperficiali. ¶ Que⸗ 

ritur quare auctoꝛes magis contraríantur ín complerione 
iftozum leguminum d ín co:um compofitione c operatio 

ne. Solutio eſt:quia ciboꝛum quidam fünt compofití et oí 

uerfie fubftantijs: vtpote caulís ⁊ lenticula:⁊ quídam po? 

nunt quantum ad centralem:cquidam quantum ad füpfi 

quesimedcmpiricuerq qiqp eris! iscuiafegió 

naltcunt in cà. r 
ne: qñq; ín frigida. Stem ee nsn Tone etatis 


⁊ qñq; à parte tempoꝛis fue collectionís:q: qdà colligütur 
in byeme:quedam 


in eftate zc; fed fic non oiuerfificatur co 


Dietarumparticularium. 


rum compoſitio ⁊ operatio:igitur. ¶ Queritur vtrum len 
ncula fir ᷣentris ſolutiua.Solutio:eſt:nam ratione costas 
pabentis quoddas acumen eft laxatiua:ſed ratione medul 
lc cítconfnpatiua,i£ontra:cozter lenticule groffio: cftzmc» 
dulla vero tubtiliszigi£. Dicendum ꝙ in coꝛtice lenncule 
funt ouc fübftantie:quedam fuperficialis| calida ⁊ ficca ct 
acuta:alia cft centralis grofía conftípatiua.ratione pme vc 
ro arat. Scd vídetur impoffibile aliquid babere diuerſas 
fubftantías:q: fimüc nutritur ex fimili:ſʒ ius caulis nutrit 
fübftantiam cius:igitur fi fubftantia fit ftiptica cius ftípti 
cum, Item omne oecífum atteftatur ei aquo occiditur:fed 
119 occidi? a ſubſtantia:igitur: ZIntecedens patet p Male. 
ín tegni. Item qð cft fanguis in anímali eft fuccus in plan? 
t3:fcd fanguis eft eiuidem complezíonis cum anímalizigi£ 
4 ſuccus cum planta. 3n contraríum eft auctoz. (T. Juxta 
boc queritur quare non reperítur in omnibus plantis : cp 
fuccue laret ⁊ fubftantia ſtringat. ¶ Item querítur quas 
re nó eft econuerío reperire cp fubftantia laret ⁊ fuco? ſtrin 
gat. Ad primum iſtoꝛum oícendum ꝙ eft poffibile in aliqui 
bus plantis reperírciftas duas fübftantias owierfas ⁊ con 
trarías:ita cp fuccuslaget c fubftantia ftríngat. 4T Ad pꝛi⸗ 
mum à ꝙ illud cftverum oc fimili ín actu ideft nutrimento 
in actu: fed aticca non eff verum: vnde oiat p5s inlibzo oe 
snuna:q nutrimentus extra non eft! fimile reí quà 95 nutrí 
re. Et fiarguítur contra nutrimentuʒ attrabiturc attractio 
efta fimüi:crao illud fimile nutri, ico cp ibi mutatur jd 
ín quale:vnde verum ꝙ quicquid nutrit attrabitur:c attra 
ctio fita fimili:ergoillud fimilenautrit fm illud quid quod 
attrabitür immo quale; Vel oícendus qp in fucco natriente 
plantam eft oupler fübftantia:quedam füperficialis car. et 
ficca: c ratione iftíus non nutrit fed larat:ett eram alía fub 
ftantia centralis:ratione cuius nutrit: ifta eſt frigida c fic 
€à ⁊ conftipat; Oc ifta vlruma pcedit tuũ argumẽtũ.ad fe 
cundis oíco ꝙ alíquíd ocadítur dupliciter. Uno modo per 
víam contyaríetatis ⁊ diffoꝛmitatis:vt eft medulla ab offi 
bus:qꝛ oſſa attrahunt nutrimentum melácbolícum cus fint 
melãcholica:⁊ tunc remanet puritas nutrimenti que cõuer 
titur in medullã:⁊ tale deciſum non atteſtatur ei a quo de⸗ 
ciditur:⁊ fic luccus deciditur a planta:⁊ſimiliter aquoſitas 
in epate a quattuo: humoꝛibus:⁊ hec pꝛopꝛie non eft occi» 
ño:ſed potius lequeſtratio.Alia eft per viam conti⸗ 
nuitatis vt cholera iuuatiua deciditur a neceſſaria cholera 
ætale deciſum atteſtatur ei a quo deciditur:⁊ fic ru obijcis 
Ad ſcðm argumentũ ps ſolutio.Ad queſitum ſcðm ðdꝛ in 
quibuſdam plantís cit toꝛtio: attractiua d digeſtiua.partẽ 
igitur illus nutrimenti digerit planta talis: aꝛam vero reo 
poe fcu refpuit cũ nó poffit oigerere: c tücilla pars a ca 
:c celeſti digeritur ⁊ fubtiliatur: c concipit caloze ⁊ ficcita 
tein: refpectu illius parrie larat; hmõi cft caulis et lenticu 
la. Quedam vcro funt plante que equalem babent attra» 
ctiuam ⁊ digeſtiuam:⁊ fic totum (Lud quod attrahitur ot? 


geritur:vnde conuertitur totum ín ſtipticam c fri.ſubſtan⸗ 


tiam: ſic patet ſolutio ad argumẽta. alia cauſa:quia 
cum illc plate que magis attrabunt d digerant repudiãt 
aliquam partem: repudiatio fiat per viam contrarictatís 
opoꝛtet ꝙ illud qð repudíaturzconucrratur (n oppofitas q 
licates:cum ergo illud qð oígeritur ín planta fitfri. illud qð 
repudiatur ent calidum ⁊ ficcum ratione cuíus fit laxa⸗ 
tio. Ad ternum quefitum dico g digeſtio fitingrofiando ⁊ 
p:ocedít íngroflando:cum ergo ex fucco fit ſuba plante: 
2ftat ꝙ ſuba plante erit groſſioꝛ fucco:f5 ois laratio oe pfe 
fit p fübtilitates: vñ fubtile lazat.groffum $0 compꝛimit ct 
ingroſſat:⁊ quía omnis füccus ſubtilioꝛ cft fuba (cu plan» 
ta:igitur cc. CQueritur vtrum lenticula confoztet ſtoma⸗ 
chum:videtur qp ſic:q; omne frigidam € ſiccum ↄfoꝛtat fto 
macbus:zbacoe caufa melácbotía tráfmitn£ ad ftomacbi 
os:fedlenticula eft fri.⁊ ſicagitur. In contrarius eft auctoꝛ 
t alij doctoꝛes. Reſpondeo m Léricula funr duoꝛcomplexio 
tcompofitio:ratione vero complerionís confoztat ſtoma⸗ 
cbum:fed non ratione compofitionís cum fit inflatiua ⁊ vé 
tris diſtenſiua ⁊ rugitus caufans:z boc modo loquunf aus 
ctoꝛes. aucritur vtrum robeliia gencrez bonum nutri 


S'o.ctj. 


mentum videtur ꝙ ficiq: hoc dicit aucto: Stem oicit Rab 
ꝙ robellie cocte c carne bonũ pitaat nurmimentü. Contra 
generant groſſum nutrimentum qum fint melãcholice: er⸗ 
o nutrimentum earam peccat in fübftantia. Stem trigi⸗ 
de fünt:ergo peccát m complepióe: t fic generant nutrume 
tum peffimü. Item quentur fuper poc qð dicit qp valent 
ín dolore ntra:ois cura fit pcr contrarium : p€ 
ctus eft frisidus:q; neruofum ⁊ offuofum; c fimiliter robel 
lie funt friigit zc. 3urta bocquenrur quarc omnia legus 
mina nocent oculis. 3tes quentur quarc intus exhibita no 
cent neruis:c extra emplaftrata piolunt ⁊ confoztant . fid 
p:imas quefrionem oico ꝙ robedie generant malum nutri 
mentum vt pꝛobat vltima rano quà concedo. id auctoꝛe⸗ 
«3d raf oico ꝙ intelligunt oc robellia finc coztice cũ medul 
la.&lcl dicendũ qp natrimenta 9: bonum ouplrzaut fiampltr 
4 fic non generant boni aut refpectu a ioꝝ icguminti ez fic 
íntcllígunt auctoꝛes. Vel oicendu5 qr robe lie quoad cópo 
fitionem ⁊ fubftanriam geaerant malum natrumcnnz:ted 
quoad complerionem 7 maxime in eftate ⁊ cóplerione cpo. 
leríca bomum q; frigidezquia acumen nutrimenn tũc tem 
peratur quoad bomines, sid 1cóam quefhon£ oícoup róne 
memb207 adiacentíum fepius membꝛa pec a incurrũt 
moꝛbum calidũ.Ad tertiam queftionem oicog oĩa legumi 
na generant groſſum ⁊ melácpolicii nutrimentum:ratione 
cuius fumus niger c offufcus tendit ad caput ipuritusviſi⸗ 
bücm íngroffando quí eft darus: igitur. £id vinmam que» 
ftiones dicoꝙ boc eftzq: vr dicit conftantinus:pblegma co 
tinue ðelegatur ad mẽbꝛa iuncturalia que ſunt in continuo 
motu irrorando ca ne per continuum motum deſiccentur 
ficut videmus ꝙ aqua ↄtinue delegatur ad rotam molendi 
nincper motum ↄtinuũ wfiámerurzideo a3m generant nu 
trimétü fici « melácpolicà oeficcát ea. Scd ifta legumina 
crtra éplaftrata, »foztant ratione oeficcationis moderate- 
fcd oicit £5a.qp nerui quanto ficciozes tanto melioꝛes:niſi 
ad tantá ficcitares perucniát q rumpantur pꝛe nimia ficas 
tare itur acera cuius complerionis funtzcus fint q̃ 
dan manerice pifoz.viderur ꝙ frig.⁊ ſic.qꝛ ſunt vegtofavt 
dicit littera: t w ſubſtãtia groſſa fundarur: vt of 
dt &riftotcles:fcd —— melãcholie appzopziaruragi» 
tur crunt frigide ⁊ ſicce complexionis. Item er eis genera⸗ 
iur nutrimentus melãcholicũ:igitur. In contrarium eft au 
cto; dicens qp funt ca. c pu. Scd Auicẽ.dicit ꝙ funt ca.⁊ fic, 
fid bocoicendum ꝙ Zuic.mtellígit quoad fubftantiam ſu 

: que eft calc fic.c ifte aucto: quoad centralem 
fübftantíam in qua fundatur oulcedo:2 fic non eft contra» 
ríctas. 31d argumentü 


cto: dicit ín líttera dp pꝛima de 

ftipat:q: ſuba cicerũ füpficialis Q cft caida 7 ſicca:ſubtilioꝛ 
eſt ppter qð de facilioꝛi diſſoluitur ⁊ ratione iſtius larat:f3 
in ieciida decoctione oĩno diſſoluitur ⁊ conſumitur:⁊ ideo 
non laxat:qꝛ; ín ſcða decoctione cõmendatur aque ſubſtan⸗ 
tia diceris centralis calida 7 bumida ratione cuius cõſtipat 
Item fccunda oígeftio pꝛocedit ingroffando : prima vero 
fübtiiádo: vfi pꝛima occoctio ſubtilioꝛ eft ſcðᷣa:⁊ qꝛ liqdũ la 
rat ⁊ groſſum conſtipat:igitur.Et fiarguit cp quãto aliqd 
nagis moꝛat t aliquo:plus i illo impꝛimit t toꝛtiꝰ Reſpõ 
det᷑ ꝙ verũ eſt ſi virtus laxandi remaneret:ſed diſſoluiturt 
refoluif ⁊ euapoza£-igitur CQuerit᷑ vtrü pureta fiue de⸗ 
coctio piſoꝝ vel dicez:d ide funt ; cópetar ín febꝛibus. Naʒ 
fub dccrib?cópbédit oia Jr genetic! qnó:pcépbar 
macũ eft c. fic vt dicit c£ laxatiuũ:igit᷑ cũ purcra la 
yer nó cõpetit. Itẽ dicu a in tegni ꝙ medic? 0sbfe ocu⸗ 
li dextrũ ad vᷣtũtẽ:⁊ ſiniſtrũ ad moꝛbũ.in uravero egritu 
dís nó foli dʒ bre oculũ ad virtutẽ:ſed ad diminuẽdũ mo: 
bus:igif ci talis pureta fuftétetvirtuté ⁊ nó diminuat moz 
bü nó vals in fe.acutt 3n 2riü eft auctoꝛ. Itẽ oicirbipo.in 
aphoꝛiſmis ꝙ bũide diete oib?feb:iatárib? coferür-fs pure 
ta piſoꝝ eft hũida:igit᷑. Itẽ oc qð laxat cõpetit im fe.f5 pus 
reta larat vt dicunt auctoꝛes:igitur cõpetit c ventervt plu 
rimũ fir ↄſtipatꝰin febꝛibꝰ.Ad hoc dicẽdũ q quátü ad febꝛẽ 


Liber 


foxmalem mon competit:fed quantũ ad materiale febꝛis oí 
ftiguo:quia aut illa materia fcbzis plus afllisit fuo acumi⸗ 
ned fua quantitate:vt ín tertianis veris:⁊ ſienõ competit 
qꝛ hmõi pureta magis ſubtaliat € addit in tiurũ:⁊ facit ma 

quod eſt malum 


— acit boni:vt dixi:q; incidit oíuidit materia groffas 


tic pt5 q: acer p ſuã ſiccitatẽ recedit a tẽperamento:⁊ p bu» 
miditatéreduaf ad tẽperamẽtũ:⁊ o€ isi series de 


cóftipatíua effent cqualis virtutis:q; tücfine dubio opcra 
tiones induceret in co:pozezfed qz vírtus oíuerfa 
ín cicere vna dñatur alteri:iõ virtus »ftípati ucik ad 
téperamétü p bamiditaté fui iuris. ¶ ri£ vtrum caro 
magis coitum puocct:aut vínum:aut cícer; videtur qp ax 
«r q:tría d rejrunt ad coitũ in acerib?reperiunt : vrpote 
materia cal. c hu.cõ naturam itimulãs:⁊ ventofiras 
meẽbꝛũ eleuãs:⁊ nõ ftcín carne vel vino:igit Dicẽdũ ꝙcice 
res magis puocát coitũ invia medicine:⁊ fic lojtur auctoz 
«£9 alij quí poffent allegari.Sed nó in via diete:immovi 
nü t caro:q: pO oc matería gñant.Et oíco fimptt qp caro € 
vinü dici pot cp quãtum ad plurcs códí 


nS d 
c extonfioné-ícs materie fpmatice:caro t vínü * pꝛouo⸗ 
cantz c etiã aucto; cóparat cicera ad alía legumina ⁊ non ad. 
carné 4 vini. f£t nota vlteríus qpín egrisvbi caret apperit? 
— uocat cicer:ſʒ nó in fanis « via oíete: t fic quá 
tum ad plura:l5 ciceres puocent coitũ:tñ illud ſolũ in quo 

uocat caro vel seno ne Ap storie alijs pluribus 
QLucritur vtrüin y eria cõpetat cícer , SRefpoudet cp 
se a ue paie wer iiti rr er calefactióe cpatis 
qð qn eft fupcalcfactá gñat plus oc cbolera  ocberet:d de 
legata ad cute gnat vctericiã t2 iftáno valet cicer.Alia eft 
q generat᷑ eroppilatione meatus illius q oelegaf ab epate 
ad difti fellis d oppilatio non pót cbolerá oclegare ad aftun 
fcllís:immo ad oce ptes cutis caufaris ycteríciam : t cotra 
iftam yctericiam valetcicer:quia raríone fue ca.⁊ ficaperit 
íllos meatus, 





2E ficcarí: ñ deſiccentur non mulrum t 
ríe fcruari valentidcoqs humoꝛes gignunt ps ed 
inflatiuãq; ventofitarem:fumügs plurümü caput im 
— "iens ia terribilia faciunt « coz 
rupta, Z£ ri in ouas otuidütur partee:funt em̃ albi 
ſubrufi. Zlbí minus —— — ——— * 
ruri groſſius cft nutrimentum:⁊ ad digerenduʒ ou^ 
rus:bdo:cs phlegmaticos faciũt ⁊ groffos. Zittenua 
rc volentes groſſitudinem eoꝛum cos clícent:et cli 
ratos ——— irae am obfomo2 
garo oleo cymino 7 pipere comedát. Clíríd Í 
ablarís co:ticibus cum Gic he clinecadir Dunt 
oꝛigano ⁊ pipere:merum vinum 7 foꝛte cum illís ac 


ow 


cipics. IRufi ca. plus ⁊ humiditatis ab albo minus 


⁊ (n fuis foꝛtioꝛes funt operibus. Jus 
cius ad meſtrua pꝛouocanda volentes:tres accipiat 
vncías: olei nardini.ʒ.ij.galbani.ↄ.j.⁊ fr ülud cali 

MRobum calidum eft ín pꝛimo gradu:ficeus 
ín fecundo; vnde mundificatiuum eſt:exco⸗ 







ta vcro cum víno fuper rabíofi canis moꝛſum valet 
———— mellelentiginem mundi 


enerando carnem. 
In ífta parte determinat aucto; oc fafcolís ct o:oboz 
eritur quare fafeolí comeduntur aim ficubus c cafta 
ncís:quia ficus funt viſcoſe:⁊ caftance ventofe:c fimiliter 
fafcoli:c íta co:us malícia auge£ per ficus ⁊ caſtaneas. Re 
fponfio eft quía funt magts appetibilee dp per fc cus fint in 
fipidi:z caftanca ⁊ ficus dulces:⁊ quia melius ficappctun 
tur:idco melius nutnunt. ¶ Queritur fuper hoc að dicit 
ín lr̃a:ꝙ faſeoli ant méftrua; 5 prouocantía mẽſtrua 
funt calida 4 ficca: vtpote diuretica:ſed fafcoif funt frigidi 
4 ficdi:igitur. Stem fafcolí non prouocantyvzinam:ergo nce 
méftrua.Dícendü ꝙ ddam puocant méftrua rónc ſubtilita 
tis fube:quedávero rationc —— calde ⁊ ficcez« ft 
cut oíuretica:ádà vero lubzicando ⁊ remolliendo fanguíné 
4 fübniliádo:« boc mó fafcolí ꝑꝛouocãt méftrua. €. IRora cp 
ín o:obo eftoupler fubftaría. na fuperficialís calída c fic 
ca: fic cópetit ín via medície 7 nõ diete:⁊ ficloquif yfaac 
in littera. silia eft centralis frigida ⁊ ficcaratione cuius nu 
trít boues t pecudes:qꝛ: non eft dibus bominis Er fi obíjs 
de q bicoebet poni ín gradu ratione ſubſtantie centralis 
perquam nutrítcumbicloquítur oc dietis. Reſpondetur 
q quía eft cibus non congruus homini:ideo poſuit bic fov 
Ium graduationem er parte: qua eft medicina bominis, 
€. mota ꝙ quedam regenerant carnem materíaliter vr er» 
tremitatce anímalíum 7 cibaria laudabilia: quía generant 
materíam carnis:⁊ boc modo oꝛobum non regenerat car» 
né: quía non eft cibus bomínís:fed boũ « equog:quedam 
veroregenerantcamem effectiue vt medicĩe:⁊ iſtoꝛũ ques 
dam boc faditit abftergendo ⁊ mundificando:vt ftupec ſpõ 
gie: vnde oícit balv.cp vulnera non fanantur ooncc pꝛius 
mundificentur.z boc modo cum oꝛobum fit abíterfiuum z 
mundificatíü regenerat came: fic loquitur aucto: in lit 
tera:quedam vero regenerant carnem conglutinando t im 
uífcádo vt gumme:quedas vero ocficcando vt caríes ligno 
rum c pulure ſtanni: quia confumunt burniditatem t oc» 
ficcant:quedam vero vulneris labza coniungendo 7 reftrín 
sendo:vr tela aranee. 2 
¶ De lupinis. 

Ipini ín fccundo gradu caf. funt c ſicci. 

Farína eoꝛum cum melle temperara po 

tara lumbꝛicos errínguit : c. vifcera: pu^ 

tredíne expurgat:ſi cum ruta bibatur 4 pí 

pere valer fplenetícis:aqua ín qua coctífuerint lo 
te puftule auferuntur:fi cũ myrrba melle cóficias 
« peflaríum facías menftrua pꝛouocat Dulcoꝛatoꝛũ 
aqua nutrímentus groffum eft:zad digerendũ ouz 
bumo:es groffos generant:pꝛopterea nec vim bnt 
digeſtiuam ficut excolatiue:nec ftípticam ficut con⸗ 


etatiseftipricel nature daria, Antiqui quídem 
—— lupini ſi piloꝝ naſcentium locis ap⸗ 

eis euellendi c3:c natos adimit ⁊ exurgere 
illos non permittit:aqua vbi dulcoꝛantur ſi loca ci 


vicum abluas moꝛientur. 


( 2x fen eco. » DE 
Enugrecũ cat citin fcóo gra.fic.ín pꝛimo. 
JD: Farina ín melle tẽperata ti potetur mobi? 
EXE [iracem.deft flucum ventris:facit a groſ⸗ 

i (is inteſtina c vifcofis humoꝛibus purgat 
In aqua cocta ⁊ melle mícta idem facir:c cum ficu⸗ 
bus ⁊ lis fi coquanrur donec fpiffetur: a ieiu⸗ 
nís fumptü ad doloꝛẽ pectoꝛis valct;z ad cuffün oiu 
curam. Ham groffozum ac vifcofozt:pblegmatico 
rumqʒ humoꝛum nocumento valet;z pectus expur 
gat.farine nígelle: rutegs.5.quinqs cum melle tem^ 
pcrate: fi cus fenugreci bibaut᷑ aposümare matricis 
oppilatíoncm aufcrtzavífcofis illam groffifqs bumo 





€ 
— 





ribus purgat:⁊ ci?apoftema diſſoluit. 
De ſiſamo. 
3famum cabin pꝛimo gradu:in ſcõo bu. 





Rtice:qð finc coꝛtice vnctuoſꝰeſt: iõ groſ⸗ 
lius duriuſq; ad digerendum. Quãobꝛẽ 
2e officit ftemacbe:pfertis neruis eiuſq; vil 
lis. ſua nãq; vifcofirate emollít acocficere cog itzvir 
tutem item contẽtiuã digeſtiuãq; ocfecrat: ín fumo 
(itatcs humoꝛeſq; cbolerícos ↄuertitur:cito fitís ge 
nerat⁊ faſtidium:odoꝛẽ ozís boni (n fetoꝛẽ cómutat 
macie fi remaneat ínter dentes:cũ melle ſumptuʒ 
mimus nocet:pᷣcipue fi affam comedatur.Oð ai co 
tice cft: quocũq; modo acceprá minus nocet. ziqua 
vbitifami coquantur frondes:caput fi ablueris cri 
nca clongantur:furfurefqs mundificar. Zfposíma fi^ 
fami menftrua prouocar. Zintíd quidã dicunt ſiſamũ 
cotra venenuʒ effe:ídqs nó impoſſibile ego dico:ſua 


ert vifcofitatc atqs vnctuoſitate ⁊ ventofitate; po - 


ros coꝛpoꝛis os oppilat:nec ad co: venenum pene⸗ 
trare ꝑmittit. Diaſcoꝛides mulla ínter ſiſameleon ⁊ 
miſceleon differentiã facit:⁊ ſicut miſceleon illud va 
lere teftaturziDalíenus vcro illud non atfirmat. 
¶ De papauere. 

—— Apaueris oue funt ſpẽs. Una ſilueſtris 
^ alia domeſtica. Domeſticũ ouobus mo^ 
: j dis diuidit᷑:eſt ẽ albü « nigrũ:vñ opiũ 

ſfu.albũ laudabilius ac nutribilius fit:ni 
grum vcro minus eft frigidum:frigiditas eft ii (coo 
gradu Diaſcoꝛides oe papaucrib? aít: quídà papa 
uere veſcuntur:parũ vero nutrít:z ouríus cft digeri 
ſed aſſuetis doꝛmitionẽ oblinionégs gñat. Si aqua 
in qua coqͥtur caput abluas:tẽperatum ſomnũ in fe⸗ 
bꝛihꝰ pꝛeſtat. Faciũt oc papauere electuariũ ⁊ ſyꝛo 
——— ad tuſſim d cc calidis ſubtilibuſq; ꝓcedit 

umoribus à ec capite in pulmonẽ pectufq5 deſcen 
dunt. Itẽ ad cholericã ⁊ diuturnã egeſtionẽ. Nigri 
virtus ecouerfo ín potione eſt:nõ cibo.frigiditas c? 
X ficcitas ín quarto gradu: ppterca vís cius ín oib? 


actionibus maioꝛ cft albo:pſertim ín ſomno.ventriſ⸗ 


q; cóftipationem maxime fi fv;opum illius aquc plu 


Dietarum particularium. 


Fo.crij. 

uiali cõmiſceatur:ideoq; cauendũ ne fepe vtant:qm̃ 
fi (it aſſuefactuʒ maxime cerebꝛo ſtupoꝛem infert:na 
turalis caloꝛ in eis extinguitur:ſuccus aũt papaue⸗ 
ríe nigric lac eius opium ðꝛ.Ex lacte tñ factü co ime 
lius cft qð fit ec fucco. 3fSapaucr ſiluaticũ domeſti⸗ 
co in oibus foꝛtius cft. 


agnocafto. 

Gnus caftus ca.eit ⁊ ſic.in tertio gud. 

[CA D pricras cius cft ocfectarez encruarc libidi 

nem « concupifcenti3 mostificare :inflatio 

nem aufercfpma deſiccat:non ſolũ ſt cibo 

aſſumatur ecl potu:ſed cría ti iacẽti alícuí ſupponat 

vii Bal. atbeniẽſes fua: tempoꝛe feftiziratus agnũ 

caſtũ ante deos ín fuis oꝛaculis pijciebant: vt omnẽ 

líbídíncm ab eis exduderent.banc berbà greci pen 

tafoliũ appellant:nomen aür ſupꝛadictũ:id cft agnꝰ 
firum eft ; ⁊ caſtitatem mundiciam ve ſignificat. 

¶ De ſemine lini. 


Ini ſemen ca.in pꝛimo gradu:ſicci vᷣo hu⸗ 
midiqʒ cft medium.paruʒ nutrit:digeri cft 
durũ:iflatiuũ⁊ nocitiuũ ſtomacho:tñdiure 
ameſt anum ⁊ cum melle acceptum cft 
meliꝰ:ad rufis valet:pectuſq; collectio 
ne purificat:cum melle manducatum ⁊ pipere libidi 
nem auget: ex apoʒimate eius ci oleo roſaꝝ dvfte 
re factũ ad tcnaſmõ moꝛſionẽq; valet inteſtinoꝛim: 
ſi apoʒimati cíus calido mulieres inſedeant apoſte⸗ 
mara vulue earum diſſoluuntur. 
¶ Bota q lupini multũ nutrũt accidẽtaliter:vñ groſſum 
ghaet nutrimẽtũ:quare multũ moꝛant᷑ in mẽbꝛis: ⁊ tarác 
ab cís oífloluunt.i£t qꝛ vr dicit pbe dulce ſolũ nutrit:ideo 
lupini debent multũ ĩmoꝛari in aqua:donec coꝝ amaritu⸗ 
do feu iuba coz amara q̃ eſt ſuꝑũcialis totatr remoueatur 
⁊ ita ouicosan£ ⁊ tunc nutriunt: fic intellicit víaac in litre 
ra. tnota ꝙ c5 medullá ad co:tice coz parum nu 
triũt:qꝛ multi pfit oc coꝛtice refpectu medulle, Sed cópas 
rádo amarís multũ nutríüt qñ fumt dulcoꝛati. Nota viter? 
ꝙ lupini ⁊ oia amara ínterficitit a ppzietate vermes c fers 
pentes:qꝛ vitaftat p cal. c bu, io vita ftat p oulcedíne: :ó 
vita marime i in aĩalibꝰ eransuibus:et in d 
bus vita eft $:vtin vermib? ⁊ ft us:vñ quãto 
plus eft oe ſanguine tãto plus cft oc caloꝛe:ſpũ c vita. $e» 
cunda cá cft q: oia amara fundan£ in ſubtili fuba, vt dicit 
sat. índfiua c diuiſiua:⁊ q: vermes ſunt debilis coagulas 
tionis:cũ nóbabeant offa neq; ſanguinẽ:iõ ota amara diui 
dũt:incidũt eos z p ↄñs ínterimür. Cllter?no.q materia 
píloz eft vapo: ca. bu. enctuofüs fm ſerapionẽ:⁊ quãdiu 
durat hinõivapoꝛ:tãdiu c pili ourant:z qñ confumif pmóí 
vapoꝛ er totonó pót amplius reparari:vt in caluttio natus 
rali:t q: lupini füntamari ca.4 fic. confumptiuí 2fumunt 
bmói vapoꝛẽ d eft marería piloz. Atem róne ſue calið.ape⸗ 
riũt poꝛos zfaaüt bmói vapoze exbalare:iõ euellunt capil⸗ 
los t pilos AL uerit vtrü fenugrecũ valeat 5 oolozem pe 


materie pleure 

febꝛis ẽ accídés infepabile plexrefis : tñ pleurefis € mo:b? 
pꝛincipalis:iõ l5 non cópetat 5febze:ti cópent 2 materías 
apoftemaris:t pꝛinciptr ocbem infiftere 5 materíam apo 
ftematis.f£t atr oícédü cp nó oaf fenucreci ín pleurcft ad 
alterãdũ fcbze:f5 ad incidẽdũ⁊ diuidẽdũ materiã pleurcfis .. 
vt plateari? o:diat faríná fenugreci i facello pofitá ⁊ Deco» 
cam in aceto aim fucco maluc ; füppofitam loco dolenti. 


tus:ſed fifamü cft calídüi ⁊ bumiaü: vroiar auctoz in litte» 
razigitur.Zirguítur ꝙ gcneret phlegma  nócbolericos pu. 
moꝛes:qꝛ Auic.dicit ꝙ ex quolibet cibo pblegma p indigeo 
ftionem generatur:fed fifamus eneruat ⁊ ocfectar digeſti 
uam virrutem: vt dicit aucto: ín littera:igit᷑. ¶ Rota qp ta 
lis humoꝛ er tali abo qna; generatur ppter fi Í 
Mssceepd viai eiue t rp milítudmmem in ple 
tione: fic vcra eft auctoꝛitas pbi allegata, Aliqñ vcro bu» 
mo: generatur ex abo róne fue quátitatis etnó fimilítudi» 
nie:vt tinum fi in nimia quátitare fumatur:gnar humoꝛes 
pblegmaticos:z p ↄñs cgrítudínes frígidas: uis vinum 
fit calidi ⁊ ſiccũ.Aliqñ vero gñatur humoꝛ er cibo rationc 
fuc cópofitíonis: fic anfer cü fit calidus c bumidus nó gc 
neratburmo:cs fanguíncos:immo potius melácboucos rà 
tione fue oure compofitionis ⁊ folide c melácbolice: « ífto 
tcrtio móaíco q» fium? generat bumo:es cpolericos:nó ra 
tionc cóplerionis aur quantitatis:ſec róne fue cópofinóois 
rare « fubtilís, ende ficut cíto extra ín ignẽ conuertitur: et 
itat cholerã intra.Ad fcóm argumẽtũ dico qpverü e:ꝙ q̃dã 
peccant contra digeſtionem p defectum digeſtions: € gc» 
nerant a.vt loquit ãuic ⁊ ficobtjcis:quedam vero 
p ercefium:7 talía generütcbolericos humoꝛes vt ſiſamũ. 
&[ Queritur fuper littera vtrum fifamum cũ coztícc meu? 
oíigera£ d fine coxticezai coꝛtex fit frígiduoc ſiccꝰ:⁊ medul 
lacalída ⁊ humida non oígeftioní repugnans ficur coꝛtex 
RKe ꝙ ſic:qꝛ duis coꝛtex fit fri.ct fic.repugnans 
zt fifsmum quátum ad medullas cft maxime 
⁊ fupermatans; vnde fübtcrfugit oigeftioní p» 
pter boc aum coꝛtex eius (píam medullam vuctuofa; depꝛi 
mat ad fundus ſtotnachi:in quo digeſtio celebꝛatur:igitur 
Et hec cã eft quare poft cames cafeus comeditur:⁊ poft pi 
fcco nuces: fc; ad depꝛimenaum bmóí cames ⁊ pices ad 
fundum ſtomachi. Nota vlterius ꝙ fiíamum fua pzima ob 
uiatione finm fedat;cum fit caudü ⁊ humidum: fed in finc 
fitim generat ci ín cboleram couertatur z bumozes cboles 
1:08:14 fic loquirur aucto; ín littera. TQuerit᷑ quarc fifa 
mum appet:tus eneruat c nocet oꝛiſicio ftomacpí. Cã vna 
eſt qꝛ itus qui eſt in oꝛe ſtomachiviget per irrigidatio 
nem vilorum:vnce ſtiptica confoꝛtant appetitum irrigan⸗ 
do villos ſſomachi:ſed fifamum remollit villos ratione vn 
ctuoſitatis ⁊ humicditatis ſue. Scða cauſa eſt:q: fupnatat 
oificio ſtomachi:vñ os ſtomachi phãtaſtice replet᷑:gitur. 
¶ TMota vlterius ꝙ ipfusfifamum dulcedinein in oꝛe ges 
nerat cum fit calidum ⁊ humidum:tñ generat ozís fetoꝛem 
non materialiter quíde:fed effectue poc mó:q: qñ admini 
ftraturftomacpo repleto coꝛruptis bumo:ibus aro conuer 
titur in fumum i ark cholericus cito petir os 
ſtomachi:⁊ ſecum ocfert aliqucm bumozem feridum a ſto⸗ 
— irs dicẽd * q»uó oat ín vía cibi feu — imẽ 
vnctuoſum inuiſcatur ſupꝛa gingiuas:⁊ poftea pur 
trcfat cũ fit calidi ⁊ humidũ.⁊ calíditas ⁊ humiditas fnt 
pꝛincipia putrefactionis:vnde cum ibi ínuífcctur ⁊ retinea 
tur pꝛeter naturam:putreſit ⁊ ita gñat fctozes oꝛis. (Que 
ritur vtrum fifamum addat ſeu babeat pꝛopꝛietatem in ꝑ 
longatione capilloꝛuʒ:vt dicit auctoꝛ ale. 3Refpodet 
qp materia capillorum eft vapoz aereus calídus z humidus 
t ſiſamum addit ín butifinodi vapoꝛem. Stem vifcofüs eft 
cuius partcs vr catcne adbcrent: et dicit pbe in quarto'me 
theoꝛoꝝ. Mota iurta tectum o fifamum valet contra vene 
num meat? oppilando nc venen ũ dto penetrerad coꝛ:⁊ b 
etíam nuccs ficut ſiſamum valẽt. Item retínct cibis 
in ſtomacho donec digeratur: valetergo »tra venenũ oppí 
lando.Et oc boc dicit Sa. ꝙ opium cũvmo citius ínterficit 
qᷓ fine vino:qꝛ vinum eſt ſoꝛtis penetratoꝛ:⁊ facit opiũ cito 
penetrare ad coꝛ:⁊ ita moꝛtem ĩnducere. Queritur i? 
cõplexionis fit papauer:videturꝙ calide c bumíde:q: ome 
viucns cft cali, z humið.cum víta ftetín cali. z humido:ſed 


Liber 


papauerviuit ei fit vigetatiuuʒ:igitur. tt o£ abſterũuuʒ 
calidus cftzfed ſuccus papaucris eſt ab erfiu?; qz delet in 


aucto; ín littera dicens qp fcóo íd£ volüt 
alij aucto:cs. tem opium fit ep papauere:ſed opiũ eftfri, 
fic.crgo t papauzrzq: oẽ qð deci ab alio tc. 


dcoq ou eftcomplerio:g ucdas eft materíalis; t O€ ta» 
—— fri.quedam vero toꝛmalis:⁊ iſta eſt 


rur medicus:⁊ patet lolutio ad pꝛimum argumetũ 
—e qnin papauerc cft quedà fup 


iatis que calida cft: ifta eſt amara:⁊ quátus 
ad íftam non ponítar ín gradu:cft alia aũt centrali frg. c 


. fic. c ifta eftaoomíinio ín papauere: c quantum ad ifta5 po 


in dietis vniuerſalidus ꝙ pfilium plus — aqua:⁊ 
boc q: puis frigiditas fit mmo: in pſilio qᷓ aqua:tũ ſubie 
catur in gromoꝛi fübiecto « fundatur. i pfilío p ín aqua. 8 
fimili oíco qp lac papaueris groffius eft fucco eius:cus dige 
ftio p:ocedat ingroſſando.d poc o0 cp facri ex lacre me 
lius cft facro ex ſucco:⁊ magie contraríatur nature huma⸗ 
nc: Sed tamcn quidam oícunt q quedam contraríant nae 
turc humane ratione complerionis:quedam vero rationc 
aipectus:⁊ oicunt ꝙ venena non folum contranantur na» 
turebumane ratione complerionis:fed eríam ratíone afpe 
ctus:que contrarictas in afpectu maío: et ín opío lactco qᷓ 
ſuccoſo.Et dieit Auic.ꝙ illa que cótraríantur afpectu ĩ cís 
non queratur ratío:fed foli experimento credatur:ſi autem 
venena rationc complerionis contranantur nature puma 
ne: fic c elementa cũ babeant quahtates vltimatas ⁊c.Alij 
dicunt ꝙ opfur factum er lacte eft frígidius:q: eius frigs 
ditas in groſſioꝛi fubiccto:fs in fuccofo cft frigiditas magis 
uitenſa. ciel oicend«m ꝙ actuali frigiditate opium faccum 
ex fucco eft frigidius:non tamen effentiali t potentíali: qz 
factum eg lacte p5 caloze5 acquífitum:zratíone cuius cíto pe 
nctratt dito interficit. C Mota viteríus qp facrum er papa 
ucre nigro:tnelíus eft facto er papauere albo: non admi⸗ 
niftratur nifi via medicine. Et p:o folutíone multoꝝ argus 
mentox:l5 album plus babeat oc fubftantía:t fm pbm in 


oc cclo t mundo: virtue a fi cgrcdíatur:et a virtu 
te operatio:tamen minus babct oc vírtute;c propter boc 
vituperabilius. Vñ oícit tegni:ꝙ capiti magnitudo 


cum graatí collo ⁊ debili virtute peffima eft ⁊ vituperanda 
fcd licet papauerfit nigrum : tamen babet plus oe virtu. 
te:igitur laudabilius . ¶T sEr nota ꝙ eft quedam nigredo 
quc generatur per aduſtionem:⁊ oc ífta oicit Bale. ꝙ cft ft 
Vía caliditatis:⁊ iſtaz pceditvirídítas, eft alis mgredo d ge 
neratur a frigiditate moctificante ficut ín opio:⁊ ífta eft fi» 
lía frigidítatis c nó calidítaris: £odem eft oiftingué 
dum oc albedine. ¶ Nota oc agnocafto ꝙ repꝛimit coítü 
⁊ cneruatíllum vtoicit littera ouobus modis:fcs materias 
fpermaticam oímínnendo:c ocficcando cá fit ca.⁊ ſic.Alio 
todo ventofitates conſumendo ¶ IRota viterius ꝙ caloz 
temperatus abſcindit coitũ ⁊ non calo: epcedeng.£ t nota 
ꝙ agnuſcaſtus fperma diminuit:qꝛ Do eſtca.⁊ humi.⁊ 
omne tale maxime eſt paſſibile ⁊ cõ ———— 
o 


dictarum particularfum. 


caftus cft cali. c pumi, igitur confumit fperma ⁊ 

Dcficcat: non lac cü fit frígí.z pumi.cmarime cófumpno 
n repugnans : ct bec eft ratio quarc agnufcaftus non au 
amoentat fperma: imo oimmuít: c tamen non diminuit lac 
imo potius augmentat, Zllía caufa poteft effe: qꝛ laceft in 
magna quátitatc fpermatis. Uñ oidt pbs in quar» 
to metheoꝛoꝝ d? totu marenó putrefir ppter fuí multitudi 
né:fedbene pare maris. Zcrtía cà pot eſſe:q; gñatio lactis 
fit pcr penctrationé fanguinis mẽſtrui in mamillas: fed vt 
dicit pb: gñatio ſꝑmatis cft quicta in qualibet pte coꝛpo⸗ 
ri9: c cũ agnufcaftus fit penctratiuus: igi£ tuuat genera? 
tionem lactis ⁊ nó ſpermatis. Nota conco:dantià uicẽ.et 
sfaac:q: uice, loqui£ oc agnocafto víridi i quo cft magna 
bumiíditas aquea repzimens calíditatem folis : idco oicit 
qp eft frígi. ín quarto : fed yfaac loquitur oe antiquo ín quo 
eft cofumpta humiditas aquca:ideo oícit ꝙ cft cali.ĩ tertio. 
«[ Quen£oc ſe.lini oc quo oícít littera p oat malum nutri 
mentũ.cõtra eft cal. humi.⁊ omerale oat bonü nutrímen 
tum. Solutio q ad bonũ nutrimẽtũ non fufficit folii cõple⸗ 
gio: qz anfercft calidus z humidus q tii generat mali fan» 
guine c melancbolicii:fs requiri£ bona copofitio:c qꝛſe.lini 

€ft groſſe cópofitionis ficut anſer:⁊ ourc ⁊ folide: íaitur, 
¶ Inchoatur fcamda partícula oc fructibus, 
» € De ficubus, 

74. 3cus ceteris frucrib?laudabilío: Cac nu 

ci cribilios:bumíditat tr fue caufa:groffos 
L1 Best creat burnozes; natura ci? calída ⁊ ficca 
—eceſt:quãtitates ín caliditate vct Ticcitare 
otuerfc funt fm ipᷣius diuerſitates. Eſt atit ficus do 
meſtica c ſilneſtris. Domeſtica ín viridẽ bipartit ⁊ 
ficca. Itẽ viridis duplex eft modus; qm̃ perfecte ma 
turata ⁊ non cruda;z nó perfecte maturata ⁊ cruda 
£ uda nec perfecte matura eft minus calida:magis 
groſſa ppter dñationẽ rerreftrís partís ín ca: b5 tñ 
buro:cs latẽtes qui acuitatẽ ei pꝛeſtant ⁊ ſiccitatẽ 
ín fcóo gradu:ideoq; laudabilis cft. vnde Pippo. 
ficus quáto lõginquioꝛ cft a maturitate: r3to minus 
calída € ⁊ groſa mag. Clalet bmoí fm medicina co 
cta ⁊ cataplafinate facto: faropbulas glãdeſq; diſſol 
uit. Nitro 7 accto commixta puftulís t capite valet. 
mícta cũ melle : ad moꝛſum canis rabidi :  puftulis 
que vífcofos babent bumoscs, papaueris agreftis 
frondibus mírra offa fracta ex vulneríbus eijcit. 
Stem cera adbíbita apoſtema oíffoluit:fi piſtata foz 
mice vulucríous apponat:ſanat. Perfecte matura 
taviridis ficus:ſicca minus eft calida.Caloꝛ cii imc 
dío pꝛimi gra.hũiditas ⁊ ſiccitas i eis tẽperate funt. 
Er tribus itẽq; rebus cõpoſitio exiſtit:coꝛticibus vi 
delicet ſemine ⁊ carne.ſeminis nutrimentum eſt nul⸗ 
lum: natura vt arene ed lapidís: coꝛtex ſiccus eft vt 
cutis ppterea duriſſimꝰ ad oigerendü:caro nutribi⸗ 
lio: ſolubilioꝛq; críftir. Sup boc diaſcoꝛides:caloꝛẽ 
inquit extinguit:ſitim aufert:ſudoꝛẽ ꝓuocat. Sicca 
vcro ficus calida eft ín ſecũdo gradu: ficca ín modio 
pꝛimi:quãobꝛem calcfacít fitim creat:⁊ ín cboleri? 
cos mutatur humoꝛes: cetcrís tamcn frucribus nu^ 
tribilioꝛ cft; minus inflarioís babctzfi ſuperfluos bu. 
moꝛcs in ftomacbo inueniat: oura fir ad digerẽdum 
ad co:uptíonem mutarur c ínflatíoncm ventoſita⸗ 
teq:generat ⁊ peſſimũ fanguinem: ín fupcrficie at 
coꝛpoꝛis pedículos creat:fi att humoꝛes mundifica⸗ 
tog inueniat:bene oígeritur: ac ſanguinem laudabi 






S'o.ctítj. 

lem facit: coꝛpuſc; mundificat ab humoꝛibus malis: 
vꝛinã puocat:pectuſq; purificat:⁊ pulmoncs: rencs- 
atqsveticà humoꝛibus groſſis:non ramen ínflarióts 
ventotitatiíqs libera ctt. Qui vcro norietates ctis 
omnino vitat ieiunus accipiat: 7 poft illam calamen 


- tum manducet aur ameos: ſiue ifopur vel piper:ſi⸗ 


ue ʒinʒiber ⁊ fimilia. f£ bolericus poft illam oxiʒacca 
ram accipíat. Qui maioꝛis caufa nutrimenti enam 
velít acciperezvel ídeo vt fanguinem laudabilioꝛem 


pectus:pulmonẽq; mũdifiat:⁊ tuffim diuturnã ener 
dat. Gargariſma cum aposimate eius in canalibus 
pulmonis apoftema diſſoluit:⁊ ĩ lacertis q funt inla 
invíno fi dyfterc fiat; valet ad dolo 
rem vétris quí cx groffis bumozibus. IRurfus cocta 
cii oꝛdeo ⁊ fenugreco cataplafmate facto apoftema 
oíffolnit: piſtata ac finapí commixta apoʒima ad tin 
nitum aurium valct. 

¶ Superius aucto: oetermauít oc granis:bic aüt oc fru» 
Ct), czin ifto pꝛimo determinat oe mollib?in toto.fcóo oe 
mollibus pꝛo parte: vt oc nudieos babétibus. €T Querit 
vtrü fit poffibile aliquã plátà bis fructificarc ín anno: vtpo 
tc ficus: vites: roferraz videt ꝙ nõ:qꝛvnifoꝛmis eft gñatio 
fructus in fiai ⁊ altje plantis:cũ fructus cx refiduo nutrimẽ 
n generetur vt dicit pbus m libꝛo oc plantis: fed multe alie 
plante non funt hmõi frucrificárce bis:igitur necficus, Itẽ 
oicit pbus m libꝛo oe plantis:cp planta ad fructus ꝓauctio⸗ 
nem quattuoꝛ tépozibus indiget: quce non poflunt eſſe bis 
ínanno. Item folia quc osdinantur ad. fructuum tuitione⸗ 


plante bis in anno fruaincant 7 queda nó. ld iſtud vltima 
dico ꝙ quedà plante vt ficus bis in anno frucrificant róne 
fo:tís artractiue earum: vnde er eode nutrmmento generan 
tur bmói t nutriuntur vt cr fucco rerrco: humido: 
aqueo: t ſic multũ attrabunt oe nutrimẽto: nec poffunt to 
rum illud conuertere fui naruram: cõuertit᷑ isi£ in natus 
ram feminatiiá:quía quod relinquit nutitíue mandat $c 
neratiue:vt oícit pbus:tgitur, Scda cà eſt a parte (ue cópo 
ſitionis c ſubtilitatis:qꝛ ato peruenit nutrimenti attractũ 
vſq; ad ſummitatẽ ipfius vnde fruc? generat᷑:⁊ ibi 
nutrimẽtum fübtilia£ ⁊ paratur generatiõi:igit᷑. nõ ſic $o 
alie plante: quia ſunt dure cõpoſitiouis ⁊ ſolide:⁊ non cito 
peruenit nutrimẽtum ad ſummitatem plante: in qua gnat 
fructus:imo tempus longum exigit ad boc ficut in quercu: 
igitur. Tertia caufa eft q: ftm Ariſto.fructꝰex ſubtilioꝛi nutri 
mento reſpectu radicis vel plante generat᷑:⁊ quia quedam 
plante:vt quercus attrabunt nutrimentum groſſum cfi fint 
groſſe ct folide compofitionís : multo tempo:e indícent 
ad bmói ſubtiliationẽᷣ ⁊ digeſtionẽ nutrumenti:⁊ ita nó ptit 
nífi(emel frucríficare ín anno. Et per boc patet ſolutio ad 
ouo prima argu. Ad tertiũ oíco qp arift loquit oe gñatione 
fruaus vniuerfali ⁊ regulan: c nó partiaulari d fitermate 
ric abüdantia, 21d quarrü dico ꝙ finis imponit neceſſitatem 
eis que funt ad fine: vnde fruct? imponür neceſſitatẽ folijs 
cnon — vnde nõ ſequik. e —— 
nem:qꝛ $m phm ín de plantis:quedam plante pducunt fos 
liabís ín anno.¶ uerit quare ifta fructificatio bís (n an^ 
no cft ín paruís plantis vt ín ficubus:⁊ non in magnis vt in 
quercub2 sCaufa $m pm in libꝛo oc atalib?cft-q: in alalib? 
magnis funt magna tébza: ad quoꝛũ ſuſtẽtationem reqrit 
magnũ ⁊ multũ nutrimẽtũ:⁊ in puis futfiar paruũ nutrimẽ 
tum:igitur plus eft oerefiduoin paruis aĩalibus quod má» 
datur giiatiue dp ín magnís:fic pariter eft oc arbozibus.t 
ifta fructuicatio in aĩalibus eft vnius fetus un anno;vtin ac 
P 


Liber 


ext equa vnus fetus: ſedin paruis aĩalibus eft pluralitas 
fetuũ ficutin cato ⁊ canicula 7C, £t nota qp in regiẽe calida 
plus fir gñatio bina frucruum in anno qp iu frigida:quia tol 
cít patcr plantar humiditas vo materzideo i calída regio 
nc cft calo; celeſtis foꝛtis: 7 foꝛtius influit radios fuos fup 
plantas:igit᷑ ¶ (uenit quare ífta fructificatio bis in anno 
piue fir in pláris iuuenibus d antíquis. Cina cauía cft foꝛti 
tudo caloꝛs ⁊ attractiuc. Scda caufa cft a parte cópofitios 
uis:quia eft rano:c fubtílio: compofitio d in antiquis. Ste 
quia ifta fructificatio bisin anno marune fit per occafionem 
vt patct ín vite ⁊ rofariozvidem? emm q qn volumus ꝙ vites 
br factiíficent;tunc facimus oecifiont ín eis ĩ martic: c fitr 
ínrofario:quía per decifionem quáritas coz minozat; vnde 
parü ocnutriméto attracto ceditin fubam coz:multum?o 
in fructificationẽ. ¶ ihuerítur cuíus complexionis fit lac 
plantarü vt ficus tintimalli cC Dict oẽs auctozes qp lac ft» 
cuü e calidũ c ſiccũ. Juxta boc dro quare lac aĩaliũ eft fri. 
⁊ bu. z plantarii calidi 7 ficca. Ad pꝛimũ tftoz oico ꝙ nos 
poffumus cóparare lac plantarü ad lacaialium:4 fic lac plá 
tarü cft calidi c ſiccũ. Itẽ ad Lac alicuiꝰplãte: ⁊ fic quodaá 
eſt calidũ ⁊ quoddã trigidü, IDiftingint tñ:qꝛ q̃dã cõplexio 
materialis cft in lacte plante; que ocbe£ ei rõne cõponẽtiũ 
materialid:7 talis eft fri.quía ez pumo:e frígido SibE quer 
damn vcro eft formalis qu: oatur ef a caloze agente: c fic eſt 
cali. fic.z per boc patet folutio ad multa arguméta. Scilʒ 
fiarguat ꝙ deciſum ab alíquo eí atteftatur vt dicit Bal. ín 
tegui:fed lac oecidi£ a planta:ergo cii quedam eft ca. 7 q̃dã 
frigi. ſic eſt pariter⁊ lac quodds ca. quoddá frigi. Itẽ ſimi 
le gñatur ex fimili: fed dicit pbus quarto metheoꝛoꝝ c bu» 
moꝛes in plantis funtfri.igi£ ⁊ tac quod er eís gnatur. 3ít€ 
dicit War. q calidum agens in materíá humidã oenigrat: 
4 in materiá ficcam oealbat;ergo cuz calo: celeftis generet 
lac t agat in materiã bumids oenigrabít: (5 lacnó eft nigri 
&nó gria£ a caloꝛe:⁊ ſic erit frigidũ.Solutio patuit. fid fecit 
dum queſitũ wii mpi lac plantarü gñatur a calo? 
rc agente fc folre:f5 ín aialibus gñatur in mamillie q funt 
fri.zbumide:z continens imutat contentü ad fuam crafim 
vt dicit philaretus. Vel ideo q; aialia funt humidio:a plan 
tis ⁊ maxime hõ di fimus creati wn fine limoſitatis: vt dicit 
Sabðł.⁊ ita humidioꝛa nutrimẽta requirũt aĩalia d? plante d 
ſunt ſicce. Scða cauſa:q; lac in aĩalibus folus generatur in 
mamiliis:in plantis vero ín qualibet parte earum:⁊virtus 
vnita cft fortioꝛ ſeipſa diſperſa: igitur facilius ocficcatur in 
piantíe qᷓ in animalibus. &[ Queritur quare quercus c ces 
terc plante nó pabentlac ficut ficus. Ratio eft:q: fm pbm 
queda aialía que babent abundantíam natrímenti pabét 
lac vríinterius c exterius nutrit fetus: vtfemine: c queda 
q̃ nõ bñt abũdãtiã nutrimẽti nó hñt lacficut aues.Scða cá 
eftzq: Iac gñat᷑ ex lubtili nutrimcto:fs q̃rcꝰ⁊ młte alie pláre 
attrahũt groſſum nutrimẽtũ et impurũ ad lactis gñaiionẽ 
Et pcr boc poſſet queſtio ſolui:quare herbe plus abundat 
in lacte qᷓ arboꝛes. ¶ Queritur cuíus (apozts funt ficus i» 
matura z noua ⁊viridis:videt᷑ ꝙ pótid:q: oíar Sal.ꝙ ocs 
fructus ín p:incipío funt pótía fapozis:crgo ficis immatus 
rinoua cum fit in príncipio fuí enr pontici fapozie, Itẽ oícit 
vfaacín oretf vniuerfalib?g oẽs fractus in fui pnapio funt 
imiles fuis plantís: 6 cii planta ficus fit ftíptica : fic ⁊ fru⸗ 
ctas. In Zꝛium eft auctoꝛ in littera, Solutio ꝙ in ficu noua 
eft duplex fub3. quedá lactea ſubtilis in fupficic expãſa: d 
ocferr amaritudine c quãtũ ad iſtã € amara. $Eft aũt alia cé 
tralís a dñio que eft potica: qui fapo: n6 mamfefta£ ir ficu 
immatura:ĩimo occu'tatur ꝑ apoꝛem amarum füpficialem 
quí ficut fermẽtũ tot maflam pafte cozrüpit põticũ fapoze 
Cid dicẽdũ ꝙ cft quidã (spo: occultus: z talíe cft potius: 
quidà eft oetectus ⁊ eft amarus. ¶ Queritur cuius fapos 
rie fit fio matura. Rñdeo ꝙ dulcis. Arguit᷑:idẽ nó cft caus 
fa « effectus refpeatu eiuſdẽ: (ed cx old fapoze generatur 
amar? vt pʒ ĩ melle vlterioꝛi oecoctóe occocto. Itẽ oícit Cõ 
ſtãti.ꝙ crudü põt decoqui:ſed cocti nó pót incrudari:cum 
Gamara fint magis calida d» dulci⸗: videt᷑ qp amara nó pof 
fint fien oulcía. In Ziiũ eft aucto: ĩ littera. Solutio q ſapoꝛ 
amarus fiuc ſuba fupticialis gara expirat aduenitte ma» 


turitate fübe centralis põtice:ideo er amaro fd fit dulee: 
fcd bene ex pontíco per oígeftionc, &T Queritur que ficug 
fit calídio:: vtr fi matura vcl imatura : videt ꝙ matura 
q: cft oigeítaz« oi calidioza funt indigeſtis:ſed fima, 
tura cft digeſta refpectu imaturezigit Itẽ oiat yſaac ĩ die⸗ 
tie vmuerialib? ꝙ pſiliũ p infrigidat d aqua ppter grof 


ftic ín e (qua fundat frigi.cũ g digeſtio pocdat iagrof 
fando fequi£ cc.3n S:ium eft yfaac i littera quí dicit ꝙ fi» 


pfcctematura eft minus calída, Pꝛeterea fapo: amarus in 
calda fuba fundat᷑:vt orar £Dal yfaac: dii g fapo: amar? 
fit ínficu imatura ⁊ nó i matura fic ꝓcedũt ouo vitia argu, 
Sed loquédo oc calo:e foꝛmali acgfito a caloꝛe digerẽte: ſic 
matura calidio: — — duo p —— 
méta, (T (uerit vtrũ pctüt ín regimine ; 
vidct —— ín putredinẽ cõuertũtur: igit Stem cibi 
arofli peccantce p cxccfius in groſſitie nó ↄpetũt t regimle 
fanitat!:vt caro bouína € v:fina:ó ncc etiã peccátes p ekcet 
fum ínfübnlirate quéadmodá funt ficus: igi£. "cem ficus 
nó cópetunt ín ftomacpo imtido: vt o:cítlfa:fcd cis ſtoma⸗ 
chus eft imundus:q: oícít ZDaLfupza pnoftica:c vomitus 
05 effe cópofit? ex pblegmate ⁊ cpolera: « ita ois ftomacb? 
eft replet? humoꝛibus. In Sꝛium eft auctoz in lfaoíceo qp 
ficus inter ccteroe fructus laudabilio: ⁊ nutribilioꝛ ⁊ lauda 
biliorẽ fanguíné gñat:⁊ orne rale cõpetit ĩ regimíne fanírae 


- nie: ígi£. SRI. q oupler cít regime ſanitatis:qðdã foꝛmale: 


⁊ qðdã tinale. 3Rcgif ígi£ ſanitas qñq; foꝛmalx: ⁊ ficcbole 
rip cbolerica regit foꝛmałr ĩ eo ftatu in d eſt⁊ ficoealijec 
quãtũ ad iftud nó cópetüt ficus. Sed afi regit ſinatr:vt fos 
reduca£ ad fanitaté 7 bonü ſtatũ: 7 ficp 5:ía: c Doc mó ccs 
üt ficus:qꝛ alterant. fid pꝛimũ oíco ꝙ icusnon funt fus 
[pecte de putredine i ftoracbo mũdo:ſʒ i ĩmũdo:⁊ talis i 
índigetregimie cóferuanuo:fs potíue curatiuo.Ad ſecũdũ 
dico qp nó cft fimile oc cibo groffo ⁊ fübtili: qx civ? groffus 
eft cibus tifi:fed cibus fübtiis eft cibus t medicina. &lalet 
ígif ficus in via Diete ⁊ medicine:⁊ p ↄſequẽs ín fanítatis 
regimmc.Ad tertiũ oíco ꝙ licct in ftomacbo fint plures bus 
mores:nõ tfi ppter hoc ðꝛ imádus nífi (lli bumoꝛes a regt? 
mie nature oeftituanf c putrefiát: imo dicit replet?:c po 
pter hoc nõ valetargumétit, (T Querif vtrü ficus oebeát 
adminiſtrari ante pzandiái vel poft: vídcE qp poft: q1 ín om̃i 
digeſtiõe o5 effe ꝓpoꝛtio agentís ad paffum:ergo cü in fun 
do ftomacbí mayo: fit calo: qᷓ in cíus oꝛiſicio: icif in fundo 
bebét ponit dbaría grofía « non fubrilía:q: ftatim adureré 
ígi£ cà ficus fint fübtiles n6 debent poniin fundo vbi vígct 
digeſtio. 3n Zꝛium eft aucto: in lr̃:qui dicit ꝙ ocbét accipi 
ieruno ſtomacho:⁊ quí noxietatẽ eius oĩno vitat:ieuunꝰ ac⸗ 
cipiat.Ad hoc dicẽdũ ꝙ quidã ſunt fructus molles ⁊ rare có 
pofinóis:vt ceraſa:pꝛuna ⁊ ſicus:⁊ tales ↄpetũt ín pᷣncipio 
menſe:qꝛ cito digerunt᷑ ⁊ cito expellũtur. Itẽ abſtergũt et 
mũdificãt ſtomachũ a ſuis ſupnuitatibꝰ. Quidã vero funt 
oun grom̃ ⁊ ſolidi — — debent fu 
mí poft pꝛãdiũ. Una caufa ẽ:qꝛ rõe fue póderofitans acit 
ocfcédere cibaría ad fundü ſtõachtvbi vigct digeſtio.Scða 
cã eſt:qꝛ ifti fruc? oun funt frigi.c ſicci cofo:tàtes ſtomachi 
appetitum Zertía cà cft: q: róne frigi.⁊ fici. enctuofirates 
fupnatàtes abftergüt in oze ſtomachi ocfectantes appetitũ 
fd argumẽtũ oíco ꝙ ꝓcedit ínillis d admíniftrátur in vía 
diete t nõ in vta medicine. Vel dicedũ qp bene obiyceret fi fi 
cus rcmanerétoíu ĩ fundo ftóacbí:q: fine dubio adureren£ 
fcd cito digerũtur ⁊ cito expelũtur cũ fint mollis cõpõnis. 
¶ Querit vtrü cópetat potus poft ficus.vidct qp no: quía 
potus admíniftraf poft cibá receptũ ppter tría.aut vt nu⸗ 
timétü remolliat:aut vt fit vebiculü nutrimenti: vt refrí 
geret mébza tertie digeſtiue:ſed ifta tría eft repcrire in fias 
remollít nutrimẽtũ:qꝛ calí.t bu. t ẽvchiculũ: q: bu. t retri 
gerat m£bzatertíc digeſtiue:igit. Itẽ dicit Bat. qp haben⸗ 
tce vᷣtutes innatas meliꝰ opant habẽtibꝰ acquiũtas:ſed fi 
cus oe fe bs abá:q: ſiccũ terreũ:⁊ potũ q: humidũ aqueum 
ergo. In Zꝛiũ eft vſus. ſemp em poramus poft comeſtionẽ 
ficus. Rñ.ꝙ cõſiderãdo cõditionẽ cibi accepiti non cõpetit 
potus:ſʒ cõñderãdo cõditionẽ accipiẽtis qui fo:te cft cole 
ricus hñs oꝛificiũ ſtomachi ſiccũ:cõpetit pot? poft ſicus: qi 


Dietarum particularium. 


remollit potus cibum ín ſtomacho ⁊ os ſtomachi. Gel oí» 
cedi qp fi melius appetãtur ricus cũ vno tũc pot? cft dadus 
q; qd melius appetit meliꝰdigerit᷑. Et ideo pts folutio alte 
rias oubij fc vtrum magis cópctát cũ aqua aut cii vino:qꝛ 
fiin vía abi plis dp medicine oent melius valet ci vino:cũ 
gine appetant:f5 fi oent magis i vía medicine d nutrimẽti 
ad alterãdũ. tũcvalẽt cũ aqua melius:qꝛ aq redudrad repe 
ramẽtũ caliditatẽ eaꝝ quà vinũ augmétat. T Querit vtrũ 
ficus cópetáti febꝛibꝰ: videt ꝙ nózq: cito cóuertütur m pu 
trediné vt o(dtifa, 3n Zꝛium arguit: oicitlfa qp ficus ficca 
calo:£ extinguit: fitim aufert: c ſudoꝛẽ puocat: t ome tale 
opctit in fcbzib?: igiÉ, 3RTI. cp qn materia putrida feb.eft in 
ftomacbpo aut cparc; nó ficus:quía cito i putredine 
cbuerterent:f5 fi materia putrida ↄtineat᷑ ín inteftinis aut 


ipa abftergunt, 
¶ De vuis ín gencre; 

Aa ín ouo diuidit᷑. Eſt quippe acerba ncc 
matura:⁊ cft matura ín fua completa dulce 
dine. bec oigna € appellatiõe vue. Zicerba 
frigida eft in tertio gra.ficca ín feciido. fub 
ftautías in ſe tres babet oíuerías:granovnam:coz 
tícum alterã:humoꝛis tertiã. Granoꝝ natura ficca 
eft ⁊ oura cõuernõis nullus ín oígeftione:fed er fto 
macho íntegra egrediütur cü fua foꝛma: piftara c fa 
rína cc cís facta ſtomachũ fi bibat᷑ ooꝛtat:cholericã 
ftringit egeſtionẽ marime fi aſſetur. Coꝛter groffus 
cft c neruofus nec cõuertit᷑ ppterca non nutrit.Du 
moꝛ ppter ſuã ftipricítate z ponticiraté ourus cft oí 
geri confoꝛtatiuus tamé ftomacbí 7 cpatís caloꝛem 
extingui: firm aufert; cbolera rube3 mitigat; vomit 
tũ:egeſtionẽqʒ cholericã ftomacbí vel epatis ppter 
ig cõtentiue ocfectioné ſtringit:oculis appoſi⸗ 
tus palpebꝛarum:groſſos humoꝛes attenuat⁊ deſic 
car. calet itaq; ad pꝛuriginẽ oculoꝝ ⁊ aſperitatem: 
Diaſcoꝛides acerbe pᷣcepit:vue ſuccũ ante dies cani 
culares ad ſolem poni donec ſpiſſetur vt mel:hoc va 
let vulneribus et humoꝛibus ín gulam deſcenden⸗ 
tibus: ín gíngíuas args auriculas: fi cyſtere facias 
valet vulneríbus ín inteſtinis diuturiſqʒ; bumozib? 
cxvulua deſcendẽtibus. ¶ Vua maturata fanguine 
laudabilem facit: ceterís fructibus quẽaamodũ fic? 
melio: cíbus eft: plus tfi ficus d vua nutrit. Itẽ bec 
Quatro: copottra ſubſtãtijs cciftic: offa funt frigida 
⁊ ſtiptica:granis acerbc vue ín ourície vicina:babet 
att acume quoddã ob q3 cito cr ſto macho afi cóuer 
fone exit. 3r& coꝛtex eft frigidus ⁊ fic? ad digeſtio⸗ 
né durus. Gab. coꝛtices inqͥtvue ⁊ ficus files funt ad 
digeſtionẽ duri: ppterca vua fi di cosricc fumul caat 


S'o.ctíítj. 


⁊ oſſibus índurat egeſtionẽ c inflationem:ventoſita 
tẽq; generat ⁊ humoꝛes groſſos a ſanguine longin⸗ 
quos laudabili. Rurſus Gal.ficus ⁊ vuas ccteris 
fructib? aſſerit laudabilioꝛes:nec em̃ ourc ſunt ege⸗ 
ſtionis: fed potius cõuerſionis facilis maxime i in 
fua arbo: perfecte font maturate.Teſtãtur hoc bo: 
tolani:qm̃ ficus ⁊ vue tépozibus futs habẽtes pent» 
tus eis erunt: vndc pingucs ⁊ dare fiunt cutis: fact 
lirate aũt earũ oigeftionis: illarũ deſiſtẽtes ab vfu 
facile maarcfaunt. f£aro quidem ficus « vue inflati 
ua cft ín fui ſubſtãtia:⁊ ideo comedérinm carnes in⸗ 
flant. Zicdpirur aũt diuerſis modis vua:vnde nutri? 
méta eius ⁊ acriones ín co:poze funt diuerſa:accipit 
a quibuſdã hoꝛa ipfa qua et vite carpit:ſunt qui cas 
fufpédunr oonec bumo:is plurimü cc cis acr cliciat: 
funt à cas ín mufto vel fapa reponat. Hoꝛa fuc car? 
ptionis accepte fi ftomacbü malís ineni3t bumozib? 
vacui cibis: 7 foꝛtis ẽ digeſtio:digerũt bencac bo 
nü couertütur ín fanguine: ventris adiuuant ſolu⸗ 
tioné co:posaqs malis purgat humoꝛibꝰ.Ecõtra ft 
ſtomachũ bumoz aut cfcarum repercrint pleni ct 
digerere imbecille: ín co mozantur ⁊ ínflationem ge 
nerant ⁊ rugitũ:in humoꝛes malos couertürur: 7 fu 
má nori plurimi creãt. Zippenfe ab acre bumozü 
ſuperfluũ ocficcante ceteris vuis funt laudabilioꝛes 
4 fubtilib?^oicris cõueniẽtes:ab infiarióe longc funt 
«'vétofitatez fumoſitate:nec ſtiptice tñ funr nec folu 
biles. 3n muſtovł fapa groffc diete funt ⁊ ftomacbo 
minus cõueniẽtes: 7 a tcnui dieta longinqua:vento 
ſitatẽ inflationẽq; ꝓducũt:ꝓpter extraneos humo⸗ 
res ex muſto vel ſapa pꝛeſtitos 
¶ De vuis fine carnc. 
ecc tine came humoꝛes laudabilioꝛes fa 
cdunc: minus c qᷓ be cum care nutriunt 
cuo digerũt: iacurco vuc d carnis plur. 
ſunt cp pumosts: nutribilio:ce ourio:cfqs 
exiſtentes cis j humoꝛis d? carnis plus babent. 3r€ 
vue modis alijs funt diuerſe: aut fapozc: aut calozez 
aut fabrílirarc;aur groſſitudũ zalíus cft acc 
tofus vicinus acerbitati:alius groffus ⁊ oulcis mel⸗ 
liq; vicinus: alius medius vinci fapozis. /£roffus 
ac dulcis calídío: ⁊ fitim generat:groſſioꝛis cft nutri 
mẽti:ad oígerendum ourtozinflatione faciens acru 
gitũ: oppilationz fplcnís ac cparis.S»ubtilis aquo^ 
fafqsfrigidio: ⁊ digeri leuioꝛ:cõfoꝛtatiuꝰ ſtomachi c 
mũdificatiuꝰa cholericis humoꝛibꝰ:ſitis mitigatiuꝰ 
« cõueniẽs cõplexiõibus tẽperatis. Melioꝛ cft quí 
videlicet vinei cft ſapoꝛis:qͥ medi? eft inter groſſum 
⁊ ſubtilẽ: ficut em medi? eft ſapoꝝ:ita ⁊ poteſtatum 
iDiuerfitacá vue er coloꝛe quadrifariã diuidunt᷑. In 
albũ qͥ darus cft ⁊ aquoſus modicũ carnis babens 
coꝛtices ſubtiles:oſſa exigua. 3n nigrũ groſſe carnis 
⁊ coꝛticis ⁊ humoꝛis pauci oſſiũ ingẽtiũ. 3n citrinũ 
⁊ rufum pꝛedictoꝝ medíos. Vua alba leuiter nutrit 
facile digerit᷑: venas cito perfoꝛat:⁊ vꝛinam ꝓuocat. 
Nigra dura eft digeri: fcd cõfoꝛtatiua ftomacbt vzi 
nã nõ ꝓuocat:t fi bii digerat᷑: nutrimẽtũ multũ pꝛe 
ſtat. Rufa vel citrina media ſuꝑioꝝ.vñ Zirift. afba 
vua ſubtilis:minꝰnntrit:⁊ dito —————— vini 





o Xo 


cius ebꝛietas cito venit ⁊ ato tranſit. Nigra grofía 
nutrimneti plurís: fcd digeſtionis tarde:tdcirco vi⸗ 
ni cius ebꝛietas fero diſcedit. Rufa vel citrina ba^ 
ri medic ſunt:cuiuſcũꝙ; vini cbzíetas cito venit:cito 
trãſt. Rurſus cuiuſcũꝙ; tarde:diu ꝑmanet ⁊ tarde 
tranſit. Paſſa ad vue cõparationẽ:vt ficus eft fic.ad 
cõparationẽviridiũ:leuioꝛ aũt eft ficus. Paſſa otuer 
ſa eſt tribus modís: qtii eft dulce perfecte in dulcedi 
ne:eſt acerbitatẽ habẽs:eſt ponticitatẽ continens ⁊ 
aſpitatẽ: boc cc duabꝰ ꝓᷣtutibꝰcõpoſitũ exiſtit. Vna 
maturádiz diſſoluẽdi.altera cõſtringẽdi ⁊ cõfoꝛtãdi 
Cõfoꝛtatio ꝓcedit ct offib?, Dulce calidiꝰ ẽ:⁊ humi 
dius:maxime ſi nigrũ ſit: ideo mediũ inter conſtipa⸗ 
tiuũ ⁊ mollificatiuũ.Si malos inuencrit humoꝛes 
in ſtomacho:temperat ⁊ mitigat moꝛſionẽ ſtomachi 
pꝛeſertim (i carnoſum fit ⁊ cozrícis tenuis.Exiguoꝝ 
aũt oſſiũ hmõi valet ad doloꝛẽ pectoꝛis ⁊ pulmonis 
⁊ tuſſim mitigat:⁊ renes mundíficar c veſicã. Incõ⸗ 
modum cft fplení ⁊ cpati pꝛecipue fi duriciẽ babent 
4 groſſitudinẽ. Paſſum aũt acerbitatẽ habẽs mín? 
nutrit ⁊ dulci frigidius eſt:humidũ aũt minus:maxi 
me ſi albũ Gic: ideo ſtomachũ confoꝛtat:caloꝛẽ extin⸗ 
guit:vẽtrẽ cõſtipat. Paſſuʒ diuerſe accipit᷑cũ offib? 
videlicet ſuis c ñne oſſibꝰ.Sine oſſibꝰitaq; accepti 
cõmodũ eſt tuſſiẽtibus:⁊ ad pectoꝛis doloꝛẽ pulmo⸗ 
nis renũ ac veſice: vẽtrem diſſoluit: fed epati nocet 
⁊ ſpleni pꝛeſertim fi duriciem habeãt.Cũ oſſibus ac 
ceptũ ſtomachũ confoꝛtat:ſplenem ⁊ epar: maxime 
ſi acumen habẽt ⁊ carnẽ paruã:⁊ oſſa magna. 
¶ De moꝛis cdifi, 


gj 2:2 celſi duobus modis funt; aut auda ⁊ 
dy acría nó maturafrígída:aut matura pfecte 
2 ZA 


dulcia. Acria nec matura fri.ſũt⁊ ſicca:vim 

dabẽt ſtipticã cõfoꝛtatiuã ftoacbi ⁊ inteſti⸗ 

noꝝ:⁊ ventrẽ cõſtipãt: pprerea hmõi multũ ſiccata 

valent ad diarriã ⁊ diſſinteriam:maxime fi cholerice 

finz. Itẽ coz ſuccus ad gutturis doloꝛẽ vcl faucium 

vel vue valer multũ: maxime fi coctus fit cũ ſapa ct 
modico ʒuccari.Matura ⁊ dulcia ad calo: ptinent 
⁊humiditatẽ:plus aũt ad bumíditarem:quare et fto 
macho eijctun£ cito: eétre humectãt:vꝛinã ꝓuocãt:ſi 
tii cibos i ftomacbo añ fc acceptos tuencrínt: ⁊ eis 
obíiftctibus cõmoꝛãtur:⁊ ín coꝛruptionẽ conertunt 
⁊ ſtomacho nocent ac capiti. Si atit ftomacbü vaca 
t£ inuenerint:bene oígerünir:fs modicũ nutriũt. 3e 

iunis acccpra refrígcrata ín aqua frígída: aut ĩ niue 

refrigeratiua funt valde:ſitim auferunt:z íncéfioné 

caloꝛis extinguũt. Radix mozí cocta cfi aqua 7 pora 
ta lumbꝛicos necat ⁊ cucurbitinos.Si froͤdes fimul 
coquãtur ⁊ radíc: 7 aqua coz retineat᷑ t oꝛe: ad dolo 
rein oentitivalec.S»i cum víno coquaf ⁊ gargariſma 
fiat:valet humoꝛibus ad gulã deſcẽdẽtibꝰ ⁊ guttur, 

Piſtata moꝛi radix ponat t acctoc ad ſolẽ quattuoꝛ 

— dicbꝰrelinquat᷑: ⁊ deſiccata ĩ puluerẽ redigat 

cdentes —— ⁊ putridos Í 

¶ Dubita£ vrrü vua d plus Jr piede pi 
vide£ ꝙ agrefta: q: dicit Sat. in megateam ꝙ resfübtíles 
frigidas ĩuenire nõ potuit.Et fi tu obijcias de aceto:ipᷣe oí 
cit ꝙ tu nõ obiſcis: qꝛ hʒ quandã caliditatẽ:cũ g acetũ ſit in 





ſubtilioꝛi (ua qᷓ agreſta minus ĩnfrigidabit. t£ dicit yfaac 
in dietis vninerfalib?: cp pfiliũ plus infrigidat «P aqua: fi 
ígnis plus calefaat ín ferro d in ftípula roc groſſe ſubſtãtit 
igit. In Zꝛium ſunt auctoꝛes. Itẽ dicit Hippo.in appoꝛiß. 
qacetü inimicat neruis:qꝛ frigidũ:⁊ nó loqquit oc agreſta: 
igit ꝙ aiiquid dicit eſſe frigidius alrcro dupłt. Gino 
modo foꝛmale:⁊ ficagrefta eft frigidioꝛ:⁊ rone illius frigidi 
tat] ponit resi gra.Siue eſfectiue:⁊ boc ouplr.Autq: cffe 
ctũ frigiditatis citius inducit: 4 ſic acetũ eft frigidius agree 
fta cá fit penetratiuũ c fübtilie ſube.Aut qf uũ effectum in 
ducit ín plurcs partce:cficacctum eft frigidius agrcftazqz 
acctü ptc remotae infrigidat cũ ad eas penctrer, lut ꝙ 
infrigidet plus.í.fo:tius ⁊ tardíus ti: « tücagrefta plus in 
frigidat:q: tardius remanet efrigiditas cà ín ſuba groffio 
rí funde£ c frigiditas. Unde oícit Ariſto.quarto metbeo, 
q ad calída cíti?2gclat:« frigida tardi? ppter raritatevni? 
« arofíiné frigide. ¶ mota ꝙ agrefta confo:tat ftomacpa 
⁊ nó acctá:q: nó ínfrigídar nifi partes exterioꝛes ſtomachi 
recludẽs caloꝛẽ interius cvniens:ſʒ acetũ ad partcs interio 
rco penetrat cae defectans. Nã frigiditas circundãs coꝛpꝰ 
tutes naturaies cófo:tat: fed fri. pfundás detectat. vnde 
IDippo.oícit ꝙ cboleríci iuuenes melíus oígerüt in hpeme 
ép in cftatc ppterbácrónem. ([ Quent quarc vna gutta 
agrefte in oculo pofita daríficat oculũ 7 pꝛeſeruat ipm a va 
riolis. Cauſa eft fm Bat. qp habẽtes vᷣtutes innatas melo 
opant. vit dicit ꝙ melio: € illa medicina à fit cũ abis ⁊ pott 
bus.f£t q: ín agrefta rónc caloꝛis exterioꝛis funt partcs fub 
tiles:rõne quar abftergit. Item in ca funr partes groſſe 
cẽtrales 7 pontice:róne quarũ repercutít materiã fluete ad 
oculũ:igit᷑ pꝛeſeruat a varíolie que erant parate Generaria 
talí materí3 repercufía. €T ueri£ quarc ola porica ſtipti⸗ 
ca frigida  acetofa cofo:tát ſtomachũ. Rn.qꝙ queda coro: 
tãt ſtomachũ oeperditri reftaurando vt nutrimetü cofo:tat 
mẽbꝛa:qꝛ ín eis deperditũ reſtaurat Quedaã vero refocillã⸗ 
do:⁊ fic vipa ín vino odozífero facta ⁊ naribus ſincopiʒãtis 
appoſita releuat a ſincopi:qꝛ ſpũs refocilat. Quedã cõfoꝛ⸗ 
tat materiã malá euacuddo: vt medícina laxatiua.Quedã 
$o'malá oífcrafiá alterádovt medicia alterstíua:qdáto bu 
moꝛes ⁊ ſpũs m co:poze punficádo: vt aurũ in lepꝛa.Que⸗ 
dà vero mẽbꝛa oefectata quafi in vnũ redigendo: t hoc mõ 
aqua frigida cópctit ín eftate: q: mẽbꝛa nutritiua defectata 
ꝓpter caloꝛẽ numiũ róne ſue frigiditatis:q̃ñ in vnũ redigit. 
⁊ ifto vitio mõ quafi oia põtica 7 acetoſa cofo:tát ſtomachũ 
relaratüi redigentia partes cíus ocfectatas ⁊ relaratas in 
ídipm.vnde írrígidàt víllos ftomacbi c cófo:tant appetítit 
qui appetitus viget per irrigidationẽ villoꝛum. ¶ Nota ꝙ 
funt maioꝛes vue ĩcalida regione d frigida: q: attractio fit 
a calido:⁊ etiã digeſtio:ideo attractiua plante eff foztíoz im 
calída regione t£. f£t non eftfimile oc trítíco: q: b5 fubam 
ſubtilẽ rará : q: a caloze cõſumit᷑ ertrínfeco 7 fic t€. nó aut 
cft ficoc vua d p5groffam ⁊ ourá ſubam c maioꝛẽ humidi⸗ 
tatérefolutioni a calo:e reſiſtẽtẽ. Exẽplum ponif de afinis 
equis t mulis:qui maío:es funt ín calídis regionibus d in 
frigidis:⁊ boc ppter coz ouram cópofition£. £t fi dicas cp 
mihimet cótradico:q: otrerá pꝛius vites effc rare cõpoſitio 
nis. 3RB.c funt rare refpectu quer aliarũ arboz magma 
rum:($ refpectu tritici berbe funt oure cópofitíonis ⁊ reſpe 
ctu berbari, vnde oicit Ariſto. ꝙ vitis neq eft planta neq 
berba:fed medi& inter vtrãq;:⁊ vocat fruter. q'vuc 
funtouldo:cs in frigida regiõe:qꝛ ín fríaida regíóe eft mo» 
derata attractio nutrunẽti in vite: ende tãtũ attrabit vitis 
quãtũ digerere põt:⁊ illud nutrimẽtũ optime digerit:⁊ dul 
cedo ex bona digeſtione gñatur:ſed in calida regione plus 
attrabit qᷓ poffit digerere. ¶ Queritur quare quídam fru 
ctus maturant᷑ in arboꝛe vtficus pꝛuna vua c&.« quidã nõ: 
vt poma caftance tC. SRatio eft quía pꝛimi fractus gñantur 
ex humido aquofo cito oígeftíbili qð cft cíto paffibile t obe 
diẽs digeſtioni:ſed caftanee:mefpila t pira gnant᷑ er ficco 
terreo qð repugnat digeſtioni cite € velociziaif «4 uerit 
quare plante alte magís dulcoꝛãt fuos ftuct? dj curte.Sol 
uit yfaacin oietisvnüterfolibus:q: ín illo longo tráfitu pcr 
longum ftipité digerit fruc? cfubtilíat; c ꝓpter poc out 


Dietarum partícularíum. 


^ bonti vinti c ex magnis p:auũ ⁊ aquaticũ. Rñ.qꝛ 
— 9 De nurriméto plus d fint oígerere 
— — pande vus rit 


diu feruata, &lide£ qp ftatím comeſta:qꝛ cü fit calida ⁊ pumíf 
da cito putrefierct; igit. Itẽ (upenus dixit ꝙ tritici nouũ 
melíus eft antiquo:ergo c 3 fimili vua noua. 3n oppofitü 
eſt auctoꝛin líttera oíces qp vue fufpefe in aere ⁊ —* 
ſunt melioꝛes ceteris. 8, qp ín vía mediane c 
inclío: eft noua: ín vía cibi cft melio: referuata:q: nó 
eft ventofa rónc humiditatis accidentalis aquofc erpalate 
Ad argum£tii dicoꝙ bñ obtjceres fi illa bumiditas p refer 
uationé deſtitueret᷑ a regimie nature: q; tc putreficret: fs 
nó ſic eſt. Ad ſecũdũ oco ꝙ * eft ſimile oc NR 
bumiditaté acadétale q̃ in Epo:e cõſumit: et 
ree mns piti temi tec 
multi oc dirat ctali que erigit magnü tépus ad 
fid ofümprioné-igif referuste melio: eít nous: —— 
tritico.¶ Querit᷑ quare racemi c muſtũ dulce nó ínebztát 
vínü vero ⁊ ceruifia inebꝛiãt. Dicẽdũ ꝙ illi potus d Pebul⸗ 
litionẽ grant inebziant:q: ab ipisrefolui£ fumus acutus d 
ftatim petít cerebzü c perturbat ipm:vta vino —— 
qꝛ vua t muſtũ nó adbuc ebullitionẽ cóceperunt: igitur nó 
mebꝛiant.¶ Queritvetrüvua pafía cópetat ín feb.videt cp 
fic:q: bumide diete febzib? »ferüt oib?: igiÉ. Itẽ vua paffa 
cft ocoppilatíua : vr dicit littera: iaí£ cópetit. 3n Suum cft 
aucto: in littera oícens qp vua pafía cft calida 7 fic.fed nullũ 
tale cõpetit:igit᷑.qꝛ augmentaret febꝛilẽ diſcranam.ad boc 
quidã oícunt ꝙ quedá eft febzís fozmalis: ideft o matería 
inflàma£ in coꝛde vł fumi fpargi£ fupza mebza fenfibülía:c 
ficuó coperti affa: q: tüc malà otfcrafià augerct. Que 
dá eft fcb:ís materíaliszideft dũ adbuc materia eft quieta 
in mínera putrefactióís: c peceft duplex.aut eft oc matería 
calída « ficca: 7 fic eua paſſa cópetitnon quide róne pꝛimi 
acus quí eft calefacere:fed rone fcóí qui eft ocoppilare, Si 
vᷣo febꝛis fit oc marcría frígida:tüc cópetitróne parmi act? 
X rónc fecundi: q: róne pꝛimi actus incidit ⁊ carminat ma» 
teria: c rónc fecüdi actus qui eft oco meatus rcddés 
domatená habilẽ expulſioni. Ego — — 
in febꝛibus. Et ad argumenta poſſumus dicere x Hippo. 
intelligit oc humiditate iuncta hrigiditati ⁊ nó caliditati: € 
q;vua paſſa cfr calida ⁊ hũida:igit cc ⁊ qᷓuis deoppilet:tñ 
aliud nocumẽtum qð facit ex parte ſue ———— ꝛepõde 
rat iuuamẽto ionis. dlidef auctoꝛ fibi contradicere:qꝛ 
ín vno loco dicit p dulcia oppilant: et hic dicit qp vua paſſa 
— *— Ad hoc quidã dicũt ꝙ eua paſſa p fe eft oppilati 
13:5 cũ vino cft deoppilatiua. Vel dicẽdũ meli? ꝙ vua paf? 
fap fe eft deoppilatiua rõne cuiuſdã ſube ſubtilis ⁊ cali 
acquiſite p moꝛã quà fecit in tepoꝛe:rõne quoꝝ deoppilat. 
vnde per accidens deoppilat cũ ſit dulcis alliciens multum 
appetitũ: t in magna quantitate attrabi£ rõne cuius oppi 
accidens ita bene ficut faceret groſſus cíbus paus 
«us perfec boc modo loquítur in alío loco. IRota ꝙ palla» 
dius docet facere ín eadem vire racemos albos et rubeosz 


1 zigitur. SSed contr. Bluice bi vis tires gem 
: : a: Auicẽ.dicit q ſunt frigida z bu» 
mída:fed 3Raf.cp fünt cóplerioís tEperate:fed yfaac qp funt 
calída cbumída. ld bocotco qp oe mozís poffumus loqui 
quáum ad effectum quem induaint ín co:po:c; cín fc ⁊ fic 


Fo.cxv. 


— ——— — 
awmiditatis repzimunt choleram: umus loqui q 
tà adrationé fue dite ↄuerſionis: — funt cópleno 
nis:et hoc modo loquif Raß.vnde dicit Sal. cp oleum cft 
temperate complerionís cum ato conuertatur per natus 
ram rei admixte. Vel poffumus loqui de mozís maturis re . 
fpectu unmaturozum:7 fic funt calida c pumida:c ummam 
ra funt frigida ⁊ ficca; ficloqui£ auctoz in littera: t ſic nul⸗ 
là cft controuerfía inter auctozes.s£t idco nota qp moꝛa im» 
matura ſtringunt:cum fintfngida ⁊ ficca:fed matura larát 
Quia actinent calozi vt oícit líttera: plus tamen bumiditatí 
vnde rationc cuius etiam laxant. Item fivelimus ſuſtinere 
q moꝛa matura funtfrigida:adpuc poffum? dicere ꝙ laxãt 
Er tu obijcis ꝙ frigidũ inei eo ꝙ verũ eítz 
cum ficco non tamen cum humiclo.vnde dicit littera ꝙ pis 
attinent bumiditati cuius cft lubzicare ⁊laxare. ¶ Queri⸗ 
tur vtrum competat in febzibus: videtur ꝙ fica: dicit Aui» 
cẽ.ꝙ (unt frigida ⁊ bumidaz omne tale compent ín febꝛibꝰ 
quuia IDippo.oicit.IPurnide oicte omnibus febzicitantibus 
conferunt, Sjrem dicit littera qp fitim amputant-vzinam p» 
uocant:cboleram extinguũt:⁊ officium ventris pꝛocurant: 
fed oia talía cópetunt m febꝛibus:igit᷑ Contra:cito conuer 
tuntur in choleram:vt dicit: c nullum tale competit:igitur. 
fo . P non competunt in immundo ftomacpo: fed 
acpus fcbxicitantis eft immundus: ígitur non compes 
idum conuerterentur.aDicunt 


per boc folutio quzftionis: per quam ſcʒ viam moꝛa 
Dabentütim crtinguere: quáuís tubftannaliter cboleram 
generent.G[ Queritur per quam víam moza babent cole 
ram ertinguere aum poc oicar lirtera: et ramen diro ín cho⸗ 


ptiua 7 digerẽtia. ¶ Queritur oc 


balani: tomnes fructus pontici.⁊ iſto quínto modo radix 


Liber | 


fipabet entem euellere vt dicit littera, SRefpondeo qp ra» 
dix celfi perfeoata non cucllit: fed cum vino fuperpofita 
quía ratione calidítatie vini penctrat gíngiuam: ct ratio» 
ne ſue humiditatis remollit: et cum bocfert virtutem ras 
dias celfi ad interioza: vende fubftantía radicis celfi ad inte» 
ríus oclata conftringit et compꝛimit gingiuam c cam cons 
ftríngendo cum cucllit, 
¶ De pꝛunis. 
c mrRuna parum nutriunt.eoꝛum dupler cft 
p. ER modus Sãt cnim alba z nigra. &lba ou 
3 C ra funt digeri: noctua ſtomacho: exigue 
ir cer folutíua : bec qiti groffa funr comedi non 
debent: nifi grandia bene maturata fucrint. Item 
pꝛuna x ifaríam oíuiduntur: ín oomefticum ct 
agrcite- Rurſus oomefticum triplex eft.nigrum pcr 
fecte maturatum oulceccrudum ourum viride ponti 
cum:rufum medíü maturati et crudi ín fapoze quod 
dam babens acumen. IHígrum itaq; perfecte ima? 
turatum c oulce mínus eft frigidi: magis humidũ. 
frígiditas cíus ín pꝛimi gradus initio:humiditas in 
finc. ftomacbum humectat 7 mollít: ventrem oíffol 
uit:cbolcram rubcam eijcit: fi ramen fepe vtatur ni^ 
mía ftomacbo nocet. f£ rudum z durum:viride ⁊ põ 
tícum eft peſſimũ in cibo ⁊ medicina:durũ cm cft fto 
macho ⁊ nociuum:minime nutrít atas fatigat. Ru⸗ 
fum nígro frigidius eſt magis:minus humidũ: ideo 
refrigerat minꝰ.Optima funt carnoſa coꝛticis ſubti 
lis: ⁊ in ſapoꝛe acroꝛem quẽdam cum ponticitate ba. 
bẽtia:antẽ cibum ſumpta nó nocent.Agreſtia ſtipti 
ca ſunt:valẽt ad oíarriàz diſſenteriam. Bummi eo 
valere qnídam dicũt ad lapídem ín veſica:ſi cum vi⸗ 
ino accipiatur.Si autcm cur accto temperenturzad 
impetiginem valent.De ceraſis idcm que oe matu? 
rís pꝛunis fentímus. 
¶ De aifonulis, 
Kiſonula frigida funt ⁊ humida ini ſecũdo 
gradu.facile in putredinem cõuertibilia. 










ne fant caufa febꝛis.hec om̃ibus modis funt peſſima 
ideo ante cibũ ſemper accipi debẽt ſtomacho inani⸗ 
to:poft cibum enim ſtomacho pleno in ſuperioꝛibus 
natant: c ín aceditatem cito putredinẽq; conuertun 
tur. Si citi noxietates eomm cauere capimus:iciuni 
acdpíamus: et poft (lla aniſum maſticem cr verus 
vínum ac odoꝛiferũ:oleum cc nucleis eius expꝛeſſum 
valet emoꝛroidis. 


¶ De perſicis. 
va Erfica frigida funt ⁊ humida in ſecundo 
Tadu:plurimuʒ ſimilia criſonulis:ſed fa 
1| 2021023 ſtomacho cõuenientia: non enim 
2 ljcouertuntar vt crifonula:lícer ciſonulis 
fint fimilia: quía codem modo pblegma geaerant. 
Perſica íctunis ftomacbo vacuo funr cdcda: z poft 
vetus vinum odoꝛiferum cft bibendum. 3fscrfica ín 
ouo diuiduntur. Eſt enim grande album piloſum:ru 
boꝛis quiddam — ———— rufum: vel 
citrinum. Grãde ſapoꝛis eſt dulcis: acrío:ifqs cuíufz 
dam humiditatis:humidius ac viſcoſius eft: quarc 
conuertibüe in polegua groffum atq; putredinem. 





mmantfeftatur boc : quoniam fi perficum fiſſum ferro 
poft paululii naribus apponas:odoꝛem quafi putre 
dinís ſenties. Paruũ odozatíuum c cóucrfione lon 
gínquum:; froñdiũ eius fuccus potatus lumbꝛicos c 
cucurbitínos educit:idem facit (i cx eo cataplaſmata 
feceris vmbilico:ñ verminoſe apponas auricule vcr 
mes occidit. 


lib?:píc ait oe mollib? in parte:⁊ in parte ouríe: q; oc iig 
d babétnudeos p:imo: 4 fccundo oc ilis quí non babent 


€x omnibus fructibus generantur bumozee pblegmatia € 
co:ruptibíles: fs cozruptibiles marime in — 
Item p:una non cõpetunt nífi ín ftomacpo mundo:fed 

macpus feb.eft immundus: (git. In Sxium eft víus. Stem 
pzactici dicunt ꝙ pꝛuna ocbent rctrigerarin aq: ocinde fe 
bziciránbus adiminiftrari. loc idem ꝓbo perrónem: quía 
oicir ín littera aucto: ꝙ pzuna cboleram rubeam pzotjaunt 
fcd fcbzes vt plurimi funtoc cholera:igitur. Item omnis 
cura fit per cõtrarium: igitur.Ad boc dicit grardus ſupꝛa 
vij. viatici:ꝙ in febꝛibus nullus fructus competit cum gene 
tct putrefacrionem que maríme debet cauert ín fcb, Alij of 
cunt ꝙ pina ratione fue complexionis competunt: quia al 
terant malam complerionem calídam ct ficcam: fed ratione 
fuecompofitionis rare c mollis cito paflibilis t parate pu. 


entrem artem cboler 

do:ſed fi matería febꝛis fit pb : quc —— 

tiliatione ⁊ maturatione: et non ingroſſatione: t 

Ma q» ín caloꝛe ocbili abfolute nó có 

P orem iu an eiie iei 
0 


ticam uamrepuguant 
illa bumiditas —— — in egris p digeſtionẽ. ¶ ^ 


pleta. 

—— ín feb:ibus:igif ⁊ pꝛuna ſimiliter.Solutio ꝙ 
magnsa non com 
remanet in 23 

tutis:ſed mediocria valentzq: $tus eft ibi ſufficiẽs ⁊ mater. 
ría equaliter moderate abundás. 


cetera pꝛuna ditrina fant melioꝛa:⁊ yfaac oícit ꝙ nígra funt 
mclio;3, sid boc dicendũ ꝙ Auicẽ.laudat citrina nó vitupe?. 


rando nígra: ĩmo cum bocnígra cómendat: t ſic ſub nígro 
cop;cpédit ditrínti: fed y faacoinidít nigrum folmodo con 

albũ:co 
pe poníin fpzupte factis tra febzes: aut pruna noftra ví 
ridíazaut damaſcena que diu ref : 


dío:a dp oamafcena: vt dicit ín Littera. Itẽ pꝛuna oar 
funt calída: —— 3:ium eft vfus. Stt que eft cõparatio 
vuc paffc ad viride:cadẽ cft damaſceñoꝛũ ad virídiazf5 vue 
pafíéi fempin ſyrupis ponütur: igi£. E viridia pꝛuna bh 
quádà pumídiraté pbl ni repugnãtẽ: * 
(lá conſumptã:igit᷑. Solutio: qp fi patiẽs plus moleftef ca» 
viridia ocbent poni:ſi aũt plus a ocbilítate 
Dígcftiuc patiat:tũc damaſcena debẽt poní. Zlliter qp fi ma. 
tenia febꝛilis fit ín regione pꝛime oigeftiue: vtín ſtomacho 
tunc magis có qi ftanmobuíant calou febzili 
« ípm altcrant, Si vcro fit in regione tertie oigcfhue: tũc 
baimafcena magís —— in ſyrupis: qꝛ cum ſint ca.⁊ 
hu. attrabunt a mébzis: c ſecum t vᷣtutes medicina. 
nin Lait sir — ficvcro viridia —— 
frigida nec pnt a: za tertie digeſtiue penetrare, $95 qz 
rarom febris ĩ ſtomacho »tincE: igif raro apponim? 
ĩſyrupis pꝛuna viridia Et fi oicas p vfus femp ponitvuas 
pafías c non virides, 3Riideo ꝙ boceft q: femp ineniütur 
vue paſſe z oamafcena:nó afit femp víridía pꝛuna nec viri» 
des vuc. ¶ Querit vtrum pruna oamafcena larent vétré 
Solutio:qꝙ; p:una oamafcena róne fue humiditatis laxant: 
£ bocperíe:« ficloqui£ yfaac bíc: c Bab. fed tii p accidens 
tcítríngunt:quia allidunt mẽbꝛa: ⁊ mẽbꝛa auida funt in eo 
rum retentione: fic loquí£ Stuice, auctozitate diaſcoꝛidis: 
TVel dicẽdũ ꝙ Sat. c (fte aucto: loquü£ oc viridibꝰ:Auicẽ. 
aũt ⁊ diaſcoꝛrides oe oamafcenis. Nota gũmi pꝛuni valet 2 
lapidé:vt oícit littera; q: rõne ſue humiditatis remollit: et 
róne caloꝛis acquifiti ab ex erioꝛi cófumit materia ípius la 
pidís «frangit AT Querifteuius complerionis fint cerafa 
rubea t nígra. 5:0 quo nota ꝙ colo; datur multis modis, 
AUno modo róne finis; t fic terria oigeftio dealbat q o5 affi» 
mílare mébzts nutrímentü € mẽbꝛa funt alba, $c3o modo 
róne materie: t fm boc dicit Auicẽ.ꝙ calo; agens in mate» 
riam ficcá oealbatzin humidã 9o ocnigrat: z ouo 5:taab co 
dem agite gant. Zertío modo a modo actionis:⁊ boc mó 
Gone prac e actionis Denigrat:t in medio ocalbat 
c in finc rubificat.huarto modo a tota fpecie oatur colo: ⁊ 
ficois cozuus eft niger: oie cignus albus: c oie pica varia 


ep nígredo fita calo:c adurente: aut frigi monficite:fed 
ín ccrafis nigris nó cft aduftio:ergo fi frigida:dat᷑ igit a to» 
ta fpccie: et fic dPuís dicat Auicẽ.ꝙ níià 


qp cerafa rubea citius oígerunt d nígra: vt dicit yfaac: c ci» 
t calidi yfaac. Rñ 

detur ꝙ bocnó fit rõne ſue — cõpoſitionis: € 
ficfitcódufio ꝙ ceraſa nigra funt oulcioza: ⁊ pᷣ cõſequẽs ca 
lídioza rubeis cii creſcũt ín plantis altiosibus.QT Queritur 
q̃re ceraſa ſilueſtria tardi? maturãtur domeſticis cá tfi fint 
domeſticis.ã € q: loc? ſilueſtris ſiccitatẽ impᷣmit 
locusvero domeſticus humiditatẽ c caliditatem.vndevide 
mus aĩalia domeſtica hu.⁊ ca.⁊ filueftría ficca ⁊ melãcholi⸗ 
ca:cum gceraſa oomceftica fint cali.⁊ humi.citius recipiunt 
digeſtionẽ d ſilueſtria:que funt fri. c ſicca. Querit quas 
re ceraſa filueftría funt pauce carnis:⁊ multi nuclei: z econ⸗ 
uerſo bomeftíca. Rñdẽo: qs cerafus filueftris cũ fit altioꝛ 
domeſticaꝓarum oe bumiditate attrabit ⁊ multi oc ficco 
terreo cũ fit ficco: oomeftica : t vnũquodq; attrabírnutri 
 mentü fibi cóuenies: 7 q: caro griat er bumido aquofo: qð 
bumídü aquofum ín quãtitate artrahit a filueftrib?, 
tem cum cito ibi cõſumat᷑ in Lositudine itineris. $5 quía 
multũ attrabi£ ocficco:c nucleus fit criatus cr ficco ter 
reo:ígítur nudeus cft groſſus: totum aüt eft ecõtra in do⸗ 


na$: iqi£., jn xit eft auicẽ Dices qp crifolocána aromatica 
— — generant ſanguinẽ:⁊ cito digerunt: ss 
nullum tale generat egrítudín 

métum íftud oíd£ ꝙ uice, intelligit nó ſimpuciter: ſed re» 


ris:(cd omne quod nutrit; nutrit róne fue Oulcediniszisi£ 
recedant a oulcedine funt peffimi nutrimenti, Sccoda 


oc plantis:eft magie rara: t tantũmodo attrabír bumidita 
tem 3quofam:vnde non o:dínatur ad bolem 
ad folia fuazergo c& nibil attrabít de ficco terrco: t nudeus 
rer ficco — ——— — —— 
alix plus b5 de 1 ivtparet: quía qn abfans 
tul adbuc flozetzídeo foluit fcoóaqueftio. €T (uerit que 
funtmelio:a aut perfica cum nudco aur finc eo. "p:obarur 
fine co:q: os atteftat mclacbolie:carovero fanguini:ígiÉ 
ARfideo: cum — — — in ſtatu na⸗ 
turalí: cvnüquodqp fic fe babens melins argumẽtũ 
Dici p bene conduderet in nutrümentüz 


fcd ĩmo potius attrabitimpurirate carnis t cam unficat, 
Pi 3 fnt meliora cum m 





lo:£ generat:laboségp ftomacbo eſficit:ex quo eiectũ 
venas vt opo:tet nor. peuctrat. affuefacrio eoꝛum 
caufa fit febris diuturne ct ourc oíflolui : quod oe 
ceteris intellig eft frucríbus: quí non funt üt 
perfecte marurati, Sf»erfeare maru? 

ratü in fua arboze oiuerfum eft ſuoꝛum pꝛo oínerfita 
ftiptiaus: cft porticum: rurfus 

eft acetofum:eft oulce: eft ine fapoxc. Pontici fub» 
rum ftomacbo calo: et bumidiras oomínatur:quo^ 
níam ponticitate (aa ftomacbum pꝛemit: z humidi⸗ 
tatíseius plurimũ ín inferíoza demittit.qð remanet 
oecficcat:quare confo:xrat ⁊ inteſtina:in 
ſe tamen groſſum eſt: durum digeri ————— 

p 


rein venas: et ídeo inflationé facit; ⁊ neruis nocet; 
beccnim natura eft in coꝛpoꝛe fuo. Z'íquo: vero ei? 
laudabilío: fubtilíos: ac lentos eftzidcirco ſtomachũ 
confoꝛtat ⁊ inteſtina:valet ad fanguínis fluxũ:diſſin 
teriam: ad cholericã egeſtionẽ cvomítum: ꝓpterea 
pomoꝛum hm̃oi faccum opoꝛtet mandendo expꝛimi 
carnem aũt ꝓijci: aut ingeniari quomodo eoꝛum ou 
riciat aſperitas auferantur.hoc itaq; tribus modis 
fit: aut iludelixãdo in aqua:vt ex aqua bumiditatẽ 
attrabat et molliciẽ: aut fup fumũ aque calide ſuſpẽ 
dédo vt bumectet aut maturetur:aut oíffecta p me^ 
díum granis (nterío:ibus duris pꝛoiectis comm lo 
co mel aut succarum reponendo ſᷣm naturam ac2 
cipientíum:ita cómírtum: poftea induendum pafta 
⁊ in cincrccalído aur pꝛunis oimirtendum donec pa 
fta exteriꝰ excoquat᷑. Ars hmõi mollicieʒ fibi pꝛeſtat 
ac fapozitarem : et ad digerendum velocitatem: no⸗ 
xietatem eins ín neruis aufert. Sotíptict fubftantia 
terreftría ⁊ ficca humiditatem babct: ppterea frigi 
ditatis cft maioꝛis qᷓ ſiccitatis.liquoꝛ vero cíus fub 
tüío:fuperios  co:pus eft mollius quare conuenit 
quoq; ftomacbo cuí ion multa bumíditas domina⸗ 
tur: vís nãq; cius debilis cft bumidirati plurime 
repugnare:idcirco acrío eius ad ventrís ſtrictionem 
4 ſtomachi confostacionem c. vomitum valet, Item 
appetitiue vcl digeſtiue ſuauis cft finc laboꝛe natu⸗ 
re. Acetoſi nature dominatur aquoſa ſubſtantia cus 
terreſtri exiguo.hac de caufa frigiditas eius ⁊ ſicci⸗ 
tas temperatioꝛes ſunt ſtiptico ꝓpter vicinitatem 
liquoꝛis aeree nature.inde humoꝛes generant frigi⸗ 
mee tenuíffimos penetrabileg. Actio cíus compo? 
ita cft:qm conftríngit ⁊ confoztat ftomacbum ⁊ ven 
trem; ⁊ egeſtionem cbolerícam z vomitum inbibet: 
bec tamen fua ſtipticitate operantur. f um frigi? 
ditate vcro et tenuítate liquoꝛis fitim ectinquít : et 
acumen cbolere urbec.cum acetoſitate cardiace cbo 
lericevires aufert:z humoꝛes groffos quí calidi non 
funt i ftomacbo deſtruit: c chimos dulces actenues 
quo» oulcedo finc acumine exiſtit:humoꝛes groffos 
diuidit:egeſtionem humectat ⁊ expellit:dulces vero 
chimos attenuat:vt totum coꝛpus habeãt penetra⸗ 
rc. hmõi poma ⁊ ante cibum ⁊ poft bona funt edi: 
:eter pírafola:quéadmodum, Diaſcoꝛides aſſeruit 
qnoníam píra ante cibum nociua funt, 


¶ De citonijs ⁊ malifgranatie, 


—— Itonia ⁊ malagranata ati cibũ accepta: 
iſit pontica ct ſtiptica: et fimiliter ſi⸗ 

iit acetoſa ftomacbí confoꝛtant ſubſtã 
tiam et inteſtinoꝛum. egeſtionem cho⸗ 
lericam anferũt:moꝛſionemq; inteſtinoꝛum. Poſt ci 
bum autem ec ſuperioꝛibus ſtomachi ad inferioꝛa 
deponunt eſcas:⁊ fumum ſalientem ad caput:vomi⸗ 
tumq; cholericum repꝛimunt. Et dulcium ſubſtantie 
natura ⁊ complexio aquofa ⁊ temperata:caloꝛis alí 
quid obtinet:⁊ ideo parum refrigerat:⁊ ftomacbum 
confoꝛtat exigne: quare ſtomacho calido aut molli 
fio cõuenit. Nociua cís qui cholericã egeſtionẽ hñt 





L3 


Liber 


« vomitum. Hon ſapoꝛa peffima ſunt in omnibus 
qualitatibꝰ:quia nature frigide funt ⁊ humide:ma⸗ 
frigide p humidẽ:ppterea nec fm cibum 


is autemfri ; 
valent; necfm medicinam.qutppc nec ſapoꝛem bae 
bent vt expedit cibo:nec íuuamentum vc medicine; 
quoniam ponrica nõ funt vr ftomacbum · onſoꝛtẽt: 
egeſtionemq; inbibeãt. nec acidavt acumen cholere 
exringuàt c vomitum: nec oulcediné babent vt nu⸗ 
tríant.fed bumoꝛes pblegmaricos crudos gignunt. 
uoniam ergo oe malís : piris:citonijs 7 granatis 
vniucrfaliter diximꝰ: opoꝛtet vt oe fingulis particu 
laríteroicamius. —— 

CDe diner ſiate maloꝛum. 

Am in natura ⁊ ſubſtãtia fuí mala diuer 
IR E fa funr: quoniam quedam pontica funt 
(GOD. rerreftría:quedam ftíprica et rerreftri có 

eres pofita : « aquofa, Item acida er aquofo 
modicoq; terreftrí compofita . Rurſusdulcia tcm» 
perata ínter quarruo: qualitates medía , Rurſus 
infapoza aquoſa: neceſſe eft vtique frondes et ra⸗ 
mos coꝛticeſq; eoꝛum pariter eſſe diuerſa. Ponti⸗ 
cat ſtiptica funt frigidioꝛa:⁊ tardioꝛa ad digerendũ 
magis aurem confoꝛtatiua funt ftomacbí ⁊ coftrici 
ua egcftíonis. Poꝛro acctofa que ceteris mínus fic 
ca funt : ſubtilioꝛa tint neceſſe cft ac penctrabilio⸗ 

— ida cbole.ru. extinguũt: z defectionem 

:dís ct calídícate confostant; tirím mítigant ; fto 
machum confoꝛtant:vim excitant appetitiuam:ege⸗ 
ſtionem vomitumq; inbíbent cbolericum maríme ft 

a ieiunis accipítitur: quía cibi antca comeſti pꝛohi⸗ 

bent ea ad locũ occoctíonís oefcendere: z ídeo in ſu 
perioꝛibus natant: os ením ftomacbí ſuperioꝛis có» 

— inferius relaxando ſolutionem faciunt. In 

ot autem actionibus pontica ſtipticaq; funt foꝛ⸗ 
tioꝛa acidis.Pabent ramen acida ꝓpꝛietatẽ a ſtipti 
cis põticiſqʒ dinerſam ⁊ diſcretam: ti enim ín ſtoma 
coo hnmoꝛes groſſos non frigidos inuenerint:dini⸗ 
dunt ac diſſoluunt.⁊ ad inferioꝛa deponunt atqʒ; ex⸗ 
pellunt. Rurſus fi chimos oulces: nec acutos repe? 
rerint: nec groſſos acuunt: et viam faciunt per to⸗ 
tum coꝛpus penetrandi. Sirupus er eis confectus 
itidem valet. Dulcia vero que temperata ſunt:inter 
quattuoꝛ qualitates media:frigido ftomacbo mini⸗ 
me nocent:ad ſtrictionem fiuc laxationem ventris: 
in manifeſto non ſumantur. Sunt autem alia in⸗ 
ter dulce et acidum media: huiuſmodi appellan⸗ 
tur. Actio eius media eft dulcis et acidi: ad ſitim 
tamen mitigandam:caloꝛemq; extinguendum:cho⸗ 
lereq; rubce acumen acido eft vicinum. Cardia⸗ 
ce vero quí et caloꝛe contingit: palam pꝛodeſt:pꝛo⸗ 
pter víneum fapozem quer Inſapoꝛa eoc? 
illis aquofa bumidíras oomínatur: nec ſapoꝛitatem 
babet nec iuuamentum. 3dcirco abominabilia funt 

⁊ faſtidium faciunt: nec ſtomachum confo:tant: nec 

vẽtrem diſſoluũt. Frondes z ramí costícefqs eoꝛum 

ſtiptica ſunt:⁊ acida ⁊ confoꝛtatiua ſtomachi: vulne 
rea⸗⸗ ad ea currentes inbi⸗ 
t. 







Dietarumparticularium. 


. WADPedonís. —— 

Itonia generaliter diuiduntur ín ouo. 3n 
755» 4 pfecte videlicet maturatũ:⁊ arudü ligneũ. 
E20 rudi iragsc lignea peffimi eft; q: groffü 
daa! cft c terreitreonrum ad oigcrenda:pumo 
rca generat crudos ac groſſos:nil mtrit ; ídcirco ca 
vitareopo:er, Maturatũ eninerfaliter frigidũ cft 
ín fine pꝛimi gradus:ſiccũ in medio ſecundi:pppterea 
pontiatas citipricitas maíoz et pin ceteris malis; 
ideo valer ad fanguinis fluxum 7 egeſtionẽ ⁊ vomi⸗ 
tum:cöõfoꝛtatiuũ ttomacbí eſt:etſi moꝛetur in eo:mul 
tum tamen acceptũ faſtidiũ facit: pꝛeſertim polt ci 
bum:⁊ maxime ii cibus groſſus fit ac vífcofus. "iur 
fus citonia ſpecialiter omidunt in fcr: in ponticum; 
ſtipticum: acetoſum:muʒum: oulce; aquofus; vcl in⸗ 
ſapoꝛoſum. Ponticũꝝᷣo cererís groffius eſt:ac terre 
ſtrius durius digeri membꝛa compꝛimẽs pᷣcipue ner 
uoſa:quare caro ei? peſſima eſt.Oultitudine quip? 
pc fuc compꝛeſſidis diuidit membꝛa:quaſi acute ret 
acies:idcirco pbílofopbi acurum illud accidéraliter 
aſſerunt:ppterea aſſueſcentibus colicam paffiones 
generat doloꝛẽqʒ neruoꝛum: verütamen liquoꝛ eius 
non ſimiliter:ſʒ ſtomachũ confoꝛtat: vꝛinã pouocat: 
egeſtionem vomitũq; cholericũ ſtringit: ad Curum 
ſanguinis valet:hac de cauſa ſuccum mandendo ex⸗ 
pꝛimi opoꝛtet: carnem autem pzotjd : aut ingeniari 
ec eius ouricía c aſperitas auferatur: aut elicando: 
qut ſupꝛa aquam calidam apponendo: aut fciffo mel 
reponendo durioꝛibus eiectis ficut ſupꝛadiximus. 
Stiptici vᷣo natura c actio vicina eft pontico: debi⸗ 
lioꝛ tamẽ:tenuioꝛ nãq; eſt liquoꝛ ipſius:idcirco illud 
pontico vt pꝛecipimus confecto plus contulit, BGabł. 
aít acidum eft ſubtiliſſimũ c penetrabílius.ideo fitis 
extínguít ⁊ acumen cbolerc rubec :cardíacis ex calo 
rc valct:cgettionemvomítum cbolcricü vꝛinam pꝛo⸗ 
uocat: vír appetitiuam auget.odoꝛ cuius vomitum 
pꝛohibet: fucais poft bibitũ vínum fumum deponit 
víni ſalientem ín caput: cóp:effione aurem fua diſſol 
uit ventrem:vnde poft abum multũ acceprum illau⸗ 
dabile eft:ftomacbi cnim fuperioza copzimens indi⸗ 
geſtas efcas crudaſq; oeponit.iDulce tamen tempe 
r̃amẽtum quídd3 calozis babet; ende vís ei maxima 
non eft ſitim aut calozem ect i. Muzum me⸗ 
dium eft acidi ⁊ dulcis vnde nec ſoluendl necventris 
conſtringendi viruutẽ habet.Differentia muʒi c adi 
díeftea que pontici ⁊ ſtiptici cõparatio. De aquoſo 
vel inſapoꝛo fufficíat fuperius ín vniuerſali dieta ot 
ſputatio. Maloꝛuʒ differentia ac coctanoꝛũ pꝛopꝛie 
tas oupler eſt.coctanoꝛũ vna qv cum ſtipticitate fua 
eft vuretíci:altera qp in co:ruprioné non mutant ín 
ftomacbo:mala aüt ideo cozrüpuntur: q: bumidita/ 
tis fapflue z crude ſunt.Si coctama accipías mũdi⸗ 
Fícato ftomacbo cibo z bumozibus:ventrem coftrín 
güt:ftomacbü confoꝛtãt.vnde Rufus:coctana non 
couertunt in ſtomacho infirmoꝛũ: quãtomagis in fa 
nis:diuerſe tamen funt actiones eoꝛum pꝛo diuerſis 
tempoꝛibus acceptíonis: q: fi ftomacbo cibo vacuo 
accipiantur: c confo:tant ⁊ pꝛoſunt foturiot ad ſtrin 
gendum. ⁊ vomitũ c fanguinis fluxum ⁊ viiam pꝛo 





S'o.ctvff. 
uocit.Sio in ſtomacho cibís pleno accipiant:per⸗ 
manent natãtia ſaperioꝛibus ftomacbt: oígs cius có 
foꝛtant z expꝛimunt ſuperioꝛa eius:atq; ad inferioza 
deponunt abum cito:mnagiſq; ita accepta ad ſtrin⸗ 

endum vomitum pꝛoſunt ppter oꝛis ſtomachi con 

ꝛtationem. 3(»zopterea ſtiptica omnia poft cibum 
acccpta folurionem faciunt pzopter füpcrio:zum fto? 
macbi oftricrione ⁊ inferioꝛũ ouatationc. Qui autẽ 
volunt coctana pꝛopter ſtomachũ confoꝛtandum et 
egeſtionẽ ſtringendã accipere: ieiuni accipiant ſto⸗ 
macho inanito. Qui ðᷣo pꝛopter egeſtione larandas 
4 ſcomachũ vacuandũ:poſt abuiri accipiant: nó mul 
tum ramen quantitatis:qm̃ fi multũ accipiat ſtoma⸗ 
cbam grauant ⁊ digeſtioni repugnant. Solent qni 
dam repꝛehendere ⁊ contradicere qp ín ceteris ma⸗ 
lis non idem iudicauimus oe eoꝛum virtutc iudiciũ: 
quibus rcfpondermus q mala ſuperfluã humiditatẽ 
babent crudam nec bene orgeftas.boc eis pꝛeſtat lu 
bꝛicitatem:nec finit ſtomachũ expꝛimere 7 ↄfoꝛtare. 
Eligenda ergo ſunt coctana parua bene rotunda ⁊ 
odoꝛifera vt rufus dixit. 


¶ TQueritur de fructibus in parte mollibꝰ qui funt eiuſdẽ 
nature:vtrũ competãt ín regimine fanitaris: videtur cp ficz 
q: ãriſtoteles dicit cp plante mediante fuo fructu oꝛdmnant 
ad bomínem:mediátevo fuo femine ad mulriplication tuf, 
VUnde dicit Ariſtoan quarto metbeoꝛoꝛũ:ꝙ runccít papas 
ucr perfectum quando poteft generare fibi ſimile: igirur, 
Item oidt £SaL.in tegni ꝙ optima natura tannum appetit 
Quanti oigere poteft.z Baly in comento dicit qp diſcraſia 
naturalis appctit fimilia; ⁊ perüla conferuatur: mnatura 
listo cõtraria c per illa ledirur.s£t dicit Ariftoreles cp natu. 
ram inquimus oefiderarc qð melius cft.ergo cum pucri ba. 
beantoptimá naturam refpectu zliará eratum ⁊ apperant 
iftos f'uctusagitur. 3n contrariũ eft auice, oices cp caueat 
conferuato: fanitaris ꝙ aliquod medianale ncn acdptatzer 
80 cũ iiti fructus finr medicinales:igꝛt᷑. Ad poc dicunt qcã 
qp oupler eft regimé ſanitatis.quoddã ett toꝛmale:⁊ rate có 
ftat per fimilia. c ifto regimine fol& indigct cóplerio tẽpera 
:⁊ ficnon competüt fructus, X£ft alíud regimen finalz qð 
fit per contraría; c boc modo cópetunt. Gel oicendü ꝙ in re 
gimíne conſeruatiuo non cópetuntzfcd bene ín permutatio 
uo. d auícen oicendiü ꝙ foꝛmaliter nuilus fructus compe» 
tit in regimine fanitacis. ld pzimü argumenta oidt c cues 
dam o:dínantur ad bomínem tm meditare yr caro 7 alía hu⸗ 
iuſmodi dbaría er quibus bomo nutritur immediate : c fic 
non competunt fructus. Quedam vero mediate vr oꝛo⸗ 
bus o:dína — — — bene 
cópetunt, Ad ſecunduʒ dicitur cv non appetuntur a pueris 
ap naturali oe quo intelligit pbus: (ed appetitu aĩali 
qui qñq; cft ad bonũ:qñq; ad malũ.¶ Muerit᷑ vtrũ iſti fru 
ctus cõpetãt in ꝓlongatiõe iuuẽtutis ⁊ retardatione fene» 
ctutis:videt ꝙ nõ:q; iuuẽtus ftat per cali.⁊ hu.ñcut vita: 
goẽ qð repꝛimit hmõi ca. hu.abbꝛeuiat iuuentutẽ:ſed cũ 
iftí fructꝰ finr fri. 2 hu. abbꝛeuiãt iuuentutẽ repꝛimẽdo calo 
rem naturale Itẽ dicit Auicẽ.ꝙ ifta tria cofequunt ſe adin⸗ 
uicẽ.ſhũiditas aquoſa:canicies t fenect?. vñ dicit q fenes 
bumidi ſunt illa humuditate qua iuuenes funt ſicci ſhũidi⸗ 
tate accidẽtali:ſed iſtifructꝰſunt bumidi ⁊ fri.éait Sn ↄꝛiuʒ 
funt pꝛactici.h̊ idẽ ꝓbat᷑ ratiõe:qꝛ inter oẽs botes cholerici 
funt mín? in iuuẽtũte:⁊ cituis veniũt ad fenecrute: ⁊ pble» 
gmatici ecõuerſo:igit᷑ (3 qð fadt qfi oc cpolerico pplegma 
tici plongabit. Itẽ ifti tructꝰ cà fint fri.z bu.rerardàr con 
fumptiócs hũidi naturalisa caloze narurali p quà accelerat 
fenect?:iai£. ad boc dico ꝙ fenec?rctardat mulris rodís. 
VUno modo foꝛmaliter:ſcʒ per aliqua licãtia materiã 
humidã per quam ſtat iuuentus:⁊ boc modo omnts res ca 
lida z bumida rctardatfenectute, Scðo — fe» 
P 


Liber 


nectutem addendo in caloꝛẽ naturalẽ:⁊ hoc aut qualitatiue 
ficut piper c allia que acuunt caloꝛem naturalẽ: aut quanti 
ratiue vt applicatio lane calíde ſupꝛa ſtomachũ: vel puelle 
vcl viri iuuenis ad ſtomachũ:aut quantatiue ⁊ qualitatiue 
ficut bona abaria. Slut per irrozatíoné aque calíde ſupꝛa mé 
b:a ficuzbalneum aque calide que irrozat membꝛa tertie of 
geſtiue.Quarto modo humiditatẽ aquofam acddenralem 
confumendo:t boc modo opiate ficut omnis trifera vt oíat 
Auicenna: retardat ſenectutẽ:quia confumit materiam bu 
midam aquofam accidentale c fuperfi uam que faciebat ru» 
gas ín coꝛpoꝛe: per quas rugas bomo videbatur effe fe» 
ner. Quinto mó p:eferuádo ab egritudine accclerante ſene 
ctutem:⁊ hoc modo fructus:quia funt frigi.⁊ humi.pꝛeſer⸗ 
uant a moꝛbo calido c ſicco:pᷣſeruant a ſenectute cita:⁊ etiã 
abierta citam conſumptionem bumídi cal repzimedo. 
£ueritur vtrum ifti fructus ocbcant capi ante vel poft 
paítum. Solutio: ꝙ quídam fructus funt ín roto molles et 
rare ſubſtantie:qui cito oígeruntur c dto expelluntur;ficut 
cerafa ⁊ pꝛuna:⁊ abluunt ftomacpum c abftergunt: c ficut 
medicina ante cibum fumuntur, Quidam füntfolidi ou» 
re copofitionis ficut (unt poma:pira:coctana:mefpila 7 bu 
iufmodí:c tales poft paftum oebent fumi, Una caufa eft:qz 
faciunt cibos fupernatantes oefcendere ad fundum ftomas 
cbi vbi eft locus coctíonis, Secunda cauſa:q; ífti fructus 02 
dinantur refpectu ozís ſtomachi aum habeant illud reſtrin⸗ 
gcreratíonc (ue ponticitatis: t ficfaciunt cibaría ad fundi 
oefcendere non oxdmantur ad fundum:igi£ ocbent ſumi 
ín ílla bozaín qua remaneant circa oꝛificiuʒ:⁊ illa eft in fine 
paftus, Tertía caufa eft:quía ratione fue ſubſtantie groſſe 
remouent pinguedinem ſeu vnctuoſitatem ſupernatanteʒ 
m oꝛe eius Arguit᷑ ficiq: omnes auctoꝛes volunt ꝙ abi fub 
tiles prius ocbent (umi ficut purera bzodía cc.fed buíufino 
di fructus funt fubtilis (übftantiezicitur. Secundo ífti frue 
ctus incitant appetitü cum fint ftipticifngidi ⁊ fici: (cd ap» 
petitus dedet incitari ante t nó poftzigitur. Ste iftifructue 
funt tnedicinales;q: competunt in vía medicine vtranonc 
fue ftípticitatis « rationc fue fubftantie depꝛimant cibaria: 
fed omnig medícina debet acapíante cibum vellóge a cíbo 
iaitur.3in contraríti eft 3Raf.qui dicit p fructus amari foli 
di  ftiptid »cbent accipi poft dbum:q: ipfum ad fundũ £o 
machi faciunt oefcendere. Sd ifta argumenta patet folutío 
per antedícta.Lamen ad pꝛimum dicik ꝙ quidam funt cibi 
fubtiles c ſobiles: c quidatn ſolidi quoꝛum vnus ad alium 
o:dinaturnon ín via medicine:et oe tali loquendo ſubtile 
p:ecedit folidii vt purcta carnes ⁊ ficobijas. Quidamvero 
funt fubnice fructus quí ad cibos o:dinantur non ín vía ci 
bi fzd medicine:c tales poft dbum fumuntur. 8d fecundu; 
oíco ꝙ faccreabum ocfcendere ad fundii ftomacbí pꝛepon 
derat buic Q9 eft matare appetitũ:igitur.ad rertiũ dicitur 
qp bene concludit oc foꝛti medicina laratíua zc. (T Queri⸗ 
tur etrum ifti fructus oebeant ſumi ftatim poft cibum aut 
longc. Arguitur ꝙ ftatím: q: dicit Auicenna ꝙ vnum oe de⸗ 
terioribus ín regimíne ſanitatis eft pꝛolõgare menſam: igi» 
tur. Item ficut caſeus datur ftatim poft carnes: fic cade; ra. 
tione ifti fructus poft cibaria:igitur 3n cõtrariũ arguit:ifti 
fructus cito oígeruntur refpectu alio:um ciboum: € opoꝛ⸗ 
tet p cibaría vnius comeftionis fiue menfe ſtmul digeran⸗ 
turzigitur debent fumi longe poſt. Solutio:quidã funt bos 
mines qui gulofe comedunt:t ad faturítatem zet nó come» 
dunt vt viuant:ſed ecótra:t tales oebent fratím tales fru» 
ctus comedere, us. Poma merí pleno nur eft me 
dicina veneno. vt ílla cibaría fuperfiua ad fundum ftomacbí 
compꝛimant᷑.Alij funt qui fob:ie comedunt ⁊ parcet come 
dunt vt viuant:vt babes ín viatico: tales comede» 
re hmõi fructus longa cibarijs vt tu obijcis.Ad pꝛimũ ar» 
gumentum dicitur ꝙ Zfuicen intelligit oe bo:xa comeſtiõis. 
vnde fi aliquis conſueuit comedere ín pꝛima vel tertia t ꝓ⸗ 
longet vſc; ad vefperas vel nonam tüc mali eft: t ſic loqui 
tur Auicẽ. ⁊ non loquif oc oiu federe in menfa. Vel dicit ꝙ 
Auicen.intelligit oe pꝛolongatione menfe que eft abozum 
tm̃: c non d eff ciboꝛũ ⁊ medícinarüvt funt fructus. 4T 32u 
bitatur cuíua complexionis funt porna; vide£ ꝙ fri.c ficcez 


q: fructus acteftatur ſue plante ficut fetus matricis fed plã⸗ 
tà cft ftíptica frí.c ficcazvt oícit Auicen ígitur. Item gene 
rantur ex refiduo nutriment plante að eft frí.t ficcüzigitur, 
3u parle eri asi Re dicẽtes d funt fri.c — * 
in pomis eſt d cõp materialis: 
— — ia materialia ſunt frí.c ficca: 
fc; pumidü aquoſum:⁊ ficcum terrei. &llía eft cõplexio toꝛ⸗ 
malís refultans avirtute agẽtis:⁊ Doc modo poma poflunt 
ó ri adalios fructus : c ficín princípio fut funt frí.c fic, 


cõpara 
^ finc efficiunt oulcía calida ⁊ humida. C Qucritur vtrũ 
cin finc chica cfilucftria competantin regimíne fanitas 


ne. Solutio qr non in vía nutrimenti : fed benc ín vía mco 
dicine.£tfi arguat qp natura regulariter operas — 
lancboliam a fplene ad og ftomacbí ad confo:tand appctí 
tum:ígitur € medicus cum fit miniſter nature debet mitte⸗ 


rac nio t non ín regimine fanitatís, Et ſi arguatur 
q oicit pbe ín lib.pofteríozd.q oeambulatro poft cenam eft 
caufa fanitatis:ídeo qz facit deſcendere cibum ad locü dige⸗ 


rez putredínEed bene fraus quas aD Qu; 
dínem:ígitur AL uerit vtrũ poma copetantin b:íb? cu; 
E. Pokutio p in febze uo confie 


pctunt poma. Ande verſus.Quod natura petit uis cone 
traría oan Hà potiue natura víger cum vorareplent. £t 


piuna ⁊c.⁊ tales nó indíget artificiali occoctionc. Qu 
vo funt ourc cõpoſitiõis ⁊ folíde refpectu illoꝝ:nec ín fuaar 
bo:e püt maturari cóplete cũ cr ficco gencren£: cuiufmodi 
funt poma:pira:⁊ tales artificiali oecoctione indigẽt: vnde 
in talibus ars ſupplet defectũ nature. Vñ dicit Auicẽna qp 
quedã funt píra lapídofa:c talia maxime artiſiciali decoctio 
ne indigẽt anteqᷓ comedant᷑:igit᷑ Ad argumétaps ſolutio: 
Q:eft verü cp naturã nunqᷓ; are ↄſequit᷑ in ſua opatiõe nift 
natura ocficíat:fed oñq; ocficitrone materie inobediẽtis € 
illũ defectũ pót are fupplere:vfs fi natura nequít facerc 005 
mũ tñ ars facit, did aliudverũ cft fm qp eft narurc poffibile: 


Dietarum particularium. 


(ed a: hoe nõ eſt i poffibile dictos fructus decoquere igif. 
«r que magis competant aut aſſata aut elixata. 
"iKcfpon.g refpectu bominis fani affata melioza funt: quia 
clirationem humiditas aquofa augetur que alterat: et 
wd non indigent tanta alteratiua pumidirate:fcd reſpectu 
ínfirmo:ti clipata pꝛeualent:qꝛ plus alterant 7 cum boc ma 
ie vnifoꝛmiter oecoquun£ d affara iuxta aucto:itatẽ pilo 
bí quarto metheoꝛoꝛũ:ꝙ cibaria affata competuntiabo 
rantibus:ín quibus eft foztis calo: cũ diffoꝛmiter decoquã⸗ 
tur. lira $o quietis ín quibus cft calo; debilis: qꝛ cíto ibi 
bigcrantur cum vniformiter per elxationẽ oecoquanturzet 
in egrotis eft calo: debius.Etiam — dicere ꝙ in feb. de 
matcria frigi. c pu.affata melioza ſunt: fed ín febꝛe calida c 
ficca ecótra, ££cnota «p yfaac puis oicat qp caro humida oc» 
bet affan:« fic poma cum fint bumída cc. boc ramen intelli⸗ 
git yfaacoc illis que o:dinantur ín vía nutrimenti non ta» 
men ín vía medicine. Queritur quare ec poris fit vinũ 
feu quidà potus. Reſpon.vna caufa cftzq: ficut fünt quedã 
legumina m quibue bomo maríme laboꝛat vt triticum: tà 
lía o:dínantur ad Domine ín ftatu p:ofperítatis. (àuedà vo 
füntín quibus non multü labozat ſicũt oꝛobus:⁊ hmõi oꝛ⸗ 
dinantur quando bomo eft ín ftaru paupertatis: fic fimili 
tcr oc vuis refpectu pomoꝛũ fit vinum feu potus.de pomis 
quidẽ tempoꝛẽ paupertatis: t Oc wur tempoze p:ofperita» 
tis:qꝛ vites funt magni ſumptꝰ ad cultiuandd. Scða caufa. 
quia ín pomis eft multus oc bumido aquoſo. TQueritur 
quarc ficera ofttconferuatur puta per annum: poma ato 
putrefiunt. Refpon.quía putrefactio fit pꝛopter permirtio 
nem puri cũ impuro vt ín pomís: fed in ſicera fit bepuratio 
impuri a puro: q: fitper ebullitionem: cín üla ebulhtione 
partes pure fequeftrantur ab impuris:⁊ cedunt ín natura; 
vini;ficut patet oc víno qð ofutius feruatur d vua. IBota 
ꝙ yfaac plus laudat porna oulcia d infapozofa per viam nu 
trimenti: et platearius econtra: fed boc íntellíaít via medís 
dne z etiam oíntius conferuantur.€[ Queritur cutus com 
picríonis fant coctana, SR. cum Ira ꝙ funt frigida ín fine 
pꝛimi gra. c ficca ín medio ſcði.Et duis fint citrina:hoc tñ 
eft rationc fpecicí ⁊ non ratione finís aut modi operatióis 
fiunt talía raxonc materie tf : qꝛ ſicut omnís, cera eft citri 
na:cbocer apibus que vefaintur ct flozibus citrinis: ſic c 
ín coctams. etfi arguit ꝙ pꝛouocant vꝛinam. SRefpon.pa» 
tuit ín multis locíe ante:quia feces retinent, vel oic qp intel 
ligitur oc fucco eoꝛum.¶ Quenrur vrrum coctana compe 
tànt ín regimine fanitatis. 3Refpon.p quedam eft fanitas 
in puncto:4 fic non competunt:alia cft lapſa c fic cõpetũt: 
€ fic intelligit yſaac:etiain poffunt fieri argumenta alía 7 fi 
málía ⁊ fimiles ſolutões ficut oc alíje ſtipticis frigídis facta 
fant ſuperius. ¶ (Queritur vtrum fuccus citonioꝛũ pꝛouo 
cat vꝛinam vt oicit littera. Reſpõ.ꝙ in fucco cft oupler poꝛ⸗ 
tio.Quedaʒ eft groſſa que nutrit ſubſtantiã citonioꝛũ:⁊ tas 
lis per accidens p:ouocat vzinam: fc feces conttringendo, 
Alia cft ſubtilis que non nutrit fubftantiá citonioꝛum: c ta» 
lis perfe p:ouocat vꝛinam pozos apcriendo, (| Queritur 
Que magis compctant ín regimine fanítatis:aut poma aut 
coctana aum aucto: oícat ꝙ coctana, SRefpondeo ꝙ in via 
medicine competunt plus : ſed in via cibi: boceft ouplici 
ter: aut (n ſtomacho mido: fic poma plus competũt: aut 
ftomacbo immundo: fic coctana : quia lícer rardíus dige⸗ 
rantur non tamen ita faaliter conuertuntur in putredi⸗ 
nem ; igitur, 
¶ De píris, 


DIroꝛum frondes «rami ſtiptici funt ſolũ 
modo:pomoꝛũ *o ſtipticitas cum aquo⸗ 
fa dulcedine cõmixta eft. Pira diuidun⸗ 
zur ín duo. Domeſticum ⁊ filucftre. Si 
ueſtre quídem eft crudum:ponrícs:ct du⸗ 
rum ⁊ groſſum:nec pꝛodeſt:nec boni (apozis eſt: ma⸗ 
turatum pirum domeſticum ín pꝛimo gradu frigi.in 
fccundo fic,generar in ſſomacho humoꝛẽ laudabilio 








AT) : P 
E 


Fo.crviij. 


rem dp mala coctana pꝛopter temperamentũ ſuum. 
Eſt tamen diuerſum fm ſapoꝛem ⁊ ft complexio⸗ 
nea fuas; quonia eft ponticum terreſtre ⁊ groſſum: 
⁊ cft ſtipticũ compoſitũ cr acrea ſubſtantia ⁊ terre⸗ 
ſtri parua:et cft dulce temperatũ ad caloꝛem quen? 
dam pertinens:⁊ cft aquoſum ⁊ inſapoꝛoſum. Pon 
ticum gutem minus ceteris nutrit:ſed plus egeſtio⸗ 
nem facit:vomitũqʒ cholericum ſtringit:magis ſto⸗ 
machum 7 inteſtina confoꝛtat:pꝛo fua ramen aſperi⸗ 
tate ⁊ goſſitudine vel duricia nocet neruis ſtoma⸗ 
chi: vnãde opoꝛtet nos ingeniarivt molleſcat ⁊ amit⸗ 
tar aſperitateʒ:vt videlicet aut elixet:aut ſupꝛa aque 
calide fumum ſuſpendat᷑ vr maturatũ aſperitatẽ ſuã 
duriciẽq; deſerat:aut opertum paſta aſſetur:aut cus 
melle condiatur in fruſta conciſum fm complexionẽ 
accipictis.iDiafcozides ait:diximus pira ieiunis no⸗ 
ciua effe, nec quare nec quomodo cxpoſuit: neqʒ qð 
coꝛum genus. 1Hoe autẽ dicimus:ꝙ diaſcoꝛides vi^ 
ruperauit pira ieiunis accepta:ſi non fm ncceſſitatẽ 
⁊ medicinam accipiantur: fcd fm gule appetitum 
ad ſaturitatem vſq; ſumantur: pꝛecipue ti pontica 
ſint:quoꝛum pzopsieras: fi multum a ieiunis accipia 
tur: colicam — paſſionem duram incurabileʒ: 
maxime fi a'cbzo aſſueſcant.Sed fm medicinam ie 
íunís melius qp faturis comedunt᷑. Saturis enim fo 
lubilioꝛa ſunt:⁊ ftomacoum oebilirant : p:opter fuz 
perioꝛum ftomacbt comp:effionem c contentiue vir^ 
tutis infcríosti debilitatem.Stiptica vero qꝛ ec ter? 
ica c aquofa ⁊ acrea fubftanría compofita funt: ſub 
tílioz3 ⁊ tẽperatioꝛa funt ; magiſq; nutriunt:ideoqʒ 
ftomacbo ininus nocent: neq; bis ingeniari neceſ⸗ 
fe eſt ficut ponticis. usum vᷣo quod ad acidi⸗ 
tates pertinet:ſubtilius ac lentus: ftomacbogs ad ot 
gerendũ facilins:acumen etíam cbolere rubce extin 
— ſitim aufert:pꝛoinde tam advomitũ d» ad ege 
ionem cobibendam laudabilius cft. põticum plus 
illo ſtipticum cft. (£x boc fopbífte ar tantur, 
cur pótíca ſitim nó extinguũt cũ frigidioꝛa funt mu^ 
sís: c natura fit frigozis fttím crtinguere. Zuibus 
refpondemus tríbus ex caufis oꝛiri firímzaur ec ſicci 
tate ín quibufdam membꝛis a ftorracbo remotis p 
prer multitudines caloꝛis ignei in (llis inſertam:aut 
e caloꝛe nimio ín ipſo ſtomacho: aur er falfo vitreo 
phlegmate. Ex quaciiqs caufa boꝝ exoꝛta fic: muʒũ 
vrilius eft ⁊ laudabilius:quia liquoꝛ etus renuis eft 
⁊ acreus:in ſapoꝛe gratus. C5í aure (ri membzis pic 
cui à ftomacbo ex nimio coloze nafcarur firís:líquoz 
acidi tenuís aperir ⁊ perfozat concaua mcmbzoz: 
ed cuim efqs locum ſubtilis liquoꝛ penctrat vbí ca⸗ 
lo: latet ende vím incendi extinguit:⁊ fiti mirigar, 
Rurſus fi ex caloze ftomacbi (iris inardeſcat:moue⸗ 
tur ⁊ oífpertítur líquo: acidi atq; caloꝛem vbícdics. 
fuerit mitigat. 3téti ex falfo pplegmate oꝛiatur:per 
renuitatem ſuam liquoꝛ acidi pplegma diuidit: ciqʒ 
cõmirxtus ſalſuginẽ diuidit: et ficfit caufa ſitis extin 
guende:qm̃ aciditas ſalſugini oppoſita eſt. Oppo⸗ 
fttozü aũt interimẽtia func femp — fibi. ſicut 
ín pꝛima buie libꝛi particula oſtẽdimus.põticũ vᷣo 
nõ ſimiliter:liqnoꝛ cm eius grauis eft ⁊ our? digeri: 


Liber 


vnde perfoꝛare nequit ⁊ penetrare ad loci fitis: pio 
pterea fi ex caloꝛepꝛocul a ſtomacho (n mẽbꝛis oꝛia⸗ 
tur ſitis: c eo liquoꝛ pontici nequeat peruenire:au⸗ 
get caloꝛẽ « ſitim:ſi autem ín ftomacbo cr caloꝛe ge^ 
neretur:ponticitas fumũ ocficcat ⁊ cogit in vnũ: vñ 
fit caufa augẽde firi. IRurfus fi ex falfo fit phlegma 
te:cogít poticitas parté phlegmatis ⁊ ſolui ꝓbibet: 
et fit cá augẽde pblegmatice actiõis. Pira oulcía t€ 
perate complexionis funt; q: minus ceteris frig.da 
fant: quapzopter calcfaciunt z augent digeſtionem: 
valentq; tni bts qui ftomacbo frígidi funt ⁊ ſicci.pꝛo⸗ 
pꝛietas eis cft bimóí: qm̃ ficum fungie coquantur 
omnéauferunt leſionẽ:pꝛecipue fi ſilueſtria tint pꝛo⸗ 
pter ponticitatẽ fuam: arbozis eoꝛum agrcftis cinis 
bibírus ín bís quí fungoꝛum comeſtione fuffocart 
fiunt: valet multus. 3nfapoza píra peſſima funt: giri 
p:opter inſapoꝛitatẽ abbo:rétur a natura:idcirco la 
bo:tofa « sfufiua funt ſtomacho. 
¶ De malífgranatis. 

f. anata vrilía funt eſui:ſʒ vtilioꝛa me⸗ 

aiciñe:nutrimentũ quippe coz ettilauda 
4 biüefitz bonũ: tii paruü eft pꝛopter fube 
tilitatem eoꝛum facilemq; digeſtionẽ. Ex 





— 
quattuoꝛ partibus cõpoſita ſunt:que tamẽ oce funt 
ſtiptice:pꝛima coꝛterx cft eius:ſecunda cft caro: rertía 
eit liquoꝛ:quarta grana.Liquoꝛ frígídus eſt:ſed oi? 


ueríis modis fm fuos ſapoꝛes ⁊ liquiditates. Sũt 
nãq; põtica:acida:muʒa:dulcia:⁊ ĩſapoꝛa.Similiter 
liquoꝛ tenuiſſimus ac aquoſus:groſſus:paruus ⁊ me 
diocris. Pontica aut ſtiptica impoſſibile cft accipi 
fitt cibũ:qꝛ pꝛopter aſperitatẽ ⁊ duriciam ca natura 
abhoꝛret:nec recipit nili fm medicinã. Pꝛoinde bu 
iuſmodi granata ñ parũꝑ in ſuperficie excoꝛticẽtur: 
⁊ tritoꝛũ fuccus cat cum vino aut firopo potẽtur la⸗ 
xatiuo:iaferioꝛa ſtomachi expꝛimũt:⁊ expellũt humi 
ditatem putrefactã oc inferioꝛiubs: pꝛecipue fi cali⸗ 
da caufa ſit: actio em̃ coꝛũ ín ſtomacho ſicut myroba 
lanoꝛum citrinoꝛũ: ⁊ poft mundificationẽ ſtomachũ 
confoꝛtant abſq; leſione eius neruoꝛũ:idcirco valent 
ad febꝛem diuturnaʒ que ex putrefactis humoꝛibus 
p:ocreatur. Pꝛuriginẽ quoq; c ſcabiẽ de putredine 
falíi phlegmatis natam; extirpat. Acidoꝛũ etfi mín? 
ceteris ſit nucrimentus: videlicet malis ⁊ piris z co⸗ 
ctanis:pꝛopter tenuitatẽ rame liquoꝛis z aquoſita⸗ 
tis acceptabilis liquoꝛis ⁊ tẽperatioꝛis funt nutrimẽ 
ti:atq; facilia funt eſui:hmõi autem poteſtatis funt 
pꝛopter paruitatẽ terreftrís ſubſtantie:vnde ín mul 
tis rcbus melioꝛis dp cetera funt actionis: z ficut 
alijs comunis cft poteftas cbo.ru.extinguende fitís 
egeſtionis ⁊ vomitus:pꝛopꝛietatẽ tamen babent ex⸗ 
tenuandi humoꝛes eoſq; cum vꝛina eijciendi:caloꝛeʒ 
epatis extinguendi: membꝛa confoꝛtãt ⁊ pꝛeſertim 
os ftomacbí:epar ⁊ coꝛ.vnde valent ad cholericã car 
díaci: t ad doloꝛẽ quí nafcit ín oze ftomacbí cr cho⸗ 
leribus rubcis.vnde IDíp.ín fecunda partícula cpi^ 
dimíarum oe muliere patiente in pꝛecoꝛaijs: veteres 
ei os ſtomachi pꝛecoꝛdia nuncupabant:patiebatur 
autem moꝛſum er cholera continuũ ex acutis humo⸗ 
ribus natum inherentibus villis ſtomachi:⁊ nil rc 


fi cft qð ei quodlibet coferret remediũ: nifi arg 

1a o:deí cii fucco granati acetoũ:⁊ ure cft íd quide; 
farine em̃ ꝓpꝛiũ cft humoꝛes fupfluos exiccare:ma⸗ 
li vᷣo granati acetoſi:humoꝛis acumẽ extinguere:et 
ftomacbiü cõfoꝛtare. Pabet etiam pꝛopꝛiũ cy in ocu⸗ 
lís ictericoꝛũ ſtillatus citrinum abijcit ab eis coloꝛc 
pꝛopterea ablato coꝛtice maligranati omnia acctofa 
piſtentur:⁊ fuccus extractus cum melle coqnatur:et 
quand enguenti ſimilitudinẽ babear. valet ad vn⸗ 
quíam ocnlos expulſionem: purificatq; acie a grofy 
tts vifcofifqs bumoꝛidus. ꝙ ſi maríbus ínfundarur 
carnem fuperfiuam coꝛrodit:⁊ fi ex eo gingue inun⸗ 
gantur rofuram z omné fctozem erpeſſit. Maligra⸗ 
natí Po oulcis iiquor groſſior cft  calídío: ⁊ digeſti⸗ 
bilioꝛ:⁊ pptcrca calozis aliquantulũ ftomacbo inge 
rít: citogs in cbolera rubeam mutatur; z bac oc cau 
fa natura calídis inconueniens eft: c maxime febꝛici 
tantibus: humectat autem ventrem: pectozis lenit 
aſperitatem: tuffim mitigat. marime fi fuerit affa 
tuit cum oleo víolarum.z fic agatur fozamen ín fum 
mitate maligranati: ín ſimilitudine latioꝛis denarij 
ct impleatur olco violarum:⁊ ſuper pꝛunas pona⸗ 
tur:quantum fuerit oleum in coctione minutum:tan 
tum aliud femp adbibeatur quouſq; videatur nibil 
vltra poffe ſuſcpere:deinde ab igne tollatur:⁊ abla⸗ 
to costícezinterio: pare conterat: eiuſq; fuccus tuf? 
fientibus adbíbendus cft. fta autem confectio ven 
trem humectat:vꝛinam pꝛouocat: tuſſimq; cc caloze 
mitigat. Et fi dulcis ſuccus cuʒ acctofo fucco miſcea 
tur:bibentíbus ventrem humectat:⁊ cholerã rubea 
pꝛobibet:caloꝛẽ febꝛis extinguit:ſed erfi oulcía ⁊ ace 
toſa malagranata inſimul cũ eoꝝ pulpis piſtẽtur: ac 
fuccus bbat:fit ad ſtomachi cõfoꝛtationeʒ vtilis:et 
cholericos humoꝛes atq; putrefactos erpellit : ter? 
tianis febꝛibus atq; hemitriteis ſuccurrit. Muʒũ 
quod eft intcr dulce ⁊ acetoſum medium:ad epatis 
caloꝛem ⁊ ſtomachi non minus valet qp acetoſuʒ:ſed 
vim vomitum cõpeſcendi:⁊ ventrem conſtringendi 
non habet:pars em̃ ſue acetoſitatis ventris ſolutio⸗ 
nem aufert: dulcedinis quidẽ pars ſtipticum ventrẽ 
ſoluit:vnde fit ꝙ inter ſtipticum ⁊ ſolubilem conftat 
medium. 3nfiptdü quod eft quafi aque ſapoꝛ pꝛo fui 
liquoꝛis aquofitatis copía ad frigiditatem pertinctz 
vndc inconueniẽs cft fi cibum ⁊ fm medícinas.fm 
cibum:quia ſapoꝛẽ cibi non habet:vt a membzís coz 
poꝛis attrabatur.ſᷣm medicinã:quia propter aquoft 
tarem ncc ſtomachũ confoꝛtat:nec ſolutionem inhi⸗ 
bet:idcirco faſtidiũ facit:ſtomachum mollem reddit: 
cibum ín ftomacbo digeri nõ permittit:vnde fit cau? 
fa rugitue  ínflationis.S»cd tame maloꝛũgranato⸗ 
rum nuclci fia fucco expꝛeſſi funt; erüce funt ad ex⸗ 
tinguendũ cbolericii vomitum 7 cgeftionem: pꝛeci⸗ 
pue fi aſſentur eoꝛũq; puluís bibatur:calozem etiam 
ſtomachi atq; cbolere rubee acumen extinguit.Eoꝝ 
vᷣo coꝛtices frigidi ac ficci fant ⁊ terreſtres: qui fi cũ 
aqua coquãtur riso 7 o:dco pꝛius aſſatis:⁊ ex oibus 
clyſtere ñat:diſſintericis⁊ diarricis commoda crunt. 
Similiter ⁊ ex coꝛticibus eiſdem apoʒima factũ gin 
giuas ↄfoꝛtat.Ano qᷓ; ex oleo loto emoꝛroidarũ ſan⸗ 


Dietarumparticularium. 


cuiné ftringit: ⁊ fanguinis flurũ menſtruoꝛuʒ in mu 
lieribus arctat.Coꝛtex aüt maligranatí cü radicc in 
víno cocus lũbꝛicos afcarides c cucurbitinos edu 
cit oc ventre moꝛtuos. Nuclei quidem maligranati 
ſtipticioꝛes funt fücco; coster vo ftipticio: ẽ nucleis: 
fios autẽ om̃ibus cft ſtipticioꝛ:⁊ ſiccioꝛ.Diaſcoꝛides 
flos inquit maloꝛũgranatoꝝ aliquantulũ ad ſolẽ de⸗ 
ſiccatus:⁊ in vítreo vafe cõditus:⁊ vaſe ex oleo om^ 
phacino impleto:tribus diebus ad ſolem poſito: va 
Aet quantum oleum roſatum. 
¶Tnũc auctoꝛ determinat oe piris:⁊ pꝛimo de iſtis que có 
pecunt via nutrimenti plus d via medicine. coo oc illis q 
plus vía medicine d nutrimenti.feciida ibi:Malagranata. 
¶ TQueritur vtrũ píra competant icíuno ſtomacho autres 
pleto.i.ante cibum vel poft.i£t videtur qp ante:q: Auicẽ.di 
at q iſti fructus funt dbi mcdicinales : igitur. 3n cõtrariũ 
eft aucto: iftc oicens auctoꝛitate Diaſcoꝛidis:c pira icius 
noftomacbo maxime tedunt ftomacbü. idem vult raf. Zid 
boc dico fm auctoz£ :£tum ꝙ fi píra oentur invía dbí vf me⸗ 
dicinc ad ſaturitatẽ: tuncnon cópctüt ieiuno ftomacpo: qz 
multü replent tomacbü « aggrauant, Iteʒ rationc fue fri» 
giditatis z hu.ledũt ſtomachũ:vt oiat Diaſcoꝛi. Aut oan 
ratione officij vẽtris denegãdi: c ratiõe appetitus ſuſcitan 
di: cfic cõpetunt ante cibũ:aut ratiõe appenitus cõſeruãdi 
⁊ offici) vctris pꝛocurãdi: c fic competũt poſt cibũ: q: repꝛi 
muntynctuofitates oꝛis ad fundũ:⁊ faciũt abum etiã deſcẽ 
dere illuc.¶ Querit᷑ vtrũ poft pira cõpetat vinũ aut aqua: 
Arsuit᷑ qpvind iuxta illa metra:poſt pira pꝛeſoyterũ quere: 
vel adde merũ.Etiã hoc idẽ ꝓbat᷑ auctoꝛitate auctoꝛis. Itẽ 
dicit littera qp pira in ſtomacho recepta cauſant colicam qꝛ 
retinent in inteſtinis feces: (ed vínum cas euacuatinafiue 
aqua Yo retínct obtuſe:igitur.Ad bocoicür quida qfi pira 
oentur ieiuno ftomacpo:tuncvínü non cópctit fed aqua:q⁊ 
cum vinũ fit cfícuriatr ca. fic marime ledit ſtomachũ cü fic 
neruoſus. Si vo Dent pue ftomacbo repleto magis compe 
tít vinũ poft pirazq: adiuuat ad digeſtionẽ eoꝛũ:⁊ ea redu⸗ 
at ad temperamentü aum fint frigida: c: etiã oantur ad 
appetitii confoꝛtandũ:⁊ vinũ ad bocadíuuar ⁊ aqua appe? 
titũ defectat. Nota p folutione argumẽtoꝝ:ꝙ qn pira dant᷑ 
ad alterandũ magis cõpetunt cii aqua:⁊ fic intelligit Con⸗ 
ſtantinꝰ:ſed fi dentur ad reſtringendũ: aut ad appetitũ ma 
gís competũt cum vino.Et fi argui£ ꝙ vin cft magum? pe? 
netratoꝛ:igitur faciet penetrare pira cruda antedp oigerant 
⁊cauſabũt oppilationcs;igi£. 3Rn.q ficutcirat ad penetra» 
tionem :íta eti ad oígeftíone cum fit calidũ. Rota p duis 
be natura fría:di fit mouere a circüferentía ad centrũ: € fic 
pira cum fint frígida per fe habeãt reſtringere:ſiue fumant 
antc cibũ fiue poſt:tñ de p accidẽs laxant caloꝛẽ naturale có 
fo:tando per antipariſtaſim:q; vt dicit Ariſtote.quarto me» 
theoꝛoꝝ:licet fri.ſemꝑinfrigidet oc per fe:trioe per accidẽs 
iig; aduntzvt pts ín tonitruo.boc ídes vult IDippo.oicens 
$ hyeme c vere caliditfimi funt natura, IHota qp Aui 
cenna oíat q fi píra poft dbü fumant ín magna quantitate 
laxant:⁊ fi in modica conftipát, et hoc intellige ſane:qm̃ ot? 
co ꝙ fiín magna quántate fumant poft paftum laxãt: oum 
tii nonoeftituan£ a regimine naturẽ:q: io ocftítuereatur re 
ſtringerẽt:etiã fi fumátur ín parua quátítate: (ta qp nó fint 
fub regimine naturc reftringtit poft cibũ:qꝛ remanet feu re 
uertuntur ad naturá pꝛopꝛiã:⁊ fic indigeſta remanét ín fto» 
macho. Nota ꝙ pira fit lapidofa ratióe ſiccitatis terre la» 
pidofe a qua nutrimenti fufapiüt.et oícit palladi? ꝙ fi ter 
ra mollís adda£ radicizaut qp arbo: tranfplantc£ ad terram 
moll? efficient mollía píra c non lapídofa. "iota cp fer vini 
appofita plante ftenli faciet eà fructificare: Doc íntellisédo 
fi fit fterilis ppter bumiditate groffam terrcá frigida; non 
potente penctrare per mínimas partes illius pláte: fex vi 
ní cum fit penetratiua faat : fed non effet verum 
in fterití planta ppter locum ficcus « aridum. (T ueritur 
Que fintfanioza aut píra aut poma. solutio patuit in copas 
rationc pomoꝛũ ⁊ coctanosii, Clltra tamen nota q poma d» 


S'o.ctít. 


tíus oigcruntur in pzima ⁊ ſecunda digeſtiua:⁊ fimiliter ci» 
bi moi:cs refpectu tolíaoz6:ted m tertia digeſtiua cft econ⸗ 
tra:qꝛ tertia digeſtiua pꝛocedit ingroffanco c liquidum eft 
tarde coagulationis:idco poma rardius digeruntur ín ter⸗ 
tia digeſtione qᷓ pira 4T Queritur vtrum malagranara có» 
petant in fe, Solut o qp re.aur eft ardentiffima oc materia 
cholerica c in cozpoze iuuenc  ftomactpo carnofo:4 tüc co» 
petit fuccus malo:ũgrana.acidoꝛũ:q; runc malã cõplexionẽ 
aiterat 7 cholerã cnacuat vt oicit littera, Si autem m cons 
ditionib? contrarijs:contrariũ iat. Et nota qp fi timcamus 
plus de infãmatione feb.ep oulaa minus competunt cum 
non ita alterent. Sed fi plus oc oífficultate anbelitus:tunc 
adda (eu acctoía minus competit : cum caufent difficulta⸗ 
tcm anbelirue zoffendantillus:t in omnibus febꝛibus fpi 
ritus offendens malum vt dicit Hippocra. £t Quis adbuc 
offendant anbelitũ:tamẽ illa offenfto non cft ratione debili 
tationis virtutis de qua intelligit lDippocra. Et quis ctias 
malasgranata oenígrentlinguá:tamen rale denigratio cu⸗ 
fitanatura abí nó eft mala : fed fi eſſet a materia cbolerica 
ardente effet mala:7 fitoifcretio iftarum nigredmnü: quia 3 
matcría ica facta língua € afpera « ficca: t a fücco mae 
lígranatieft mollis t bumida. ¶ Queritur quare fuccus 
iſte babet linguam oen:grare t oculos clarificare.£solutioz 
qꝛ lingua eft fpongiofa zrararatione cutus fübriliratis e£ 
etratíóte fuca cito fuum eſtectũ demõſtrat:ſed oculus 
cit folidus ⁊ non fpongiofus: ídco non poteft fubftannam 
oculí penetrare:immo bene partes circundãtes oculus ab» 
ftergcre:igitur danficat vifum. (T Queritur an fuccus ma 
lo:Sgranato.cópetat ante abi vt poft, 3b:obaf qante: os 
oicit Balie. ꝙ anted? medicus oet aliquid egro: debet reſpi 
€cre p:efcatialíter materiá moꝛbi. "te repꝛimere ocbet acus 
men fiuc ardo:é illius materie fiue ardo:e ſtomachi:igitur. 
n cõtranũ cft 3Raf.oiceno q fructus molles oebent exbi 
eri antc cibum:folídi $o poft.&olutio cp raf.intelligis oc 
folidísinterius ⁊ exterius vtnuces 7 non 0€ duris ertra ec 
molibus intra vt malagr Quenriturvtrũ malacra 
na.dalcia cópetant ín febꝛibus cus oulcedo fundet in grot? 
fa fubftantia: omne dulce oppilet ⁊ calefsaat. SRefpó. ce 
licet fiut caída: tamen habẽt humiditatẽ ratione cui? plus 
pꝛoſunt d nocent ratióe fui caloꝛis: igtur. 4T Queritur oc 
bocq9 cidit Auicen.ꝙ oulaia plus confo:tant ftomacbum dp 
acetofa. Concedo cum Auicen.et caufa eft qꝛ cus dulcia ſint 
in groffa fubftantiazmon íta penetrát partes ftomacbi ficut 
acetoſa que funt ín ſubtili fubftanna. etiam acetofa ratio» 
nc fue frígiditaris nocent. ££tfi arguitur ꝙ magis vicinan⸗ 
tur acetoſa ponticis ⁊ ftipticis que babent ſtomachũ confoz 
tare qᷓ oulda.3Refpondef ꝙ q: ſunt in ſubtilioꝛi fubftantia 
refpectu dulciuʒ magis confoꝛtant. ¶ Queritur quod cft 
magis reſtrictiuum 7 ftípticus:aurfios granati: aut coste 
mali:aut fructus:aut planta. SRefpondef qpflos:d fruct?, 
Mota q quedam arbozes funt que oxdínantur ad bomines 
mediante fuo floꝛe: vnde non babent alíum fructum ficut 
rofarij:quedam $o medíante fuo fructu: quedam median» 
tc floꝛe ⁊ fructuzer iiti rales vltimi fimul oár floze t fruct?:2 
qꝛ flos cadit t fructus maturatur:igitur fructus eft minus 
ſtipticus vt ín molifaranatis:fed in illie qui pꝛius flo:ent € 


oemde fructificát ficut pira: fiozes funt minus ftiptici fru 


ctus ficut poffet argui auctozitate ppilofopbiin — 
dicentis ꝙ flos exnutrimenti ſubtilioꝛi parte nutrit : aum 
igitur ſtipticum in groſſa ſubſtantia fundetur:videtur flos 
minime eſſe ſtipticus cc. 





ad cibum parũ eíri narríunt · groffos facit cbímos 
melíoza fant ante abü qp poft bum fumpta ftoma^ 
cho:q;ꝛ (ant confoꝛtatiua eíufqs neruis pon nocẽtia. 


Liber 


¶ De xilocaractis. 
Ilocaracta modicum babent dulcedinis 
NS d mulrüg, ſtipticitatis:quoꝛum fubftantia 






e laroffa ⁊ lignea: oígeftionigs inobediens 
cávirídia mclioza funt atq ſolubilioꝛa: 
ftomacbo nocíua.S»ícca 9o funt ftiptica z mín? noz 
cétía hac de re: qz liquoꝛes eoꝛuʒ parü babet acumi 
nis: vri viridia funt ectrís ſolutiua.Cũ autẽ oeficca^ 
tur; liquoꝛẽ aum acumine amittunt; fitqs eoꝛũ ſub⸗ 
ftantía cerreftris « lignea:pꝛoinde fit conftipationis 
caufa ⁊ vzinc pꝛouocationis: eft tamen eozum peſſi⸗ 
mírag:q: rardiffüme deſcendũt a ftomacbo: pprerea 
funt caufa gencrade colíce paffionís fi aſſidue come⸗ 
dantur. ende Galie.vtinam rilocaracra nóveniffent 
ín partes noftras a ſirie regioib?:ibi crm funt ſolubi⸗ 
lioꝛa:⁊ vt ad nosveniüt:funt ſtiptica coꝛꝑiq; nociua. 







2 P 





P Ade Sl ítionigs inobediẽtes: vẽtris conftipa 
ſnnt:tamẽ vina pꝛouocantes: 7 coꝛpoꝛis 
nutritiue quaſi quedã grana:tarde quoq; de ſtoma⸗ 
cho deſcendũt:capitis doloꝛem faciunt:pꝛopter eaꝝ 
funtus in ftomacho atq; diafragmate clauſum. Poꝛ⸗ 
ro carum ſuperficies multum eft ſtiptica:vnde valet 
ad fiucum fanguinis: maxime mulieribus: aposíma 
quidem cius valer inteſtinoꝛũ vulneríbus: cft críam 
contra venenum.Glãdes ctiam fi terantur z earum 
puluís ín mulierum eulua máttatur; bumosce putri 







dos oc vulua fluentes exiccat. 
¶ De caſtancis. 
Aſtanee calide funt ín medio pꝛimi gradus 


à ficce in ſecundo.Significatio earũ caloꝛis 
dulcedo:earumꝙ ſapoꝛitas c póticiras 

iiccitatem innuit: fed ramen ad glandium 
comparationẽ ſunt ad digerendum faciles ⁊ nutribi 
les:tuſſientibus er pblegmate non multum nociue: 
ncc multum ſtiptice:nec multũ diuretice Que tamẽ 
plerũq; non comedantur:q: cerebꝛo eſui date infla⸗ 
tionem ⁊ capitis faciunt doloꝛẽ pꝛopter digeſtionis 
duriciem c fumum ín ftomacbo clauſum. Sed vr ab 
eis nocumentfi aufcratur  ftiptícioxs fiant: affari 
eas opoꝛtet:vt carum copus rarificetur: que ficcita 
tem temperat pectoꝛis:⁊ vꝛine difficultatẽ diſſoluũt: 
q ſi aqua tepida infundãtur:qꝛ carum cõplexio tem 
peratur ex aque mollicie ⁊ humiditate:pꝛoinde ſunt 
boni chimi in coꝛpoꝛe generatiue.Cholerici tamen 
eur zuccaro eas co blegmatici cum melle. 
fm medicinam ꝝᷣo virtutem babent laudabilẽ:quia 
abominationis ⁊ vomitus ſunt conſtrictiue: iciuní 
quoq ſtomachi cõfoꝛtatiue. Rurſus fi cum modico 
faleterantur:  melleremperentur:ad rabidi canís 
moꝛſum feu humanuʒ pꝛoſunt:necnon cum vino aut 
fapa tẽperate ín magdalionis foꝛma mulieribus ſup 
pofite anguine früguat. f£ araplafima quoq; et 
cis cur oꝛdei farina ⁊ aceto fine víno facrum : 4 ſu⸗ 
pcr mamillas tumentes pofitum: potenter aurilia⸗ 
tur, Earũ coꝛticibus vftís ⁊ pulucrí;atis ⁊ cum fa^ 


pa temperatis capti adoleſcẽtis in modũ cataplaf; 
matis impofitie cius capillos confoꝛtat ⁊ augmen⸗ 
tat: ⁊ contra allopiciam valet, 
¶ Queritur etrum meſpila fint frigida t ſicca:arguitur ꝙ 
nonzq: oicit ppilofopbus m quarto pbyficozum; c» omníg 
morus à contrano in contrarium cft: z fi fiat motus 3 me 
dio ad extremum vtitur medío tanqᷓ contrario : ergo cum 
mefpila ín principio fint frígi. ficca:aum mouentur ad ma⸗ 
turationem erunt calida t pumida, Item dicit philoſopp⸗ꝰ 
qp mater putredinis cft bu. c pater cali.ín rto metbeo.fed 
meípila ato putrefiuntzigitur, Stem fünt ofurcticazísitur 
ca, Solutio patuitin p ib? a ſimili:vbi dictum eft ꝙ 
quadrupler eftcoplerío.s£r ad argumenta dicendum qp ra⸗ 
tione cuiufdà fubftantic ca.fupficialie pꝛouocãt vamázet q; 
€ft pauca igitur non reponütur ín gra-mefpila quantum ad 
boc.sld prima argumentü dico ꝙ quidá cft motus quífita 
natura tri: c ífte fita contrario ín contrarii: oc tali loqui 
pbüofopbus.£lhus eft qui fit a natura t ab aníma fimul vt 
in mefpilis axm fit morus augmenti:⁊ talis non ftt à cotra» 
no ín contrariá, €lel oícendum ꝙ quantü ad boc q cft eſſe 
maturü ⁊ ímmarurü contraríantur:tion tamẽ quoad cóple 
monem. £d fecundi oíco qp putrefiunt cito ratione ſue rare 
cópofitíonis ⁊ non ratione cóplerionis 4T Quentur vtru; 
imcípíla augeant appetitum: arguítur qp non: quía ouplez 
eft appetitus falicct coitus qui fit vt repletum inaniatur:⁊ 
appetírus cibi qui fit vt ínanitum repleatur:ſed mefpila ci 
fint groſſe fubftárie replent ſtomachũ:igit᷑ ocftruunt appe 
títum. Item Balienus ín ocmos,c acci.dicit v appetitus 
nihil auud cft j fenfus inanitiontszomne igitur qð deſtruit 
ſenſum:⁊ appetítum-fed omne frí.eft hᷣmõi: ⁊ mefpila fune 
frígida:igitur. Iteʒ pbilofopbus oídt fcóo oc anima cp efus 
ries cft reſpectũ calidi ⁊ ſicci:ſed fri.cótraría£ calido 4 ficco: 
igitur. 3n contraríü cft ifte aucto: 7 alij auctoꝛes. Ad pumũ 
oicitur ꝙ mefpíila pꝛincpalius copetunt vía medíane: z q 
tuncfumunft in pauca quantitatezioitur non replent ſtoma 
chum.Ad ſecundũ oíco cv mefpilanon funtfrigi. frígíditare 
narcotisantc vt arguit. zd tertiũ oíco ꝙ Ariſtoteles loquif 
cõparatiue ſcilicet reſpectu appetitus pot? quí cft refpecru 
fri.z bumidí: z nó fimplicitzrzq: fimpliciter eft refpectu ea, 
Thumidi.Alij dicunt qp efuries cft reſpectu caldi 7 fica ob⸗ 
iectiue ⁊ tang obíectus: non tamétand oifpofitióis ⁊ pꝛin 
cipt) motiui.Et q: mefpila cum fint frigi.⁊ ficca diſponũt os 
ftomacbi ad appetédü írrigidádo os ftomacbi. €icl dicẽdũ 
qp ariftotcles intelligit oe appetitunaturalíomniü mẽbꝛoꝝ 
⁊ talẽ non ↄfoꝛtant meſpila:⁊ nó de appetitu aiali quiviget 
per tri. ⁊ ũc. vt appetitus ſtomachi. Igitur nota qp meſpila 
con oꝛtãt appetitũ tríb? modis. Uno modo ſtomachũ rela 
xatũ — viã t longi exercitiũ. Scðo modo ꝓptert 
remollitionẽ oꝛis ftomacbi.Zertio modo ꝓpter pbáraftíci 
repletionẽ in oꝛe ſtomachi:qꝛ relaxatũ € remollitũ irrigidãt 
ratíonc fae fri.cfic.z coꝛrugãt:⁊ ratióe ſue grofíc fubftáne 
— ——— factã remouẽdo appetitũ con 
ꝛtãt. Sed lunt alie multe debilitatiões appetitus ín qbꝰ 
non valent meſpila:ſicut in debilitatiõe facta a nimia calidi 
tatc deſiccante:qꝛ tunc aqua frígida in panno fuper oꝛificiũ 
applícata valet: ín debilitatiõe inamtiua ficut poft longas 
egritudincs:fs ad B valet cibaria laudabilía: ⁊ ficut ín facra 
ꝓpter paralvfis:Q: tũc crocus ⁊ aromara:t ficuti facta pio 
pterbu.grofios ⁊viſcoſos:qꝛ tunc cópetüt íncifiuac poftea 
expulſiua. ¶ Querit quare appetitus nó augmencaf ínau 
tũno cum dicat lDippo.t fDal.q fimile eft oc etate: tẽpoꝛe 
t cõplexione:⁊ regione: vnde melancbolici funt edaccs: vt 
dicit Salienus:ſed autünus ocfectat appetitũ. Cauſa cft: 
q: non ſolutn appetitus intenditur ratione cóplerionis fri, 
t ſic ſed ratione etiam foꝛtitudinis virtutis: ⁊ qꝛ ín autüno 
eft virtus ocbílis quía rempus eft mequale:igitur. CQue⸗ 
rítur quarc cóplerio melancholica macíme ercítat appetitũ 
in bomíne; vende videmus melácbolícoe botes edacioꝛes d 
blegmancos ⁊ fanguíneos vt oícit.$5. &cCuerfo eft ín aia 
ibus bꝛutis:qꝛ vídem?ammalía rapacioza vt leonce: lupi: 
«canes edacioꝛes boue ⁊ vacca zc, 3Ratio huius cftzq: licet 


Dietarumparticularium. 


bomo diſtinguil pplegmaticus melãcholicus € fangume? 
 cbo:eríais tf reſpeccu alio alaluus eft tẽperatio: vt oícit 
sconfti.cq: téperario: igit virtus eft ín poic fo:tioz.q: tepe 
ramcti coplcrionis ſequit foztirudovirtutis vt oiat ia. € 
zappct epcita£ a cóplezióc fri, c fic. coc fo:ti Vrutezpzo» 
prcrD c ín poic melancpolico ↄcurrãt ifta ou0: nó fic vo ín 
pblegmatico aut fanguinco; igit magis excitat cc. S⸗ alía 
gialia bꝛuta recedũt a téperamento reſpectu pois: vn ocbf 
lio:virt? cft in ipfig;ió atalia rapacia cũ babeat virture; fo; 
tioxem plus appetütratione virtute; non tñ ratióc comple 
gionis, sSed ín altje qꝛ virt? eft ocbilis:igitur puis fint me⸗ 
lancpolíca tf ocbiliter appetũt. ¶ uen£ vtrũ mefpila có 
petant ante cibum vcl poft, 38n.q non copetunt pꝛincipali 
ter ín vía diete fed medicine:et ideo debẽt capi ante cibum. 
f£t fi víuo capiat poft:Doc eft q: plures conquerunt de con 
ftipatione ventris dp larationezigitur, Et ſi obíjais oc raft 
Dicéte ꝙ q: funtoura cópetür poft.Solutiog rafis loqui£ 
oc illis fructibus quí principaliter cõpetũt in vía oicte; ſed 
melpila uM undpalírer cóperuntin via medicinc, Cle: dicẽdũ 
equ dicit ꝙ folídi debent capí poft paſtũ:intel igit de 
remanentibꝰ ſolidis: fed meſpila comedun£ mollia: igitur, 
Nam fi oentur parũ ante cibũ reſtringũt ⁊ confoꝛtant fto» 
machuz:⁊ fic ĩtelligit iſte auctoꝛ. Si o dentin vía diete tũc 
magie cõpetunt poſt:q; faciunt cibum deſcẽdere. Uterius 
nota cp in via oictc matura c mollia funt in vía diete melio 
ra:in via auté medicine econtra eft oe viridibus. ¶ Queri⸗ 
tur quare raeipila molleſcunt extra arboꝛẽ: nó ficPo alij fru. 
ctus. Rñ.ꝙ eft ratione ſinis:qꝛ finaliter oꝛdinant᷑ ad vfum 
bominis: t alíquid eft dandũ finí:7 aliquíd materie.Secũ⸗ 
da cauſa:qꝛ ſunt plura oſſa.i.nuclei.et caro circa offa cto pu 
trefit c mollefat vt dicit yſaac. Nota cp mefpila abundant 
multũ in nucleis refpectu alioꝛũ propter terreftreitaté tou 
riciem ardoꝛis c ficcitaté;marm eft arbo; ourío: ceteris. 3te5 
alid nuclei ceteroꝛũ fructuü funt ín medio:q: mediáre nu» 
deo fructificant c non ín meſpilis funt in medio ꝓpter caue 
fam contraná:et plures nudcos babétzq: abundat planta 
multà in matería ficca dura:et generantur oiftincti:q: ſicci 
tas cit cauſa oiftinction:e 7 feparanonis: 7 pumíditas con. 
tinuitatis vr dicit faac ín dietis vniuerſalibus. ¶ Querit 
que funt melioꝛa aut xilocarata viridia aut mollia, Recitat 
aac in littera ꝙ zDalicnus vituperat ficca: cómendatvcro 
viridia:vía3c vero vituperat viridia ⁊ cómendar ficca: igiÉ 
contradicunt, Sd pꝛimuùm oíco ꝙ rilocaratozam trípler eft 
ſtatus. Unus qii complete maturan£ in arboze fua: 7 tũc ví 
rídia funt melioꝛa ficis, Secundus eft quádo coliigunf ab 
erbose ſua:⁊ fic ficca funt melioꝛa. Tertius eft qfi oiu refer» 
uanturz« fic adbuc ficca fant melioꝛa.Et ideo Dico qp yfaac 
cõmendat nlocarara ficca in fcóo ftatu : qꝛ tunc non ita no⸗ 
cent ítomacbo ficut oícít ín litrera:⁊ at.vᷣo viruperat fico 
ca ín tertío ftatu:q: per pꝛoceſſum — iptica t fto 
macho nocíua:vnde nota ꝙ funt mefpilis vicina. TQuerĩi⸗ 
tur vtrum ſtomachũ confo:tét.contra: frigidi non apponit 
manũ ín operibus naturczigitur, Stem virtus naturalis ví 
get per calidum ⁊ bumidirigitur non confo:tát digeſtiuaʒ. 
fd pꝛimũ oíco ꝙ frigidũ quoad pꝛimũ actá quod eft intrigi 
darcnon apponit manü:íed bene quoad fcóm actus qui eft 
reftringerc, Aut oíftingue p fc aut per accidzs. Sut diſtin⸗ 
gue de fngido excelléti aut 0e remiflozq: Auicen. intelligit 
oc excellenti.Ad fcóm oíco ꝙ boc intelligit oc virtute reaití 
ua naturali toti? coꝛpoꝛis: 7 non oc vírtute retentiua. Vel 
— Pise virtus naturalis — ad digeſtio⸗ 
o viget per ca. t hu.ſed foꝛmaliter ⁊ pꝛimo nõ 

d fic AT Queritur cuíus coplerionis fint gtandes.3Rii.cp 
Fee fri.tn pꝛimo 4 ficce in fcóo. Nota ꝙ quis fructus atte» 
etur ſue plante ín pꝛincipio:nõ tamé in fine:ídeo quis plá 
ta fit ca.e fic.nontamé glans, Et nota ꝙ ignis factus er lio 
$1:$ quercus non eft calidio: ratione cópleríonis: fed róne 
cõpoſitionis oure quercus. f£c puis impinguet poxos fm 
apparentiá:non tamẽ Pm veritatẽ:ĩmo inflát cos quare vi» 
dentur pingues:⁊ ficnon impínguát ratione coplenonis: 
fcd ratione cõpoſitionis. Nota qp co:ter quercus cóbuftus 
remouctallopici:e; ranone fue ttipticitario po:os dudit: 


$'o.crt- 
« ratione fui acuminis acquifiti per aduftiont amouct ma» 
lam materiá cocrodente mazcrià capillorũ. ¶ &»ubitat oc 
boc qð Aui.dicit q interío: coꝛtex glãdis cft rripricioz: ⁊ ta» 
quien eyterio: eft arofíio: in qua magis fundatur ſtipticitas. 
Solutio ꝙ exterioꝛ eft magis fti fo:mahter : interioꝛ 
$0 effccriue: « ſic inteligit Buicenna, ¶ Queritur vtrum 
caftanec fintcalide ín pumo gradu ⁊ ficce in ſecũdo. Cõtra 
planta eft fri.4 fic.igirur. Item Auicẽ.ſimul determinat de 
caſtaneis c glandibꝰpꝛopter ſimilituainẽ feu cõucnientiã: 
fed giandce (unt fri.z fic.igitur. Solutio ꝙ q; caftanca bas 
bet multa pꝛeputia et coztaznutrimentum folium frigidus 
et ficcum cedit in coꝛia illa: « purioꝛ pare illius nutrimen⸗ 
ti cali.z pu.cedit in medullá:ted ficciras oe oifficili remouct 
cum fit nobilio: paffiua: ppter pbocoenominast a medulla 
£a. fic.s£tad argumenta que poffentfieriznota p fructus 
fequitur cõplexionẽ plante materialẽ: fed rat:one iftius n& 
ponitur m gradu:ſed nó cõſequitut foꝛmalẽ que cft a oomi 
nio que atur ab agenteraríóc auus pomrur in gradu.· t 
nota ꝙ Zuicen.oeterminat fit oc eis q: funtventofe: non ta 
men q: fint eiuſdẽ coplerionie. IRota qp cattance non oant 
bonum nutrimentũ fimplicizer;fed luc cóparatione ac già 
des:et fic loquitur yſaac. Item allicitit appetit: € qᷓ bene 
fapit benc mitrit ficut ojat yſaac. Et uie ſintventoſe de fe 
tamen per artificiũ ⁊ decoctionẽ cozu5 ventofiras remoues 
tur:t ficadbucoant bonum nutrimentü abfolure loquédo, 
Nota vltenus q aflare funpliciter ſunt melioꝛes elitatis: 
q: amtio remouet maius nocumentũ fes ventofitate: eli» 
ratio que remouet aut téperat ſiccitates. Rota ꝙ caſtanee 
generant fomtü in (gne:q: quando ponunf m igne medios 
crí:tunc calo: ilie mediocris oiffoluit ventofitate tantam ce 
opoꝛtet vt rumpat coꝛtex:⁊ tuncilla venrofitas fubire cum 
fonítu exít:fs fim caloze ignis debili aut fo:tiffimo poneret 
n6 ſieret üllud:q: $m triftotele quarto metbeoz02 Calo: foz 
tis non ventü:neccr.am debilis:q; fozns confumit 
plufa refoluat-t oebilis non eft potens refoluere: fed non. 
rüpi£ fic coster ín aqua:qꝛ illavérofitas ↄſumit᷑ paulatine. 
¶ De oliuis. 

Liue duobus modis diuiduntur:ſunt em̃ 

| joomeftice c filueftrca. Domeſtice vo trita⸗ 
riam oinídunE vno cum finr porice virides 

245.7 nond mature: ſcðo cũ ſint nigre pfecras 
babéres marurítat£: tertío cũ finr inter maruritatcs 
⁊ imaruriraré mediocres rubei babenres colozz ds 
diaſcoꝛi.appellauit byacintbinas.Clíridcs d funt po 
tíce c imature t ouo diuidunt᷑.in aquatica: boc noie 
pprerea fungitur: qiri nilvnctuoſitatis in cis repe⸗ 
rirur niti paruiffimá: qð nullo modo ab eis pot ma^ 
nare pptcr fuí liquoꝛis z aquofitaris fubtüirarem. 
funt c alie que abufiue vocant aquatice oc quib? fir 
oleum ompbacínii. liuc 9o que rectc aquatice vo^ 
cárar: funt terreſtres: q3 porícitas ſueq; vnctuoſita 
tis teſtatur inopia:⁊ ob bocad frigidirare ⁊ ficcitae 
tem pertinent: ende ftomacbi funt confoꝛtatine ma» 
gis ceteris olíuía:ventris tame coftipatiuc:c minus 
omi coꝛpoꝛum nutritiue:⁊ ad digerenduʒ tardio⸗ 
res. Paruitas nutrimẽti fit p fuc vncuoſitatis ino⸗ 
pia:⁊ ob digeſtionis tarditatẽ c frigiditatẽ ⁊ duri⸗ 
ciam:quas multi pꝛeparant cum (alc c aceto:quidaʒ 
vero cum ſale ⁊ aqua:nõnulli vᷣo cum aceto:ſed que 
ſunt cum fale ⁊ aqua condite:a ſale accipiũt quandã 
acuminis ⁊ ſiccitatis partem: —— incen⸗ 
dium pꝛeſtãt:ſtomachi neruos moꝛdẽt:ſunt etiã oifi 
ciles ad digerendũ ppter groſſitudinẽ ⁊ duricie:eaꝝ 
tii acumẽ pũgit inteſtina:vñ dti? egerunt Que aüt 
cũ accto pparatc; funt tenuioꝛes: ꝓinde cho.ru.acu⸗ 


Liber 


men extinguũt:appetitum excitant:maxime fi ín me 
dío p:andt accipiantur; que fi digeſtioni obediétes 
ſunt:optime ftomacbü confoztant cventre ſtringũt. 
Alie $o quc abufiue dicũtur aquarice: pꝛioꝛibꝰ funt 
nutribilioꝛes:minuſq; ſtomachũ confoztant pꝛopter 
eoꝛum vnctuoſitates:vnde a ſtomacho facile deſcen 
dunt. Nigre que ad maturitateʒ perucnerint:calíde 
furit c mediocres inter ficcum 7 humidũ:quas tame 
diaſcoꝛides dicit ſiccitati pertinere. Gal.vᷣo teftarur 
eas babere hũiditatẽ. 3b»offibile eft eii qo dicit:eaꝝ 
eim ſapoꝛitas ac vnctuoſitas innuit illa bumiditatcs 
babere.bacoe caufa:cibus earum mulrü nurribilís 
⁊ Groffus « mollificis ftomacbü:rardus ad oigeren 
duin:facilis ad egerendum.tarditas digeſtionis fir 
pꝛopter enctuotitate cibum facientẽ natare in ſum⸗ 
mirate ſtomachi: ⁊ cohibentẽ ad locum decoctionis 
ocfcenderc. facilitas egeſtionis fit ꝓpter vnctuoſita 
tcm ín ftomacbo lubꝛicantem:vnde pꝛius qᷓ digerat 
deſcendit a ſtomacho:idcirco ad pꝛioꝛũ c terreſtriũ 
comparationeʒ funt ülandabiles : que incõuenicutẽ 
⁊ illaudabilé generant chimũ:pꝛeſertim ſi finr cá ſa⸗ 
lc condítc: nonmund em̃ in choleram conucrtuntur, 
IPvacintbine mínus nigris funt nocibiles ppter vn⸗ 
ctuoſitatis fue põticitatiſq; inopi: pyoinide aliquam 
tulum ſtomachũ cõfoꝛtãt:chimus camé que ifte fiuc 
rubec generãt olíuczeft fm earum coloꝛes:de nígris 
videlicet niger:dc rubeis rubeus generatur cibus: 
"f&ubec inquit Ga.oliue coloꝛẽ faciunt quati vícellii 
oui, Itẽ idem.rubee oliuemec nigredini nec maturi. 
tati accedentes:ſtomachũ confoꝛtãt c ventre conſti⸗ 
pant:fcd nigre perfecte marurate cito ín humoꝛũ coz 
ruprioncs tranfducunt: ftomacbü molliunt «ventre 
bumcctant.IPc tii fm medicinã funt vtiles:q; fi terã 
tur ⁊ füper loca igne vclaqua calída vfta ponantur: 
vcíicam ibidem naſciturã repꝛimunt. 
De oleis. 
71 Z! cum bifarie diuiditur:eſt enim recens oe 
oliuarũ quideʒ fructib? nouiter expꝛeſſum: 
left ⁊ vetus tarde de eiſdẽ fructibꝰ manãs. 
—Kkccẽs vᷣo fi ſit de olinis ponticis ⁊ imma⸗ 
turis:vocatur oleum omphacinuʒ Vniuerſaliter tii 
oleum cognoſcitur laudabilius ir odo:c fi fir odozife 
yam. ir fapoze fi fit optimi fapozís .f.cuíus potíciras. 
íalíngua ſentitur: acuminis indigẽs qualitate quía 
q1antü ponticitatis bs:tantus frigiditati z ſiccitati 
pzrtínct:c ob bocftomacbiü confoꝛtat.pꝛoinde anti? 
quí illud affimilaucre oleo rofato: illudqs ín multía. 
paffionibus vice roſati dederũt.Oleũ quod recens 
nouiter ab olínis manatü nigris ⁊ maturis; calídus 
⁊ humidũ mediocriter:ftomacbi mollíficatiuü:vcn2 
trem burmcfaciens cito ín cholerã ru.trauffo:matur. 
£c $o q3 abolíais exijt oíu reſidentibus:ſi cx oli 
uis ftat immaturis: omní carebit malícía: nífi qp ali 
quid retinebit ponticitatis:⁊ ablata pontícitate pc^ 
nitus fit nocibile:citoqs ín malos bumozes comerti 
bile:atq; molle faciens ſtomachũ:digeſtiuam trivím - 
ron impedit.ꝙ (i multomagís inncterauerít vr fapo 
ris fiat aſperioꝛis ac borribilioxis;inconneniens crit 
eſui: medicine tamen vtile, 






» 


NT lie (int fric fic 6m Auicen. qreftringüt fluzum vẽ⸗ 
tris. Item oliue in fpi pancipio ſunt pontice: ergo fri. fic, 
quod conccdo. £t q'uís ín regione calida generent · tamen 
nonünmutant ad crafim continẽtis aeris:q; confines non 


Quis fapo: amarus atteftetur coliditati: vt dicit yfaacinvm 
Werialibire oietis cc. tamédpuíe olue funt, 
calíde gradualiter: quía lla ſubſtãtia calí.ín qua fundatur 


le qñ oecoquitur ad ignem: talíe atteftatur c ía 
et amaritudo que fiz per aamirtionem partíum terreftriü 
cum ficis ficut pater m mari quod eft amarum, ft nora q 
ficciras inducitur m oliuis a caloꝛe agetis — € 
[8 nó ponit t ſpeciẽ nec cõplexionẽ. 
pos: auus endo tépose retinent folía fua € non ficalie 
plante.Solutío qp in buro retinent ſolia ratione dure «po 
fitionis officilis refolubilis.s£t n abiete rationc vifcofitas 
ns c vnctuofitatis.i£tin laurorónce materie nutrunctalis 
cali.c bumí.c perviam piima meiacholici bomíncs Ouiti? 
víuuntzp fcóam pblegmatici:⁊ p tertia fanguínci C Quceri 
tur quare folia funt acuta in burolauro oliua ⁊c.in populo 
calis funtlata. £aufa cft qꝛuutrimentũ populi ⁊ fimtlius 
eft bumidii:fiuidi: aquofum: ⁊ meatus funt latí per quos 
attrapítur:igitur erpaditur ín latum. Sed ín alijs nutrimẽ⸗ 
tum eft viſtoſum ⁊ vnctuofum tranſiẽs per anguftos mca» 
tus. KL £uen£ quarc oliue tarde nutriunt cum fint in cali 
darcgione. CIna caufa eft ppter abũdantiã materic. Scda 
caufa eft oiftantía fructus a (aa planta. Tertia cá eft ei? no 
biílitas.nam homines tardíus veniunt ad coplemenrum q 
anímalía alía mínus nobilia, Iota hic ꝙ omnis fructus ín 
pꝛincipio atrefta£ fue plante excepta olíua que eftamara: c 
fructus eius ín piínarpio dulcis: camarítudo introducitur 
tractu tépo:ío longo:ideo tardíus maturatur, Rota q ifta 
planta maxime degit ín calida regione. Pꝛimo ratione fue 
magne attractionis ín virtute attractíua nutntiua Soccune 
do ratione fuc nobilitatis. Zerrio q: nutritur er nutrimeto 
nobili (c5 ca.« bumí,.« omnía talia reperiunt m calída regio 
ne AT uerit vtrũ oliua babeat ftomacpü cófo:tare vt oi» 
cit líctera: intelligit oe medie etatis ⁊ non viridi ⁊ pzime 
necvltime ctatis ſcu maturitatís:q; tales mediocres babet 
quandá vnctuofitaté naturale nó nimís aquofam ficur ba 
bent virides:necnímís ocficcatà ſicut babet cóplete matu 
re. Yſaac dicit ꝙ ocbent fumi ín medio pꝛandij:quauis ra? 
tione mollícief oeberet fumi ante cibum ⁊ rationc ficcitatis 
poſt:vnde ñ ante ſumerent᷑ facerent abominationẽ ⁊ dete⸗ 
ctarent appetitũ ſicut faciũt bꝛodia nimis pinguia:tamẽ in 
pꝛincipio ſumunt pzandtj:et fi poft ſumerent᷑ fupernatarét 
ftomacbo ratione fue vnctuofitaig: igitur debent capti 
medio vt ratione enctuofitatía mediocris faciant pꝛioꝛa di» 
baría befcendere t ſequẽtia:⁊ ifta vnctuoſitas earũ non re» 
maneat ín ozificiofaciens pbantaftícá repletíone, (| Que⸗ 
ritur cuíus coplerionis ſit oleũ a parte actiuarũ. £DaL.cnim 
multü diffuſe oeterminat oe eius cóplerioncin lib, oe fim? 
plici medícina:zvide£ qp fit cali.c ficce cóplerionís: ⁊ poc per 
rationcm m Ba.q; vtoídt omnevnctuofum eft calidü ſiccũ. 
Jdẽ dicit pbs in lib.de anímalibus:fed oleũ eft vneruofus: 
igitur. Iteʒ in babentibus ſymbolũ facilío: cft tranũtꝰ:ſed 
oleum ato ínftámatur: ergo habet cõuenientiam cum igne 
qui eft ca.2 fic. Stem oicit Auicen.ꝙ oleũ ſupernatat omnt 
busalijs liquozibus:cum ergo calidí cficci fit füpernarare 
igitur. In cõtrariũ cft Wał.in oc rpm medídna:p:obás 
q eft tẽperatũ bocmodo.? mne quod applícatü co» 
poꝛi tẽperato non diſtrabit illud ad aliqua qualitate cft té 
peratum:oleii cft hmõi:igitur. Item dicit pbs ſcðo oe aia: 
ty fufceptiuti colozís eft noncoloꝛ:⁊ foni abfonus. AItem ot 
tit yfaac in oictis vniucrfalib? ꝙ fufceptíud fapozti cft inſa 
pozatum:ergo cum oleũ omnes qualitates füfcipiat erit de 
fc nullius qualítatís: ⁊ fic erit temperata. Item dicit Babł. 
ín oc fimplicí medicina: omne illud quod co:poza frigida 
calcfaat ⁊ calida refrígerat cft temperatü:fed olei — 
gitur. 


Dietarũ partículortum. 


tsitur, Ad hoc dico c Auicen. Dicit qp olei eft temperatum 
—* idi Lee decuinat ad humiditatẽ.Quidam oiftin 
3t qp aliquid Oicitur cfle tale vel tale perid quod babet 
ín actu: € poc mó aqua calida oici£ effc calída; licct fit eſſen⸗ 
tíaliter frigida: sinsiber calad ⁊ ficum: licet eflentialiter 
fic calídà € humidũ. rem alíquid dicitur cffc tale ab co qð 
pabec ín effentía:ficur aqua oicítur eflc frigida: ⁊ ab ifta co 
lexione effentialt oenominat vnũquodq; ficut oicit Gal. 
tegni. But aliquid à; cfle tale finaliter: vt lac dicit effe ca 
lidó ⁊ humiaũ refpecru nutrunenti : cus ad nutriendũ o:di 
netur: nutritio vigcat p calidum z bumidü:licet lac eſſen 
tialiter fit frigidi « büid , Vel o: eflc rale foꝛmauter:ſcut 
caro cft calida  bumda foꝛmaliter cũ affimiletur cõplexio 
ní que calída eſte ficcazc boc modo dicũt qp oꝛeũ eft fozmali 
ter calidáz humidũ.aut effectue dicitur efic aliquid taie: 
€ bocinodo olei eft temperati:q: nó diſtrabit coꝛpus Dus 
manũ ad alíquá qualitatũ.iſtã ſolutionẽ vídeturvelc 25a£. 
ín oc fimplici medicina, 11 oícunt ꝙ oleus cofideratum in 
fc cft calidũ c humidũ:⁊ in cóparatione ad naturã bumana 
eft temperatũ. Scd dicamus fm pꝛimã folunone t melius 
q aucto:es qui oícuat oleum calidum z bumidü loquütur 
fo:maliter: illí vero quí oicüt eſſe temperatũ loquun£ cffe? 
ctiue. dd pꝛimũ argumenta dicitur ꝙ vnctuofitas a calido 
generatur:ficut pater ín ficubus marurís:c talieatteftatur 
calíditati , Alia cft que non generatur acaliditate: fed a ima 
terie radice:⁊ talis nó atteftatur caliditat(: ifta eft in oleo, 
fid fccundum oico g quedam inflámantur ratiõe fue com» 
plexionis ignite:⁊ talia caliditati atteftánur: quedam vo ra» 
tione fuc fübftátic paflibilis:ficut olcum cũ ftt temperatus 
patitur cito:⁊ bomo cũ fit téperatio: cítius patitur lapfum 
qp alía anímalia . £id tertium oíco ꝙ oleum non füpernarat 
alijs liquoꝛbus rarionc ſue cõplexionis:ſed ratione fue vi» 
fcofitaris, Sd aliud dico ꝙ aer nó eftín oleo fcu oleum non 
eſt plenum aere per vià cópofitionís 7 cõmixtionis partiuʒ 
serearü naturaliter ; q: tunc talis plenitudo arguerer cali 
dũ:ſed cft plenum acre per interceptionem : ficut patet oc 
mue in qua interdpítur aer:⁊ ramen non dicitur calida: igi 
tur in oleo fimiliter ínterapirur acr ínter partes olei cü ſint 
vifcofc. Alia argumenta que pꝛobant oleum effe tempera? 
tü : concedo cũ Auicen.Sed ad alia argumẽta ſequẽtia pzo 
bantía ipfum cffc frigidü: oíco ad pꝛimũ ꝙ fpecicsvno mos 
do fumitur pzoutfüpponítur generi;z ſic obijcis. Alio mo» 
do ſumit᷑ ꝓut idẽ eft qó manenies ⁊ fic capit pbs : vñ nõ lo 
Quitur quoad complenonem: fed quantum ad pzopzietaré 
fc fluere, Vel dicẽdũ ꝙ in oleo eft qͥdã pars aquofa : c quà 
tum ad (ftam cft fenfus aque. Eſt alia vncruofa: c talis non 
eft (cnfus aque: quantũ ad iſtã reponítur ín cradu. Seq» 
tur argumentum folutum probans oleum efle frigida. Sr» 
guit fic: oic] ariſto.ꝙ omnis aqua c e?fenfus cft fngidus: 
ed fm Sriftote.oicum cft ſpecies aque: igitur folutum eft. 
Aliud fequitur argumentum: 9e natura frigidi eft condens 
farc,c conftringere t cóferere cũ moueat a circũferentia ad 
centrum conftringendo:fed partes olei coferte funt et cone 
dẽſate:vnde nó poffunt feparari abinuicẽ:igit᷑. Itẽ Auicẽ. 
dicit ꝙ oleum rctfrigerar calida apottemata: igitur. Ad pꝛi⸗ 
mum iſtoꝛum duoꝛum refpondet ꝙ talis inſertio nó fit ra⸗ 
tione frigiditatis: fed viſcoſitatis t vnctuoſitatis materie 
Quare non poteſt cii alijs rebus miſceri.Ad aiiud oicitur qp 
nó refrigerat per contraríctate:ficut aqua trigida:fed p ree 
miffionem : ficut aqua tepida refrígerar calidiffimá-igitur 
cũ oleum fit temperatüremiffiue refrigerat Querit᷑ vtrũ 
oleum fit ficcum: patet qp fic: qꝛ dicit Ziuicen, q oleum cute 
bominis deſiccat:igitur. Item dicit faac interiꝰ: ꝙ piſces 
Qui peccant per humiditatem debent frixari in oleo: qꝛ pcr 
oleum bumiditas confumiturziaitur ci oeftccet erit ficcus . 
2n oppoſitũ € yíaac d Dicit cp eft lubzicariuá c remollitiuũ 
ed omne tale eft bumidii:vt dicit Hippo.in regimine ſani⸗ 
tatis. Item tDat.(uperapbo.oícit omne maturatíuum effe 
cali. t bu. fed oteum cft bmót:igitur. Item ibidem dicit ꝙ 
fllud qð ꝓcurat faníc eft fimile naturebumanc: fed olei vt 
dicit Auicẽ. pcurat ſaniẽ:igit eft ca. bu. ficut natura pia» 
na. Ad pꝛimũ oici£ q poc cft ratione caloꝛis naturalis acuti 


Fo.cxxj. 
füb cure eriftentis:q ftatim diſtrabit oleũ cũ fir temperatũ 
a ſuo tẽperamento:⁊ nõ ranone olei.Sumiliter ad fcóm oi» 
co (p boc eſt ratione caloꝛis ignis:qui diſtrabit oleũ a fuo t£ 
peramento , Ad alia dico qp ucet oleũ fitbumi , in ſubſtãtia 
nó tame in cóplenóe. Ad alia ouo dico ꝙ bocnó faat rano 
ne fue coplerionts:fed dũtaxat calozé natural£ cofo:tando 
⁊ digeſtionẽ materie mobi peurádo.( Qoiuerif q olet fit 
melius aut factũ ex vuis immaturie aut cr maturis; víde£ 
€ pumü:q: oicit Auicẽ.ꝙ ompbacdnü eft melius. tem psi 
mũ vini qð erit abvua ſpõte eft melius illo qð erit p toꝛcu 
lar: igitur a fimili pꝛima gutta d cadit ab oliuis erit melioz 
ſcða:⁊ fic pꝛimũ olcũ erit meli? In cótranü eft yſaac dicẽs: 
q oce fructꝰſunt melioꝛes in ſiũ cõplemẽto. &d argumẽtũ 
pꝛimũ dico qp pꝛimũ oleũ eft meli? via meduine : o: magie 
põticũ:⁊ minꝰpnctuoſum:⁊ ficloquitur Auicẽ.Sed ſecũdũ 
olcü cft melius vía nutrimẽtuq; ft ex oliuis cópletis, Aid fe 
cundũ dico ꝙ nõ cft fimile devino:vtvidebit ftatim Que 
rif qo melius eſt oleũ aut oc oiuis maturis diu reſeruatuz 
aut nouiter factũ. Dicũt oẽs auctoꝛes ⁊ maxime Auicẽ.ꝙ 
oleũ antiquũ eft multũ cali. c fi cnouũ $o téperatü : vt di⸗ 
cit Bał. fcd omne teperatum eft mclius nótéperato: igif. 
Et caufa bui? eſt:qꝛ ois res réperata p,pcefíum tẽpoꝛis pe 
ioza£:fed res nõdũ exiſtẽs in teperamero: ficut vini nonus 
nó peíozatur ꝓceſſu temposís : melioꝛat᷑:ideo oicit yſaac 
qvina antiqui cft meli? ; qꝛ mvino nouo funr plures pres 
aquofe q indiget ꝓceſſu rempo:is ad earũ cofumptionem: 
fed ín oleo funt pauce que in bseui répoze ↄſumunt᷑:igitur. 
Bora ꝙ olei nid putretitzq; cius ſubſtãtia eft vifcofa cen 
ctuoſa:⁊ vifcofus ẽ qui? ꝑtes adberetvt catenezvt oícit pb 
Qrto metbpeo.isit nó pmifect cũ altjs rebꝰ: ⁊ quia putrcfa» 
ctio eſt permixtio pun ci impurozidco marime putrefactío 
n rcfiftit uis fit cali. t hu. Itẽ cft srofic fubftárie à mari» 
m£repugnar calo: extraneo. VUel dicẽdũ ꝙ calr.  bu.rema 
nentía ín ftatu narurali nó funt ꝓꝛincipia purrefacrióis:iciÉ 
€um finr in olco in ſtatu naturali nó generát putrefactioné, 
Nota vlterius qp oleũ ſupernatat alijs liquozibus duis fit 
ponderofum reſpectu aquezc ramé aquanó fupernarat: ct 
ctiá quis digeſtio peedatingroflando: er dicit Zirüt.cin oe 
aialibus oicat ꝙ fperma bñ oigeftü petit fundi : ⁊ vſaac in 
vinis c» ypoftafis laudabilis bñ digeſta petit funda . Ema 
cá cft: qꝛ eft pleni aere € aer ſupernatet ad. Scða cà eft e? 
materievifzofitas rone cuius rcfusir cómirtione cũ alia re. 
⁊ differũt graue ⁊ poderofus:q: poderofus otdt dñiuʒ ma 
teríale:fed graue dicit molã:vñ poderofum nó opponit le» 
uí:fed srauezideo fi cleũ fir póderofum tame nó ett graue, 
Nã videmus ꝙ.xx.lbꝛe ligni füpernatát aque:⁊ vna libꝛa 
plübi petit ftatim fundũ.Et notaꝙ q̃dã eft digeſtio d pzoce 
diríngroffando:vrín fpermate 7 ypoftafi : eft aũt alía d fit 
rarcfiendo:ficut in oleo. Nota vlterius ꝙ oleum nó cópetít 
ínbenfipila aut altis apoftemanbus magne calíditatis : qz 
cũ ſit oleũ cito paffibile:oiftraberet a (uo réperamento: et 
inflámarct:fedin alijs apoftematibus calidis vbi nó eft cas 
lo: foꝛtis:oleũ confoztat caloꝛẽ illũ per modü remiffionís:fi 
cut aqua tepida calidiffimá refrigerar, 

€ De iuiubis. 
a ciubc calide ſunt⁊ bu.in pꝛimo aradu.pa 
wii nutriüt; « difficiles ad digerẽdum funt 
EX 2S ftomacbogs nocíuc:c fanguis pblegmati 
d generatiue.Que ramé cá funr pontice ⁊ immatu⸗ 
re ſanguinis acumen extinguũt:⁊ ad maturatiõis 
tempus peruenerint:pectoꝛis ac pulmonis aſperita 
tẽ bumectãt.vnde Gab. Juiube nec ſanos cuſtodiũt 






nec ſanitatem egrísreftüuunt. — — : 
j mvztillis . 





2: co Jor 


. abfgs pectoꝛis ⁊ pulmonis nocumẽto:⁊ propter ſuã 
ponticitatẽ cõtra ſanguinis fluxum ⁊ cholericã ege⸗ 
ſtionẽ. ſtomachi ⁊ vctice c inteſtinoꝛum funt cõtoꝛta 
tiue. Rurſus pꝛopter eoꝛũ põticitatis ⁊ dulcedinis 
cõmirtionẽvꝛinã pꝛouocãt:ventris doloꝛẽ mitigant: 
oum faccus nó minus fructibus valet. Myꝛtilloꝝ 
tamẽ qui ſunt nigri:ceteris ſunt melioꝛes. 

¶ De pomis citrinis. 


Oma citrina quattuoꝛ rcbus funt cõpo 


| S ia xima eft coztex fecunda eft caro.tcr 


ra medulla. árta femé . f£ o:tex ádem ca 
lidus cft in pꝛimo gradu:ſiccus in fecun 
do:qð acuminis eiꝰodoꝛ oſtendit:cuius rame ſubſtã 
tía eſt dura ⁊ folida: idco fi pꝛo cibo accipiat : diffici 
le digeritur:tarde a ftomacbo deſcẽdit. 2» fi ꝓpter 
€íins acumen ac odoꝛis ſuauitatẽ: crígua pars rame 
p:o medicina fuma£: ſtomachũ cõfoꝛtat: c vím dige 
ftíu3 auget:bonũq; oꝛi pzcftat odoꝛẽ:eritq; corra ve 
nenũ:qui ſiccus incer panos miſſus: cos a tinea ſer⸗ 
uat incolumes. Diaſcoꝛides cozter pomi citrini cũvi 
no pꝛopinatus potenter moꝛtiferũ deſtruit venenũ. 
Rurſus idẽ: coꝛter pꝛegnantibus datus eſui: earũ 
árrationabilé curat appetitum. Caro autẽ frigida ⁊ 
dumida ín pꝛimo gradu: cu? tame frigiditas maioꝛ 
ct humiditate:vnde ꝓpter ſui frigidiracé ſtomachi 
eſt refrigeratiua:⁊ vᷣtuti inobediẽs digeſtiue:ad ege 
rendũ quoq; difficilis ob eius coꝛpoꝛis duritiẽ: qua 
pꝛopter ſtomacho inanito neccſſe eſtvt ante omnem 
fumatur cibii:q: fi ín medio pꝛãdij aut ín fine fumaf 
fit caufa dure ac groffc febꝛis: viri bonü eft ante oẽm 
cibii cii melle:aut succara accipiatur. £2»edulla fub 
tilia cítz aquofa omniq; caret nutrütcto:cft etiã ad 
oim líquosum coparationé quati fimpler : ouob? tij 
modis:eft entm ftac fapoze: nõnũqᷓ parü babens fa 
po:iratis: cft ⁊ acccofa. Inſipida vcro eft frígída ⁊ 
bumida in pꝛimo gradu: magís ramen frígiditati d» 
bumíditati ꝑtinet:vñ caloꝛẽ 'refrígcrat: ſitis tribuit 
mitigationẽ.Acetoſavᷣo frigida € ⁊ ficca in ſcðo gra 
du:virturé babet incideutẽ extenuãtẽ ⁊ refrígeranz 
£c; idcirco fit epatis caloꝛis mitigatiua: ftemacbíqs 
confoꝛtatiua:cxcitat cnim appetiaum:coolcre rubee 
acumen obtundit: firientibus perfecte ſubuenit. fuz 
fpectioné atq trifticià de cbolcrica cardíaca pꝛocrea 
atiremouec egcttíone vomitũq; cbolerícum ſedat. 
Impetiginem ⁊ lentigines cum ca fricatas ocftruír: 
Q3 teſtiũcatur:q; fi ipfa in pannũincauſto madefa⸗ 
ctũ friccturzad pꝛiſtinũ reducit coloꝛẽ.Semẽ autcm 
cali. fic. ctt in ſecundo gradu:qð fua teftatur amarí 
tudo: vndc Pm cibũ eft icóuentens: fm mcdícínam 
eft ſolubile:apoſtematũ d5 diſſolutiuũ ſuauiſq; odo⸗ 
ris cft:c contra venenũ fi cumvino pꝛopinet᷑:frõdes 
&$o arbo poro» citrinoꝛũ odosiferc funt: « quod 
d3 babent acuminis:ſunt coztícibus pomo: citrino 
rum piopinque ín iuuamento. | 
&[ Quentar vtrũ iuiube bñ nutriãt:cũ aucto: oicat aucto» 
ntate Bal. ꝙ nec (amos cuſtodiunt: nec ſanitatẽ in egris cu 
rant fcu reſtaurãt. Dico ꝙ parü nutriüt: q: male digerunt 
ratione fuc viſcoſitatis. Ste cito putrefiunt ratione fue có» 
plex onis c fubt:litatís fubftétie fue; q̃uis ratione fue com 
plexiõis cõuenire videant᷑ digeſtioni cü fint cali. c pu.c cti 





p 


da ⁊ ficca: ⁊ quoad íftam in gradu re 


quía appetitii allicitit CQueritur vtri copetàr vía ted, 
ane, Refpódco ꝙ nõ £m textũ. Zamen dicendũ qp non com 


- petuntco»pozi teperato:qꝛ ralenó indiget medicamine;fed 


alapfo. din ingue:aut adminiſtrant᷑ cum alijs medic 


- niSvalenrib?ad mobi: fic valet q; retinent medicinasad 
Aocüinfirmitatis rationc fue viſcoſitatis. 55 per fe diſtin⸗ 
gue:aut refpectu mobi fozmalis: 2 fic cópctunt q; leniunt 


afperitatézauc refpectu mo:bí material:s ⁊ ficnó cópetunt 
q; ratione fue viſcoſitatis c indigeſtionis generant bumoz 
res groflos pbicgmaricos ⁊ indigeſtos paratos facere moz 
bum. ¶ Queritur vtri iuiube generent pblegma vt dieit 
Littera, Arguitur ꝙ nõ:qꝛ fünt cali. c bu.igicur generabunt 
fimile büo:é:fcs ſanguinẽ. Rota ꝙ pplegma generat qng; 
p:opter fimilitudiné n fubftantia: ct fic carnce poscine cus 
fint frígt. c humi. generãt rd Edu piopter viicofitate qi 
bioigeitione refugiétis , Etiã qdam generant pblegmafi 
cut iuiube.Zertío modo generatur pplegma pꝛopter debi⸗ 
litat? virtutis « claudicantis calo:is: « £m poc oicit pbe in 
topi.ꝙ pplegma eft pꝛimum hũidũ a cibo indigeſtũ.Quar⸗ 
to modo generatur pᷣbiegma ratione quãtitatis: ficut qua 
do vinũ ſumitur in numia quãtitate m pblegma cõuertitur 
quis fit cali. c humi.qꝛ virtus fcu calo; naturalis nó poteſt 
fup:a quantitaté tantá ; ídco a fio regimine deſtituitur zc, 
Queritur vtrü (uiube cófoztét ⁊ bum ectét ſpũalia.vide 
detur ꝙ nó: q: fant vifcofe:fed pectozalía indiget humidis 
tlenientibus. 3n cõtrariũ eft yfaac. Solutio qp queda có» 
pctütfpiritualibus mẽbꝛis per viã fométarióls: 2 fic aqua 
calída z iquiritía competũt:qꝛ oilatant vías « bumectant, 
Quedã 9o alterádo: 4 ficcali.c bu. cri pectozalia fint frigi⸗ 
daz ficca:cuius ſignũ eftzq: multi moleftant in tempoꝛe fri 
gido ⁊ ficco:vt m autüno:tunc indígent alteratiuis:ſcʒ cali. 
tbumí.z rüc maxime cópctit: vt oícit Zluiccn. pellis ouina 
pectozi applicata:qꝛ ca. 7 humi.Quedã incidẽdo € diuidẽ⸗ 
do humoꝛes pblegmaticos ibi exiſtẽtes:⁊ tunc cõpetũt in 
cuſiua c diuiſiua: vt eft yſopus.vnde verfus, id pulmoms 
opus cũ lacte coqua£ vᷣopus.Quedã vo pectozalía lubu⸗ 
cando« leníendo:4 boc modo ptííana cõpetit.⁊ ifto vltimo 
modo cõpetunt iuiube ín afperítatibus pᷣectoꝛaliũ: ⁊ fic lo» 
quitur yfaac;tRota viter? q iuiube cito putrefiür: qz funt 
cali zbumi« q: funt paffibilis ſubſtãtie. Quent cui? có 
pleríótseft mystus fiue pláta myꝛtilloꝝ. Pꝛo quo nota fmm 
Bat in de fimplici medicina oiffinguenté quadruplice fub 
ftátiam in rofa:oícit effi qp in rofa cft quedã fupficialis fubs 
ſtantiacali.⁊ ſic.⁊ in iſta fundarur odoꝛ:⁊ ita ftatim ezbalas 
tur.eſt alia frigidae pumi.z ín iſta fundat (nfipiditas: ende 
rofa cft quafi inſipida.Eſt ibi alia fubftantia cali.⁊ humi.ae 
reain qua fundatur dulcedo. ££ft alia centralis a onio frigi⸗ 
ponít£ , Similiter oíco 
q in mysto eft oupler ſubſtãtia:quedã fupfiaalís calí. fic; 
⁊ inita fundat aromaticitas:⁊ q: cíto expᷣalat quoad iftam 


nó ponit ín gradu:eft alía cétralis a dñio frí. c fic. c oe talilo 


quit Raf.eà graduãs.Et rõ eft:q:fcoí act? fundant in pꝛi⸗ 
mis:c(ccüde qualitates : in primis: (git cũ myꝛtilli habeãt 
reſtringere fluxum fanguinis c egcftíonís : « r̃eſtrictio fita 
frigi. t fic.feqnt ꝙ ſunt fri.⁊ ſic. Nota ꝙ q̃dã eſt ftipriciras 
q̃ eſt aradice materie:⁊ talis maio: eft ín planta ⁊ coꝛtice P 
in fructu z ſemine:q̃dã eft d p digeſtionem acquirit q̃ dige 
fto inducit ficatatéc p cõſequẽs ftipticitate: 4 ficfructust 
fc.funt magis ftiptica dp planta aut coꝛtex:⁊ ficloquunf au 
ctoꝛes. ¶ uerit vtri folía myꝛti 2pctüt p:oftrata ín came 
rís febꝛicitantiũ ⁊ arca coz lecros;vt oídt littera. Ztrguit ꝙ 
nó:q: Balł.dicit fup apbo.q oc aromaticá induatoolo:cem 
capítis:q: ab ipfo cieuan£ fumi calidí  ficcí d caput peter? 
tes inducũt doloꝛẽ. Itẽ etiã bride diete oibus feb. cóferütz 
fed myꝛtilli funt frigi. ⁊ fic.iait. Pꝛo ſolutione nota qp fiad 


. míniftrant c pofternan£ refpectufeb:ís foꝛmalis:tunc nó 


cõpetũt.Si vo refpectu vᷣtutis⁊ caput ſit mũdũ a malis pu 
mo:íbus:tüc — ſpũs cõfoꝛtãt: « ſic loquunt᷑ pꝛacti 
ci:ſi o fit imüdü tũc nõ cópetüt : q: rõne ſue aromaticitatꝭ 
reſoluerẽt fumũ qͥ doloꝛẽ moueret capitis ( Querit vtruʒ 
myrtus vel mystilli puocẽt ſomnũ. Reſpõdeo ꝙ quedam 
pꝛouocant ſomnũ naturaliter:vt bona oícta ⁊ abi laudabat 


Dietarũ partícularíut. 


es:a quibus reſoluũtur fumi ſuaues c mulcebꝛes d veniüt 
in cercbzü ⁊ibi códenfantur c interponüt fe inter fenfu et 
fua o:gana:vnde fenfus nó poffunt delegare virtutes fuas 
ad fua 0:3ana ppter illus fumũ intermediũ:⁊ tũc cadit als 
dormt:⁊ ficloquif Ariſto. Secũdo modo puocat fomnus 
virtute aiale retrabédo:ficur cotingit poft longos laboꝛes 
q;:tüc vírtus aialís retrabit fe ci firfatigata , Tertio modo 
poft cibũ affumpti: vt virtus naturalis in ſua opatione foz 
tificcC. ende mouct virtute aĩalẽ vt ceſſet a ſua operatione: 
q; intenfio vnius eft ouminutío alteruis: etideo Dicitur dp 
virtus naturalis in ſomno foꝛtiſicatur: ⁊ in oie c vigilia de⸗ 
bilíta£ . ecótra cft oc aiali:q: in oie fo:tifica£c im fomno qc» 
fcit.uarto modo vírtuté aĩalẽ 7 fpiritus cogclando moz; 
títicádo ⁊ 3ciendo vt funt narcotica.⁊ iftud ſciũt faces 
re malí hoſpites qui dãt fucci iufquiami equis:vt p vili pꝛe 
cio derelicti babeat illos:deĩde aceto oíftillaro in aures eoo 
rum foluunt.uinto modo virtute leniẽdo: ⁊ aĩali virtuti 
oelectationé inferédozvt vetule fricant manus diuitũ in Le» 
ctis (uis qn ſcal punt vt citius doꝛmiãt:⁊ boc modo virimo 
imyztíllifomniü puocãt:qꝛ róne fue aromaticit atꝭ oclectario 
néfaaüt in virtute aĩali:⁊ tüc virtꝰ aialis retrabit fe c quie 
ſcit:⁊ poc mõ loquunt pꝛactici. ¶ Querit᷑ q̃re pomü atri? 
nũ ⁊ cucurbite ⁊ iſti ceterifructus magis generant᷑ in fruti 
cibus ⁊ nõ ín arboꝛibus. CIna cà eſt:qꝛ ífti frutícce hñt mas 
gnã attractiuá : ficut pts ínvuazideo cii generen£ er büido 
aquoſo oilatabili magnos fructus generãt.Scda cà eft: qz 
iſti frutices nó multũ oiftát 3 terraa q̃ attrabüt nutrimens 
tũ:⁊ ita plus attrabüt d? arbo:zes. s£tfi Grat quare fadunt 
magros ⁊ paucos. 'Refpódeo q; ficut dicit &irifto. ín lib.de 
aĩalibus q aialía maanos fetus generátía paucos generàt 
ficut bos z equus: «B q: qð natura diminuit in diſcretũ ad 
dit ín cõtinuũ ⁊ ecõtra.Et hec eſt cá quarc boice bui? répo 
ris funt paruic plures qᷓ antiquutus folebát: qꝛ quod natus 
ra daminuit ín cotínud addít i oífcrerü . Et fi Queraf quare 
bpmói fruct? fant cotinuíc nõ diſcreti ficut racemi.Ratio cft 
Q: oc ratione hũidi aquofi eft facerc cõtinuũ:⁊ oc róne ſicci 
diſcretũ fcu diſtinctũ:vt dicit yſaac:vites ar acquirür calo 
rẽ ⁊ ſiccitatẽ ab agéte ⁊c.CQuerit᷑ quare ift fructus volit 
fcpi? irroꝛari aqua. 3Ró eft q: attrahũt multi oc hũiditate 
aquoſa a terra: ⁊ ſic terra ín qua plantanf remanet arida € 
deſiccata. Et generant magis in regiõe calida:qꝛ attractio 
viget p calidũ:⁊ etiã attractũ nó poffunt (ta bene digerere 
ín frigida ficut ín calida. Nota ꝙ coꝛtex pomi citri melioꝛis 
eſt nutrimẽti d caro ⁊ medulla : q: bí fructus marie peccat 
per mollítié:c caro ⁊ medulla maríme funt hũide:ideo rcfu 
Giiit action naturc in bigerendo: immo ſupernatant. Sed 
coxtez ourus eft magis⁊ accedit ad ficcitatem bene poteft 
erpectare oigeftíoné nature c nó fubterfugit. Ateriꝰ nota 
qi pomo ditri eft bupler co:ter: qͥdã cxterio: melãcholicus 
Durus:1 talis cópctitvía medícine:c oc rali loquit Auicen. 
Eſt alius interioꝛ mínus ourus erterío:c: eft tamen durus 
refpectu medulle:ctalís melius nutrit dp medulla: c oe tali 
loqui£ yfaac. Et nota ꝙ valet contra venenum Ícospionisz 
q:ipfum retínet ín ftomacboc nó pmirtit petere coz.f5 con 
tra venen vípere valet alterando. Itẽ valet cotra venenus 
ſcoꝛpionis interiꝰ adminiſtratus:⁊ viperc ertra emplaftras 
tus. 3:0 folutióc cuiuſdã S:tetatis apparetís: nota cp me⸗ 
dulla pomi citri iam collecta ab arboze ſua cft calí.t humi.⁊ 
ficloquitur Auicen. fed qu&co cófideratur p:our ett adbuc 
in füa arbo:eeft frí. t bumi.⁊ ficloqui£ ifte auctoꝛ:vel prout 
cft maturata ín arbo:e fua : 4 ſic eſt frígida ⁊ ficca, 
¶ De vactylís. 

Acyxli calidi ſunt⁊ humidi ín ſcðõo gradu 
groffi ſanguinis generatiui etdifficilis ot 
-3 Aacftionis:icubus tri ficis digeſtibilioꝛes 

: A magifqs diuretici:ſed illis aſſueſcẽtes cpa 
tís  fplenis coftipationé duritiẽ⁊ tumoꝛẽ incurrũt: 
gingiuis⁊ oentibus funt nociui:doloꝛẽ in oꝛe ſtoma⸗ 
chi faciũt: diuerſas tame babẽt actiões fm regionũ 
qualitates:quidã eiii in frigida:quidã ín calida:qͥdã 






» 


S'o.ctttj. 


ín mediocri naſcunt᷑ regióc. 3n calida regiõe ftir ont 
ciflüne ⁊ vifcofizp:oínde parus nutriũt:⁊ círo digerũ 
tur:vẽtrẽ bumectar. plus ctià ceteri cõſtipationem 
epatis « fplenis:z nocumentiü capitis oꝛiſq; ftc ma^ 
cpi faciũt Rurfus quii terra frígida nafcunt: ín fua 
cruditate « pontícítatez ticcitate perduratzquare ce 
teris funt ſiccioꝛes⁊ mínus omnibus nutritiui:ac du 
ri ad oígcrendü:tardeg a ftomacbo deſcendẽtes:ce 
teris ti) plus ftomacbà cõfoꝛtãt. 3n mediocri naſcẽ⸗ 
tesregione:lícet in perfecta cofter maturitate: rame 
illis abeft (iccitas er in maturitate feruarí nó queac 
quonià in eis quedã liquoꝛis fuperfluiras eſt:vñ coz 
poꝛa replẽt crudis humoꝛibus:qui funt materia oíu 
turne ⁊ periodice febꝛis:ad diſſoluẽdũ inobediẽtes. 
¶ De muſa. 
Vſa calida cft ĩ medio pꝛimi gradus hu.in 
44 (cius ſine.ventrẽ humectat:pectoꝛis ac pul 
Y monis lenit afpcritaté:cítc nutrimẽti mul 
peut/Zewiri « grofíi: que affucfacra ftomacbo ge⸗ 
ncrat grauitatẽ:ſplenis epatifqs oppilationẽ:vñ nc 
ceſſe cft poft eius comeſtionẽ sinsiber cõditũ accipia 
tur aur oximel:ſi mãducãtes frigide funt naturc:ti ca 
líde oxisaccara accipiatur. 
iDc canna mellís. 
nna »o mellís in natura eft quafi mufa 
(C quemagis cõuenit büanis coꝛpoꝛibus d? 
e mufa:oulcio: eft cm mufa: pinde vꝛine cft 
pꝛouocaxiua:renes « veticam mundiíficar: 
ventrẽ humectat:pectoꝛis ac pulmonis lenit afperi? 
tatẽ:ſubtiliat humoꝛes⁊ extenuat:inflationẽ tm ven 
trís facit:pꝛeſertim poft cibum fumpta: que fi aſſata 
occur: fit melioꝛ aſpitati pecrozis ⁊ pulmonis: vẽtrẽ 
tamẽ aliquãtulũ inflat. Poꝛro fi mulrü oc cãna mel 
lis ꝓppinctur:deinde aqua calida cfi modico ſale po⸗ 
tetur: vomitum irritat:⁊ ſſomachũ oe groſſis humo 
ribus mundiñcat:idcirco multũ vtilis ad ceãdas ie 
ꝛium putredines ſi modo ſumatur ſuperioꝛe. 
¶De zaccara. 
Accara calida eft i finc pꝛimi gradus bu. 
s ínmcedio: cbolerà diſſoluit: extenuat ⁊ vẽ 
tres abſq; vlla moꝛſura fuf humectat: ⁊ fto 
machum mundificat:qꝛ paſſibilis fubftantia eſt:non 
nunc tamen ín choleram rubeã mutatur:ſi choleri⸗ 
cis tribuatur ꝓpter coz dulcedinẽ.⁊ ſicut acetoſitas 
cholere acumẽ extinguit: ſic dulcedo d ret acctofc cft 
contraria:regit ⁊ auget cholerã rubeã. 
¶ Mueritur quare palma ferens dactvlos non frucnficat 
donec vireritcentus annos fm quoſdã. Rõ eſt:quia vt dicit 
pbs in lib.de plantís : fructus generant᷑ er ſubtilioꝛi parte 
nutrimẽti. zifta planta attrabit groſſum nutrimentũ indio 
gens magno tẽpoꝛe ad eius ſubtiliationẽ. Etiã dicit vſaac 
ín dietis vniuerſalibus ꝙ planta quanto veruftio: ráro fuc» 
cus ejus ſubtilioꝛ:igitur.Secunda caufa eft fm aucto. quía 
planta d cto crefat arto frucrificat: vr perſicus:⁊ aue r-rde 
tarde vr palma. lBota ꝙ ofi aucto: bíc dicit ꝙ oacrvli icub? 
ficis funt digeſtibilioꝛes: intecdir dicere ꝙ ſicut ſicus viri⸗ 
des laudabilioꝛes funt ſiccis: fic ⁊ dactvli virides ſiccis: nó 
cõparãdo oactylos ad ficus: quía ałs eſſet cõtradictio. Ro 
t3 qp oactyli nati in lapſa reconc funt melioꝛes natis in res 
gione temperata:qꝛ im temperata pzopter eius cõpletã ma 
turationem acquirunt minus oc vifcofitate : ⁊ ín lapſa mi 
⁊ adbucin lapfa adlatus frígidirans d in lapfa regióc 
41 













Liber | 


sd latas calíditatis propter vifcofitate gencratá a caloꝛe ni 
tnio, Mota ꝙ mufe quantus ad complcaóem deberet eſſe 
boai nutrimenti: verütamen quát ad carü cõplexionẽ: q: 
fuat fubftantie groffe vifcofe oppilatiuezfunt duri t grofit 
nutrimenti:vt dicit littera AT Quent cutus cõplexioꝛus fit 
guccara; vtrü caliin fjnc pꝛimi gradus: bumt.in mediocri, 
Reſpõdeo ꝙ ficut oc oleo eft dictum:loquendo fo:maliter 
€(t cali. t humi.ſed loquendo effectiue ett temperate como 
plextonis.IHots ꝙ quádo yíaac dicit in dietis vniuerfauib?z 
qp zuccara eft fumilis nature banc q cali.eft i ſcðo: bicoiat 
q zuccara eft cali.in fine pamí gradus: nó inteliigit oe fimt 
litudíne punctuau:fcd oc nó punctuali.4 Queritur vtrum 
3uccara competat in febꝛe cũ oicat littera ꝙ eat cpoleram 
apparct qp fic Refpódco ꝙ nó: vt dicit auctoꝛ:q; dito in cpos 
icram couertitur : 4 fic in caufam materialem adderet. Nã 
4um succara fir tempcrata dro diſtrabitur a qualibet re fib í 
admixta. f£c uis etjciat cbolerà aui oominatur: ct tamen 
Quando eit ecõtra fcilicet quando cholera ci dominat. Et 
fiargaatur q facit aquá penctrarc que ctt obrufe ſubſtatie 
ígitur valet. Refpódco p nó ſequiturcũ plus noceat jj iu⸗ 
auct AT ueri£ vtrum succara babeat fitim fedare; vr dicit 
Plate arius. Reſpõdeo ꝙ fitís caufarur quádoq ex maus 
Humoꝛibus in fpialibus exiſtẽtibus:⁊ tunc com petüt ace⸗ 
tofa:quádoq vo propter malã cõplexionẽ cali. c liccá ſpũa 
lium mernbzomim:« fic competit aqua frigida: quádoq; vo 
propter malá compierionem calí.c fic. memb:o2um remoto 
rum a ſpũalibus:⁊ ficcóperit aqua frigida cum aceto: quia 
acetũ facit penetrare aquam ad partes rcmotas,£i;io mo» 
do caufatur ſitis er ocficcatione  afperítate membꝛoꝛũ fpf 
ritualíum:4 fic competit 3uccara Q; iia memb;a lenit ⁊ bzs 
qnectat : fed quía talis fitis vltima raro caufatur ón ſint ibi 
mali humoꝛes:ideo nó competit ín febze: cii in lios cito có 
uertat hũoꝛes. CQuerit᷑ q̃re eſt ꝙ succara no fedat fitim; 
⁊ tñ candi quod fit ec succara fedar, 3Ratio eſt: qꝛ candt eft 
grofíc fubftaatie:non cíto idco ín cboleram couertitur ; fio 
eut succara, Scða rõ qꝛ candi hũidũ (aliuale mulnplicatzet 
volüt pꝛactici:⁊ ita fitm ſedat nó ſic vo 5uccara «T Querit 
quare succara creſcit in calida regióec nó frigida, Ratio qz 
ficut acetofiras generatur a oíminuto caloze : ita dulcedo a 
fortuigitur. ¶ Querit᷑ quare generatur m cánís « fiftulis, 
3Ratio cft q: vt oicit Ariſt. in ib.oe plantis natura nibil se 
nerat quín conferuet illud:ideo cũ 5uccara fit quádo gene⸗ 
ratur liquo: fluídue clíquidus:nó poffct conferuari nífi in 
canna aut fiſtula. Secunda caufa ctt a parte materíc:q; em 
natura femp peedit fequeftrando ſequeſtrat ín generanóc 
succare partes puras calídas bumi.c acrcas: ez quibus fit 
Accara a partibus folidis groflisz impuris:que cü refpuá 
£uranaturaceduntin naturam canne que cótinue indurãt 
⁊ ocficcantur a caloze agente, 
¶ De mic. 
El calidii efte (icti in ſccũdo gradwaliqua 
tulii babens acuminie ab apum nacura ac 
quiſitũ:vnde cacochimiã coꝛpoꝛũ incidit ⁊ 
— mundificar: maloꝛũq; copiã humoꝛuʒ ab 
interioꝛibus coꝛpoꝛis per poꝛos excludit: venarũq; 
ſoꝛdes optime digerit:ideoq; nature frigide ⁊ humi 
de cõuenit:pꝛecipue ſenioꝛibus:cito erm tn eis in fan 
guíné murat. calidis vᷣo incõuenics eft maxime fi có 
plerío coꝛũ fit ficca: acum£ erii incendiofum largitur 
t ín cholericum bhumoꝛem couertítur, fio in ſangui 
neá bumoꝛẽ vertatur:eũ calidioꝛẽ reddít:z nullũ coz 
ꝑoꝛibus eoꝛuʒ oat nutrimentum.Moel ramen diuer 
fc cft qlitatis fm tempoꝛis qualitates⁊ diuerſitates 
rerum apes nutrientiuʒ.Eſt enimvernale:autũnale: 
byemale:quibus laudabilius cft vernale:autumnale 
vero peins:hyemale vᷣo peſſmum:groſſum enim cft, 
vnde pꝛopter fue ſubſtantie duritiem: virtus ín fua 
Deficit actione. Diuerſitas rerum apes nutricntium 






multipler cft: oc jb? cft flos amygdalinꝰ⁊ buic ſimi 
lía: cit calamenrü ozíganü tbimus c timiliazabfpna 
tbi vfop? cupatoꝛium pꝛaſſium c fimilia. £»daüt 
apũ amvgdalati flozce paſcentiũ ccteris temperat? 
cit « fapoxofius bumídius minuſq; acurus ; ende mi 
nus pecto:í ftomacpogs nociuum: valet ad gule 
faucium doloꝛes: 7 ad fuffocartoncm ; fi cx co rat 
gargarifmus:macimc fi oífpsmerurc eu amygdalco 
comifceatur: vtie cft ctiã fuffocarísvcnenotis fungt 
q t calefactũ cũ olco rofacco miſceatur:tuſſim mit 
gat: voine oífficultaté ſoluit: ventrem bumccra;oe 
coctum loca impcriginofa mundificar fupcrpofitus, 
rem di farína fabetemperarum lentígunce queci 
G5 fucrint abftergir.£2»cl dde apti calamẽtũ raliags 
cdentíum calídtus ceteris:⁊ ficus eft; ideo conuce 
nít epiléticis paratyticis:t putrcfactos diſſoluit bu⸗ 
iitoxcs. clulncra faniofa mũdificat:maxiĩe ſi flt putre 
do ín auricula. Rurſus apce abfintbitic abioranüz 
fimilía paſcẽtes faciunt mcl multomagis ceteris ma 
díficatiuti et aperitiuũ:maxime aftipatíois epatis c 
fplenís zftomacbi hydropicis ídcirco fit iuuamẽtũ: 
fi cii cameloꝝ lacte feu fero capzíno bibat:ꝙ ti diſpu 
marũ pote£: valet cotra cante rabidi moꝛſum. Pꝛo⸗ 
terea meltís actio variatur fm ſumentium otuerfi/ 
tates:quidã enim illud accipiunt crudum: quidã co 
quant cur multitudine aque:deinde fpumam ciꝰau 
feruntzilludgs ad pꝛunas coquũt ad ſpiſſitudinẽ:qui 
dam coquunt abfq; aqua: c diſpumatum accipiunt, 
£cl antem fupzadicrum ín fua permanens erudita 
te manducantibus ínflattonem « vetofitatem gene⸗ 
ratzafperítatem pectoꝛis augmentat pzoptcr fui acu 
men:vᷣomitum ⁊ egeſtionẽ pꝛouocat.Mel ramen ci 
— multa fufficienter coctum: tenuius 7 bumiaiꝰ 
qua oc re nibil acumínis i co reperit᷑ deinde fua 
vírtue ſua oulcedíne minuitur:  venrrem facit bu 
midum:; ventris tare non eft inflatiuum:neqʒ vomit 
tus p:ouocatiuum: fed cdentíum coꝛpoꝛa cito perfo 
rat aceclociter nutrit:pectoꝛiſq; lenit aſperitatem:⁊ 
vꝛinã adducit. Mel quidé coctũ fine aqua: diſpu⸗ 
matus: minꝰ ceteris babet acuminis:eſt rame actio 
eius vicina virtuti cocti mellis cum aqua:vꝛine tame 
nõ diſſoluit difficultatem. 
¶ De amygdalis. zm 
1 vadale oulcce funt cali. c bumí. it 
"medio pꝛimi gradus. Ande Gal. habẽt 
mndt ampgdale amaritudinẽ ſenſui occul 
| tam p:opter fuí fapozíratem. Cierütame 
amygdalarum amaritudo vetuftari accedentiũ palà 
ofteidítur:fit z earum actio eclut nuces coꝛpoꝛũ mu 
tritiua:ſunt ouretii ac groffc ſubſtãtie:dig 







—— Y] 





di ino 
bedíétes;p fueenctuofitaris egeftate: pꝛoinde tandé 
cbolerícts aſſimilãtur humoꝛibꝰ: neqs ftomacbo ccu 
nucce funt nocíue.bac oc cauſavirtus earum fm me 
dícina eft quafi vírtus amararum ampgdalarũ. Pe 
ctoꝛis renumq; ſoꝛdes mundificanit : vrinam pꝛouo⸗ 
cant: cpatis oppilationẽ referant: idcoqʒ amare dã 
tur per medicinam:dulces vero pꝛo cibo dãtur:qua⸗ 
rum quippe oleuʒ meli? eft quod ab eis extrabitur: 
q: carum coꝛpus durũ eft , Sʒ (i ſuperficietenus ex⸗ 


Dietarũ particularium. 


costicent eſuic; dẽtur: digeſtibilioꝛes funt: marie fi 
di melle aut 5uccara accipiat, 2imygdale aũtvirides 
funt tenuioꝛes ⁊ laudabuioꝛes ppter caz aquofitate 
idcirco ſi in aqua calida vna nocte iaceant excoꝛtica 
re;fiunt ín actiõe viridibus vicine. Poꝛro fi vixides 
pꝛiuſqᷓ coꝛtices babeat elixentur ⁊ edatur:gingiuas 
confoꝛtabunt:ſtomachiq; caloꝛem refrigerabunt. 
¶ Amygdale amarccali, fant c (ic. ín fine ſcði gra⸗ 
dus;ectenuant perfozantzc funt oturetíce;groffozus 
£ vifcoforum humoꝛũ oífloluriuc: vnde pectus mun? 
dificant ⁊ pulmorem ex humoꝛe pblegmatico:oppt 
lacionem fplenís ⁊ epatis aperiunt:groffam ventoſi 
tacem habitam in colon inteſtino: diſſoluunt: vꝛinã 
pꝛouocãt:renum ac matricum ſoꝛdes mundificant: z 
cci cõſtipationẽ aperiunt.Que quidẽ interioꝛe coꝛ⸗ 
cce ablato fi piſtate ín vuluam mĩttantur:menſtrua 
porenter educit. Rurſus a coꝛpoꝛibus purrídos ct 
pellunt humoꝛes:ventris oolozem mítigant:fomnus 
inducũt.qͥbus etiã cfi amido et méta potui oarís om. 
ni cũ cclerítate fanguinis fluxum coarcrant; ct fi cũ 
fapa potentur:vꝛine difficultatem diſſoluunt:lapidẽ 
omnino frangunt:et fi cuim aceto temperẽtur:faciei 
lentigines abftergüt:potate etiam cum vino diutur 
nc fehꝛi mitigationem pꝛeſtant. 
¶ Superius octerminauitaucto; oc fructibꝰgeneratis in 
plátie :picaür de his d relínquun£ er opere aĩalis. Que 
rirurvtrü mel ftat ec reſiduo nutrimenti apti tanqꝙᷓ ex cã ma 
teriali:vel ex roꝛe celeſti: ficut dicunt auctoꝛes. Solutio ap 
cauſa materialis ipſius mellis eſt ros celeſtis:qui eſt dulcis 
ficut mãna⁊ labdanũ er roꝛe celeſti ſupꝛa barbas capꝛaꝝ in 
greaa cadẽte:⁊ tüc cr purioꝛi parte illius roꝛis faciunt má» 
nã:⁊ cr groſſioꝛi labdanũ.Similiter ifte ros celeſtis Qj dul⸗ 
as eft: cadit in verz fuper herbaꝝ ⁊ plantarũ floꝛes:⁊ apes 
nutriunt er ifta oulcedine: 7 índe mel generat. Z»íco ergo 
q mel gencratur ez roe ; tros ex pluuia quc marie cft oul 
cis tríplid oc caufa , Pꝛima cauía eft: quia aqua pluuialis 
gcueratur ez alía aqua per fequeftranoné parti aercarum 
calí.z bumi.que cedũt innaturá aque pluutalis , Secunda 
caufazq: inter pluuic intercludũtur partes aeree ca 
lí. humi.que funt oulces. Tertia caufa: quia magis oecog 
tur  alíaaqua:4 digeſtio procedit dulcoꝛãdo:igitur.gene⸗ 
ratur ígitur materialiter a roꝛe celeftí; c ab apibus tanq ab 
agẽte caufa. IHota tain ꝙ oulcedo in aliquo generatur ab 
agẽte:vt a caloꝛe oegeréte: c ficoicit Zluicen.cp ſanguis na 
turalís oulcis cftzq: cft temperate digeſtus refpectu aliozü 
humoꝛũ.Et nõ eft fimile oc fructibus qui o2dinátur ad 5c» 
neratione füi fimilis: vnde o:dínatur refpectu fue ſpeciei:⁊ 
piopter bocer refiduo nutrimenti pláte generaturzfcd mel 
nó o:dínatur ad generationẽ mellisvel apis:ſed foli ad nu. 
tritionẽ:igitur.Et nota vlrenus ficur arance telificant: tta 
apes nídificant:z eſt ſilitudo folii quanta ad oꝑationẽ ⁊ nó 
quãtuʒ ad materiã neq; ad ſinẽ:qꝛ tela aranea o:dínat ad 
rapiendũ nutrimenti (c muſcas:ſed mel o:dinaturad nu» 
ndum: p:opter boc ez matería alíena poteft mel sencs 
rari.Et nota vlteri? qp» comodo quo meloecidítur ab apib? 
eo mõ atteftatur eis: ⁊ q: deciditur ab eis tanqᷓ a caufa age 
tt ⁊ efficiente: caro: tanda caufa materiali nota ꝙ apes 
ad boiem o:dinanf quantum ad fuá operationem: q: po^ 
mini ouo funt neceffaría: fcs nucritío c cognitio:ideo faciat 
mel ad nutriendũ « ceram ad intellectü 7 cognitioné : ⁊ ífta 
eſt pꝛima caufa quarc er animalibus ánulofis iſtis genera⸗ 
tur mel € cera.Secũda cá eft a parte fuc materie:qꝛ ficurín 
lacte eft tripler ſubſtãtia fcs butpꝛoſa:ſeroſa:⁊ cafcata:fic in 
fauo quedã eft cali. « humi.cedens i ccrá:quedà frigi.t hu⸗ 
mí.cedens ín mel:z quedam frigi.« fic.cedens tn mun.1Ho« 
tà ꝙ cera illuminat ignẽ 2 mel extinguit: q; aerea pars (li? 


S'o.ctttfj. 


fauí cedit in cerá: c aquofa fri. humi.ĩ mel. Et nota qp mel 
ertinguít paruum ignem ranonce fuc fri.⁊ bumí.c magnus 
ignem foꝛiificat:q; in magno ig. illa pumiditas cito confu 
mitur ⁊ relinquit ficdtas que cft caufa calozíszígit CQuc 
ntur ci omne animal carée fanguine ficut apes ſitveneno⸗ 
fum fm pbm:quarctam nobilis operatio que eft mellifica» 
re ⁊ texere fit ab iſtis aialib?vilibus ⁊ venenofis, s£aufa cft 
ratione diffidentie ⁊ timoꝛis ne ocficiat cis nutrimentus: ft 
cut videm? timidos « melácbolicos multülabozare pꝛo bo» 
nistempo:zalibus :⁊ cffc auaros timẽtes ne cis veniat pau 
pertas:⁊ timo: t diſfidẽtia caufatur a figi. t fic.cum ergo 
ifta atalia fint frigida ⁊ ficca cuʒ fint ezanguia ; ideo ifta fa» 
ciunt gregem regem ⁊ cõitatem t opum comune: vt cc, 
¶AQueritur cuius cóplerióís fit mel. Solutio: ꝙ in melle 
eft duplex complexio. Quedam foꝛmalis que fit ab asẽte: 
⁊ fic eit cali. c ſic.complexionis:q; apes in generatione mel 
lis acquirũt per motũ cali.⁊ ſic.⁊ ifta eftibia oominio:qua 
rc quantum ad iftam poniturab yfaac cali. ⁊ fic.in ſecundo 
gradu. £uedam — — ⁊ quia materia 
mellis quedã cft remotiſima:vt aqua:ideo quãtum ad iſtã 
eft frigi.c humi.Quedam eft materia remota; vr pluuia: ct 
fic eft cali.z humi.Quedam cft mareria pꝛopinqua 4 fic cus 
ínfauo fiat fequeftratio partíum aercarum cali. c bumt. q 
cedunt in ceràa partibus terreftribus frigi.c ficque cedũt 
ínnaturam mellis:ideo eft quantum ad bocfrí.c ſic. Nota 
q oupler eft oulcedo: quedam pura: ⁊ ifta eft cali. c bumt. 
quedam cft admixta acuminí: 7 ifta eft cali. fic.et in melo 
lc. lBota ꝙ ſicut aliad eſt frigidius formaliter: vt aqua re? 
T np eer vo frigidi? effectiue:q: in fubftáría groſ⸗ 

ꝛi fundaf frigíditas ín pfilío.íta etià mel eft cadi? ʒucca 
Ta eſfectiue:⁊ succara calidio: melle fosmaliter . etíà ratiõe 
acuminis mcl ín plures partes penetrat « dulcoꝛat d 5ucca 
ra. Et fi arguitur qp digeſtio procedit onlcozando 7 dige⸗ 
ftio:a erüt dulcioꝛa.verũ nifi inueníat reſiſtẽs:ſicut groſſaʒ⸗ 
fubftáná mellis; Bota ꝙ oulcedo porius inucnitur in plan 
ns dinaialibus: q: plantenutruimtur er frigi.et humi aut 
ficcc terreo:z cali. cz bumire(puunr :quare cedír in oulcedi 
nem:iedaialía nutriuntur eg cali. c humi. "tem ali3 caufa: 
quía p.ante ſunt omogenee: ⁊ anímalía (unt etberogenea 
babenna plura membꝛa:quoꝛum quedam arrrabürfangui 
nẽt alia pblesma «c. fed planre nó attrabunt pzo nntnmen» 
to nifi Dumt.aquo.aut fic, terreü: refpuentes cali. humi. 
qð inoulcedine cedit:⁊ in aialib?nibil refpuit oe nutriméto 
qð poffit in dulcedinẽ cóuerti-IRota ꝙ melvernale eft meli? 
autünalí : tum pzopter floꝛes:tum p:opter rozem: tum pꝛo 
pter — — animalis:⁊ ver virturcs confoꝛtat. £r fi 
arguit dq» succara fitín autumno.3R eípódetur qp nó cft fimí 
le:quía runc plante babenr fructus maturioꝛes:⁊ fir er plá» 
ta:fed mel fit ez apibus flosibuszc GT Queritur quod eft 
melíus aut mel coctum aur crudam:cum oar IPippoun re 
gimíne acutorũ:ꝙ non E dicere aliquam bonitatem ín 
qua coctü pferatur . SRefpódco oupler eft mel. quod 
dam purum: cíftud melíus eft erudit : ⁊ ſic intelligit Hip⸗ 
po.aliud impurũ:⁊ tale eft melíus cocrum:« fic eft oe aqua 
puraautímpura cocta autnó cocta, (T Querit᷑ quarc oleü 
melíus.eft in ſupꝛemo:mel $o (n fundo: vinum vo ín medio 
oolij.3Ratío: quia vnũquodq; melius eft quando eft in fuo 
ftatu naturali; ⁊ quía oleí pꝛopꝛietas eft fupnatare : igitur. 
camsnatura mellís fit fundũ d . Sed vínumbs 
plures partes quaſdã aquefas ſupernatãtes:⁊ quaídà rer 
reſtres fidum petentes: igitur partes vinoſe eruntín me 
dio. (C IBota y amyadale competunt ín febꝛe:dum ramen 
emygdaleponantur ín aqua frigida quouſq; fua enctuofis 
tàs remoueatur antcdp cr eis fiat lac. Aut ft lac factũ fue» 
rít agitetur out ctim baculo:c fpuma tuncfapernatans mo 
ueatur:quía eft vnetuofitas ibí : et per bocpoffünt folui ar 
gumẽta poffibilia fien. (T C uerif qð meli? eft aut lac amy 
dalarum cocti aut crudum .Reípondeo qp in vta medicíne 
crudum eft melius:fed ín via nutrimẽti coctum cft melius. 
Tamen fimpliciter loquendo crudum melius eft cocto:quia 
ín cocto partes aquofe confumunturratione quarum babe 
bat alterare. Stem crudum oulaus cft cocto, Item coctum 


9 if 


u Liber 


eft groſum eonſtipatiuum: non fic vero erudum: Itẽ a co 
cto quidã fumi cali.reſoluũtur qui petẽtes caput caufant 
—— qð eft peſſimũ ín febꝛe. Hota qp confiderádo 
febꝛem (eu complexionem ſebꝛilem lacamysdalarus p:eua 
let in fe.bꝛodio feu colatura puli:ſʒ cõſidẽrãdo virtutẽ ecõ 
tra cft oicendum.«T Queritur vtrum lac amygdalarũ com 
petat ín doloꝛe capitis ."IHota ꝙ o0lo: capitis quandoqy 
cauſatur ex fumis malis; boc modo competit lac: quía ipe 
fos fumos repꝛimit. Stem ctíanroppilat razíone ſuevnctuo 
ſitatis quare impedit fumos ad caput aſcendere.Quãdo 
vero caufat doloꝛ capítis er ſtrictura vétrís: c tuncnõ co» 
petũt:quia ftrícturam ventris augmentarent. IBota qp oul 
€cs ratione fue oulcedínis funt vnctuoſioꝛes amaris. 
& De nudbus. 


Aces oupliciter otuiduntur: funt enim virt 
4f Vdcsc ſicce. Uirides funt mín? ficcis cali.ta 
men babear aliquantulü hũiditatis ꝓpter 
e maturitate imperfectã:vnde parti funt fic 
ce:parũq; ftomacbpo nociuc . Que fi a iciunis come? 
dàtar cum obfomogaro ⁊ aceto: vétrem humectãt: 
cumura màducatc nant contra. venenum. Sicce No 
funt tripliciter: quedam funt tempozt pꝛoducẽdi cas 
vicine:quedã remote:⁊alie ſunt mediocres. Pꝛopin 
que autẽ ſunt humide parum vnctuoſitatis babẽtes 
atq; quiddam põticitatis ineſt cis: que quãto ab co 
dam clongantur tempoꝛe: tanto earum conſumitur 
bumiditas:eiſq; vnctuoſitas dominat᷑:que tũc man⸗ 
ducate cito in dumoꝛẽ conuertuntur cholericũ. Qui 
bus itaq; vetuſtioꝛibꝰ exiſtẽtibꝰ ⁊ vnctuoſitate mul 
tomagis oomnantc:fit earum ſapoꝛ vt vetuſtiſſimũ 
oleum ⁊ dbi naturam amittunt.Cetere quidem nu» 
ces coꝛpoꝛibus nocentzquía oífficultcr oigeruntur c 
ſtomacho nocẽt:cholericis aſſinilatur bumo:ibus ; 
calideq; inimicantur tuffi. C» fi nuces comparamus 
auclianís:inucnímus aucllanae nutrimenti maioꝛis 
ꝓpter fuc ſubſtãtie fpiffirudinem ⁊ vifcofitatis par? 
nirate. iHuccs minus auellanis funt nutribiles:pꝛo⸗ 
pter ſuoꝛũ cospozü raritatem: c fue vnctuoſitatis ví 
ĩcoſitatiſq; copia : endc villis ftomacbi femper funt 
contrarie niñ camen ſtomachum inueniant tempera 
tum: aut tantum habentem frigiditatis:quantuʒ ca 
loꝛi nucum repugnare valet: idcirco tali fiunt ſtoma 
coo nutrimenti doni boncq; digeſtiõis. Calidũ vo 
habentibus ſtomachum pꝛeſtant vſtionem:in chole 
ricũq; mutãtur bumosé : ac fumos capitiq; doloꝛẽ fa 
ciunt ⁊ in oculis vertiginem.Sed et ab eis ome au^ 
feratur nocumentum:inundate in aqua calida ponã 
tur per noctem ; vt partem humiditatisab aqua fibi 
mutuét; fiãtq; virides. Socom medicina vcrovalent 
qꝛ fi antc cibum cum ficubus edantuizcontra remve 
ncaofam copus defendunt. Qð fi ec eo cataplaſma 
feccrís cũ cepe ⁊ fale melle moꝛſui rabidi canís pꝛo 
ficiet. Rurſus cc eis cum melle ⁊ ruta cataplaſmate 
facto fuper apoſtemata melancholica vcl phlegmati 
cà impoſita mire diſſoluunt. ue etiam cũ fuis coꝛ⸗ 
ticibus trítc: ct ſuper vmbilicum impoſite: deſtruũt 
apoſtemata intrinſecus in coꝛpoꝛe manentia.Coꝛti⸗ 
eum vcro fiue frondiuʒ fiue arboꝛis vnum exagiũ ci 
vía0 eſui oarum ftrauguric optíme fübncnit : cr fi cũ 
accto potctur repugnat febꝛibus rigoꝛẽ babétibus, 







td 


¶ De auellanis. 
lce nucibꝰ ſunt frigidioꝛes t poti 
Di cio:es; ca: em̃ coꝛꝑa funr ſpiſſioꝛa c loli⸗ 
M dio:aemctuofirate carẽtia:hac de re plus 
DPA Wl nucib? funr nutritiue: tardioꝛes ad dige 
rendam z ad oefcendendum oe corpoꝛe: intlationẽ 
ín ecntre generãt:maxime ft aum interioꝛi coꝛtice có 





nii 3fs:eterea (i cum exreríosi coxtice piſtentur cü ve 
—— v:ti eel fuí allopitioſis ſunt iuuatiue:lo 
cifqs denudatis capillos reuocant. 
¶ De fiſticis. 

Iſtici calidi ſunt e ſicci in medio ſecun⸗ 
TSDÀ di gradus.bonus comedentibus pꝛeſtãt 
C pxsninutrümentuim: quídam tamcn pontici 
Js UCAN| rarís c amaritudinis babent : vnde fuut 
confoxtatiut ;cíue eriam conftipatíonem ape 
rit. funt pectus atqs pulmonẽ mũdiñicãtes. Qui (t 


s fiftici pꝛopꝛie epati conueniunt. Zleus 

— * herr Dolécivalcr:q Diaſcoꝛides oícit 
omacbt effe tuuatinii. Gal. boc nó affirmat: nes 
eir fumamátti: neq; lefionc ftomacbo facerc dicit: tie 
qeentré folucrc: hec cóftipare:fcd ramen calída ba. 
bentes complexionem modicum cy Cte comcdar: qo 
fiaffi fuerint:comedentíum ftomacbum confoꝛtant. 


ineis. 
calide ín fine ſcði gradus ſic⸗ 










quc cum ſeminibus date cucumeris renum c vcfice 


bꝛoꝛum afperítatis:bumo:ce putrefactos diſſoluũt: 
et extenuant:pꝛopter hoc ſunt vtiles ad mundifican 
dum pectozís ſaniem cum tuſſi expellendam:que eu 
fapa pꝛopinate purificãt renes atqs veſicam ab om⸗ 
ni ſane vsinam pꝛouocant:lapidem expellũt. 

KT Quentai? copierionis funt nuces. 38D. ꝙ quanti ad. 
fuam compleríoné materialem funt frigide⁊ ficcc. oed qu& 
tum adfo:malem: hoc eſt ouplíater: vel loquimur oc no? 
uie feu nouiter maruratie:t fic funt calide  büide: c fic los 
quítur f£onftantinus : aut oc tpfis immaturis:⁊ ficfuntfrí 
gide  ficce:aut oc ipfis antiquatís:« fic fünt calide « ſicce: 
quia in antiquatis ſiccitas introducitur: ⁊ per cõſequẽs ca 
lidítas:et ficloquitur Auicen. et iſta impꝛimitur ab agen⸗ 
tíacrc cxtrinſeco. Et nota ꝙ nuces valent contra venenum 
quia oppilant.et valent cum ficubusquando venenum 


Dietarũ particularum. 


recens: t cũ ruta quando eft antíquatá:íd eft oiu cft cp fuit 
reccprum. Nota ꝙ iacere fub nuce caufat ooloꝛem capitis: 
quía a nucc refoluítur quedam fubftária calida aerea ⁊ fub 
tilis que in capite facit oiffolutionem . Stem quia nuces vt 
rimum habẽt maio:cm vmbꝛam: ideo citius tatigan ibi 
quieícuntzqui cum habeant humoꝛes ui morat claufio po 
ro:um a frígiditate vmbꝛe: 7 oíctipumo:ce magis cõmouẽ 
7€ caufant fumoſitates ad caput IHota ꝙ oupier eft mo 
tus:quidam a natura folum:z quídam a natura 7 anima fi» 
mul:ideo ficut caro bouina que eft grauis naturaliter rame 
ín coꝛpoꝛe bumano recepta petít ſuperius ⁊ inferi?:c omes 
oifferentias poſitionis ratione anime mouentis ad plures 
differentias propter diuerſos fincs:fic etiam in fructibꝰqui 
dam babent co:ticce etra; quidam nucleos intra tc, ratio 
nc finis: q: ꝙỹᷓuis naturaliter rcs groſſe c terreftres debeãt 
eſſe in centro rei:tamẽ ratióc antme mouentis poffunt cffe 
ín ſuꝑñcie ecõtrario. Et nota ꝙ nuces habẽt multa pᷣputia 
ꝓptẽr paflibilitate nuclei ſeu medulle earum. IT Itẽ nora 
q auellane babent imperfectum coꝛticem exterioꝛem: vt ca 
lo; exterioꝛ magis poflit digerere medullam cum fit durio⸗ 
rís digeſtionis d? nucis: t nux baberouos costices pfectosz 
quía facilioꝛis eft digeſtiõois.hota cp cum yfaacoiarq auel 
lane funr mag] nutritiue nucibꝰ:intelligit accidétaliterznó 
naturaliter:q: nuces naturaliter inagis nutriüt: qꝛ minus 
groſſe ſubitatie. Rota ꝙ duis aucllane mag; allíciát appe 
titü d? nuces:⁊ fint minus oleagine d? nuces:tũ q: effe groſ 
fio:is ſubſtãtie ppóderat quoad tardi?oígeri ín coꝛpe Dia» 
no:nota q nuces caufant ſomnũ «nó aucllanc ; qꝛ ab ipfis 
refoluitur fumus cum fint magis cuapozabileg: 7 ctíà funt 
oleaginoſioꝛes:⁊ olcus fupernarat o:ficio ftomacdpi: quod 
oxificium pabet marimam colligantiam cii capite; ende pé 
det a cerebzo pouos neruos:ficut buría pédetper laqueos 
fed auellane funt groſſe ftomacbi fundum petentes: igitur: 
^ Xíflaoecaufafoluitur queſtio quare nucce ebzietate indu. 
cunt z aucllane ocftruunt &[ Querif quare frequens vfus 
auellanarum fm Auicen. oculos glaucos ad temperamene 
tum reducit. Solutio cp Auicẽ.nõ oiat iſtud pꝛopꝛia auctos 
ritate immo reccitatiue . &lel dicamꝰ fi velim? ꝙ ab ipfis rco 
foiuiturfumus quí nibil alud eft dp vapo: aduftus:7 ita va 
poꝛ niger ad ipfos oculos fertur; qꝛ glaucitas in ocnlis fir 
p recefíus a nigredine ⁊ acceſſuʒ ad albedinézígit fumus ní 
&er cõfoꝛtat fpiritus vifibiles quí oiftemperan erant per ac 
ceſſum ad albedine 4 Mota ꝙ oleum fifticoz necíunat nec 
nocct ftomacbo:ficur dicit Bał.quia habet friptiararem in 
feratione cui? iuuat:⁊ oleaginitare ratiõe cui? nocer: ⁊ boc 
Bab.cõſiderans dicit p neciuuat nec nocet. IBora ꝙ ferus 
ín plantís fm veritate nullo modo poteft diſtingui: vt dicit 
e ín libꝛo oc plantis:ꝙ ferus in plantis cft cófufus:tame 
m p:opiíctaté poteft diſtingui:⁊ Doc modo oiftinguir pbs 
ín fine vegcrabilium dicens ꝙ pꝛopꝛium eft plante que cft 
mafculus q fit oura afpera z magna : femmine yo parua ra» 
ra mollis ⁊ fertilis: t bocmodo vſaac ponit fcrü in pineis. 
¶ Querit᷑ quare pínusz abíce maxime inflammantur,.3Ra 
tio eſt:quia ficutoe bominibus gulofis qui oe nutrimento 
inultum attrabunt nibil relinquunt familíe: fed totü 1n ſuã 
naturá conuertũt. Similiter dico oc iftís plantis ꝙ multũ 
attrabuntocbumido aqueo:⁊ melioꝛem partem illius con 
uertũt in fii naturã: ? propter boc conuertunt vnctuoſita⸗ 
tẽ in fuam naturam:⁊ ſic rami eoꝝ dito inflammantur. Sed 
alic plante:vt nur ⁊c.conuertunt groſſum nutrimentum ín 
fuí naturam et aereum nutrimentum tranſmittunt ad fuos 
fructus: ideo vídemus ꝙ fructus nucis aro ínflammarur 
ccotrarío eft oc fructu pii: quía cíue planta citius inflam⸗ 
matur ratióc íam dicta. ¶ Itẽ querif quare pinus maxime 
inflammatur círca radicem: abies $o circa ramos. s£aufa iã 
patuit: quía pínus fo:tem babetartractionem ; ideo mule 
tum attrabit oenutrímento aereo ⁊ huiuſmodi marime vi 
get arca radice aliud $o nutrimentũ tranſmittit ad fructũ: 
fed abíca nó fructificat:ídeo nutrimẽtum quod oeberer ín 
fructü cedere cedít ín ramos . ¶ uerit quare fructus pi» 
nimarime copetit ín moꝛbis fpirirualium: 7 in augmétatio 
nc coitus £ 3ufa eft calidi.⁊ bumidi.idco aperit meatus fpi 


S'o.ctttítf. 


ritualíu5 c tpfos lenít.££tquía funt diuretici:ideo calefacit 
rence ct membza generatiua:et etiatn ntmcatus co: 
poꝛis:quibus apertis oefcendit fperma ad membꝛa genera 


tionis , ] 
¶ Tertia partícula oc herbis. 


c día compleuimus in libꝛo ſecundo 
i Néoc granis leguminibus c fructibus 
JA. e p:ont opoꝛtuit ín cuftodí£da faníta/ 
^ te:⁊ egrotl valitudine reddẽda:opoꝛ 
vy A ret in tertio libꝛo exequi ea d dimiſi⸗ 
nus:ſc olera condimenta cames ⁊ 
piſces « fimíliazfalícet aquam ⁊ vinum:ab berbis cr 
Go incipiendum 
¶ De mclonibue. 
Elones eſtiui duobus modis ſunt:rotũdi 
A 5 longði vterq; vo frigidus ⁊ humidus in 
QS B medio fecundi gradus. Rotundivero vi⸗ 
ſoſioꝛes ⁊ grom̃oꝛes funt./£ aufa rotundi 
tatis eft hec:liquoꝛ eoꝛuʒ quía viſcoſus ⁊ groſſus na 
tando ín fuperficic diuidit fc circa latera.Longoꝛuʒ 
vcro liquoꝛ:quia ſubtilis cft er aquofus : eſffluit ⁊ ot 
fcurrit in inferius:idcirco⁊ ipfi ciongantur qð teſtiñ 
catur bacraríonc:fapo: ením rotundi aliquantulum 
dulcedini vícinarur : longi 9o fapo: quati aqua cft 
ſapide aũt dulciq; rci groſſitudo ⁊ viſcoſitas onatur 
vnde logus minus nocibilis eft parumqʒ colatiuus 
⁊ ummndincatiuus. Rotundus autẽ nocibilio:⁊ ma^ 
gis colatiuus ⁊ vꝛine pꝛouocatiuus:arenas⁊ lapidẽ 
a renibus ⁊ veſica expellit:quod eius ſapoꝛitas tefta 
tur:videmus em̃ coꝛpoꝛa ab eis fricata ab omni mũ⸗ 
dari ſoꝛditie: vtriq; tamen ad coꝛruptionem parati 
funt. Zuranrur etiam ín humoꝛũ qualitatem ín fto 
macbo exiſtentium: fiue cboleria fiue pblegmarict 
finr: idcirco ftomacbo nocent eiuſq; neruos emnes 
mollíficanr : eifqs tubzicirarem pꝛeſtant. Quod fi 
cibum ín ftomacbo inuenerint: miſcentur com coz 
er caufa lubzícitaris cibus egreditur pꝛiuſq coqua 
tur. 3n inteſtinis eriam rugirumz ínflaríonem c vé 
tofirarem faciũt: nõnunqᷓ vomirum ct abominatio 
nem.iídeoqs comedantur anre omnem cibum ſtoma⸗ 
cbo ab humoꝛibus inanito:nec ali? accipiatur cibus 
quoufqs ipfi eideantur effe digeſtſi tic accipíanrur 
digeſtioni obediunt :z bonis cbímis aſſimilantur:li 
cct coxum conuerfio pblegmaríca fit./huibus ccon2 
tra datis frigidi peſimiq; generant humoꝛes:fiũtqʒ 
caufa malarum generandarum febꝛiuʒ: maxime cho 
lericis ⁊ calidis naturaliter:qð fit ob fue vclocírare 
conuertioís:  mutarionem fut in cbolerícum humo 
rem. Sed er nocumentum cozum auferatur:dentur 
ín fine eoꝝ oxiʒaccara:maratrũ:maſtix. Phlegmati 
cc complexionis homines accipiãt oximel.detur ʒin 
ʒiber conditum aut sinsiberis fuccus c rburís ma^ 
fculí.aii.5.].aut ovaciminum:z parum bibat vinum. 
Semen melonís erradir minus carnetríaida funtz 
fcd cum ficcantur fiunt ficca ín fine ſecundi gradus: 
ídcirco plus carne funt colarina: fermen autcm vꝛinã 
pꝛouocat:⁊ renes ct ecticam ab arenís mundíficar ⁊ 
lapidibus:maioꝛem ramen tin renibus d invefica ba 
bet actione: renes aurem funt camoft; ende lapides 
9 ug 









e 






Liber 


⁊ arene tn cie naſcentes funt molles: veſica q̃ cft ner 
uoſa duros generat lapides ⁊ arenas: qua oe re ne⸗ 
ceſſe cft foꝛtioꝛ oet medicina veſice qp renibus.Coꝛti 
cea autem melonum pulueriʒati oꝛis fetoꝛem tollũt: 
li ex aceto laucnrur Z2iafcozidcs inquit:ſemen melo 
tium fuperficicremuis excostícatur c cum carne me⸗ 
lonís ⁊ ciceris  fabefarínat atum: in modũ 
trociſci cõpoſitũ:⁊ ad ſolẽ ſiccatũ:valet ad faciẽ mun 
díficandam ⁊ cutem extenuandam. Rurſus radicuʒ 
coꝛum puluis.ʒ.ij.cum oximelle bibitus vomitum ir⸗ 
ritat. Eſt ⁊ aliud melonum genus qui paleſtini vo⸗ 
cantur:qui vulgariter dicuntur ſaraceni: humiditas 
iftis minoꝛ cft ceteris: frigidioꝛes tñ illis funt: pꝛoin 
de tardioꝛes:duriq; ad conucrfionem.iDícimus etiã 
€o8 coꝛruptioni effe ĩinobedientes: vnde caloꝛem ba 
bentibus in ſtomacho atq; febꝛicitãtibus cõueniũt: 
quía groſſities cozus ⁊ frigiditas repugnando febꝛi 
bus coꝛum ardoꝛem extinguũt. 
¶ De cucumeribus. 


Acumeres frigidi funt ⁊ humi.in ſecũdo 
b ACC» gradu. groſſi funt ⁊ duri ad digerẽdũ: c 
i —— * 3 ftomacbo deſcendũt: ttomacbo 
lunt nociui:neruoſitatẽ ctus percutiürz 
quia fi cibus in ftomacbo aliquem innenerínt ; c fat 
frigiditate eum feruant cudum:nec (nunt a ſtoma⸗ 
coo diſſolui. Sed ramen mínus ftomacbo nocent qp 
melonce:quía cucumerce digeſtiue inobediẽtes vir⸗ 
tuti faciunt in ſtomacho labo;em. Melones So ſto⸗ 
machi ſubſtantiã molliunt: ⁊ conuertũtur in vẽcno 
ſos humoꝛes quibus ſtomachus percutitur:ſi melo⸗ 
nce bene digerantur:melioꝛẽ qp cucume.generãt chi 
mum; quía cucumeris groſſus cft chimꝰ pblegmati 
vítrcovicinus. vndc IPippo.aucumcerce funt groſſi 
oífficiles ad digerẽdũ magis dq? melones;v;uia pꝛo 
gocantz ventrem humectant. 
€ De citrulis. 
Itruli funt frigidioꝛes⁊ groſſioꝛes⁊ durio 
res ⁊ grauioꝛes cucumeribꝰ:frigiditas erri 
eoꝛum eft ín finc ſccundi gradus: pꝛoinde 
groffum generant phlegma:⁊ magis cucu 
meribus nocent neruoſitati ſtomachi. Rurſus pꝛo⸗ 
pter ſuam duritiem ⁊ frigiditatem ſunt groſſoꝛũ hu⸗ 
moꝛum ⁊ ſuperfluoꝛũ generatiui: quod certificatur 
quia citruli in ſtomacho moꝛam facientes coꝛruptio 
nem c venenoſos humoꝛes faciunt.Citruli ergo ma 
gis ftomacbo nocent. £)edulla ramen eoꝛum perfe 
ctioꝛem generat chimum. 
De cucurbita. 
Acurbita frigida ⁊ humida cft ín fecundo 
3M gradu:pblegmaticum generat chimũ: pꝛo 
5 inde cbolerice nature couenit; ccontra fri⸗ 
gidis nocct:cbolericis etiã melioꝛ cft q» fan 
guineis:quia ciue bumiditas ftemacbus bumecrat: 
⁊ tim — — Simuiter debe 
itus intelligere cam effe nociuã phlegmaticis plus 
qᷓ melãcholicis:que quídé melioꝛ eft cboleríco (es 
modo octur. coquatur in citonioꝛum « maligranati 
fucco: aut vue agreſtis:aut aum ſucco maloꝛum citri 















noꝛuʒ:aut oleo amygdalino:aut oleo ottipbacino cõ 
diat A blegmaticis vᷣo ſic datur: elixa in aqua ⁊ ab 
aqua expꝛeña:cum ſinapi pipere apio ⁊ menra;vtilp 
datur vt eoꝛum caliditate cõdimentoꝝ temperetur: 
chimum generat calídum; z cõdimentũ cius lt cum 
coctanio ⁊ ceteríe ſupꝛadictis: et tcperiem accipiat 
ad extinguendũ caloꝛem:⁊ ftormacbus confoztandü, 
fue erià babct actionem medicine cogruam: quía 
fi inmoluatur pafta ⁊ aſſetur: 2 fuccus intrinſecus in 
patta inuentus potui detur:caloꝛem febꝛis mitigat: 
iti extinguit. Pꝛeterea fi cũ caſiafiſtula viola 5uc 
cara manna potui detur:purgat choleram. Poꝛro 
fiin aqua clícerur eiuſq; ius cum melle ⁊ modico ni⸗ 
tro potuí ocrur:eos quibus pblegma dominarivide 
tur adíuuat z tuetur. Coꝛticis cius fuccus cum olco 
rofacco mirtꝰ doloꝛẽ capítís oꝛtũ cx calida coplerio 
ncampurat. PRurſus fi ecco oc fucco ín aure calidũ 
apoſtema babẽte diſtillet᷑ mire doloꝛẽ mitigat⁊ apo 
ftcmati repugnat:ſed tamẽ colice paſſioni nocet pꝛo 
pter fuc lubꝛicitatis indigentiam. 
€ 3ítc uber ín fui pꝛincipiõ fuit diuiſus (n quattuoꝛ par» 
tcs piíncipales. 3n quarü pꝛima octermína£ oc oícta fum » 
a —— fccunda oc ſumpta a fructibus ⁊ plantis. 
En tertia oe fumpta ab herbis. 3n q̃rta oc fumpta ab aialí 
bus.Z2uab? pꝛimis execut] incipit certía; (n à pmo vtit᷑ trà 
fitu: ſcðo tracatu, €] Queritur vtrü mcloncs fint frigi.⁊ 
humi.ĩ medio ſcði gradus: vt dicit yfaac, SRefpodco qp ficz 
Q: fünile ex fimili generatur:cũ ege blegimaticí hũoꝛes ex 
Dor generenf:vt dicit Auicẽ. igik. ¶ Nota ꝙ rerü quedam 
ünt dmogenee nature ín toto et in pte: cacumen in iſtis 
arguit calí.c fic. abſterſionẽ.q̃dã ſunt ctperogenec natus 
ne ctalee babét ouplicé fubftátiá: vt meloncs quádá fupfi 
cialé cali. fic oiureticà ⁊ abſterſiuã:⁊ iſtã babent ab agen 
tc:t Quantüad iftam non ponuntur ín gra.quádá fo habẽt 
centrale a dommio frígídá ⁊ humidam:⁊ quantum ad iſtã 
ponunt in gra.vt dicit vſaac.etiã oícit Zluice p vnũquodq; 
debet denominari a centrali complexione.Et iuis fint oul 
ces nó funt tamẽ cali.  bumí.quta oupler eft oulcedo . quc 
dam pura:vt in ʒuccara:⁊ talis arguít calí.cbumt. quedam 
eft ímpura:fed permixta:et hoc quandoq; aim acumine: et 
in melle; et talis arguit calidi , 7 ficcíta. aliquando cum ínft 
piditate:vt ín melonibus:⁊ talis fríaidítatiz bumíditari at 
teftatur. ¶ Queritur quem humoꝛem babeant generare 
meloncse, Rota q'oupler eft generatio humoꝛũ: quedá na 
turalís 7 ifta fir ín epate: ⁊ ſic om̃ino plus babet generare 
fanguinem d alium bumosem ; q: epar eft calida, ⁊ humi. 
Alia cft generatio humoꝛis non naturalis: « talís fit ín fto» 
macho:⁊ bocmodo à; qp fi melones adminiftrantur ſtoma⸗ 
cpo cboleríco generant choleram:⁊ i pplegmatíco pbleg? 
153: fi in temperato plus adbuc generat pblegma dp cho⸗ 
lerá:q: pblegma abüdat plus d? cholera ín ftomacbo. Sim» 
iciter tàmen dicendũ eft ꝙ plus generant — qᷓ cho 
à pꝛopter duas caufas oíctas; quía ſunt frigi.⁊ humi.et 
ſtomachus eft phlegmare vr plurimum plenus feu abun⸗ 
dans plus d? cholera. Ideo nota qp a parte ſapoꝛis diceren⸗ 
tur calidíc bumídi non t3men quantum a parte abundan? 
tie humoꝛis. ¶ (nentur vtrü melones cópetant ín febꝛe. 
3Refpon. yfaacq non: quia aro etoc facili cónertuntur in 
bumo:ce putrídos cum fint paſſibilis ſubſtantie: et mullum 
talecompetitín febꝛe. Hota cp ratione fozmalis febꝛis cópe 
tunt ⁊ non ratione materialie , Zamé oicaliter ꝙ melones 
virides qui babent bumidiratem accidentale ratione cutus 
&to putrcfiunt non copctunt. Sed melones maturi m qui? 
bus talís pumiditas cofumitur bene cópetunt. ([ uerit 
vtrum competant ante cibum vel poft. SRefpódco q fi oen 
tur vía medianc compctunt poft : quía illa que oantur vía 
medicíne oantur in pauca quamntitate ; et tunc non babent 
inducere naufcam: ct ficloquitur Zuicen , quando dicit qp 


Dietarum particularium. S'o.cttv. 


nozent ſtomacho rationc fuc frigiditatis c neruís, Sí vero 
oentur via nutrimenti:cum oentur ín multa quantiratezet 
muitum efttimendum oz naufea:tune competunt ante ci⸗ 
bü:quia tunc ponuntur in fundo: fic loquitur ifte auctoꝛ. 
Queritur vrrus cucumeres competant in fc, 3Refpodco 
ficat oe telo, Dicas ramen ꝙ competuntratióc fincopís 
fintpomatis febzis:quía Auic.dicit q relcuant a fincopi;fat 
gem in fc.acuta:quia ín fe.chꝛonica plus timedum cft oc fc, 
. dPocfintDomare vteft quartana:f5 in acuta plus timct de 
fintbomate d 2e febse vt de ſincopi. Non tamen —— 
ratione materialis feb.cum ſint putretactibiles ⁊ paſſibiles 
nec etiã ppꝛie rónefo:malis:quia poffum? oare aqua; fri» 
gidam in copi febꝛis: vbi non erit timendum de eius pu⸗ 
trectione ficut oc putredine cucume.Et fi arguitur q Pm 
sBa.in tegní.naturalis diſcraſia appetit fimilia: innatura⸗ 
lis verocontraria:ígitur cum cucumc. fint frigió. t bumí. c 
natura appetat talía ín fe.competẽt. Reſpondeo q tu obij 
cis oe natura non coacta:fed natura coacta quandoq; ap^ 
petit contraría per tno:bus tamen:qꝛ oc facili panuntur cu 
cuadeo melíus eft oarc alía frí.« humi.non ita paffibilia ra 
tionc fuc fubftantte ficut aqua.¶ Queritur quí fint melio 
res aut cucu.rugoñ aut lenes. Reſpondeo cp afperi ct ru» 
gofi ſunt melioꝛes:quia mínus babent oc mollidice:ratione 
cuius lenesvituperantur. Hota ꝙ immaturí funt melioꝛes 
pꝛopter iftam caufam quia funt minus molles.Et durs of 
xat yfaac:q vnüquodqs melíus eſt:dum cft ín fuo complez 
mento:bocíntelligitur et ín pluribus ín non peccantib? 
in mollicie. Itẽ natura non generatnec oígerit meloncs ꝓ 
pter nutritionem:aut pzopter carnem:fed pzopter pepaua 
*timagisfint apta ad multiplicationem fue fpecici.Eliteri? 
tiota qp bonítas íftozum fructuum poteft attendí ín vía me 
dicine:⁊ tunc virides melioꝛes funtzaut ín vía nutrimentiz 
perfectionis fui feminís:c ficmaturi funt melioꝛes. Mota 
«p cucumeres confostant coz: c valent contra fincopím qꝛ eft 
in fuperficie quedam fubftantia fubrilis aromatica.ite ra⸗ 
tione complexionis fue frí.c humi.alterat membzozum fpi 
ritualium fici. ca.CQueritur vtrum citruli valeapt ín fe 
b:bus.videtur ꝙ ſic:quia dicit Auicẽ.ꝙ maxime ardoꝛeʒ re 
pꝛimunt:igitur. Auicẽ. intelligit oc extra applica? 
tío ⁊ nonintra.IBota ꝙ non competunt ín feb.cum apoftes 
mate:quia incrudarent marcríam apoſtematis:⁊ fic fe, c5 
fint accidẽs:qᷓuis curarent:tamen apoftema non, IHota qp 
Auicen. dicit q cucurbita valet m paffione colícazq: vt plu» 
rimum generatur a ouricic fecumzquam cucu.babent re» 
mollíre ratione ſue bumíditatis, 


¶ 2c lactuds. 


AIActuce ouo genera ſunt:domeſtica 7 ſil⸗ 
ATA jucftris.iDomeftica:tícct frigida (it z bu 
A mida:non ramen ei vltime oomínatur:tt 
^ libe enim qualírares fm quantitatem do⸗ 

— minaarentur:lactuca natura cibi careret; 

fed actío cíus foli medicine conueniret:magis in fi^ 

ncfui tempoꝛis cum induratur. 3dcogs antíquí ot^ 
xerunt eam effe frígidam ín ſecundo gradu:et aquís 
lacuum aſſimilauerunt:quarum complerio minaces 
flumínum trígida eſt: pꝛopter folís calozem:eas fas 
2d pꝛofundum penetranterm:z terre vicinitatem: et 
commirtioncm ſui cum luto. Lactuca vero cá fit me 
diocríter — ⁊ humida:melioꝛ eft cererís berbis 
ad generandum bonum fanguinem ín qualírate cc 
quantitate:que fi non lauetur aquazmelio: eſt:aqua 
cnim fue humiditati ⁊ frigiditati pꝛebet augmétus. 

cito digeritur:viinam psouocarzmoztiones 
ſtomachi de cholera ru.oꝛtam ccrínguít:ende ruffam 
placans:ſanguinis cbullitioncs retigerat ſomnum 






d 


vigilias babenribus pꝛeſtat laudabilem:capitis 00 
loꝛem oc chob. vcl — faccũ amputat:cataplaſ 
ma in tempoꝛibus ad fupzadicra valet:⁊ cocta pluſ⸗ 
q auda efüi eft conueuiens:q eius lac caloꝛe ignis 
minuitur:pꝛopter qnod fomnum crat inducens: pzo 

pter bocergo lacruca ín fuo exoꝛdio cum lacte indi⸗ 
get: fit vtilio; ftomacbo:7 ad augmentandum lac in 

mulieribus:⁊ viris femen conucnientioꝛ. Cauſa fto 

machũ iuuans eſt paruitas ſui acuminis pꝛopter ſui 

frigiditatis humiditatiſq; temperíem:fperma et lac 

augmentat:pꝛopter bonitatem fanguinis quem ge 
nerat ín qualitate ⁊ quantitatis perfectione . "Iure 
fus cius actio nec ventris eft foluriua nec conftipari 
ua: indiget ctiam acumine ⁊ falfedine ⁊ oulcedine 
vnde fiat ſolubilis: c ftipricirares: ponticitatẽ non. 
babcr:per quam conftíparina indiccrur ; fed tamen 
cum índuratur ⁊ lactis copiam babuerít cius bum, 
mínuirur 7 firamari fapozis: vende fir apcritiua:ſan⸗ 
guinem ramen gencrat peffimum:idcirco eara aſſue 
fcentibus fit nocitiua:quia renebzofirarem in eoꝛuʒ 
oculis facit;fpermaris materí3 coꝛrumpit. Cauſa ví 
fum obfcurans cft mozrificatio fenfus; vndevitibilis 
fpírítus extinguitur:cum fua eríam ponricirare calo 
rem extinguit naturales:ídeogs fperma coagulatur 
bacoe caufa femen lactuce pollutionem babentibus 
potui datum fumma celeritate ſuccurrit: cataplaſ⸗ 
ma frondium carum eriſipilã babentibus ſubuenit: 
calida etiam apoſtemata deſtruit. ZLactuca ſilue 
ſtris in foꝛma timilís eſt domeſtice:rami rame ſilue⸗ 
ftris longioꝛes ſunt:frõdes ſubtilioꝛes ⁊ aſperioꝛes 
minuſq; virides pꝛopter humiditatis fuc paruita⸗ 
tem: quod teftatur fue amaritudinis c ponticita⸗ 
tís mulrírado. 3dcirco minoꝛis eft frígidiraris do⸗ 
meftica:eft enim quafi mediocris ínter calidus ⁊ fri⸗ 
gidus in pꝛimo gradu:cuius acrio iuuatiua quaft eu 
patostum:lac cius eft quafi ueris nigri: minus 
ramen frigidus. ende diaſcoꝛides:lactis tilueftris la 
ctuce.ʒ.ſemis cum fucco oomeftíce z accro mirto: er 
potuíoata:bu.crudos crpellit.folum eríam lac bíbi 
tus ſomnum inducit:alij dicunt menftrua pzouocare 
pꝛopter füam amaritudinem, 


(Lc endíuía, 


p ndíaia dupler eſt:domeſtica ct filucftrís 
24 iPorneftíca vero diuerſe eſtvirtutis:babz 

Pe Ss cnim amaritudinem:ponticitatem ⁊ inſi⸗ 
piditatem:que írerum in ouas partes di⸗ 
uidírur./£tt em bvemalísc eftínalís.IDvemalís aũt 
Ínfipída eft pꝛopter fue amaritudinis paucitate: in 
fipidítas eius ppter tẽpoꝛis frigiditateʒ z bu. vnde 
frigida cft infine pꝛimi gradus:alij oícunr in pꝛinci⸗ 
pio fecundi gradus:quidam aucem dicunt eam effe 
bu.q9 fenfu non pater.eius ením ficcítas palam cft 
p:opter iai tuetur da ponticitates. fm medi 
cinam vero vtilis eſt:qꝛ caraplafma er ea factum fup 
ftomacburm pofirum mire confoꝛtat:in poru valet qs 
cbolericis ⁊ cardiacis. Eſtiue aurem amarírudo eft 
maioꝛ:ſed minosis frigiditatis:frigida cris in pꝛimo 

qv 





Jer 


gradu:fic.ín medio eiuſdem:pꝛoinde peiozem gene⸗ 
rat fanguinem Ba.endiuia ſiue lactuca que maioꝛis 
eſt amaritudinis:ipſa deterioꝛem ſanguinem gene⸗ 
rat.Eſtiua vero fm medicinã eft mediocris: quonia 
plus eft aperíríua maxime conftípatíonts epatis: q 
[i elira octur cum obſomogaro:⁊ oleoad comedẽdũ 
erit nocibilís:fi vero cum ãceto:ſtomachũ confoztat 
⁊ v&rem conſtipat:ſuccuſq; etus coctus ⁊ ocfpuma 
tus curn orísaccara bíbitus conftipationem aperit: 
t humoꝛes putrefactos muudificat:fitqs conueniẽs 
diu febꝛicitantibꝰ.Silueſtris frígida eft in initio pꝛi 
mi gradus:ſic.in fine eiuſdem:ideoq; habet pontici 
tatem ftomacbum confoꝛtantem.que fi comedatur 
aut fuccus cíus potetur:moꝛſui ſcoꝛpionis ſubuenit 
cataplaſma eíus ídem operatur. "IRadír cíus cotra 
venenum eftxque cum myzrba mirta:⁊ in vulu3 miſ⸗ 
fa:menftrua proculdubio pzouocat, 
¶ Mota qp lactuca fi frequentetur gencrat caniciẽ:vt dicit 
Auic.intelligendo ín ſtomacho phlegmatico.t nota qp qoo 
urs ratione fue complexionis fii. z bu.non generet bonum 
fanguinctm necbonum nutrimentum:tñ ratione ſut acumi 
nis occulti in ſapoꝛe:qua oe rc hʒ caliditatem:⁊ ratiõe cen⸗ 
tralis (ubftantie fri.ratione cutus b5 infipidum ſaporem:e x 
íftis duobus temperatur ⁊ facit bonumnurrimencum: nó 
tamen bonum ſimpliciter:ſed reſpectu alioꝝ olcrũ:⁊ fic in 
telligit littera:⁊ ena fi octur ftomacbo temperato aut pble 
gmatico non gencratbonum fanguinem:fed bene fi ín fto» 
cbolerico ratione fiie complerionís ⁊ enam ſubſtan 
nc. Nota vlterius ꝙ foꝛmaliter lactuca melíus nutrit d» bo 
rago:qꝛ magis obedit digeſtiõi:ſed effectíue boꝛago cpu 
rificct tanguiné melius nutrit:nõ tñ ratiõe cóplerionis fue 
ca. t bu, lHora ꝙ fimplt lactuca non lora melios eftlota : qz 
ablutio inducit mollicit que cftvia ín putrefactionẽ:⁊ ficin 
via nutrimenti eft melíoz:z etià in via medicine : o; lactuca 
Oc fc eft frí.z hu.quã virtutes fri.c bu.faciür penetrare par 
tcs fuperficialcs calide ⁊ ficce vſq; ad centrũ: ⁊ ſic effectiue 
nonlota magis infrigidat:fo:znatr tñ lota. ¶ Querit vtrũ 
omnis abus t maxime frigidus vt lactuca babeat coꝛpus 
calefacere. Solutío:calefacere eft dupłr:aut quãtitatiue:et 
fic queſtio eft affirmatiua:qꝛ addit ín fanguínes:aut fozma 
liter ⁊ qualitatuie: fic calidi abi calefaciunt ⁊ fugidi non. 
s&t fi arguitur ſic.Omne qð reducitur ab alíquo oc poten? 
tía in actus conucrriturin naturã illius:ſed omnis cibus rc 
ceptus ín coꝛpoꝛe reducitur oc potentia in actũ p caloꝛẽ na. 
turalem noftrícozpozís:ergo conuertitur ín caloꝛem natu» 
ralem. Item quecũq; reducuntur ab eodem agente de po» 
tentia ad actum: in idẽ conuertuntur: cundem effectũ pa 
bentinducere:fed ois cibus in coꝛpoꝛe receptus reducitur 
de potentía ad actum a caloꝛe naturali: in eundẽ calozem 
naturalem conuertítur : ergo eundem effectum inducet 
cum calo:e naturali:fed calo: naturalis calefacit coꝛpus:er⸗ 
go «c.aut cundes effectum inducent oẽs cibi:ſed quídà cft 
cibus fc calidus qui calefacitzigitur ⁊ omncs cibí calefa» 
cient. Item oicit yfaac ín fe.cp rantum poteft debile agens 
in magno tẽpoꝛe quãtũ fo:teíin pauco.bccid£oíat pbilofo 
pbus im oecclo  müdozergo aum calo: feb:t. fit foꝛte ages 
in quemlibet humoꝛem:⁊ poteft ín fiam naturam conuer? 
terc: ⁊ ipfum calozem febzilem foztíficarez videtur ꝙ ſimili⸗ 
ter calo: naturalis cum fit debile agens.boc ide; dicit Ba. 
in tertio oe ↄplexionibus qv omnísjibus tam calidus d fri 
gidus addit ín fanguínem:c ita ín cał.qꝛ dicit Ariſtoteł.in 
oc animalibus. omnía anímalía fanguine carentia frigis 
da (unt ⁊ venenofazígitur.S£ontra: o€ contrarium obiuãs 
fuo contrario repꝛimit illud:ígitur cibi frigídi alterabũt re» 
pꝛimendo caloꝛem naturalem 7 obuíando. Stem oícit Ba. 
eq vnũquodq; rale veltate dicitur ab eo qð Dabetín poten? 


tía ⁊ non ab co quod babetin actu:quia aqua ca.diceretur 


€al,aim fitfrígida:ergo aim dbi frigidi in coꝛpoꝛe reccptí 


fintfrígidi in potentia: ⁊ (n coꝛpoꝛe reducantur in actum p 
calozcm naturalem infrigidabunt; fi calefacerent coꝛpus 
íam paberent Quos effectus contraríos quod cft inconue⸗ 
mens:ígitur.d primum dicitur qp illa auctozítas babet in 
ftantiam:faltem in illis que reducunt excírando calosem fos 
pirum in actum:ficut aqua frigida füpza calcem pzoiccta: € 
tamen calo; non conuernrur in naturam aque, &lcl dicẽdũ 
q eft vera quando reducens complete dominatur fupza il 
lud quod reducitur: fcdnon fic cft (n pꝛopoſito:non cm car 
lo; naturalis complete oominatur fupza bum frígidumz 
immo dbus frigiaus agit quodammodoratione fuc mate 
rie ín caloꝛem ipſum remittendo:⁊ boc inniut Auicẽ. capto 
Oc co Qà comeditur € bibitur, ld fecundum dico qp xerum 
cft fi ab eodem agente: z codem modofe pabentezt fi ouer 
terentur in ídem eodcm modo fec babens: fed non fic cft ín 
p:opofito:quia cibus calidus reduatur a calo:c naturali: 
hoi codem modo ficut cibus frigidus: nec econuerfo. 3tes 
non conuertuntur codem modoin calozem naturalem ci⸗ 
bus ca.z fri.vroictam eñ. aa rerum oico g non cft fimile 
oc calo:e febzilí « calozc naturalízquía calozfeb.femper 004 
minatur:fcd non fic naturalis d contraríum oe al. dico 
q ipfcintelligit quantítatiue ⁊ non qualiratiue ⁊ fo:malía 
ter. £ueritur vtrum omnis cibus tam ca.d frigidus bas 
beatín fine coꝛpus alterare. i.i tertia oigeftiua:videtur qp 
non:quia complerio via cft ín fpeciem ; vt oíct yſaac:ergo 
omnis cibus in fecundazaut faltem ín tertia digeſtiua ſpo⸗ 
latur fua compleríone ergo ⁊ fua ſpecie:igitur. "cem boc 
faceret marime abus frigidus:quia ca.non alrerat cum affi 
máüctur nature Dumanc:ted bocnon:quía Wa.dicit ꝙ om? 
i8 cibus in fine calefacit:ergo faecret ouo contraría : igi 
tur, Item oicit philoſophus ſecũdo oc anima.q omnis c 
bus in p:íncipio oilimius eft coꝛpoꝛi: in finc vero ſimiis: 
igitur. Iteʒ dicit Ba.ꝙ numtio eft perfecta affimlario nu 
trimenti cum nutrito:igitur cum cibus frí.z ettam cali.nue 
triatzigitur. Sd contra:que eft comparatio piime digeſtic 
nís ad fecundam:eadem eft ſecunde ad tertiam: fed. prꝛima 
digeſtio non immutat cibumzíca quim alreret in fccunda: 
ita fimiliter non ita fecunda immutabit quin ín tertia altes 
ret. tem vt volunt auctoꝛes continuus vfus fngidozum 
facit 0c cpolenco pblegmaricum:4 econtra oc caF. refpectu 
phlegmatici:ſed boc nó fieret nifi abus in tertía digẽſtiua 
ateraret:igitur.Ad hoc quidam dicunt ꝙ triplex cft cibus: 
quídam eft cibus etra: ⁊ quidam ín viavt in ĩcða digeſtiõe 
⁊ quidã cibus cibãs effectu.icimꝰergo qp cb? extra et wn 
vía alterat:ſed non ín effectu abans: ied ifta ſolutio non 
valetzquía complexio eft oe abanre ín effectu. 31) dicũt 
q fine oubío cib? cíbans ín cffecru:m terría digeſtiua coq 
pue alterat-fed ípfa alteratíovt ipfi dicunt nó ocbet abo di 
banti ín €ffectuzimmo potius calozi naturali ⁊ fpiriuzlib 
« per banc víam.oicunt enim dp ex fübtiliozi parte nutrimẽ 
ti:fiue cibi cibantis ín effectu generatur calo; naruralís ci 
fpiritus qui calefacíunt membꝛa:⁊ íta cozpus alteraturzvr 
bumidítae illius aroffi cibizin tertía oigeftiua non alte: 
rat;fed folum pare aerea « fubrilie que conuertitur in calc 
rem naturalem fpiritus. Sed contra iftam folunonem ft 
poffumus arguerezquía cum íla bumiditas cibi in tertia d 
geftina grofla fir refpectu ilius que conuerntur ín caloꝛe 
naturalem 4 fpiritus: videtur ꝙ illa bumíditas groffa ma: 
gis babeat co:pus alterare dp fubrílis:quia oris qualitas 
fundata in groffioa fubiccto foꝛtius opcratur.vt patct ox 
caliditate ferri « ſtipule. Item cum, illa pars fubtílis que c 
uertitur in naruralem calo;em: fpiritus fit valde ſubtilis 
« membza fint ſolida:nõ pofict memb:a alterare.Alij dicũ 
q omnís cibus infine alteratzoíftínguendo tamen cp pum 
ditas cibi in tertia digeſtiua poteft confiderarí ratione ten 
tie digeſtiue:⁊ ficnon alterat:aut ratione veſtigij: ⁊ adbu 
retinct a fccunda digeſtiua:⁊ boc modo babet alterare. T: 
men dicendum cft fimpliciter y omnís cibus marime me: 
dicinalis: vt lactucat huiuſmodi:in tertia oigeftíua corpus 
alrerat:q: alíter pblegmaricus nó fieret cbolerícus aur ecc 
tra. Stem tertío ppyñ. dicit pbs ꝙ o€ agẽs pbyfice dũ agit 
patitur.pocidem oicit fal ponens epemplum oc cultello 


Dietarum particulariuum. Fo.cxxvj. 


qui ſeindit rem mollem:⁊ tamen aliqũ hebetatur. Sitroi» 
€o q caloꝛ naturalis agens ín cibum:in tertia digeſtiua pa» 
titur ab ipſo cibo.ad pꝛimum argumentum dico cp duplex 
eſt ſpecies.quedã que ineft rei inquantũ eft res:⁊ ifta nó eft 
via in ípecics eft alía fenfus d oebetur reí inquantũ eft mix 
tu;: citta remanet ín abo ín tertía digeſtiua:⁊ ratione ifti? 
alterat. Aid (tóm oíco ꝙ frigidus cibus calefacit quantita» 
tiue:⁊ bocmodo loquítur a.ſed tf infrigidat qualitatiue 
Q: bu.giiat pplegmaticti vel falte repzimir calozem natura 
lem: bocnon cft incõueniẽs.ad tertium € quartum orco 
fimul i cópierío bumana hʒ latitud vltra quà fi ꝓcedat 
non crit naturalis:c fitr fi infra ſubſiſtat.Sed tn ín 1ua lati 
tudine põt intẽdi z remitti:iõ ois cibus in fine cft fiis cos 
porn pumane criftenn ín larírudine ſua.ſed no exiſtẽti 
n puncto:q: ↄplexio humana eft ca.in ſcðo:⁊ abus erít ca. 
fo:tein pꝛimo.Nota qp lac in herbis eft amari 7 nó in aĩali 
bus:qꝛ in berbis gñatur ex humiditate terreftri q̃ eft ama» 
ra: t ín aĩalibus er fanguine q cft dulcis. Et eft album ficut 
ínaialibus:q: vtrobigs gñatur a teria oígeftiua que p:oce 
dit oealbando. Hora vlterius qp lac lactu. applicati exteri? 
alterat repcutiendo materia ca. venienté ad oculos:c vifus 
turbantem ídeo vifum clarificat;fed adminiftrarum interi? 
ledit:q: eſt maxime euapozatiuum:vnde diat bippo. in am 
pbo. Zacoare caput oolentibus malus. Nota qp in endiuia 
eft oupler ſubſtantia:quedam fubtilis in fuperfide erpáfa 
ca. t fic.imp:cefla ab agente: c quãtum ad iftam eft ca. c ficca 
Alia cít cétralis frigida t ficca a dominio:⁊ quanti ad iftas 
reponitur in gra.c fic loquitur yíaac.Gel nota q'quedá eft 
amaritudo ab agente impꝛeiſa:⁊ quedam a radice materie 
t cíus dñio:⁊ ifta caliditati non attinet ficut ín endiuia in d 
generatur ab bumído aquofo:zaut ficco terreo. Et fic bac 
Dc caufa cum epar fit quafi fanguis coagulatus:habet en2 
diuía ratione fue fubftantic centralis ipfum vnire c confoz? 
Farc:c nó permittit illud oíffolui a fua oiureticitate ſuperñ 
ciali:nec ad als medianis iolurencis cat. 
De apio. 
2:4 2b ium duplicis cft modi:domeſticuʒ ct 
pst [Susueftre.Domefticü in ouas partículas 
xm [proüiditur:eft eim quoddà ín aqua naſcẽs 
t alind ín hoꝛtis.Aquatile atit mínus ce 
; teris ca.eít ⁊ tic, pinde degeſtibile eft et 
minus ſtipticum:vnde cali. natura cõuenit. Aalet 
fim medicinam:quia cataplaſmatum cũ panis mica 
fuper ſtomachum eius ardoꝛem mitigat. Quod ve⸗ 
ro in bozrís nafcitur: ca.eft ín initio rerrij gra. ſic. ín 
medio:hoc teftatur amarítudo eiuſq; adio. 30g 
coctum feu cradum efui datum oppilarionem aperit 
Binam pꝓuocat:ventrem ftringít: ppꝛietatem eriam 
bs conſtipationem ſoluendi:⁊ vías humoꝛibus faciẽ 
dicoſq; ad ſtomachum vuluam z caput attrabendi: 
vnde fit epilepticis nocumentum:marime fetui ĩ vul 
ua criſtenti:vñ Ga.pꝛegnantes inquit aſſidue apiüi 
comedétes: fit cà generandi ín cospoze fetus apofte 
mara putrídas puftulas, Rufus. Non ocbem?fm 
cibum apíum laudarc:q: bumo:es torius coꝛpoꝛis 
machum coadunat: vndc generat vomitum, 
Semen magis frondibus eftoiurerícus. Raair au 
terii magis omníbus ourctíca:d fi cum lactuca com 
edatur :rion adco co:pozibus nocet:quía de lactu⸗ 
carum humiditate temperiem aliquãtulam fufcipit. 
Tionnund ín medicinam míttirur femen: c oolozís 
p:eftat mítígarionéatq tuffientibus remcáiti Tfiítqs 
Contra venenum.Sed tamen epileptie apiũ vníucr2 
falíter tocet. Succus apíj valct contra a bimeri⸗ 
mp 
n3m febzemrfi folus aut cum fucco martri int? po 






tetur. Eſt « aliud genus apti:quod cerfo 


vulgus 
lium vocar.ca.in tertio gradu:fic.in ſecundo. Quod 
potui datum cum mellicrato:vꝛinam z menftrua p^ 
uocat;laterum doloꝛem renum ac vefice placat .ven 
tris doloꝛem oc groffaventotirare mítigar-ftomacbi 
t — viſcerum ventoſitatem et oppilationem 
diſſoluit. 


¶ De pewmoſilino. 
f£trofilinü € ca.⁊ fici fine tertij gradus 
ideoꝙ; oturericum cft« incidens: vzinas 
ic menftrua p:ouocat;ventofitatem ⁊ ín 





, C Deere. "ma^ 
y IRuca € ca in ſecũdo gradu: bá. in pꝛimo: 





fola comefta doloꝛem generat: vẽ 
toſitatem ⁊ inflationem facit:que ſi man⸗ 
ducctur cocta fpermari tribuit augmẽtuʒ 


⁊ veretruʒ erigit. Augmentatio ſpermatis fir pprer 
caloꝛem cum bumiditate eius.veretri inflatio fir p^ 
pter calidas ventoſitatẽ.Sed ramen quía capiti do 
lo:em facit:cholerici 7 fanguinei lam caueanc. iii 
gentibus ülam comedere oerur cnm endinia: lactu⸗ 
ca:poꝛtulaca:ſola enim accepra caloꝛem generatzoi? 
—— coʒrũpit:ventrem conſtipat:ſpermatis oe 
1ccat humiditatem ín calidis: frígidís vero coitum 
augmẽtat:⁊ (o naturalr frigidꝭ ↄuenit:qꝛ coz idige 
ftioné adiuuat:ventrem bumectat:coitum ⁊ fperma 


augmentat. Diaſ. vꝛrinam pꝛouocat. qð bíppo. nega 
uit:dixit enim ventrem eam humectar e vrinaʒ 


nom pꝛouocat:⁊ bene dixit:non enim vim babet ape 
riẽtẽ:ſpermaðᷣo eius non inflationis generatiuum: 
q: eget humiditate:ſed cum caloꝛe fuo coitũ augmẽ⸗ 
tat:ſperma non facit creſcere. 





enim ſtomacho faciens inflationem ac ventoſitatem 
⁊ cum ſui acumine neruos eins moꝛdet:babet etiam 
pꝛopꝛietatem faciendi fumum nigrum melancholie 
pertinentem:qui ad caput faliens :vífai tenebꝛoſita 
tem facit:atq; ſomnia terribilia actimozofa inducir. 
vide canendum eft ab omnibus naturas babenti⸗ 
bus apias fue lcfioni :maríme cbolerícis : maniacis 
oppilationem in capite babentibus , Quem come⸗ 





Liber 


dere diligẽtes:accipiant poft cii poꝛtula.lactu.endi⸗ 
uía et ſimilia:vt eíus calo; ab iftis tẽperet:aut elixe⸗ 
tur:deinde bis aut ter lauerur et efut pꝛioꝛi mo det᷑. 
quítii fim medicina valer. audus em̃ comeſtꝰ⁊ arte 
rasa groffis hũoꝛibꝰmũdificat:⁊ epatis oppilatio2 
né apit.bririb?oriremía tribuit medela. Suc ei?di 
accto ct oleo rof. et thure naribꝰ imiffus : fanguiné 
ab eis manãtẽ ftringit.f.cís à ſũt frigide nature. 3n 
auré —— — — idi — hñidi⸗ 
tate. catapłlatꝰ fup moꝛſuʒ ſerpẽtis bri ꝓdeſt 
Elixus quoq; fi piſtetur ⁊ fup emoꝛrodas catapłet 
tumoꝛẽ oc btiidítate factũ difſoluit.Caput e? coctũ 
et cũ ſiſameleo vel amygdaleo cõditũ venerẽ ſuſci⸗ 
tat c ventre hũectat:⁊ valet ↄ colicã paſſionẽ d fit cx 
groffis vifcofifqs hũoꝛibꝰ.Semẽ poꝛri ficc?eft ⁊ foz 
tioꝛis actionis, oe quo ouc.5.potut date cũ totídé fe 
mínis myrte ſanguinẽ cc pectoꝛe excreãtibus opitu 
latur:gule tii ct octib? nocet. Qð fi affe? er cum na^ 
fturaj femie miſceat᷑:cmoꝛroides paricrib? ꝓdeſt:vẽ 
toſitatẽ inteſtinoꝛũ oiffoluit; ventre tñ coftipar. Soil 
ueſtris vero cal.eft in.iiij.gra.⁊ tic.in.iij.pinidc grof* 
fos diſſoluit bu.oppilatione aꝑit:vꝛinã et meftrua ꝓ 
uocat.Succꝰeius in modi peſſarij vulue ĩpoſitꝰmẽ⸗ 





iuuat:lapidẽ:vꝛinã:et menſtrua pl? domeſtico curat 
iDiafco. ſRadir feniculi cus fuo ſemine potata cõtra 
yctericũ valet ⁊ cõtra venenũ. 


€ Dementa. 


Enta ca.ẽ ⁊ ſic.in.ij.gra. bs põticitatẽ ct 

EN aromaticũ odo: vri ftomacbü ↄfoꝛtat:ap 
petiti irritat: abominationes oe putrídis 
4*7 pi.amptrat , Succus eins cii maloꝛũgra 
natoꝛũ fucco cõmixtus:⁊ cii aceto pomi citrini:ſin⸗ 
ct vomitũ cbolerícü ſedat.lĩguã lenit afpera fi 

ec eo fricet. araptafmat? fup mamíllas lacte tumi⸗ 
das tumoꝛẽ 065 diſſoluit.Eſui affueta coitũ ſuſcitat. 
¶ Querit᷑ vtrũ apiũ fit ca.et fic, vt dicit auctoꝛ ⁊ etiã Auic. 
Et videtur ꝙ nó:q: dicit philaretus ꝙ cõtinẽs immutat có 
tentũ ad ſuã crafim:ígitur cũ qðdã cõtineat᷑ ín ad vt aquati 
cũ:et quoddã ín terra vt hoꝛtẽſe:igitur vnũ erit fri.et humi 
dũ.et ſcðm frigidü et ſiccũ. t£ dicit phũs ín oc aĩalibus ꝙ 
oia habitantia ín aqs ſunt frigi.et hiumi. vt piſces rane cc, 
igi£ et apiũ. Ad pᷣmũ otco qp pbilaret? intelligit 0e immuta 
tionc quãtũ ad cõplexionẽ fluente t nó radicalẽ:ſed non po 
nitur in gra. quoad fluente. utloquit oc immutatiõe Pm 
modi ⁊ nó fm veritatẽ:q: m vnũ potimutari a 2tínéte qz 
intédi c remíttimótn alteran ín cõtrariũ toti? latitudinis 
ſue. Ad ſcðm dico «p pbs ĩtelligit oc illis d nutriunt in ads 
fed apiũ nutritur in terra:qꝛ quís fitín aqua:tñ radices ei? 
fuat ín terra.Et nota q apium viride cft frigi, T humi.vt di 


cit rufus ⁊ macer:ſʒ ſiceũ eft cali.⁊ ſiccũ: et fic intelligit aus 
&to:.Zutoico q rufus 7 macer íntelligüt quátüad ei? radi 
c€ ;ct auctozifte c auic. quatü ad feme: fed quátü ad cius 
folía eft cali. humi. Rota ꝙ apiũ qñq; oaturin vía medici 
pc:c ñecoperit an abüzant ĩvſu nutrimẽtiet diete fic poft 
et boc mó intelligit auic. &iel oic cp qñq; datur pfcad incidẽ 
dà et oiuidéd& pumo.pblegmaticos 4 tunc cópetit ar cibũ 
fur datur cũ alio aliquo rempante ſuã cali. ficci, vt cũ las 
ctu. ct ficoatur poft ad ardo:é ftomacbi repꝛimẽcũ cappe 
tit cofoxtandü ctficloqtur 2n €T. Quent vtrũ apiũ indi 
tct epileptiá —— Auic.⁊ * — hart e 
uo nora qa qͥbuſdã orat epilepria mino; ppt nq 
—— —* oés ventriculi cerebꝛihũiditate melan⸗ 
colícà vel pblegmatica:i epileptiavero replctventricuDan 
tcrio::idco oicif mínozappoplería. « q; apiũ ratione fue ca 
uditatís apit « faci fiuere Duimozes ad cẽreb:ũ pprer boc 
induat epueptiã.Etiã q;: fola abüdantia bumo:um nop Se 
neratpileptiá:fs etíávenenofitas illiꝰ.et q; er apio rcfolui 
tur fum?venenofus quí petens cere bꝛũ inticit materia epu 
ftenté i cercbzoagi£.« fic q: inducitvenenofitaté caufat cpi 
leptiá. £t ctíà qz dindluit caufatcfrecuie c nó marcríaliter 
epilepria.s£t juisquátü ad materiã añcedentẽ pferuct ab 
cpíleptía q: vomitũ inducit; tamen quátü ad materia cóun 
ctam rónc fuc aptionis aut venenofitatis cá mducit.Et io 
taq qᷓuis iuuet cerebzum quantum ad eíus pꝛimũ actumz 
qui eft calefcere : tamé nocct quantum ad fecundum actus 
quí cft oíffoluere, Et nota ꝙ qᷓuis no cõtoꝛtet ftomacbum 
quoad ſtipticitatẽ et alíos modos 2fostationis : tamẽ quá 
tii ad abfterfioné ſoꝛditierũ ftomacbi et inafiont confo:tat 
nomachũ.æt lícet índucat vomitũ qn oatur coꝛpoꝛi immũ 
do:non tamé qfi oatur müdo. imo calefaaédo ſtomachũ có 
fo:tat.Et nota q apiũ generat bonti colozem: quía effecti⸗ 
ue moucr hũoꝛẽ a cérro co:pís ad fupfiat ficut ftupbe : no 
tfi boc facit bonum fanguine ct clarü gñando materialiter. 
MNota caufas quare feme aptj ín pꝛima oígeftiua reftnneitc 
ín ſecũda laxat:qꝛ vrínà puocat:et radix laxat ĩ vtraqo. 35 
eftq: : feme api) otureticii eft: q̃re faar tráfire totà hũidita 
tem cbili ad epar, et ratione etíam fue fubftantíe grofle re» 
manentia ín ftomacbo indurat ; fed ín radice eft diuretici⸗ 
tas quare vrínam pzouocat ct cft bumítas lubꝛicans inteſti 
na.IBota ꝙ scnerat apoftemataaut puſtulas ín fetu quan 
do mulíeres pzegnantee comedunt: apíum rationc oiffolu 
tionís bumo:um quos facit flucre ad ftomacbum et mas 
tricé vbí eft fer?. vnde dicit oꝛbaſiꝰꝙ ftomacbus et matrír 
eft quafi cloaca etfentína totíus coꝛpoꝛis:ideo fctus intcrfi 
auntur aut Alerius nota ꝙ ratione fue oture 
ticitatis ct oiflolutionis humoꝛũ quas facit: augimentat lac 
⁊ coitũ excitat:iõ facit oelegatione materie fpmarice ad tes 
ſticulos ct fanguince ad mamillas. [Rota ꝙ quádo vomitꝰ 
caufatur er humiditate víllos ftomacbi remollíente:et vire 
tutẽ retentiuã ertrigiditate mo:tificante api: rc vomitũ 
rcfagitzcus fit calidi et ſiccũ:et ſic intelligit macer. £oed qñ 
caufatur er abundanría bumozis exiſtentis in oꝛe ftomas 
chi:tũcvomitũ pꝛocurat:quia runc attrabit bumoses ad fto 
machũ ct fic ĩtelligit iſte auctoꝛ ¶ Querit᷑ oc tertio genere 
apij c5 oe cerfolio qualiter valet cõtra apoftemata vt con⸗ 
tra cácrum ſicut dicunt auctoꝛes:et rame cancer gcneraf er 
materia ficca; apium eft ſiccũ. Nota ꝙ quedávalent apo 
ftematíb?alterádo vt fuc? plantaginís et berba roberti:cũ 
ín apoftematib? fint tría genera mozboz.: quedá vero va» 
lent co:zruptum iliud quod eft oc matería remouédo vt ſuc 
cus cbelidonie cr alumẽ:quedã abftergédo et mundificido 
etbocmodo valet apiũ contra cãcrum. Et nota ꝙ duis gc 
nus eius noccat capiti: tamen cerfolíá iuuat aum fit aroma 
ticüvalde.IRota qp petrofilinti aut oatur refpectu s in pen 
—— et dd: ———— ſemẽ eſt melius 
aut reſpectu hũoꝛis ↄpoſiti er phlegmate et cholera: et tũc 
folía ſũt melioꝛa:qꝛ rõe fuí ↄplexõis valẽt ad phlegma⁊ rõc 
hũiditatꝭ actualis ad cholerã. Rota etiã qoupler ẽ caloꝛ.ſ. 
naturalis ⁊ intrinſecꝰ⁊ talis eft maioꝛ ín radice petrofilíni 
Aliꝰeſt extrinſecus oatus ab agctevt a caloꝛe celefti;et boc 
modo eft maioꝛ ín eius ſpermate feu femínc, €lel oícas qe 


Dietarum particularium. 


e(t maioꝛ caloꝛ vitalis in ſe.⁊ maio:naturalis in radice: fi» 
cut ín vitello 9 t albumie eft maioꝛ calo: vitalis. (T. Queri 
tur de eruca aufus fit compleríonis. IHota ꝙ eruca quanti 
ad eius cõplexionem accidentales cft ca. c hu.⁊ ficloquitur 
íftc auctoz:fed quantũ ad cíus cópterionem radicale cft ca, 
etfic.c fic loquitur Sic. vnde ficut ſenes fica funt cali. ras 
dicalt c humidi humiditate accidentali;iuuenes vero econ 
traro:q: fica funt humiditate accidentati: c humidi humi⸗ 
dítate radicali:ideo fitr in eruca. Uno modo loquitur ifte: 7 
alio modo uíce AL lota ꝙ eruca augmentar coitü críge» 
do vírgá p ventofitaté: c nó materialiter: t qᷓuis pũgat lin 
guam ⁊ nares:⁊ per pocvideatur caida maxime:non tame 
pungit línguam ratione acumínis: ficut pozrí ⁊ allia:ſed ra 
tióe multitudínis fumi ab ipfis eleuati: ⁊ idco nó eft mul» 
tum calida. €T Queritur quarc eruca pozrus t cepe genes 
rant fletum. Soto ꝙ fietue qñq; generatur er ollatatióe ce 
rebꝛi vt ín gaudtozq: tuncregimua totíus coꝛpoꝛis pze nt 
mia oelecratione quas babet tm gaudio: cerebzum dimittit 
abíre:z tunc elinquant humiditates cerebzi ad oculos: ín 
de generatur fic? ficutvidemus ꝙ alíquís pze nimio gau» 
dio oímittit abire illud qð tenet.Aliqñ caufatur fletus per 
víam reftríction:s 7 conftríctióís:c boc multipliciter : € q̃⸗ 
dam conftringant virtualiter impzimendo: vt triſticia: an 
Guftia.t tunc humiditates eliquant ficut ps in fpongía ma 
defacta ꝙ qfi compzitmtur  conftringitur aqua cadit. ue 
dam vero conftringunt cerebꝛum extrinſecus impꝛimendo 
vt ventus boꝛealis:Quedam vero malus fumum ad caput 
mittendo vt eruca poꝛrus cepe c lignum qð comburitur cũ 
fumo:q; ab ipfis refoluíturfumns malíciofus ⁊ pungiríu? 
Qui ftatim petit caput cum caputifit camínti totius co:poe 
ris: ctunc virtus anímalís exiſtens in cerebꝛo:ſentiẽs illuʒ 
fumum tang nociuum retrahit fe ⁊ reftringit cerebꝛum:ex 
qua reftríctione hũoꝛes fluũt:⁊ inde generat fler?.€ ue 
ritur vtrum poꝛrus fanguinem reftríngit. Soolutio:cy quá» 
do applicatur abíntra rcftríngit ín phlegmaticis ⁊ augmẽ⸗ 
tat ín cbolerícis: fed fi abextra reftringit caureríisandozaut 
fm aiíds ftipticádo: q: bsvná fubftantiá groſſam frígida c 
ficcas per quam cc. iiteríus nota q doloꝛem capitis ſedat 
ertra applicat?:q: róne ca.7 hu.ſue bumozes fubtiliat € ex 
halat:⁊ fic íntelligít Auic.ſed intra applícarus doloꝛem au 
gmentat. Et nota dq valet contra ebꝛietatẽ fumos confiun e 
do ⁊ fubtilíando. &[ Queritur vtrum feniculus valear ín 
omní paffione oculo;um, SRefpondeo ꝙ fic. IBam ratione 
fue compleríonís valerin calida:⁊ etíam in colerica fübti» 
Mando aperíendo t ecbalando eam. tem valeta tota fpe 
cíezctfi nó femper refpectu complerióis omni materie moz 
bí oculo:um: vnde ficut dicit Auicẽ.ꝙ cantarides compe» 
tunta tota fpecie paffionibus vefice : ficfenículus paflios 
nibus oculoꝛum. ur quare ſerpens habet cautelã 
círca feniculum ipfum querendo ad acuendum eius viſum 
⁊ alia animalia circa plures herbas: vtcanis ad herbam ſi⸗ 
milem blado et non bomo. Ratio eft quia vna virtus re» 
trabit aliaʒ a (ua operatione.vnde qui bonus eft in foꝛo nó 
€ft bonus in tbeatro nec econuerſo:⁊ qꝛ virtus regitiua bo 
minís marime impedita eft circa plures res extrinſecas:iõ 
minime folícita eft circa regimen pzopsiumzeconuerfovero 
€ft oc alijs anímalíbus, Vel alíter z melíus oic dp ficut dicit 
philoſophus ín ibꝛo oe anímalibus:aialía alía ab hoĩe ba» 
bent vuft genus armature:vt canís oenteszccruus comua 
tc. ftd bomo non bs aliqð fibi appꝛopꝛiatum. Et foluit pb 
T bó pót fibi qðlibet genus armature attribuere ratione 
ue nobílítatis:nó afit ficalia aĩalia:iõ non babẽt aliquam 
medicinam innata Mota q'feniculus valet 2tra venenum 
fri. alterãdo ⁊ 5 calidi erbalando. € Queriturvtrũ fenicul? 
t alía o(uretica valeantín cura lapidis: videtur ꝙ non:qꝛ oí 
ct ps quarto metbco.c d coagulantur a calido oíffoluun 
tur a frigido: c econtrariozergo cum lapís coaqulctur a ca* 
ms cotpote bumano:q: calo: partes fübtiles cxbalatzet 
grofie: emanent:igitur. 3n contrariá eft auctos.Sclurío ꝙ 
vatét (n curalapidis cum aliqbus remollitiuí mírta. fid 
auctoitaté oíco ꝙ babet calũniã ín multis: quidam oio 
cunt q^ pbs loquí£ vc gencratis in maio: mundo:t nói mf 


S'o.crtv fj. 


noꝛe. lel oico ꝙ coagulantur a calído:nó tii eodé modo fe 
babente:necab codem calído.endáe dico ꝙ calo: generans 
lapid£ cft debilis:⁊ oiureticoz iftoz cft fo:tís.Gicl dicendũ 
ꝙ b5 calüniam auctoꝛitas:q; lateres coagulant a caudo:et 
ti non diſſoluuntur a frigido: vndc tu bene obijceres fi iſta 
bumiditas non confumatur:q: cim ín lateribus tora bumi? 
ditas confumitur a calo:ez ppterbocnó poffunt oiffolui a 
frigido. Nota ꝙ menta d eft ca, 7 ficca confo:rar fcomacpus 
a tota natura. c'etíam calefaciendo ftomacbum frigidü:cus 
fit neruoſus:⁊ frigi.eſt inimicum neruis. Item ratione iue 
aromaticiratis.IBota lenit linguá non a po a humo⸗ 
recholerico:aut mala complerionc ca.⁊ ftc. fed afpera ra 
hone humiditatis vifcofe muiſcate in lingua quam babet 
diſſoluere c confuümere, fic intelligit auctoꝛ. Mota qp» men 
t3quantum eft 5c complexione fuente cft c3.« Du.« fic lo⸗ 
quitur Auic.ſed de compleríonc radicali:ratione euius rce 
ponitur in gra.eft ca. c ficca, 7 fic aucto: loquitur. Que⸗ 
ritur quarc menta pofira in lacte non finit ipfum coagulari 
3Rano:quia cũ fit calida c ficcazicifiuafubtüianua:non p» 
mittit ipfum coagulari; quía lac coagulatur a frigido cons 


ftringente, 
¶ De boꝛagine. 
SOrꝛago ca.eſt⁊ bu.in pꝛĩo gra.hʒ ꝓpꝛieta 
tem leticiã generãdi:ſi in vino miſſa po^ 
tetur. coꝛ eda confoꝛtat:pinde antiqͥ im 
ſcebant eam medicinis cardiace paſſioni 
valentibus. Que quoq cum aqua cocta ⁊ melle ac 
succaro potui data:canales pulmõis ⁊ gutturis op⸗ 
time curat. € Depoꝛtulaca. 
Oꝛtulaca frigida cft ín tertio gra.hu.in 
ſcðo. Rami cius babet aliquãtulum põ⸗ 
XX € ticitaris:vii pprer frigiditatẽ frondium 
-*aler ad incetionem ftomacot: matricis: 
renũ:⁊ v cficemozfionccalo:£ ⁊ fcbzium 
acumẽ extinguit:ꝓpter põticitatẽ qua rami bir fto 
macbüc imreftina ↄoꝛtat:õↄ vulnera vcl ín eisvel in 
vefica naſcẽtia valer.Soanguis fiurü vñcurq; faerit 
oſtringit. Succus cius bibitus cucurbitines oc vo^ 
tre excludit.Qui fi capiti:frõti:tẽpoꝛiq; inũgat:dolo 
reʒ caloꝛẽq; aufert. Ramoꝝ aũt cius comeſtio diſſin 
terũ ⁊ cbolericas egeſtionem habentibus ſubleuit. 
Pꝛeterea po:tulaca dentibus congelatis maſticata 
occurrit.lenit ern eos coꝛũꝙ; aſperitatẽ oe acetoſis 
natam humoꝛibus:Cataplaſmata fuper emoꝛoidas 
carum ſanguinem ſtringit. 
¶Deatriplicibus. 
Tipler frigida € i pꝛimo gra.bu.t ſcõo.pa 
Ea nutrít: etus líquo: eft aquofus : cito etj 
j ES 











cit᷑:cõuenit medicine pprer fui viſceſitatẽ 
caraplafmata fuper calidum apoſtema d» 
lud refrígerat:macime fi (it eripfila:SScmé eins mü 
dificatiuũ eſt ⁊ colatiuũ:pinde vtilis cft vcrerícias: 
que oc epatis eft oppilatione britíbus.oe qua.ij.ʒ. 
cũ melle ⁊ aqua potuí oatís:cboleríco vomitus pꝛo⸗ 
uocabitur. € De ſpinachbijs. 
vrcufri e ⁊ bui fco gra. vẽtrẽ hu⸗ 
mecat:⁊ gule de fanguine c cholera nu. 
EX ooléri valetzz mclío: eft ftomacbo d atri 
A plíces. € De blitis. 
Lius fri.ẽ ⁊ hu.in fco gradu. laudabi 
ilem gñat chimũ:vẽtrẽ humectat:⁊ nature 
calide ↄuenit:ũtim extinguit:tuſſim calidã 
humectat. € De maluis. 





iiber 


c 212 fri.ẽ in pꝛimo gradu:bu.ín ſcðo.Ga. 
Malua indt inter fri.⁊ hu.eſt medíocrís: 
qð teſtat᷑ ci? actio q̃ phlegmonẽ diſſoluit:⁊ 
apoſtematis ſaniẽ digerit:cuius radi ⁊ fe 
mé boc agit:apoʒima eius ſanguinis fluxui valet:qͥd 
dam em̃ ponticitatis habet:que fi cum vino potui 
doccur:groſſos ſoluit humoꝛes:renũq; lapides fran⸗ 
git:cataplaſmata cum anſerino adipe vulue apoſte⸗ 
11373 diſſoluit:⁊ ad maturitatẽ ſaniem perducit. 

3da —— —* pellat:cal 

( quá itam appellat:cal. et 
e lic.in pxímo gradu.illaudabile pfcat fto 





macbo nutrimentum ppter quandà fui 

acumínísc ſue humiditatis multitudinẽ 

que tñ ſi in aqua coquatur:⁊ condiatur cuʒ aceto ct 

obſomagaroꝛ:carui:vel oleo omphacino: vel amyg⸗ 

daleo fit digeſtioni facilis:parũ tamen nutrit:⁊ ven 

trcm humectat:epatis oppilationem aperit : mati? 

me ſi firoc groffis bumozibus c vífcofis:cocta ín ad 

⁊ ſine aqua comcfta fit ſtiptica:vnde bippo . apost 

ma blirís laratíuum eſt:coꝛpus eius ftípticumvel có 
ftipatí 





bumectat:c vꝛinam pꝛouocat:eoꝛumvero co:pus fic 
cum:vnde conſtipatiuum:Quoꝛũ ergo ius bibitum 
ventrẽ ſoluit:⁊ ſine iure comeſti eundem conſtipat. 
Ideoq; vt ab eoꝝ nocumento temperentur:elixent᷑: 
et aqua pꝛoiecta in alia coquãtur cum pinguiſſima 
carne pecudis vel ſuis:⁊ 2dtantur coꝛiandro:pipe⸗ 
re:cymino:⁊ allio: c eft oonentur. Similiter cana 
bir cíafdes actionis funt cuius ceteri caules:plus ta 
men duri c indigeſti. Eſt etiam inconueniens ocu⸗ 
lis:dentibus:gule.et omnibus vulue doloꝛibus prᷣm 
medicinam non conucnit. 

¶TMota ꝙ boꝛago generat leticiam:quia fanguínem das 
rificat ⁊ mundiñicat:⁊ fic leticiam generat effectiue ; tnon 
materíaliter.s£ríam generat letíciazquía coz confoꝛtatvt oí 
cit littera: t co: confoztatum confo:tat epar.ct epar confoz 
tatum generat bonum fanguinem et laudabilem er quo ge 
nerat lcticía.££t purs bosago perfe oata generet bumio. 
pblegmaticum fanguínem:vt poffct argui per Auic.dicẽtẽ 
qp bleta gencratfanguínem malum ficut alia olera; et cum 
bo:ago fit de genere olerum:igitur. Zamen fumpta cum 
alija berbis : aut cíbartjs mundificat fanguinem. IRota qp 
in vía medicine floꝛes funt melioꝛes folijs:fed ín via nutri? 
menti ecõtra. fiozes inquam funt melioꝛes ín virtute oebí 
li:quía ſubtilioꝛes c oígeftibílio:es. c funt aromarici ratios 
ne cuius confo:tant. Sed ín virtute fo:tifolía pualet : quía 
plus accidétatr nueríüt7iRora vlteríus ꝙ ſi plus timemus 
oc putrefactionc oebemus fonce folía in fp:upis:q: plus 
reñſtunt putrefactioni.Sed fi plus timemus oe violentia 
fintbomatii: vt oe fincopr:tunc eft ecõtra:qꝛ flozes fünt aro 
matici. Ciel nota ꝙ flo:ce plus competuntün fgzup]:q: plus 


* reticacom 


petitum allíciunt ⁊ folía deijciunt: € non cito putrcfiune 
—— succan aut alío:um mirtoꝛum. Queritur de po; 
tulaca:« oe iftis huiuſmodi olerib? frigidis:vtrũ pfint em 
:oba£ ꝙ fica: — — — mate 

fía fiuntin fpe fcs ex materia cholerica:ſed in freneſi compe 
tunt puiufinodi emplaftra frigida:falte in pꝛincipio: igitur 
a ín parorifiis febstum. Solutio non eft frmile oc frenefi; 
q: cft mo:jbus partícularis 2 fe.vniuerſalis p occupatione; 
inomní membzo:c non indiget repercuſſiuis:immo refolu 
tíuíe:Q: ats refolutío materie impediretur. Sed in frenefi 
parncularí folum occupatio firín parte — — 
in p:incipio fine dubio competunt repercuffiua: fed tn cons 
firinata rene competüt refolutíua  oifolntiua:ficur pul 
mo veruedie: vel glue fiffus per medíus capiti appofitus 
"]Bota cp po:tulaca bs ammouere verrucas: vt oíat Auicẽ. 
"no modo rationc fuc Dumiditatie radice verruce remol 
líendo:z rationc fue frigiaitatis cõſtringentis po:os:fic d 
non ocfcrre nutrimentum ad radice verruce:⁊ fic c 
ait. Mota ꝙ e? fuccus bibitus ctjat a ventre cucurbítinos 
potius d afcarídes:quíaratione ſue humiduatis lubzícat 
inteftina: quc fic límta ⁊ lubzicata expellüt cíto feces: per 
confequens cucurbítínos cũ fint curti:fic per accídég erpel 
lit:ron rfi fic afcaridcs:q: funt longi magis inteftínis adbe 
rentes. lHota ꝙ po:tulaca occurrítoentibus congelatis ct 
ftupídís : quia eft fapo:is ínfipidi: ſtupoꝛ caufatur ex fas 
po: acctofo qui confunditur a fapoze ipfipido. Item ace; 
tum inimicatur neruis:quía neruos reſtringit:qui reftricti 
erafpcranr oentem: 7 po:tulaca lenít afperitatem:igitur. 
Itein cafcus ratione fuc vifcofitatis valet bac vis. IBota qp 
m pꝛincipio cure lapídis competunt remollitiua:⁊ fic feme 
po:tulace competit:fed poftea 2petüt diſſolutiua:⁊ fic oin 
nt: t quis centralter fit fri.z bu.tamen fup 
ficialiter eft ca. c fic.ab agente AT Queritur vtrus arrípler 
fiuc crifolocanna qð ídem eft: parum nutriat:qꝛ euis nutri 
mentum cft aquofum: vt dicit Líttera.ct ramen rafis dicit 
q bonum dat nutrimẽtum.Solutio:quedam bene nutríüt 
quía ín bonum fanguine conuertunturzz ficnon bene nau 
trit. Alio modo bene nutríuntzquia cíto conuertuntur ⁊nõ 
aggrauant naturam: fic intelligit raß. Etnota ꝙ valct in 
euulfione vnguíum radícem remolitendo, Zlio modo racio 
ccm co:rodédo: « fic alliũ piſtatũ valet c emplaíftratü: fic 
loquítur Auicẽ. IBota virerius qp non valet contra caufam 
yctericie: ſed bene contra fintboma:nam ratione ſue ſubſtã 
tic centralis frí.z hu.eſt oppilatiuus: femen ramen razióc 
complexionis calide ⁊ ſicce acquiſite ab agente cft deoppꝛ⸗ 
latiuũ.Et nota ꝙ ſpinargia minꝰnocʒ ftomacpo d atripiez 
quía minus eſt humida:⁊ mínus vnctuoſa:⁊ nimia Dumici 
tas t vnctuoſitas ftomacbum defectant. Hota «p blit? 527 
ncrat laudabilem chimum ratione compofiríonis: fed noz 
ratione completionis:q: fri. bu.compofitio tamen ci? nó 
eft minꝰſubtilis nec min?aroffa.( Quent oe malua cuius 
cotnplerionis; víde£ cp cal. fic.q: larat:z omne parmacũ 
eft ca.c fic. £m Bał.ſupꝛa apbo. Stem omne diſſolutiuum 
eft ca.cü oíffolutío fiat a calido: malua eft bmói:igit . Ite⸗ 
dicit Bale. ꝙ o£ maturatiuũ € ↄfoꝛme nature bumane : ;5 
malua eſt maturatiua:igit᷑ crit ca.z bu. In Zꝛiũ ẽ auctozin 
If dicẽs qp eft fri.z hu.Oð »cedo:táróne ſuꝑficialis cõple⸗ 
rionis d» centralis.Ad pꝛimum oíco ꝙ quedá laxãt ratione 
acuminis: talía funt ca.⁊ ſic.q̃dã vo róne lubꝛicitatis ⁊ bu 
mádiíatis ficut malua.⁊ talía nó opo:tet c ca. Vel dicẽduʒ 
ꝙ £a. intelligit oc pbarmaco foꝛti ⁊ nó de debili ficuc ẽ mal 
ua.Ad tertiũ dicẽdum ꝙ malua perfe nóooifloluir.negs ma 
turat:fs rónc axũgie ca. bu. «T Gueritur de blito feu de ũ 
cla:dicit in IFa qp vetré humectat:⁊ alibi dicit ꝙ 2ftípar. 38i 
deoq quárü ad fucaum laxat:⁊ quátum ad fubam »ftípat. 
Nota qim caule eft duplex ſuba:q̃dã fupficialis ca.c fic. et 
ifta cíto refoluiturín pzíma aqua:⁊ etiam per ablunonem: 
vnlotus nó maturatapoftemata:c per iftam viam cft cali⸗ 
da « ficca.et piíncipalius competít in vía medicine: que? 
dam eft complerio cétralís.frígida ⁊ ficca:et per iſtã pnaipa 
lius copetit in vía cibi et oiete . Et nota qv bsamicabile 
ſapoꝛẽ rone ſui iurſ:⁊ nó róne groſſe fuc ſube. Vel dicẽdũ 


Dietarumpa 


sep rationc fuc caliditatis attrahit ſapoꝛoñtatem a pinguedi 
—— decoquitur. Etnota ꝙ * fncftris eft ca. fic 
cus;c plus valet in via medicine d? oomefticus. "Hora vite 
rius q duís macrobius feu macer inter omnia olera com? 
nendet caulem wn via diete:tñ non eft cí credendum:q: fan 
guinem melancbolicum ⁊ turbidũ generat. Ciel oíc ep intel 
ligit quantum ad nutritionem:⁊ nó quantum ad mod na 
eritionis:immofic vituperatur:q: fanguinem melancholi⸗ 
cum 1 turbidum generat. IHota vlteríus ꝙ caules hyema⸗ 
les funt inclío:cs eftiualibus:pumo qꝛ funt complerio:cs. 
Item ratione frigidítatis tempoꝛis poꝛi conftringuntur: 
rũ attrapüt oc nutrimẽto:⁊ illud parü bene digerit 3 ca 
bs intrifeco quémaío: cft ín hyeme dp in eftatezin qua ca» 
lozabertrinfecus acquifitus maío: eft intrinſeco: f5 ifte nó 
meüczatnutrimenrum. &[ &literius nota qp caules antiq 
funt melioꝛes m via nutrimenti íuuenibus:q: fucus anti 
quo:um eft magis digeſtus: c etíam caules antiqui funt 
ctiozeo. c non eft fimieoc fetu bouís: aut capze q mcs 
0: cit in iuuentute qꝙᷓ ín fencctute:q: non nutriuntur ifti fe 
tu$ cx codem nutrimento toto fuo tempoꝛe durationis fi» 
cut caules:immo ín (uuentute nutríütur tales fetue ex pu» 
rio: nutrimenco c magís oígeftozin fenecturevero nó. Ro 
tà vlterius ꝙ caules funt melioꝛes poft gelu d? ante: ge⸗ 
luratíone fue frigiditatis fübftantiam coz oilarat z remol⸗ 
lit c cos magísreddit aptos digeſtioni. Secũda caufa cft 
q: frigus debilitat coz attractíuam: calo: mtus naturalis 
fo:tíficatur:c fic completuis digerit.Et nota ꝙ fi fngus pe 
uctrarct vſq; ad iteríoza caulís caulem mostificarct: « cius 
calo:emnaturalem:fed fic non eſt:immo pozos claudit fol 
t circũdat caules: fic p antípariftrafim calo: intrínfecus ot 
gerens foztificarur. lota ꝙ aucto: oícit ꝙ pꝛima aqua cau 
lium ocbet abija intelligendo via non medicine: fed nutri 
mentí, Gel oícendum ꝙ fimpliciter melíus valentcum fuo 
pꝛimo iure.⁊ yfaac qn dicit qp debet remoueri:intelligit ad 
maioꝛem nutritionem. iBota ꝙ valẽt contra ebꝛretatem fu» 
mum fc5 íngroffando.s£t valentad carificandum viſuz:qñ 
fuccus eius applicatur ratione fae ſubſtantie fupficialis ca. 
⁊ ficce vifum abftergendo:fed abintra vifum obnubílár ob 
fcurando fpiritum vifibilem qui darus eſt.Et hac de viava 
letin raucedíne vocis caufata ab humiditate inuífcata in 
fpirítualíbus:q:ilas remouct ⁊ fic clarificat deperaccidẽs 
non ramen valct in raucedine caufata a ficdtatc : t bac via 
maturat apoftemata non lotus rationc ſue ca.⁊ fic, fuperfi 
cialis:⁊ nó ratióe centralis. ¶ Queritur quare caulis plus 
rctinet fua folíz qᷓ cetera olera. Pꝛima caufa eft róne finis 
qꝛ o:dinatur ad bomínem reſpectu alioꝛum olerum : ⁊ boc 
refpectu fuozum folío:i, Secunda caufa eft a partc fue ma 
tcrie:quía fo:tem babet attractiuas; vnde plus attrabit oc 
nutrimento d alía olera: pzopter boc quidam dicunt ꝙ vt 
derunt caulem altio:em omo. Zerría caufa eft: quía agri? 
cole maxime fant intenti arca caulem apponendo terram 
vuctuofam:z vnctuofitas eft caufa retentionís folíozum, 


¶ De rapis. 
CES Apa calída € ín ſecũdo gradu:bumida íi 
moꝛmuitum plus cererismutrit : ourc 
3j Wie d camen digeritur:mollem  ínflartua facit 
Aene carné propter fuí eentofiratem ⁊ inflatio 
nem:coitum ſuſcitat:que fi ín aqua'coquatur: ct illa 
eiecta in alia recoquatur: duricia fuc fubftanriezem 
peratur:et mediocriter inter bonum ⁊ malus nutrit: 
que non bene cocta digeritur difficile: ventoñtatem 
gerat.⁊ in venis ⁊ poꝛis oppilationem facit. Id⸗ 
cco vtilis eſt bis cocta ⁊ vtraqs aqua pꝛoiecta:ũ co 
, quatur cum pinguiſſima carne Pꝛeterea ſᷣm medi⸗ 
cina cft cogrua:quía eius turc ti pedcs podagrico 
.Fum ⁊ arteticosum lott fucrint; doloꝛi mirigamétus 


¶ De radice. 











"rw owe 


p:eftabit, 


rticularium. 


apoʒimate lota do 


Fo.cxxviij. 
Adirx ca.€ in tertio gradu:ſic ĩ ſcðõo.minꝰ 
qᷓ rapa nutrit pprer fuut acumen quod 
e cit foztius acumine rape. Nutrimentum 
i cius groffum cft z ourum digeſtioni: ſto⸗ 
22434 macbo cft nociuũ:eſt ctíam inconueniẽs 
oculis:dentibus:gule:et omnibus vulue doloꝛibus: 
Vm mcdicinam vcro cóucnitzcft cnim lauaríua rent 
veſice de groffis humoꝛibus:vꝛinam pꝛouocat:lapi⸗ 
dem frangit:⁊ fi cocta comedatur:tuſſi oc bhumoꝛi⸗ 
bus facte conuenit. £m cibum manducata:toꝛſioncʒ 
⁊ inflatíonem generat:et ftomacbo fit ilaudabilis: 
quod ructus ctus putridus teſtatur:qui maxime fit 
antc cibum. Jeiunis eſui data cibum eleuat:⁊ ocíce 
dere pzobíbet ad locum occoctionis;endc fit caufa 
índurandcoigeftíonts:z naruralem virtutem inbi 
bcr cibum in interioꝛem partem expellere:quare fit 
vomitus marüme cie qui ventofiratem babér in fto 
macbo:que ramen poft cibũ accepta. minozcm agit 
venrofitatem fuperius afcendentem:c cum fiia gra? 
uitate ocfcendit inferius: ⁊ deponit cibus in loco oc 
coctionis ⁊ digeritur vt opostet: vide fit caufa ſccũ 
das oígeftioné cofostandi bec enim gratía fue actio 
nis:que non babentibusventotiratem impedit poft 
cibum accepta. 3fs:oinde volentes eam pzopter vo⸗ 
mirum accipere:ante cibus ſumant:ſed pꝛopter fup 
plementum ſecunde tertieq; digeſtionis poft cibus 


manducent. C26 ] 
| X paraats. 
araqus ca. bu.ctt ín pzimo gradu: à 
Lunar ak filueftris ———— 


| V oo 

ie renperarisé c ras nutribilio:p:oin 
de fperma augmentat: ttomacbo ↄuenit 

vanam p:ouocar.Soüueftris vero calídioz  ficcíoz: 


ideoq; plus eft colatíuus:apcrít cparís oppilatio⸗ 
nem ⁊ renum:⁊ vꝛinam pꝛouocat:atq; varcrids va^ 
let:cuius radix ⁊ femen nimium valet:qꝛ coꝛum apo 
ʒima bibitum aranearum moꝛſibus occurrit.Elixus 
autcm datus ventrem humectat:valet enim contra 
doloꝛem doꝛſi oc bumida venrofirare oztum : colíco 
dolori pzeftat — 2fóucca quoqʒ eodem 
oꝛem dentium amputat. Midã 
autein nouicij dicunt ſparagum coitus eſſe augmen⸗ 
tatiuum:qð Ga.⁊ Diaſ. negant. Ego quoq; dico ꝙ 
(i coitum augmentaret: non effer miti ec copia fut nu 
trimenti:nimium enim calozem non babet:necvẽto⸗ 
ſitatem:vnde venerem ſuſcitet. 
€ De baucis. 
Aucia ca eſt ín medio ſcði gradus: humi⸗ 

da ín medio pꝛimi. Que duobus modis 

S^? ei cft. £ft enim domeſtica et ſilueſtris.duri 
groſſiqʒ nutrimenti cft :mirus qᷓ rapanu 
trit:⁊ bs quiddas acuminis: vnde cft cxtenuãs ⁊ oía 
foꝛeſim facíés:atqs vꝛinam 7 menſtrua pꝛouocat:ha 
bet etiam aliquantulum iuflationis:vnde coitus eſt 
iuuatiua:q̃ aſſucfacta illaudabilẽ generat ſanguinẽ: 
q̃ vt tẽperetur:opoꝛtet eam elixari ⁊ eiecta aqua ter 
río coquatur cum lactuca coꝛiando cepa: c condiat᷑ 
cum oleo ompbacino:aceto:pipere ⁊ carut, 
de culcatia, 








1 
i 





Liber 


Alcaſia eft radix plurimum in parte egy 
pti naſcens:aliquantulum ponticitatis ba^ 







tít:c vífcofitas quam pzius habuerat latenter ín ca 
patcfiet. Ideoq; ouri groffiqs nutrimẽti cft genera⸗ 
tína:fed cum fut ponricitate ttomacbum contoꝛtat: 
« ventrem conftipat:z tamcn (immoderate comeda 
 tur:bonum gencrat fanguinemvel nutrimentum; va 
lec diſſintericis cus vifcoiitate quar p5 ⁊ poticitate. 
¶ De melongianis. 
Elongiana ca.⁊ ũc.eſt in fi.ſecũdi gra.qð 
teſtiñcatur eius acumen ⁊ amaritudo et 
moꝛſus quo lingua inficitur: idcirco con? 
rertibilis in cholericam maturam. hec eſt 
eiꝰ ꝓpꝛietas:vñ cutẽ coꝛpoꝛis coꝛrũpit:lentigines. 
t impetigines:cancrumelephantias: durũc; ad oif 
folucndum apoftema generat c oppilationcs: ctii 
milia facír, Que vt minoꝛis fiat nocumentitem⸗ 
peretur ⁊ findatur ⁊ fale impleatur:deinde oui poft 
in aqua calida dimittatur:poſtea in aliã micttatur.⁊ 
bisaut ter lauetur.vt aqua qua lauatur carcat ori 
ni nigredine:deinde elicetur: z aqua eiccta cum pin 
guí carne boũ feu pecuduʒ:poꝛcoꝛq;:⁊ ſimiliũũ rcco 
quat᷑. Illã aũt abfqs carue comederevolétes coquãt 
cuʒ aceto:oleo omppacino:⁊ obſomogaro⁊ fitibus, 
¶ De fungis. 

Angifri ſunt ⁊ humidi in tertio gradu. 
PS quod moliicie ſuiqʒ humiditate teftífi/ 
3. East cat. Qui duplices ſunt:moꝛtiferi.ſ. c im 
noꝛtiferi. Immoꝛtiteri groſſam babent 
ventoñtatem c humiditatem viſcoſam actioni natu 
rc ⁊ digeſtioni inobediẽtes:vnde illaudabiles funt; 
vtpote tumoꝛoſi:ideoq; bonũ cft vt omnino caueã⸗ 
tur. Quos comedere volẽtes:eoꝛũq; nocumentũ no 
timentes:clitent atq; piris aut calamento miſcean⸗ 
tur:quoꝝ pꝛimo iure expᷣſſo:in alia ad recoquãtur:⁊ 
aum pipere carui zinzibere calamẽto oꝛigano ⁊ ſimi 
libus condiantur:⁊ eſui tribuantur:⁊ in fine merum 
vetus potetur.Frigidi auteʒ natura accipiant in fi 
ie eoꝛuʒ ʒinʒiber ↄditũ:diaciminum:di atrionpipe⸗ 
reon:ſocrugene:tyriacam magnam:vel aliud buiuſ⸗ 
modi nature.Moꝛtiferi vero funt diuerſe acrionís 
fm eoꝛum diuerſitates:ſunt enim quídam moꝛtẽ in⸗ 
ferentes cum ſuifrigiditate ⁊ humiditate velut cum 
ſint in quarto gradu:ſunt etiam quidam occidentes 
cum nimia viſcoſitate ⁊ oppilationc: quam ín poꝛis 
⁊ venis faciunt:⁊ pꝛopter humoꝛes eoꝛum ad diſſol 
uendum inobedientes:ſunt etiam quidam cum ma⸗ 
la occidentes qualitate quam de loco habent vbi 
naſcuntur:ſicut illi qui ſunt iuxta eruginoſum ferrũ 
aut pannos putridos:aut foꝛamen reptilium:vel ar 
boꝛes groſſos viſcoſoſq; humoꝛes habentes. Moꝛ 
tifcro:um figna bec ſunt:mollicies.ſ. viſcoſitas: hu⸗ 
miditas c groſſitudo.Qui (i per medíus diuidant᷑ ⁊ 
aliquantulum in aere dimittantur:putridi ꝓculdu⸗ 
bio inucniuntur. Ignoꝛanter cos comedentes: ita 
curentur:pira cis eſui dentur:aut cinis aum accro: 
et nitrum cum olco potui detur: vel fal cum aceto: 










aus «allí &ue galline cum aceto ⁊ melle apoʒi⸗ 
— sed aeri ifopí« filum iuuat. 


¶ Ropa calida eft ín ſecundo gradu:humida ín pꝛimo. 
&auod concedo: € caufa. cft: quia mediante radies rapa oy 
dinarur ad poicm; ficut quedá plante mediante ſuo nuctu 
vndc ocbet cflc tnagna c multum attrabere oe nutrimens 
to:⁊ q: attractio fir à calído:igitur cft ca. eft bumida ; q; 
multum attrabit oc pumido aquofo.s£tfi arguitur cp Aris 
ftotcice vicit: ventofitas in grofla fubftantra fundat :fed 

a ubftanría:vel cft pplcgmarica vel mclancbolica ct 
vtrag; fngida:igitur kay yis rm ꝙ conceditur oc 
materia grofía abfolute. s5i autem comparanue.f.refpecu 
calozs degerentis materia grofla potett «fic ca. Et fi vite 
rius argniturzoidt £a. calo: debilis potens eft reſolue⸗ 
re c non confümere:calo: vcro fo:tis porene cft reſoluere: 
confumerc:fcd in rapa eft calo; refolnés 4 non contumens 
vii ventofa cft.£toicit p5s im quarto metpco.q calo: oebis 
lis in viuenribus idcm eft q9 frigidiras; vr psín reptilibus 
igi cii in rapa fit calo: oebilze;c frigiditas. Soto:qᷓ pbs m 
tclügir oc caloꝛe ocbilí nibil impiimente: c nibil refouiente 
ficut ín reprilibus calo: debilis mipil refoluitzted in rapa ca 
1o: oebíli aliquíd impꝛimit:q; refolrit ⁊ ficnon valer. &lel 
Dicq duplex ẽ calo::quidam quí ocbetur reí in genere viuẽ 
tiii: ficioquitur pbs:« quidam in genere mixti debitus:⁊ 
ficloquítur aucto: quí agit de ea ínquantü nutrít:c nutrit 
inquantum cft mixtium ió cft ca, IBota rapa loquendo mate 
rialiter minus nutrit ince lactuca: ſed accidentaliter 
plus:quía plus tarde conuertitur in ſi ubftantíam mebꝛoꝛũ 
4 plus immozatur ín membzís:4 fic non eft contrarictas ap 
parens inoiuerfis paflibus huius:⁊ etiam aucto; bíc ccm 
parat ad ícquendas perbas qne copctunt rationc radici ⁊ 
non ratióc folioz £r nora qp quis dicat pbs qp radices funt 
oii fimiles: c in oze cft nutrimentum ínaigeftum: ergo cin 
radicc perbe:ted nutrimentum indigeftum non nutritzigit 
neq rapa.Solutio:ꝙ qᷓuis radicce fintosí fimiles quátus 
ad wítium oígcftionis:t quantum ad boc qp ficut pcr os at 
trabítur nutrimentũ ita p radicem:tñ quantũ ad coplemen 
tum digeſtionis non cft fumilezq: in ose non complere dige 
ritur nutrimentum. Scd (n radice qñq; complete oigeritur 
⁊ pꝛopter bocarguiturab infüfficienti oimifione. (T ueri 
tur vtrü rapa fir melío: in hyeme d in eftate; videtur ꝙ n0: 
q:oiat Arifto.q bonitas ín planta fequitur bonitatem et 
irroꝛationem plume; vnde dicit ꝙ aqua pluuialis cft calí. c 
bu.c plena vite:⁊ valetad m icati ⁊ conſeruatio 
nem plante:ergo cum illa irroꝛatio plus fit in eſtate d? bye 
me:fequitur oppofitum vnderos cadit ín eſtate. 3n cõtra⸗ 
rium cft vulgus:q: maxime ín hyeme comedírur c poft ge; 
lu.Et ratío eft ficut oc caulefuir dictum.Ad argumentum 
oico ꝙ tu benc obíjcíce eiſdem conditionibus vtrobiqs ma 
pentibus: fed non fic eſt:non ern tantus attrabit im byeme 
ficut in eſtate:ideo melius digeritur in byeme, IBora qp ra 
pa exatat coitum:pꝛimo q: armat men b:um ad coitũ ipis 
erigendo:fcóo q: quafdam partes babet ca. fic.rónc qua 
rum ftímulat naturam ad coitum. Item eft cał.⁊ bu , ⁊ ita 
materia fpermatis augmétat. entur quare rapec pu 
iufmodi radices funt vᷣentoſe. Una caufa eſt:q; latiiãt fub 
tcrra 4 initiatur ibi digeſtio:⁊ nund ímti ⁊ cóplementum 
digeſtionis funt fimul:ió funt vétofe qꝛ íncóplete digeſte. 
Scda cá cft bumídítatis abundantía « calozís naturalis 0€ 
bilitas impotentis füp:a tantá materíam:idco remanẽt in⸗ 
digeſte ⁊ per ↄſequens ventoſe.Tertia cà eſt:qꝛ nimis font 
in pfundoterre ⁊ non poflunt recipere digeſtionẽ a caloꝛ 
ſols:ideo remanẽt indigeſte ⁊ventoſe.Querit᷑ quare ra 
pa ⁊ huiuſmodi radices babent magnas et folia parua ſu⸗ 
pza terram. f£ aufa cft attractíue mulrítudo fiue ro:titudo. 


Et dicit lui.qp fo:titudo attractiue diminuit erpulfiua. c 


cunda caufa cft gratía finís:q: o:dínátur ad hominem mc* 
diante radícc. Tertia caufa eſt:qꝛ dicit pbilofopbus:natura 
quod addit ín vna oíméfióc oímmuit in altera: vnde q6 2d 
dít in longítudint dimmuit ín aroffitiem:vnde videm? no 
biles:⁊ maríme oc fabaudía habentes ribías —— * 


Dietarum particularium. 


eile t ruſticos tibias groſſas ⁊ bꝛeues. ¶ Queritur quali 
tcr rapa valeat in podagra ⁊ artetica:cum hoc dicat litte⸗ 
ra. Dico ꝙ ratione ſuꝑſcialis ſubſtãtie cali. c fic. penetret 
ad membꝛa remota: et ratore fue humiditatis lenit illazet 
ratíonc fue calídítatis materíam podagre cõſumit c cbira 
gre, RT Queritur de radice que gallice oicitur rabís: cuius 
complexionis fitzvíde£ ꝙ fríaide:q: oicit uice, c» radír oí» 
gerit t non ofgeritur: 5 calída cíto oigerun£: frigida vero 
digeſtioni repugnat:igitur erit frigida. Itẽ dicit pbilarct? 
q calidum cíto mobile: frígidii vero oe difficili mobile: er» 
60 cum radír tarde deſcẽdat a ftomacbo erit frigida. 3n có 
traríü eít aucto: oícens cá efie calidà in tertio ⁊ ficcam ín fe 
cundo. Ad argumentum Auicẽ.dicitur ꝙ Auicẽ.intelligit 
quantum ad coꝛticem qui eft calidus c ſiccus:et non quan 
t: mad medullam que eft fria. z bu, €lel oic ꝙ Auicẽ. intel 
lisít ratíonc fue compcfitionís ꝙ non digeritur:⁊ nó ratio 
ne fuc complerionís. Mota vlterius ꝙ ratione fui co:ticis 
confostat ftomacbum:; fed non oeturante paftum:quia ftoz 
machum ocfectaret:feá oetur poft;auía tunc confoꝛtat rez 
tinendo cibaria ín ftemacbo oonec digerãtur rationc fuc 
caliditatis 7 rónc fue compofitióís, "Iota vlterius ꝙ radix 
plus valet in via diete medicinalis 7 refpectu partiti ꝓpin 
Quarum:tamen refpectulongínquarum c ín via medtane 
folü femé pl? cõpetit:⁊ ſic loquit᷑ Auicẽ.de femine T Que 
ritur oc fpago cuius fit complerionís, SSolutío:q quantus 
ad fuum femen eft diureticũ:⁊ quatum ad radicem duplici 
tcr poteft confiderari:aut put nouíter ertracta eft 3 terra; 
zficeft ca, c bu. 7 ficloquitur auctoꝛ:aut putaliquátulum 
referuata eft 2 oeficcat ⁊ fic eft temperata: ⁊ hoc modo lod? 
tur sal Et nota ꝙ quando dicit aticto: ꝙ plus nutrit cete? 
ris berbís:intellígit naturalíterzq: ſubtilioꝛis fubftantie d» 
rapa. Sed rapa accntalr plus nutrit: c fic ſuperiꝰintelligit 
aucto: IHota vlterius ꝙ addendo ín materíam fpermatís 
fpagus ausct coitum. fic loquitur ífte auctoꝛ:ſed ventoñ⸗ 
tatem gencrando non augmétat: £ boc modo loquit᷑ Bał. 
t Diaſcoꝛides:⁊ fic materialiter augmétat « non effectíue 
Arguitur:vꝛinã augmentat: ergo materíá fpermatis oim 
nuitzq: vt oíat yſaac ín oevzínis:quod addit ínvna fupflui 
tatü diminuit in alia. [Pocfolui£: quia non eft fimile: quía 
ſperma eft ſuperſtuũ refiduitatis et vꝛina impuriratis. Et 
in bocnon valet yfaac auctoꝛitas. Iota ꝙ fparagus filue 
ftris cft melioꝛ oomeftíco:ficut capieolus filueftris oomee 
ftíco pD exercíta£:4 p motü fuc cames artenerant :fic filue 
ftris fpasus mínus attrabit oc nutrimento d? oomefticus 
t per 2fcquens melíus oígerit.&t quando aucto: ifte oicít 
ꝙ filucftris melío: cft oomeftico: quidam dicũt cp intelligit 
ín vía medicine 7 nó nutriméti. (T Queritur oe baucia fcu 
paftínaca quod idem eftzetrum fit groffi nutrimenniz oure 
digeſtionis:qð víde£ 3:íii cum fit ca. bu. Solutio ꝙ a pre 
cõplexionis eft facilis digeſtionis nona parte cõpoſitiõ is 
¶ Queritur d plus prouocat coitum aut cruda auc cocta, 
SRI. ín vía oiete medícínalís ⁊ materialiter cocta plus p 
uocat coitum. Æfectiue tame ⁊ m vía medicine eruda plus 
p:ouocat:q: magís ventofa cum minus oigefta, (T ueri 
tur cut? cõplexionis fit culcafia. Solutio eft ficut oc radice 
fcq róne coꝛticis eft ca.« fic. fed ratione medulle eft frigi.⁊ 
fic. bocatteftatur ponticitati. Et ſi argua£ ꝙ littera dicit 
ꝙ aliquãtulũ bs ponticitatis cum acumine: vnde mirantur 
effc ca. ſic. cvidet᷑ qp male dicat:ĩmo frí.q: ponticitas atre 
ftatur frigiditati. Rñ.ꝙ ly vnde non refertur ad põticitatẽ 
fed ad acumen:ideo fic debet legi:q: babet acum: ideo mí 
rantur eſſe ca.c fic. &T Queritur quem humoꝛẽ babeant ge 
nerare mclógiana: vtr melácbolici ficut dicit littera, RB. 
qp ſic:qᷓuis fint ca. ficca: t viderentur poti?cboleram gene 
Fare: tamen qz ftomacbum inflámant:quo ínflammaro bu. 
adurunt: ⁊ fic ín chot nigrã aduftà conuertuntur: ⁊ ficlo 
Quíturifte anctoz.f£t fi oéturín magna quãtitate vt ín vía 
diete:oppilant: ficut dicit auctoꝛ: tamen fi ín vía medicine 
dentur cum paucum oe cís fumatur:oppilstionem aperíüt 
q: ca. ficca. ([ Queritur oe fungis vtrum fint plante aut 
medíum ínter terram 7 plantá. £t víderur qp planta: quía 
omne viuene eft animal aut planta: fed fungi viuüt; c non. 


S'o.cttít. 


funt aĩalia:igitur. Itẽ om̃e eft quod allicit guftum ⁊ nutrit 
eft animal ve! plantazigitur. Stem in piíndpío Dui? auctoz 
octermínare pmifitoe vroquoq; quod nutnit bomine vel 

animal:ſed terra nónutrit bominem: ígitur erít animal vel 
planta, 3n 3:ium eft Auicẽ dicens q» funt medium ínter rer 

rá ⁊ plant, 1Hota qp oupler cft medii. Cini fm vitate fic 

non funt medium. &liud fm ꝓpꝛietatem 4 fic funt media:ſi 

cut vicit Ariſto.ꝙ puer non eft vir: imo medium inter anie 

mal c bzutum:non Pm veritatem:fed fm ꝓpꝛietatem:quia 

magis pꝛopꝛietatem babet cum bꝛutis: cum fit magis fiue 

folum intentus drca comeftionem et puiufmodi eft bzu» 

tum £t vltra potes oicere ꝙ funt plante viuſſime:quia nec 

fadunt fructum: necflo:em: neq; radicem:ficut cetere plã⸗ 

tc. ende funt ficut quedam viliſſima animalía ín rupibus 

adberentia:quenon mouentur motu locali vcl pꝛogreſſiuo 
et buiufmodi non merentur oíci animalia: imo [unt media 
inter plantam ⁊ aial : fic c ifti fungi fitr. (1 Quent quarc 
fungi funt venenofi. Una caufa eft diſtantia fungo:um ad 
bominem qui eft animal nobüliffimum: 7 fungi funt planta 
vilíffima. alia caufa eftzquía ficur melancbolis senera£ ex 
fece alioꝛum humoꝛũ c cft venenofa c perníciofa: fimiliter 
fungi generantur ez fece terre que venenofa eſt.Et ideo (llf 
qui creſcũt in loas míneralibus a quíous artrabitur ferrü 
quod er impurioꝛi parte ipfius terre generatur:quia er illa 

fece t impuritate: quonia eozum nutrimentumtranfit per 

rubiginem que marime eft eenenofa : ideo marime funt 

venenofi. Et etiam quia nutriuntur aliquit iurta nucem:et 

olíuam attrabentes refiduum nutrimenti vnctuofi quod 

eft melancbolicum:ídeo rales funt peſſimi. Querit qua 

re fungi maxime creſcunt — aquam tonitrui. Ratio eſt: 

quía illa aqua eſt ſubtilis fübftantie cali.⁊ bu. ende cito pu» 
trefitzc ifti fungi er putrefatióe generantur:⁊ ideo maxime 
bc nocte crefcunt: quia ros oc nocte cadit quicum fit cali z 
bum: cito purrefit. Item quía funt viliſſime narure fubito 
genezantur:quía paucarequiruntur ad eoꝛum gencranoe 
nem. ¶ MQueritur quare fungi parui qut vocantur tubera. 
ſunt melioꝛes d magni.s£aufa eft quia magni abundanrín 
bumidirate:que non poteft in eie Gto digeri: fed in paruis 
bene poteft oigeri:quianó rantum abundat. (T Queritur 
dre poma valet cõtra comeſtionẽ eoꝛum:cum poma fint frí 
gida:⁊ ita non cófo:tabüroíseftiuam. Dico qp róne fue fri 
giditatis confoztant fromacbum c appetitum allíduntzqui 
ſtomachus cófo:tatus pót ſupꝛa oígeftionem feu maliciam 
illozum fungozum, 


& De capparis. 


Appari funt triplicis modi:ẽ radix:frõdes 
fructus.omnes ca funt ⁊ ſic.in ſecũdo gra⸗ 
du:quod eoꝛum teſtatur amarírudo: ponti 
s cras ⁊ acumen; idcirco incidunt:diſſoluũt 
t mundiicãt ſtomachum a füperfluis: ⁊ mẽſtrua p 
uocant: qui vtilioꝛes funt fm medicinam qᷓ Pm cibũ 
q: illaudabilis ſunt nutrimẽti: vtpote cboleríci: ni 
griq; fanguinis gñatiui: neruos ſtomachi percu⸗ 
tiunt:vnde elixos opoꝛtet manducari ablata cis a⸗ 
Qua ⁊ cõditos cũ aceto ⁊ oleo.Qui f cum carne aut 
alia re comedi ab aliquo optantur:abſq; coꝛiandro 
tion mãducentur:quia coꝛiandri natura pꝛeſtat tẽpe 
riem nocumẽto capparoꝛum. 


¶ De cepis allijs ⁊ poꝛris. 





Ner , 
JA ccrreftricbumída z aquofa:fübriliz aerea 
cõponũtur.Que fic poffunt intelligi. Sot 
cnim vnum hoꝛum piſtetur ⁊ colerur: z alíquantulü 
ín quodam vaſe dimittatur:in fundo calicis fex ter⸗ 

. r 





veftris acumen biis inuenit: 2 fuccus liquoscbs ci 
paruo calo:cacreo, Que ínter fc oiffcrützquia cepe 
ca.eft in.iiij gradu hu.in.iij.Alliũ ca.⁊ ſic.in.iiij.gra. 
Poꝛrus cann.iij.ſic in.ij. Pꝛoinde cepe comefta ci 
iui acumine ⁊ humiditate malos ín ſtomacho gene⸗ 
rat humoꝛes:ſitim:intationem:vẽtoſitatem:capitis 
doloꝛem:atq; inſaniã facit fumo cíus caput aſcendẽ 
te: ⁊ cerebꝛũ percutiente.vnde aſſueſcentes illud ín 
maniã cadunt:⁊ ſomnia terribilia ac melancholica 
cernunt:pꝛeſertim fi egritudinem exeuntes illud mà 
ducent.Si aũt fim medicinam moderate fim qj opoꝛ 
tet mãducetur:caloꝛem inducit:⁊ extenuat:⁊ incidit 
humoꝛes groſſos ⁊ viſcoſos: oꝛa venarũ aꝑit: vꝛinã 
⁊ menſtrua ꝓuocat:oxiremiam mitigat:appetitum 
augmentat:ſuperficiem rarefacit. 3dcírco tudosem 
⁊ egeſtionem puocar : vẽtrẽ cũ fuo caloꝛe ⁊ ſiccitate 
irritat: fperia cfi faa humiditate augmentat: mala 
tf facit nutrimentum.Crudũ tñ comeſtũ:nihil nutri 
menti coꝛpoꝛi tribuit, Si elixetur:⁊ aqua pꝛoiecta: 
in alia recoquatur: oar nutrimentũ bonũ ⁊ plurimũ: 
marime ſi cum pinguiſſima comedat᷑ care: « cũ bo⸗ 
no condimẽto z odoꝛifero condiat᷑. C Allia vero pa 
rum nutrit: funt nociua cholericis: c caloꝛẽ natura 
lem babentibus. Que comefta: frígidís ⁊ humidis 
naturalícer vꝛinã ꝓuocant:ventrẽꝙ; humectãt:econ 
trario ſiccis natura fadunt. Sed vt eoꝝ caloꝛ nibil 
conmedentibus inferat nocumri: bís elixentur:dein 
de condíantur cum accto t obſomogaro. Sount etiã 
fi medicinã:quia moꝛſibus canís rabíofi remedii 
pꝛeſtant.Comeſta quoq; foꝛti vino fuperbibito: con 
tra ſerpẽtinũ moꝛſum valent:⁊ veneno infectis:⁊ tri 
das paſſiões habẽtibus:ſicut tyꝛꝛiaca magna. Oul⸗ 
tí putant allí maioꝛem ſitim dp cepe gencrare.vnde 
peccant:qm̃ non folum ſitim minoꝛem d» ccpe gene 
rar:fcd eciam nutlá fitit comcftü impendit:pꝛoinde 
a quibuſdã ryzíaca ruſticoꝛum vocatur, 
¶ iDe coxandro. 
ꝛiandrũ diuerſe vírtutís eft: qð teftan2 
7 ESCÀ. B car varicratce fuí faporís:babct ciii ama⸗ 
3A rírudincm « põticitatem:ideoq; Hippo. 
dixit ipᷣm habere caloꝛem ꝓ fua amaritu⸗ 
dine ⁊ põticitate ſua:dixit eſſe ſtipticũ:vnde dixit:co 
riandrum viride calidum cft z conſtipans ventrem 
oriremiã mitigãs:qð poft cibii acccptü ſomnũ pᷣſtat 
Sʒ diaſcoꝛides intẽdit illð frigidũ effe dixitq; illud 
faropbulas diſſoluere: qð Dal. negauit dicẽs ĩpoſſi 
bile cffc ſcrophulas frigiditate curariq̃ groſſi funt ⁊ 
duri bumoꝛis. Dirit iterá (aL. intẽtionẽ diaſ. intelli 
— valeo fcropbulas frigiditate curari: ⁊ coꝛiã 
rũ frigidũ effc dicẽtis. fapo: cu? amarus eſt:ama⸗ 
rirudo aũt fignificat caloꝛẽ extenuantem: fed fm ci^ 
bum ourus digeſtioniq; inobediens. Quod fi mifce 
tur cum accro 4 maligranati agreſtis fucco: tẽperiẽ 
fumi: vnde caloꝛem ertinguit ſtomachi: fm medici⸗ 
ꝛam vcro congruit:qꝛ fuccus eius mixtus cum ceru 
fa aceto:litbargyro ⁊ oleo ro.fit 5 cał.apoſtemata c 
cholericas puftuias. Qð fi miſceatur cum mica pa^ 
nis ⁊ farina lentis:cõtra eriſipilam oe groſſis bumo 
ribus oꝛtã. vnde Diaicoꝛides qo ⁊ Gał.affirmauit 





Liber 


Opoꝛtet huiuſmodi inquit cataplaſmatis confectio 
nem ín ftatu apoftematis non (n initio port: quia in 
initio neceffaria eft res infrigidane ⁊ dolozem mitl⸗ 
gans non diſſoluens t vulnera aperiens. 


C ruta. 
VUta ouplec eft: domeſtica et ſilueſtris 
K7- e Svilucftris ca.cft ⁊ fic. i quarto gradu, 
2556 Somcftíca in tertio. vñ oomeftica melíoz 
SUC edi igerendum:qꝛvᷣtutẽ incidendi ba 
bct; et groſſos vrífcofofas humoꝛes exte⸗ 
nuandi:vẽtoñtatenr⁊ inflationem offfoluere ventre 
humectat: pꝛoinde iuuat inferioꝛa inteſtin 
fi coquat eiufqs aposíma potuidetur: toꝛſionem tob 
líc:z ventrís oolo:em oc ventofitatceifcofifqs bumo 
ribus factum. Rurfus fi coquatur in oleo ⁊ dvftere 
€t co factum fucrit: groſſam oíffolnit ventofiratem; 
groffifas ec globotis inteſtinis fufpenfam. 3n vino 
cocta potuígs data: fit contra hypoſarcam. 
Queritur cuius complerionís fimt capparcs.3RTideoz 
z cappare efto —— cdam calida z ficca fus 
perficialís expanía per totum: ⁊ ín cappare dñatur: & ídeo 
quoad banc ponitur ín gradu ca. « fic, £ft alía fubftantía 
centralís pauca ⁊ occulta frigi. 7 fic. t quoad bác no poni 
i gra. tad bocqó oíat Auicẽ.ꝙ cappares fructificit ficut 
eucu.fed idẽtitas fructifications fequitur illam naturam co 
pleríonís c&.3Rndeo c oupler eft nñmilitudo. Quedam ma 
teríalis t effentialis, Et quedam accidentalis ⁊ foꝛmaus. 
Dico ergo ꝙ cappares frucnficát ficut cucumer quátü ad 
fo:mam erterio:em:quia babent fructus fimiles 1n fozma 
4 ficloquítur Auicẽ.nõ tamen quátum ad materiam nutri 
meutalem quce eft cali, ⁊ fic, refpectu capparum. Nota ft 
capparís ſumatur vía cibíin magna quantítate tunc oppi» 
lat: quia operatur tunc ratione fuc fubftantic: fed fi fuma» 






turín pauca quantitate:oeoppilat: quía tunc operatur per 
fuam Jesi rta E x au :zctuncoatur vía medi 


cine: et non generat fanguinem melancholicum groſſum. 
¶ Queritur quare capparis babet ꝓpꝛietatem ín egritu⸗ 
diüribue ſplenis: c ipfim pꝛopꝛie refpicit: non fic vero alia 
membꝛa ficut epar: vt dicuũt iſti verſus. Baudet epar 
ſpodio:mace coꝛ:cerebꝛum quoq; muſco. Pulmo liquiritia 
ſplen cappare:ſtomachuſq; galanga.Membꝛa quoq; vene 
ris congaudent ſatirione. dico qp atota ſpecie reſpicit 
ſplenẽ:⁊ in iſtis nó queratur ratio:vt dicit Auĩcẽ.ſed ſoli er 
perimento credatur.Sexũda caufa eſt:q; fplen cft frigidus 
& ficco: t capparis ca. t ſic. cideo ſplenẽ confoꝛtat:quia of 
ferafia ínnaturalie appetit contrariazquia illis (uuatur ⁊re 
ducitur ad temperamentum. Item in fplenc eft melancho⸗ 
lía: vnde receptaculum eft melancbolietpfum oppilantis:t 
capparis fua ca. t ſic deoppuat:⁊ cum bocalrcrat fuam ms 
li oiferafiá fric fic. Sed nonffic epar refpícitzquía eius fub 
ftantíam cito paffibilem oíffolnerctratíone fue calídíratist 
ficcitatis. Tertia caufa eft: q: q̃dã funt diuretica fundata m 
fubtili ſubſtantia:vt flos genefte:7 femen rappani:⁊ ifta rc 
foícitit meinbꝛa remota c ocoppilant ea: qued vero i grof 
fà fübftantía vt radír rapbaní: c huiuſmodi ocoppilant m 
ba propinqua c ipa refpiciunt. Quedam vero in mediocri 
fubftantia vt cappares ⁊ tfta refpiciunt ⁊ ocoppilát mẽbꝛa 
media ficut eft ſplen. Nota ꝙ radir — quartum ad 
partes ppinquas eft magis diuretica: fed quátum ado 
ainquas femeeft magis oiuretici: c fic nó capit Auicẽ. fed 
pmo modo: ideo radír eft magis oíuretica capiendo ꝓ fo: 

tíus:fed non p:o longius: imo femen, €T Coueritur aufus 

compleríonis fit cepe. Solutio : quantum ad — 

nem effentíalem ⁊ radicalem eftca.1 ſic Sed quoad acide 

talem « fluentem eftcalí. t humi.quia in cepa abundat hu⸗ 

miditas nitrofa t falía acdidétaliter: ficut patet oe ſenibus 

quiradicalíter funtfrigidi 4 ficciztamen accidentaliter funt 

busmdi GT Querif vtrum cepa scuerct pu. pblegimarici 


Dietarum partícalartum. 


ficut dicit Raß. Rñ. perfe tmatenaliter generat cbolerá 
cffccriuc tamen C actdentaliter generat ppegma pac vía 
qꝛ vroicit [fa:ccpa b5 acumen rónc cuíus pügit ⁊ moꝛdicat 
inteſtina € ftomacbum:« facit cibaria ato egre t pblegma 
eft pumũ humidũ à cíbo indigeſtũ:vt oicit pbus ín topics, 
£ bocmodo loquit 3RaP, Vel oic qp matertatr b5 pplegma 
generare: quíavt dicit littera:cepa maxime eft euapozabilis 
yndc perviam reumati(mifumi ab ea refoluri petunt caput 
Scd oicit Haly.ꝙ quando afcendüt reumara calida deſcẽ⸗ 
duntrcumata frigida:⁊ (ta oefcendédo conuertürur hmõi 
fumi in pplesma, Iota qxcpa nocet cerebzo, Una cá cft:qz 
vt dicit Bal cepa babet propzieratem ínficiendi cerebzum 
X íta nocendi, Secũda caufa cft quam tãgit littera:quia eft 
maríme euopozatíua: 7 íta capur replet z eius miríngas oi 
ſtendit. Itein babctacumem rationc cuíus ipm moꝛdicat 
c pungit:fcd abextra adminiſtratũ non eft ita euapoꝛatiuũ 
t — — e :fed — fuc fubftan : 
tic Gto euapo:abilis; t quando ab extra applicatur nó eu: 
—— diſſoluit. ££cfi arguas Pc peto (lia que va» 
lent extra valent íntra;vi que cito putrefiunt cxtra cintra 
igitur fi fuccus cepe exterius applícatus capiti oolozem ei? 
mitigat:vt oicít Auicẽ. fequitur ꝙ ⁊ intra fumpt?, Solutio 
Bab antelligit de illis que pꝛincipaliter aguntzvt oe media 
nis:⁊ non de illis que agunt ⁊ patiũtur vt cepa. ¶ uerit 
q̃re cepa ⁊ alia hmoi acumĩa hñtiavt allia:exteriꝰ emplaſtra 
ta faciunt rupturam: non autem interius quádo comedun 
tur:cum ramen membꝛa interioꝛa fint paffibilioza exterioꝛi 
bus. Una caufa eft; quía ſicut vult uice medicize eft age⸗ 
re: abi vcro pati, cii ergo extra, emplaftrata adminiftrant 
in vía medíane: igi£. f5 intra adminiftran£ vía cibi cppter 
bocnon agunt:imo patíun£ ⁊ nutrit. tem intus recept. 

multiplici oígeftíone degerũtur:⁊ a ſuã ꝓpꝛia natura fpoe 
liantur ⁊ maxime alterantur. Secunda caufa eft quà tãgit 
Babð.ſcz abüdátia pblegmatis i ftomacbo que eis occurrit 
íparepzimendo non autem fic quando extra applicantur, 
Tertia caufa eft: quía in ftomacbo vadunt per concauítate 
eius:non tangédo ſubſtantiam eiue: ficut tangunt cutem: 
quàdo extra emplaftran£, t omnis actio fit per contactum 
vt dicit Ariſt.Quarta cauta eft quam tangit Babł.quia:diu 
zpermagnum tempus moꝛantur ſupꝛa cutem:non autem 
inftomacbo:t omne agens requirit tempus ocbírum ad 
fuam operationé:igitur. £o níinta caufa eft admírtio humo⸗ 
ram aim eís inftomacbo cC: Hota q cepa valetin paſſioni⸗ 
bus oculo:um:quía eft abfterfiua:quía calida 7 ficca. Sec 
da caufa eft:quia fm Ariſto.in oe celoz mundozin anterioꝛi 
parte cerebꝛi omncs fenfus funt fituarí: quia ergo cepa er» 
tra applicata ratione fui acumimis mundificat cerebzi parte 
anteriozem perlacb:ymas muat oculos : fed abintra dicta 
euapozat: z tdeo nocet. (T Queritur quare cepa valet in fes 
to:e oꝛis. Rñdeo q feto: oꝛis quandoq; caufat vício — 
líum:vt ín pryficís ⁊ lepzofis:c iſte non pᷣoteſt curari.Aliqñ 
caufatur cc mala complexione ftomacbi fiue bumoz vicio: 
c iftc fcto: manifeftatur ante cíibum:z per potum víni odo? 
fcri ſedat᷑. Tertio modo caufatur vicio cerebꝛi vt ꝓpter hu. 
co:xuptum eriftentem in cereb;o: ende quando aer attrabi 
tur per nares vna poꝛtio currit ad cerebꝛum: ⁊ fec oeferc 
alíquíd de odoꝛe illius humoꝛis putnidi : quádo crpiratur 
alía vero pare aeris currit ad coz: talís feto: curatur p me 
dicínas ad boc valentes:2 per aromaticas ſpecies.Quarto 
modo caufatur vicio gingiuarum putridarum: « bic feda£ 
perabfterfiua odozíferavt per galangá.boc modo caufatur 
ppterbumo:es putridos eriftentes in ſtomacho:⁊ bunc fe 
toem remouetcepa:quía incidit z diuidit rone fue calidita 
tis. &ficcitatis illos bumo:es:c ungit ſtomachum ad (los 
ecpellendum."IHota ꝙ cepa lubzicat ventrem ratione fuí 
acuminis:quo pungít z mo:dícat ftomacpum 4 ſtimulat:⁊ 
ifta oc caufa tranfimitti£ cbolera iuuatiua ad inteftína ad er 
citandum erpulfiuam: vt volunt auctozes. Secunda caufa 
cft quía babet ce bumíditates nítrofam lubꝛicatiuam: qz 
omne bumídum lubꝛicatiuum. Nota virerius q cepa cu» 
da plus impꝛimit vía medíane 7 cocta via cibi. ¶ uerit 
que allia fint calídíoza; aut nata iti regione calida aut gis 


S o.cttt. 


da. Solutio qp in frigida ratione conftríctionis poꝛoꝛum ef 
recufionis ⁊ enionís caloꝛis naturalis:fcd tn calida regios 


ne fitecbalatio 7 tractio calozíe naturalis ad czterioza. £t 


fi arguatur ꝙ Serapion dicit qp calo: naturalis iuuatura ce 
lefh:igitur, Diſtinguendũ eftzquia intelligit quando caloz 
naturalis eftocbilis:quia quando eft toꝛtis ocftruitur à ca» 
lo:e celeftí qui píus eſt non deſtruens ocbilem: fed foztem. 
fibi refiftétem caloꝛem.Etcauſa buius eſt:quia quanto ali⸗ 
quid impꝛimens inuenit materiam magis rcfiftente tanto 
fo:tius unpzimitzc ppter boc aqua calida dtius cõgelatur 
d frigida:igitur cum calo: fit foꝛtis in alie: igitur eum de⸗ 
biutatznó fic vero in by drope:quía eft caloz naturalis debi 
lis.&lel oic qp S intellígit quado calo: naturalis agit 
ín materiam moꝛbi non cibi. Vel otc ꝙ ocperacadé£ ads 
muatocbilitando fuum cótrarium: vt in bedrope: z nó ad 
dendo in calozem naturalem oc per ſe. zr vtrum 
allia valeant contra fitun:vt dicit oat. in oc fimplid medi 
cina. Reipondeo qp fitis caufatur quandoq; erinaninone 
membzozum:vt patet in ieiunantibus:⁊ ita fedatur per po 
tum víni. Secũdo modo per calefactionem remoro:um mé 
b:o:um:ficut renum: (ta non poteft ledari nifi per potum 
aque frigide mixte cum aceto:quia acetum fact 2 Quam pes 
netrare vfqs ad reneszque eft obtufe fubfrantic.Zertio mo 
do caufatur fitis er mala complexione ftomacbi fine vico 
humoꝝ:⁊ ifta per potum aque frigide curatur. Zflio modo 
caufatur fitis ppter fupercalefaenonem aeris frigidi ſpũa 
lm fine pu. vicio:⁊ ifta fedatur per attractionem aeris fri» 
gidi: vtoicit Conſtantinus. Quinto modo caufatur ppter 
abundantiam male matcric ín ftomacbo vcl fptríruaubus 
exiſtentis:⁊ ficcaufarur per alliũ:quia ratíone fue calídira» 
tís « ficcitatis abſtergit ⁊ mundificat t incidir huiuſmodi 
malam materiam firím caufantem: 7 fic loquítur £Salloco 
allegato: ficnon eft incõueneins cp alza cauſent fitm vno 
modo ⁊ fcdent aluo modo. £t fic allia magis babent fedare 
finm qᷓ cepa:quía magis abfterfiua 4T Queruurvtrumva 
lent contravenenumzaum "3Plarearius dicat qp fünr reziaca 
ruftico;um: c innuit ꝙ valet contra omniavenena, Reſpon 
deo qp valent effectiue contra omnia venena:quía inddunt 
« conſumunt:ſed fo:zmaliter nó: qꝛ nó valet boc modo cone 
tra venena calida KT uerirur cuius complerionís fint co» 
riandra. Rñdeo ꝙ quárum ad ouplicem fubftannan fuper 
ficialem funt calida 7 ficca: ín iftafundat amaritudo quà 
babét: ⁊ ratione iſtius oifloluür emata: fed quantum 
ad fubftantiam cenrralem funt frigida et ficca. et quan» 
tum ad iftam loquítur diaſcoꝛides qui dicit qp funt ſtipti 
¶ TMota ꝙ ruta valer contra ſtuxũ fanguinis ipm octiccan 
do t confümendo : z ctíam cauterisando cum fircalidaet 
ficca:non aurem valet condenfando intrigidando zc. Tiota 
virerius ꝙ valetcontra facrum ignem abftergendo t mun» 
diñcãdo ratíone ca. fic. fuc: nonvalct alterando.IBora e» 
domeſticum eiufderm fpecici eft calí, fitueftrí: fed non eft vc 
rum oe illis que ſunt diuerſe fpeciei ficut ruta filueftris et. 
oomceftica. QT Querit᷑ Qrezmuttela querit rutam:⁊ fricat fe 
aum ruta quando vult pugnare cótra ſerpentem.⁊ quid 
lupi inquirunt eam adacuendum oentes: z bufo feniculi 
reaiperandum vifum: vt dicit pbus ín libꝛo de animalio 
bus.3Refpondeo q ficut falíua bominis ieiuni ett venena 
contra bufones: quia eis contrariatur a tora fpecie, Simi⸗ 
liter c ruta cít venenum contra ferpentem:2 iſta animalia 
bita babent cautclas innatas: z boc ratione ſue vilitatis 
refpectu bominis qui non habet illas innatas: imo acquift 
tas. Glel oícendum quía ruta eft diſſolutiua: ⁊ ferpens eft 
ocbilis coagulationis quare ferperem inzerticit ratione ſui 
bo:nbílis odoꝛis etíam quem ferpentes fugiunt. uc» 
ntur quare dicitur:Ruta virís venerem minuit mulieribꝰ 
auget. 3Ratio eft quia coitus confiftit in remperamento:c 
mulierũ frígidítatem 7 bumidicatem oiftemperatam ruta 
redudirad temperamentum: ígitur. Unde dicit pbus ꝙ mu 
lieres plus appetnt coítum ín eſtate d in byeme:quiaim 
eftate téperantur per calíditatem ⁊ ficaratem eftaris: fed 
viri funt minime otftemperati ifto dutemperamẽto. 


L 






¶ De qmino. 
xyminũ calidi eft in tertio gradu: ſiccũ in 
fecũdo:vẽtoſitatem diſſoliũt:doloꝛemven 
tris c toꝛſionem placat. coctum cum ciba 
"TIS ventofiratem generantíbus cam tépe 
rat.Simili modo boc faciunt nígelle.babent aurem 
nígelle aliam piopzictate : quía occidunt lumbꝛicos 


fi potentur, 
¶ De ancto, 
2 ner cali eſt in fi. feciidi gra.ſic. in medio. 
3 [* ventofitatem ⁊ inflationem c tumoꝛem oif 
NS w)foluit. cnins rami ſi in olco cocti fucrint; oí 
omitiganzfomsam pictas umida po» 
ꝛioſos mitigant:ſomnum pꝛeſtant: 
— — ꝑducunt. Semen eius Dic 
vꝛinam paocat c lac augmentat: ventrem oc humo⸗ 
yum patredinc iüdíficat:oolosem ⁊ tumoꝛem labo 
rẽq; diſſoluit:babet etia ppꝛietatẽ cxtinguẽdi fingul 
tum oe plenítudinc. Miod fi vꝛatur fit cali.⁊ fic. in 
tertío gradi. valet contra vulnera putrcfacta ⁊ oí 
turna in veretro mata. 
€ De canit. 
zzz Ziruí cali. eft ⁊ ſic.in tertio gra. bs aliquan 
d acuminis. vnde congruit frigidos 

burmozes babentibus:vcntotitatem expel⸗ 
lit: digeſtiuam vím confoꝛtat: vꝛinam pꝛo⸗ 
uocat:lumbꝛicos ct cucurbitinos expellit. 









nedicinã:quia ſi immiſcet᷑ ín electuario 
optimum fit cotra diuturnam tuſſim:que oe groſſis 
humoꝛibꝰeſt.⁊ pectus:pulmonẽ:⁊ ſfomachum devi 
fcofo pplegmate mundificat; ventríe inflationem ct 
ventoſitatem aufert; vsinam puocat, 
€ De zinzibere. 
IInʒiber ca. cft ín tertio gradu; humidi⸗ 


eftificatur:quía putredíni appara 

1 : vtile eft frigidis: ventrem ſol⸗ 
- uit:bumídiraté ocficcat: digeſtiuam vir⸗ 

tutem adiuuat:ventrem humectat. 

c cinamomo 





rad du ttomachum confortat: quía aromati 





2ccroco. 
"IRocus ca.eft 4 fic.ín pꝛimo gradu: ftoma2 
chum confoꝛtat:epatis oppilationem ape⸗ 
rit: anheloſos iuuat: vꝛinain ⁊ menſtruap⸗ 
uocat:⁊ ac oque oia confoꝛtat. 






MEN 
C 


De maſtice. 
P2 mW atit ca.cft ⁊ fic. ĩ ſecũdo gradu:ſtomachũ 
| — puocat:⁊ indigeſtioncm 


¶ De ſmapi. 













— EE 


— * 


Liber 


o» 3napis ca.ẽ c ſicĩ medio quarti gradus 
J^ pumiditaté capitis z ſtomachi ocliccar, 

£334 Q? (i cum blítis eſui detur: tomachum 
emet oc groflis humoꝛibus mundificar villis 
cius fc adnectentibus. 





uiter res calíde c humide. Mec ſuxum materie crude ad lo 
cum repercutiendo ⁊ conſtringendo poꝛos membꝛi apoſte 
matí: q: boc modo repercuffiua maturát. ([ Querit᷑ vtrũ 
anetum augtmentet lac, Solutio ꝙ quedáaugmentant lacz 
« generant materíaliter: ficut bona dbaria: quedam vero 
excitatiue:vt continua attractio mamille. Inde oícit pbusz 
qp per cótinuam tractionem poteft vir etíam puella baberc 
lac: quia ín illa cótínua attracríone fit 00lo:; ct ficut foꝛtis 
doloꝛ pzouocat reuma: vnde humoꝛes fluunt ad mamillas 
tibi per naturas mamillarum im lac conuertuntur.Quedã 
generãt lac pungédo mamíllá: vt oícit Ariſto.ꝙ fricatio ma 
millarum cũ v:tica generat lacin mamillis. ucdam vero 
faciendo penetrare fanguinem ad mamillas:⁊ ficca. t fic.c 
omnía diuretica:ſicut anetum augmentant lac. Item aliqũ 
— tráfit? ſanguinis menſtrui ad mamillas ꝓpterven 
tofitatem groſſam exiftentem mter mamillas et matricem 
⁊ illos meatus oppilantem:7 boc modo adbucanctum 

nerat fiue augmentat lac: nó tamen fperma: imo diminuit 
quía eft ín pauca quantítatc rcfpectu lactis t magis pafli* 
bilís:róne cuius citius confumítur z ocficcatur ab ancto, 
K[ Queritur quarc anecum fcdat ctamenvomt 
tü ꝓcurat.Cã huiꝰ eft: q: fingult? caufatur er vetofitatc in 
terciufa inttr partes fiue parietes ftomacbi quá natura ín 
tendit expellere: c ficeurat ã anctum confumedo: € 
ctiá potus.vnde dicit pbus ꝙ pluuía abfcindit magnũ vent 
tum per viam:qꝛ ventus eft cx ventofitate magna 
t pluuía ratíone fue bumidirans babet illam abfcindere. 
Scd vomitum habet anetum pcurarc; quía ogtur ſtoma⸗ 


plectoꝛico refoluítzt non poteft cófitmere: cti nó fit tate 
calidiratis «p cófumat:q: non eft cali.niñ in fccundo gradu: 
facitergo qð põt.diſſoluit fumos quí reſoluti taciũt pbára» 
ftíci repletioné im oꝛe ſtomachi: c ftomacbus tunc fentiens 
poametum euomit. Sed ventofitatc confumit ín finguita 
q; (lia ventofitas eratiam generata: faalius eft conſume⸗ 
rctantümodo d refotuere z confumcre fimul; IBota ꝙ vo» 
mítus pꝛouocat multis modis. Uno modo pbantaftice re 
endo os ftomacbi ficut anetum.Quedã vo retinendo ín 
macbovtrapban?.£Quedá faciendo fupnatare in oꝛe fto 
macbí:vt omnia vnctuoſa. Quedã rónc fue quantitatis.⁊ 
ficbocent pzactíci doctoꝛes in ftomacbo fo:ti ⁊ oiffiale vos 
menti puocare vomitum poft multa cibaría:quía tunc non 


* 


eft tomacpus ita auídus ín retinédo cibum ficut ante cibi 
vnde poft aburn facilius euomit.Quedã vcro vomitũ puo 
eant atirabédo humoꝛes fiue fuperfiuitates ad ſtomachũ 
ficut funt medicine vomice:⁊ ifte ſunt toꝛtes:qꝛ tà a partib? 
ppings d remotis attrabüt. IBota ꝙ ameos vt dicit aucto: 
vetofitate expellit ín coꝛpoꝛe iam giiatá: nó tamen in coꝛpo 
rcnódum generatá:quia non eft potens refoluere t confu? 
mere fimul ppter fuam debilem calíditatem:fed bene cõſu 
mercíam generata. ¶ Queritur vtri piper cópctatín re⸗ 
gimine fanitatis, Itẽ querit quare omnía frigida ín quare 
to gradu funt venena er iuſqamus opiũ:ſed calida ín quar 
to gradu non ficut píper. Solutio íftius manifeftabit folu 
tione alteri?: quare dico cp vna caufa eft: q:calídi eft amio 
cũ nature:frigidũ vero nó, 9a caufa eſt:quia et dicit Ari 
ſto.viuere eft motus ſpũalis a centro ad circũferẽtiam: mo» 
ri vcro ecótra, ende oicit ꝙ vita cft pꝛimo un coꝛde:⁊ poftea 
diffunditur a coꝛde ad alía mẽbꝛa. Item vltimo eft vita in 
coꝛde:qꝛ vltimü qð moꝛit᷑ eft coz:q: calo: naturalís ĩ vltimo 
refugit ad co: táipad fud minerã Pm qð recitat zal. q: ipe 
pofuit manũ ſuã ín aĩali mo:tuo turta co: interius:⁊ inue 
niíttantum calo:em qp mirus fuit: q: igitur calidum mouet 
motu vite: 7 frigidũ econtra:ígitur. Zertía caufa eft melioꝛ 
« fübtilío::q: queda eft complerio bumana radicals: iſta 
eft interverũ temperamétü ⁊ pꝛimũ gradũ.Quedã eft com 
plexio flués que eft eleuata vſq; ad ſecũdũ gradum. vn eſt 
ca.⁊ bu.ín ſecũdo gradu. Undẽ dico ꝙ calida ín quarto sra 
du non diſtant a cõplexione bumana fluente nifi per duos 
gra. ppter bocnon funt venena. Sed frigida ín quarto oí 
ftát a copleríone bumana fluẽte p fer gra. quta p quartuoz 
pꝛima oíftanz a cóplezione fluente, Itẽ a vero téperaméto 
fiue radicali:qui eft ínter teperamentü ⁊ pꝛimũ gra. oiftàt 
p vnü gra. c ecõuerſo radicali oíftat a fiuente per enti: et 
íta frigida ín quarto maríme oiftant a cópleríone bumana 
Doterqat marímam contrarícratem funt venena refpectu. 
pleríoís bumance. Et ſic ad argumẽtũ dicit ꝙ piper c ca 
lida in quarto gra. fanís competüt ín parua quátitate. 7 tu 
obíjcis oe magna quantitate qñ arguis ꝙ ca. ín quarto de⸗ 
ftraüt fenfum. Vel oíc cp ca.ín quarto cópetüt cii alijs ciba⸗ 
ríja t non per íe.£t nó ſic de eufo:bío: q: € venenum a tota 
fpecie c non piper:ſed ſolũ róne cóplerionís, Sed ifta folus 
tio nibil valet: qz litbargypꝛũ ⁊ fulpbur funt venena a am 
rione ⁊ nó tamena jppiictatc:ergo c fimüiter píper. dco 
Dicas p lítbargy:ti z fülpbur funt venena rõe fue fubfrátie 
groffe que nó poteft a natura coꝛrigi ficut ſubſtãtia píperís 
que eft ſubtilis: ⁊ pcr cõſequens pafübilis, Et de cufobío 
dic ꝙ d'uis fundet᷑ ín ſubſtantia fubtilí: oic ramen qꝛ gñat 
ex fupfiuitate arboꝛis cũ fit eius gũmi:ideo eft venenũ:nõ 
aũt piper: q: nó gñatur er fupfluitate arboꝛis cá fit fructꝰ 
nutritus er purioꝛi parte nutrimenti arboꝛis. Vel oic qp eus 
fo:bit receptum ín coꝛpoꝛe cíto penctrat: ⁊ nonpoteft erpe 
«tarc actione nature:ſed piper multii moꝛat᷑:igit᷑ ¶ Quie⸗ 
ritur vtrum oce fpecies píperís ficur leucoptper:zmacropio 
perzmelanopiper fint cóplerionis e(ufde.vide£ ꝙ ſic:cũ fint 
eufdé arbozís ſm Plateariũ: 5 cóplerio eft vía ad fpecié: 
igitur. 3n Zꝛium eft Auicẽ.dicẽs ꝙ piper albũ ⁊ longũ ca. t 
bu.eft ín ſecũdo gradu ⁊ nigrum ín quarto. Rñdeo v quá» 
tum ad compleríoné radicale funt eiufde cóplerionis:« ifta. 
c&plezto ragiealis eft vía ín fpecie, Sed quárum ad fluente 
quc quotidie ofuerfificatur non funt eiuſdẽ cõplexionis:q: 


píper:fed piper affoaat fibi ſiccitatẽ: ergo multomagie ct 
T exber.n Sum cft aucto: dicens ꝙ eft ca. c bu. Item ci» 
to putrefiz, vt dicit Ira: f5 mater putredinis cft bumidiras: 
ígi£. Solutio: q: radícaliter eft ca. c fic.c ſic intelligit Auicẽ. 
fluenter tamen cit phumcũ:qꝛ multũ abundat ín bumídita 
tercum fir radír latitans fab terraznec poffit ad plen& caloz 
ceieftis oigerens impꝛimere nec ilã bumíduate cofumere 
fist facítin pipere quod exponitur aeri zd argumẽtũ igit 
dicitar ꝙ 5insiber plus caletaar.i.tardíus ⁊ fo:t: fed aznsí 
ber plus calcfacit.L.citius.f£t poſſemus dicere ad argumen 
tum ín 2:ium qp ila humiditas non eft naturalis: idco ciro 
putrefizzlRota ꝙ 5insiber coftipar fi detur in magna quáti» 


tàte:2 fic intelligit uice, loques aucrozitate Zlcáne, 4 eriá 


fi oeturventri conftipato a fedibus ourís. Sed cõſtipato ab 
bumo:ibus vifcofis larat cos incidendo c diſſoluẽdo. etiá 
róne fue humiditatis lubꝛicat:⁊ rone fuí acuminis pungen 
do inteftína etiã laxat  ficintelligit ira. 4T it oc boc 
q3oicit Auicẽ. ꝙ piper laxat ecótrario mó qp ícamonea: qd 
eft boc oictu, 3Rndco ꝙ fcamonea in modica quantitate 
fumpta reftríngitzficut narrat Sab .de quod inuene d erat 
coftipatus: c fumpfit parũ oe fcamonea à feces deſiccauit: 
fcd ín fenecture habuit ppetuti ⁊ immoderatü ſuxũ.econ⸗ 
ucrío eft oe sinsiberezq: in modíca quátitate fumprü laratz 
quía tunc per bumiditatẽ tẽperatur:ſed m magna quãtita⸗ 
te fampti ocficcat  conftipat róne fue magne calidíratís 
"Bota qp sinsiber rone fue humiditatis remollit maculã ocu 
lo:um:t róne fue caliditatis abftergit: indidit c oiuidit ma» 
culam. oícit iba d babent 9tutes innatas melíus ope» 
rárur: sinsiber babet iítas ouas innatas:igitur. TMue⸗ 
rírur quare cynamomũ bonũ odoꝛes facit:garioftu vero ge 
nerant fetoꝛẽ ín 03e. s£aufa eft: q: cynamomũ boní odoꝛis 
eftzimpzimir odo: in humido ſaliuali: ende tantum confu» 
mit quantum refoluít: fed gariofili licet bonũ odoꝛẽ impꝛi⸗ 
mãt in humido (aliualízcum tamennon tantü cófumát quá 
tum reſoluũt:illud quod reſoluitur inuifcatur inter oenteg 
c Gíngiuas:c ideo putrefit:c fic fetoze senerát (T Ste que 
ritur quare frequẽs vfus ⁊ continuus tftarum ſpecierũ aro 
maticarü generat ferozem anhelitus tamen paucus t nó 
frequens generat boni. Ratio eft:a: que nimis frequẽtã⸗ 
tur plus refoluunt qᷓ confümant: itur. ¶ Quent quare 
coꝛtex ſubtilis cynamomi melio: eft groſſo. Cã eſt:qꝛ cyna⸗ 
momũ eft coꝛtet arboꝛis affatus ex fuperfluirate nutrimẽti 
arbo:ís: t ita quãto aroflio: tantomagis atteſtat᷑ impurita 
ti 2 econtra. Secunda cauía: qz coꝛtex fubtilis atteſtat plan 
te iuueni:groſſus vero antique:f5 in — eft maíoz 
caloꝛ: ⁊ íta ſubtilioꝛ ⁊ magis digerit᷑ d gro us. QT Querit 
quarc cynamomũ cito ————— eſt:q: 


Liher 


ñignificat pꝛiuationem burmidítatis: róne arius laudabaf. 
KL De croco quero vnicü: quare ocfectar ftomacbü: tame 
mapime confoztat coz. ld poc dico frm Auicẽ. Crocus dire 
cte opponitur acetoñtati:⁊ q: acetoſa pabét ftomacbü con 
fo:tare: igit. fed q: eftaromaticus: cola aromarica babet 
£01 confoztarczigit. Item penetratiuus eft c oinifiuus per 
miníma:c ppter bocrecreando ſpũs confo:tat virtutem vi 
talem cuíus domiciliũ eft co: q[ (Queritur quarc maſtix eft 
frenü fcamonec.i£aufa eft: q: &m Bał.ſuꝑ pnoftias:ois 
medicina (camoneata nocet ftomacbo: ⁊ maſtix inter oria 
gũma ftomacbum confo:rar: ideoínterponit fc ínter ftoma 
chũ ⁊ fcamoncà ne ci noceat; c ideo fcamonca debet grofío 
modo pulueriʒari:⁊ maftír ſubtiliſime hac de caufa:c ctia 
Q: meli? attrabeta longinquis fic: necira poterit adberere 
víllis ſtomachi:vt excoꝛiet ipᷣm. ¶ Iota qp finapis ſtringit 
ꝛinã t egeftioné piocatzq: rone caliditatis ſue ⁊ acuminis 
pungit inteſtina:⁊ cõſumit materiã vꝛine.Et nota qp nocet 
cerebꝛo:⁊ ſcðo naribus róne ſube fuc euapoꝛabilis maxime 
1dco fumi acuti ab co rcfoluti petũt caput moꝛdicãdo: ccc 
rebꝛũ ſentiens ſuũ nocumentàü repellit eos ad nares:igitur 
earücule em nari marímc funt fenfibües. ([ Querit qua 
re ſinapis cerebzum iuuat: ſpũalia vcro ledit: ecótrario ett 
de alitjs c eruca:íurta illi vfum, &ilia pecrozibus pꝛoſunt: 
cercbioqs finapís. Cauſa eft:q: ſinapis eft ſubtilis ſubſtan⸗ 
tie c euapozabilis; vnde fumi ab co reſoluũtur calídí ⁊ ficci 
qui alterant malam diſcrañam cerebei frí, « bu. pofteatüc 
põt caput cito ſe exonerare ab iliis fumis: tranfm ad 
narce:cü fint ſubtiles.Sʒ in ſtomacho nó mozant rõne fuc 
fubtilitatis: € ppter bocnó poffunt impꝛimere in ſpũalibꝰ 
⁊ ppter bociuuantcerebzt : finapis tñ nocet ſpũalibꝰ: fed 
ecouerfo eft oc alls eruca c alijs scuminibus:q: oure funt 
fubftátie « grofíc:c nó cito cuapoꝛant: vude oíu mozanf in 
ftomacbo: tunc ĩmpꝛimũt ín fpüalibus fi tarde cuapozant 
ad cereb:ü:t qñ ad ipm euapozát: non poteft fc cito cxone 
rare ab íllío:tdeo ledunt ccrcozü ⁊ iuuant fpüalia, 


(EL 2x accto. 


ff ctum moderate ínfrígidat ⁊ fo:títer oe? 

RÀ Ri üiccat caufa ocfecríonis fuc frigiditatis : qz 
MI oeouabus componitur naturis.frígidítate 
c3 vidclicet effentialí que p fui acctofitate cft, 
ct accidentali humiditate acquitira oc ebullítione z 
putredíne. omne ením acerum cft ín ínitío dulce:ſed 
eur coquitur caloze folis ⁊ acrís c ebulliens non 
babucrít vim qua cuftodíat: putreſcit: ⁊ excoquitur 
eius liquoꝛ: c in acetoſitatem vertitur.ideoq; acetũ 
infrigidat ín pꝛimo gradu: et deſiccat in tertio:vnde 
pptcr fue humiditatis c frigiditatis debilitatẽ per⸗ 
foꝛat velociter coꝛpus vſq; ad loca remota: facit ibi 
itii qð i vino iam fecerat.Cã ſubtilitat cft caloꝛ que 
acátierat ab ebullitione.Ceteri vero liquoꝛes nó ba 
bent ülam ſubtilitatem fimíli modo: ficut vue agre 
ftis líquo: er maligranati:pomiq; citrini c ſimilium. 
boum accio plus in vicinis dp in longinquis operat 
locis.vnde Galł. volens ftemacbírefrigerare caloꝛẽ 
aut membꝛa fibí vicina: maloꝛumgranatoꝛum ſuc⸗ 
cum:autvue amare:aut pomi citrini accipiebat:vtile 
enim eſt:quia ín ftomacbo moꝛantur pptcr fimplici 
tatem frigidiratis eoꝛum. Volenti quidem refrige⸗ 
rare membꝛa a ftomacbo remota : coucniens cft ace 
tum:baber enim vím víam faciẽtem:qua ad loca lon 
ginqua dirigitur:idcirco eft diſſolutiuum ⁊ ertenua 
tiuũ:quod calefactiuũ potui datũ: oꝛthomiã haben⸗ 
tibus ſubuenit:⁊ ſanguinem ⁊ lac coagulatum in ſto 
macho diſſoluit: fit contra venenofa 7. moꝛtem infe⸗ 
reutia:ſũcut eſt opium:iuſquiamus:ceufoꝛbium ⁊ fimi 


lia:diuturne tuſſientibus er phlegmate occurrit: no 
cet tt nouiter tuſſientibus: tuſſi maxime ficca cxagi⸗ 
tarís:q fi coquatur cum cibis:vel aliqua re mandu⸗ 
cccur:erít ſtomachi confoꝛtatiuum:appetibilem vim 
excitat ⁊ augmentat: maliſq; repugnat humoꝛibus 
ad ſtomachum "elo obi | 


Nitem babet mundantermz colantem: pectus 
A enim purificat: pulmone atqs ftomacbum 





. «Ex file. ) 
71! calefacit moderate multũq; ocficcatz 
3$: copofitum cft cc duabus qualítaribus 


vr) vna cft colatína cr íncifiua: alera vero 
Aeſt coadunatiua : — quevtreq; 
deſiccantes fant. Ideoq; fal deſiccat in tertio gra.ca 
lcfacit iu fecũdo. qõ ramen duobus modis eſt Me⸗ 
tallinũ vídelicet ⁊ marinum. Marinũ autem fit in 
lacubus: quag falinas vocar;ve fit oc aqua 
maris eftiuo caloꝛe Hetallinum laudabilius 
eſt marime q3 caret lapidibꝰ:⁊ c clarum obtuſum ct 
equale Odariuum vero bonum cft (i (it candidũ.nõ 
tii quale metallinũ.vñ Dia. Sal metallinũ fozti? cft 
marítio. Vader! reed eit illoz fo: 
equale. 3n initio diſſoluunt ⁊ müdíficant groflozz fu 
ꝑfluitatẽ ⁊ putrídoz bumom.ocínde que ex cís re 
manent octiccant ⁊conſumunt:quibus finítis natu⸗ 
ralem coꝛpoꝛis coadunãt humiditatem:⁊ conftrícta 
conferuant;c poꝛos cutis daudunt: vt illa humidi⸗ 
tas putredini non apparct.Pm medicinam non con? 
fer&t.o3t em̃ cibis condimentum: fapozitatem atqs 
acceptabilitatẽ oígeftíu3 vim adiuuantem. 
¶ Superius determinauit auctoꝛ de condimentis ſolidis 
fiue oe illis que habent ſuum eſſe a natura: bíc autem oc 
liquídís que pabent (uum effc ab arte vt aceto. ¶ Querit 
vtrum fapo: in aqua falfa fita pp:ía natura ipfius: vídcE 
q non:qꝛ oícít pbus ín libzo oe fenfu ⁊ fenfato: «p aqua cft 
materiale prinapíum ad omnes faposes: fed nullum rale 
babct fapozem a ꝓpꝛia natura:quía indifferenter fe babet 
ad omnes faposes:neqp f: babctfm pbmigitur. Se 
cunda ratio:ſapoꝛ eft paſſio nutrimenti: vt dicit :erqo 
auod caret nutriméto caret fapose: quía pzop:ia paſſio nõ 
cparatur a fubíecto : fed aqua non nutrít cum fit funplerz 
vt oícit yfaac in dietis vniuerfalibus drca pꝛincipiũ: ergo 
aqua non babet fapozem. Zertía caufa eft; quia omnía cle» 
menta carent fapoze vt dicit pbus. Quarta caufa cft: quía 
qualitates pꝛioꝛes funt in elementis: t in illis qualítatibus 
folum quibus eleméta funt contenta: iores vero qua 
litates funt ín mirtis ct bas fequíturfapo: ficut effectue 
p:opzíam caufam : ígitur. Quinta caufa: aqua eft mate» 
ría t píncipuim omniũ fapozum: ergo babet fapozem quí 
eft p:triaj omnium fapozum: huiuſmodi autem cft fa» 
po: ínfipidus fm yfaac:erao aqua falfa eft infipida effenría 
literad mínue:fed fapo: (nfipidus non eft fapo: nífi abufis 
uc ⁊ pꝛiuatiue cii fit matería ad omnes faposco: 7 hic ſapoꝛ 









Dietarum particularium. 


in omni aqua:igitur.Adoppoſitum:ſapoꝛ eft ſequela cõ 
be ionis ct finmat fuam fpx fem £m y faac. ende non oere» 
Doait comptegtonem: fs femper cai fequítur: aliter enim 
non cófinnarct co ionis fpeciem: fed cóplerio frigida 
'etbumída materialiter eft ín aqua falfa:ergo ín eadem erít 
ſapoꝛ. Sitem colo: plus diſtat a complerione d fapo: vel ab 
'elemétis:quia fapo: firmat complerionem: nó atit coloz: f$ 
coloꝛ € cóplerio cft ín elementis: crgo c fapo: : igif fapoz 
eft ín aqua:ꝙ colo: fitín elemẽtis p5:q: platooíftinguebat 
elementa per fapo:es: ergo fim complepionem colo: eft in 
elementis. 3Rcfpondeo ꝙ aqua falfa non eft alicuius ſapo⸗ 
ris $m faam natura. vnde dicit pbus ꝙ omnes aque in pzín 
«ipio fui fucrunt dulces vel inſalſe.Ad — in contrarium 
dico ꝙ cõplexio eft duplex. Una que eft combinatio duarũ 
qualitatum:⁊ bec ín elemẽtis.Alia eft que reſultat ez com» 
míctióequalítatum elementoz ín mixto:⁊ bec cft in mixtis 
Thanc complexionem fequitur fapoz ⁊ non pꝛimam oe qua 
Ad fecundum dico q colo: vro modo dicitur ertres 
mitas perfpicuí cuiuſſibet coꝛpoꝛis ficut luminis:ct boc 
modo colo: eft in elementís € ín coꝛpoꝛibꝰ fuperceleftib?, 
Alio modo oicitur ertremítas perfpicut ín coꝛpoꝛe termina 
to:⁊ boc modo eft ín mixtis:⁊ bíc colo: fequitur compleríoe 
nem mixti:non aiitem clementozum. ¶ Queritur quomo 
do generctur falfedo ín mari feu ín aqua.s£t vídetur cp non 
a caloꝛe ſolis: quía dicit pbus in libꝛo de fenfu ⁊ fenfato: p 
nullus fapo: poteft generari ex actiõe caloꝛis ſolis ín aqua 
maris:⁊ anullo alío generatur falfedo ín marí: ſicut dicunt 
ilofopbi: ergofalfedo in marí a natura ꝓpꝛia c non a ca» 
ze folis caufatur, Secndo:fapo:es fiunt per víam dige⸗ 
ſtionis:ſed aqua marís nullo modo oígeritur a caloze folis 
ígitur. Tertio:dicit pbs ín libꝛo oe fenfu fenfato:z ín libꝛo 
vegetabilium:q coꝛpoꝛa fapozofa pinguia funt ⁊ nutríunt 
fcd aqua maris nec nutrít nec tmpinguat $m pbm: ergo 
non eft (3pozofa: ergo non recipit falfedínem a caloze fous. 
Contrarium oícit phat IDaly ín cõmento:ꝙ falfedo eft im 
mari pptcr aduftionem factam in ipfa a caloze ſolis.Solu⸗ 
tío $t pbm er actione caloꝛis folis 7 reuerberatione radíos 
rumípfius ſupꝛa mare refoluuntur partes fubtilee maris 
z remanent terreſtres que permirte cum aqua marís effi 
ciunt ipfum ſalſum.Ad rationem in contrarium dico qp non 
fufficit fubftátia aque maris ad babendam falfedínem: fed 
adbuc requirit᷑ ꝙ partes terrgftree ctadufte per calozem 
folis cómífceantur cum ipfa aqua: reducant ipam falfedi? 
nem:ficut patet ín cínere: qui cum miſcet᷑ aque reduar cá 
&d naturam ſalſedinis:⁊ boc ſolũmodo non foluít rationes 
quía ín nullo tangit cas. quare alíter dicendum ꝙ fapozes 
oupliciter generantur. Uno modo per víam generationis 
⁊hoc modo actio caloꝛis folís nullum fapozem generat ín 
$qua:1 ficintelligit pbus. alio modo per víam reſolutiõis 
fiibtilís a groſſo:⁊ boc modo actio folis efficit mare ſalſum. 
«T Quentur quare aqua marís non minuitur. Ratio cftz 
Quia ficut fir continua refolutio a caloꝛe ſolis: ita etíam con 
tinua reftauratio per pluuíae t continuum fluuiozum flu⸗ 
pum. 'IHotaq aqua oulcís fimplíciter et abfolute fubrilíoz 
eft alia: ficut vinũ aceto.Et ſcias qp ſubtile dicit᷑ ouplíater 
€ino modo ín compleríonc: et fic aqua falfa ſubtilioꝛ oulci 
Alio modo in ſubſtãtia 7 bocouplicirer. Uno modo ppter 
tenuitatem partium ficut cryftallus et vitrum. &lio modo 
ꝓpter fo:tem penetrationem partium:⁊ ifto modo vltimo 
scctum eft ſubtilius vino:⁊ aqua falfa oulci:fed non fimpli 
&ter quoad compofitionem: quia videmus pondus fupers 
natare ín marí ⁊ non ín aqua dulci:igitur partes mans funt 
groſſioꝛes. ota q aqua falfa eft magis calida dp frigida:qꝛ 
fm Mal partes aduftc vincũt aquofas: igitur quia coꝛpus 
calefacit t deſiccat ponít calída ⁊ ſicca. Nota qp duplet᷑ eft 
actio folis, Una eft rcfolucre:et per banc feparat fubnle a 
groſſo.Alia eft ingroffarc t coagularc refiduum:1 fic fal ae 
neratur à calo:e folis, lora « melíus pꝛo ſolutione quozti» 
dam obiectoꝝ ꝙ aqua cófiderata a parte (ue cõpiexionis et 
nature:per quà agit diſſoluit ſal:⁊ ab e non generatur boc 
modo:f; »fiderata a parte fuc fubftátie fiue nature matería 
lis: « pꝛiuata frigiditate per actionem folis fal non oiffoluit 


S'o.ctttfj. 


immo illud generat materialiter, lota viteríus qp er aqua 
dulci poteft fieri fal ficut ex ſalſa: t per calozem ignis ficut 
folis. Nota vlterwe c calo: folis vcl ignís agens ín humi⸗ 
.dum adurendo ron tamen complete caufat coloꝛem nigrũ 
ficut patet ia carbone: fed complete adurendo caufat albi 
vt patet ín fale c offibus combuſtis. ¶ Queritur quare fal 
pꝛepõderat omnibus — dempto auro. Ratio — — 
tr partibus terreſtribus valde generatur:⁊ grauutas 
ꝓpꝛietate terre. Mota qp s£onftantinue confiderat ſalis cõ⸗ 
pᷣlexionẽ abſolute:⁊ ideo ponit ipm in tertio gradu, yfaac 
autem per comparationcm ad cozpus bumanum: quod ve 
bemeter oeficcat ⁊ calefacit: ideo ponit ipfus in quarto ara 
du. Nota viteriue ꝙ ficut dicit £onftantinus in —— 
fal confcruat humiditates in carnibus: nec finit putreſcere 
ßas. qð cóccdimus. £t fi arguatur cp eft cofumptipum bus 
miditatumzergo non conferuat. SRcfpódetur cp diſſolutio 
4 confurptio vno modo fit per reſolitionem humiditatis 
a rebue calidís « ſiccis:⁊ hanc non cõſeruat fal:fed diſſouit 
⁊ confumit. Alio modo pzocedit per viam "is pue 
miditatis 7 putredinis:⁊ banc co:ruptionem bumiditatis 
conferuat fal; pꝛobibet a putredine. t per banc piobibet 
oilatationem vulnerum: que oíilatarentur ppter coꝛruptio 
nem putredínis: quam fal confumit.etiam fal eft ftipricum 
4 ficconftrictiuum c vnítiuum: quod nó babet per fuam ca 
liditatem:fed ficcitatem. lota ꝙ bac vía ratione (ue abfter 
fionís conferuat colo:em ín auro t argento: fed fi ponatur 
gladius ferruginofus etiam fal mundificat: fed nó ferrugi⸗ 


' nofiingroflare£ eius bumíditas in fuperficie gladij: ⁊ ipm 


redderet ferruginofim, ¶ (Queritur quare ſal conferuat 
cames a putrefactione non píper $m £onftantnum: aim 
piper fit magis calidum: calidi fir cóferuare. Solutio: que 
dam funr calida habẽtia magnávirtutem refotnendi ⁊ cõſu 
mendi pumiditatem coꝛpoꝛis ficut piper. Quedam que vir 
tutc;n pabent refoluendi z non conſumẽdi ficur aliia Que⸗ 
dam calida que confumunt bumiditares: non tamen penís 
tus:⁊ talia babent conferuandi carnes virturem:ficutm 
rba ratione fue calidiraris diſſoluit bumíditares: 7 rati 
ficcitatis cõſumit cas: t ratione ſtipticitatis conſolidat coz» 
pus my:zbarum:píper aũt nó (ta ſe babet-ideo cC T iue 
rirur aquo cauferur acetum: viderur ꝙ a frigido: quia oícit 
vfaac in oietis.eniueríalibus ꝙ (apo: acetoſus attefta£ fri» 
giditati: igitur. Item fm Zlriftotelem fimile generatur ex 
fuo fimili: igirur cum acerum fir frigidum a frigido genera» 
bitur. 3n contrarium eft SaL in oe fimplíci medicina dicẽs 
4€. Item omnís putrefactio a calido ſit: ſed acetium per pu» 
trefaarionem generaruragitur. Stem vina in Dy calí» 
do cto conuertunrur ín acetum: íg:tur a calido fit. Solus» 
tio:dp parma caufa generationis aceti ínnaturalis eft debili 
ras calozís in víno: et ocfecrus virtutis retentiue et regiti» 
uc ülius. Sed fecunda caufa complens et perfiaens eft er» 
terio: calo; iftum calozcm extra trabens; 7 quía calo: nó eft 
nífi in bumído extrabitur cum (uo Dumído: ⁊ fic inducitur 
frigiditas  ficcitas:tdco acetum eft frigidũ ⁊ ſiceũ. Ad pꝛi⸗ 
mum dico ꝙ atteſtatur frigido randp pꝛimo ſufficienti: ⁊ nõ 
effidienti. 84 ſecundum ꝙ in generatione vniuoca verũ cft 
fcd in eduoca nó. Vel p fe frigidũ eft nó p accidẽs:vel caloz 


- per accidens feipm confumit confumenao fuum bumidum 


zíntendens fe multiplicare: fic eft oe caloꝛe ín aceto, Sed 
vltra fic arguitur: ſapoꝛ acztofus fcquitur compleríonem 
fngidam effectíue 7 conſeruatiue vt dicit yſaac in vni. die. 
fed acetum eft ſapoꝛis acetofi: igitur generatur a frigido: 
⁊ non a calido. 3tem £a. oc fimplid medicina dicit ꝙ aces 
tum generat redeundo ad pꝛio:ein ſtatũ: vr ad ſtatũ acres 
fte: fed ftarus pzimus aareftc cft frigidus:igitur acetum eft 
a frigido ⁊ nõ calido. &[ Quent vlterius quare acetofitas 
ín ſtomacho fita frigido: vnde bumo:cs aceſcunt pzopter 
pblegma:7 fimiliter ín lacte fit acetoficas a frigido:f5 extra 
nó fed a calido vt paterin víno. ¶ Poſtea querit vtrũ se 
ncre£ acetum per putrefactiouem: videt᷑ ꝙ non: q: putres 
factio fit per ca. c bu. fed refoluunt in generationc aceti. vn 
deremanetfri. ſic.igit᷑ ad oppofirü eft 530p acetũ nibil 
aliud cft P vinum ostium, sid prid diccncũ y ge⸗ 


n ziber T 


'vztione accti multa cõcurrũt.gñatur em̃ acetü p cofumptio 
nca partium ca, pu, c pe partes funt vínofc: 7 remanent 
partcs terreſtres vna cum aquofis:c er vrrítqibs acetum 
qualitatẽ:actiuã ab aquofis:fcda terreftrib?pafituá goico 
6 q illud qð pꝛimo opat ad gñationẽ aceti eft cebilitas ca» 
lo:s naturalis ⁊ p 2fequée vᷣtutis regitíue coferuátis vità 
ín vino: t bocmodo cozruptiovini naturalíe eſt:qꝛ a pꝛinci⸗ 
pio intra. 7 defectꝰ calous nibil alíud eft dp frigiditaszidco 
paima caufa gñationis aceti c(t frigiditas, Secunda caufa 

eft calidítas cótinentis extra ficut ín qualibet alía re:⁊ iſta 
calíditas dicit Wał.extrabit caliditate interioꝛẽ ad exterio⸗ 
ra quando calo; intra ocbi.ís eſt: fed qf eft foꝛtis non extra 
hit vt in vino toꝛti: qꝛ fubiectum eiꝰcat᷑.eſt humidũ:ideo ca 

lidũ baunédo feci trabit bumidii: € fic cá poteſtatiua gña⸗ 
«tionis aceti € calo: exterioꝛ gd argumétü oico qp oupler cft 
pᷣncipiũ. Foꝛmale ⁊ boceft frigidũ.:⁊ huic pnapio atteftat 
Apoꝛ.Alið eft pꝛincipiũ effectiuũ vt caliditas exterioꝛ: (nó 
impꝛrimit p fc; f3 p accidens extrahẽdo caloꝛẽ naturalẽ:⁊ fic 
putrefactio facitipm effe frí.c fic. Bd aliud dicẽdũ ꝙ aceto» 
fitas agrefte eft naturalío:c $m ozdiné nature: fed in accto 
eít contra nature ozdiné € p viã cozruptionis. Item acetofi 
tag agrefteeft in ſubſtatia groffa ⁊ confo:tatftomacbá: fcd 
ín accto cft ín ſubtili ſubſtantia ⁊ penetrat neruos z nocet 
ftomacbo:licet gñatio agrefte fit p caio:te oefectü: ti non 
pꝛeter intentionẽ nature: fed natura ibi facit acetofitate vt 
et bacfiar traufitus in dulcedinẽ:ſed in aceto cft acetofitas 
cotra o:din£ nature:ídeo requírít illud q3 eft contra naturã 
bocaüt cft putrefactio:igit᷑. Ad alud dico qp eoꝝ que gene» 
rãt.quedã per fe generãt:⁊ fic calí.a caloꝛe gñatur.Alla aüt 
generát pcr accidẽs ficut in omní putrefactione: t ſic pᷣmo 
calefacit:ſecundo infrigidatzfed infrigidatio o(urius ourat 
⁊ (apo: ſequit cõplexionẽ manente nó fluenté:idco dicitur 
fapo: acetoſus fii. « ficus. Zld alió q̃ñtũ dico ꝙ acetofitas 
qnq sencratur ín lacte: qꝛ calo: naturalis extinguit᷑: ⁊ pars 
tco frigide manifeftátur. Secunda caufa cft: q: partes cali, 
x bu.funt ſuperius:ideo cito feparan£ vt partes à faciunt 
butyꝛũ:⁊ tüc remanét partes cafeate ⁊ ferofe. Scðo modo 
gñatur acetofitas a caloze digerente ⁊ tendẽte ad oulcedio 
nié:ficut funt pꝛimo fructus pontici: fecüdo aceſcunt:tertio 
dulceſcunt. Zertio modo acctofitas p defectũ dige⸗ 
ftionis ⁊ regiminis Vtutis:fic gria£ in ftomacbo: quía caloz 
nó poteft abii digerere:⁊ ideo ficut in fructibus debilis ca» 
lo: nó facit dulcedinẽ:ſ̊ acetofitac: fic eft in ftomacbo refpe 
«tu cibi ⁊ caloꝛis oebilís. Itẽ fic ſeq̃ret ꝙ ages intéderet ge 
uerare dulcedinẽ:quare eſſet dul.qð non pot eſſe ꝓpter oe» 
fecti caloꝛis nature pꝛimo modo: qꝛ aliquãtulũ tráfmuta£ 
ab agẽte:quare relinquit᷑ ín ovfpofttióe media vt ín acetofi 
tate, Et nota qp funt bydropifis vel fit a frigiditate excedẽ 
te c caloxe naturale mo:tificátc: vela calíditatc refoluente 
« frequétíus fit primo modo: fic c acctofitas ouplíciter fit 
fed acaliditate frequẽtius. ¶ Querit᷑ d partes in gñatione 
aceti ínfrigidant: vtrũ partes vinoſe vel aquoſe aut terre⸗ 
ſtres.Et arguit fic: refpectu eiuſdẽ € gñatio c co:ruptío:fs 
co:ruptio caliditatís eft m partibus vinofts: ó ín illis eft ín 
troductiofrígiditatis. Itẽ dicit Sat. illud qð putrefit ín ce 
neratiõoe aceti fit fríaida:bmoí funt partesvinoſe:putreñũt 
em̃:ergo funt fri.Cõtra:dicit £Dat.q pres vínofe erbalárur 
ergo nõ remanẽt in aceto:igit nó funtfriside.Solutio: q» 
partee vinofeputrefiüt:fcd terreftres infngidanf:t buius 
vna ci eft:q: parre aquofe funt ibi fimplices ⁊ recípíüt cle 
menta alterationé,zid b dicẽdũ q?tus vini remouct:f5 ma 
teria remanet: vn partes vinofe quãtũ ad materiã remanet 
q:tàtii implet doliũ acetũ ficutvint. $5 corruptio attribui 
ptib?vínofis:q:$tus coz coꝛrũpit᷑:frigiditas pᷣo terreftrib? 
Q: pᷣmo infrigidãtur:qꝛ intra febabétcamfrigíditans, — 
¶Auarta particula de aĩalibus. 

Mpꝛima licet particula competenter de 

animalium naturis direrimus: z oc com 

plexionibꝰ: iuuamento ⁊ nocumẽto coz 
vniucrfaliter ſcripſerimus: Opoꝛtet ta» 






men in hac particula ſpecialiter de ſingulis aperte 
creed aiia icule intentio coꝛdibus legen 
tium tenaciter infigat. Fit ergo nobis neceffe quid; 
dam fupcrio:ís partícule repctere: ideſt oc omnibus 
qucfüb elementis conftár oífputarc. Que vídelícer 
aut funt naſcentia: aut animalia: €traq falicet bus 
-mane mature rcpugnantía vtpote moꝛtifera: veluti 
ocanimalibus funt ſerpentes. oc naſcentibus terre 
lolium. Aut fant bumanc nature competentia ⁊ nu⸗ 
trítína: ficit oe animalibus caro pecudum et ſuum: 
oc terrenafcentibus grana. Zur ſunt humane nan 
reíncongrua: nullam tamen leſionem inferentia: vt 
eritíus c lepus, oc nafcentibus autem oꝛobus € lu⸗ 
pinus.Quẽ autem funt bumancnaturc inutilia cíqs 
nocentía;aur non funt bene nutribilia:ſicut bec que 
oírimus:aut mullum nutrimentum míniftrantia: ve⸗ 
luti coloquintida: fcamonca:elleborus; anacardus; 
et (imüia:quoniam noftra eft intentio oc nutribili⸗ 
bus faríbere: non opostet vt oe alio dicatur. 


¶ De diuiſione animalium. 


Icimus ergo qomncanímal generaliter 
I Nbifaric diuiditur. Aut enim filueftrezaut 

Idomeſticũ.Sileſtria vcro anímalia funr 
£x calídíoza ⁊ ſiccioꝛa ⁊ digeſtibilioꝛa:ſed il» 
laudabile nutrimentum generantta ꝓpter multitu⸗ 
dinem motus ⁊ laboꝛis coꝛũ:⁊ ꝓpter caloꝛem « ſicci 
tatem fuí inbabitati acris: quod fit ꝓpter caloꝛẽ ſo⸗ 
lis ⁊ pptcr indígentiam vmbꝛe ea a fole operientis 
Ande filucftría anímalía mínus boni funt nutrimẽ⸗ 
ti in quantitate ⁊ qualítate: nífi fola filucftria capꝛi 
na:qꝛ ſuperfluitate caloꝛis motus ⁊ laboꝛis qué affe 
uerũt:eoꝝ naturalis temperatfrigitudo. Ideoq; ni 
mio eoꝛuʒ exercitio ſapoꝛis carnium ⁊ odoꝛis graut 
tas amputatur.adiutoꝛium etiam digeſtiue virtuti 
datur t facillime optimeqʒ caro digeratur.Cetera 
vero animalia domeſtica ad ſilueſtrium cõparationẽ 
caloꝛem c ſiccitatẽ babent temperatioꝛem ꝓpter ſue 
quíctis et aeris tẽpcriẽ.pꝛoinde funt nutribilioꝛa ct 
—— € durioꝛa ad digerẽdum. 
Rurſus ota filucftríaecl domeſtica aĩalia tripliciter 
diuidunt᷑. Aut em funt mafculína: aut feminina: aut 
caſtrata. Maſculina vᷣo oia: feminis funt calidioꝛa 
⁊ minoꝛis humiditatis:ſunt etiã laudabilioꝛa⁊ dige 
ſtioni kacilioꝛa. Feminina vᷣo q: minoꝛẽ hñt caloꝛẽ c 
humiditatẽ maioꝛẽ:ad digerendũ funt tardioꝛa.Ca 
ftrata $o duis ꝓpter humiditatẽ feminis funt vici⸗ 
na:in caloꝛe tii eft diſcoꝛdãtia:qꝛ calo: coz ínter enit. 
quẽq; ferü cft medíocris.£ aftrara 9o aialía maioꝛẽ 
Qqfeanína brit caloꝛẽ c minoꝛem maſculinis:idcirco 
oígeftibilio:a feminis funt. Rurſus vnũquodq; bo 
rà femintnoy fimulqs ac maſculinoꝝ: aut cft lactẽs: 
aut adoleſcens:aut tn iuuẽtute perfectũ:aut deccepi 
tii. Lactẽs vᷣo calidius ⁊ humidius aĩalibus oibus: 





LN 


atqs tenerioꝛẽ bs carne ppter fanguine naturalr fue 
cõplerioni dñantẽ. ppter bocígif funr q̃dã aĩaliũ in 
fuo gencre humida ficut poꝛci c ce: d neceſſa⸗ 


rio ocouabus partibus babent bumiditate. ex cta* 


te falicet ⁊ complerione: quarc quod ab cis genera 


Dietarumpar 


tur cft viſcoſum: digeſtioni difficile: facile tamen oc 
ftomadyo ocfcendit-fcd oífficillimc a membsis oifol 
uícur:vifcofus generas phlegma:maxime fi nõ fir ex 
mafculínís atalib?, £v (i fuerit aialia ĩ fuo gne ficca: 
ficut capꝛina ⁊ bouina:ſuaruʒ complctionn ſiccitas 
«um bumíditate etatis temperat᷑: vnde funt leuioꝛa 
4 oígeftioni competentia:maxime fi mafculina fant, 
dcoqs lactentũ coꝛpoꝛa capꝛina ⁊ bouina funt lan 
dabũioꝛa poꝛcinis « pecoꝛinis:que quidẽ omnta pe⸗ 
nitus laudc indigent.Animalia in iuuentute manen 
tía calídío:a funt lactentibus ín qualitate:in quanti 
tate vᷣo minimc:eſt em̃ coꝛum caro ſiccioꝛ pꝛo fuc na⸗ 
tiuitatis remotione:vnde animalia fi funt ñcca:ſicut 
boues ⁊ capꝛe habent ſiccitatẽ ex duabus partibus: 
fc etate ⁊ cõplexione:ſunt ergo dura ac indigeſtibi⸗ 
lioꝛa:ad diſſoluendũ tarda: illaudabile quoq; nutri? 
mentum oonátia. 2? fi funt animalia genere ſuo hu⸗ 
mida:ſicut pecudes:poꝛci:naturalis coꝛum humidi⸗ 
tas cur ſua ſiccitate temperat᷑:idcirco iuuenes poꝛ⸗ 
ci ⁊ pecudes melioꝛes funt iuucnibus bobus : c ca⸗ 
pꝛis.Animaliaꝝᷣo annualia inter lactentiũ humidita 
tem c iuuẽtutis ſiccitatẽ temperata funt; ídeogs oia 
Afta enum annũ babentía funt laudabilíoza pꝛopter 
coꝛum bumídítatis ⁊ ficcíratis temperiẽ. Melioꝛa 
tamen ſunt animalia que naturaliter ſunt calida:ca⸗ 
Yo: erri eoꝛuʒ adiumentũ fuc digeſtioni dat:vnde lau⸗ 
dabile nutrimentũ generant. Pꝛopter boc ergo ani 
malia poꝛcina:capꝛna:bouina:ceteris funt melioꝛa 
vel erilíoza: quonia naturalis caloꝛ cozum vchemen 
tío: cft ⁊ dominãtioꝛ. Decrepita quidem aíalía funt 
ficcío:a z ourío:3:q: naturalis calo; cozum defectiſſi 
mus eſt:extinctioniq; ppinquue; 7 eozum vicinitus 
burnídiras finienda:z q: virtus eoꝛum digeſtiua cft 
defecta:accidentaliter acquitiuerüt humiditatẽ au^ 
dam c inmutribilc; ídcoqs ad digerendũ difficilia:⁊ 
ad diſſoluendũ rardiffima:ülaudabüe chimũ:vtpote 
vifcofum pblegma generãtia:ſed ramen fi naturali⸗ 
tcr fuerint calída minus nocíua crunt. f£conuerfo fi 
fuerint frigida peſſimã inferunt leſionẽ. Pac oc cauz 
fa decrepite pecudes minus capꝛis funt nociuc. Cõ⸗ 
ftat crgo fanguincs à de vetulis hircis:capꝛis:agnis 
lactentib?vcl fimilibus ouibus vetulis generatur: 
peffimii eſſe:cauſa cíus peffimíratís non eft vna: fcd 
otuerfa.!Dirco:üi 9o « caprarum peſſimitas:fit pꝛo⸗ 
prer dariciem fuarum carnium fueqs tardiraté dige⸗ 
ſtionis:⁊ pzopter acutum fanguines quem generat, 
irc autem peioꝛis fanguinis funt generatiui d» ca 
pꝛe. Peſſimitas agnozum lactentiũ ecl ouiumvetu⸗ 
larum fit pꝛopter humiditatis ⁊ viſcoſitatis copiam 
t ſuperfluitatem phlegmatis quam generant:vnde 
comcfta pꝛiuſq fint digeſta ſtomachũ egrediuntur. 
Adoleſcentes quideʒ pecudes licet malignitati per⸗ 
Dicant etatis:tamen ficciras bumid3 eoꝛum teinpe 
yat complexionẽ:vnde ſunt laudabiles digeſtioniq; 
faciles:⁊ bonum chimũ gencrant, ciiruloxi non la^ 
centes: ? qui in augmento fant: tuuenturí videlicet 
vicini fant melioꝛes ⁊ digeſtibilioꝛes adolefccntib? 
pecudibus ⁊ lactentibus. Caſtrata o bouína funt 
melioꝛa (ftis pꝛopter faposíraté ⁊ mollicicm fuarum 


tícularíum. — Fo .cxxvxiij. 


camiam vnde facillime digeruntur. Boues aute5 ⁊ 
capꝛe ín ca qualitate ſunt dure carnis ⁊ ſicce: in qua 
poꝛci ⁊ pecudes ſunt viſcoſi ⁊ humidi:⁊ pꝛopter boc 
iuuenes poꝛci ⁊ pecudes ſunt melioꝛes bobus ⁊ ca⸗ 
pꝛis in inuentute exiſtentibus:licet boucs ⁊ capꝛe 
unt deterioꝛes. Idcirco lactentia bedulina furit con 
uenientia multimodas habentibus complexiones 
pꝛopter temperiem quam babent.Sunt ctiam com 
moda egritudinem exeuntibus. Soimüi modo capꝛi 
na ⁊ pecoꝛina bouinis ⁊ poꝛcinis animalibus melio 
ra eſie fatentur.Sufficit illis diſputatio oc nutrimẽ 
tis animaliũ:opoꝛtet crgo nos particulariter quod 
reſtat ſubſequamur:⁊ congrua oco fanente vniuſcu⸗ 
iuſq; animalis naturam ⁊ nutrimentũ dicamus. 
¶ Superius determinauit yfaacoc dieta ſumptaa terre⸗ 
nafcentibus ficut a granis:früctibus:berbis. Pic autem oe 
fumpta ab aĩalibus:⁊ pꝛimo determinat oc fumpta srefií 
bilibus:fcóo a volantibuszibi.Golatila. €. 3:umo querit 
de nutrientibus quantti ad potentiá nutricQi: c pzimo vtri 
quodiber mixtum babeat pominem nutrire: videtur cp ficz 
Quia oícit ariſtoteles fccundo oegenerationc: qp er cidem 
fumus c nutrimur. Itẽ yfa.in dietis vmuerfabb?oidit cp nõ 
agunt fimplicia in copotita : quẽadmodũ compofitain cc» 
pofita:ífta ergo ouo tangüt fimpler non eſſe caufam nutri 
tionis: crgo aum quodlibet mixtũ maxime recedat a fimpii 
atatc omne mixtũ nutrit. Stem oídt philoſophus in de 5c» 
neratione ꝙ ín elemétis qualitates funt vitumatezin mictis 
$0 fracte:ergo eft maio; repugnantia clementi ad elemen 
tum d mitad mirtum:⁊ tamen vnum elementum poteft 
conuerti in aliud; ende bicit philoloppus ꝙ omnia elemeno 
tà (ant matería igni: vnde omnía poflunt conuerti tin i6nesz 
ergo mulromagie mirtum quodlibet potent nutrire bomi 
nem. 3n contraná eft auctoz in litera dicens ꝙ funt queda 
tcirenafcentia que repugnant nature bumanezpec babent 
nutrire bom:né vt lolium: quedam animalia: vt ſerpẽtes 
Sec paliquidahtrüt ctadtopocsetg pabeat aliquas ie 
ad boc qp aliquid nutriat ali q quaz 
mülitudimes potentialẽ cum illo quod nutrit:ſed multa funt 
non babentia cóuenientiá aim natura pumana ficut metal 
lac fimiliter venena ⁊ huiuſmodi:igitur.ad pzimum argu 
mentum ſoluũt per fallaciam confequéde: qꝛ non fequitur 
qfi fimpler non nutríat p pzopter poc compoſitũ non nu» 
trat. &d fcóm dicunt ꝙ non cft fimüc oc elemẽtis c mírtisz 
quía clementa funt pzopinqua materie: vnde dicito vna foz 
ma remoueturab vno elemento: tamcito ibi introdudirur 
alia foꝛma noua:fed non cft ficm mirtis: q; plura requirun 
tur ad gñationẽ mixti dp elemẽti.Alij oicür ↄtrariũ fuftinen. 
tes ꝙ quodlibet mixtũ bs iã nutriẽdi:⁊ ſi nõ nutriat 
defectus non pꝛouenit a parte mixti:ſed a parte caloꝛis oí» 


* 


pᷣlures murce maxime venenoſe:vnde eſt vencnum.Et di⸗ 
at Balienus c Auicen.qꝙ 


humano ín tam parua quátitate q»non agat (n corpus con» 
uertetur:⁊ tamcn omnís medicina eft nature humane como 
traría ⁊ venenofazígitur. Sed nota vp fi veneni oct in ma» 
gna quantitate non nutrit: fed interficit: fedin pauca bene 


- nutrit, vndc oíat Malie.ꝙ anted? aliquod agens ímpzímat 
fuum effectũ ín aliquid opo:ter ꝙ oetur in decenti quantita 


te:⁊ qp babeat tempus debuũ: 7 ponit eremplum oc famtil 
la ignis:q; licet ſit ignis: tamẽ non inflámar qꝛ eſt in nunis 
parua quantitate, Item qꝛ ftatim extinguitur nó remanct 
fufficieti tpe. Similiter dico p oc napcelio er quo fuit puel 
la nutrita parum itnec ei nocuit:ſed ramen ille multe 
vicce in fine adunate fuerunt venenum, "$5:imü eft fotitus 
per boc. Ad pꝛimũ dico qp licet medicine fit agereznon tamẽ 
irà quinctiam cius fit patí: ⁊ fimiliter cibi non eft ira pati 
quin fit etíam agere:qꝛ omne agens pbyfiaus oum agit pa» 
titur: c oii mouet mouet: vt dicit ppiloiopbus: déiís pꝛin⸗ 
cípaliter euis ſit agere.Ad ſecundũ oico qp non eft fimile oc 
cicmento 7 mixto:quia er elemento non potcft fieri mixtũ: 
£q: venenum eft mixtum:igitur poteft nutrire vt oictü cft, 
« Queritur vcrum venenum fpolictur fua pꝛopꝛia fozma 
quando nutrit hominẽ:videtur ꝙ non:quia dicit ifte auctoz 
ínferíus ꝙ lac reapit diuerſitatẽ frm perbas ex quibus ani» 
malnatriturzergo multomagis venenus fpolíabitur a fua. 
fo:ma in ternaoígeftiua:nunc quando comedit animal ber 
bas acctofas lac eft acetoſum: et quando oulces oulce, 
Item oídt Auicen.ꝙ impoffibile eft quin calídio: fanguis 
generetur er allio dp lactuca;ergo cum conftat ꝙ allí ín ter 
nia oígeftíua non om̃ino fpolíatur a fua foꝛma: ergo nec ve 
nenum. Stem oíat Auicẽna ꝙ puella que fuit nutrita ex n3 
pello ínterfiacbat milites folo oculo:c galline comedentce 
rv pan ftatim mouebantur: conftat cum q boc non 
efíct ft venenum fpoliarc£ penítus a ſua foꝛma ín tertia oí 
geſtiua. n cótrarium videmus: qs oidit £Salic. q» nutritio 
€ft perfecta aſſimilatio nutrimenti cum nutríto: (gitur am 
venenum affimietur perfecte nature bumane que non eft 
venenofaznon erit plus eenenofum. "Stem vnũquodq; foꝛ⸗ 
tíus agit in illud tn quod Imedíate agw « continue dp ín il» 
ludin qð interrupte ⁊ mediate; ergo aum napellus ex quo 
nutnta fuit puella: immediate egent ín puellas et contínue 
4tamen non cam interfecit: videtur ꝙ nonínterficiet alios 
reſpicientes:ſed conftat ꝙ ipam puellam interficeret fi non 
fpoliarc£ a fua foꝛma c malicíazigitur cum nó interficíat cft 
erpoliatü a ſua foꝛma quado nutrit. Zld bocotcunt quidas 
qpnapelP er quo nutrita fuit ílla puella:nõ fpoliabat a fua 
fo:ma nec malicia:cuius fignum eft ínterfectio militus folo 
oculo. id pꝛimũ argumetü ín cõtrariũ qp nutritio eft perfes 
cta affimilario:refponfus fuit ſuperius capitu.oe lactuca oe 
ſititudine in pücto,c latitudíne: ⁊ dpuís in fine ílle minime 
fuerintín veneni conuerfeztn nó interfecerüt puele 
m pzopter aflucfactione. Ad ſecundũ patet folutio p afíue 
factionem « infuefactionc:q: erat identicus cum puclla: et 
contraríus maríme milítib? pzopter infuetudine, sllij fuftie 
nentcontrarit oícetes ꝙ fpolíatur fua foꝛma quádo nutrit. 
fid ouo prima argumenta iã patet folutío: q: licet lacex ber 
bis acutis fit aliquãtulũ acuti : 7 (anguis cr alltjs calídioz 
er lactuca: tamen in ſecũda digeſtiua fpoltati fuerunt a fua. 
fpeae ⁊ fo:ma:tamen poffunt intẽdi ⁊ remitti. fid argumẽ⸗ 
tum oe puella oíciturq bocerat quando napellus recipie⸗ 
barur ín ftomacbo puelle mulzo tempose remancbat in fto» 
macbo crudus 7 indigeſtus:⁊ tunc abillo crudo fumo reſol 
ucbaf fumus per os cum fit cõtinuũ ſtomacho 4 ínterficie 
bat milites ⁊ non per oculos:vnde hoc non crat qꝛ illud ve» 
nenum eſſet conuerſum. ¶ Quenitur quare ammalía repti 
lia carentia pedibus ⁊ fuper terram d opp venena res 
fpectu bominis. Caufa eft multiplex. Una cft oiftátia a na⸗ 
tura bumana ⁊ habitãt ín terra frígida ⁊ ficca:quod eft cles 
mentur vile ⁊c. Secũda caufa eft contraríctas quam bas 
bentcü naturabumana ín coplerióe: q: buiufmodi funt fri 
gída ⁊ fangume carentía vt dicit pbilofoppus. Itẽ ín efien 
tia:Quia bomo eft animal nobilíffimü vnde comparatur ad 
alia anítnalia ficut aurum monctati ad alía metalla:vr oie 
cit philoſophus:⁊ ifta animalia funt vibffima, Item a par» 


Liber 


tc cópofitionis:q: hmõi reptilia funt villa: mollia:⁊ vnifou 


mana: qz Tet pueniüt in hu.⁊ rcpritía ín vtraq; qualitate 
«um fint frí 
fquamas 4 falícdine maris purificant: tamẽ to:tuca babet 
concpà t nutrit ficut aliquí piſces cócbofi. ¶ Querit quas 
re ſerpentes c buíufmodi animalía funt venenofa reſpectu 
bominís t non refpectu anferü: gallinarũ cc. €ina caufa oí 
ftátía cft a natura pumana, &xcóa caufa eft: q: pomo mes? 
ad co; babet latioꝛes dp anfer: c ídeo inus venenum petit 
€o; « ledit. Item anfer bs calo:em digeſtiuũ foztioze5 quas 
refpoliat venenofa animalía a veneno t nó homo. ¶ ue 
rítur quare conficit Tt cr tyro cum fit anímal maríme 
venenoſum. Tauſa cit Pm Ariſtotelẽ:qꝛ quidá funt ferpens 
tes intra ouantes:⁊ extra ocponunt oua ſua:⁊ extra fimilis 
ter generant vt ty:us:cíftí foꝛtioꝛem caloꝛem babent: deo 
eius venenum cít magis penetratiuü:idco citius 
c0; € citíug interficitzideo fittyziaca citius er tyꝛo qᷓ er altis 


ferpentibus. (Queritur quare huiuſmodi animalia curat 


lepzam.saufa eſt:qꝛ ín lepꝛa caro remanctfalua fm ſpeciẽ: 


infiaturtamen fm materia: quádo ergobuíiufmodí vene 
naredpíuntur in coꝛpoꝛe lep:ofi magis inficiunt cames fim 
materia; tüc redditur odiofa illa caro ſᷣm materíá nature; 


crpellitur cum oeftítua£ a regimine cíus. Stem buiufmo 


di vencna oiftendüt camem fm materias cinflant 7 ibi fa⸗ 


dunt íolutioné contínui:z íta illa caro infecta c oeftítuta a 


regimine nature expellit t cadit $m Serapionẽ et caro no» 
ualoco cíus regenerat;z per banc víam curant lepꝛam.Et 
fim Serapionẽ ficut membꝛũ in naturalítate ſua exiſtẽs at» 
trabít nutrimentũ vt per illud nutríaturzíta membꝛũ leſum 
attrabit medicina vta morbo per bmoi medicina aut vene» 
num liberetur, Ande dicit Serapto qp cames tyzí maríme 
p:ouocant fluxum ventrís:c ín illo fatxu caro fm materiam 
Que erat infecta erpellítur: t alía noua regeneraf:t ita 

huiuſmodi venenã lepꝛa curatur.&ed nota q intelligit oe 
lepꝛa caufata er caicfactíone 7 erroꝛe cpatís:q;: ífta frequẽ⸗ 
tcr curatur; ibon tamen illaque veníta pꝛimis parentibus 
que eft naturaifs quoníá nund curatur, £t (fta vía renouãt 
fuam iuuentuté aquila ⁊ ceruus: « quedam alia animalia 
comedentía huiuſmodi ferpentes ex inſtinctu nature. Et 


' quando ífta animaliaceperüt ífta venena currunt ad aquá: 


zbibunt tantũ oc illa aqua qp caro illoꝛum ínflatur c exten⸗ 
dítur fit folutio cótinut:2 tunccadítcaro vetus t noua re» 
generatur. GT Queritur quare equuezmulus:afinus ⁊ iſta 
bmóíaialía non nutriüt Domínem:nec ei nocét fi comedan⸗ 
tur.3Ratío eft : q: natura ca oꝛdinauit ad bomínís ſeruitũ 
⁊ nõ ad nutrimenti: tnon nocent q: nó funt venenoſa ani 
malia.(T uerit vtrum animal filueftre fit melius vía nu⸗ 
trimenti oomeftíco: videtur qp filuaticü: q: fimile eft oc té» 
poꝛe:loco « etate t hmõi: vt dicit IPippo.fed iPipp.oicit ꝙ 
cóftítutiócs anni ficcio:es ſanioꝛesſunt pluuialib?: ígi£ ci 
locus filucfiris fit ficio: oomeftico fcquit ꝙ c. Itẽ dicit: 
yfaacin vniuerſalibꝰdietis:qð bf fapit bri nutrit:⁊ qð meli? 
melíug:f5 aialia filuatica meli? fapitit domeſticis:igit. Itẽ 
dicit iſte aucto: q meliꝰ eft aial qn abundatfnonntrímento 
naturali:fed aialía filueftría ſunt bmór:qz ſuũ nutrimétum 
naturale eft ín cãpis:igit. Itẽ dicit inferis aucto: q ale in 
aub?:t pedes in poꝛcis mcliozes fünt: ⁊cã eft q: p motum 
ſuũ ocpurant a fuis ſuꝑfluitatibꝰ:ergo cũ filueftria fint ín 
maío:t motu dp oomeftica magis depurant᷑: ergo melioꝛa. 
In Zꝛiũ eſt ifte aucto: dicẽs cp aialía filueftria minime furit 
boni nutrimen c ín Qutate ⁊ in quãtitate. Itẽ nutrit p dul⸗ 
«edine:f5 oomeftíca funt ca.⁊bu.igit᷑. Itẽ Zirift.ili.oe plat] 
dicit cp fruct? oomeftici melioꝛes funt filueftríb?: igitur fir 
c aialia.Zd boc oícunt quidas q bonítas nurrimén põt eſſe 
a parte cõplexiõis: 7 ficoomeftica melíoza funtzq: ca.cbu. 
et filuatica funt ficca: vta parte cópofiticisc ficadbuc mc» 
liora funt ootneftica; q: magis mollia in cópofitióe ⁊ dige⸗ 


Dietarum partícularfurtt. 


ftíoílions. Aut a puritatis nutrimenti ⁊mundciei: c 
fic niueſtria melioza funt, Vel dic fimpliciter cp domeſtica 
funt mctíoza vt dicit auctoz:quía filuatica funt ir motu con 
tínuo et excedenti:quare fue carnes indurantur  peiozan 
tur, Item continue funt fub aere et fole: vt dicit littera; 
Item filueftría quandoq; nimis patiuntur famem: ficim 
peíozatur caro eoꝛum: fed non fic de oomefticis cum aouns 
dantin fuo nutrimento. 8d pꝛimũ oíco cp non eft fimüe: qz 
ficcítas aerís tc.oepurat co:pus a fuís fupfiuitatibus: fcd 
bumíditas aeris non:ummo facit eas abundare:fed ficatas 
nutrimenti facit ipfum inobediens oígeftioni. Ad fcóm oic 
«p non melius faptunt abfolute: fed qꝛ omnerarum pzecioo 
füm:ideo q: tardíus «rarius babent:igitur melius fapititz 
non taméft ita vfitarentur ficut oomeftica, Ad tertiũ oic qp 
electio nutrimenti non facit bonitate tm̃:ſed cum poc abun 
dantía qua fepe carent filuatíca refpectu oomcftico:i. Itẽ 
babenrcum laboze 7 penazigitur —— Iteʒ tu bene 
obijcis quantũ eſt a parte nutrimenti:ſed domeſtica melio⸗ 
ra quantũ ad compoſitionẽ ⁊ cõplexionẽ. Itẽ domeſtica nu 
tríun£ ex nutrimento molli:ñlueſtria $o non.imo cr ficcovt 
er herbis ſiccis. Ad quartus dic ꝙ nó eft fimile:quía hmõi 
ſunt in motu tẽperato: non aute animalia filueftria:imojn 
excedẽti deſiccante nimis.Alij dicũt ꝙ ale t pedes poꝛci me 
lius nutriũt quãtũ ad modũ nutriẽdi:qꝛ dti?oigerunt;no 
tamen quantũ ad quantitatẽ nutriendi:⁊ fic ale melius nu» 
triunt qualitatiue: ⁊ alie partes meli? quantitatiue. Hota 
viteri?cus auctoꝛe cp capꝛeolus icus excipit:q; melioꝛ 
cft domeſtico. Cauſa eſt:qꝛ capza b maxime coꝛiũ folidum 
eii nutriatur nutrimẽto valde melãcholico: 16 eius ſuꝑflui⸗ 
tates interius retinent᷑ nec poflunterbalare pꝛopter folidi 
tatem cutis ⁊ claufionẽ poꝛoꝝ.cuius fignum eft: qꝛvalde fe 
tct:q: ergo capeolus filuatiaus eft i maioꝛi motu d dome⸗ 
fticus:aperíun£ poꝛi cutís « fupfluitatee expalant:cficma 
gis oepuratur.Ztnota ꝙ plus facit boni (lle epcedens mo» 
tus in oepuratione carnís d» locus oomefticus in humectã 
do cíus ficcitate boni. tem plus facit bonimotus ercedés 
in aperiendo d locus is mali ín ocficcado. Et ficnó 
eft melio: in etate lactentí ratione fue etatis pumide folus: 
fed q: tuncnutritur ex nutrimẽto puro digeſto:vt ex lacte 
capꝛe:ſed ín nuentute ex berbía ptirís: 7 pꝛopter hoc tunc 
eft peioꝛ:ſed filuaticus melio: oomeftíco eftzpzopter poc ꝙ 
ſue carnes melius oepurantur ppter motũ ckcedentes qui 
in bonitate pꝛeponderat omnibus alijs, 


¶ De pecudibus. 


Ecudes calidioꝛes funt bobus:capꝛis:⁊ 
poꝛcis:bumidioꝛes etiã bobus ⁊ capꝛis: 
minus tamen poꝛcis humide:caro enim 
poꝛcina ceteris oibus aĩalibus frigidioꝛ 
eft c bumidioꝛ:marime domeſtica:qꝛ ſilueſtris poꝛ⸗ 
cina ad domeſtice cõparationẽ calida eft ⁊ ficca: vtr 
de minoꝛis eft nutrimẽti. Domeſticã poꝛcinã carnes 
non opoꝛtet accipi niũ raro: ſolũmodo eius extre⸗ 
mitates comedatur: ficut pedes:aures:⁊ nares: bec 
em̃ membꝛa ſe ín motu funt: decet enim pztufip 
comcdant exercitari.Quietexᷣo víaentes queat fil 
ucftría:multomagis oomeftíca. 3cem cauende funt 
C3p:€ t boues:exceptis vítulis 7 bedulís cii fucrint 
lactentes.f£ aufa caucdí capꝛas: porcos:⁊ boues no 
eft vna fed diuerſa Quiete eiii vinentibus ⁊ oclecra 
Dionem affaefcenríbus: modícus eft calo: ⁊ copía bu 
mom frigidoꝛũ ⁊ viſcoſoꝛuʒ: caro poꝛcina frigi. 
e bu.fimiliter ⁊ vífcofa: ende fit caufa augmenta 

in eis pblegma bumídum ⁊ vífcofurn: calo: ergo 
e neceffario fir defectus. Capꝛe vo ⁊ boues cũ ba 

t carice groffas digeſtioni; ínobedientcs:c ca 
lo: quícre viuctib? ficut vícán? fit imbccllis: ncccf? 






S'o.ctttíítj. 

fario ab eis non oígerumtur nifi cum fint lactentes: 
tunc em digeſtioni obediunt propter fuarum carni 
teneritatẽ 7 etarís paruirarem. Caro pecoꝛina cali» 
dioꝛ € ⁊ ficcio: poꝛcina:bobus etiã ⁊ capꝛis:calidioꝛ 
humidioꝛ:vnde tenerioꝛ ⁊ ad digerendũ facilioꝛ: fa^ 
cillime oe ftomacbo deſcendit:vcntrem magis capꝛi 
na ⁊ bouina humefacit:minus ramen dq» poꝛcina hu⸗ 
mida eſt:non em̃ babet humiditatẽ digeſtioni repu⸗ 
gnatiuam ſicut poꝛcina:neq; humiditatẽ lubꝛifacti⸗ 
uam vt anteqᷓ coquatur ſtomachũ egrediatur.Sed 
tamcn nutrimentũ cius otnerfum eft in bonitate et 
malignitate:digeſtiõis velocitate vł tarditatevł ęm 
ctatis eiuſdem cõplexionis diuerſitateʒ. Diuerſtes 
nutrimenti ex etate quadruplex eſt:eſt euim lactens 
et ſue natiuitati vicina: vel remota adbuc creſcens: 
vel iuuencula iam cõpletaꝛ⁊ oecrepita. Lactẽs viſco 
ſitate vicina cft poꝛcis filueftribus.canfa duobꝰmo⸗ 
dis eſt: vnus vicinitas vulue:alter lactis eft humidi⸗ 
tas qua nutritur:pꝛoinde caro eius íllaudabilie: oz 
indigeftíbilis:z fut lubzicitate oc ftomacbo ocfcenz 
dít indigeſta:pꝛecipue fi comedẽtes ftomacbum bu 
midum z defectiuũ babuerinr. 3deoqs Ga.vitupe⸗ 
rauit lactentes agnos  oucs:q: vifcofum generant 
pblegma:níft manducãtes ficce fucrint cõplexiõis. 

¶ De arietibus. 


"IRíetes aũt ín iumentute manẽtes minoꝛis 
vbũiduatis  vifcofirarís funt ppter etatis 
ſiccitatẽ eoꝛũ cóplerioni oominarc: idcirco 

eoꝛum caro melio: eft agnis ⁊ ouibus: que 

fi benz oígeratur bonus multi q5 fanguíné generatz 
marüme ft (int caftratiq: calidiras eoꝛum ⁊ humidi⸗ 
tas tẽperata eſt:vnde boni funt fapozie nift cuʒ funt 
oecrcpiriqui proculdubio funt peffimi:qui vcro no 
caſtrati funt eis melioꝛes: omnes err occrepiti ín ca^ 
loꝛe naturaliter fant defecti. Mioꝛum caloꝛis dete⸗ 
ctio ouobus modis eſt:ex etate ſc:⁊ teſticuloꝛũ indi 
gentia.Annualis autẽ mediocrẽ baber complexionẽ 
intcr lactentiũ humiditatẽ ⁊ iuuenũ ficcítaté: idcir⸗ 
co ceteris arietibus ſunt melioꝛes:⁊ ad digerendum 
facilioꝛes:ſanguineʒ eri mediocẽ generant ⁊ iuue⸗ 
nes maxime iuuant calidas c ſiccas cõplexiones ba 
bentes:⁊ habitantes in regione calida ⁊ ſicca. De⸗ 
crepiti vᷣo funt ceteris detcrioꝛes. Oĩa cri oeacpi? 
ta ſunt fm generationem frigidioꝛa ⁊ ſiccioꝛa: funt 
ergo lignea⁊ — tamen licet pꝛopter ſene⸗ 
ctutem funt illaudabilia:qꝛ cum calída ⁊ humi. face 
rint: naturaliter erunt ceteris decrepitis melioꝛa ⁊ 


rci ad comparationẽ pecudũ ſunt frigi 
dioꝛes ⁊ ſiccioꝛes:licet ſanguinẽ generẽt 
acutum:qui quanto pecudbus funt frigi 
dioꝛes ⁊ ticciosesctanto fant calidioꝛes c 

— ſiccoꝛes omnibus temperatam comple⸗ 
xionem habentibus: marime fi bird funt iuuenes: 
idcoqʒ non cito putredini funt apparati. Caſtra⸗ 
ti vero funt melioꝛes: quía non funt. tanti acumi⸗ 
nis:ſiccitas cnim cosum cft temperata. Sunt crgo 





Liber 


ſapoꝛoſioꝛes:⁊ ad digerendũ facilioꝛes:ſed tti nõvno 
modo funt nutrientes:quidã auté bñ:quidam male 


nutriunt:quod fir pꝛopter etatís eo:tigo cõplexionis 


otuerfitatc.S»üt err lactẽtes: funt « vicini fue natiui 
tatí:funt quoq iuuenes ⁊ decrepiti.Lactentesvero 
ſunt ceteris animalibꝰ laudabilioꝛes in ſapoꝛe ⁊ nu⸗ 
trimento:ac in digeſtione ad generandũ bonum ſan 
guinẽ.lac em̃ naturalẽ cís pꝛeſtat humiditateʒ:vnde 
carent omni acumine:eoꝛum cõplexio tẽperata ett in 
caloꝛe ⁊ bumíditate abſq; fuí coꝛruptione:facilẽ ex⸗ 
go ⁊ ſubtilẽ dant dietã:vtiles ergo funt calidis⁊ ſic⸗ 
cis ⁊ egritudines ercuntibus: c quanto diutius lac 
fant accepturi: tàto melioꝛes ac teneríozes funt. i 
autc qui fue natiuitati ſuntvicini: nutrimenti oatit 
fubtũe:⁊ laudabilé generant fanguine: minus rame 
lactétib?vrilcs funt. 3uuenes o fnt groſſi:⁊ ad oí 
gerendum ourí: peffimü oant nutrimentũ:ſanguinẽ 

vcro generant melancbolícá. Idcirco /Da.vítupera 

uít bircoe z iuuenes capꝛas:qꝛ generant fanguitiem 

melancholicũ:hirci tamen capte funt deterioꝛes: qz 

femine mitius mafculis babent acumen 4 ſiccitateʒ: 

p:opter boc ergo femíne capze c bírcí caſtrati funt 

melio:es non caftratis:q: humidioꝛẽ ⁊ ſapoꝛoſioꝛem 
babent carnem: iaudabílío:é generaut ſanguineʒ. 
Sed videmur repꝛebendi a quibufd3: cur inquiunt 


bircos caftratos non vítuperafti: cum nor caſtratis 
frigidioꝛes funt caſtrati. us reſpondemus: ſu⸗ 


perius audiſtis nos dixiſſe bircos rion caftratos acu 
men babere 4 intéperatos effead cõparationẽ tem⸗ 
perate bumane cóplerionis, Qui ergo cum fucrint 
caſtrati pꝛioꝛi carebit acumine:fiũtq; temperati tẽ⸗ 

complexiones habentibus:maxime ſi hirci 
funt iuuenes:ſed fi funr decrepiti peſſimi erunt:quia 
pꝛopter frigiditatẽ etatis fiunt frigidiffumtcozmmqs 
calo: ferc eſt defectus: humiditatẽ quoq; qua caufa 
caſtrationis acquiſierunt:pꝛopter ſiccitatemſenectu 
tis amiſerunt. 
€ De carne bouina. 

LOuina caro ad comparationẽ carnis pecu 
dum ⁊ poꝛcoꝛum ſicciſſima eſt:ſiccioꝛ enim 
Neſt capꝛina carne:ideo fanguínem generat 
goſſum:turbidũ ⁊ melancholicũ:multũq; 
oat nutrimentũ: inobediẽs digeſtiõi:tardeq; oc fto 
macho eijcitur:⁊ a mẽbꝛis oífficulter diſſoluit᷑: ⁊ ven 
trem conftipar. qp (i ea veſcẽtes funt melãcholice cõ⸗ 
plecíonis: fplencríci erunt:quartanã patietur; cóple 
xiones eoꝛum coꝛrũpentur:⁊ in bepofarcà incident: 
nónund nafcetur in eis fcabies ⁊ impetigio: elephã 
tía:lepza:cancer:ferpigozfm compleríone quam pꝛe 
parata bís moꝛbis tnuenít.S5ed ramé ofuerfi eft nu 

trimenti ppter fuarum ctatü varietatẽ.Eſt enim la⸗ 

ctens:adoleſcens:iuuenis:⁊ ocarepítus. Lactẽs vᷣo 
laudabile generat nutrimentũ:facilis eſt digeſtioni: 
qꝛ caloꝛ ⁊ humiditas eius in quãtitate multa eft pꝛo 
pter vulue vicinitatẽ ⁊ lactis bibitionẽ. Idcirco bo⸗ 
mum generar ſanguinẽ:choleram etíam r̃ubeã a ſto⸗ 
macbo erpellit: maxime ſi comedentíbus naturalís 
calo: dominetur.Egritudinẽ cceuntibus lícer nó no 
ceat:ad oígereudum tamen grauís eft pꝛopter defe⸗ 





aíotiem virtutis eoꝛum. Adoleſcentes vᷣo minus d 
lactentes funt bumidi:duriuſq; digerũtur Sed qui 
ab cís generatur fanguís:mon eft illaudabilis ppter 
foxtitudine fuí caloꝛis naturalis:⁊ propter fui vicini» 
ratem ad laccenté: fueqs carnís tencritate: ideocs t 
cum acero íus eíus conidiatur z bibatur:ftomacbum 
confoxtat c inteſtina: eſt ⁊ vtilis cbelericas coritudi 
nes babentibus. Juuenis aures pzo fue nariultatis 
remotione caloe « bumiditate caret : quà oc lacis 
 vuluevícinitate babuerat: quarc ſicce cõplexionis 
cft courcad oígerendii difficilis: bumorẽ grat me 
làcbolícii: marime fi comedẽtiũ naturas apparatas 
melancbolie inueneritt. Aecrepitus quidẽ peſſimus 
eft pꝛopter nimiam fuí caloꝛis ſiccitatem 7 ſiccitatis 
augmentů ín co cz etate fuíqs cópleríone generata: 
vnde caro cius ouríffima aclígnea cocrioni repugna 
tiua nuilum oat nutrimentũ:nullũq; ſapoꝛeʒ. Sunt 
igitur omnibus ſapoꝛioꝛes ⁊ laudabilioꝛes lactetes: 
fccundo adolefcentes pꝛecipue fi fuerint iuſſellati ⁊ 
cum aceto conditi:menta: petroſil.coꝛiandro:croco: 
⁊ ſimilibus:ſicut cum pipere ⁊ cinamomo. 
Queritur ſuper boc qð dicit ín littera pꝛecedẽtivtruʒ fit 
ꝙ omnia — calidioꝛa —— d RH 
detur ꝙ nó:q: oicit Haly ín cómento fuper tegni.ꝙ ad mte 
bum fimile pperant egri fimiles:⁊ ad cõplexiones 
files panter egritudines ſimiles:ergo au5quedà mulieres 
íncurrát cgntudines calidas:⁊ quidã viri egritudines frigi 
das: igitur. Itẽ bippo.in aphoꝛuſimis.Qui crefcüt plurimũ 
pabent innatü caloze: vnde innuit: ⁊ boc vult fDalin cóme 
10:qp nutrimẽtũ fit a fozti caloze:ó cus quedá funt mulieres 
quibuídà viris maioꝛes: erunt calidioꝛes. Itẽ dicit Bat.ꝙ 
audada ⁊ ira pꝛoueniũta caloꝛe foꝛti:ergo cum quedã mus 


leres fint íracundíozes quibuſdã viris: ſequit — 


In contrarium eft auctoz in littera. Item dicit Haly:⁊ hoc 
mnuit etiã Ariſtote.ꝙ mas in oertra parte generat:femina 
$o ín ſiniſtra:ſed dextra cft calidio: ſiniſtra: ígitur cum con 
tinens immutet contentü ad fuam crafim vt oícit philare⸗ 
tus:igitur.Ad hoc dicunt quidá ꝙ trípler eft comparato. 
Quedã ín genere:quedá in fpecie:ct queda in indiuíduo. et 
ficoicunt q iſte aucto: intelligit ín genere tm̃:⁊ poteft pati: 
benc ínftáriam ín partículari, Alij oicüt cp oupler eft calicí 
tas.Quedã refpiciens totum:⁊ oc ifta quedá mulieres fünt 
calidío:cs quibufdáviris:fcd loquédo oc refpiciente partez 
ratíone cuíus reponí£ animalin fpecie vtpore reſpectu re 
ftícutozum:ficomnes mafculi funt calidiozes feminis:qꝛ ot 
cit pbs qp babent fuos tefticulos intra:qꝛ fi effent extra non 
eflent fufficierer calidi ad oígerendü fuum ſperma:⁊ ppter 
bocreponuntur intra earũ teſticuli.Alij oícunt ꝙ yfaacin? 
tcliigit omnibus coditionibus remanentib? eiſdẽ vᷣtrobiq; 
«qi funt diuerſe:igit᷑. Alij dicũt ꝙ q̃dã eft calidítae caufata 
ab ínflnétía anime pzcfentialíter fupza membꝛa:⁊ ficintelli 
cit yſaac:⁊ boc modo etiam co: eft calídíus cererís mẽbꝛis. 
Aliã eft caufata a co:poze elementari : ⁊ tali modo quedam 
mulíerpotcft effe caldíoz viro:⁊ co: fri.reſpectu alioꝛũ mẽ⸗ 
broꝛrum:⁊ ficpts folutío ad arguméta oínerfa fm diuerſas 
refolutioncs. ¶ Quent vtrum mafculus fit oigeftíbilio: 
femella cum bocínnuat littera: víderur ꝙ non:quia dictum 
eft ſuperius q omneanímal filuaticum eft peíus domeſti⸗ 
co pzopter peccatũ in ſiccitate:ſec omnis mas cft ficio: fe/ 
mella:igitur. Item oícit pbilofopbus fecundo oe plantis: 
qp femíne eft pati; vnde ocbet efle mollis:patiẽs ⁊ fertilis: 
mafculi $o eft agere: vnde ocbet effe ourus:cum igitur cibi 
fit pati fm £Dalicnü fequitur zc. Sol:tío cp bonitas nut? 
mentiattendítur quãdoq; ex parte virturie: ct fic mas cft 
melio:ís nutrimenti : quia virtuoftoz : auta parte mundi 
íeict puritatís : ct adbuceft melius nutrimentum marís: 
qut a partc, compofitionts ; ct fic feming cft melioꝛis nu» 


Dietarum particularium. 


imenti. Ad argumenti dico d non cft fimile q: ammal o0 
—— ca.eft ⁊ pumi.c niluaticũ ca.⁊ fica. £t maſculus eft 
ca. ficus; t femcella frigida ⁊ bu.igitur. 8d ſecũaũ oico qp 
equuiocat de patí:q: pba intelligit refpectu füi viri ⁊ nõ re 

—— — — 
ponis z impuritatis:aut reſpectu copontioms. tam 
dicamus cum auctore ꝙ mas fimpliciter eft melioz:q: in bo 
nitate pzepóderat.£t pari paſſu ſoluitur queſtio que fit de 
aialibus caſtratis reſpectu non qꝛ nõ caſtrata có 
parantur mari ccaftrata femine: ramennon caftrara funt 

peíoxa tépoxe coirue: ídeo q: certo tẽpoꝛe cocunt:oebét tũc 
vitan:fedin alio tépoze funt melioꝛa: € quoad virmmtem ⁊ 
Quoad purítate: fed caftrata quoad copofinone:quia funt 
mollioza zc. ¶ Queritur quare caftratio bꝛuta meliozat in 
mozibus « bomines perozar quantus ad motus naturales: 
& ctías acquífitos. Una caufa eftzq: fm Ariſtotelẽ bomo cft 
anímal nobiliffimü: ídeo marime oꝛdinatur ad gencratio 
nem:cquanto alíquíd nobilius cft z melius:ranto fut)pfi? 
eft oiffufiud ⁊ multíplcatiug: 7 idco maxime ad generatio 
nem o:xdmatur ⁊ non ad nutritiones: cum non o:dinetur ad 
— aliud animalzigitur, Secunda caufa etſt:q; ficat di⸗ 
cit Paly:a teſticulis reucrberatur calo; naturalis fuper ota 
men:bꝛa:qui calo: totum coꝛpus müdificat a fuis ſuperfiui⸗ 
tatíbus:nó autem ín caftrato (5 humoꝛũ fuperfiuitares ree 
manent: c oíat víatícue ꝙ anima imfequítur cozpus in fuis 
operationibus;igitur, Tertia caufa eſt:qꝛ caftratio reducit 
hominẽ ad naturam femine:ſed dicit pbe in principio octa⸗ 
ui oc animalíous;femína ocbílis eft 7 triftis zinuidaziracun 
da:⁊ ponítibí multas peffimítates:igitur.fed nó fic anima» 
lía b:uta cum o:xdínent ad nutrition ⁊ non pꝛincipaliter ad 
generatione, ¶ Quentur vtrum omne animal ruminans 
fit melíus ín pꝛima etate vrín lactenti d ín alijs etatíbus fe 
quentibus excepto arícte : eranimalía non ruminantia vt 
poꝛcus peioꝛa dp ín alijs. 3R Ti. cft amĩrmatiua:qꝛvirtus gene 
ratiua viget per calidd c humidũ:⁊ maríme perbum:dum 
tum q: bu.eft pabuli calozis:tum qꝛ hu.eſt figurabile ⁊ di⸗ 
ftenfibile fm omnem figuram. Et quia animalia ruminan⸗ 
tía funt frigida c ficca: c maxime peccant pcr ficcitaté: pꝛo⸗ 
pter boccum in etate lactẽti fua ficcitas reducat ad tempe» 
ramentum per etatem:ídeo runc melioꝛa.Sed aries cft ca, 
t bu. peccat per bumiditate: ídeo aum ín prima etate au» 
gctur fua humiditas: in adolefcentia 9o temperat: igitur. 
Similiter dico oc animalibus non rumínantib? vt de po 
€o cum peccent per fri. c bumí. ideo funt melioꝛa in iuuen⸗ 
tutis etate. Secüda caufa eft: q: animalia ruminãtia in cta 
tciuuentutie multü comedunt herbas ficcas: vnde ibi eft 
multum oc fuperfiuo:patet per multitudine ſtercoꝛũ co:us 
ficutboucs t vacce: c in etate lactenti babent nutrimenti 
purum fc lacꝛigitur.Sed ammalia non ruminantia vt poi 
eus non nutriunt᷑ ín iuuentute fua er herbis:ſed er granis: 
ideo ín muentutc carnes fue melío:es ſunt. Tertia caufa eft 
8 partc digeſtionis:qꝛ animalia ruminantia male oígerunt 
«um careant oentíbus in fuperiozi mandibula:cus materia 
dentiũ conuertatur ín coꝛnua:⁊ cum boc comedunt berbas 
inultas ín iuuentute oc oiffiali digeſtibiles: igitur nutríme 
tum eoꝛum cft melius ín lactenti etate. Et fi arguat qp yfa, 
dicit ꝙ vnüquodgs eft meli? ín fuo cópleméto. SRefpodct 
q intelligit ín generc:tamen cius fermo poteft pati inſtan⸗ 
tíam ín partículari, Et fi arguat qp pifces funt mclioses ín 
füi cóplemento.non cft fimile:q: pitces peccant per buque 
tractu tépo:is cõſumitur:⁊ ruminátía an per ficcita» 
tem q in etate lactentí temperat. ( CQuerit᷑ que caro meli? 
nutriat vtrus pecozína.f.arictínazaut pozana, 3RT.qp aliqͥd 
D: nutríre ratione cópleríonío c copofitionís : autratione 
afpectus ⁊ ppzietatis. 3Ratioc?o coplerionis c copofitois 
ficut pullína caro optime nutrit bomimékum fit ca.c bum, 
ratione cópofitionis eft bf oiceftibílis, 3Ratione Vo afpe 
dei p gutes ficut glans optime nurrit poꝛcũ pꝛopter 
afpectü z pꝛopꝛietatẽ quem babet ad pozcum: et oz0b? boe 
[WE tpoxcus bomíne:« fic mtellícit Auicen.⁊ alij arabes. 
def in genere ↄferuatiuo pccozina mclio: eft: fed ín 
gencre pferuatiio poicina guía p:cferuat hominẽ à mox 


^ S'o.ctttv. 


tum naturá plus d» pozcina, Et pzopter boc 3Raf.comens 
darpellem ouiná in regimine —— Vtupcrat pelles 
vanas ín regiminc fanitatis:Q: ca.eft &bu.cófo:mis nature 
bumane:c etíam q: babet pilozi multitudine vnde oꝛdina⸗ 
tura natura ad cooperiendü hominẽ:nõ fic o pellis varia 
abundatín pilís: nec eft ita confo:mie nature bumane. No 
tà q pelles animaliũ ruminantiũ nó ita comedunt ficut nõ 
ruminãtiũ ratione ſue ounciei:7 pellis pozd eft tenerioꝛ: qs 
nutrí£ cx melioꝛi nutriméto qᷓ pecus etatis pfecte. 
ritur quarc pelles extremitatũ comedunt vr pelles pecus: 
non fic$?o pelles oo:fi.iCaufa eſt q; funttenues:qó manife» 
ftat pilo: paucitas. Ham dicit pbs ꝙ multitudo pilozum 
índuratficut videtis in doꝛſo vot pellís eft ounflima:c funt 
etiam ibi plures pili qᷓ alibi ⁊ maioꝛes.Secũda caufa eft:qz 
extremitates funt neruofe ⁊ melãcholice: vnde attrabüt oc 
nutninento qð eft melácbolicü c ín cozio remanet ipuriras 
nutriméti:igitur. 4T Querit᷑ quare pellis ouina marime sc 
nerat pedíaulos mter ceteras pelles, Cauſa cft q: oicit vía. 
in febꝛibꝰ:⁊ finftoteles ín oe anmmalibus:c oupler eft ca» 
loꝛQuidã cft celeftie ⁊ viuificus:c talis affimilaf caloꝛi na⸗ 
turali: ende talís calo: eft vite. Eſt autem alius ca» 
lo: clementaire ca.⁊ ficus ——— affimüat calo 
lozí febzilí:cus igitur pellis ouína fit ca. 7 bumida fimilis ca 
lozínaturalí:idco eft maxime viuificuszigif generar pedicu 
los-lRota ꝙ pulmoveruedsvalet in frencfi 5&nmaca q: eft 
gttractiuus ratione fue fponaiofitans ⁊ euapozatiuus ; t 
ctiam raríone actualis calidíraris. Nota ꝙ bírcus peius nu. 
trit f cap:a loquendo in etare viruperabüi fc; (enectutezqz 
babettrcs ficcitates. Unam ratione ſexus:qꝛ omís mas eft 
nccus refpectu femine; vná ratióc cratis: c vnam raríóe coe 
plerionis:fed femella fc; capza non pabet nifi duas.Et fi ar 
ceu spado deae mafculus melio: eft femina 
pue 


Bin paar E targa prerbocnó eft ponéda 
inſtãtia ín parti fiarguat ꝙ ratióe mop ci? c ma 
io:is calozis pDocpursf bírcus. SRB.q novituperaf ppter 


immüdicie fed ppter duriciẽ. Rotaꝙ duis o€ 
alio ei attefteÉ:« bírcus fit fri.⁊ fic.e fanguis ei? € cadiure 
ticus p accides ratióc fc; aduftíonis facte a reuerberatione 
coꝛij fui ouri ⁊ ſpiſſi: vn babet coꝛũ p armatura cũ careat pí 
lis multis. € Duci ik qualiter fepum hirci contra 
oíffintería: ci sirbus gñet᷑ er fanguine bírcino:qui acut?eft 
⁊ diureticus:⁊ ficmarievel magts baberet fluxũ cholericũ 
augmẽtare. Clalct aũt qꝛ ʒirbus final coagulatꝰ cft vt fiat 
mẽbrũ vel pars mẽbꝛi ⁊ nó eſt liqͥdus:⁊ qꝛ 0€ coagulatuʒ ⁊ 
craſſum bs conſtipare:igit᷑. Itẽ ſcða cà eft:q: gnat a caloꝛe 
oebili: vt dicit pbs in de aĩ :« calo: debilis gũat pẽtici⸗ 
tatem: oia potica reftríngüt &m yſaac:igit᷑ Itẽ terria cau 
fa eft:q: marime coagula£ oc facilivt pt; qfi redpi£ infra d 
ſtere:igit cades fup:a ínteftina dto tponsds 
torcftriget.lBot.q bos oomefti? fimplr melío: 

ſtris:qᷓuis em filueftris magis fit oepurat? a ſuꝑnuitatibꝰ 
qᷓ domeſticus:tũ q: domeſticus cft magis mollis t mín? fic 
cus:igit quoad cõplexionẽ z cõpoſitionẽ eft melioꝛ Et non 
eft fic oc birco domeſtico ⁊ ſilueſtri:qꝛ bos arat quare fup 
fiuítas cofumít :etiá cft maíozís 9tutís quare foꝛtiꝰdigerit⸗ 
ctii bs quaft 5tínue fluxũ vetris Qrea ſupſuitatibꝰ müda£ 
nó aũt fic bircus labozat aut aratznec bs ventre italarü: nec 
eft tãte otutis. ¶ Querit᷑ vtrü bꝛodiũ carniũ bouinaz có» 
petat ín regimine fani. vide£ c» nõ:qꝛ bꝛodiũ oeddit a carni 
bus d funtpeffime et oicit IFa:z omne deciſuz eft eiuſdẽ na» 
ture cí a quo oeddi£ vt vulr Haly:igitur. 3n 3:ifi funt pꝛa⸗ 
«tici, Stem Ariftoteles commendat ará giam anatís 7 bꝛo⸗ 


Liber 


dium bouis. Item ficut videmus ín herbis qp quanto folia 
funtinagis mclácpolica:táto earũ fuccus cft magis diureti 
a:9:6 fimiliter crit in carnib? melãcholicis ꝙ bꝛodium eaꝝ 
erít magis diureticũ ⁊ magis ſolutiuũ. Item eft optimum 
in reguninc farítatis tenere ventre laxatiuũ: vt oícit Auicẽ. 
aun igitur huiuſmodi bꝛodiũ lapetzfequítur zc. Item oicit 
píaac Q5 fapit bene nutrit bene:ſed buifmodi bꝛodiũ optí 
ie fapitzigitur optime nutrit:quod concedo. Cina caufa eft 
q; benc fapit.&cóa caufa q; larat ventre. Zertía caufa quia 
bos cft melancholicus:⁊ tnébza fua funt melancbolica:c at 
trabunt oe nutríiméto illud qð eft melancholicũ conuerten? 
doin comm fübftantíá:c illud quod eft aereum refpuuntz 
⁊ illud tranſmittitur in fpongiofitatibus membꝛoꝛũ: qð ín 
b:odio comédatur: igitur eft bonum in regumíne fanitatís, 
Ad argumenti oíco p verücft fi occidatur per viam conti? 
nuitatie ⁊ fimilitudinis ficut cbolera muatiua a neceffaría. 
£tnon fi occidat pervíam contrarietatís c ſequeſtrationis 
⁊ repudij vt medulla ab offibus: q: medulla eft ca. « humi. 
c ofía funt fri. ſic. TQueritur vtrum bos fit melioꝛ aut 
vacca am in Dictievniaerfalibus yfaac mouet queftionez 
quare vacca nó eft melío: boue ficut capza bírco: € ibí diffu 
fc foluit.zid pocoíco qp licet hircus peccet per fri.c ſiccum: 
tamen plus peccat per fica: c L5 ferus femineus faciat ad 
ficcitate;tamé —— eius ficdtates: quare capꝛa melioꝛ 
eft birco. Sed lícet bos peccet per fri.c ficcü:plus tamẽ per 
fngidi:c qꝛ ferus femineus addit in frigi.ideo vacca pcio: 
boue:q: omnis femina frígídio: eft mafculo. stt bacoe cau» 
f3 vacca melio: eft ín regionib? calídie d» bos: q: eíus frigi 
ditas remittit c ín mare ſiccitas auget᷑: f regiofrícida ad» 
dit in humiditatẽ:ideo melioꝛat bou qui peccabat per ficct 
tatem magis. Alia caufa :quare vacca eft melio: ín regione 
calída: eft q: vacce nõ oꝛdinantur ad laboꝛẽ ſicut (bí bones 
qui oeficcátur amplius ratione laboꝛis cũ caloꝛe regíonis: 
nonautem vaccezq: non ſunt foꝛtes ad arandum. 






Sys oiacrendü:fed tamẽ ficut fupza diximus 
ze oiucrfa cft fm crates « cõplexiões eíus: 
x furt err lactctes ceteris ilioꝛes c 
vtilíozca:fcoo adolefcétes. Juuenesvᷣo funt bís ou^ 
rioꝛes:decrepiti $o omníurm peſſimi. Inuenes vo fi 
fuerint caftrati: melíozcs erũt: qm̃ calo; cozum « fic^ 

círas tcmpcratur. 

¶ De came leporina. 
f£pusls fit ficcus c groſſum ⁊ ſiccũ ſangui 
nett generãs:eſt tñ melioꝛ uuenib? hircis 
⁊ capꝛis:pꝛoide ↄuenit ſiccas volẽtibꝰ brc 
cõpiexiones:ↄꝛiꝰvᷣo tenuẽ ſeruãtibꝰdietã. 
¶ De carne ericina. 

Ricius vim babet oíffoluenté 7 deſiccãtẽ 








,clepbantico moꝛbo funt apparati. 

¶ De came poꝛcina. 
Oꝛcina caro multũ eft nutribilis: bonũ 
Ichimum — —— humectat pꝛo⸗ 


Ne * — "et Í 3 
hx [ter büiditatis fueqs vifcofitatíe copia: 


Sunt effi quida lacretes:quída adoleſcentes:quidã 
iuuenes:quidã decepiti. 


res ⁊ ín putredinẽ:pꝛecipue fi inuenerint ſtomachuʒ 
pꝛeoccupatuʒ malis humoꝛibus.Sed ſtomachũ foꝛ 


tcitt babétibus:« ſiccis calidififs coplerionibus für 
vtilcs;benc citi oigeruntur z perfcar multurmqs ce 
nerant nutrimentü. bumidis 9o narurís funt peſſi⸗ 
mí: pꝛecipue ſi ſſomachus cozum plenus ſit putre⸗ 
dis c malís bumoꝛibus:pblegma em̃ generant viſco 
fum vnde ſunt caufa generas podagrãa: ylij doloꝛeʒ: 
(ciaticii mobum lapiaem in reníbus:paralvfim: f 
mülía fm cõplexiões ⁊ naturae quas inueniũt. Ado⸗ 
lefcentee funt melío:cs z benc nutribiles laudab(e 
ci aenerant fanguine. Juuenes autem ceteris fitnt 
melioxca:marie caftrati. Decrepiti ivo peffimí funt; 
funt effi frigidí:z ouram babent carnem ligneam e 
ínfipidam.£uibus affuefcentes cadunt in melácoo 
líam c diuturnas febꝛes ficut quartana ⁊ bmõi. 


¶ De aſino:equo:camelo:⁊ mulo. 
—cect bec animaliavniuerſaliter non man 
aducentur:eoꝛuʒ tamen natura dicamus. 
» M inia autem bec malum oant nutrime 
SA erum: generãtq; peffimü fanguine, Zifin? 


cff oífficile oígeritur:ftomacbo nocet:vomitũ fadt, 
fCctera etíam anímalía fimiliter becagunt atinus ti 
fübtilíoxis cft nutrimenti carnis qp cqu?:cqu? aute 
melo:mulus aũt eft ceteris deterioꝛ. 



















¶ T (Rota ſimpliciter ceruum domeſticũ effc melioꝛẽ in vía 
diete filueſtri ſicut oc boue dictũ eſt.Et õuis inteſtina cer⸗ 
ui feteãt vt dicit pbe:cuius fignü cft q: canes nolunt come 
dere:imo refpuunt vt dicit:⁊ fcto: oebear augen ín Dome? 
ftíco cũ non tanti oepure£ quoad exercitiũ ficut filueftrisz 
tamé (lle feto: maximus nó arguít peſſimitatẽ ín ceruozim» 
mo potius bonitate: q: ſignũ eft ꝙ carnes funt oepuratea 
fuperfiuítate melancbolica tranfinifía ad ínteftina ratione 
cutus fctet.i£t vlterius nota qanímalís bonítas poteft at 
tẽdi refpectu (utjpfius fcsnature: c fic filuaticus melioꝛ eftz 
q: melíus degit in loco filueftri t longius ibi viuit: ⁊ fic ín» 
tellígit £onftátinus:tamen quoad boníratís fincs ad quá 
o:dinatur fc ad nutriendũ hominẽ oomefticus melio: eft. 
«[ Queritur quare ceruus renouat iuuentutẽ inter cetera 
animalía greffibilia: comeſtibilia. Ratio cft: q; eft aĩal val 
de folidum ⁊ durum:⁊ quantomagis p:ocedít ín fenecrute 
tanto carnes magis indurantur:⁊ runc reddunt odiofc na 
ture:c ideo natura íngeníauit vt tũc deponeret:⁊ ídeo di⸗ 
cít pollofopbus ꝙ tüc querit ferpenté cc. vt ſupꝛa oc lepꝛo⸗ 
fis. &toiatpbilofopbus q cft fimile cp funt quedam anima 
lía que babent membꝛa er radice nutríméti generata: ficut 
fant comua:plumas: fpolia ſerpẽtũ: ⁊ talíanatura reſtau 
rare poteſt:qꝛ babet materíam eriqua:non eft autem ficoc 
membzis fpermaticalibus, ¶ Querit᷑ quare ceruus oepo 
nít coznua. f£ aufa eft q; eft aíal valde melácbolicii aburdás 
in materia melancbolicaer qua coꝛnua generáturzídeo effi 
ciuntur ita magna ⁊ grauía qp naturaíngeniauít ocponcre 
vtimncliusfageret: quía eft animal valde tinidum: ⁊ impe⸗ 
diunt ipſum ad fugam:igitur cum natura habeat ſatis d⸗ 
matería ex qua ad alia regenerandum: ided deponit anti⸗ 
Qua:etoíat pbilofopbus ín oe antmalíbus: cp quando de⸗ 
ponit coznua abfcondit earet maríme oertrum nc poflint 


Dietarum particularium. Fo.cxxxvj. 


[axteniri ⁊ eius impotentia percipiat᷑ ⁊ detectus. vñ eſt aial 
valde —— Et rõne abũdatie nutrimẽti melacholici 
cratur os fcu cartilago ín medio coꝛdis ipſoꝛũ ez fuper 
m nutrimento melancpolíco; ibi ratiõe foꝛtitudinis feu 
fo:tio:ie vírtutio exiſtẽtis in cozdc. (T fuent quarcos oe 
£0:de ceruí valet wu paffionib? co:dís. &ina caufa eft Fm Ari 
ftotelé:q: ceruus eft valde ingeniolus c aftutus; vñ come» 
dit perbas valentes € aſpectũ ad co: vt pulegii 
cxiganti cc. in pmóí impꝛimit nutrimentũ: vndc dicit ia. 
q cibus oat pꝛopꝛiam naturas ftoracbo: q: ergo bmóíos 
generatur ex berdis habẽtibus afpectü ad coz: piopter boc 
Valet ín paicufiue drole DU Ia C DOTEM 
dicit qñ aliqua m copofità posee 
ra etn 4 aromatica trenfinicritad cos tàdmembia 
que eis indigent: alía fimplicía ad mẽbꝛa Que talibus indi 
gent, Sunilíter m medicinis cardíacis natura owicit illas 
C tranfiníthit ad coꝛ 08 de coꝛde cerui:vt illud cõſoꝛtet.Ter⸗ 
t:3 caufa cftzq: ducit illas medicinas ad co: valentes:q: ba» 
bct afpectus ad coz ficut m fractura tibiarũ oantur tibie ad 
cotnedendus: íta « ín paffionibus cozdís os oe cozde cerui. 
NKota ꝙ lepus generat ſanguinẽ melancholicũ:⁊ ideo peſſi 
mumoat nutrimentum vt dicit littera. Et uis cames fa» 
píár benc ratione fübftantic aeree incluſe in pozofitatíbus 
carníe eius ⁊ membꝛoꝝ:tamen carnes ratione fue fubftans 
tic non benc ſaprũt:ideo non benenutríunt. "Iota vltra c 
lepus domeſticus peío: cft ſilueſtri. Nam oícit pbe ꝙ ques 
dam fünr amímalía que non poffunt domari vt aper;lepusz 
⁊ vulpes:ideo non bene capit fitim nutrimentũ in domo: 
ncc audacterzimo cum timoꝛe ⁊ oífplicena:c fic cames cox, 
Ocficcátur plus in oomo d fi effent libere in cipis, IBota ꝙ 
ceruꝰ clepus funtvalde mobiles; duíe fint aĩalia melãcho 
lica t nata in loco ficco terrco inepto ad motü: ⁊ boció nó 
babet ratione ſue có is radícalis:aur ſubſtãtie groſ⸗ 
fe melancbolice : fed racione fiuentis cali.c pu. Aut boceft 
a natura: q: ficut videmus ꝙ natura dat gcnus armature 
multiplciter aialibus:vt apes babéraculeü ⁊ equus pedes 
pofterío:es ad recalcitrandü:arieg ⁊ taurus comua ⁊ canis 
dentes: ⁊ ficoe altjs.vt dicit Ariſto.in de animalibus. Sra 
tum lepus fit animal pauperrimũ ín virtute c marime timi 
dum: natura noluít ipfus pꝛiuare om̃i bono:ſed fedt pedes 
ci veloces vt per boc pofiit fugere ⁊ cuaderc.qT Queritur 
cutus có nis fit ericius. Rñ.ꝙ ca. t fic. vt oícit auctoꝛ. 
nam viínam pꝛouocat:⁊ omnc diureticũ eft caldũ € ficus, 
In contraríü eft pbe oicens qp omne animal carens fanguí 
nc cft frigidi. &olutioq quanta ad compleríone que debe⸗ 
tur e ínquantü eft mixtum eft cali. fic. fic pꝛouocat vꝛi⸗ 
nam:⁊ ficloqui£ auctoꝛ: (ed quoad cópleríone que debet᷑ ei 
inquantü cftviueus. tex influentia anime füpza membza fic 
frigidus cft um careaz ſanguine:⁊ ſic loquit᷑ pb: c iſtã di⸗ 
ftinctiones habetis a sDaT.ín oc complerionibus: oicit ꝙ in 
iufquíamo cft frigida cóplerío quanti ad boc qð cft mixtũ: 
t ratione íftíus repercutit ⁊ narcotisat : fed quantũ ad boc 
qp eft viuens cft calidũ:nam multi creſcit c fit 16 
eius t loquitur reſpectiue.Econuerſo cft oc facifraga:quía 
quanti ad coplerione que oebetur ei inquantũ mixtum eft 
multũ ca, ficca diuretica:⁊ ratione iftius frangit lapídemz 
fed quanti ad cõplexionẽ que debet᷑ ei inquantũ eft viuẽs 
eſt trigida:vnde videtis ꝙ non multũ creſcit ſupꝛa terram: 
uec multũ elongat ſtipitẽ:nec folia eius a terra, sEt ponitur 
— de apibꝰ:qꝛ inquantũ apes ſunt alalia viuẽtia: funt 
multi frigida cá careãt ſanguine:ſed inquantũ mírta ſunt 
Ca. aim generet ⁊ faaiát mel að eft valde ca, t ſiccum. Hota 
€ caro eríci).valer cotra lepzá cpar confoꝛtãdo:cũ lepꝛa pꝛo⸗ 
— mala cóplerionc epatis antiquata:item mũditicã 
ſplenẽ. Querit cus cóplerióís fit poꝛeus: videt ꝙ 
calíde: q: pinguedo eft cau. bumi vt dicit aucto: ífte: fed 
ere werüncis pinguedine abundat: ígitur. Item dicit 
qp caro poꝛcina inter ceteras maxime aſſtmilat᷑ natu 
re pumanczígitur.nam oícit q quidã vendiderüt carnes bu 
manà p came po:cína:igit. Itẽ dicit pbs ilib.oc atalib?-ap 
D [own unt atalíafo:tis pugne audacie maane. $5 
2. ⁊ "931p dicũt qr ifta attefhant caliditati: igit In ʒꝛiu⸗ 


e 
Item oiat Baẽ. ꝙ ſtomachus fri.cft bonꝰ appetere:malus 
aüt digerere. Et Anfto. dicit ꝙ melãcholici funr edaces cuz 
fint fri.ergo ci poꝛcus marie fit edat:vnde femper inten⸗ 
dit comeſtioni:igit. Itẽ pinguedo ín frígidis parub? gnat z 
vt dicit littera inferi?: vt ĩ locis remotis a fonte calozisvt in 
renibꝰ:igit cái poꝛcus abundetin pinguedine erit mazime 
frigidus:qð cõcedo ci auctoꝛibus. Ad pꝛimũ dico ꝙ duplex 
eft pinguedo. Quedã aerea vnctuoſacitrina er. ficco terreo 
magis generata: ifta cft in aialibue rumtaanbus « etiã ín 
volatilib?:c ifta cítvalde fapozofa « atteftat caliditati vt tu 
obijcis. Eſt auté alía alba er bumído aquofo gñata:⁊ ficut 
pumidii aquofüm cft inſipidũ:ita c ifta pinguedo ⁊ nó atte 
ftatur caliditati imo frigiditati:« ralis reperit ín pozco. Ad 
fcóm dico ꝙ equiuocat oc fitirudine q: nó intelligit quoad 
cóplerione: fed quoad figura oc ſimilicudine ⁊ cópofitione 
Q: mollis cft icut caro pumana. Itẽ eft o:gani;ata ſicut hu 
mana, £d tertiũ oíco c? quidá eſt calo: elementaris qui oc» 
bzrur aiali inquantũ cft mixtum:⁊ talíe facir ad bonitatem 
nutriméri:z oc tali loquedo poꝛcus eft frigidus:⁊ oc ifta lo 
quitur auctor. Auus eft calo: ab influentia aic ſupꝛa mẽbꝛa 
«talís nou facit ad bonitatẽ nutrímenti: z oc tal; loquitur 
Ariſto.cũ dicit cp poꝛcus eft foꝛtis pugne Si queraf Gs 
eft melioꝛ:aut poꝛcus ſilueſtris:aut domeſticus. SR T. p ota 
ficut oe capꝛeolo filucftri ⁊ domeſtico:aut oc bouc filueftrí 
et domeſtico. £t fi oícas p poꝛcus domeſticus peccar per 
— peccatũ cft minus d? peccat per fiecitates 

is. Iota viteri? ꝙ poꝛcus nutritus er grano meloz 
cft ſimpliciter loquẽdo qᷓ ex glande: et puis poꝛcus peccet 
per humidũ c glans deſiccet: tfi q: pozcus filueftris nimio 
motu labozat otficcante ⁊ multoties eſurit:ideo plus pec 
cat ficcitate fua d? oomeftícus fua bumíditate. Itẽ glas bas 
bet maioꝛẽ unpuritaté dp tríticü: quare pozcus ſilueſtris nu. 
trítus cx co eft mínus oepuratus dp poꝛcus oomefticus nu 
tritus er trítico.s£t fi argua£ c» glans cft ꝓpꝛiũ nutrimen⸗ 
purs 90:003. 3 Ti. per interemptionẽ:cũ Dicat pbe cp oíuerfi 
tas ciooꝛũ marime impinguat᷑ pozcos: c boc bene ſciunt ill 
Qui poxcos impinguant, Et ũ arguaf ꝙ glans impinguet 
poꝛcũ plus d grani, Rñ.ꝙ boc eft pbátaftice inflãdo came 
—— —⏑ q ia bpecue cd pec 
melio; u ín din peco 
cent ín pumiditate que ocficcat fiue ocpuratur in eftatez 
et quís ín byeme fint calidtozes ppter caloꝛis ad interioza 
vnioné t po:oz dauftonz:tamen ille ſuperfluitates detinẽ⸗ 
turinrerius:z in eftate epbalant magis.Et quis poꝛci in re 
gionc — fint maioꝛes ⁊ de ſe —— via nu 
trimenti funt peioꝛes:qꝛ plus ſuperfluitatibus abundant, 
¶Auerit quare poꝛci € ſimilia animalia pblegmarica font 
ita pingues, RTI. q: eft ratione ftrícture meatuü vnde reſu⸗ 
dat fanguis extra venas: c a debili calo:c ibidem coagula£ 
ci? enctuofitas c ín pinguedine cõuertitur: fed ifta folutío 
níbi valet:qꝛ per íftam viam melácbolíc eſſent pinguioꝛes 
cum babeant ſtricturã meatuũ:ideo dicendũ eft ꝙ boc non 
fufficit:fed cum bocabundantia bumídirarü ⁊ calo debilis 
z ifta tria ſunt in pozco quí eft pplegmatiars: 7 nonín anis 
malibus melancholicis. ¶ Queritur quare in iftis anima⸗ 
libus vtín poꝛco abundatmarime pinguedo erter? vr proe 
pecutem 3 eft ftrictura meatuũ:⁊ extra venas erit fan 
guis per refudatíone ⁊ cadirin ecrremítatibus m.embzozüz 
ibía oebili caloꝛe adunatur c in naturam pinguedínis cos 
uerti£. &c3a caufa eft: q: a caloꝛe ocbili (fta pinguedo coa⸗ 
gulatur:⁊talis calo: debilis plus abundarertra, 

¶ Muinta parrícula. 
¶ De diuerſitate membꝛoꝛum 


animalium. 

M ſuperioꝛi parrícula diximus membꝛa 
animalium effe diuerſa in compoſitione: 
Ecommirtione:loco:motu:quiete. Mem 
JA DX bꝛoꝛum autem compofirio tripler eft. 
2t em̃ ett pinguiffüna vie vicina pcr 









Liber 


quas ſuperfluitates humoꝛũ excludunk: aut parum 
habet pinguedinis:⁊ eſt remota a vijs humoꝛũ fecẽ 
tibus: vel eſt inter bec ouo mediocris ficut 
animaliũ funt latera ⁊ fimilia. 3 inguiffüma vero có 
pofitío eft indigcftibilís:cíto oc ftomacbo deſcẽdes: 
ventré bumectat:vclociter in coꝛruptionẽ conuerti 
tur:pblegmatisvifcofi cft generatiua:magis fi fit oe 
humidis animalibus:vt funt poꝛci ⁊ pecudes.Mẽ⸗ 
bꝛa auteʒ modicũ pinguedinis habẽtia:ſunt digeſti⸗ 
bilia:⁊ itomacho competẽtia:⁊ bonũ ſanguinẽ gene 
rantia. Mẽbꝛa autẽ mediocria inter maciẽ ⁊ craffi 
ciem babent qualitatẽ ſᷣmvicinitatẽ extremitatũ me 
bꝛoꝛum fibi coadherẽtiũ. Diuerſitas vo complexio⸗ 
num triplex eſt:aut em̃ cõplexio cft ficca naturaliter 
ficat neruus:cutis: c inteſtina:venter:vulua: c fimi 
lía. Hut naturaliter bnmida:velut cerebꝛũ:Pẽdilia: 
offius medulla:pinguedo z fimilia. Zut intcrecrügs 
mediocris ficut eft caro pingueditie nuda que eſt in 
ceruíce:coris c ſimilibꝰ Mebꝛa $o quc naturaliter 
ficca ſunt:dure digerunt᷑:tardeq; oc ſtomacho eiciũ 
tur:⁊ minus ceteris funt nutritiua:maxime fi fucrint 
de animalibusnaturaliter ſiccis ſicut bobus:capꝛis: 
que quis bene fint maſticata: ín ſtomacho ⁊ epate 
bene digeſta: ſiccum tamẽ generãt ſanguinẽ ⁊ peſſi⸗ 
mum: fcd cri oĩbus membꝛis ſiccitati naturaliter ꝑti 
nentibus cutis ⁊ nerui ſunt melioꝛa:pᷣſertim ſi de la⸗ 
ctentibꝰ ⁊ bumídis naturaliter fuerint. Mẽbꝛa $o 
naturaliter bumída ficut cerebꝛũ: pĩguedo c ſimilia 
funt viſcoſa  lubzicatiua:ftomacbi villos fwa bumi⸗ 
ditate defectãt « coꝛrũpunt:ſunt etiam in malos bu 
moꝛes conuertibília:fi materia inuenerĩt. Membꝛa 
mediocritatẽ habẽtia ficut caro piguedíne nuda vel 
vacua funt tẽperatioꝛa et ſapoꝛioꝛa:⁊ digeſtioni faci 
lioz3: c laudabilé fanguine generãtia.maxime fi fue⸗ 
rint oc atalibus tepatas cõplexiões babentib?ficut 
funt beduli; vituli lactentes et iuuenes pozcter pecu 
des iuucntuté babéres. Rurſus inter vnãquãq; ifta 
rum extremitatũ habet᷑ aliud mediocre ficut cetera 
membꝛa tenera inter pinguiffima carnem ⁊ pingue⸗ 
dine nudam medíocría veluti funt mamille:teſticuli: 
coſtarũ extremitates:fundamenta lingue ⁊ ceruicis 
teneritates:hec ſunt inter pinguedinẽ ⁊ carnes me⸗ 
diocria.teſtatur hoc eoꝛũ coloꝛ qui eſt inter pingue⸗ 
dinis albedinẽ ⁊ carniũ ruboꝛem:⁊ eoꝛũ teneritas q̃ 
eft carne ceneríoz: pinguedine vᷣo durioꝛ vel ſiccioꝛ: 
pꝛoinde funt boni ſapoꝛis:⁊ fi benc digerant᷑: nutri? 
mentũ dabunt velut pinguis caro:ſi autem male di⸗ 
gefta fuerint:liquidiſſinũ c viſcoſum pblegma gene 
rabunt p qualitate fue fubftantie ſuoꝛũqʒ animaliũ. 
iDiuerfitas vᷣo membꝛoꝛũ ſᷣm locum vbi funt multi⸗ 
pleceit.Sunt erri quedã a cute  offibus lõginqua: 
ficut eéter:fromacbus ⁊ vifcera: funt queda cereb;o 
vvícína : alía fundamento naturalis caloꝛis vícina ; 
alia *oab cis remota, Sunt cría quedã medíocría 
que cuti ⁊ — — ſunt —— carnis 
minoꝛiſq; pinguedinis.ſunt etiam ſapidioꝛa ⁊ dige⸗ 
ſcibilioꝛa duobus modis. Anus pꝛopter multã fub 
ftantíc eius diſſolutionẽ:que egreditur per pozos cu 
tis cũ ſudoꝛe.Alius propter collifione que fit ec offi 


bus ca confricantibꝰ. OMẽbꝛa a cute ⁊ offib?remot 
groffio:£ babét carnem: multeq; funt pinguedinis 
idcirco funt índígeftibilia ⁊ inſipida z coptà malo; 
cbámozus gñantia pprer ouas res. Cina ꝙ vijs ſunt 
vicina per quas humoꝛum feces expellunt: et ppter 
longinquitatẽ poꝛoꝛũ curis p quos fue bumíattarig 
fuptiniras nequít cgredí. ilia ppter oſſiũ abfenria: 
vnde tenera fieri neqs collídi potlunt; ideoq; venter 
4 inteſtina c tumilia funt groffioza « male nutribilia. 
bbꝛa quoq, iter co; ẽ cerebꝛũ exiſtẽtia calox vj 
cina naturalí: funt boní faposis oígeftíoníqs facilia 
4 bonũ nutrimentũ gencráría pptcr duas res. Cing 
p:o vicinitate caioꝛis naturalis fupfluítatce fuí m; 
trémenti puríficatis. Secunda qꝛ benc bonoq; ſan⸗ 
quine co:dís « cpacís funt nutrita.Membꝛa vo q 
caude funtvícina ⁊ a calo:e naturali loginqua:ourio 
ra funt. índigcftibilíoza mínufqs fapoza: qued fit 
ouobus modis. Pꝛimo ppter calo:em naturale ab 
eís remoti. Seaido q; fuerüt nutrita fanguíne ma 
lc ín cpate cocto. Membꝛa vo intcr bec mediocia 
funt £5 vtraſq; extremitates ſibivicinates:de cte em̃ 
qualitates accipiunt.Mẽbꝛa em̃ dextre partis me⸗ 
lioꝛa ſunt bís quc a ſiniſtra funt ꝓptervicinitatẽ epa 
tis qð eft naturalis caloꝛis fundamentũ:foꝛtioꝛẽ em̃ 
actionẽ babct circa loca vicina dp circa remota. Oẽ 
bꝛoꝛum autem oíuertitas fm motũ z quietẽ eft mul⸗ 
timoda:aut funt mobilia z modicũ bumiditaris ba 
benc; quare fapozofíoza facileqs funt oígeftibilia: 
aut contraria ⁊ contraríe fe habentia.Multuʒ aũt 
mẽbꝛa mobilia fant lacerti:ideoq; parum humoꝛis 
babent:ſunt criam digeſtibiles. 
¶ TSuperius determinauit auctoꝛ oc nutrimento ſiue de 
dieta ſumpta a toto animali: bícautéa partibus animaliũ: 
⁊ pꝛimo gñaliter:ſcðo autes (pecíalirer:parüpoft ibi.Oꝛem 
bꝛoꝛum triplex eft cauſa.¶ Queritur que membꝛa fint me⸗ 
lioꝛis nutrimenti refpectu coꝛpoꝛis humani: vtru5 pinguia 
vel media ín pinguedine vel macilenta: videtur cp pinguia: 
q: nutrimentũ ftat per naturam dulcedinis:vnde ſolũ dul⸗ 
ce nutrit.ſed maríme pinguedo cft dulcis ⁊ ſapoꝛoſa:igit᷑. 
Item auctoꝛ dicit ꝙ pinguedo cft ca.z hu.ergo maxime nus 
trit:igitur. In contrariũ cft iſte auctoꝛ dicẽs ꝙ pinguiſſima 
cópofitio eft indigeftibilis cc. $55 membꝛa mediũ pinguedi 
mes babétia vt macilenta funr digeſtibilia:ergo meliozts nu 
trímenti;quod cócedo, Vna caufa eft:q: pinguia membꝛra 
funt viſcoſa:⁊ in oꝛe ftomacpi ſupernatãtia:⁊ ꝓpter bocím 
dígeftibilia z crudum humoꝛẽ generãtia vt hu.pᷣhlegmati⸗ 
cum. Itẽ pínguia funt mollia ratíone cuius remolliunt vib 
los ftomacbi: tita defectant appetíiü ⁊ gencrár abomina⸗ 
tionem:cum ftomacbí appetitus vígcar per irrigidationem 
villo:3.Zld argumenta otco qp tu obijcis a parte cóplerióis: 
tamen a parte cópofitionis:q:vifcofa funt 7 mollia: funr ma 
gis indigcftibilía 4T Queritur quare pinguedo maxime in 
rembus 7 non ficin alijs partibus generat, Una caufa eftz 
q:acalo:e ocbili generat: rencs babent ocbile calozé cum 
fint remoti a fonte caloꝛis. Scðda caufa eft q: vꝛina continue 
ocfertur ad rence t ſecũ aliquà vnctuoſitatẽ fanguínís de⸗ 
ztat.Zertía caufa eft: qꝛ renes ſunt membꝛa mollía ⁊ te⸗ 
nera: fituata ſupꝛa os durũ:ne ergo ledãtur ab oſſe:natura 
ibi gñauit pinguedinẽ vt ſupꝛa cam requieſcant ficut ſupꝛa 
culcitrã Quarta cauſa eſt:qꝛ vꝛina eſt vꝛens « femper fecum 
defert aliquid hu.acuti:ne ergo renes ab acumine ledátur 
natura gñauit pinguedine illic. ¶ Querit quarc piguedo 
in animalibꝰ ruminantibus eft inflámabilís vtm boue ⁊ ſa 
poꝛoſa:⁊ non ín non ruminantibꝰ ficut ín poꝛco € infipida: 
Ratio cft; q: ín aialibus rumíinátibus ——— e 
o 


Dietarũ particularium. 


terreo: c peractione caloꝛis fit ſapoꝛoſitas: «ficca ter 
— cft inſ ãmabile. Sed ín non ruminantibus generatur 
ez bumido aquofo qð eft inſipidũ ⁊ albũ ⁊ nó inflámabile 
&potius extinctiuũ.Et bacoc caufa pinguedo poꝛci red» 
ditur fapida fitione falis cali. fic.temperatíe hũi 
ditaté aquofam. &[ Queritur que memb:a citius digeran⸗ 
tur vtri naturaliter humida vel ficca. SRefpodeo p — 
eft digeſtio:ſcʒ pꝛima fecũda c tertia.Reſpectu puume ſecũ 
de humida citius digeruntur:quia tales procedunt liqueta 
ciendo:⁊ eis magis ammilantur liquida fiuc humida.Sed 
quia tertia oigcftío procedit ingroflando: qz aſſimilat nutri 
mentum membzie que funt groſſa⁊ ſicca:citius oigerüturz 
id eft cínus memb:is affimüantur. GT Queritur vtrum cu» 
tis fiue coxum fitboní nutriméti, videtur ꝙ fcq: dicit Cõ 
ftanti. 2 Zirifto. d» cutís maxime eft téperara: c marime boo 
míníe: c maxime in pulpis digitoꝛũ fentimus pulfus cti cu» 
tis fitibí marímc temperatazergo cũ bonítae nutrimenti p 
temperamentum confiftat: 7 cutie fit maxime temperata: 
tunc enit boni nutrimenti. In cõtrariũ eft aucto: in littera. 
ínnuens d cutie neruiz bzeuíter membꝛa ficca peffimi funt 
nutrimenti. Refpon.q quedam funtboni nutrimenti ratio 
nc cópleríonts c ionis fimul: ficut caroarietina: qꝛ 
eft rarc copofitionis zcali.z humi.cõplexionis:quedam vo 
rationc copofitionie foli:ficut perdiz quí eft rare cópofitio 
nis:⁊ in cõplexione frigi.t fic.quedávo econtrarío:fcs rone 
cóplerióis fold ficut anferzquí tícet fit melancholicus in fub 
ftantía:q: dure cópofitionis: tamcn qꝛcali.⁊ bumí.cóplerio 
nis nõ bñ oigerítur: z ídeo cá nutrímétum magie reipiciat 
copofitioné dp cõplexionẽ:ideo cutís nó cft bom nutrimenz 
ti cũ fit ourc fübftátic in cõpoſitione:qᷓuis fit cali.⁊ Du. co^ 
plerione. ¶ Queritur quare cutis humana maríme cft té» 
perata.&)na caufa cft: qꝛ eſt ibivnuerſalis cócurfus mẽbꝛo 
rum frigi.cali.humi.⁊ fic.q: carojeft calí.z humi.nerui vo fri 
$1.2 fic.c cutis ambit offa t carnes neruos ; ideo er ipfis 
refültat complerio temperata ín cute.SSccunda cá cft equa 
lis diſtantia mcmbzozum frí.fic.bumí,calí. q: cerebꝛũ eft frís 
i.t bu. co: eft cali.c fic. z cutie equahter oiftat ab iftis, 
Zertia caufa eft finalis:q: tactue fm Zirift per tempcramé 
tum víget: vnde bonitate intellectus ſequitur bonitas ta» 
ctus: vt dicit pbs:c quia bonitas intellectus eft ín bomíne: 
ideo ín ipfo cft temperamentum cutís in quaviget tactus 
€ fic illiverfus funt fati. ]Bos ap audítu linx vifu fimía gu 
ftu: Aultur odozatu pcellit aranca tactu.cũ ractus fit opti » 
nius in homine. ¶ Queriturvtrum caro gládulofa mollis: 
vt mamille ⁊hmõi fint boní nutrimenti: videtur q fic: qz 
mollia membza funt bene oigeftibílía : fed caro glandulofa 
cft mollís:vt mamillezigirur. Item laceft oprímt nutrímen 
ti  purí: vñ dicit Bał.qꝙ atalia in pueritia pulcbzio:za funt 
€ ín alijs etatíbus pzeter fimiá: q: in pueritía nutriunt ex 
lacte:ſed omne deciſum atteftatur illi vnde oecinditur: igi⸗ 
tur mamille erüt zc. In contraríum eft auctozín littera of? 
cens qp funt peffimi nutrimenti, Zld argumentü oico p ous 
pler eft mollinics:quedam ratiõe cõpoñtionis⁊ debilis coa. 
gulatiõis⁊ talís eft tn mulícríb?viragimofis t nó facit ad bo 
nitatem nutrumẽti:⁊ talíe eft ín came glandulofa:c ficobtj» 
cis, &£ft alía generata a caloze quod ide eft cp tenerítas t rao 
ritas:⁊ ralís cft ín viris. arguit fupza bonitatẽ nutrimẽti: 
igi£. Ad (cóm d: qp nó valet:q: lac occindíf a mámíllis tàdp 
2 caufa effiaente c nó tand pare mámíllaz:igif. (| Que» 
nitur que mẽbꝛa fint mclíoza : vrrii interioꝛa aut exteríoza, 
videt qpinterioza:q: dicit yſaacꝙ fanguíinea mẽbꝛa funt me 
liora q: melíozi nutrimenczo nutriunt, vi ficut oícit vfaac in 


mẽbꝛa interíoza tráfmittüt fuas fü itates ad exterioꝛa: 
fic ab illis depurãt: igit. In Seide quet Dicto q exterioꝛa 


Fo.crrrvij. 


funt melioꝛa. €Ina caufa eſt:q:exterioꝛa ꝓpꝛie ſunt ꝓpter 
boiem : interioꝛa —— indiuiduũ. vi: ficut ſperma € 
germẽ vitelli funt peffimi nutriméti: fimiliter ⁊ mẽmbꝛa in 
tenioza caufa eft:q: interioza nó babent vías libe 
ra$ ad expulfione ſuaruʒ fuperfluitatü: ficut habẽt exterio 
Ta. Zcrtía cãeſt:qꝛ funt offuofarefpectu ínteriozü vnde per 
collifione ſuaꝝ carniũ in obus ocpurantur t attencrant 
ficut patetoe pifcib? petrofis q funt melíozce nó petrofis. 
Stem offa attrabunt nutrímentü mclácbolcái ⁊ couertunt 
in fai naturã:⁊ refpuüt nutrimẽtũ bonũ aercfi cali.7 pu. oO 
cedit ín naturã caruiũ.Ad pꝛimũ oico ꝙ aliquod mẽbꝛũ pẽt 
dici ſanguineũ:vel q: ſit ſanguineum oc natura fua: ⁊ talia 
funt melioꝛa:aut q: ibi fanguis abundat ficut co: dicit ſan⸗ 
guineũ:qꝛ ibi abũdat ſanguis plufd inalije mẽbus: 7 ſimi⸗ 
liter in venis ⁊ arterijs:⁊ tn funt frigi.⁊ ſic.⁊ talis fanguis 
abundantia non facit ad bonitatẽ. fd fecundum dico qp fi» 
cut oíat y(aac ín vni.dietis. nó cft aliqs abus q fit fitis ex 
toto narure bumane:immo omnis cibus quantuncunqs fit 
purue aliquid babet oc fuperfluoz7 illud nó poteft exbala⸗ 
rinccmundificari. Dicẽdũ 6 qp licet mebza interioza nutriã 
tur ex purioꝛi nutriméto:tamen alijd babent oc füperfiuo 
«illud nó pot exbalari nec müdifican: ficut in mẽbꝛis erte» 
rioꝛibus:⁊ propter boc adpucinteríoza funt peíoza. fid ter 
tium dico v mẽbꝛa interíoza non mittunt fuas fnperfluitas 
tes ad cxtenozazvt ibi remaneãt:ſʒ vt expellãt᷑ cxtra coꝛpꝰ. 
Ad queftione vltima dico p mẽbꝛa exterioꝛa dantur couale 
ſcentibus:qꝛ magis funt depurata c attenerata. ¶ Queru⸗ 
tur que ſint melioꝛa:aut anterioꝛa: aut poſterioꝛa videt ꝙ 
poſterioꝛa:qꝛ virtꝰnaturalis paſcit mẽbꝛũ:aĩalis vᷣo viuiſi⸗ 
cat:ſed poſterioꝛa ſunt epati vicinioꝛa qð cft mẽbꝛũ nutriẽs 
mẽbꝛa: igit. Itẽ dicit yſaac invni.die.etetiã innuit Ariſt.ꝙ 
cali.zbumí.c maximẽ dulcia nutriũt:ſed pinguedo eft cali. 
⁊ humi.que generauter plus generat᷑ i poſterioꝛibus:igit᷑. 
In cõtrariũ cft aucto: dicẽs dp mẽbꝛa caude vicina funt oc 
terio:a. ld D dicẽdũ ꝙ verũ eft excepto poꝛco:vt dicit vſaac. 
Anꝛa cá eſt:qꝛ co: ſituatũ ẽ in anterion pre cuiuſnbet aĩalis 
rõne cuiꝰadiuuat᷑ digeſtio ⁊ meliozat:7 etiã rõne fui calor. 
anterioꝛa melius depurant᷑.Scða cà cft a parte mot?:q: oẽ 
aial eit magis mobile a parre anterio:t. vn oicir Ariſt.ꝙ ale 
in auibus:⁊ pedes anteriozes in aialibus: c manus ín boie 
equipoletín motu: vii magis oepurant a fuis fupfluitati» 
bus.Zertia cà é :q cũ mébza ãterioꝛa fint altioꝛa ppoſterioꝛi 
bus oelegát fuas fupfluitares ad pofteríoza: ficut videmꝰ 
in podagia.Quarta cá eſt:qꝛ mẽbꝛa anterioꝛa nurriunf na 
trimento magie puro ⁊ magis oígefto:q: qn fanguís gene 
raf i epatezqdá poꝛtio oelegaf ad méb:;a pofteríoza ci fint 
vilia: Qdà $0 ad coz: ibi oígerit ⁊ depurat᷑: poftea a cozde 
delegat᷑ ad mébza anterioꝛa er quo nutriunt᷑ Ad pzimáü oí? 
cit ꝙ nóvalet:q: puis epar fit magis ctevícinü:th adiuuat 
ín fua digeſtiõe a caloze co:dís qð eft magis vicinũ anterio⸗ 
ribus membꝛis.Ad fcóm oico ꝙ pinguedo cítrina ca.⁊ bu. 
fapozofà mag? genera ín afiríozib?7 alba infipida fri.cbu, 
ín pofteriozb?:ió argumétü ati? 2dudít oppoſitũ. ¶ Ho 
ta ꝙ yſaac excipit poꝛcũ a q̃ſtiõe:q; pozeus fuperio: c(t ⁊ al» 
tio: ín pte pofteriozí cp in anterioꝛi: vt afinus: (Geo fupfiuí 
tates ad inferioza membꝛa oele gant. Ram poꝛcus rcfpiat 
terrà glandem ⁊ nó quercũ.Scda càzq: poꝛcũus ín poſterioꝛ 
parte eft fono: ficut afinus:er (n anterioꝛi parte ocbilios: c 
membza foztia tranfmítrunt fuas fuperfluitates ad oebí ⸗ 
lioꝛa:igit᷑. Zertía cá eft: q: poꝛcus maxime abüdat i cerebꝛo 
qð eſt fri.⁊ bu. vn eft aialvalde phlegmaticũ ⁊ ficfri cerebsi 
p:opínd anterioꝛibꝰ parnb?:remurtit caloꝛẽ co:xdís ín ipfis 
pluíj in poſterioꝛibꝰ:⁊ ficnó oepuranf partes anterío:es 
ficut poſterioꝛes.Ariſto.etiã ecapit poftcríoza feminarum. 
iua c& eſt:qꝛ oepurant p mẽſtrua. cá cft : qꝛ maxime 
pofterio:a feminaꝝ mouentur in coitu:⁊ fic magis depurãs⸗ 
tur.£t fi arguit qp fimiliter et mafculoz. 3Refpon.q nó cft 
ſimile:qꝛ i feminis eleuantz ín mafculis oepmunt.([ ue 
ritur que fint mclioza: aut dextra aurfiníftra mébza: vide 
ꝙ finiftre ptis:qꝛ:ibi fanguis artcríalis abũdat d dario: cft 
⁊ ꝑurioꝛ:⁊ fic ex purioꝛi fancuine nutriunt᷑:n ecrtra$o par 
te ſanguis venalis abũdat q̃ nó Cita clarus, Itẽ dicit Ariſt. 
$ 


Liber 


qyfiniftra pars pꝛopoꝛtionatur pblegmati:bertra vo chole 
rciíed polegma melíus nutnit d colera: qꝛ tempose neceſ⸗ 
ſitatis couertit ín fanguine :igit fititer finiftra melio: erit, 
In contrari eft aucto: ín littera.Solutio:ꝙ mẽbꝛa dextre 
partis funt melioꝛa. Vna cã eſt:ſᷣm Ariſt.em̃ dextrũ eft toꝛ⸗ 
tíus ſinutro: vnde melius digerit ſuũ nutrimentũ:⁊ melius 
a ſuperduitatibus depuratur.Secunda caufa eſt:qꝛ epar z 
kel in dextra ſituant mediantibus quibus víget oiseitío et 
depuratio. Tertia caufa eftzq: licet co: ín hoĩẽ ſituet᷑ in fini» 
ftra; magis tamen vírtualitcr influit ín dextra:⁊ fimiliter ín 
aĩalibꝰ.Adpᷣmũ dico qp talis (anguis nó oxdínat ad nutriẽ 
dũ. Itẽ alía refoꝛmãt peccatü: vt dictũ eft Ad ſcðʒ dicẽdũ qp 
pblegma nó affimiat cbolere quãtũ ad ſapoꝛẽ cũ phlegma 
fit infipidi t ipfa amara: nec quátü ad fubftáríazt5 quanti 
&d cõplexionẽ ⁊ virtute: qs ficut cpolera róne fue cali, € fic 
fo:tíficat oígefriuá: fimiliter t dextra pars: qz ibí eft foznoz 
digeſtio. ll) dicunt q nó cantum ín finiftra parte abundat 
pbiegma:zimmo ⁊ melácpolía « tãto deterius eft «T Quent 
tur que fint melío;a :aut mobilia mẽbꝛa aut jcta. SRefpon, 
cũ auctoze ꝙ mobilia. Et nota q oupler € mor?.ddá € q eft 
cũ abüdátia nutrimẽti: « talís meliozatnutrimetüc aĩalia. 
Eſt aũt alius cá indigentia ficut ín filucftribus aĩalibꝰ: ⁊ta 
lis impeioꝛat:qꝛ nó tátü depurat ficut pꝛimꝰ:ſed nimis oc 
ficcat.aiij dicũt ꝙ motus temperatus melíozat ficut eft mo 
tus partiü refpectu totius : nó tamen excedẽs ficut in filue 
ftribus, Ad fcóm oíco ꝙ mot ín toto aialí impeioꝛat dige⸗ 
ſtionẽ fiuc impedit:qꝛ retrabít caloꝛẽ ab interioꝛibus:⁊ tüc 
nutrimentum exiſtẽs in cõcauitate aialis;ficut in ftomacbo 
nó poteft digeri.Sed motus ín parte aĩalis nó impedit oi» 
geftioné:q: pare nó babet nutrimẽtũ in cocauitate quẽad⸗ 
modi aĩal. &leloicqp mot? impedit digeſtiuã pꝛimã ⁊ feci 
dà:c ppter bocimpeditín toto aíali quátü ad pꝛimã ⁊ ſecũ 
dà:ícd tertiã nó impedit:immo adímiat: qꝛ in tertía oigefti 
ua fit motus ad ote partes:⁊ hmõi motus adíuuat, 
€ De extremitatibus aialíus.' 
o conia abfolute z vniuerſaliter mẽebꝛoꝝ of 
fpofttio eft cõpleta:eoꝛũq; diuerſitas:cöſe⸗ 
quentcr particulariter eoꝛũ naturas ⁊ pꝛo⸗ 
4j stetates dicamus.Extremitates aĩalium: 
q:omntno carẽt pinguedine: rarde digeruntur:ſunt 
etri oc ſubſtãtia curis  neruoz:fed qm femp.funt ín 
motu  laboze; funt digeſtibilioꝛes neruofis mẽbꝛis 
immobilibus c ro labosíofis;q: neruofa nec motum 
nec laboꝛẽ habentia:viſcoſum dãt nutrimenti lubꝛi 
catiuũ a ſtomacho c inteſtinis cito deſcendens. Ne⸗ 
ceffe ergo vt extremitates ſimile generent nutrimen 
tũ:ſed tamẽ nõ tantũ:quod fic pꝛobat᷑:cũ em̃ coquũ⸗ 
tur pcr fuas partes dilatãtur:qð ſignificat leuitatẽ 
t ſubtilitatẽ: paruũ tamen cox eft nutrímentü .3fse 
des alit fm medicinam funr vtilioꝛes:pectoꝛis 7 pul 
monis afperítate leniũt: atq; contra ficca tuffüm va⸗ 
lent : adiuuant etiã patiétes vulnera vel excoꝛiatio⸗ 
nes in vefica:q fi manducauerínt eoe d oíffinteríam 
patiũtur:vulnera ínteftínoy ſolidãt ⁊ ſolutionẽ acci? 
dentaliter conſtringunt:natura eii coz lubꝛicatiua 
eft ppter viſcoſitatẽ quã habẽt. Iedes ramen ante 
rioꝛes poſterioꝛibus funt melio:ce pꝛopter fundamẽ 
tũ naturalis coloꝛis eis viciiantis . Zabꝛa aũt auri⸗ 
bus funt laudabilioꝛa:quia auricule de cute ⁊ carti⸗ 
lagine ſunt compoſite. Cartilagines So etſi de ani⸗ 
malibus iuuenibꝰ fuerint: etſi bene coquãtur: erũt 
indigeſtibiles:ſi vᷣo oc lactẽtibus⁊ bene fint cocte oí 


geſt hiles erüit:fed omnibꝰextremitatibus animaliũ 
pedes ſunt melioꝛes. 
¶ De cerebꝛo. 










xxximus in pꝛima particula qualiter anti 
And d diſcoꝛdati funt oc natura cerebꝛi:qui 
kac, *hda enim fant arbitrati illud accidẽtaliter 
ecd calidi eſſe:ſed Ariſto. in lib. oc animali⸗ 
bus oícit calidü effe naruraliter:  frígidü accidenta 
líterzcu?? diſputationẽ nó opo:tet hic nos repetere, 
Dicimus ergo cerebsfi naturalíter calidũ:⁊ frígídus 
accidentalíter:p:oinde humidũ⁊ vífcofum:abotmina 
bie appetitũ coꝛrumpit ín ftomacbo:citogs tn patre 
dínc comuertítur: marie fi ín fine cibi maducetur , 
vnde Bat Clolentes ínquít vomere: cerebrũ in fine 
cibi ci multo oleo comeaãt:ideoq; opoꝛtet ati cibüz 
poft cibũ cerebꝛũ canere hũidas cõplexiões bntib? 
acocbilé appetítü ín ftomacbo:verütamt baberireg 
ftomacbiü puri:fi illud comedát;benegs ín ftomacbo 
digeſtũ fit:cie oabít multi nutrimentũ:añ tamen qp 
comcdant cfi accto:pipere zinʒibere obfomogaro z 
menta et fimilibus illud condiant , 
¶ Superius octerminatü eft ocoieta fumpta a partibus 
aialiti generaliter:hic aũt ſpecialiter:⁊ pmo ponit pbemi& 
ad bác partẽ.ſcðo ecequiturzfcóa ibi:xtremitates aiaufi, 
&LQuen£ vtrü extremitates aĩaliũ: z maxime pedes fint 
boni nutríméti.víde£ ꝙ nózimmo pcffimí:q: abüdát in offi 
bus neruis c pellículis d funt frigida ⁊ ficca mclàcbolica et 
oia talia funt peffima . Item fupenus vítuperauit partes 
pofterío:cs:q: maríme a fonte calo:ís oíftát : f5 pedes funt 
remotiffimizia:£.QL Itẽ oicít Cõſtã.ꝙ locus püuist demiſ 
fus aptus cft ad reaipicndi fuperfluitates membzo fuper 
ríozü:fed quáto plus recípiüt oc fuperfluiatibug tanto pe 
iores: f5 pedes funt ínfenoaffimíi fiue ínfimizigit Sn uus 





* eftauct. dicẽsꝙ extremitates aĩaliũ funt melioꝛes € maris 


ine ten piactíct oocent adminiftrarc cae conuales 
ſcẽtibus. SRefpó.q pedes ſunt optimi nutrimenti. Una cà 
eft:q: fimt in cotínuo motu: ratíoc cuius depurant᷑ afi 

uitatibus.Secũda cauſa:qꝛ marime funtoffofi fiue ofiuo 
fit marie poꝛcini iugtaverfus. 3n pede poꝛcino funt. kriíf)e 
oſſa.vnde p collífioné cũ offibus fuc cares atrener&tur et 
ocpuratur, Itẽ illa offa attrabunt nutrimẽtũ melácbolícüz 
«iliud cóucrtüt ftt fuá fübam refpuütqs nutrimentü aereũ 
calidà ⁊ hũidũ:⁊ illud cedit íncarme, Tertia cá eft:q: parui 
oant nutrímentü:t natura eft auída ſupꝛa paucũ t naufeat 
feu fattidit — — eſt:qꝛ Pm Ariſto. o£ mé» 
bꝛũ oclectat ín fua operatione; vt oculus invidẽdo:auris in 
audiẽdo:⁊ dentes o:dinanf a natura ad íncidendà ⁊ mafti 
candũ:⁊ q: ín comeftione pedi aĩaliũ plus operan£ dp circa 
animalium memb:a alia:igitur. Patet ígitur ad oia argus 
menta folutio:q: lícetpedes aialium fint neruofi offuofi et 
fint remoti a fonte caloꝛis:⁊ fintín infimo loco: verütame (d 
labona q modo oícta funt Up Seid rd malís, Et no 
ta ꝙ dãtur cõualeſcẽtibꝰ: qꝛ alliciunt guſtũ⁊ incitant appe 
titũ. Itẽ etiam offa nó comẽdunt᷑:⁊ lícet pelles t nerui fint 
uri : tamenoptime oígeruntur : qz ſunt a ſuis fuperflui» 
tatibus mũdati.CQueriturvtrũ pedes antcrío:s fint me 
lioꝛes:vt oícit líttera.vidct qp nó:0: pofterio:ce ad cos mít 
tunt ſuas fupfluitates có fint altio:cszigit. Solutio ꝙ quí» 
dáoícütq oupler cft pes ſicut dicit pbe —— libzí oe 
2ialibug:fcs maioꝛ 4 cotínettotà banca efqs ad genu:c lo» 
quédo oc talipofterio: pes eft melíoz:q: magis cleuar? £ft 
etiá pco mínoza genu inferius: t anterío; tüc cft melioꝛ:qꝛ 
magis mouek ⁊ —— pꝛopinquioꝛ eft coxdí. Itẽ pe» 
dee anterio:es fuppofiti funt refpectu. mebꝛoꝛũ anterioꝛũ 
que funt nobilía c er nobilioꝛi nutrímento nutrita : non fic 
$o pofterio:ce qui füpponütur poftcrionbus mẽbꝛis que 
funtvilía.sEt fi obfjcías ꝙ pofterío: eft eleuatioꝛ. SRefpo.P 
verũ eft loquendo oe maloꝛi pede 7 nó oe minoꝛi: immo an 
terio:  pofterío: equalíter funt demiſſi. Muerit᷑ de cere⸗ 
bꝛo de quo maria cft cõtrarietas inter aucto.vt ínter vfaac 
⁊ Ariſto. qs iſte dicit ꝙ cft cali z pu ; fcd videtur qp fit frig& 


Dietarũ particularium. 


ĩ qꝛ dicit Daly in cõmento ſupꝛa tegni: qp fola cõple⸗ 
bó deo gauder fibi fimilibuo: Lapfa vo cótrarge« ilis 
uatur.cũ crgo cerebꝛi io ſit lapſa iuuabitur a cótra 

A cerebꝛũ ledit᷑ eto a frigido:vt pts in capitibꝰdiſcooꝑ 
tio:iuuaf aüt a calido: igit cerebꝛũ € fri. Ite dicit pbe in.xj. 
lib:o oc aialib? c» cerebzü oirecte ſuperponit᷑ cozai vr rone 
fuc frigiditatis mítíget caloꝛẽ co:dís:(5 oẽ mitigatiuũ calo» 
ris e(t frigidi. dte dicit in deſenſu⁊ fenfato cp cercbzüc ocu 
lus eiufdé funtnaturc: hoculus cft aquec nature; Qd p5 qz 
fiacu pungat exit aqua:⁊ inaquá refoluitzigi£ ⁊ cerebꝛũ. 
Itẽ oicit dato ílla que extinguũt ignẽ funt aquofazf5 Pm 
faac c Aiſt cerebꝛũ ec ſpinaus medalla fant pmói : igit. 
fed aqua eft frí.c Du. Ite dicit iftc yſaac qp cerebꝛũ c fpina» 
lis medulla funt eiufde nature:⁊ poftea oíar q fpinaus me 
dulla eftfri.c bumi.igi£. Itẽ — qoia alalia carentia 
cerebꝛo — t veſpe:qð pʒ:qꝛ dicit ꝙ qn pungũt 
inflammãt:ergo a 3:io fenfu pꝛeſentia cerebꝛi caulabit fri, 
Itẽ dicit pbs ſcðᷣo de aĩalibus q fimile eft octoto 7 de par? 
tc:fed ficut dicit pBa aĩalia carétia fanguíne funt frigi.g fitr 
pars coz cuíufmodí ẽ ccrebꝛũ. Itẽ dicit luice.q vnügoqe 
mébii numf cr fibi ſimili nutrímento : vt pblegmarica er 
pblegmate;t cpoleríca ex cpolera: ⁊ iter mébza pblegmatí 
£1 dicit ꝙ cerebꝛũ nutrif pblegmate:ó ⁊ pblegma cft fite ce 
reb:ozigif. Itẽ dicit pbs ꝙ fentíre cft pati: mouere vo age⸗ 
rc: ó ci cerebit fit pꝛincipiũ fenfus maxime babebir quati» 
tates paſſtuas:⁊ mouere actiuas:f5 frigiditas oebilio: acti⸗ 
13:7 hũiditas fo:tío: paffiua:ó iſtas habebit:igit᷑. 3n cótra 
riũ cft yſaac dicẽs ꝙ cft naturaliter cali. accidentaliter fri» 
gi. Itẽ dicit p5s tertio 0c aĩalibus:ꝙ ocvnctuofum calidus 
€(t t bumí.cercb:ü eft hmõi:igit᷑. te m.rf). orat ep cereb:ü 
eft eternũ. ⁊ slofafvno modo fic: q: opatio rei eterne eft ui 
cerebꝛo:vtpote íntellectue:aut ex rmateria cternáte eft ccre 
bii: q: mediãte fpermate fenfus eternãtur⁊ perpetuant: f$ 
(perma cft cali. c humi igit᷑ ⁊ cerebziü. te cerco: eneruat 
appetitũ:ſed frigi.nó funt hmõi:immo potius imatàt; ig. £. 

t£ motus calefacit:fed cercbzü eft ín cõtinuo motu; igif. 
boc dicũt quídá cp inquantũ eft mixtá fic eft trist. € bu. 

1 fic loqtur rift. qz dicit ꝙ ſupponit coꝛdi ad mirigádà ci? 
caloꝛẽ:vel inquãtũ eft viuens: ⁊ fic eft cali.c bumi, 2 ficloq 
tar yſaac. Sed iſta folutío nó valetzq: yfaacloquif oc cerc 
b:o ea pte qua cadit m nutrímétü : ⁊ ficeft moꝛtuũ:⁊ Ariſt. 
capít pzout víuit. lli oícür ꝙ cófequitur quanti ad natura 
fuá pꝛopꝛiã quá habet a natura cóponentíti: ⁊ boc modo cũ 
matería eius fit aquofa frí.c bu.fic cft frí.« bu. c bocmodo 
loqui£ Ariſto aut quátii ad ínflnentíá alíunde veniente: ct 
fice cõtinue a coꝛde ad ípfum oclegentur ſpũs j funt ca. 
⁊ fic. eft cal. t hu.⁊ ficloqui£ aucto: ífte, $ed ifta ſolutio nt 
bil valet:q: yfaacoiat ꝙ cft calt.nataraliter:frigi. Yo accidẽ 
taliter:c folutío ponír ecõtra.Alij dicũt qp cerebꝛũ pót con» 
fidera : vno modo rónc cóponentiü : c fic cũ cerebꝛũ firme 
br nobile cóponitur ex elementís nobilibus:vt ex leuibus 
Quc ſunt ignis ⁊ acr: c fic cft cali.t bu.c bocmodo loquitur 
pfaac. lei poteft »fideran inquãtũ eft pꝛincipiũ excitãs ad 
operationcs aie peragendas:4 fic adbuc eft cali. c pu. q: fri 
gi.vt dicit Auicẽ.nõ apponít manü ín openb? nature. Vel 
pót cofiderari refpectu alioz mẽbꝛoꝝ pꝛincipaliũ:vt co:dís 
7 tefticulozü que valdc funt cali. ⁊ hoc modo reſpectiue eft 
fri.t bumi.c ſic loquitur phᷣs.Alio modo dicendũ cft: er me 

15 ꝙ cereb:ti poteft cófiderari vno modo quantü ad mare 
ni ſuã pꝛimã c remotiſſimã:⁊ ficeft fríci.z bumi. q: fua ma 
teria pꝛima eft aquea:⁊ ficloqui£ pbs. &lel quãtũ ad mate 
ris poximã q̃ eſt fperma qð eft cali. bu.cus ex fpermate ím 
medíate generet: cuíus figná qp multũ ledit cerebꝛũ in coi 
tuin quofit marfma emiffio fpermana. vnde dicit Auicen. 
q'in gencratióc ferus ex fpermate primo generantur trcs 
Hai Er pattria C03: cy alía cereb:ü : c ex alia epar: erfic 

quitur iftc auctoz. Vel pot etiã cõſiderari ccrebꝛũ ratióc 
vapoꝛũ afcendentii a3 ei1:7 oícit Dat. cp afcendüt reumata 
calí.oefceudunt aũt frigi. fed boc nó eft nífi pꝛopter boc q: 
illa reumata calída in cerebzo infricidátur pcr naturá cere: 
Pbi rar fri.t bu.7 ficloquit aucifte dicẽs qp eft acci 
tcr frigi.c naturaliter cali. vt ocdaratü eft. vB y(aac 


So.ctttvítj, — 
quádo arguit auctozítate Slrift.cp ficcali. c humi.dicit qp eft 
p:opter poc ꝙ eft oe gencre medullaz t pinguedinü: c pín 
guedo cít cali. c bumi. Sed diſtinguẽdũ oe pinguedine : qz 
quedá eft pínguedo fiue vnctuoſitas terrea:c ifta eft cali. c 
pum.eít atiralíaaquea : ⁊ ifta eft frigi.⁊ humi.⁊ talis eſt in 
cercb:o.alln dicũt q eft fug. c humi.rõne fübftáric medulla 
rũ:⁊ ficloquif pbe:fcd rone tubftárie annexe vnctuoſe ca. 
⁊ humi.eſt cal.⁊ bumi.d maxime cft fenfibilis: ⁊ de ifta in» 
telligit yſaac q cít artifex ſenſuals. i£ quarc ín aui⸗ 
bust marimerapadbus 7 mórante: vt falcone t aquíla ce 
rebꝛũ cft melius via nutruméti, Vna cá eſt:qꝛ cercbzfi rece» 
dit a tẽperamẽto p fri.z bu.c 9: bmóiraues lunt in motu ra 
tionc cui?fua frigiditas tẽperat. Scda cá eſt:q: aucs parui 
babétcaput:« ideo paruũ cerebꝛũ:ſed bomo babet magnü 
caput: igitur « multü cerebꝛũ quare cft fri.⁊ bum. aT uc 
ritur quare cerebꝛũ eft meliue in ariete, eſt: qꝛ aries 
eſt bonus quãtũ ad quãlibet fui partẽ:ſcʒ quãtũ ad lanã ct 
pellẽ ⁊ oſſa «cígiturz quãtũ ad cerebꝛũ.Scda cà c:q aries 
cft elcuarus ín anteríon parte: ideo nó inficit a fupflüntari 
bus tnéb:0z alíoz per via oefcenfus ad eũ. Itẽ qnt qua 
re eft meli? in vitulo. Ratio cft xq: nurrítur er lacte vacdino 
quod eft melíus m nutritione: vnde fumí eleuati ⁊ euapo⸗ 
rantes ab bmói lacte córem £ fri. humi cerebꝛi vitus 
li: ⁊ ideo melioꝛat cũ lac ſit maxime euapoꝛatiuũ.vnde lac ca 
put dolentibus dare malum:vt dicit Hippo. 
De medulla. 
Edulla ſpondiliũ ad cõparationẽ medulle 
oſſiũ frigidiſſima cft ⁊ humidiſſima: eft eni 
ficut cerebꝛũ:durioꝛ tamẽ cft ⁊ minoꝛis bu 
miditatis:q̃ ſi bene digerat᷑ groſſius⁊ plus 
cerebꝛo dabit nutrimẽtũ:medulla tamẽoſſiũ ſapoꝛo 
fio; cft : (5 faſtidiũ facit: bri cii digeſta multũ nutrit, 
€ De pinguedine. 
Inguedo cft mixta um carne ⁊ offibus: 
Xx dur qucín coſtis ⁊ lateralib? canda ac 
4 A in fimilibus locis reperitur. Adeps $0 a 
er5s|camme eft feparatus:ticut axungia que cft 
in renibus. Adepsvᷣo aroffio: cft pinguedine ar 
ne mitra faſtidioſioꝛ 7 folubilioz ; abo ern funt faſti⸗ 
dii inducẽtia:cibiq; inſtrumẽtũ molliéria z bumcfa 
cíentía marime villos ſtomachi:babẽt quoq; ꝓpꝛie⸗ 
tatéfup oẽs cibos natandi: ⁊ cibumviſcoſum groſ⸗ 
fum digeſtioniq; inobedientẽ faciendi:⁊ falſam fata 
ritatem generandi:maxime ſi cũ dulcibus comedan 
rur.vnde Iufus. quecunqs inquit mẽbꝛa pinguedi 
nis habuerint abundantiã:parũ nutrimenti coꝛpoꝛi 
ſuggerũt:pars enim pinguoſa pꝛo ſui lubꝛicitate fto 
machum « inteſtina nó cocta egreditur.vnde folum 
modo cc caraofa coꝛpoꝛi oatur nutrimentũ. Sed ra 
men carnofa melío: ett nó carnoſa pinguedine:quia 
groffiozis eifcotirarís 7 digeſtionis ouríozís: 7 faci 
le putredini apparata:pꝛopterea nor opoctet cà 937 
Tí pꝛo nutrimeto: nifi cam cui caro mírra eft:que cría 
p:ofolo condimẽto donetur:vt cibis laudabilem fa» 
poꝛem faciat:nam carnofa er non carnofa pínguedo 







C 2E 










poo nutrimẽto data:peſſima eſt:oppilationem gene⸗ 


rat: ct humoꝛes pblegmarícos :fed ramen 
pblegmata ab cis generata inter fe differunt:carno⸗ 


ſe ẽ pinguedinis pblegma ſubtiliꝰ cft z nutribiliꝰ. 







Cuili funt ex diuerũs ſubſtantijs cõpoſiti: 

bebent enim lacerros: pingnedinem:pelli 

cilas:humoꝛes.Quod aute cft c pte pin 
$1 


xwver 


guofa:ptinet caloꝛi ⁊ hũiditati:⁊ qð eſt a parte pe 
licularũ:attinet frigiditati ⁊ ſiccitati:idciro oe pin⸗ 
guibus aĩalibus frigidi ſunt⁊ humidi.Si vᷣo oc ma 
cilentis:frigidi e ſicci. Et licet oculi facilius ceteris 
membeis digerantur:tamẽ ob pinguedinem fibi ad^ 
mirtam babér grauedinis viſcoſitatis c indigeſtio⸗ 
mis quiddã:pꝛopter boc nó accipiantur niñ cà aceto 
⁊ obſomogaro:apio:pipere:calamento:ʒinʒibere:et 
ſimilibus condiantur. 
€ De naribus. 
x rco frigide funt ⁊ ſicce:ſunt enim cartila⸗ 
gioſe:ideoq; digeſtioni difficiles: parũ nu 






— ric laudabilioꝛ: faciliuſq; digeret᷑ Rur⸗ 
ſus ſi cum tenera carne ſibi iuncta per quã ſaliua oꝛi 
deſcẽdit manducetur:durioꝛis ⁊ viſcoſioꝛis crít di⸗ 
gcftiois;vii bonũ cft ti cii obfomogaro: pípcrc; ace* 
to:oꝛigano:ʒinʒibere:⁊ ſimilibus comedatur, 


De gutture. 

Attur frigidũ eft ⁊ ſiccũ:q; cartilaginoſuʒ: 
pinde paruũ dat nutrimentum digeſtioni 
inboediens: bacoe caufa cũ cadis aromati 
bus decet comedi. 

¶ De coꝛde. 
oOꝛdure eſt ſubſtantie ⁊ nature lacertoꝛũ 
1 y pertinens: tardcoeftomacbo eijcitur: fed 

ysAl tI cus bene digeritur:multum ⁊ bonü pꝛe 
ꝛi nutrimentum. 
e pulmone. 
imo facilis € digeſtiõis:⁊ facile oc fto» 
macho etjcitur pꝛopter leuítatem acrari 
tatem fübftatic : pꝛoinde cetcrís mẽbꝛis 
minus nutrit generans:humoꝛem pble» 

















bnudabũuem nutribiſus eft*o carne nó ba 
3 benre pínguedine:fed lactentiũ epar cete⸗ 
ris melius:galline vo melius cft dp lactẽtiũ:pꝛecipue 
ſi galline nntrímentü fucrit tritici farina cus lacte oí 
ata 7 ficubus. 
¶ De ſplene. 

IPlen illaudabilis cft nutrimenti: coꝛru 
| prum c melacbolícum fanguíné generar 
dete) digeſtiõi durũ:⁊ tarde oc ftomacbo cijci 
Lace 274| cur:parü rame ponticitatis baber pptcr 
€ooleram nigrã fibí dominantẽ. 3dcirco affus come 
dentíum gíngíuas confoꝛtat. Splen auté pozcínus 
melío: ceterís eft pꝛopter ſue ſubſtãtie ſubtuitatem 
vtri medall f 1 

generentur er ſanguine vc 
fpermate;vídctur ꝙ ez ſanguine:quia ciat qeoqu enima 


Aum ouríus ofgcrt fanguinem ramé gencrát 
x: 









loue babentibus zirbum medulla eft fimilis xfrbo;t ín ba 
bentib? fagimen medulia eft fimilis fagimíni : fed tam su; 
bus d fangimcm er faguine generantur z igitur ⁊ medul 
la. Item Ariſto.Auicen.⁊ Dal oicunt ꝙ membꝛa radicas 
liaer fpermate generantur, cutus fignum cítzq: fi deperdã 
tur noa poflunt reftaurari.£^embza yo rcplentía ex fangui 
ncgencrantur;ficut medulla. Item oicit Auicen.qꝙ medul, 
le in pꝛincipio funt rubei coloꝛis:vt medulle iuuenũ:led rus 
beus coloꝛ atteſtatur ſanguini t nó ſpermati:cũ ſperma fit 
albũ:igitur. 3n cõtrariũ cft Ariſto.ponens aliquae medul⸗ 
hae ex fpermate generari, 3t dicit yfaac qp ſpinalis meaul⸗ 
lafngida eft c humi.⁊ eft rimilie cerebz0:15 cerebꝛũ er fpers 
mate generatur fm Ariſto.igitur. Reſpon.ꝙ quedã cft me 
dulla que cõtinetur ín offe ⁊ von eft oꝛdinata ad illud os in 
quo continctur:vt eft medulla cerebꝛi:quia cótinct fub ara 
neo:⁊ tamen no o:dínatur ad nutriendũ craneũ:⁊ fimiliter 
medulla ſpinalis:⁊talis fine dubio generztur ex fpermatez 
t fic pcedanr fcóc rationes: ⁊ ficioquitur &rifto, alic funt 
cótente ín offe z osdinanrur ad eius nutrimentum: ⁊ fic ge 
nerantur ex fanguine fiue ex nutrimento:⁊ fic pz t pot 
me rõnes. €f (Queritur vtrü medulle oziantur a ccreb;o; 
vidctur ꝙ fic;quia fi cõtinens oꝛtur a contínente t córentü 
fimiliter à cónnente; fed oia offa oztuntur a crancozcrgo ct 
medulle contente in oſſibus. Item oícit Bal. ꝙ oꝛta pains 
cipijs atteſtantur:ergo que alicui atteſtantur oꝛiũtur àb eo 
dem:ſed medulle atteſtant cerebꝛo:igitur ab ecd oꝛiũtur. 
Itẽ dicit Ariſto.ꝙ pꝛincipiũ rei eſt in quo res plus abũdat 
vnde fm Aniſt.ſanguis plus abundat in coꝛde d in altjs mé 
bꝛis:vñ dicit᷑ oꝛiri a cosde:ó fimiliter cd plus medulla abun 
det in cereb;o dp ín alije mebꝛis oicetur oꝛiri ab code. 3n c 
trariũ eft Ariſto.dicens qv non oꝛiuntur a cerebzo.s£t rame 
onſtan.⁊ Zluicen.ponunt qp aliqua medulla oꝛitur a cere⸗ 
b:o;« p:opter bocqueratur cótraríctas ifta. Ad hoc dicen⸗ 
dũ ꝙ qucdá oztuntur ab alíquo per ocafione; et fpermaab 
pumidítate:z quedá per viá (ntirionis et irradícationie: vt 


pili in cute a cute: ⁊ berocaterra. et quedam per cõtinuita 


tẽ dexitũ:vtrami a ftipíte : ⁊ ſtipes a radice.et quedam per 
«ium influentie:ſicut à coꝛde virtutes ad oĩa membꝛa.que 
dam $o per viã fimilítudinis ; ficut omnes nerui oꝛiũtur a 
pellículs:vta píamatre ⁊ dura. Dico ergo ꝙ aliq̃ medulle 
dꝛiũtur a cerebꝛo per viã deciſionis:ſed iſtoꝛum que fic oꝛiũ 
tur:quidã eft oztus vniuerfalís ⁊ quidã particularis. Dico 
ergo ꝙ medulla cerebꝛi⁊ ſpinalis medulia oꝛiunt᷑ a cerebꝛo 
oꝛtu particulari:⁊ ſic loquitur Auicen.⁊ Conſtan.Sed alic 
medulle a cerebꝛo oꝛuntur oꝛtu vniuerſali ⁊ non partícula 
ri:immo oꝛtu particulari oꝛiuntur a medulla fpinali. 1Rà cũ 
medulle oſſiũ cozpo:is neceſſarie fint ad pumectádum om 
nía meinbꝛa coꝛpoꝛis ín quíbus funt: fi baberét oztum par 
ticularem a cerebzoíam cerebꝛũ nimis effet bebilítarum : t 
p:opter boc babuerüro:tum a fpinazvela nucba a qua oꝛi⸗ 
tur particulariter ſpina:que p:orenfa eft per n ediuʒ oorft 
vſq; ad caudam vel vfqs ad anü.£iuádo ergo Zirífto. negat 
o:tum medullarum a cerebzo: nó negat ſimpliciter: fed no 
gat q nó influat:quia medulla fpinalis que eft calí.z bumi. 
firuara cft fub cerebzo qð cít frígi.z humi.vt contéperet cc 
rebꝛum ⁊ ibi influat cali. t humi.⁊ fic pater ſolutio ad arg 
mẽta. Alij dicũt ꝙ nucpa non ozítur a cerebzo:fed cũ $C óftà. 
dicit ꝙ a cerebzo nucba oꝛit᷑:ipſe intelligit qp ifta ouo: fcs nu 
cha et ccrebzum oꝛiuntur a tertío fc; à materia fpermatica, 
¶ Queritur a? complexionis fit medulla: videtur ꝙ fri⸗ 
gi.⁊ ſic.quia dicit ꝓbilare. ꝙ cõtinens immutat contentũ 
ad fuam craſim:ſed offa ſunt frigi.⁊ ſic.igit᷑ Item dicit loas 
lí ín cõmẽto ſupꝛa tegni p humiduas generata ín membꝛo 
calido cft cali.⁊ in trigi.frigida.vnde dicit yſaac ꝙ fanguis 
calidioꝛ eft lacte:⁊ boc cft quia ſanguis generaturit: mem» 
b:o calidioꝛi:vt in epate:lac vᷣo ín frigi.vt in mamillis: ergo 
ci offa in quibue generatur medulla fint frigi.fimil ter cc. 
tem gencratur er nutnmento melancbolico offium:igit. 

n contrarium fünt omnes auctoꝛes dicentes medullã efíe 
Cali.c bumí. cem dicit yſaac p omne vnctuoſum eft calidũ 
⁊ bum. tem oicitetiar q fapo: dulcis calíditati arteftaf. 
RKeſpon.qꝙ quedam cft medulla: vt ſpõdilum generata ex 


Dietarũ particularium. 


ſpermate a cerebꝛo oꝛitur:⁊ talis eft fric bui. ficut cere 
Dum sEftalí: medulla offium:« talís cft cali. pnm lora 
vlterius q medulla quátus eft oc pꝛincipio materiali: eft ca 
li. c pumt.Q: generatur ec nutrimento offium: c offa oc nu 
erimento attiabunt partem groffam impurá melácbolicam 
«rcpudíárpuram aeream:que in medullam conuertitur:ta 
men quoad continens eft frí. c fic tamen quía offa nó mul» 
gum unpꝛimunt ín medullam:ideo non fequitur cõplexionẽ 
offium, tur vtrá medulla nutriat os in quo cõtine 
tur. Reſpon. ꝙ non loquendo 0c nutrimento reftauratios 
nis; fed benenutránéto rcfoallationis; id eft habilitatiõis 
offium:vt fufciprant nutrimentum; q: cum fintonra c ocn 
fa nifi remollírentur a m non poffent bene nutririzet 
bac vía íntellígit pbe in.xij.de atalibus dicens qp ofía ex me 
dulla nutriütur.IHam fi nutrirent offa vera ⁊ materiali nu» 
tritiõe ꝑ medulle coucrfionem ⁊ verá affimilationé in fub» 
ftanniáoffium:cum quedam medulle ex fpermate generen 
tur: ficut [pínalis medulla et medulla cerebzí:c offa ex fan» 
guíne generentur; iam fequerctur tale inconuenicns qp mé 
bꝛa fanguinca:vt offa natrirentur ex membꝛis fj ticis 
vt ec quibufdá medu:lis qð eft contra o:dine €T Qruericur 
quare medulla eft in offibus ⁊ non ín carne aut neruo aut 
alijs memb:zís, Cina cauſa eftzq: ficut pínguedo eft tbefaus 
rus nature:ita c medulla cũ ex purío: parte nutrimenti ge 
neretur: « quia ficut repntbetaurisans fuum tbefaur repo» 
nit in tumbus fo:tíbus 7 nó ocbilibus ; ficc natura medul 
lam ín offibus cum fint memb:a foztía refpectu alioꝛũ. $c» 
cunda caufa íam oicta eft: qꝛ eum offa ſini membꝛa oura ct 
folída fud nutrimentü quod cft groſſum c melácpolici:no 
poflet eoꝛum ſubſtãtiã penetrare nífi fient remollita: idco 
natura medulla ín ipfis poti? collocauit.Zertía caufa eſt:q: 
fm Ariſto.nutrimentũ fit ex mixto: ende oiat yíaacq non 
ggunt fimplíaa in cópofita queadimodà compofita ín com 
pofita : endenutrimentum offium eft mictum ex quadam 
parte melancbolica quam ad fe attrapür:« alia pblegmati» 
c fiuc aerca quam tan fuperfluü nutrimén co:ü refputiz 
«non ntadcarncem; ai nó fit membzi ignobils lega 
rc fuas fuperfluitates ad nobilia : ideo ín concauitate oſſis 
rananct fubftantia medullaris. Quarta caufa eſt:qꝛ offa in 
digeſtione nutrimenti funt pauperrima: idco cum digeſtio 
fiat per calí. ⁊ bumídt , natura ingeniauit recondere in eis 
m m cali.z bumí.iuuantem eoꝛum oígeftíonem:ficur 
adfundü ftomacbi natura po:tioné melácpolie delegat ad 
cius appetitum ſuſcitandũ:⁊ po:tíonem cholere ad ci? oi» 
geftionem confoꝛtãdũ:cũ ftomacbus fit oe fe ín calo:e pau» 
perrímus . Et hac de caufa offa quedam lata nó babét mc 
dullam:quia fufficit humiditas camís círcundantie ad pus 
mectandi ea; adco q fint babilía ad nutrímentum ſuum at 
trabendiü:c non funtita magna fpífTa ncc rotunda:ficut illa 
in quibus medulla generatur, ££tíá ala caufa eft: quia offa 
— t alia que funt iuxta cali.membꝛa:vt iuxta co: non 
bẽt medullam:quia calo: foꝛtis haurit totã medullam fi» 
uc bumiditatem; et heceſt caufa quarc oſſa leonis nó funt 
medulloſa:quia leo eft animal valde calidum.Secũda caus 
fa eft etíam:quia leo eft anfmalmarime pugne ⁊ audar : vt 
dicit pba: cuius fignum eſt:quia muaditatalía feípfo maio 
ra: ideo natura fagar cuius fagaatatisnon cft finís:oedit et 
offa oura ⁊ fo:tia c nó cócaua. IHora qp medulla aialíü ple 
gimatico:i vt poꝛci:aut fanguíneozum vt arietis nó cft ita fa 
pída ficut melancholicoꝝ et bouís:quia non eft tanta vis fc 
queftratiua ín ipfte ficut in melãcholicis aialibus. ( ue» 
ntur qrefpínalis medulla eft ita inſipida. Una caufa eft: qz 
generat er materna fpermatica que nó o:dínatur ad nutri» 
mentum:fed ad generatione. Secunda caufà cft: quía affi 
milatur c marimceft conformis cerebzo in quo continetur 
bumiditas aquofa fupflua quevalde eft infiptda.«[ (ueri 
tura qua digeſtione generetur pinguedo:an a prima fecun 
da veltertía:víde£ cp nó a tertia:q: oiat Bicícen.q tertia bí 
Seftíua facit oe carne camem ⁊ de ofle os:fed pínguedo cft 
nullum iftozü:ígitur. tem tera digeſtiua generat quid oí 
ftinctü: pꝛima t fecunda quid indiſfinctũ t confufüm:ci er 
go pingucdo fit quid indiftincrum:fequizur zc. tem vnü» 


S'o.ctttft. 


Quodq generatur a virtute illiusin quo magie abundat et 
magis confcruatur:fed pinguedo marime abundat ín ſecũ 
da oigeftiua: vt circa renes ⁊ ftomacbri:ergo a fecfida oíge 
ftiua generatur. In cótranü eft pbec Auicen.dicentes qp a 
terna digeſtiua generatur. Itẽ ratio:quia fecunda oígefti 
ua generat pumose ⁊ nibil extra humoꝛẽ: vnde nó generat 
humiditatẽ:ſed — nõ eſt humoꝛ: immo aliquid ex⸗ 
trà humoꝛẽ: inguedo genera£ cx ſanguine vitra fpc» 
ciẽ humoꝛis. 3Refpon, c» gencratur a tertia oígeftiug. 

nota c quandoq operatur complete: tunc gencrat metn 
bzum vel camem. vnde tunc er carne facit carnem ⁊c.⁊ fic lo 
quitur Suicen.quandoqg Yo operatur incomplete: fic ace 
nerat pinguedinem:o: quádoqg a ſcða digeſtiua generatur 
multítudo humoꝛũ: 7 tunc terna digeſtiua non poteft pere 
fecte — operari ſupꝛa bmói multitudinẽ: ⁊ facit qð 
poteſt:⁊ fic generat pinguedinẽ:⁊ hoc modo poteft genera 
re rem indiſtinctã.ad terti argumentum dico cy tertia di⸗ 
geſtiua nó app:op:íat fibi aliquod mẽbꝛũ: ímmo cft in quo 
libet mébzo: l5 igiturpinguedo mayime abundet ín ſecũda 
digeſtiua: tamen propter pocnon generatur a fecunda-im 
mo potius a tertia cá in quolibet mem bꝛo fir tertía digeſti⸗ 
ua «[ Queritur cuíus coplerionis fit pinguedo:⁊ vtrũ gc» 
nerctur à calido aut 3 frigido: videtur ꝙ fir cali. t bumi. qz 
a calido generatur; q: pbs ⁊ Zluicen.oicunt d generatur ce 
ynctuofitate ſangumis q eft cali, z humi. AItẽ ome matura» 
tiuũ eft calí.c humi.ſᷣm £a. fup:a pꝛonoſtica: (cd pingues 
do eft maturatiua:vnde apoftemara maturatzígitur. Stem 
dicit Bał.ꝙ generat pinguedo er foꝛti calidítatezifte yfaac 
$0 dicit qp a frigiditate: 7 ita vídetur cótrarictas auctoꝛuʒ. 
Itẽ oẽ qo oíffoluif a frigido coagulatur a calido 7 ecõuer⸗ 
fo:fed pínguedo a calido oíffoluitur: ergo a frigido coagu⸗ 
latur : c ita eftfrígi. « bumi.3Rofpon. cp ad generationem 
pinguedinis ouo requiruntur. Pꝛmo requirit fo:tis dige 
ſtiua generãs multitudinẽ humꝛum:⁊ fic materialiter p:n 
Gueae generatur a foꝛti caloꝛe:⁊ fic loquit᷑ Wał.q ciue ma 
teria a fo;ti calozc generatur.Secũdo modo generatur toꝛ⸗ 
maliter:4 tüc a ocbili caloze generatur nó porente agere (a 
pꝛa tantam quantitate humoꝛũ coplete : ex eis faciens car 
nem autcffa ⁊c.et boc modo loquitur ifte aucto; , Sed nos 
ta qp oupler eft pinguedo: quedam eft citrina fiue aerea c3 
li. ⁊ pumí.alía cft alba aquoſa:⁊ ifta eft frigi.t hu. CQue⸗ 
ritur que pinguedo fit calídio: an noua vel antiqua: vídetur 
q antiqua fit frígidio:: quía pinguedo fequitur nati rá aia» 
lis z cóplettionem eius cui? cftzfed animal antiquum frigi⸗ 
dius eſt iuuene : igitur . Item dicit aucto: iſte ꝙ pingues 
do babet calidirate ab aiai cuíus eſt:quãto ergo mass rc» 
mouet a fuo aiali tanto f. igidioꝛ eft: fed quãto antiquioꝛ rà 
to magis remouetura fuo animali:igitur. In cõtrariuʒ eft 
iDaL.oicens ꝙ quáto antiquio: tanto calídioz. Item fimile 
eft oc olco ⁊ oe vino t prguedinezfcd vinum 7 oleum quá 
toantíquio:a tãto calidíoza igitur , q3 concedo. CIna caufa 
eft: q: per pzocetlum tempos confumirur 2qucitas rà 3 c3 
lozcintrinfeco qᷓ extrinfeco:ficut ín vino t olco . Ad fecun 
dum oícirur ꝙ nó valet:qꝛ nó oídtur pínguedo antiqua co 
qabanimalí antiquo extrahat᷑:ſed q: oíu fuit ſeruata. ad 
fccundü cóceditur quátitatiue:fed nó qualitariuezv. Loicp 
obijcit oc caloꝛe viuifico ⁊ nó oe caloze naturali oe quo lod» 
murbice[ Queritur quare pinguedo non eft in aĩalibꝰ ca 
rentibus inguine, &na caufa eſt:qꝛ pínguedo genera£ ex 
bona ⁊ foꝛti p:íma digeſtiua c (cda: 7 talia aĩalia nó habẽt 
fecunda digeſtiuã foxte. Secunda cauſa:q: generatur mate 
ríalíter er vnctuofirate fanguinis : ⁊ ífta animalia nõ habẽt 
fanguínem : igitur. ¶ Queritur quare pinguedo maríme 
abundatin regione naturali:vt círca ftomacbum ⁊ renes: 
non tn aiali : vt in cerebzo tantum : nec in vitali: vt círca coz, 
Cina caufa eft: q: pínguedo generatur er cbiccro 7 effectu 
ipfius epatis:vt er encruofitateipfius fanguinis que mari 
me abundat drca regionẽ natural vt drca (tomacbü 7 vm 
bilicũ Secũda caufa eft: q: in regióe naturali: vt círc: epar 
cft calo: mediocris ⁊ temperarus potés refoluere ⁊ n6 con 
fumere:fed ín regione vítali eft nimiꝰcaloꝛ totá büid:tatem 
cõſumẽs: cín aialí nimis oebilís: q: ibí cft nimiafrigiditas 

91 


LI 


Liber 


cũ cerebꝛũ fit frigi. ⁊ hu. igitur. Tertia caufa eft er pte ſinis: 
fi eſſet in parte aĩali tunc impediret tranſitũ ſpirituũ fen 
ilíü: c ín vitali ſpũaliũ fp&um:fed ín naturali abũdat pín 
guedo:q: naturalis debet᷑ efie cali, t humi.cũ ibi vigeat di⸗ 
geſtio d eft cali.« pumt € [ IQueritur quare tertia digeſti⸗ 
ua facit tbefaurü; vtpote pnguedinẽ:⁊ nó fca aut pma oí 


bi fubditi famulantur : vnde ficut rex vel ons baunita fuis 
feruicntíbus pecunia: índe tbefaurisat: « nó ferui a dho:ñ 
militer tertía oigeftio cc. Secunda caufa cft:q: natura fa» 
gar cuius fagacitatíe nó ez finís ; tbefaunisat oc nutriméto 
puro t müdo cuiuſmodi ẽ mterna oigeftiua c nó ocipuro 
X fcculeto qð eft in pzima c fcóa vnde fient rex nó reponit in 
tbe(auro fuo metalla vilía : immo nobilia;ficut aurü et ar» 
enti: funiliter ⁊ natura cc «T Muerit᷑ cuius cóplerionis 
fit oculus; vídetur cp calí.t fic.q: oícit &nfto.fcóo oc aia: ꝙ 
eade eft natura medt) oꝛgani t obiccti : fed medii vífus eft 
lucidi: vtaer:ergo ⁊ oculus qui eft vifus o:ganii :f$ lur eft 
fpcacs ignís:cígnis eft calí.c fic.cópleriois:igif ⁊ oculus. 
Site dicit Ariſto.cꝙ aíalia abundantia im fanguinc cfpiriti 2 
bus funt cali.carentia Yo fanguine funt frigida : 1igítur aum 
oculí fint pleni ſpiritibus. vnde dicit Tonſtan.ꝙ neruus ob 
ticus mediate quo ocferütur fpiritus vrfibiles cft cocauus z 
t boc vt poffit continere maiorem copíá fpüum : igitur eus 
P e finc caií. c fic.fimiliter ⁊ oculus. Itẽ in oc fenfü c fen» 
atorecitat ꝙ quidam appzop:iaucrür quattuo: fenfus cle 
mentis: 7 s£mpedodes appꝛopꝛiauit vifum igni: fed ignis 
€ft cali. ficigi£ Coche. n. cotrariü eft Auicen.⁊ Ariſto. 
dicentes eii frigi. c ipu. cõplexionis. Itẽ dicit Ariſto.ꝙ ocu 
lus ⁊cerebꝛũ funteiufde nature:ſed cerebꝛũ eft frí.c humi. 
igit c oculus. Itẽ dicit Ariſto.in oc fenfu ⁊ ſenſato qp vni 
— cõpoñtum reſoluit᷑ ín ca ez quib? cõponit᷑: fed oat 
lus reſoluitur in aqueá ſubſtãcã:que eft fni. z bumi igitur. 
Ad hoc dicendũ ꝙ quedá eft cõplexio w oculo que eft ratío 
ne materie ex qua cõponit᷑:⁊ ifta eft radicalis:⁊ fic eft fri, et 
bumí.c materia er qua cõponitur fit fri.⁊ bumí. vñ iſta có 
plerío fcquitur radice materie: fic loquit Auicen.⁊ Ariſt. 
ia eft complexio ipfius oculi flu£s ⁊ accidẽtalis:⁊ ifta eft 
bupler:q: aut pót confiderari rónc fpüum fluentiti ad ocu 
lii: fic eft cali.⁊ ſic. cõplexionis ⁊ ígnee: z ficloquit ££mpe 
doces. £ft aũt alía oculi complerío: fluens:quc oebetur ei 
rationc cótíncntis: vtpote ratiõe pinguedinis:⁊ fic eft cali. 
t bumí. bocmodo loqui£ fimiliter Ariſto.Ad pꝛimũ quod 
obijcis ꝙ cade eft natura tc. Dico qp verum eft fosmaliszvt 
peruietas;vn tà media d? qganũ vifus eft peruiũ:⁊ ficloq 
tur rifto.Zid alía arguméta patct folutío per diſtinctionẽ. 
¶Querit᷑ vtrũ oculus fit boni ſapoꝛis:videt q nó: qꝛ dicit 
Ariſt.ꝙ natura aq vult eflc ínfipida : ai g oculus fit nature 
aquee erit.infipiai ſapoꝛis. 3n cotrariü cft Auicen.dicẽs ꝙ 
oculus optime fapit.ad hoc ſunt verſus. £ auda regit: me 
diii nutrit:caput eft fapozatum. Solutio q oculus cftfapo 
rofue ratióe pinguedinis circũdãtis:nõ tam rõne fue ſub⸗ 
ftátie ppzte Q4 Nota qp nares quãtũ ad ſubſtãtiã cétralem 
«artilaginofam fric fic.ponticà peſſime nutriũt:⁊ fic intelli 
git littera. Scd quãtũ ad ſubſtãtiã aereã calí.t pum. ibi in 
terceptà benc ſapiunt c nutriũt:⁊ fic ⁊c.Et ſi arguas quod 
benc fapit bene nutrit: verá eft fi bene ſapiat oe natura pꝛo 
ꝛia:ſed narcs bene fapiüt:verü ratione bumíditatis aeree 
intercluſe. ¶ Queritur vtrü lingua ſit alicuius ſapoꝛis: vi⸗ 
detur ꝙ nó:q: dicit Ariſto.ꝙ ſuſceptiuũ foni eft abſonũ:ſed 
ſuſceptiuũ ſapoꝛis eft inſipidũ feu inſapoꝛitũ: cus d lingua. 
fuídpíat oẽs ſapoꝛes fequi£ ꝙ eſt inſipida. Tõtrariũ vide» 
mus qꝛ bene ſapit quãdo comedit᷑. Reſpõ.ꝙ lingua pótcó 
fiderari dum viuit c oum eft in aĩali viuẽte: 7 fic recipit om⸗ 
es ſapoꝛes: q; ibi abundat humiditas ſaliualis:⁊ ñic obij⸗ 
&5., Vel põt cõñderari inquãtũ eft mirtü : ⁊ oum eft extra 
fiuc tn via nutrimenti; t boc modo optime ſapit ín guftu qz 
bumíditas ſalualis eius tũc cõſumitur t octegitur eiꝰpꝛo 
p:ta püíditas : j optune fapit. ¶ Quent vtrũ guttur mul 
tüuurnat:videt d ſic:qꝛ nutrímérü nutrit ratione ſue quã⸗ 
titatis:alteratoᷣo ratione fuc qualitatís:fed guttur dat mul 
tui nutrimẽtũ:g̊ maltũ nutrit. SLotrarí tame dicit aucto; in 


feo, 
i) geſtio. Ina caufa eſt:quia tertía oígeftio regi coparat cui ſi 
"d 


littera Refpo. p accidétaliter multa nutrit: q: groffum dat 
— e Oc diffici digerik: ⁊ multũ ín mébzie moꝛat 
tii parũ nutrit naturaliter:⁊ ſic loquit auctoꝛ. C Hota ve 
11? p coz oatmalü nutrimentũ materialiter: q:gencratnu 
trimétü meiacholicũ fri.c fic, Tamẽ cffectiue eit boni nutri⸗ 
menti ; q: cũ abeat afpecrü ad coz ficut dictũ fuit 0€ corde 
cerui:tüc quádo comedif ci bore cibarijs laudabilibus ip 
faoucit ad co: t digeſtionẽ. ¶ (uenit cutus cõplexidis 
pulmo:víde£ ꝙ melãcholice:qꝛ ficut coz eſt melachoucum 
:eftm cótinuo motuzigit c fimiliter pulmo cii fit in conti⸗ 
nuo motu. Itẽ dicit Paly wq ad mẽb:ũ fimile pperat egri⸗ 
tudine fimiles; á cü in pulmone fepe genere periplemos 
nia d fit cr pplegmate; videt ꝙ pulmo erit fri, c bumt. Sie. 
dicit q cõtinẽs immutat Cotetu ad ſuã cratimz 
ergo ci Pm auicen humiditas pplegmatica ad pulmonem 
tráímitra£; vide£ cp pulimo fit fri.z pu. Itẽ dicit ifte auctoz 


legma generat;crgo eſtmẽbꝛũ phlegmaticũ. In cotra 
ei Auicen.dicẽs cp cft mẽbꝛũ ricũ. Itẽ vult lDip.et 


sDalíintegni.qp cóplerío cbolerica maxime eft rara  cauers 
nofa:fed pulmo eft hmõi:igitur.Reſpõ iédo oe rad 
cali cópicrione cft cholericũs:⁊ ficloquit Auicẽ.⁊ &rifto.lo 
quédo di oc fluente eft frígi. 7 fic. cópleriórs: qz ifta diuerſi 
fica£ fm nutrimẽtũ ⁊ cõtinẽs:⁊ ſic obijcis.Ad pꝛimũ dicoq; 
nó cft fimile oc coꝛde c pulmone:qꝛ pulmo pꝛopter altud cà 
tinue mouet d coꝛ:ſcʒ vr attrabat acre c expellat eũ: fed coz 
cótínue mouetur: vt ppter motü cõtinuũ ⁊ cofricationem 
partiti ſolidarũ genere£ caloz naturalis ⁊ ſpũs: ⁊ideo non 
eft fimüc. Nota p illo qð dicit Ariſt.ꝙ pulmo cft terminug 
caloꝛis:⁊ co; enà eft terminus calozis.f.qp pulmo cft pzíncis 
piũ caloꝛis rand índicás ⁊ co: tand? generas ct. ri⸗ 
tur vtrũ epar generet groſſum nutrimentus: videt᷑ ꝙ non: 
qꝛ ſᷣm onſtã fanguis eft coagulatus:vnde rare eft ſubſtã⸗ 
tie:icut fanguis generabit nutrimentũ rari nó groſſum. 
n cõtrariũ eft auctoꝛ dicẽs vp epar oibus mẽbꝛis eft groſ⸗ 
ug ⁊ ouriu$ oígeri£.3Refpon.g epar dũ € natali viucte 
tüc eft rarũ ⁊ ficobáas: aut oum eft extracti: ⁊ oa£ vía nu 
trimenti tüc índura£:ficutvídet(e fanguíné ertractii ab aia 
V induraricoagulari t infpiflart:licet ín aĩali fit liquídus ⁊ 
carus: ficloquítur auctoz ifte C Queritur quarc ín aiali 
bus lactétíbus melius cft epar d in volatilibus aut atalib? 
fenibus , Ratio eft: q: epar peccat per ficciratt ⁊ ouritiemz 
igi£ ficut fetue fice matrís quanto propínquío: partut tà^ 
to melioꝛ:qꝛ tüc temperatur eius ficatas. Similiter dico ꝙ 
€par ín aialibus lactentibus temperatur ratione calt. c pus 
mi. Itẽ racione lactíe remollítur. scd aues funt fice ⁊ ous 
re: propter bocíndurant ⁊ peioꝛant᷑. ¶ Queritur quarc 
epar galline melius eft p aliqó eparvolatiliti:ficut dicit ifte 
auctoz, iPocíde vult Birardus ⁊ maxime fi cũ farína cus 
lacte nutritur temperata ín ficubus ficcis. fid poc foluít zbí 
rardus . fed ipfe petit pꝛincipiũ:qꝛ epar gallíne cft maxime 
odoꝛiterũ c fpirituus regeneratíui, Sed adbuc reſtat que 
ftío quare boceft.Refponde c oic ꝙ gallina cali.eft ⁊ pumí, 
temperate: ⁊ maxime e(t animal oomeftícum:ratione ergo 
loci acquirit calí.« pumi.per que groſſities epatis ſubtiliak 
⁊ durities. Item farina Lact ficus babent cali.c humi.rõne 
cuius remollitur epar. 4T Queritur vtrüfple babeat gene 
rarerífümfm ꝙ verfus. Coꝛ ſapit ⁊ pulmo loquitur 
fel cómouctíras. ple ríderc facit cogit amare iecur.vide 
qo nonzq: dicit Zluicen. cp riſus generatur ex fanguíne puro 
immundo exiſtente in co:de ⁊ mẽbꝛa nutriente.vnde dicit 
q pueri t iuuenes valde ſunt ridentes: qꝛ habẽt purũ fane 
guinẽ.cũergo ſplen habeat turbidũ ſangumem 
melãcholicũ nó generabit riſum:immo citius triſticiã. Re⸗ 
E aperi fplenin anímalí cuíus cft caufat rifum q: ocpurat 
anguíné a melácbolia cũ ad fe trahat totá melancbolià :tà 
men im víanatrümentíreceptus generat hu.melãcholicum 
X fic intelligit fte aucto: 4T Queritur quarefplen eft rarus 
cauernofinn cii fit memb:zü melancbolicum t durũ: ⁊ melã⸗ 
cbolia nó faciat rarítaté:ímmopotiue compactionẽ. Reſpõ. 
«p quedam fünt cóplerioms melácpolíce ⁊ tamen funt ſub⸗ 
ſtãtie fanguínee:vtperdiz q fri. eft « ficce complexionis:⁊ 
tamcn optime nutrit.qꝛ cft cópofitionis ⁊ ſubſtatie cali.et 


Dietarũ particularium. 


$ofünt ecõtrario cali.⁊ bumí.copleriois : ⁊ tà 
- Pers melancbolce: vr anfer, Smiliter oíco de 
fplene ꝙ cft frí.oc cõplexione ⁊ cali.de cõpoſitiõe. 

¶ De renibus. 
Enes duobꝰ modis ſunt illaudabiles:vno 





14 groffitié:fecundo q: eoꝛũ nutrimentũ fuc 
ratvrine pinguedo: vnde fanguíne generat 
— 
n£ re renes fuerũt duri c macri.  aufa ẽ: q: vt pof 
fent obuíarc acumíni vzine q̃ cótinue rráfir p eos: 2 ſic ſunt 
buriratióe finis. f£tfi:nt macri: qꝛ ñ eflent pingues aro ab 
acumine vꝛine oíffoluerentur.£t ideo pinguedo bene circi 
dat cos: vt acumẽ vꝛine agat in illà: 7 nó in ſubſtãtiã renale 
⁊ vt ctiá cũ fit cali. bumi. babeat cofoztare digeſtiuã eoꝛuʒꝭ 
cũ fint fri. fic.f£t pprerca qp vzina cótinue trãſit perrenes 


EX Y 


quc eft fuperfluitas t nó poflunt benc ocpurari ab ílla fup 

fluitate otno cũ fint ocbilis calozts : idco renes funt odoꝛis 

fetidi.Secundacã:qꝛ abundant renes in pinguedine aquo⸗ 

(aque nó multü diligitur a natura: immo dito oeftituitur a 

" — ficputrefit quarc renes funt grauis c fcri 
o . 





— loꝛe videlicet ⁊ bumídirare que funt ín fe 
cundo gradu:ende piſcibus mín? cft hu⸗ 

— rnidü:pblegmatis generatiuũ: vicinũ cit 
enim fanguíni ;neqs aliud eft cp fanguis fccundo co 
ctus in vberibus: babet ramé oe mamillis albedine 
fapoztratéz babilitatẽ.Sed repzebendüt nos fopbt 
fte nobis bàc pꝛopoſitionẽ obijciẽtes:ſi calidi ⁊ bu 4 
midũ inquiũt eft lac pꝛopter ſecũdã decoctionẽ: cur 
itaq; non dixiſti neruos offa ⁊ cetera incbꝛa q̃ dixiſti 
frigida eſſe: caloꝛẽ c hũiditatẽ habere cü fanguis fi 
milíter coz fit marcría , Zinibusrcfpondemus non 
bene conſequi eoꝛũ poopotiríonem. q»d cri oicamus 
ſanguinẽ eſſe calida  büidi : alijs tñ qlitatibꝰ nó in 
díget:cópofitü cim eft oc fcoa cópofitíone: « offic qo 
[coo cõpoſitũ eſt:om̃es inuenimus ín co qualíratcs: 
quis qualírati princat fibi dominãti.verbi gratía . 
Juuenis bomo ctfi cbolere rubee príncat:puer quo 
q; fanguíntfcnec phlegmati:alijs rti bamozibus nó 
videtur carere, Similiter ⁊ coꝛpoꝛis mẽbꝛa que pcr 
fe funt mancría otucrfas babet coplcríones 7 natu⸗ 
ras:ſicut cpatís eft fanquíné faccre: fplents fangni? 
nisfecé ⁊ nigrc cbolere vicinũ ſanguineuʒ ſuſcipere: 
x fellis pꝛopꝛiũ cft caloꝛis ſanguinis vicinã partẽ fu 
fcipere:fs lac nõ eft ita p fe neq; a ſanguine ſeparatũ: 
nó eir cft aliud nifi ſanguis ſcðo coc? invberibꝰ:vñ 
pfumpfirab vberíb? albedíne ⁊ ſapoꝛitatẽ: q9 natu 
ra pparauit ad nutrimẽtũ aĩaliũ: ficut cũdẽ fanguine 
opata cft ad fouẽda co»pa . Verũtamen lac ín ſubſtã 
tyje diuerſũ cft.quoddà aüt ſubtile:quoddã groffus: 
2 alíud facíens facile oígeftione eſt:⁊ alíud tardã:qð 
fit quatruo: modis. Primo fmvaría atalíti cõpierio 
nem ct quibus cft. Secũdo propter oíucrfitaté rem 
po: anní.Z ertío pzopter ínequaliraté aialíü nutri 
meẽtoꝛũ. Quartop vícínitate vcl tardítare mulgedí. 
uerfitas aũt fue effentíc trípler cft: ſubtuis videli 
cet:groſſa:⁊ media.Et q'uis inter pas cxtremitates 


S'o.ctl. 


alía babeaf media:tñ nó opostetvt dicatur.Lac etiã 
in fc tres baber fubftárias ; vna cft fubrilis clara qͥd 
d3 biis acumtuis ; alía cft groffa rerreftrís; rertía cft 
tenuis encruofa; idco pꝛo acumine caloꝛe ⁊ fubrilita 
tc quà babet; eft mundíficatiui fecũ:groſſoꝛũq; hũo 
rũ ſubtiliatiuũ:pꝛouocat etia ſolutionẽ:⁊ cpatis ape 
ritoppilationc. Parsꝝvᷣo groſſa.i.caſeataꝓ fui rerrc 
ftri ſubſtãtia frigiditati pertinet ⁊ ſiccitati:tamen cũ 
recẽs eſt:hũiditati ꝑtincrevidet᷑:cũ ergo deſiccat᷑ eft 
Groffa:tarda ad digerẽdũ: vẽtris cõſtipatiua: groſ⸗ 
fo: c viſcoſoꝝ hũo:ꝛũ generatina. Pars quidem vn 
ctuoſa.i.butyꝛoſa q; eft aerea:calida eſt ⁊ bũida:mol 
lificatiua⁊ tẽperatẽ vẽtris bumecratíua:cft ⁊ hũane 
cõplexioni ſimilis.Cuicunq; ergo lacti ſubtilis pars 
dñari cõſpicit: facilis eft digeſtiõi:quod aũt terreſtri 
ſubiectũ € parti; tardã fadt digeſtionẽ:⁊ qo acri pti 
net erít medíocrc. Z'actii ceteris laudabilius equali 
ter bas tres ĩ fc babet ſubſtãtias:ſicut lac muliebꝛe. 
Deinde capꝛinũ ibus oppofitü eſtvaccinũ.Sed in^ 
ter vaccinũ « capꝛinũ pecoꝛinũ eft mediocre: groſſꝰ 
eir cft capꝛino plus terreſtre:ſubtilius »o ⁊ aquo? 
fius vaccino:q9 hmõi rõne oftendit:lac cim pecoꝛinũ 
multii facit cafe: z grauis odo:is eſt:vaccinũ aurem 
fuauis eft odoꝛis. Sed videmur a ſophiſtis rep:cbe 
di.Cur inquiũt lac pecozínü vaccino dixiſtis eife fub 
tilius:cũ pecoꝛinũ magie abüdet cafeo z vaccin bu 
tyꝛo: atq bury: fit cafco leuiꝰ Quibus refponden 
dũ eft ſic. ecoꝛinũ aquoſius⁊ calidius cft vaccino: 
q; natura pecoꝛũ calida eft ⁊ hũida.vaccinũæᷣo mino 
ris cft equofiratis:z caloꝛẽ bs defectũ:qꝛ ei aĩali fri 
gidiras« ſiccitas dñat᷑.Eſt iterũ lac alíud ínter peco 
rinü ⁊ capꝛinũ medíocre:ticur iumentinũ 7 afininus: 
boz em̃ lacaquotius eft pecozinoc capꝛino:ſed iumẽ 
rini vicinius eft pecozino: aſininũ vo capꝛino qð mí 
noꝛis cft aquofitarís: idcirco nõnunqᷓ coglutinarur 
in ftomacbo:nili cii calidũ ab vberibus exiẽs bibat: 
aut cii fuerit cii modíco mellez fale mírtü: ralí modo 
pꝛopinatũ nullã coglutínarioné dabit:verũtamẽ in⸗ 
ſecuri ſumꝰ de capꝛino quin coagulet᷑: ergo nõ opoꝛ⸗ 
tet dari niſi cum melle ⁊ ſale:ſinautẽ tali dabitur mo 
do níbilomínus ſemetipſum coagulabit:⁊ grauitatẽ 
ín ſtomacho:⁊ in gula ſuffocationẽ gcncrabir. vnde 
Gal.nõ míro: patientes ín ftomacbo grauitatẽ ⁊ ín 
gula fuffocationé ppter lactis coagulatíone. Sʒ vac 
cinũ ⁊ pecozínü fi — coagulanrur ín ftemacbo p 
fuí arotfitarez terreſtreitate. Palã 5 cft lacmultam 
babés aquofitate z parü caſei ſicut pecoꝛinũ iumẽti 
nũ aſininũ:nullã in ftomacbo facere cóglurinaríone. 
Ideoq; ventris eft bumectatiuũ p:opter fue aquott 
tatis abundantiam: 7 qm̃ cíus aquofiras aliquanru 
lũ babet acumínís:cft em̃ventriũ foluriuum pꝛoinde 
quidã media ſerũ.i.lactis aquoſitatẽ dãt potui:vt ín 
de ſtomachus totũq; — mundet᷑ de putredine 
maloꝝ humoꝝ. Parsvᷣo butv:ofa:q: aerea eft natat 
fup cibũ: vt oleũ fup aqua: quarc abis groſſitudinẽ 
tribuit⁊ viſcoſitatẽ:vnde indigeſti manẽt:cibos etiã 
digeri incipiẽtes lubꝛicat: ⁊ a ſtomacho deponit pꝛi 
uſch decoctionis tẽpus — fm medicinã 
apoſtemata maturãdo diſſoluit:⁊ cutis duritiẽ mollí 
s üij 


Ziber 


ficat. Z erreftrís quide pars.í.cafeata ſtomachũ ara 
uat:digeſtionẽ indurat:inflarionem groſſoſq; bumo 
res gencrat:quare fit cà generãdi oppilationẽ inepa 
tcc ſplene:⁊ in renibꝰlapides:maxime fi eadé mẽbꝛa 
hmõi rcbus inuenerít apparata. Sed fi auferatur a 
lactc aquoſitas:vt terreſtris ⁊ acrca permaneãt: fit 
perfecta medicina babetíbus vulnera ín pectoꝛe vci 
in veſica:deſccat er ea ⁊ conſolidat:qð bacratíoe 
tcitificat. Si em lacaccipimus ftatím vrab vberibꝰ 
faerit emulfum ⁊ calefactũ ferrá feu molendini lapi⸗ 
dem in co occem vícibus extinguimus: vel quouſq; 
lacris aquoſitatẽ ↄſumptã cõſpicimꝰ:deinde ad ppí 
nandi damus: fcd tamcn boclac:q: ín ſtomacho ca? 
fcatur p:opter aquofitatie ablation: libet nos inue 
ftigando fu3 murarc actionem: tnullà ín ftomacbo 
coagulationẽ ingcrat. £2»ífccamus crgo poft ci? oc 
coctionẽ qͥddã aquc tepide:⁊ fic ab omt coagularío 
nc fccuramur . Qo fi redarguãt nos fopbifte dicẽtes. 
f£ur nacurale lactis aquoſitatẽ abſtuliſtis:⁊ aquã ac 
cidentale tibi artribuiftisz Reſpõdemus naturalis 
aquoficas lactis abcr acum: vri cft laxatiua:⁊ res 
laratiua in fc habẽs acumé eft incõueniẽs vulnera ín 
pectoꝛe ⁊ pulmone habẽtibꝰ: nõ cri incerti ſumꝰ qͥn 
acuti humoꝛes vulnerũ ad inteſtina fluentes :alia fa 
ciãt vulnera atq; diſſinteriam generẽt. ¶ Diuerſi⸗ 
tas lactꝭ fm tpa ãni eſt fm inequalitatẽ naturarũ t€ 
poz: quadritarie tri diuidit. Eit eri vernale:eſtiuũ: 
autũnale:hyemale. Vernale quíde lac ceterís meli? 
eft ⁊ téperacius ouob? modis. Cino q: vcr ceteris té 
poꝛibꝰtẽperãtius ẽ:eſt cir medioce inter quattuoz 
qualitates. Zilio propter lactis naturã:nã lac tẽpoꝛi 
iam — aĩaliũ pꝛopinquũ:eſt aquoſum ⁊ in⸗ 
digeſtũ ꝓpter humoꝛes in vulua coadunatos a tem 
poꝛe cõceptiõis:ac cum.xl.diebus 3 tempoꝛe quo ge 
nerentur aiatia elongeutur: ſuperfluitas quã habue 
runt deſiccatur⁊ conſumitur:⁊ no reſtat in lacte niſi 
humiditas naturalis⁊ ſubſtantialis:quare tempera 
tũ eſt c laudabile:facile digeſtioni ⁊ inconucrtibile 
in putredinẽ maloꝛũ humoꝝ:maxime fi dabitur fana 
babentibus coꝛpoꝛa. Autumnale vᷣo eft diſſimile:na 
turalis enim humiditas cft plurimũ finita:⁊ caſcata 
eſt multiplicata:vnde groſſum eſt ⁊ difficulter dige⸗ 
ritur:ſtomachũ grauat:groſſam ventoſitatẽ ⁊ infla⸗ 
tionẽ gencrat:⁊ putredini apparatur.Eſtiuũ autem 
inter bas duas extremitates eſt mediocre. Pyemale 
vᷣo raro inuenit:ꝙ (i illius fuerit tempoꝛis peſſimuʒ 
crit: qꝛ ſicciſſimum c groſſiſſimũ pꝛopter lõginquita 
tem tempoꝛis a partu. idcirco fui humiditas natura 
lis pꝛoꝛſus cft finita. iDíucrfitas ergo lactis pꝛo⸗ 
pter nutrimentum aĩaliũ multiplex eſt. Animalia cri 
recentes berbas pafcentía : faciũt ſubtile lac ⁊ aquo 
fuis: cito digeſtiuũ:⁊ minus ventoſitatis ⁊ ínflatiois 
generatiuũ:qᷓ lac aĩalium ſiccarũ herbarũ extremita 
tes paſcẽtiũ:vel ficca gramina. Zac etiã aĩaliũ ftipti 
ce arboꝛis extremitatĩbus veſcentiũ:vtile cft ftoma^ 
cbo ⁊ cetcris viſceribꝰ. Quod aũt ex aĩalibus fit ſo⸗ 
lubilia manducantibus:omnibus eſt deterius:pꝛoin 
delac capꝛinũ plus ceterís ftoracbo cóucnit : f: emp 
enim ſtipticis berbis vtunt᷑.i extremitatibus arboz 


maſticis videlicet quercus:lentiſci:oliue⁊ ſimiliũ. In 
terdũ cría de frondibꝰveſcunt᷑ arboꝛũ:ſcʒ ſcamonee: 
titimalli:helleboꝛi: ende earũ lac peu de 
ftomacbo nociuũ:pᷣſertim fue neruoſitati. Qð Dia⸗ 
ſco teſtatur. vidi inquit cap:as helleboꝛũ albũ paſcẽ 
tes:⁊ in initio paſcẽdivomitũ patiebantur:cuius rej 
effcctus ralis eft:q: carũ lacbíbentibus ſtomachide 
fecrionem vomitüi atq naufcam ingerebat. ¶ Di⸗ 
ucrütas lactis fm tempus trípler eft. Ztut enim vici 
n& cit vberibue:aut longinquum:aut mediocre Cii 
cinũ vel cft dulcevel liquidũ:idcirco ceteris laudabi⸗ 
lins cft ⁊ digeſtibilius: citroq; in fanguine cõuertibi⸗ 
lc:fi pꝛout opoꝛtetaccipiat: ⁊ quantum virtus tole⸗ 
rarc valuerit: fi cim vitra qp oppoꝛtunũ fucrit ſumat 
naturam grauat;  capitiftomacbog infert nocu⸗ 
mentum:ocntibus atas gingiuis moilitiẽ oabírz pu 
trcfaciet ea: q: affuefacto z multi ebíbíto dentes ec 
gingine mollificantur:vnde putrefiunt. Fit ergo ne 
ceſſariũ vt os lauetur cũ vino velacetoz ergo de la⸗ 
cte dẽtibus inuiſcatũ fuerit müdificetur . f aput lc 
dizur pzopter fumũ lactís coꝛrupti ín ftemacbo 7 pu 
trefacti ad caput aſcendentẽ. Nocet ftomacbo:cum 
multa fat qualíras cc coꝛruptione digeſtionis in ma 
los humoꝛes conuertitur:in fumofos videlicet aci 
dos. 3n fumoſos fi calíde nature fuerít. 3n acetoſos 
fi ftomacbus frígida coplerionébabucrit . d ftoma^ 
chi calíditas vel frigiditas: aut clt naturalis: aut ac 
cidentalís, Naturalis vᷣo eft ab initio foꝛme.in quo 
ftomacoo lac conertibile eft continuo. Ziccidentalis 
&o cfi ín ftomacbi cócauttate coadunarío eft bumox 
aut cá cibus ante lactís acceptione furit. Z ac crgo 
cõuertetur (i ín ftomacbo butufmodí reperit. S55 op 
ponía quibuſdã videt. ur inquiũt lac in duas qua 
litates contrarias fit conuertibile:in fumoſam.ſ.que 
caloꝛem ſignificat:⁊ acetoſam per quã frigiditatẽ in 
telligimus. Reſpondemus dicẽtes lac in fc duas ſub 
ſtantias contrarias babere:aereã ⁊ terreſtrẽ.i.caſea 
ram ⁊ butyꝛoſam.Caſeata xᷣo pare pꝛopter frigidi⸗ 
tatem ſuiq; ſiccitatẽ induratur ad digerẽdũ.vnde ín 
acctoſitatem conuertitur pꝛecipue fi inuenerit cíbus 
vcl humoꝛes ín ſtomacho acetoſitati ꝑtinentes Bu 
tyꝛoſa qͥdẽ pꝛo ſui caloꝛe ac leuitate mutatur in fumo 
ſitatem pꝛeſertim ſi ſtomachum ſibi ſimilẽ inuenerit: 
ideoq; non opoꝛtet lac potari niſi ſtomacho inani⸗ 
to:⁊ ab humoꝛibus müdificato: ſitq; lac de fanis ani 
malibus: fed neq; crebꝛo neq; multam oe co quam? 
titatem accipiant:ín huiuſmodi enim menfura ſuſce⸗ 
prum fanguinem laudabílem generat : ventrem bu2 
mectat;pectug:pulmonem:acveficam iuuat:maxime 
fi fuam amíferir aquofitarem :et alíquando cus alijs 
cocti cibarijs maducatur : ficut rífi: mílío : panico ⁊ 
fimílibus.quarc bene nutrit; minuſq; generatiuti vẽ 
toſitatis:eſt ourum tamen oígeftíont:eft etiam caufa 
generandi in epate ⁊ inteftínis oppilationes:⁊ in re 
nibus lapides:nihilominus facit boc fi manducerur 
cu5 melle feu saccaro:et lícet pectozís ⁊ pulmonis fit 
iuuatiuum:epatis ramen ac inteſtinoꝛum oppilatio/ 
nis eft gener atiuũ. ¶ 7 ac vo acetofus frigidi eft ⁊ 
ſiccum: digeſtiõi inobediens:grauat gíngiuas: den 


Dietarum partículartum. 


tibusc ftomacbo nocet:lõgum cir cft tépus cum ab 
ebcribus faerit emulſum.vᷣnde Bal. lac inquir lan? 
dabílc ecl illaudabile fm ꝓpinquitatem vel longin 
quitatem ny: on : vberibus exicrit. 

de butyꝛo. 
es Situs in pꝛima partícula naturam buty 


? CC Vrieffe quaft pingucdínis d cft cam carne z 
j $11 soffibus cõmixta:pꝓpterea vulneribus pe⸗ 

dL rto:sie pulmonis vcl oiafragmatís cft có 
ucnicna;mundificat eniʒ ⁊ colat:atq; vulnera ad ma 
turitatem perducit:gingiuis etiam infantiũ dolenti 
bug ppter dentes cis naſcentes oat mitigationem. 
5t cũ melle mixtũ potui oetur:fít contra venenũ 
Sed affucfacrum ftomacbo nocet:qꝛ eíllos z ftoma 
chi afperirarem lenit. 


¶ De caſeo. 

— Aſeus vtr cft peſſimꝰ:ſtomachi grauatiuꝰ: 
(ex Yoigeftiont difficilis. 3dcirco fepe illo vten⸗ 
tes colíci incidunt paffionem:7 lapides in 
renibus generat.Sed tii oíucrfo modo eft 
quídam ením comedunt íllà ipfo oíe quo fit:alij cum 
ficciffim? tuerit z vctus: nonnullí cum cft mcdiocrís 
Recens aüt minus ceteris eft calidus z acutus:vn⸗ 
de vicinꝰ cft frigiditati c bumiditati quaft ín pꝛimo 
gradu:qà eft pprer humectationem « lactís aquo 
tatem ín fe contencam:quare ceteris eft nutribilius 
⁊ ventrem humectat abſq; vllo ſſomachi nocumẽto 
pꝛecipue fi fale indiget. Uetus veroz ſicciſſimus cft 
acumen ⁊ caloꝛem palaʒ habẽs ꝓ ſalis ⁊ coaguli ſic 
citate:pꝛoinde cito in fumoſitatem ⁊ colicos conuer 
titur humoꝛes. Quod duobus modis cõtingit: vno 
q; cívncruofiras in ꝓpatulo eſt ab aquoſitatis indi 
— pꝛo acumine quod acquiſiuit a coagulo et 
ale:ideo ſtipticuʒ cft pꝛopter ſiccitatem qua ab ipis 
retinet. 3dcírco fi cum alijs rebus comedatur:virtu 
tem ſubtiliatiuam ⁊ aperitiuam babentibus:fir oc^ 
terioꝛ:qꝛ ett caufa lapides generandí in renibus:ni⸗ 
bil ením alíud eft matería lapidis nifi groffozum co^ 
pía humoꝛum acumen aum caloꝛe habentium:quod 
femper in cafeo inuenitur./Z afe? crgo taliter exiſtẽs 
cauendus cft:q: nou cft bonus ad nutrimentum:nec 
ad bonum fanguinem generandum:neq; ad ventres 
bumecrandum./£afeus quidem inter nouus ⁊ veru 
ftum mediocris :fit laudabilis ⁊ (llaudabílis frm ali 
quarum ectremirarur vicinitatem. 

¶ Superius aucto: octermínauit de dieta fumpta ab aia 
libus:bic ab cozum füperfluitatibus:puriratis dico vr oe 
lacte.e*t pꝛimo determinat o€ lacte, Secundo oc confectís 
fccunda ĩbi:Diximus in pꝛima partícula, (T Gruerit vtrũ 
lac fitneceffarum aĩalibus ambulantibus:c vídetur q nó 
Q: ficut fe bs pullus refpectu fui oui:ita fetus refpectu fue 
matricis:fed pullus ftatim qñ cadit ab ouo q̃rit fibi nutri? 
mentũ:⁊ nõ bs illud a natura pparatum:crgo ⁊ fitr f. t2am 
bulantíurm ftatim qñ a matrice cadu:q̃ret fuum nutrimẽtũ 
Lita lac non eſt ci neceſſarũ.Hoc id videtur p loci a maio 
Yi:Q: aĩalia ín ſui pꝛima ctate non babet nutrimentü a natu 
Fa pparatum ficut lac;nífi ppter debilitatem ſuam:ergo cá 
volatilia fint debilioꝛa d? ambulantía:z tñ non babent nu 
trimentum fibí a natura pparatü:ergo multomag! necam 
bulantía ci fint foztíoza. SRRideo cp eft neceffariis ambulanz 
tibus ín fua pꝛima etate: ⁊ non volatilibus. Cina caufa ctt 













S'o.ctlj. 


magnitudo co:pozis ambulantium 7 virtutis ocbilitze: vn 
de in cievirtus non eft fufficiens ad mouẽdum coꝛpus fius 
in pꝛima etate:⁊ fic non poffunt acquirere fibí nutrimẽtum 
€ boc reatat iDa,oc quodá ruftico qui tãtũ crcuit cp ei? vir 
tus non fuitfufficens ad mouendi fua mcbza: ígitur natus 
rani gencrans qn conferuet pparauit ambulantibus lac: 
nó fic vero volanilibus cum fint parui cozpozte. Scða caufa 
eſt a parte cóplerionis:q: volatilia ſunt ca.⁊ fic.c calidi cft 
dito mobile vt dicit ppilaretus. item ficcitas eft babilis «d 
motti: (ed ambulantia nó funt ita ficca fed humida:⁊ iõ in2 
habilia funt ad motüín pꝛima etatczíó natura eis pparauit 
Tertia cà eft a parte nobilitatz;q: ambulãtia nobilioꝛa funt 
qᷓ volatilia:⁊ idco natura eft magis folicira circa coz, cõſer⸗ 
uationem:4 ideo eis pparat nutrimentũ in pꝛima etare vt 
lac. £uarta caufa eft cx parte materie ⁊ € melioꝛ:q; ficut fa 
tis lac generat ex quadã poꝛtione fanguinis menftrui : ſed 
fanguis mẽſtrualis abundat in ambubntibus cum fint bu» 
inída :z non involatilibus cus fint ficca. c per bocps ſolutio 
ad pꝛimũ argumenta. Ad fcóm dico qp l5 fimplr ⁊ abfolute 
virtus fit foztio: in ambulanribus:refpectu rt magnitudi⸗ 
nis cozpo:t quà oebet mouere:funt debilioꝛa.¶ £ueritur 
vtrülac poflit senerart in maſculis:videturt q n6: q: gene? 
ratur cz quadá po:tione fanguis menftruizfed fanguis me. 
ftrualis nó eft in maſculis:igitur. Stem oicit Ariſt.ꝙ quod 
eſt ouum ín volatilibus multoticns quantum ad virellusz 
illud cftlacin ambulantibus:q: ficut er vitello nutritur pul 
lus:ita er lactefetus.fed femine m volatilibus trantümodo 
babenr ouum ⁊ non mafcul: ergo fimitr inambulannbus 
femine ambulantium tantümodo babebunr lac ⁊ non mas 
ſculi. In contrarii eft Ariſt.qui oit qp vidit quendã capꝛũ 
qͥ tãtũ babuit lac ꝙ fuit mirum. Item natura nihil facit fru 
ftranccoefiat ín neceſſarijs:ſed mamille ſunt generate pꝛo 
pter generationem lactis:ergo cũ in maſculis fint mamie 
ibi erit lac. Rñdeo ꝙ lactis duplex cft generatio: quedam 
naturalis ⁊ cum intentione nature: ⁊ fic tolum in feminis 
generatur:pꝛeter tamen intentionem nature poteſt in ma⸗ 
ſculis lac foꝛte generari:vt recitat Ariſtote.de c3pzo. OQuo⸗ 
níam acdpiebarur caper cum vꝛtica mamille eius fricabã 
tur quouiq; fanguis egrediebarurzpoftea fricabant rárum 
fine vꝛticis:ꝙ fanguis ibi veniens pzoprer fricationem ⁊ fo 
lutionẽ ↄtinuitatis tur. Ham fm reiveritarẽ non 
eft lac:ſed quafi lac cum firalbum.Zd argumentus dico qp 
mamalle in viríe feu mafculis generantur pꝛopter decoꝛem 
⁊ non pꝛopter neceſſitatem. Poteſt ramen füftinen ꝙ lac 
generatur er fanguinis poꝛtione menſtrui:verum eft oe la 
etc generato Pr veritatem 7 pernaturam cum intentione 
nature. Zd alíud dicendũ ꝙ non cftfie:q: lac generatur ín 
marnillis d funt cóes marí ⁊ femine:ſed matrix nó eft cõis 
cis:involatilib?igit mas nó generat ouũ. ¶ Querit᷑ a qua 
digeſtiua lacbabeat gñari:videt᷑ ꝙ a tertia: qm a pma et 
ſcda vitra bumoze nibil snat fed lac eltra pumos cft ca» 
tüzigit "Ste qð giat in pꝛima ⁊ ſcða digeſtiua bs ꝓpꝛiũ res 
ccptaculu fue fupfluitaris:fed gð giat in terria digeſtiua 
fua fapftuitas nó bs receptaculü ꝓpꝛiũ:ſed lactis fupftuiz 
tas nó b5receptaculüzergo. Itẽ pira digeſtiua oat coloꝛẽ 
glaucũ ett quod agit:ſcða vero rubeü:fed terna oar coloꝛẽ 
album:igitur. In contrarium funt auctoꝛes. Item pꝛima⁊ 
fecunda appꝛopꝛiant fibi locum:ſed tertia digeſtiuã non:(5 
lacris generatio appꝛopꝛiat fibí locum:iguur:ſed non ges 
neratur a pzuma oigeftiua:ergo a fecunda. rem qð gencs 
atur m pma oígeftiua oꝛdinatur ad aliud:q: ad fecunda; 
⁊ qð ín fccunda ad alíá:q: ad tertiam:fed quod ín terria. se 
neratur ad alíud non o:dínatur:fed laco:dinatur ad alíud: 
ergo ín fccunda digeſtiua cum an pama non cencretur. &o 
lutio:quidam oicunt cp a fccunda:alij vero ꝙ 3 tertía dige⸗ 
ftíua generatur. Scd nüncoicamus faluo pꝛeiudicio mclio 
ris fententie q» a fccunda digeſtiua. Sed nota ꝙ ſecũda di⸗ 
geſtiua babet partem ouplicem:fc; pᷣmam ⁊ fecundam: ps 
pina que eft humoꝛis generati:ad tertia oígeftiuá o:dina£ 
fcd eíus pare ſecũda fiue operatio nó. llam ficut fanguis 
q eít pius in epate generatus ad co: trãſmittitur:⁊ ibrvlte 
rus oiserit fic fimiliter in mamillis fanguis pzi? ín epate 
! $79 


Liber 


digeſtus vlterioꝛi digeſtione biscri£. Zld argumentũ dico 
ep ſcða digeſtiua nibil vltra bumozem gñat quantũ ad fui b 
tnam parté:fed nó eft verum quantá ad fcóam q nõ oꝛdina 
tur ad tertíam digeſtiuã ficut pꝛima pars. £ld aliud dico cp 
fcóa digeſtiua bs ppzium lum fue faperf.uitanis 
quanti ad ſuã pꝛimã partem:fed non quantũ ad ícóam: qz 
ifta digeſtio nibil D5 impuritat]:immo ex fanguine fubtiuf 
fimo t valdc oepurato anteqᷓ veníat ad locii oecoctióís ge 
neratur:⁊ ficnóopostuít babere recepraculü fue fupf.uitas 
tis cũ nibil babeat ſuperfiui.Ad alíud oíco qp ſcða pars fe» 
cunde digeſtiue dat coloꝛẽ album lacti:c pꝛima pare rubeü 
—€—— aüt —— —— ↄtrariũ: M q generetur : 
ia otgeftíua: ld pꝛimũ qð obücitur ꝙ pꝛopꝛiat 
bí mẽbꝛũ: Reſpondeo g aliqua gñantur ín — p? 
pter conferuationem indiuidui:⁊ fic generatũ a tertia dige 
: ftiuanon appꝛopꝛiat fibi locũ:ſed aliqua gñantur propter 
fpém «nó indíuiduum:4 ficnaturaoeftinare pot 7 appꝛo⸗ 
pꝛiare locus illis.Ad alíud 3: qp lac o:dínatur ad aliud tc; ad 
indíuiduum:fed qð generatur in tertia oígeftíua ppter có 
feruatíonem índiuiduínó o:dínatur ad aliud.GT (Queritur 
oclacte:vtrum debeat cffc albi colozís.£t videtur ꝙ nó de 
beatefíe album:ficur vult yfaac in vzinís: t Auic.⁊ Conſtã. 
imed ij colozes ec extremis efficíarur:crtrema aüt nó erc mc 
dijs. Glnde cópofitio naturalis eft vt ab extremís fiat inco 
diü n8 amedio extremũ:ſed coloꝛis extrema funt albedo 
« nigredo:medíj colozes rubc?:slaucus:pallidus: líuidus 
4 plures ali) ab yfaac oeterminati; c ab alfje auctozíb? , £55 
lac generat ex fanguine méftruo ficut volunt auctoꝛes:ſan 
guía afit eft rubeus :aut ergo ↄtingit lac eſſe rubeum: aut 
cõtingit eptremü coloꝛem fierí ex medio qð effet cótranatu 
ram:relíndtur ergo lacefíe rubeum uon album. Stem oí 
cdit Auic.⁊ Ari 1agene in materiam humidã cam deni 
grat:in ficcam vero dealbat:ſed lac eft materia humida:er⸗ 
Go denigrabitur. In ↄtrariũ eft ſenſus c yſaacin dietis vni 
uerſalibꝰ dicẽs lac quáto albi?:tanto melius : ⁊hoc innuit 
laceffe alba. itr oẽs alij auctoꝛes. zd boc dicendũ vp lacal 
bum eftzende fi quis qrat vtrü lac fit albü: ſenſu indiget vt 
dicit &nfto.ín pꝛimo topiccz oe niuc. bmótatit albedines 
bs P naturá ↄtinẽtis ſcʒ mamille q cft alba:slandulofa: fri 
Sida c bumida, Sed nota ꝙ colo: põt alicui dari ouptrzaut 
rónc materie: vude ín pluribus fi materia eft alba: qð effi 
atur ez illa matería eft albüzvel fi nigra nigrü. alios oaf co 
lo: ab agente:alio modo a mó operandí ficut culrelius fm 
ꝙ magis vcl mmusopaturin fud obicctum: quarto modo 
vatur coloza tota fpeac ficut dicimns ꝙ píca eft varía c cp 
anus albus:⁊ jnto modo oa£ a cõtinẽte ficut ín etbíopíb? 
Dico ergo ꝙ lacti datf colo: a mamíllis ficut ab agéte pzin 
cipalioꝛi 7 immediato ⁊ tád a córinente. id pꝛimũ oíco ꝙ 
alíqui3 pót fierer alíquo quadrupliciter fm Ziriftote.ríi), 
oc animalibus.vel materialiter ficut fcánus fit ex ligno:vel 
formaliter ficut er humiditate gnatur vel effídtur fperma 
vel foꝛmaliter ſicutvyrina 9: in fenibus fo:marizaut efrectiue 
ficut (anguís ab epate:vel fucceffiue ficut oc mane fit meri 
dice vel ecõtra:⁊ fic fuccedédo.Dico ergo ꝙ lac nó efficitur 
ex fangumefoimatr ⁊ effectiuc:fed materialiter c ſucceſſi⸗ 
ue:⁊ fic gñatur eius colo: fucceffiue cd argumẽtũ (git qf 
0: ꝙ medí efficitur ab extremis:⁊ nó ecóuerfo:verum eft 
qii fit gñatio foꝛmalis t nó ſucceſſiua.Ad alió qð obtjcíe ꝙ 
calídus agens tc.0tco P Ari.⁊ Suic.inteluigüt oe caloze res 
gulato a natura folus: tron oe regulato a natura anima 
fimul. Sed ifta folutio non videtur vera:q: Auicẽ.hanc po⸗ 
nít capło de bu.q non foli sencrantur ab agente regulato 
anatura ſolũ:igitur dico at fm quofdas gilla ppofitio in 
tellíaítur oc caloze agente fm totalitatem 7 — ſue 
ERE q:ín co:poze bumano totã fua operatíoné 
ꝑmittit:qm̃ ſi ficoeftrueret corpus humanũ:iõ nó opoz 
tct benigrare bmóí lactís fuas. liter dicẽdũ qp coloz Licti 
oatur a ↄtinente c nó ab agente Querif vtrü ſerũ fit ca, 
⁊ vídetur ꝙ ficzoícit Sa.oẽ acutum eſſe calidũ « ficci-f; fe 
rum eft acuti: ficut ofcit yfaacin dietis vniuer.ergo. Itẽ vt 
dicit 25a. rcs ſubtiles frigidas inuenire nó potuit nifi ace» 
tum:; fed cp fit fubtile: boc eft ratione dam füperficia 


i9 ſubſtantie ca. « fic.acquífite a caloꝛe extraneo feti exteris 
eere ied ——— eft ſubtilis: igitur. Itẽ oẽ diuiſi⸗ 
uum mafiuum mundificatiuum grofíoz bumoz eft calí.et 
fic.fed fcrü cft hinõi. In cõtrariũ eft ifte aucto: 0168 (p ila 
ctc eft triplex fubftantía: vna aquofa:alía butyꝛoſa:alia cas 
fcata:fcrofa aũt ſubſtantia lactis ab auictoic appellat aquo 
fazfeá talis eft fri.z bu.igitur feri eft fri.c bu. Stem Sa in 
cõmẽto fupza regimen acut ox rcppendit quofdá medicos 
à in cgnitudinibus ca.acutis oabantferti,p oigeftíuo.nàq 
deminbocq oabant ferü digeſtiuo:ſed ín boc dp in oi» 
bus vtebantur vnico oígeltiuo € euacuatiuo:vnde ferum 
digemuũ eftzigitur cii oe tale $m Sa detur percótrarictas 


ergo in lacte erũt quattuo: ſubſtantie:⁊ rame 


fa. Sed queritur cum lac fit mixtum er quattuo; elemen⸗ 
tío: cvnüquodqs reſoluit in ea:ex quibus componitur;qua 
renó cft vna pars compataigní ⁊ cbolerc:ficut pblegmati 
fanguíni ⁊ melancpolic.t&olntio:q: 6m pbum. Evj.»e aiali 
bug.ignis non coincídit inmírto cum alijs elementis fubp 
pia materia ſedaliena.Eſt enim elementum multü babes 
Dc fo:ma « parum oe matería: c eft cius íntentio femper có 
fumere:c qz in feipfum non poteftagere:ídeo querit marce 
ríam alienam ín quam agat: t fic c aduenit mixto:aduenit 
fub materia aliena. Aua aũt elementa adueniunt fub mate 
riebus p:0p:fja:idco in reſolutiõe lactis nõ reperitur tenis 
q: cíus matería nó fuít im lactis compofitionc. C Queritur 
be compiexiõe lactís abfolute: videtur ꝙ ſit fri.qꝛ Pm pbi 
laretü continens immutar contentum ad ſuam crafim: fed 
mamille (unt frigide complerionis:igitur c lac; Stem ficut 
oiat Arift.quarto methe.⁊ in libꝛo celi ⁊ mundizomne mix 
tumocnominatur ab eo qð in eo dominatur:ſz in lacte funt 
tres ſubſtantie:quarum oue funt frigidevt ſeroſa ⁊ caſea⸗ 
ta:⁊ vna folum calida ⁊ humida ſcʒ butxꝛoſa:ergo denomi 
nabitur ab illis duabus cum in lacte magis dominentur:er 
go eft fri, Item ficut dicit Ba. omne conſeruatiuum fit per 
fimile:t bocínnnit in tegní dicens:Si vía conferuare cra» 
fim quales inucnifti fimílía fimilibus offeres: repꝛeſſio atit 
fit per contraríum. Sed oícit Auicẽ.ꝙ lac repiimit comple» 
xionem cbolericam calidam ⁊ ficcam:ergo lac eft ei oppoſi⸗ 
tum ín complexione:ergo frí.t bu. Item oicit Auic.in pꝛin 
cipio fecundi: omne mixtum ocbet oenomínarí a fubftan 
tía centralí:fed fubftantía centralís lactís cft cafcata: ergo 
fri.c fic. Stem Ba.in oe fimplidi medicina ponit lac frigi. c 
fimiliter bartp.s£oftantinus:ergo cft fri. In contrarius cft 
iſte aucto: oícens cffc calidum t bumidum in pꝛimo gradu 
Item omne oulce calidum eft &m yfaac ín dietis vni.ſedlac 
eft bmóízigif. Itẽ ſicut dicit pBs are etfi imitet᷑ naturá ín» 
quatũ poffit nfi potnaturá attingere ín fuis opationib? 
vi opationcs nature melío:es funt multoartis : fed oẽ Q3 
nutmt eft ca.t bu. fi aliqó nutriméti a natura o:dine£ illo 
05 e£ cac bu. fS laceft nutrímétü anatura oꝛdĩatũ:igit aut 
natura oeficerct ín opatióe fua plufcp ars qð nõ cft ponere 
Itẽ ficut oícít Ariſt.in li.de atalibus.qó eſt vitellũ refpectu 
volatili eft lac ín ambulãtibꝰ refpectu eoꝝ:ſed vitellũs eft 
ca. t hu igit. Itẽ qð cito ↄuertit᷑ inaliqͥd fite eft illi: vñ pabe 
tíü ymboiũ facilio: eft tráfit?:fs lac &m &uí.cito ↄuertit in 
cbolerá:á fite eft ei:ólaceft ca. Zunc ritur oe cótranctate 
q̃ cft oc lacte:dicit enís £onftan.z Bartho.⁊ ££a.lacfri.ce 
SRafis t fluic.ponuntlac effe remperatum:ífte yfaac vero 
pont lac c£ ca.in pꝛimo gradu. Itẽ dicit Ga.lac effe vicinũ 
pblesman:ifte aucto: oicit lac effe vicinis ſanguini.Ad pꝛi⸗ 
mi d qrit cuius cõplexiõis fit lac:bicunt qͥdã qp lac oícitur 
eſſe tale vcl tale refpectu cóplerionís humane:ſed cóplerio 


Dietarum particularium. 


dicere cfle ca. t effefri.ficur oc vino ⁊ quolibet alio — 
ctu radicalis ca.t refpectu 
3: lac poffc duptr coni 
nem cr quo gencratur:fi abfolute fic ponunt ca, c hu.cũ fit 
co:po:ís pumaní nutrimentũ:tñ refp 
nía quognatur:quí cft menſtruus fri.eſt. Pꝛimo modo lo» 
quitur aucto: ífte:fcoo modo sa, £lliter óza qbuſda qp lac 
fumprü fozalr eft ca. t pu.fi effcctiue eft fri.qrm oicit Aui. 
e fi alíqà co:pus lacte vtatur cõtinue c affidue illud infrísi 
dat:⁊ fic p Auicẽ qp eſt effectiue fri. cc Aliter 0: « meo 
lius ꝙ cóplerío pot dari alicui multipłr:aut róne eius mas 
terie:aut finis:3utagentis:aut rónc continentis. $oi ratióc 
Seacuo (rgrlirate reputatar-ficlseróue agentes c rig. 
ic. pz itate reputatur:ficlacróne agentis cft frig, 
rem róne continentis cft fri.qm mamille que funt frigide 
mutant ips ad ſuã crafis. Si aüt loquamur oc lacte rõne 
finis cum cius finis fit nutritíozt omnis nutritio fit p cał. 
€ bu.fic laceft ca.c bu, Sí aũt rõne materie remote 7 remo 
tiffime: aum bmói matería fit fanguis ín epate generatus 
tunc lac eſt ca. hu.Si propinque medíate tũc lac eft fri.qz 
fia matería ppinqua mediata cft (anguís méftruus qui eft 
fri.Si ppinque c immediate :tüctalis matería eft fanguis 
mẽſtruꝰ in mamilla iam receptus: z boc ouptr qm̃ iſte ſan 
guis in ouobus locís otgentur. cti erm recep? eft in mamil 
laoelegatur p venam feu víá quandã ad coz pꝛotenſam: et 
ibi orgerítur:c runc eft ca. t bu.poftbocaüt p aliam viã re 
uertiturad mamillam:⁊ vltenus ſubtiliãdo digeritur:⁊ fic 
eft fri.Ba.aũt calij auctoꝛes loquũtur oc lacte rõne conti? 
nentis t agentis: t rone marerie — ideo ponunt 
lac fri.yſaac aũt ratione finís ad ques oꝛdinatur:⁊ fic cft ca. 
t — qualiter remouetur controuerſia inter auctoꝛes 
fc; Bale.⁊ bartho.⁊ £onftan.er via parte c yíaac er alia. 
Sed nondũ p5oc cótrouerfia ínter alíos auctoꝛes:⁊ Auic. 
« rafis oícentes lac eſſe temperatũ:ideo oicendus cep lac pᷣm 
€? cóparatur ad cõplexionẽ bumaná fic loquütur alfj aucto 
res:ſed cofideratum Pm fe ⁊ in fezfic loquuntur Auic.⁊ ras 
fis oícétes ꝙ fi lacfuerit ín fuie tnbus ſubſtantijs adequá» 
tum teimperaturm eft refpectu ſuijpſius:ũ non fuerir in di⸗ 
«tía ſubſtãtijs adequatũ:nõ.Hoc vifo dicamus lac eflc fim 
plíciterfri.z pu.Pm qp vult Ba.⁊ alij.ſ.onſtan.⁊ 3Bartb. t 
Auicẽ.etiã m pꝛincipio fcót. ld argumentüin contrarium. 
oc oulce calidum «cc. concedo fi íllud fuerit dulce a tota fua 
natura: cab co qð (a comagis onatur:c rónc eius magis 
cadit im viã nutrimẽti:ſed talis oulcedonó eft ín lacte. Mõ 
eii eft oulcea natura ꝓpꝛia  radícali:fed ſolũ róne ſubſtã⸗ 
tie fupficía:s:fed ab llla fübftantía lae non ocnoiatur. Ad 
aliud:ꝙ natura o:dinauit lac ad nutriendus:fed ín ílla oꝛdi 
natiõe babuitafpectus ad finem:róue cuius finis oedit las 
cti alid cõplexionẽ.Conſiderauit eim natura ꝙ lacerat p nu 
tritione fecus q eft mollis virtutis debilis nó potẽs digere⸗ 
re grofium nutrimẽtũ:nec ín eius ſubſtãtiã »uertere; (deo 
lac debuiteẽ liqdũ:fluidũ:ſubtile:aqueũ vt citius digerere 
tur, Alia cã:q; opostuit effe ſuũ nutrimẽtũ oíftenfibile: qim 
fctus p ꝓceſſum intẽpoꝛe oíftedit Pm oẽm dimẽfionẽ:ideo 
lac fait creatũ fiuidum ⁊ bumidum:zaquofüm:vr effet adiu 
uãs ad bmói bíftenfioné t non impediẽs.Ad aliud oíco ꝙ 
nõ eft fite oc vitello t lacte: t ratione agentis: t róne mates 
rie: róne finis vltimi. aues em funtcalidío:xes ambulanti 
bus. Itẽ fanguís ín volatilibus cft calídío:: er íllo gatur 
vitellum darà fubtile t mundá:fed lac gatur ez fanguípe 
menftruo quicft fri. Stem vitellum eft ppter nutritionem 
fectus calidi: :opter nurrítionem fetus frigidi:igitur non 
eft fimile ¶ Queritur vtrum lac fit calidius fanguine: vi 
detur ꝙ ſic:quia vt dicit Zlríftote oíaefta funt calídío:a in» 
digeftío:fed lac eft fanguis fecundo coctus: igitur "Jtem oi 
6t $53,q crudum poteft occoquizet coctum non potett ín. 


Fo.cxlij. 


crudari: cum ergo lac er fanguine generetur:aut hoc erit 
per maiozem occoctionem aut coctum incrudabit᷑: fed boc 
nou eft pofibie;igitur, 3n »trarum eft zat, dicens q fio 
cut cpar calidíus cft mamila:ficfanguis calídioz lacte. aid 
bocoicunt jdá q lac pot cóparari ad fanguine ⁊ boceuplr 
autad (anguin£venaléc arterialẽ:⁊ fic fangute € calidioz la 
cte:aut ad fanguine méftruale « fic lac calidi? ẽ ſanguie:cũ 
pmó fanguis fit fri. cpu. 2l dicũt ꝙ loquédo de calo:e cle 
métanifanguis — — loquedo de — pine 
cedẽte ab aĩa:cũ in potẽtia magis pp vr. 
——4 mẽbꝛi: ſic dicunt lac eſſe calamus. Sed ifta 
folutio nulla;qm ſanguis d ẽ in aiali eftt ꝓpinqͥoꝛi potẽtia 
vtfiat mẽdrũ vel pare mẽbꝛi dp fit Lac. £114) oicüt qp lac ⁊ ſan⸗ 
guisfm q funt etra aial-tüclac cft caudiꝰcũ fir oigeftibili? 
& dti? mẽbꝛanutrit. Si aũt put (unt m ammalizfic fanguis. 
eft calídioz. $5 per iftam oürmctionem non ſoluũtur argus 
menta: — fBat. qv fanguis ſimpliciter cali» 
dio: eft. Ad pꝛimũ d dicit:lac eft ſanguis ſcðo coct?: put ip 
irrunde edes etuactilc abc ventarm ppolitio 
eft fangui coctus:⁊ ve "p 
znon Dur lp fecundo Dicit interíozem calozem ⁊c̃. Sed iſta 
folutio nibil valerzqrfi petit iud qð 05 monftrare:petit ers 
ꝙ lacnó fit mag; coctá vlterioꝛe:decoctiõe:⁊ boc p ponitin 
argurméto: (dconó foluit: ppterea alter eft occa ſicCm̃ 
ifta ppofitiozbigefta calidioza funt indigeſtis: verum eft fü 
illa oigefta c indigcfta ab eodem agente fucrint oigcfta:fi 
cutfanguis dicit᷑ calidioꝛ phlegmate:q vtrungs ab ccdem 
agente c fimul digerit: fed ſanguis c lac non olgerütur ab. 
codem agite:feda oiuerfis:nccfimnl. Sanguis er oigeri£ 
abepate: claca mamilla, Vel dicendũ qp eft ſinule 0c aqua. 
Mp — —— € illo igne: fed pofi 
tà ſupꝛa debilẽ ignem:ſupꝛa quem femper oecoquitur:non 
bebes caloze maíozé ausmẽratũ: fed qꝛ femp. fubtilia 
bitur ſupꝛa parud ignerm:fic et lac eft ſecũdo coctus quãtũ 
ad (ubonhtaté fuc (uc: fed non quát ad caliditate maio:e; 
fidalíud dico ꝙ Cõſtãtinꝰ loqui£ in ilus quoz vnũ ad alió 
nó oꝛdinatur ſicut in humoꝛibus diccns 


libus cocti: poteft incrudari quoad caliditateleer non quo 
ad itaté ſubſtãtie. Vel oico ꝙ cocta ab vno agente ab 


ſa agentia vt epar z mam: , 
ni fitp ceteris melíusc magis teperatü: víde£ cp non:q: oí 
cit yſaac in oic. vni.ꝙ lacbumant cft (ubtilifmü:fed tépe» 
ramétü cofiftitin medio:igit᷑ cà (ubriliflima ⁊ groffiflimus 
fint extrema lac nó erit tẽperatũ. 3te lacin atalibus gene⸗ 
ratur ex ſuꝑſuutatibꝰ:⁊ fitr in bote qz ex ſanguine mẽſtruo 
fed ſuꝑtluitates funt Octeríozes m boic dp in aialibus: ígi£ 
In 3traríá eft yſaac. Itẽ dicit Arift. c aucto: lac fequít có» 
picríone atalís cuius eftzfed inter cetera atalia bó eft magis 
me tẽperatꝰ:igitur cius lac crit meliuszió qruurde contra. 
rictate bui? auctoꝛis ín feipfo. Itẽ i vuo alio loco oícit ꝙ 
poft lac humanũ capꝛinũ cft melius:in aiio loco cp poft lac 
humanũ cameliná eft melius, Sd pꝛimũ fcyetri lac huma⸗ 
nü fitm i 5q oe lacte 5tingit log duplt:aut a 
parte cóplenóís 7 téperamén un tribus fubftartjs:fic pa» 
ni eft meliua:q: eft ca. hu.ↄplexionis lactis alio 
rũ aĩaliũ. Itẽ téperarü eft in ſubſtañtijs.Si vero los 
quamur oe lacre rone cõpoſitiõis:cũ humanũ lac —— 
tiõis oebílis:c fit multũ ſuidũ:ſicvaccinũ eft eo meliꝰ. 
dicedũ qp logmur oc lacte in vía medicine:ant nutrimenti: 
Si ín vla medicine boc eft ouplrzautin vía medicine erte» 
rius PEN AECTUR UE piímo mó tüclac humanũ 
ett :q: calidíus ⁊ humidius ⁊ magis tCpcratum. 

eſt ſuaue:mulcebꝛe:mollitiuũ ⁊ ſedatiuũ dolo:is:⁊ in mul⸗ 
tis iuuatiunm.Si interius fic camelinũ eft melius: qm̃ inci 
fiuum eft c diuiſiuum groffozum humoꝝ c eoꝛuʒ mundifi 
catiuum. Síaute loquamur oe lacte invia nutrimenti aut 


Lihber 


igitur adminiſtratur reſpectu etatis adoleſcentie ⁊ infantie 
£ fic humanũ eft melius:qm̃ maioꝛem ſimilitudinem b5 ca 
natura humana d aliud lac:qm̃ lac humanũ cr fanguie mẽ 
ftruo generatur: c infans ín matrice er fanguine menftruo 
nutricbatur:⁊ ficín illactate ppter maioꝛem fimilitudines 
melius nutritur ez lacte pumano. Itẽ melíus bpsnutriri er 
lacte matris d alterius mulieris ppter maiosem fititudine 
Si aũt loquamur oc lacte refpectu etatis iuuentutis: cum 
in illaetate mẽbꝛa (am fint oura;cvirt? foꝛtis:indigẽt groſ 
fio:i nutrimẽto:⁊ fic cà vacanurm lac fit groſſioꝛis nutrime 
ti:melius cft illis ilia caufa quare lac pumanum magís có 
petit pueris:q; magis figurabile ⁊ citius: q9 eft neceſſariũ 
in illa etate.Si aute velimus füftinere ꝙ lac humanũ fit mc 
uus:poſſumus refpondere ad arguméta; vnde oicendus dp 
fubtile eft multis modis : aut in fubftantia: aut in actione: 
autín paffionc ⁊ obedientia JlDiccdum eftigitur qplac pu» 
manum melius cft ⁊ fübtiuus in paffione c obedientia : qz 
omnilacte eft paflibilius 7 magis obediens:lac aũt cameli 
num ceteris mclius eft ín actione:quia eft inafiuum oíuift 
uum grofíog humoꝝ c purgatiuum. Sn fubftantia autem 
pecoznü melius eſt:qꝛ fubtilius caquofius: ⁊ minus coad 
unatiui in ftomacbpo. llPoc vifo pot reíponderi ad argumẽ⸗ 
ta. Ad pꝛimũ qo obtjcitur qp eft tubtilíus: verü eft n fua fub 
fáriaied in paffione ⁊ obedientia temperatii eft, dd aliud 
oícendus qp illa fupfluitas er qua generat᷑ lac in boic eft pu. 
rio;  mundio: fuperfiuitatibus ín alijs animalibus repere 
tís cy quibus lac in eis generaturzqzin boic eft vis fegrega 
tíua purí ab impuro foꝛtioꝛ ⁊ melio: magis operans cũ di⸗ 
ftinctione dp in alijs atalibus:íó fanguis m magis 
ocpuratur dp ín alijs aialibus, sid aliud oc cótradictióe au» 
ctoꝛis ad feipfus dicetis in vno loco:q: lac fequítur comple 
pionem aialis cuíus eſt:in alio qp fc bs p femitam cótrariam 
oícendum,$m quofdam ꝙ fequítur coplerionem «uius cft 
fcs radicalem;fed fequitur oppofitum reſpectu fluentis:et 
ppter bocconcedunt rationes iſtam:qm̃ quant eft ex par 
te —— fluentis membꝛa attrabunt qð eft eis fitez 
X qð cit eis contrariũ ⁊ diſſimile repudiãt:⁊ ex illo ſic gene 
ratob5 lac generaruideo in aĩalibus melancholicis lac mes 
hus eft dp inalijs:qm membꝛa attrabunt nutrimentũ groſ 
fum ⁊ melancholicum:conuertendo illud in ſui fubftantias 
⁊ repudíant lud qð cft fubtile acrcum vnctuofum: illud 
ín atalibus conuertítur ín lac:ideo eoꝝ lac eft boni. In aia 
Lbus vero atis eft contrarium: fic quantü ad com 
plexionem flu£tem lac vadit per ſemitam cõtrariatn.Aliter 
poteft oíd ꝙ ín lacte eft oupler complerio:eft ením quedas 
cioataa ꝓpꝛia materia:⁊ bocmó c róne buius vadit p fce 
mitam otraríamrefpectu aialís ppter caufam modo dictã 
q: membza repudiant illam materiam er qua generat lac, 
£ft aütaliacoplerío data ab agente:⁊ quia ídem eſt agẽs 
qð agit in materiã nutrunéti mẽbꝛoꝝ ⁊ materiam lactis:bh 
modo ⁊ ratione buius lac ſeqͥtur cõplexionem aialis cuius 
eſt ſcʒ rone agentis:⁊ fic prs q nó eft contradictio.Aliter of 
cendum cp in alijs atalibus ab bomíne vadit p femitam con 
trarías. 3n boie vero pfimilitudinem:c —— eft fo; 
titudo ſegregatiue in hoĩe d non eft ín alijs atalibus: quos 
— —— b —— — val 
urata que non eſt a membꝛis repudiata ſicut in 
alijs aĩalibus.Scða cauſa eft:q: ín homine eft copía nutri⸗ 
menti:nec opoꝛtet vt attrabant mẽbꝛa fi itates alii» 
de.ct fic mamilla non attrabit: nífi qð eft conucniens fue 
actioni. Scd ín alije non cft copía nutrimenti: ideo ad fe at 
trabunt membꝛa quod eft ímpurum ⁊ ínconuenicns fue 
naturezídeo lac bumanum vadit p fimüitudinem refpectu 
ſui aĩalis:ſed ín alie anímahbus non:fed p ſemitam cotra» 
riam. ¶ Queríturvtrum lacvaccinum plus abundet i fub 
ftantia cafeatavelbuty:ofa: vwdeture plus ín cafeata;quia 
oícit — die. vni. ꝙᷓ lac vaccinũ ⁊ pecounũ plus abũdãt 
ín caſeo. "Stem dicit Ariſt.in lib.de aĩalibus.ꝙ in animalibꝰ 
groſſas herbas com abüdat ʒirbus:ĩ herbas au 
tcm minutas comedentibus abundat fagímen : fed sirbus 
t lacer eadé watería fiüt generata ín eodẽ aĩali:ſed ᷣrbus 
eft grofic ſubſtãtie:ergo clacLuncarguiturzvacca nutrit 


erbis greffiosibus:ergo Lac vacce erit groffi? ⁊ fic ror 
— — abundabit in cafcata ſubſtã 


arü:er dus aialia nutriũtur:vnde fi perbe fint aro 
E ce aromatícü ficut dicit.Et etiam oícit cp aia 


03 ab aliquo becindítur:attefta£ eia quo ocan 
— cũ lac —— — decindatur a pecoꝛe ei atte⸗ 
fta£:(ed pecus eft ca.t bu.ergo c lac.fed ſbitantia butyio 

i- bu.igitur. Itẽ —— invni.die. lac ſeqtur 
cóplepionem aiaus cuius cft:fcd ouis cft ca. c puergo erit 
eiuslacca.c hu. plus abüdarin buty: o. ¶ Querit vlter? 
qð lacplus reftringit ventremzaut vaccinũ:aut pecoztnum 
videtur cp pecound:qm venter reftringi£ p fri. ficfed lac 

inum eft plus abundans ín caſeo: poñs plus eft 

X fic. zd bocoreunt quídam ꝙ plus in butyzo abundare eft 
pupliciter:aut m verítatem: aut Pm apparentiam: pzimo 
modo lac peco.plus abüdat.ín bu.vaccinus aut fcóo mó:z 
patet fic q; lac pecoꝛinum eft ca. c bu.refpectu alioꝛum 
cd caliditas oebetur lacti ratione fubftantie butyzofe: igit 
Seãa ín vaccino $m apparentíam: ⁊ hon Pm veríratem abd 
dat(ubftantía butyzofa:ídeo plus cft oc cafcatazcum vacca 
fitfri. fic. c qð occinditur ab alio atteftaturei;vt per $a, 
in tegní cc. Sed (fta folutio nulla cft que ventatem poflct 
continere:fi lacoeciderctur a nutrimento per víam vnifoꝛ 
inítatis:fed Doc non.alij dicunt ꝙ abundare in caſeo € buo 
tyꝛo hoc eſt dupliciter:aut quantitatiue:aut qualitatiue.ſi 
peimo modo plus abundat pecoꝛnum:ſi qualitatiue vace 
anu, ed bec folutíols foꝛte veritatem p:ctendat: quía 
fumpta equalí quátitate lactíe pecozíni ⁊ vaccini plus quà 
titatiue erit ín pecozino dp in vacino:tñ ad folutione nibil fa 
cit. Atr oícedü Pm yfaac q vac. plus abüdat ín fübftátía bu 
tyzofa « mínue ín cafeata :« ro cft Pr auctoꝛes:qꝛ cũvacca 
fit ata melancholicum ⁊ eius membza mcelancbolíca plug 
attrabunt oe nutrimento:qð cft eis conueniens fm melane 
cbolicam postiones : ⁊ diſſimile repudiát qð eft ca.⁊ aereũ 
bumídü:vnctuofum:econuerfo eft oe pecoꝛno:qꝛ eius me 
b:a funt ca. z bumída attrapunt ideo de nutrimeuto qð eft 
eís fimile fc ca.c bu.aercum venctuofüm: repudíantqp qð 
eft melancholicum:⁊ illud ín lacconuertitur.Zid argumen⸗ 
tafolutio:q aucto: itell(gitrefg lactís camelíni t peco 
rini ⁊ non fimpliciter. Zid fcóm ꝙ fimile eft oc lacte 7 zirbo 
dico ꝙ uon cft ſimile:qꝛ sírbus generatur ex refiduo nutri? 
menti occifoa nutrimento per víam vnifoꝛmitatis: fed nó 
ficlac:q: per víam ſequeſtrationis. Vel oícendü qp l5vetraqs 
er refiduo nutrimenti:tñ calo; agẽs ſupꝛa illaalíter t ahter 
agit ín lacte ⁊ʒirbo:qm̃ i zírbo íngroflando « i lacte ſubtiliã 
do t oigerendo. lel oicendum qpl5 vtraq ex refiduo nutri 
mentiznon tfi ex code refiduo:q: lac ex refiduo aereo ⁊ non 
ficsirbus:igítur nó eſt ſite.Ad aliud cp vaccanutni£ er groſ 
fonutrimento tf pare eius fübtilis aerea in lac conuertitz 
4 grofía pars m fubftantíam méb:oz . Adaliud q3 querit 
be pecozino.&icendii eft vt oictum eft. fld illud qð obijcil 
qð decinditur ab aliquo. Dicenduʒ ꝙ verit oe (llo qð decin⸗ 
ditur p viam vniformitatis ⁊continuitatis:ſed lac decindit᷑ 
per viam fequeftrationis, ld aliud:ꝙ lac ſequitur comple⸗ 
xionem aialís.Dicendum cft ficut dictũ eft nác fuperius: d 
quanti ad cóplerionem radicalem lac non fequitur cíus có 
plerionem:qm lacer diuerſa materia refpectu materie nu 
trimeptalís generat᷑:ſed quanti eft er parte compleríonis 
fluentis bene pót veritate babere:qm 2plerio flues reſul⸗ 
tat ec adminiftratione fex reri non naturaliũ:⁊ cr illis fitr 
lac gñatur:⁊ illarũ cõplexionẽ ſequit᷑ Vel dicendũ ꝙ er pte 
agẽtis feqtur cõplexioneʒ aĩalis cuius eſt:ſed ex pte mate? 
rie fc bʒ ꝑ ſemitã otraría. Vel dicendũ qp verũ cft quãtũ ad 
illas partem anima lis a qua decinditur:⁊ qꝛ a mam illa oc 
cinditur:ideo ei atteftatur: et non toti animali. td aliud 
queſitum dicitur d vaccinum magie reſtringit ventrem: 


g»ictarum particularium. 


qꝛin eo lus abũdat ſubſtantia cafcata qualítatiue: ca qua 
litate firalccratio: a quantitatevero augmentatio: c a fub? 
ftantia nutritío:c q: in vaccino fubftátía cafeata abundat q 
litatuue:ín pecozino quantitatuiezidco vaccinũ plus reftrín 
itd pecozinii. p boc pts folutio ad argumẽta. ¶ Qucritur 


etie bonítas attenditur ex Mee imet in autüno plus 
abundat fübftantía butyzofa igitur. : t. — 
turam cóplertonis perbarum er quibus animal nutrit; fed 
":perbc funt in autüno in fuo coplemento: in quo cóplemen 
to funt mclío:ca: vt oicit Arift. igitur. In contrarium cft au 
cto: oícens 3c vernale effe mclius ouabus oc caufis quas 
affignat ín littera. Stem fiat valt atictoz bonitatem opera 
tionis z virtutis fequitur bonitas lactis:ſed in verc virtus 
eft fo:tío: c digeſtio melío::ígitur fua operatio melioꝛ:⁊ fic 
laceft meluus. Iteʒ ficut dicit Daly fupza tegni.temperame 
tum cõplexions fequítur foꝛtitudo virtutis:led in vere ett 
£omplerionis temperamentum:crao ín vere virtus foztio 
feda vírtute fortioꝛi melius lac gencraturzigitur. 4T Tunc 
querituroe otraríetate iſtius auctoꝛis Elib.ifto.c ĩ die.vni. 
quía hic dicit lac vernale melius eſſe:⁊ in die.vniuer.autũ⸗ 
nale melius effc, Solutio:ꝙ lacvernale poteft duplicitercõ 
fiderari:Glno modo quanti ad cius finem zc ad eius pꝛinci 
pium. i quantumad eius piíncíprum tic cft peſſimũ:cuiꝰ 
oupler cft cá, fm Ari.in pꝛincipio veríslaceft partui ppin 
quum: fic efr líquidiffimü:fluídum totus aqueti avirtute 
- valde debili generatü ⁊ fic peſimum eſt.Alia caufa: qz cft 
immundum ppter fuperfluitatee q̃ remanferunt poft par 
tum que mifcetur cum lacte⁊ ficlaceft immundus . Ter̃tia 
cauſa eft a parre nutrimẽti:qꝛ in pꝛincipio verts herbe funt 
adbuc nimis parue ⁊ tencre : vnde quafraqua ſunt:et in» 
dc er illis fit lac aquemn:fluidum:tíquidum : frígidum vl» 
tramodum:z quantum ad ifta loquitur yſaac in dietis vní 
uerfalibus. 55i autem fumatur lac quantti ad finem verisz 
q:tunceftremotum a partu ca ſuperfiuitatibus oepurara 
ca melío: nutrimento generatus: tunc melio; eft pafcua 
«c virtusaialte cft foztio: tuuc:ficloquitur yfaac bic , Scða 
caufa facieng ad fur augmentum eft radir ſuperioꝛ:q; runc 
fol eftin fuo afcenfu:fed ín antüno cft in recefíu:c qꝛ in fuo 
. afcenfa:fol influit calo:em advíram 4 conferuationem facie 
dum:econtra vcro ín fuo receffuzigitur. GT Queritur oc la 
«tc a partcfuemulfionis:etrum lacnouiter tractu; fir me» 
lius:aut iam diu mulfüm c conferuatum:viderur ep lac diu 
referuatum ſitimelius:qꝛ oícit sDa. vinum oleum ⁊ pingue 
do quanto antiquioꝛa:tanto melioꝛa.Sed fimile eft oc illie 
«be lacte:ígitur. tem ficut dicit Anfto.c Auicẽ.tetus fic: 
cc matris quanto p:opínquío: partuí táto melioꝛ:⁊ aucto; 
iftc fimiliter illud inmuítzó p oppofitü fct? matris humide 
quáto ptuí ppindo: tante peíoz: fed lacoíu mulfu; ppoze 
tíonatur fetut humido:igitur. n contrarius eft aucto: ifte 
Ad hoc dico ꝙ Lacreces nouiter multus melius eft referua. 
to:c cá buíus cft:q:lac eft nature aquecz vnde bs multü oe 
ſubſtãtia Dumtda:aquo(a: parti oc calíditate 7 bec cito ex 
balatur:z qꝛ lacnon cõmẽdatur ꝓ parte maioꝛi niſi ratione 
fue caliditatis:ideo fi reſeruet deterioꝛatur cum illa exhale 
tur:⁊ magis fit fri. c hu. Et boc pʒ p £Da. ín oc creticis oic» 
bus:vbi dicit q radi fuperio: influens ín bec inferíoza fem 
perfe tenet a parte foꝛtioꝛis:⁊ fic um frigiditas c humidi⸗ 
tae ín lacte babeant oníum:fi referuetur a ſuperioꝛe coꝛpo 
ve iauatur:4 fic magis infrigidatur ⁊ oeteriozatur. Ald i 
de oleo:vino ⁊c. Dicendum ꝙ non cft fimilezqm ín illis eft 
calo: fo:tis:nec refoluítur a caloze aereo:fed bmói melíos 
rantur ppter confumptionem humiditatis:tñ caloze eozü 
naturali nó deſtructo:⁊ fi ín lacte bumiditas confumatur: 
boctn fit cum erbalationc caloꝛis naturalíszigitur octerío 
ratur. Aa aliud dicendum ꝙ non eft ſimile:qꝛ fetus humi⸗ 
dus materialiter peccat per humiditatem que ad tempcra 
mentum reducitur tractu tempozís per eíus conſumptio⸗ 
nem tcalous naturalis fo:tíficatonem:fed non cft ſic de la 
d&€:q: tractu tempoꝛis eius complerio non fit magis ficcaz 
neccalo: eius intendítur:immo erbalarurzet tunc lacpius 
peccat per fui frigiditatem d pumiditatem ; ⁊ idco. quane 


S'o.ctlífj. 


to pꝛopinquus ſue mulfioni tto inelius. C Queritur cuiꝰ 
complexionis fit butyꝛum:⁊ videtur qp catide:q: omne vn⸗ 
ctuolus cft ca. c bu. vt dicit y,aacin die.vnuer.ied burpzus 
eft vnctuoſum:igitur. Item omne qð fupernatat elemen? 
tis grauibus eft cali. c Du.q: pzopzium cit clementozum les 
nium fupza grauia eſſe:ſed butyzum füpernatat aijs cibis: 
igitur. Item oicit Auicbuty cffc ca. c bu. ££onftantínus 
vcro dicit temperatum. &[ Queritur erum bütyzum mítt 
Setoolozem: videtur ꝙ non:q: &m Auic.doloꝛem mirígans 
na unt narcoticazigitur. In contrarius cft cõis vfus pꝛacti 
cãtium.¶ Queritur vlreri? quem bumozem babeat gene 
rare, videtur ꝙ ſanguineum:q; oicit baly fimile exc fimili ha 
bet gcuerarizfcd buty.cft ca. bu igi£ 3n contrarius eft ra 
fis dicẽs qp er butyꝛo generatur Dumo: pplegmancus , fd 
piimum oubium refpondetur ꝙ fi butyzus otcatur rale vel 
tale poceft rcípectu cõplexiõis pumane:fed complerio bu 
mana ouplez é:flués ⁊ radicalis. 5i reſpectu radicalis: tũc 
cft ca.t hu.qꝛ excedit calozem radicalem in caliditate. Si re 
fpectu calo:is fuentis:cum ille ponatur ín ſcðo sraduzfic 
de frigidum:q: cius calidítas non extenditur vſq; ad fcóm 
gradus:fed ocficit aliquantulus. Gel refpectu fluenzis pof 
femus oícere temperatum:q: parum recedit a cal. ⁊ bu.in 
fc3o gradu. Per bocpts folutio ad contronerfias ínter £6 
ftanti.z Auic q: £onftantinus loquitur oc complerione t€ 
perata large fm fui latirudínem:fm ꝙ cft ín puncto tẽpe⸗ 
rato ⁊ ín pꝛopinquis illi puncto: ficioquendo butyzus cft 
teimperarum. &uic. vero loquítur oc temperamento ín pti 
cto: ſtricte.⁊ fine dubio buty.non eſt remperatus:ídeo oi 
cit ca, c bu.circa fcóm gra.citra. 4d illud: qð fupernatat: il 
lud non cft ratione ſue —— ratione ſubſtan⸗ 
tie ſue vnctuoſe.Ad ſe m queñtus.Nota ꝙ quedam 
doloꝛem mitigant materie fluxum remouendo ſicut faciüt 
cufíiua, silia ſenſum amouendo ficut narcotica. Do⸗ 
lo: em̃ eft fenfus ret contrarie.Alia materiam euapoꝛando 
ficut cuapoꝛatiua.Alia virtutem confoꝛtando ſicut res cat, 
hu.⁊ cemperate:cantilene locũde:ſoni dulces ⁊ buiufmo 
di:tunc enim p boc virtus obliuiſcitur doloꝛem. Itẽ foꝛtiñ 
catur ⁊ potentioꝛ eſt ad expelendum materiam malam:et 
iſta eia butyꝛum valet ad mitigandum doloꝛem:qꝛ ca.⁊ bu 
mi.temperãtum:⁊ ſic in co delectatur natura:⁊ per eus foz 
tiñcatur. Item aliaró: qꝛ pozo: cft aperitiuum: c fic fa» 
dte T materie, Itẽ ratfone fue pumiditatie iu 
uat ad oiftenfioné ſuſtinendũ:q̃ diſtenſio caufat oolozes im 
memb:o ficco. ad aliud quefitü: verus eft qp er parre ſue có 
onis bonum bumosem poflct generare: fed ex pte ſue 
ubftátic repugnatz vnde p acddevs nó generat bonus bus 
moꝛem: q: refugit locii oecoctionis: t non pótinde digeri: 
q: qo non digeritur: non bene — Queritur vtrũ ca⸗ 
feus cõpetat in regimine ſanita.⁊ videt cp ſic.ſßmm Ba.qð ce 
cíndi£ ab alíd atteſtat ei a quo occici£:fs butyꝛũ decindit᷑ a 
lacte: c Pm yfaaclac eft enum oe melio:xbus nutrunentis: 
ígitur t cafcus, Itẽ dicit Aui.ꝙ vnis oe melioꝛbus m reci, 
fa.cft tenere ventré mol ⁊ fumere rem oigefabue:fsreces 
caſeus ventre remollit. Itẽ dito digerit᷑:igit᷑ cõpetit. 3n có 
trariũ cft aucto: in littera dicẽs qp ots cafeus naturalr peffi 
mus. Stem nibil generatiuũ lapidis cõpetit in rect fa.fed 
cafeus eft bmó fm iſtũ auctoꝛẽ:igit᷑. Itẽ rafis in almanſo⸗ 
revbi diſputat oe cifeo i fine comedat oẽʒ caſeu euitari:igi 
tur. AT Quent qs cafeus fit meltox:autcrudus aut cocus 
qp cocrus fit oeterioz p5:q: cafeus pzopter cíus duriciẽ vitu 
pera£:f5 qð pꝛopter duriciẽ ⁊ — — pei?e d 
qð ppter ouríaé tátá:fS coctus acdrit vifcofitare:nec p id 
amittit duriciẽ:igitur. In »traríü cft £Da.in cóméto ſupꝛa 
regimẽ acutoꝝ.dicẽs qp ina p eoꝝ decoctionẽ acqrũt 
bomtate:f5 ficut legumtna ſunt mẽelãcholica fic € caſeꝰ:igit 
¶ Querit qs melio: aut perfozatus aut folidus ⁊ conti» 
nuus:videtur ꝙ perfosatus:q: cafeus peccat p groſſitiem 
fubftáric:fed pfozarus eft ſubſtãtie rarioꝛis t fic ſubtilioꝛis 
igit᷑. In cõtrariũ eft vfus. (DO uerif quare ftulrí (ta libẽter 
comedár caſeũ. CQuerit᷑ vtrũ vinũ cópctat poft admiftra 
tíone cafe:videt ꝙ nõ:qm̃ cafe? ẽ ourc digeſtõis nec eíto oí 


. gerituifs vind fadt ad penetrationẽ citã:⁊ fic facit caſeum 


Liber 


tranſire indigeſtum quod eft peffimum:igítur. Item dicit 


Ba.ꝙ fi poft opium adminiſtretur vinum:opium cito inter 


ncit:⁊ hoc quia vinum fadt opium ad co: penetrare ; ergo 
pariter vínum facit cafeum indigeſtum cito penctrarc ; 
quod eft malum ; ígitur. 3n contrarium cft vſus. (Que 
ritur vtrum cafcus ſumptus cum diureticis habeat (apio 
det generare: videtur qp non:quia oinretica lapidem ba» 
bent frangere t otuiderezigitur, Stem Pr iftum auctoꝛem 
lapis generatur ex hu. aquoſis fluidie ín fe t̃ acumen ba2 
bentibus:róne cuiu fit lapidis gñatio:ſed caſeus recens: 
licet fit bu.t aquofus:tü non hʒ acumen:igitur.&d pꝛimũ 
íitog oicendum q ín vía cibi non cõpetit:qm̃ cibi os fumi rà 
ta quantitas qp cy ca fiat fufficiens nutrítío:fed cafcí no 03 
fumí quátitas magna qm naturam aggrauaret ⁊ oigcftio 
nirepugnarct:cfinem cibí non attingeret. Sed in vía mcs 
díane pót —— bocper accidens: qm̃ fira ponderoñ 
tate facit ocfcendere cibaria ad loci oígeftióis: c fic effecti 
ue valct ad nutrítionem cnon materíaliterzita cp eius fub» 
ftantía in fubftantias mẽb:oꝝ conucrtatur.Clel oíccndum 
q ois cafeue vniuerfalíter cft peflimus.££ft cm malus in P 
ma digeſtiua:qꝛ róne füe cóplerióis: c rónc fuc ſubſtãtie rc 
pugnat digeſtioni. Peioꝛ ín fca : q: virtutem fecunde oí? 
geftiuc ocbilitat ⁊ epar ſui acumine qð habet:eo cp verus 
ẽxtiaʒ qð bs a fale « fic fubftantia epatis diſſolut:⁊ fic ci? 
virtutem ledit. SRecens vero cum remollít: c digeſtioviget 
p cõſtrictionẽ eius pencs fe. Stem eũ infrigidat c fic peioꝛ 
in ſcða. In tertia vero peflimus:q: inobediens conuerſio⸗ 
ni c róne cóplerionís:c q:ourus c groffus rerreftris ⁊ foli 
dus: fic oc duficili ei affimila£.& velimus ſuſtinere qp fit 
peſſimus:poſſumus rñdere ad arguméta. 8d pꝛimũ 0: qp fi 
per viã cõtinuitatis « vnifo:mitatis ppofitío eft vᷣa:aut 
víam fequeftrationie ⁊ ficnó eft vera:⁊ q: caſeus occndi 
pu ad 
inerat lacti-ideo cafeus non fedtur bonitatem lactis, 
fd (cóm dicendũ ꝙ verü cft ref caſei antíqui. fcd boc 
fimplt falfum. Sí aüt velimus fuftínere qp cafeus fit bonus 
re —— ad auctoꝛitatẽ yfaac ꝙ loquit oc ſubſtantia 
caícata ammotis alijs ſubſtanttjs:⁊ boc verum eft qꝛ fic eft 
peffimus. Sed cafeus aus tribus fubftantijs bonus:⁊ ficto 
Quítur aucto: cũ cum vituperat. patet p pꝛecedẽtia: pꝛius 
eim determinauit oe ſubſtãtia ferofa per fc ⁊ butyzofa p fez 
igit ín loco illo vbi determinat be cafeo:oeterminatoe fub 
ftantía cafcata per ſe:⁊ nó cft oubíum bmói ſubſtantiam p 
fc non effe bona:fic loquítur auctoz, Scd fi fumatur csfeus 
vtíneofunttres ER cõmixtionem:hoc mõ pót dici 
bonꝰ.Ad aliud dubiũ dicẽdum d» crudus melio: ẽ:⁊ coctus 
peioꝛ:qꝛ ín decoctiõe acquirit vifcofitatem:ranóe cui? red 
ditur oigeftiói ínobedientio: d? pꝛius effet.f£r qð obijcitur 
q legumina melíozanturzó: qp legumina plus dicunt᷑ pecca 
re ppter ventofitaté coz d fubftárie duriciẽ: ⁊ qꝛ ventoſi⸗ 
tas 5 er toto non aufcratur:ficut vult Wale.tñ p parte mí 
nuitur:ideo meliozan£:fed cafcue —— duriciẽ ſub 
ſtantie q̃ non amouetur ꝑ decoctionẽ:⁊ cũ hoc acquirit vi⸗ 
fcofitatem.&T TQueritur quis melioꝛ aut aſſatus:aut elixa⸗ 
tus. Dicẽdum ꝙ recens aſſatus melioꝛ:qꝛ peccat p multas 
humiditatem d amputatur p aſſationem.Sed fi vetus affa 
retur eiue fübftantialis humiditas auferetur: ideo fi ↄtin 
gateü oecoquí melius eſſet p elixationem dp p affatíonem 
duis vterq; fit malus. sid aliud qfitum dicendũ qp pfo:at? 
peío: eft:q: boc ocmonftrat eius ficcitate ⁊ ſue humiditatꝭ 
rubſtantialis depditionẽ.Sed ille d eft cótinuus adbuc bs 
partes butyzofas q tenent ptes cü partibus ratione cunis 
ſubſtãtie cafcus lauda£ fm ꝙ laus ei ocbef in cóparatione 
vnius ad aliũ.Et nota ꝙ rara cópofitio eft oupler:ddas eft 
a foztitudíne caloꝛis:⁊ illa raritas eftbona:q eft a debi 
lí coagulatiõe partíum mollium:⁊ ílla fir qfiqs eft bona.f£t 
quedácópoftio rare ficatatis ⁊ oepditionis humiditatis 
fubfrantialis:t becnó eft bona ↄpoñtio:⁊ talis eft ín caſeo 
ꝑfoꝛato.Ad aliud queſitũ oe ftultis quare libeter comedüt 
caſeum. Una cá eft:q: fimile appetit fite:ftulti aütfunt me» 
lancbolíci ⁊ cafcus eft melácbolicus. £tlia eã eſt:qꝛ cafe? eft 
cibus ⁊ condíimentü:ps em naturam vtriuſq;:⁊ 10 cibus cft 


cito ratus:⁊ qꝛ ſtulti circa pparationem fuoz 5dímes 
tog Anon multi folicití:tdco tibenter comedũt cafeum 
cü paratum inuemát.&cd otra piitnam ſolutionem obtjci£ 
qm ftulri funt oífarafiati; c dicit pal — innatura⸗ 
lie appetit diſſimilia:ergo appetunt di imilia: non ergo ca 
fcam. 3d pocoicendum qp l5 talíe diſcrania fit ímaturalís; 
ti efteio aflucta ⁊ quafi naturali cffectazq: oícit sa. à 
fuctudo eft altera naturazideo caſeꝰeſt fue diſcraſie fimilis 


eft yy liud à 
-fed cafcus alíqn cópctit vt vifum eſt.Ad aud qe 
Fendi a lena ceícuPredns non fed fic: q: lapis 
gñatur ex hu. ph aticis in ſe acumẽ babentibus:l5 igit 
in recenti fit aquoñtas ta diureticis conſumatur:tamẽ ibí 
non inuenit acumen a quo o5 lapís generari, Sed in vetus 
fto eíus bumiditas cófumítur cito t bs acumen:tum fatto 
nc vetuftatis:tü rone falfitudiris: idco cii diureticis ad, 
nnniſtratum pót lapides generarc. Et qð obijcitur ꝙ oture 
ta lapides frangunt:verũ cft ín materias ſiccã ficut eft lapis 
confirmatus agentía:fed in matcrías bumídam uon:et q: 
ín cafco veteribumíditatem inuentunt cam confumunt:4 
reliquum compzimunt;4 ſic lapis poteft generari er cafco 
eum diureticis. 
¶ De volatilibus. 
AOlatilia vniuerſaliter funt ſubtilioꝛat le⸗ 
uioꝛa oibus carnem habentibus:ſunt etiã 
digeſtibilioꝛa oibus aĩalibus ambulanti⸗ 
22-3: bug:míinus tri funt nutribilia: fs ſilueſtria 
minus domeſticis furt bumída:z tenuioꝛẽ babent 
carnẽ:ſunt 2 facilioꝛa digeſtioni.Cauſa raritatis car 
nium eft p fui laboꝛis nmietate:⁊ ſubtilitate fut ae⸗ 
rís « ſiccitate. Meceſſe cft ergo cótraría hoꝝ babeat 
domeſtica:ſed tij oomeftica plus nutriunt z funt te 
peratíoza: atq» laudabíles generant ſanguinem pꝛo 
fuí humiditate:laboꝛiſq; rempceric.3»o:ro domeſti⸗ 
cacampoe ínbabítantia funt melioꝛa comedẽtibus 
ín cafula pzo fuí motu:⁊ qz efcam ſuſcipiũt q mature 
fufficit. IRurfus ceteris volatilibus ftarna cft fubri 
lioꝛ:pulliq; perdicũ:pulliq; gallinacei:poſt boc per^ 
dic faſianus ⁊ gallína. IRcliquís vero auibus durio 
res t grauioꝛes funt grues ⁊ pauones:vñ mor opo: 
tet manducari cos in cftate:tifi moꝛtuos vro oic:itt 
hyeme vcro poftiy occiſifuerint ouobus vcl tribus 
oicbus mancantzficqs manducentur vt caro coꝛum 
fíat tencra.IPumídio: eft ceterís anſer:anas:ſtrutio 
⁊ pulli columbini:pꝛecipue ft ſint ín cafula nutriti:id 
circo funt. groffí ; duriq; ad oígcrédum : maríme fi 
coim paſcua fant ín lacubus c in fimilibus locis: 
boc teftatur fui odozis ſapoꝛiſq; bo:ribiliras : pullí 
tamen columbíni funt meliozes : pzopterea anſer: 
anas:ſtrutio:⁊ ſimilia ſtomacho funt nociua:grauãt 
enim ⁊ putrefaciunt eus pꝛopter fue bhumiditatis ſu 
perfluitatem:ſuiq; labuitatem.Sed eoꝛum alc diſſi 
miles funt eis:faciles namq; funt ad digerendum:⁊ 
longinque a coꝛruptione pꝛo ſui laboꝛis motuſq; ni⸗ 
mietate. Pꝛopter bocó nibil et eis cft comedẽdũ p 
ter alas ẽ collũ:collũ eit nibilomin?cft in motu et la 
boꝛe:q̃re ſubtiliꝰ ẽ:graui carẽs odoꝛe ac ſapo:e:qm̃ 


Dietarum particularium. 


ctiam volatilia nom babent talia membꝛa vt alas cr 
collum. 2lues aũt terreftria loca incolentes melioꝛes 
fun íi paluaibus ⁊ lacubus babitantibus. Omni⸗ 
bus crgo auibus aquoſa habitantibus loca:anates 
funr deterioꝛes. Preeterea oibus turtures ſiccioꝛes 
ſunt:quare nó opoꝛtet coe comedi nili cti vnius ari? 
nifucrit:z máducétur poft occiſionẽ trãſacto oic: ta 
lirer enim comefte laudabilé gñant ſanguinẽ:medio 
aen videls inter groffum ⁊ fi ũbtilẽ.Calidioꝛes oib? 
auibus pafferee ſunt:alieq; parue auce:ftiprici crgo 
funt fanguinis incenſiui. 
4| De pullis 

Alli gallinarũ leuioꝛes funt digeſtiõi ce 
teris domeſticis volatilibꝰ:⁊ laudabilẽ 
& generãt ſanguinẽ:appetitũ cõfoꝛtant:et 
oibꝰ naturis ſunt ↄueniẽtes: dfi cii ad 

e coquat« di aceto:modicoq; cymino cõ⸗ 
diantur:mitigãtionẽ calidũ habẽtibus ſtomachũ in 
ferunt:eoſq; ad temperatam reducunt complexionẽ 
marime ab egritudine ad ſanitatem: qp fi cocti fuc? 
rint abfas accto:fiunt melioꝛes ⁊vtilioꝛes ventrcvo 
lentibus bumídum babere. Rurſus ft íus eoꝛum cũ 
acero vuarum agreſtium: faccove maloꝛum puní^ 
coꝛum acetoſoꝛnm:aut cii fumac ↄdiat᷑:ſtomachi cft 
confoꝛtatiuũ:atq; cboleríci babentíbus folurionem 
foluenít:z ocbilem habẽtibus acocfectum appetitũ 
calídum eſui datũ:cã ſuauitatis odoꝛis ſuiq; ſapoꝛis 
ingens deſideriũ ꝓuocat:aliquantis etiam fit nutri 
merum. Laudabiioꝛes rij pulli maſculi canere inci 
— ⁊ ín temperata pinguediue exiſtentes.Gal 

ina vero minus pullis cft humida: pprerea becad 
pulloꝛũ cõparationem digeſtioni eft difficilis:tñ be 
ne digeſta plurís erit nutrimẽti. Q fioc ea ſimplex 
ius cõficiatur erit melioꝛ:qꝛ ab aqua quiddam bumi 
ditatis acquirit:vnde ſtomachi eft corozrariuü ; mul 
tum dans nutrimentuʒ: Si atit cfi fucco vuarũ agre 
ftium vcl maloz granatoz agreſtium acetofoz ficut 
fuperius oícimus condíatur:erít contra cbolericam 
egeſtionem. Balli vero iuuenes funt durioꝛes ad oi 
gcrendi minoꝛiſq; bumidítatis d» galline . Decre⸗ 
pití auté iuuenibus mollioꝛisſtenerioꝛiſq; funt car? 
nis:tardi ci fant digeſtioni.Qui (i coquatur ín. rv. 
líb:is aq̃:multũq; falis ibi miſceat᷑:⁊ ſuꝑ pꝛunas quo 
ufas confumpta fuerít caro ponatzocinde vna nocte 
manere dimittat᷑:mane vcro calefaati ius ⁊ eſui da⸗ 
tum:ſic optime valet contra colicã paſſionẽ:caro citi 
coz quiddã hʒventoſitatis:qð ín coctione ſolutũ fit 
cauſa folutionís. 3fsosro fi vctus gallus findatur:et 
omnia c? vifcera extrabantur:⁊ oe femine croci boz 
tenfis;polípodio:caulíbufas filucftribus implcaturz 
⁊ in xv.libꝛis aque coquarur oonec caro. cõſumatur 
fic eſtvtiliſſima colicam babentibus paffioncs:vifco 
foe enim ⁊ pblegmatícee purgabit bumo:ce:mela^ 
cholicam etiam babentibus complerionem ſubue⸗ 
ni:c groffam ftomacbí ventofirarem excludit:dolo⸗ 
rem enim eius mítigar:tremoxem z arteticum dolo⸗ 
rem curat:et valet contra periodice febꝛis ꝓlixitatẽ. 

Depullis columbinis. 







S'o.ctlíítj. 
—— s alit colübíni calidi ſunt ⁊ copiofe bumi» 
LS 





di quãobꝛem groffum oant nutrimetum 

(3 A a3 seftatur grauitas ad volandum: ſʒ vo 
5S arc incboanres amittunt illam grauita⸗ 

tem:fitas cox caro leuioꝛ ⁊ ad oigerendum accepta — 
büio::ett erías conueniẽs pblegmatici babentibus 
complecionc-inconenteno cbolerícis « calídíe natu? 
ra.Columbi ín iuuentute manenteevel tranfeuntes 










71 bec effc ad totíus cóparationes d funt vi 
EA. fccra atalíum ad coz coꝛpoꝛis coparatio 
257. EE nem. Aenter oim volatiliũ lacertoſus eft 
ourus ad oígerendum:fed fi oigeratur mulrum oar 
mutrimentü;oibus tijventribue anfcrínus cft lauda 
bilío: ppter copiabumídítatis fuí aialis:poft bunc 
gallinaceus. Similiter et iecur: et bí funt cercris 
nutribilío:es c oucniétío:cs. Ale vero vniuſcuiuſq 
volacilís funt alijs membꝛis laudabilio:es p fuí mo 
tus ac laboꝛis nimietate:conſtat enim morus multi» 
tudine bumoꝝ fuperfinitarem expelli:vnde ala fir fa 
poꝛoñoꝛ acoígeftibilio: IRurfus iuueuum volatiliũ 
ale fant melioꝛes puerilibus pzo foꝛtitudiue motus 
coꝝ. Pulloꝝꝝᷣo ale l5 bene nutriant:paruũ tñ dant 
nutrimentũ.Colla laudabilis nutrimẽti funt ꝓpter 
nimium morum quem babent ficut dixunus oc alis: 
fcd colla anfcrís « galline funt melíoza colis omnta 
aialiuna, S»imílicer volarüía caftrata oibus aĩalibus 
ambulsntíbus ſuntvtilioꝛa:necnon galli caſtrati oi 
bus volatilibus conueniẽtioꝛes:laudabilius cim nu 
trímentum ⁊ generant fanguinem. Cere 
bella eo:um nibilominus cerebellis ambulãtiũ funt 
melioꝛa.Cerebella enim volatilium minoꝛis bmnídi 
tatis ⁊ viſcoſitatis funt cerebellis ambulantium:p⸗ 
pter boc g iudicamus bhoꝛũ cerebella parum effe bu 
mida ad íllozus comparatíonem:fed daudabilíoza oi 
bus ccrebellís volatilium funr cerebella pulloz:ftar 
noꝛum:perdicum:galloꝛum ⁊ gallinarum. 
¶ Superius determinauit yſaac oe dieta fumpta ab am» 
bulantibus ⁊ eoꝛum ſuperfuutatibus:hic autem oe dieta 
fumpta a volatilibꝰ.Et pᷣmo determĩat de fumpta a fubfrá 
tía coꝛum.Secũdo oc fumpta ab eoꝛum ſupertluitatibus 
ſcda ibi.Oua bec ſuntvolatilibꝰ ¶ Querit᷑ q fint calidioꝛa 
aur volatilia:aut ambulantia fiuc greſſibilia.videtur c am. 
bulãtia:dicit pbilofopbus.rrit).oe animalibuszq animalia 
magna calídio:a funt paruts animalibus. Et caufam red» 
dit:quia magis babent oe fanguine: boc manifcftar erías 
perboc p anímalía fanguine carentía funt frigida:ficut (er 
pentes:fed ambulantía (unt maioza volatilibus:igif "Sites 
dicit pbilcfopbus ꝙ babere fanguinem ⁊ calozem fo:rem 
cocotnítantur: cuius fignum eft:quía co: plus continet oc 
fanguíne dp aliquod alíud membꝛum calídtus eft. Sed dicit 
Ariſt.ꝙ fimile eft oc toto ⁊ oc parte. ssi ergo pars dicatur 
calidioꝛ alia:quia plus babetoe fanguine:famtliter ⁊ torus 
reípectu totius:ſed ambulantia plus habent de fanauinez 
igitur. In oppofirus eft Ariſtote.dicens ꝙ ambulabile ani 
mal eſt ſanguineum reſpectu volatilis:volatile vero chole 
ricum:ſed animal cholericum calidtus eſt ſanguineo:igitur 
Item ficut dicit Ba.⁊ boc vult aucto: ifte ir dietis vniuer⸗ 
falibus:t£lementa vilia leuia ín. volanlibus oominantur 
reſpectu ambulantium:⁊ (n ambulantibus elcmẽta grauia 


Liber 


reſpectu volatilium:ſed vnũquodq; mixtũ debet denomi⸗ 
nari abeo qð ín eo dominatur:igit cum elemẽta leuia fint 
grauibus calidyozazfequitarzc, Stem ficut dicit pbilaretus 
calidum facile mobile: cfrisidum oífficile mobile:ſed vola» 
tílía (antmultum mobilia ref ambulátium:igitur. Ad 
boc oicendum ꝙ oupler eft calo: ficut ponít sa.ponce clc 
mentarẽ ⁊ viuincum.Eſt aat calo: elementaris quí eft i 
mixto inquantum mixtum cft: c loquendo oe talí caloꝛe ſa⸗ 
xifraga calidioꝛ eft iufquiamo : quia ad fui cõmixtionẽ mas 
Sis concurrit calo: elemétaris t plus.Si ant loquamur oc 
calo:c víurfico ab aia inſtuxo:plus eft talís calo: in iuſquia⸗ 
. mo:q:maio: eft farífraga.s£ít alius caloz viuificus ꝓcedẽs 
$b aia qui meſt mixto inquantum generatum: qui calo: a 
duobus fpermatibus oecinditur.goicendd igitur ꝙ fi lod» 
muroc caloꝛe babíto p iuflu£tiam aic ⁊ buiufinodi calo: cft 
viuificus:⁊ bus ſubiectum cft fanguiszanimalia ambula 
tía funt calidioꝛa:⁊ fic loquitur pbs oc alt caloꝛe cum dicit 
q animalia magua babent pluie oe fanguine ⁊ funt calidio 
ra:fed ifte caloz in animali nó manet Pm qð anímal cadit ín 
nurimentum : ímmo er totoamrmotus cft-Pm ammotio» 
nem aic:nec ranone talis calozis fit nutritio. Zoquendo au 
tcm oc caloꝛe elementari volaniía funt calidioꝛa:qm̃ ad co 
ram commirtiones concurrunt elementa leuia plusfm vír 
tutem d grauia refpecru animalium ambulantium ; ín am 
bulantibus veroeconuerfo : t q: buíufmodi calo; elemen? 
taríe manet ín mixto:ſᷣm ꝙ cadit in nutrimentum:ideo cali 
dioꝛa funt volatilia ambulantibus:⁊ ficloquitur yíaac.zid 
pꝛimum igitur dicitur ꝙ ambulantía calidioza funt calo:c 
víuifico:quia ab íllo fumitur augmenturn 7 per illuʒ fi. Ad 
aliud oícendum ꝙ ratione fanguinis 7 caloꝛis 1 fanguine 
fundati funt calídioza:fed ratione illius non cadunt ín via 
nutrimenntió non obfjcítur cũ bic agatur oc dieta. CQue 
ntur gratia huius:cum volatilia fint calidío:a ambulantie 
bus:quare potíus admíníftrant febztatáb? fi contingat ad. 
miniſtrare d ambulantíavel eoꝛum extremitates:ficut peo 
des poꝛci qui fatis funt laudandi. Dicendum vp plus com^ 
petunt d pedes poꝛci.Una caufa eſt:qꝛ l5 ínfozmatiue fint 
calidioꝛa:tũ effectiue zci funt calidioꝛes: ⁊ boceft 
quía calo; cozum eft ín grom̃oꝛi fubftantia: ralís calo: pD 
babet calefacere dp in fubtili fubftantia manens: ficut oicit 
faacin oíetis vriuer. q pfilium plus infrígidat d» aqua. 
Zilia caufa eſt:qꝛ fc.cftinala complerio ca. ficin qua mule 
tum timemus oc infiammatione :pumíditas aute vnctuo; 
fa citoimfiámatur:z q: ambulantia refpectu volanlíus funt 
ca.c hu.ideo ratíone humiditatis encruofe cito inflamma» 
rétur.fic nó ſunt volatilia:qꝛ ficca funt refpectu ambulatius 
nonautcm fint ita ficca qp in ficcitate febzis addant.Zerna 
cauſa eft:q: volatilia funt magis oígeftíbilia 7 minus gra» 
uatur natura in eoꝛum digeſtione dp in pedíbus pozd d ma 
gis funt ouric neruoſi. Item volatilía funt magis a ſuper⸗ 
fluitatíbus oepurata: t ideo non tanrum timetur 0c eoꝛuʒ 
putrefactione ¶ Queritur quevolatilia fint calidioꝛa:aut 
in aquís ocgentia:aut in campis: videtur ꝙ ín aquis degẽ⸗ 
tía fint frigidioza. Sicut dicit tus contínene immu⸗ 
tat córentum ad fuam crafim:fcd aquatíca in aquis fiuc ab 
aquis continenturzidco. tem ficut oíat £Da.cibus oat fto 
macbpo p:opziam complerione. c boc confirmat oícens c fi 
Quis cbolerícus affuefcar cibaria phlegmatica complerío 
cius mutabitur:ſed volatilia aquatica nutríütur cibis pble 
gmaticis fri.⁊ bu.igitur.f5 babitantía in campis nutritur 
grants que plus funt calida cibartje aquaticozü:igif. tes 
ficutvule Ba. in tegni.2 baly ſupꝛa illum locũ: Diſcrafta na 
turalis appetit ſimilia:⁊ innaturalis contraria fcu oíffimi 
lía : fed volatiliumoífcrafia aquas inbabitantium natura 
lis eft:z appetuntlocum frigidum:ergo. 3n contranus cft 
raft dicens buiufmodi aues effe calidío:es: t boc confir? 
mat per odoꝛem:dicens q funt odoꝛis grauís ⁊ bo:ribilis 
talis odo: atteftatur caliditati 7 ſiccitati:igitur. Ad boc oi» 
cendum qp aquance aues vniuerfalíter funt calídío:es cã⸗ 
peftribus.Sed notandum fm Aniſt.ꝙ quedam aucs inbae 
bítantaquas p:opter earum calídítatem marimam ⁊ ercel 
lentem ficut cft cozuus pífcato: Quedam autem ppter co» 


tum mímíam ficcitatemzvt repꝛimatur per humiditatẽ ad 
ficut autem q: ab aquis fuum nutrimen 
tum (ürnuntficut eft ardca: vnde quedam font multo cali; 
dio:s degentium in campis, fid pꝛimum argutnentum ꝙ 
continens — — per idem iuuat 
cendum ꝙ oupler eft complerío: í 
lo autem. eft immobilis «manens femper cadet : nec il; 
mutatur a continente:fs fluens benc potanutan. vnde fid 
la mutetur ín volatilibus aquaticis; tamen Quia illa com, 
(o non remanetzimmo permutatur Pr p cadunt i yia 
nutrimenti; ppter poc nibilominus etfi mutetur cóplerio 
illazicentur ile aues calide:quia quod cadit in ninrmimcn, 


tinens contentum:nec cibus ſtomachum.Alio tnodo oíaf 
matatio ídem qð remifiio:z Doc modo cont.nens bene po 
teft mutare contentum c cibus ftomacpum:« fic l5 remute 
tur cóplerío:tn fia complexio remanet. Adalíud:qp diſaꝛ 
fia naturalis zc.oicendus qp illaꝝ auium:quarum eft baby 
tatioin aquis ppter nimiam calidítatem: 7 earum Quarr 
cft pzoprer nimiam ficatatem:earü oífcrafía non eft natun 
lis:fed plus innaturalis:⁊ ponit bíc vt earum cõplexioneʒ 
valeant refrenare aque quas habitant. Ciel dicenduʒ qoi 
fcrafia naturaliszquedá eft temperata « bec ſimilia appe 
tít:quedà lapía:z bec eft ouplerzaut erii eft lapfa lapiu pa 
uo; fic adpucappctit ſimilia:aut lapſu magno ⁊ ftc oifíi 
milia:et qꝛ ille aucs que r^mís funt calide:⁊ (lle que nimis 
funt ficce funt lapfemagno lapſu:ideo oiffimilia appetunt, 
€] Qucritur que melius nutriunt: aut volatilía autambu 
lantía: c non quentur que plus nutriuntzq: ambulãtia pb 
nutríunt.££t videtur ꝙ ambulantia melius nutriunt: qz fu 
cut dicit yfaac in die.vni.ꝙ uutrítío per ſimilitudinẽ fit: qà 
ergo maio:em fimílirudinem bs cum natura humana:me⸗ 
lius natrit:fed ambulantía pius conueniunt cũ natura bu: 
mana:qꝛ mafticant ficut bomo:ztum etiam qz vadunt et in 
pluribus alijs aſſimilantur:igiturt. Item ficut dicit aucto: 
omnc domeſticum animal melius nutrit ſiluatico:ſʒ ambu 
lantía ſunt magie domeſtica d? volatilia:igitur. Atem ficut 
dicit pbs in lid.de moꝛte c vita.calo naturalis pbyfi bu 
mi.radicale qð cft fubiectum vite non ceflat oepatcerec ci 
ocftruere:illud ergo qð iſti ↄſumptioni plus refiftír meli 
nutrit:fed ambulabile eft huiuſmodi:igit᷑: q: per ſui humi 
dítatem ei obuíat: ende nift cffct bumiditas nutribilis cítc 
confumeretur humidum radícale : fed nutríbilis humidu 
tas maío: cft ín ambulabilí d volatili:igitur. 3n contrari 
eft aucto: dicens qp volatilia naruraliter funt ſubtilioꝛa et 
leuioza0mnibus ambulantibus funt enis digeſtibilioꝛa:ſʒ 
minus nutribilía: vultergo ꝙ melius nutriant; licct minus 
tem ſicut dicit aucto::atalia melioꝛi nutrimento nutrita 
fünt melioꝛa:ſed volatilia nutriuntur granís : ambulantia 
berbis:fed granti melius cft nutrimentum:igitur.Ad boc 
oicendum ꝙ bonizas nutrimenti pluribus modis poteſt 
effe. Clno modoalíquíd oíciturbenenutríre ratióc comple 
xiõis ficut pullí gallinacei:galline:carnes pecozine:beccrm 
funtca.c bu.complerionis:z etiam raríone compofirionts 
becbene nutriunt. Quedam ením rationc compofitióis b: 
ncnutríunt ctfi nonratione complerionis:ficut pꝑdices:ca: 
nes poꝛcine vituline:capꝛeoli ⁊ cõſimiles que funt rare corr 
poſitionis. Tertio modo oíatur aliquid bene numre ratio 
ncozdinationís nature:qz illud natura oꝛdinauit ad nutri 
tionem:ficur lacoícítur melius nutríre fpermate :licet fpet 
ma fitca.« bumi.quía tamen non efta natura o:dmatum: 
ideo nó bene nutrit.Quarto modo alíquid dicitur bene nu 
tre ratione fue mundiciei : fiit dicimus vnfuerfaliter má 
fculum effe melioꝛem femma:q: mundioꝛem.Quĩto mõ r2 
tione fimilirudinís:ficut tríticum 3: melius nutrire ceteri 
granis. Dicendum ergo ꝙ er parte complerionis ⁊ o:di 
nationis nature ambulantía melíus nutriunt : tñ ex parte 
aliarum conditionum volatilia melíus:q: conditiones funt 


ÉK Mns ^ P : ateric « fimt. 
ostioses ⁊ melío:cs,1Ha5 nutriunt cx parte tr —— 


Dietarum particularum. 


litudínis t cópofitionis:q cópofitio plus facit ad nutntio» 
nem d complerío. vnde rónc cõplexionis nó fit nutrítio: f; 
alteratio: rone aüt copofitionis fit nutritio. Zid pꝛimũ dico 
qp fit melio: nutrítío per ſititudinẽ in cffentíalibus: cnó in 
accidentalibꝰ:⁊ ideo cõcedit qp ambulantia magis aſſimilã 
tur. vcri eft in accidentalibus q nó faaunt ad. nutrítionem 
ficut mafticare:pedíbus ire:iacere c fimilia talia que no fae 
ciũt ad nutritionẽ.Sʒvolatilia 2ucniür ín céntialib? q̃ (unt 
müdiaes:cópofitionts rarítas:oígeftionis obedientia coz, 
q; leuítas, 3d aliud concedi£ facta cóparatione ín ead (pc 
cic ficut comparat yſaac domeſtica ad ſiluatica eiuſdẽ (pes 
ciei:ſʒ ficnó cft ad ppofirü:ídeo nõ valet.Ad alíud qp humi 
ditas ambulantis plus refiftit cofumptioni: oicendü cp illa 
bumiditas ambulantíe plus refiftit nó folum : fed etiã poz 
tug:quí potus pót fupplere detectꝰ bumíditatis volatuiũ: 
fed ocfectus nutrítíonis ambulãtiũ nó pót peraliquid fup 
pleri.4[ Queritur quevolatilia fint melíoza aut oomeftica 
gut fiiueftria: videtur ꝙ oomeftíca: qm̃ volatilía peccant p 
ficatatem:locus ergo quí eoꝝ ſiccitatem reducit ad tépera» 
mẽtũ melto: cft:fs (l1e'€ oomeftic?: (gif. Itẽ dicit ifte auctoz 
ocaialoomeftíci meli? e£ filucftri: igit. 3n 3:iii cft auctoz 
dicẽs ꝙ filueftría oomefticis minus funt pumiída: fed rence 
Noꝛẽ babetcarné: c funt oigeftioni facílíoza: ergo ſilueſtria 
funt melioz2. 8d hoc dicẽdũ ꝙ domeſtica vno modo funt me 
lio:a:filueftría alio modo.Quãtum eft cc parte cóplerióis 
€ copie nutrimenti oomeftíca funt melioꝛa:ſed quãtũ eft ex 
rte copofitionfe ⁊ mundiciei filueftría melíoza funtzf5 qz 
Sditiones funt melioꝛes bís: fic filueftria melioza fant 
bomefticis. Zld pꝛimũ dicẽdũ ꝙ lícet finr ſiccioꝛa: funt tame 
mundío:a:quod equipollet téperantie oomeftícoz:7 plug. 
Ad aliud ꝙ omne anímal oomeftícum eft mehus filueftriz 
dicendum ꝙ yfaac loquitur de ammalibirs ambulannibus 
€ nó de volatilibus.vcl oícendü ficut pzíus.&[ Queritur q 
mclío:es fint ín regimíne fanitatis; an auce cápcftres aut 
aquatice.et videtur ꝙ aquatice: qz ois auis peccar per fic 
citate:fed nutritio fit per tépcramentü:que ergo magis ad 
teperamentum accedunt melio:es funt: fed aquarice ſunt 
bmót:q:carum ficcitas per humiditatẽ aque remitrit:igit. 
— bonitas nutrimenti attendit penes cius müdidem 
ed aquatice funt mundioꝛes: q: ab aquís müdantur: igit. 
In 3:tum eft Raf. vitupcrans aquat;cas refpectu campe⸗ 
ftri. "Stem aucto: iſte innuit campeftres effe melio:es.ii» 
cendi ꝙ effc melius eft multipliciter: aut ex parte comple⸗ 
gpionis:aut copofitionis:aut mundiciei: aut remperamenti 
in cõplexiõe 7 cópofitióc: aut cx parte ſittudinis Dicẽdũ 
£rgo ꝙ fiaues aquatíce fint temperatioꝛes a parte compo 
fitíonis: quod fo:te non eft verum:a parte cóplerionís cft 
econuerfo,SSunt enim campeſtres a parte cõpoſitionis rae 
ꝛes t digeſtioni obedientes magis loquédo oe raritate 
fupple caufataa fo:títudíne virtus, Stem funr melíoses 
aparte mundiciet: qr aucs campeftres a ſuis ſuperfluita⸗ 
tíbus melíus purifican£ qᷓ aquance: qm̃ aquatícarum fu» 
perfluitates interius retinẽtur ppter frigiditate aque clau 
détem poꝛos erteríus: nec exhalare permittẽtẽ. Gliterí? oi 
cendü qp aues inhabitantes aquas, ppter eaꝝ caliditate ex⸗ 
ccüentem « ficcitatem:ucet fint temperatioꝛes:⁊ ad tépera 
mentum maíus reducanf per aquá reſpectu futjpfius:non 
tñ refpectu cãpeſtriũ. Stem etíà aquatice funt imundío:es 
jppter poꝛoꝛum claufionem a frigoꝛe aque vt paretzquía in 
byemc plures (uperfluitates griantur in nobis d íneftate 
etiá funt ín míno:t motu d campeftres ⁊ motus confumit 
ſupernuitates:igitur. Ad aud oícendi qp licet aqua auer 
exterioza nó tii ínteríoza: « nutrimcntü nó fit a parte exte? 
rio. ¶ Querit Q aucs fint melioxis nutriméti: aut rapa» 
£c6 aut nO rapaces: vide£ ꝙ rapaces:ficut oicit aucto: aia» 
lía meliori nutrimẽto nutrita funt mclioza: fed rapacia funt 
—— camc nutriunt; igit. Item pifces rapaces ceteris 
-nelio:cs: $a fimi aues. (T ^re querit quare quedá 
aĩalia ambulantía Tapacia vt vꝛſus 7vulpis cõpetũt via nu» 
—— — no.ct volatilia omnía rapacia fugiunt 
— .Ad p:maü dicẽdũ ꝙ aues rapaces ſunt deterio 
nutrimẽti: nec etiã cõpetũt i via nutruméti, £tcauía eft 


S'o.ctiv. 


fm Ariſt.a ptc ſinis:qm̃ qð a natura ad vnũ oꝛdinat᷑:ad alid 
nó debet oꝛdinari vía naturc ficut patet:vitellum in ouo oz 
dínatur ad pulli nutritionẽ: albumé vcro ad fubftáríe pulls 
generatione, vnde ita o:dína£ ad hoc:ita g nó ad nutrimen 
tum.⁊ (perma íra ad generandü o:dinat:q non ad nutrien 
dum:lacíta ad nutrí£dum ꝙ non ad generandi. t q: hmõi 
aues ra a natura ſunt ad rapiendũ oꝛdinate:ideo non 
adnutnédii. Omne em quod nutrit paffibile cft. ende cibi 
cft pati.he aues o:dinantur adagendũ ⁊ non ad patiendi 
paffione que dicitur oe cibo. Secunda caufa eſt:qe nutrimẽ 
tum eft p ca.cbu. cteperati o5 cfíe: be aũt aues funt ca. t 
ficce oe ppzia cõplexione. dte q: per rapacitatt ⁊ per motu. 
continuü tuperfluü plus oeficcatur: ideo earũ fic. t cali mo 
tedun£. Ala caufa eft ounces (ue carnis:qm̃ ppter mmis 
ficcitate t3natural£ p per morü acquifiram cames carum 
durioꝛes funt:rõne aitus duriciei digeſtioni funt inobedie 
tes. jtm alía cauſa:qm̃ aues rapaces guloſe ſunt:ideo p» 
pter ñimiã ciboz multitudine puma oigcftio errat: € ficcer 
tia: « p 2fequés parum in fubam mébzoz cõuertit: ppter 
Q3 cari carnes ficce manẽt:⁊ fic digeſtiõi inodediẽtes. Itẽ 
gulofc comediüt ⁊ qñq; cibũ bnt cũ laboꝛe t pena maxima 
C cum babent gulofe comedüt : t er illo plus accipiũt cp di⸗ 
gerere poffint. Nec eſt ſile oc pifcibus c auibus: qm piſces 
inquirétes ſuam p:edam non nímis laboxantzquia vt plu⸗ 
rimi coz p:eda cozam cís eft ppter aque fiuzibilirare, 3te5 
Íuuant ab aqua in ſui venatione: c nó fic aucs ab aere. Ste 
co. pꝛeda nó pót abfcódi: q: ín aqua minime funt cauerne 
nec loci occulri:ficut funr fupza terrác in aere.Aua caula eft 
et melioz:qm pifces funt fri, z hu.vniuerſaliter:ideo quãto 
p? mouent ráto pD'tnelio:in£:q: eo bumiditas p B.remit 
tí£: c ad tẽperamẽtũ reduat refpcctu alioz pili: fed aues 
peccát p ſiccitatẽ:igit᷑. « per boc patet folurio ad queſtionẽ 
p:imá: c etíá faris ad feamdà:qm ambulãtia reſpectu vola 
tüiá ſunt ca.⁊ bu. T ideo per moti nó ad tanrá perueniunt 
ficcitate nec duriciẽ ficut aues:igit quedá poflunt effc bona 
nó aü:ficoc auibus. ([ Querit᷑ dd melius nutrit: aut pul 
lus:aut pulla: vídet ꝙ pulla: quia oẽs aues peccant p ficci» 
tatem:⁊ pulla pus per bumídirate ferus ad temperamen⸗ 
tum acceditzigit. Itẽ boc patet per vfum qui pcníz vna cũ 
auctozibus capone effe melioꝛẽ gallo:eo y reducit᷑ ad com» 
pleríoné femine refpectu galli:igit᷑ In ꝛꝛium eft vfus plus 
cligẽs pulli d pullà ín coz iuuentute. Itẽ aucto: ifte dicit 
q'omnis maſculus cft eníuerfaliter melio: femella eo ꝙ mi 
nox ¶ Queri£ tunc qñ eft ꝙ gallus melius nutrit: aur qfi 
cft iuuenis:aut qfi incipit canere. Et ꝙ iuuenis videt quta 
gallus ficcus eft: fed dicit aucto: ifte qp fezus matris ficce 
quáro ꝓpinquioꝛ partt tanto melꝛoꝛ:igit᷑. uerit cum 
gallus oecrepit? hẽat laxare ficut dicit aucroz: querit vtrü 
niuenis fit laxatiuus:⁊ pofiit effe.vide£ ꝙ ñc. Dicit auctoz 
ꝙ laxatiuus eſt róc caliditatis intẽſe: f$ calicitas foꝛtioꝛ eft 
in iuuene d? m decrepito:igit᷑ meliꝰpoterit laxare:qꝛ vbi eft 
eade caufa foi eft ide effecrus. Itẽ querit oe Zꝛietate aucto 
rio: qii inter aues laudabiles enumerat ict Dic: ⁊ ĩ die 
ris vniuer.inter illaudabiles enumerat. Item raſis pdices 
vituperat.Ad pꝛimũ dicendũ ꝙ im tẽperato coꝛpoꝛe pᷣullus 
eftcompcetétioz:q: eft magis tẽperatus. Item magis mua 
dus c afuperfluitatibus fuis ocpuratus. Sed ín coꝛpoꝛe 
orftemperato: etin febziatante: vbí timemus plus malã có 
plexionẽ calídà c ficcá:fic pullá oícimus effe melio: q: pu» 
midioꝛẽ ⁊ frigidioꝛẽ.Aut plus timemus purrefactione: 4 fic 
pullus cõpetit:quia n9 ato couertit in putredine: q: mune 
dus eſt.Sed fimpliciter loquendo pulius eft melioꝛ:qꝛ cali⸗ 
dio: t minoꝛ: ⁊ maioꝛis c fozriozís Prutis potentis nutrire 
4 mũdioꝛ a füperflutatibus. Item eft rarioꝛis carnis 7 te» 
nerio:s loquendo oc raríratea fozri calo:e caufara: z nó de 
rarirate que eft idem ꝙ mollícics cu:ufmodi raritas in femi 
nís inuenit᷑. Ad pꝛimũ ꝙ pulla eft temoeratio:, ST. c boc 
eft falſum:ĩmo pullus. id aliud dicẽdũ ꝙ pullus eft melio: 
quando incipit cantare:quía runc eft mundio: zvirtutis foꝛ 
tio:ís potentis ipm melius nutrire, Et qo arguitur oe fetu 
fice matris, SRndetur gp illad intelligit ín ambulantibus 
⁊ non in volatiibus, Vel dicendum q gallina nó eft matcr 
t 


Accarimo temperata. Zid aliud dicẽdũ  sallue oecrepitus 
cft laxatiuus:⁊ nó iuuenis. £t caufa fue larationis ctt; qm 
in gallo oecrepíto funtibi terreftres partes — 
rem antecedentem in anterioꝛi etate. Item in eo eſt abun⸗ 
dans humiditas accidentalis er cuítts cõmixtione cũ parti» 
bus terreſtribus c vifcofis fit laratiuus.Sed fic non eſt in 
iuuene:imo per oppofitum: q: nó babet partes terreftres 
aduſtas: nec pumiditate tantam accídétalem, De perdice 
dicẽdũ ꝙ a parte cõplexionis vítuperabilis cft : q: fri. fic. 
⁊ fic loquít rafis t aucto: tn die.vniuer.Sed a parte copoft 
tidis rare z bene digeſtibilis cft laudabilis: fic loqui£ pic. 
¶ Querit᷑ quare p quà víam valet cótra maculã in ocu? 
lofanguís columbín? c anguille, Rñdeo ꝙ fanguis colüpt 
valet:quia calidus penetrat maculà: z quía bumídus cam 
remollit: t q: eft acutus abftergit. Eſt cm fanguis acutus 
ratione ficcítatie columbe que eft fri. 7 fic. inde dicit vale 
reminuendo columb.fub ala. Sanguis anguille foli valct 
temollíendo maculá: t debet adminiſtrari cum abfterfiuis 
x fang.columbe per fe. (T TQuerit᷑ quarcaucs babérouos 
folum:quia funt erecti coꝛpois:qꝛ ofcit yfaac ín ofc, 
vniuer.in compofitione volatili onantur elementa leuia: 
fed cleméta leurs oc fuf natura mouetur oe cétro ad circũfe 
tiam:ideoerigunturzquía elementa lenía funt ín eís a oftto 
fcd ín ambulatibus funt elementa grauia a dominio: que 
mouentur ad cétrum: ídeo non funt erecti coꝛpous.Alia cá 
€ft: 6m &riito.q: vnũquodq; conferuatur ín loco in quo ge 
neratur:⁊ quia aues gñantur in aerevolunt per naturam 
cóferuarí:fed erectio coꝛpoꝛis facit ad hmõi erectionẽ:igit᷑. 
Itẽ quattuo: pedes fuerüt neceſſarij i ambulannb? ppter 
&rauitate c magnitudine coꝛpoꝛis. €lel oícendü q manus 
in hominibus ppo:tíonantur pedibus c ale ín volucribus 
pedixus:ideobabent quattuo: pedes equipollẽter. tem 
$m Ariſto. vmne animal babens bancbambs ouos pedes 
ſolũ:qm̃ bancba ppo:tionat ouobus pedíbus:  q: bomo 
cham:igit ⁊c. Querit quare aucs cà 
habẽt pedes ſiſſos: ⁊ aquatice babent coꝛiũ ín pedibus: ct 
pedcs ligatos.Cauſa eft m naturam a parte finís: qꝛ fm 
' epoicit Zlrifto.natura vnũquodq; animal munit ínftrumé 
to:per quod poffet conferuarí c nutriri: € q: campeftres ac 
quirant fibi kutrimentü per pedes:ideo muníuit cos in pe 
dibus fiflis: vt meli? poffent per cos nutrimentũ acquires 
re. In rapacibus fiffos ⁊ magnos vt meli? rapíat. In altje 
que funt apte volare pedes competentes gratationí ficut 
galline zc. Sed aquatice babent pedes lígatos oc co:ío: qz 
qð facitremus in gubernatiõe nauís: facit pes ín talibus 
ad eos regendá in aquaad nutrimẽtũ cófequendü.£t ídeo 
vctule bene fciunt findere coꝛium pedi anferum: qr volüt 
vt non vadant ad aquas.¶ Muerit quare aues cõicant cü 
homine ín vociferãdo non fic aĩalia greſſibilia. Cauſa eft qz 
aues in regione ſpũali vel vitali cõicant cũ bomine: q; ſunt 
erccti coꝛpoꝛis:regionis aũt ſpũalis eft vociferare.Sed am 
bulantía non cõicant cum homine ín regione ſpũali: fed in⸗ 
ferioꝛi: t (dco ambulãt vt bomo. ¶ uerit quare aues nó 
babent dentes. Cauſa eft: q: fant calide ⁊ ficce cóplezionis 
eutrimétum fuá fine mafticatíone oígerere potentes: ⁊qꝛ 
dentes faciunt ad nutrímenti pzeparatíoné:illa pzeparatio 
ne non indigent:ideo nó babent ðentes.Sed fi queraf qua 
rc pífces babet oentes:cum fintaialia rapacia, 3Refpodeo: 
ce non babent bentes vt cibum mafticent 7 et digeſtiue pie 
parent:fed vtad rapiendũ fint aptioꝛes. Querit quare 
volatilíababét duplicẽ ftomacbü. 3Ratío cft: q: babét en 
faccum cibum p:eparanté loco oentiti: vnde Q3 faciunt oens 
tcs ín alijs animalibus facít pumus ftomacbus ín quo cibꝰ 
€ potus recipitur: vt ibídem remolliatur:⁊ ad alium ftomae 
coum pieparetur: ende grana remollita ibidem t aliquátu 
lum alterata ad fecundum ftomacbum mittuntur: viteri? 
ibi digeritur anted ad epar mittat ¶ zidbuc qucrif qua» 
re non hñt receptaculum melácbolic. s£aufa eft: q: tota ín 
plumas conuertiur ⁊ engucs: idco nó fuit neceffaríii. Itẽ 
nec cholere: qrfi tota tráfmitrif per membza et reddáturle 
uiosa cum fintmultum mobília:t etiam ad íntefima tranf 
wittit ad excitandum ezpulfiuam, Et ſi obijcitur qp erpuls 


Lwer 


cali. t bu. oicedum qp boc pꝛincipaliter: tame 
fue Qot pen cet cun eb escitüntc t mosdicante, Gic og 
ccudum ꝙ tota tranfinittítur ad ftomacpum:vt foztificenur 
digeſtio. | 
: (7x onis, s 
Aa boc funt animalibus volatilibus:quod 
! fanguis ⁊ ſperma funt animalibus ambu⸗ 
lantibus.ſicut ením fanguis c ſperma ſunt 
Anateria t nutrimẽtum ſupꝛadictoꝛum aĩa⸗ 
lium ambulantium:ita oua ſunt materia ⁊ nutrimen 
tum volatilium. Oua enim volatilium maſculum fuc 
cumbentium: bec ouo ín ſe retinere videntur: ſper⸗ 
ma videiícec ct nutrimentum. 3(»:oínde velociter ⁊ 
mulrum nutrientia 7 confostatiua: edociter nutriũt 
ꝓpter fuc ſubſtãtie fubtüitatem fuigs liquoꝛis tẽpe⸗ 
ramentũ:coꝛpoꝛis funt cófoztariua:quía quãto plus 
calo; in cís operatur; tto magís tnduratur. ficut vi 
demus ín exterioꝛibus fierquanto ením calo: ígnís 
ín eis operat:táto magis índurarí incipiũt: nutrime 
rum oant multum:quĩa tota eoꝛum fübftantía mura 
ta membꝛis omníno aſſimilat᷑: pꝛo fuí rrature huma⸗ 
ncnature vicínítate; marime eoꝛum vítella: quía in 
calo:e z humiditate funt temperata: magis vidẽtur 
effe humane —— ſimilia: fed tamen fi aſſent 
ab ígne caloꝛem ſuſcipiũt:⁊ ficcítatem.ende fiunt oe 
ficcatiua: mínnfqs calozis refrígeratíua. Soi vcro cũ 
aqua fuerint elixa:humiditatem famunt:pzoinde mí 
nus ocficcatiua magífqs caloꝛis mitigatiua. Albu⸗ 
ien tamen eoꝛum aliquamlum frigiditati ⁊ groſſita 
tí pertinet:vnde eſt durum ad digerendum ⁊ tardũ. 
—— oua inter ſe quattuoꝛ modis diſcrepant 
2— pꝛo animalium naturis c coum etatibus. 
ecundus ppter longinquitatem tempoꝛis onoꝛum 
ín acre manentíum, tertius eft artificium coctionis 
coz.quartus fi plus dp opo:teat vel minus coquan⸗ 






tur. Biuerſitas autem naturarum ouozum ⁊ cetero? 


rumanímalium z eratum multipler cft: quía fi ona 
oc téperatíe fuerint anímalíbus bene carnofis etía 
⁊ inucnculis:ceteris fiüt laudabilioꝛa:maxime fi ma 
fculis faerínt ſuccumbentia.contraria autem ecõtra 
rio. Pꝛoinde oua perdicis ⁊ galline ſunt laudabilio 
ra. fant enim craffe ppter eſcam vel quietem quart 
babẽt. ſi vcro fucrint iuuenes ⁊ maſculos habuerint 
multo plus erunt laudanda.aĩalia em̃ maſculis ſuc⸗ 
cumbentia caloꝛem babent vebementioꝛem: quarc 
odoꝛ eoꝝ omni caret acumine.vñ ſunt facilia ad di⸗ 
gerendũ. Poſt hoc anſeris oua ſunt bonitatis quip 
piam babetía. c licet fint grauia duraq; ad digeren 
dum: rii fi calo: exit foꝛtis:ipſaq; bene digerantur: 
crüt ſuperioꝛibus nutribilioꝛa magiſq; cõfoꝛtantia 
Peioꝛa iftis oua fturaj ſunt.ſunt em̃ grauis odoꝛis 
idcirco ſunt dura grauiaq; oígeftioni. 3fseffüma vᷣo 
omniũ funt pauonis oua ꝓpter boꝛribuitatem odo/ 
ris fuc carnis: vnde funt indigeſtibilia: humaneq; 
cõplexioni ínconucníentia, Sed calidioꝛa ceterís 7 
ardentioꝛem fanguinem generantia fant pafferum. 
poft bec columbarum: mino:em ramen caloꝛem ct 
ficcitatem babent. 
¶ De diuerſitate ouoꝛum. 


Dietarum partícularfurm. 


— — 
RC 
— 2p7494 5, v 
^" 







Juerſitas ouo etra exiſtentium cft tri 
plex.aut em funt recentia:aut vetera: aut 
Amedíocría, 'IRecéria vcro fant laudabüio 
nt") 13: Q: calo: coz naturalis eft fo:tioz. boc 
teítatur boni odozís fuíqs ſapoꝛis acceptabilitas. 
pter bocbene nutriũt atqs caloꝛẽ cofoztat natura 

ẽ Aetuſta vero peſſima funt, ende coꝛruptibile ge^ 
nerant nutrimentũ.caloꝛ em naturalis eft oefectus 





atq; ab aere aliũ ſumpſerũt.ideoqʒ maloꝝ hũoꝝ pu 
tredinẽ citi? ſubeũt:⁊ quãto 13; tãto erũt de 


terioꝛa.vnde Gal.nullã inquit iniuriã oua dico ha⸗ 
bere:niſi d fuerint vetuſta.qm̃quidẽ eoꝝ naturalis 
caloꝛ eſt perditus alio accidentali ab aere ſumpto fa 
cíentc ín eis ebullitionem atqs putrefacrione. 2» fi 
rep:ebederínt nos ſopbiſte oicentes: fi ouanibil in 
iurie babent nifi à vetera funt: cur diriſtis oua gallí 
nc ⁊ perdícís melioꝛa effe pꝛecipue fi mafculos ba^ 
bucrintz Quibꝰ refpondendá eft falfam oppofuiffe 
sppofitionem. 3n fuperíozibus dirimus oua cffc fm 
ſuoꝛum aialium eſſentiam. vnde neceffarío laudabi» 
lis animalís oua fimt laudabilía : laudabilis vero 
fllaudabilía.f£r íníuría quà diximꝰ nó cft cffentíalis 
fed accidẽtalis:idcirco omnib? aialib? pertinet Er- 
6o fioua aialíum laudabilium fueríntvetufta:erunt 
illaudabilia.Sivero funt ex illaudabilib?: oua erüt 
peſſima. THonne vídes: q: in vna effentía inuenitur 
quiddam obediẽs digeſtioni ⁊ quíddà inobedícsz 
vtraq; Vero funt in eno generc ci vna eſſentia:⁊ nó 
offerat inter fe nifi ín multitudine z parutrarezz nõ 
eft neceffe vt cibus copíam sans nutrimenti fit lau⸗ 
dabilis:paruitatẽ oans fir illaudabilie. 3nuenímus 
enim quedam multum natríentia effe laudabilía cr 
illudabilía: partíqs nutrientía laudabilía et illau⸗ 
dabilia: ⁊ ramen vnius generis ſunt vnius anima 
lis: ficut lactẽtia vítellina ⁊ camelína: quía virellina 
multum nutrientia funtlaudanda:camelína »o mul 
tur dant nutrimẽtum: fed ramen íllaudabilia funtz 
ergo in nutrímento conuenientia:in fubftanría vcro 
incõueniẽtia:quia ílla funt illaudabilia:iſta vero tau 
dabilía. Stem ouas pꝛeparationes vnius cibi oífcre 
pare inuenimus. vna fcs ad oígerédü facile: ⁊ aliam 
ourari.verbigratíazoua in aqua elixa z mediocriter 
cocta facilía funt digeſtioni.ſi vero ad ouritatem co^ 
quartur: tardeoígeruntur. funt crgo in fubftanría 
funilía:z in coctione diſſimilia. 
iDeartíficio ouoꝛum. 
uerſitas vcro ouo frm artificii multi⸗ 
Noler cft. Sunt ením quedà affa fiuc ín ci 
sa E euuerc fiueín carbonibus:funt et quedam 
aes d, i aqua clíra: alía ín fartagine cum olco 
Fani fría vel alía pínguedíne: funr z quedam 
aqua 7 oleo atas tali cõmẽtario vt codíméro:ticut 
CCp3:ptperc:cemitio 7 fimilibus cocta:ſunt alía curi 
Carne  berbis íufcellata. Ziffara fant goſſioꝛa z ou 
Tioz3 ad oígerendum elícatís:qrii calose « ficcitatem 
ab igne fufcipiunt:fumofiratem etíam acodozís gra 


uitatem.Elixa vero ín aqua ſine teſtis:in fua natura 


li cuſtodiũtur bumídírate cum 3 ; 
, : HGITE cum 3que humectatione: 
fuiqs odoiís grauítaté amíttimt, vnde ccreris ouoz 





S'o.celvf. 
p:eparatíonibus futt laudabilioꝛa: pꝛecipue fi me⸗ 
diocriter cocta fuerint. Frixa vero ccieris deterioꝛa 
⁊ goſſioꝛa:citoq; in fumoſitatẽ « ín cbolerícos hu⸗ 
mozes ac putredine cõuertibilia.quare funt caufa fa 
ftidij c abominarionis: quía conerfa ín putredinem 
quicquid bono: cíbaríozum ín ftomacbo inueniunt 
putrefaciunt.Que vero aim aqua coquunt 7 olco 7 
cométartjs funt — digeſtionẽ — 
augmeẽtatiua ⁊ ſpermatis multiplicatiua: marime ft 
cũ affa carne fuerint cocta ⁊ calidis atqʒ odoꝛiferis 
cõdimẽtis ficut pipere:cinamomo:ʒuccaro ⁊ filíb?, 
¶ TSuperius deterninauit de nutrimento ſumpto a vola tí 
bus penes coz fubam: in ifta ar. parte de ſumpto a fuper 
fluiratibus:que funt oua. Iſta pare diuidit᷑ in duas. Pꝛi⸗ 
mo oíuerfificat ona a partc fuc efcntie. Secundo a partc 
fuarü ꝓpꝛietatũ. ¶ iÉ vtrũ ouí generan fit neceffa 
ria ppter pullí generatione: videt cp nõ:qꝛ fm ꝙ vult Ariſt. 
fci. ecallatioccelen£ta. leuia citius gñantur cp grauia: cũ 
igit᷑ cõpoſitũ fcquaf naturá coz. q in eo cnan£aila aĩalia in 
quíbus onan£ elemeta leuía: citius oebebüt ari qᷓ in 
quibus ofian£ grauia: fed tn volatilibꝰ dñant᷑ elementa le? 
uía Pm ꝙ oidt yfaacín oictis vniuer(alib?:c in greſſibilibꝰ 
eleméta grauía:ergo multomagis volatilia babebüt gñare 
fine medio:ci greffibilía fine medío babeant gñare:igitur. 
Itẽ Q cft cóparatio mafculí ad feminã:eadẽ eft volatilis ad 
ambulans: ficat em̃ mafculue eft calidio: femina: fic vola. 
amb.fed mafculoz generatio cft cítíozzici£.míno: em eft la» 
bo: in gñatione mafculi d fcmelle: vt vult pbus:icif ouum 
nó eft neceffarit ad gñationẽ pulli. Itẽ ficut vult Auicẽ.coi 
tus diſponit ad ionẽ: aĩalia att Q velocius coeunt:velo 
cius generát: fed volatilia volocius coeunt: igit᷑. In cõtra⸗ 
rium: eft Ariſt. dicẽs ꝙ quedã aĩalia imedíate generãt ficut 
grem̃dilia:⁊ quedà medíate: ⁊ boc eft dupłr:qꝛ quedá mee 
diãte cuo vt volatilia: quedam medíáte vcrinezficut aialia 
anuloſa:ſicut mufce vefpe cc. ¶ uerit cũ out in volatili 
bus fit ppter gñationẽ:queſtio eft ut quib? volarilib? pli:s 
oebeant abundare oua:aut ín rapacib?: aut in nó rapacibꝰ 
videtur cp in rapacibus:q: $tus generaríua fequitur foꝛtu 
din£ $rutie regitíue aialis:q ergo hñt ſortiorẽ ᷣtutem funt 
potentioꝛes ad gñationẽ:ſʒ rapaces aues funr bmót: gif. 
cuius ſignũ eft:q: oẽs alias aues fuppedirantzergo ⁊c̃ Itẽ 
ém Mr eid oes alíos po Y wes ztmateria s 
minariua eftfüperfluitas vltimi cibi: perma téperar 
€ft.d aues ergo abundát in melioꝛi nutrimero 7 t&peratioz 
ri plus abũdat ín matería fpermatíca vel femínatiua:fed ra 
paces funt hmõi: íai£ . fed fi fic plus abundant ín ouis : qz 
oua er illa materia funt generata:á cc. 3In Sꝛium eft ſenſus 
videnf eii aues nó ra lura babere oua. Itẽ ficut o£ 
dt Arif.dcdd natura —— eruat: ⁊ intẽdit cóferuare:fs fi 
ínrapacio? natura plus gnaret fet?: cos nó poffet cóferua 
re: q: ana bnt defectũ nutrimẽti:qñqʒ copía. Itẽ multũ la 
bozát in acquifitióe nutrimẽti:cũ igit opo:tet q»labozár p 
fe c p futs fetibus:fi plures baberet eos cóferuare nó potz 
feut: igit nóopo:tuit ín efe plures fetus gnari. &T uerit 
q̃ aues plus ín ouís abũdẽt: aut maane aut paruezvídef ꝙ 
magnePr ꝙ vult Sri. vbi termina£ vᷣtꝰ nutritíua 7 augme 
tatíua: bic incipit gñatiua: (git fequit « requirit magnirus 
dinẽ:q̃ ó maío:es erüti $tute glatiua erüt potétio:es:ígi£, 
Sire $m Ariſt.in libꝛo celí c mũdi:tria ſunt q̃ adinuicẽ babét 
o:díne-fc ſuba vᷣtus c operatio 7 que cõſequũtur. Si ígit 
fuba magna ⁊ vᷣtus magna ⁊ opatío magna:cũ igit᷑ auium 
magnarũ ſubſtãtia fit magna c $tus macma fic 7 operatio 
magna:fed eoz operatio eft ouare:igit᷑. In 3zii cft Alrifto, 
in.xviij.de aialibus oícens ꝙ aĩalia parua plus abüdantín 
ouís vel fetibus d magna. Itẽ ficut dicit &nft. in libꝛo oe 
plantís:plante magne defecte funt ín fructu: parue aute ín 
fructu multum abundát:fed fimile eft oc plantis tauibus: 
ígitur. Stem fm Ariſt. fperma et matería ſeminatiua er re 
fiduo nutrimẽti ſunt:q̃ Dabentergo plus oc refiduo nutri 
mẽti:plus poffunt generare;fed parua aĩalia funt "rd 


Ziber 


non poflint totũ nutrĩmẽtũ in fuí naturam couertere : igif, 
fid pꝛimũ oicit ꝙ fic 6m ariſt.in oc atalib^, Vnde notandi 
fm eà:g aialii qued generanf imcdiate ficut greffibüia 
quedã vero mediate:⁊ boc ouplíciter : qmm queda mediate 
cuo vt volatilia: ⁊ queda mediáte vermc;ficut aĩalia anulo 
fa  (anguíne carẽtia. Dicẽdũ igit ꝙ volatilia generant me 
diante ouo multiplici oe caufa: qm virtuti generatiue nobí 
lis ocbetur operatio ⁊ perfecta:ideo ad boc qp virtus genes 
ranua perfectü quíd poflit generare 4 fibi fitc in fua fpecie 
pꝛimo requínt tus fomes regitiua:⁊ qꝛ in ambulantib?vir 
tus foꝛtis cft: ideo poſſunt generare fibi fimile ⁊ ĩmediate 
Sed cũ $tus ſit debilis in volatilibus: natura ſagax oꝛdina 
uit vt qð nõ ĩmediate cũ vᷣtute foꝛti facíat mediate cá vpᷣtute 
debili. Ideo ouũ eft mediatũ in gencratione pulli.alia cau 
ſ eſt a partevᷣtutis:qm̃ oᷣtus naturalis operat᷑ per ca.⁊ pu. 
tá naturalis ín epate que cft ꝓpter indíuidug: d naruralie 
ía tefticulis que eft ppter tpcae, Item illíus virtutis d eft 
ía inteſtinis opatio ſequit opationem vᷣtutis naturalis in 
Epatc:c q: ambulátia ecteris aialibus plus abundár ín filis 
pꝛinciptjs que (unt caliditas z bumíiditas: q funr principia 
generationis: alía aür ocficiüt ficut ſtatim videbitur: idco 
bmói afalía potentioza ſunt ad generatione qp alia:ídco ime 
diate gener ant: c volatilía in vno pꝛincipio oeficiurit: fc5 in 
butnícitate nó totali: fed ad boc ꝙ fit fufficiens principum 
Ém q requiritur er partc ipfius: quia eft qualitas paſſiua. 
filia aũt eranguía atalía deficiunt ín dignioꝛi pꝛincipio: fes 
ín caloꝛe:⁊ hmõi generant mediãte verme, Sed quare cp 
Qui víam fiatilla generatio nó eft piefentís fpeculationís. 
Sunt quedá aialia que ocficiunt in vtroq; p:indpio: t bec 
non gcuerant:ne mediãte ouo nec mediãte verme.Alia cau. 
fa cft quare ono medíante generant volatilia:q: eoꝝ gene⸗ 
ratióís multitudo cft neccfíaría: 1n coz matricibus tot fe 
tus non potutffent contineri: nec virtus fuiſſet foꝛtis: idco 
natura ingeni auit oua: vt perea fuppleret cc. ¶ $55 dnt 
quare eoꝝ multitudo: cft neceffaría, Cauſa cft vt credo; qz 
€02 Vira cito erbala£:cum fint parui coꝛpoꝛis ⁊ virtutis 9c» 
bilis. Secunda caufa eft: q: eft neceffana ad bots nutrínos 
fict: ideo ad cófernatione nature bumane oꝛdinauit mul⸗ 
titudine eoz.Zid pꝛimũ argumẽtũ qp elementa leuia citius 
gcücraaturzoxedg eft y oupler eft generatio. Una per con 
uerfiou£:c alia p ppagarione fpeaei.toquédo oe couerfiua 
generatione beceft m elementis: ⁊ nullo modo attedí£ in 
mixtis cz quartuo: elemẽtis:⁊ oc talí íntelligit &rífto.Ssed 
ppagatiua fit p calo: naturale: t ideo illa atalía ín quibus 
talis virtus eft foꝛtioꝛ citus generat: tq: foꝛtioꝛ eft in am» 
bulãtibus:igit᷑. Vel dicendũ q in volatilibus q: onan£ ele; 
menta leuia citius fic generatio illius qð generetur; fcilicet 
oui. Vel dicẽdũꝙ gencratio cítioz eft: ⁊ ita ĩmediata i vola» 
tilibus ey partc generati:ſʒ nó ex parte generãtis.Ex partc 
generat oico er parte materie ex qua 05 fieri generatio. Aid 
alíud dicẽdum ꝙ licet ppo:tionaf quãtũ ad cóplerione: nó 
timen quãtũ ad virtutem fed potius ecõuerſo.Ad aliud oe 
coitu dicẽdũ gp ficut volatilia atíus 7 frequetius coeunt: fic 
cítíus generant illud qð generant fc; ouum. &eloícedü ꝙ 
etfi ati?c frequentius coeant: tamen non tanti operantur 
ín illis coitibus:ſicut alal ambulans im vro coitu:qꝛ ambu» 
lantís ftus ctt foztior: — in paruo cín vno ſimul pD eft 
potens agere ⁊ virtutCinfluere per quá fit generatio d? vo» 
latile:(dco ⁊c. ¶ Querit dre —— — coeunt 
Cauſa eft mala cóplerío calida c ſicca. Itẽ róne motus quí 
€a calefacit. Itẽ rone refiduitatís nutrimentí:qm viuunt et 
comedüt fine diſcretione. ¶ Queritur quare volatilía nó 
babent vírgam t ambulantia habẽt. Dicẽdũ ꝙ ín ambulã⸗ 
tibus eft necefíaría multis oe cauſis. Ham q: in ambulanti⸗ 
bus generatio fit ex ſpermate imedíatc: tq: ad bocep fper 
ma fitaprum gencrationí opoꝛtet ꝙ fittéperatiffimiü: tüc 
opo:tet ꝙ illaouo fpermata tangãt fe per mínima. Sed qz 
colit matricis ín ambulantibus eft longi: tüc fi nó cffet vir 
ga ↄtingeret perma mutaríanted cfíct ín matríce: c alíds 
qualítates c tranſmutationes ſuſcipere róne quarũ pofict 
fieri impedimentũ ín generatione:igit. ed ín volatihbus 
fperma nó ünediate o:dínaf 3d aĩalis gñationẽ:ſʒ mediãte 


ficca cft potens ad téperamentü rc 


ouo: t ideo nó fuit periculũ tantũ ín mutatione fpermatis 
volatilía ficut ambulãtis.Alia cau(3 cft:quís ft fperma vola 
tilid contingat muzari ad frigidi latus:natura eoꝝ calida et 
fi fcd ambulantía fi — 

tionem refpectu ſpeciei:ſe tia ſunt debilis caloꝛis 
reſpectu —— lia cá eft q; ambulantia míngunt:z fie 
virga fuit eis neceffaria:fcd volatilia nó míngunt: (cit, gd 
aliud dubiũ dicẽaũ eft q nó rapaces plus abundátín fetibꝰ 
d rapaces. i£aufa q: ouũ cft ez bumiditate nutrimetali reg 
manente: illa plus cófumitur im volatilibus:igit .£lia cau 
fa eft: q: nimi? motus coz ↄſumit illam bumiditaté mediã 
tequo motuacquírunt cum pena fua nutrimẽtũ:⁊ ficfibas 
b.rét etiam plures fetus nó pone cie ⁊ ſibi fufficere nutny 
menri:z natura uipíl facit q9 nó poffit cófcruare. Ande re⸗ 
citat &rifto.cp aquíla que cft auis rapar fi quattuo: oua ba; 
beat:frágit:qm cr induftría babet nature ꝙ non poſſet fuf; 
ficerc in nutntione quattuo: fetuũ. Et recitat vlterius pba 
q aquila fugat ín altam regicné fetus fuos poftá poffunt 
volare:vt eius pꝛeda — coz no minuat. Ad 
argumentü q rapaces funt foztíe vᷣtutis: oícend( cft cp ve 
rum eft:fed hoc idlũ nó fufficit ad multiplicationẽ fetus: fs 
materie muititudo:qm̃ multiplicatio a matería cft: c fo:ita 
tio c oiftínctio a foꝛma:ſed q: bmói aues rapaces nó babét 
materíà fufficienté:qz per caliditatem eox t nimii morum 
cofumítur:ídeo, vel 0a alíam folutioné fm diuerſas caufas 
pꝛenotatas.Ad aliud dicendũ «p puis nutrimentũ coz fit 
melíus:tamen pꝛo maioꝛi partc cõſumit᷑. Itẽ licet cibus co 
rum extra coꝛpus fit melius: tamcn intra no: affi ad tertiã 
digeſtiuã mittit indígeftü ppter cox gulofitate: quía vire 
tus digeſtiua in puma non füfficít ad oigerencii. Sid aiíud 
oubíum ꝙ parue plus ocbent abundare in fetu:qꝛ in eis eſt 

lus de —* nutrimenti quod cft materia ſpermatica⁊ 
emínatiua: q: de nutrimẽto parũ in coz coꝛpus coucnté 
Ad aliud argumenta refpondeo qp verá cft refpectu eiuſdẽ 
aialío c n eade fpccie: ende mel? t cópletius generat aal 
completum ⁊ maaná d? paruus ín fua fpecie c incõpletum 
⁊magnũ d paruũ.Et appellat &rifto.magni ín fuo tempo 
re n. Ad altuã oicendü qp fi fc Dabeant per oꝛdinẽ re» 
fpectu bui? códitiófe d eft magnitudo: n6 ppter bocrefpe 
ctu cuíuflibet conditionis:⁊ ꝓpter hoc nõ V pig ꝙ refpes 
«tu multitudinis ín gen Querit vtr albumen 


refpectu fangui.menftrutin alalibus ambulantibus:eft al 
bumen refpectu vitell ín volatilibus: fed fperma calidus 
eft ſanguine:igik. In 3:ium eft aucto: dicẽs ꝙ vitellũ cft ca 
lídius albumine, Stem ficut dicit Mał.ſupꝛa apbozif. ficut 
epar eft calídíus mamilla:ſic ſanguis lacte. fic vult qp epar 
fit calidtus dp cetera membza t P toti cozpus dempto co: 
de: f$ fpma oefcindif atoto — t vitellũ affimílat (an 
guint; € — fed (anguis gencra£ ín epate: 
igitur. In 3:ium eft Ariſto.xvitj. de atalibus innuẽs qp albu 
men eff calidius vitello. &olntío q loquendo oe calo:c cle 
mentari vitellũ eft calidíus albumine: t ille caloz remanet 
ín mírto put cadít (n nutrimentũ:ſed nóviuíficus calo: quo 
albumen eft calídíus vitello:⁊ ficíntelligit Ariſto. ¶ uc? 
rí£ etrá vitellũ generet᷑ ez fanguíne: videf qp non: quía fan 
guis menftruus folum eftín Domine. ende Pm Zirífto, femt 
na bumana folii babet menftruare:ícif ouf vítell nó gene 
ratur ex fanguínc méftruo, Itẽ qð oeícíndit ab aliquo cf at 
tefta£ £m Sat ſed vitellũ cft fübftátie dure copacte aridet 
fanguís fluide lide mollíe: igit᷑ In 3 eft vfaac dicens 
ꝙ ülud quod eft fperma in ambuláribus eft albumen ín vo 
latilibus.£t qucd eft fang. méftru? i ambulartib2eftvitd 
lum in volatilibus. fic vult cp ouí vítellum fit cz fanguine 
menftruo velci ppo:tionabile. item vitellum arreftatur 
fanguini: ergo 2b eo oefanditur. ¶ Queritur vtri cr cuo 
venti poffit ficrí generatio vcl poffit pullus generari: 


Dietarum partícularfum. 


e» fic dicit phus qp fperma maſculi non eft matería fetus:fs 
agens: ergo in ouo vétiad Doc qp ez co fiat ftus: nó ocficit 
nifi agc8:c fic ad mín? pot effc matería pullí vel ferus. Itẽ 
vnifozmis eft generatio ín volatilibus 7 pifcibus: f piſces 
fine mafculo generãt:igit cvolatilíazergo ex ouovéti quod 
generatur fine mafculo: poterit fetus generari. Stem boc 
innuit Ariſt. dicẽs ꝙ ouũ venti eft generationi.poſtea 
dicit q nó: querit igitur oc pid i in lone ipfius ad fcípm 
tem ficut vult Auicẽ.qð efr coagulũ:vel quod fadit coagu. 
refpectu cafcí: facit fperma viri refpectu fr io mu 
líerís:fed fine coagulo no fit cafcus: crgo fine fpermate vi» 
ti nó fit fetꝰex fpermate mulieris 4T Querif quod mclius 
nutrit vcl ouum venrí vcloud perfecte generati: vidct qp 
out venti.dicit Ariſto.ꝙ illud quod ad eni ozdinaf per na» 
turam ad alíud nó oebet oꝛdinari:⁊ fi oxdinef nó benc agit 
fed ouũ vetí gñatũ a mafculo ín femina eft ad generationẽ 
o:xdinatü nó ad nutrition; fed ouum ventí non ad genera» 
tionẽ:ergo ad nutnitionczígif. €] Querit᷑ qð melius nutrit 
gut vitellum vel albumen: q albumen: quía nutritio 
fit per aſimilationẽ fm Bat. ſed albumen plus affimilatur 
nature humane: q: ex albumínc giiaf aial víuee : igit᷑ Itẽ 
dicit Ariſto.ij.de generatiõe:ꝙ er eiſdẽ fumus cnutrimurz 
fed abbumen eft illud ex quo res eft: ergo ex eo melius fict 
nutritio. 3n Zꝛium cft ifte auctoz. Itẽ quod ad vni per na» 
turá o:dína£ ad alíó nó pót bi o:dínari: f; albumé o:dína£ 
ad gñationẽ ⁊ vítelld ad nutritione: igi. Ad p:imiü quefiti 
refpondeo q» generatur ex fauguine menftruo. Sed fanguf 
nie meuftrui multipler cft poꝛtio. £ft ením'vna poꝛtio que 
míttít ad membꝛa pᷣꝛima radícalíazvt inde fuftentetur c co» 
pleatureoz quantitas. £t aũt alía poꝛtio miſſa ad mẽbꝛa 
replentaa ficut ad píngaedínem carné adipem.s£ft aha que 
——— s — ice: vel ad illud quod eſt in matrice 
po: tus: vtín auib?, Quarta po:tíomít» 
titur ad mamíllam: vt genercf lacer ea ad nutitendd fer 
ertra matricẽ.Quinta po:tío currit oc mẽſe in mẽſeim Quã 
tum ad tres pꝛimas poꝛtiones reperitur ſanguis meftruus 
ín aĩali quolibet: tam vola.qᷓ ambu.quátà ad quattuo: p:í 
mas ín ambulantib? lacbabentib?:quárum ad quinq; poꝛ⸗ 
tiones oẽs foli ínfemína humana.Ad fecundi ꝙ fanguis 
eft ſubtilis clarus: dicẽdũ qp eft dar? vnctuoſus fubnlis ſm 
qp eftorftínctus ab alijs bumozibus, £5 tamen ſanguis ille 
ex quo generat vitellum:aroffus eft coagulatus ⁊ cópact?: 
nec vnctuoſus:⁊ (lli atteſſatur vitellum.Ad feciidi queñtũ 
diſtinguẽdum eſt: ant cft extra: aut intra Si extra impoſũ 
bile eft fm ꝙ dicit pbs ín oe aĩalibꝰ. Si íntra aut eft adbuc 
ttencrü potens ad boc ꝙ redpíat fperma mafculi:fic 
ficri generatio fi fperma mafculí in eo recipiat 
eſt durũ completi: fic nó põt fieri ez eo generatio./£t 
ponit cremplum oc mola in matríce.q fi ín pꝛincipio dum 
eft noua mollte tenuís: vír coeat cum muliere: t perma ín 
matrice recipit poteft fierí ariatio: quod fo:te nó eft verum 
Bd p:imii d fperma mafculi non eft matería fetus. Dicẽdũ 
(p cft matería fetus: ⁊ aim boc eft agens: fed quía agẽs eft 
nobílius patiente: ideo totũ fperma abagente denoĩatur: 
fid alíud qð eft oe piſcibꝰ:dicẽdũ eft ꝙ modus generatiõis 
coz talís eft: qp femína pꝛimo fpermatisat iuxta rípam vel 
aliquo loco:poftca mafculus fequítur ftatim fpermatísans 
ſupꝛa illa oua, t dicit pbs cp er ouís fupza que fpermatisat 
mafculue generantur pifces c alía oua putreñunt Sic dicẽ 
dum qfi ín volatilibus mafculue tépoze oebito fupza mare. 
ríam fpermatícam fpermatisauerit índe fit generatio:fi nà 
—*— alíud quefitum dicendum ꝙ ouum perfectum mes 
us nutnr.Zd argumẽtũ dicẽdũ ꝙ nó foli o:dinatur ad ae. 
ncrandum:imo etiam cum boc ad nutmendum. Vel dicẽdũ 
T n cp o:dínatur ad generandum refpectu fue fpecie 
: nutríendum refpectu alterius fpeciei. Sed melíus eft 
cendum fimpliciter c» ouum venti peius eft ín vía nutri 
menti. Ad alíud quefitum oícendum qp vitellum:quia albu 
"itis eftaquofum:nam fperma femine femper eftaquofius 
permate mafculí, Item albumen osdinatur ad generans 
dum ⁊ non ad nutriendum:; « econuerfo oe vitello, 


molle 
ereo 
sut 


S'o.ctlvff. 


€ Depiídbms, — us 
E ort in pꝛima particula huius libꝛi vni 
3 uerſalẽ diſputationem piſciũ fuigs generis 
ja 4 oinerfitart t nacuras. volumus aũt ín boc 
libꝛo quíppíam ſuperioꝛis diſputationis 
repetere: vt facillime coꝛdibus legẽtiũ bec diputa⸗ 
tio fundet᷑: neqs conuertantur ad ſuperioꝛem parti⸗ 
culam nifi cum certam rõnẽ volũt oftenderc: aut ar 
gumentum. iDicimus ergo naturam piſciũ vniuerſa 
Uter effe frigida « bumida:pblegmaris generatiuã: 
coucnienté calidam babéribus coplerione « ficcam 
maxime ĩ eſtiuo tẽpoꝛe ⁊ calida regióc. Incõueniẽs 
vᷣo cft frigidis humidiſqʒ cõplexidibꝰ⁊ carnoſis:ma 
xime quib? molles nerui fuerint: z ad hyemale tcp? 
venerint:vel frigidà regione babirauerint:naturalr 
em̃ cos ínfrigidant c pmmectantzpzoinde quib? cbo 
lcra rubea onatur: c calidam ug complexio 
nem:coitum confoꝛtant 7 fperma augmentãt. S»ed 
ofuerfauf tribus modís gcncraliter : funt eim mari 
ni qui ncc creantur nífi ín folo mari.ſunt 7 fluminei 
nó nafcences nífi ín flumíne z oulcibus aquis : funt 
4 qui naſcũtur ín etroqs.IHafcéres quíd£ in folo ma 
rí;ouplt ſunt.ſunt em̃ quidã aſcẽdẽtes a mari ad ouf 
cem aquã:⁊ delectãtur ín ea:ſunt⁊ alij aquae fugien 
teg oulccs « in eis nõ delectãtes. Qui aũt naſcũtur 
ín aquis dulcibus:ſalſas odío babent. ende non ad 
eas tendunt:niſi ci cogütur deponi impetu fluentis 
aque. Quivero in vtraq; aqua creãtur:ſunt duobus 
modis:aut oc dulcibus ín ſalſas aquas vadunt vel 
ecõuerſo:ſʒ plures inuenimus a ſalũs in dulces aſcẽ 
dentes:qᷓᷓ a dulcibus ad ſalſas ꝓpter delecationem 
dulcedinis aque:quos ſic poſſumꝰdiſcernere. Mã in 
mari naſcentes ſpinas brit paucas otras ⁊ grofías 
p ſiccitate aque in qua nati ſunt.Qui vero nati funt 
in flumíne: ſubtilioꝛes brit ſpinas mulras molles p 
mollicie humiditatis aquet qua nati ſunt. Mulritu 
do ſpinarũ fuit vr ſuſtẽtaret molliciẽ eoꝛũq; teneri? 
tarcm. 2 fi fopbifteobijciunt dicentes:quare ſpine 
coz no funt groſſe ec melius tegerẽt teneríraté car» 
niũ. Rñdemus:humiditas aque coꝛũq; — 
repugnat nature: vt nequeat ouras atq; groſſas 
creare ſpinas. ídcírco natura multiplicauit tonme 
coꝛpꝰ ſpinas:vt qð ocberet fufterare cũ ſpinaꝝ ovrt 
cie ⁊ goſſicie:cũ earũ multitudine hoc poſſit ſupple 
—— vero iterũ funtouplices.quidam em̃ 
naſcũtur in pelago ⁊ in altis locíe. fuut etiam ali; ín. 
ripa planífqs aquis nati. Qui vero creatí funt ín pe 
lago: aut petrotis 7 arcnofis locis babírant: aur lu 
tolis c mollibꝰ.Qui vero natífunt in ripa ⁊ partíb? 
pauciratem aque babétibus:aur lutuofis z molliſſi⸗ 
mis nafcuntur oulcibus aquis vícin3tibus: vel funt 
nafcentes ín arenofis 7 petrofts locis ab aquís dul⸗ 
cibus longe remoti: qut on adco funt purí ceu qui 
in arenoſis ⁊ petrofis locís pelagi moꝛantur pptcr 
putredinem c fozditaté rerrc: funt crgo fubrilioxeg 
4 laudabílío:es omníbus pifcib?marínie:c ad oíge 
rendutn facilioꝛes: « ad (anguínem generandum lau 
dabilioꝛes. Qui nati ſunt ín pelago: babitãt perro 
fa ⁊ arenoſa loca:ſed tamẽ tarde oe ſtomacho et inte 
Fa 


M —  Ziber 


ftinieceeunt ꝓpter ſue vífcofitatis paruitatẽ: quod 
tcftzf fue pinguedinis indigẽtia: fuic fapozís babi 
litas. SSunt ergo humanis co:pozibus cóuententes. 
omnis cii cibus quanto ſapoꝛoſioꝛ: ranto delectabi 
lioz c coꝛpoꝛibꝰhumanis ↄueniẽtioꝛ:⁊ lõgioꝛ a fapí 
ditate:tãto minꝰ oelecrabilis ⁊ mín?cóucnice buma 
viis maturis : ppter hoc piſciũ hoꝝ fpce: laudabilioꝛ 
x oigcitibüio: magiſq; oibus ad ſalutẽ regenda eft 
cfficat pptcr coz tempceramerntü Mon cin fant ſub⸗ 
tiles aquofi nec terreſtres groffi: f5 aliquãculũ humi 
ditatis ppter humoꝛem naturalem ín eis dominãtẽ 
Poſt bos funt quidã aliquid bonitatis habẽtes:lu 
toſa⁊ mollia loca maris inhabitantes oulcib?aquís 
vicinatcs; nó adeo puri ſicut quí ín arenoſis ⁊ perro 
fts locis pelagi mozátur ppter putredíné ⁊ ſoꝛditiẽ 


terrc. 3n tertio loco funt d in arcnofis ⁊ petrofis lo - 


cis ripe babitant. Peioꝛes ceteris quí babítant ín 
rípís marísz lutofis z mollib?:p:ccipue fi lumina ⁊ 
paludes eis vicina ſũt. I iſces aũt aquas oulcíü 
vniuerſalt ſunt groſſioꝛes ⁊ viſcoſioꝛes tardioꝛeſq; 
ad digerendũ:ſaciliꝰ etiã ex (tomacbo egrediunt᷑ dp 
marini ſed camen nutribilioꝛes ſunt.Sunt etiã ouo 
bus modis:quidã generantur in ſſumine:quidam in 
paludibꝰ ⁊ lacubus.Idꝛeterea funt numinei multis 
modis.Sunt quí in magno ſumine creãtur ⁊ darífz 
ſimo fuper petras c arenas nimis impetuoſe fluente 
dariſſimũ enim eſt ꝓpter longinquitatẽ ſoꝛdiciei ci⸗ 
uitatis. Sunt ⁊ qui naſcũtur tn paruo flumine debi⸗ 
liter fuente fuper lutum ⁊ putredinem ꝓpter ciuita 
tio ſoꝛdiciem ſibivicinãtem. ¶ Iiſces aũt lacuales 
fant diuerſi.ſunt entm quidam in quibuſdã lacubus 
nafcenres ab viia parte marc ingrediẽtibꝰ:⁊ ab alia 
parte f'umina ad cos íntrar.funt c alij qui ín lacub?. 
oꝛiuntur tongca mari remotis: flumina tm ín eis oe? 


currt, finc z ali] nec ipfi ín marc: nec flumina in eis 


ſunt íngredíencia. Gerüramen pifces dulciũ aquarũ 
bi funt melioꝛes qui magna inbabitãt flumina impe: 
tuoſe nuẽtia: quos fundus cfe lapídeus: z lõginqua 
funt a ciuitatis fozdizie: q: foꝛtitudine curfus aque 
cõpꝛimuat᷑ pifces fup lapidé. vnde caro coz tenera: 
tur:fitq; caufa fuc oígeftionis: « ab eís vífcoficas ct. 
odoꝛis grauitas erpellit:precípue fi non fit altitudo 
aquarum vt pifces rerre fint piopínqui: quí quanto: 
paucitate aque babuerint: tantoa terra freouctius: 
percutiuntur:⁊ aque caritate omnt hoꝛribilitate ca 
rchũt:ideoq; fant quafi pífces petroſa loca pelagi in 
habitantes ¶ Piſces atit paruí flumínis fupcr ln 
tofa loca debſliter currentis 2 ſoꝛdiciei cíuítatís vic 
nãtis: ſunt viſcoſioꝛes ⁊ hoꝛribilẽ brit odo: funt z 
grauioꝛes ad digerẽdũ: ⁊ deterioꝛis funt ſapoꝛis vir 
malum dant nutrimentum: qꝛ debilitas curſus aque 
qbictos reddit pífces: clauditq; ít eoꝝ coꝛpoꝛibus 
copioſos humoꝛes:quare fir caufa viſcoſitatis z bor 
ribitia odoxis:oíflicitifas oiceftíois. dT 3fifccovero 
lacuales ceterís fait peioꝛes:grauioꝛis eii funt odo 
Ti5 t grauttcr ot acratur.marime fi funt longe ama 
ríc tuminibus. Habẽt em requiẽ nec fumen intrat 
iit eos t eoꝝ putredinẽ lauer, vade piſciũ humoꝛes 
augmentant:coꝛũq; posi claudütur.qued fie ceniñ⸗ 


catur:quía cum aquas exierint:cito in putredinẽ cõ⸗ 
uertũtur.eoꝛũ viſcoſitatis multitudo daudit poros; 
⁊ ſuffocat c extinguit caloꝛem intrinſecus locatum 
| Diximus aũt m p:íma particula bu? libzi piſciũ 
bmóit diſputationẽ. fucrat cnim quida lacus arti⸗ 
dofc factus:cuius longitudo erat.ccl.bꝛachioꝝ:lati⸗ 
tudo vero.cc. eiuſq; ſoꝛdicies femper ſpacio decem 
dierum purificabatur:nõnũqᷓ.xx.qua purgatione fa 
cta p duos ãnos:dimiſerũt multo tẽpoꝛis interuallo 
ulotũ.vnde mulris rante fuit repletꝰ: ſoꝛdicie etiã:ni 
miaq; putredine:tãdem per folitum fozamen eo mi 
dificatozinuenerüt multa gencra ibi piſciũ. qui adeo 
crant craffi et vifcofict lubsicatiui et manibus. nub 
latenus poffenttenert. mor etíam vt a lacu cxierant 
mozícbant:quoxviífcofitas ⁊ lubꝛicatio fucrat ex pit 
trcdínc ⁊ fo:dície ipfius lacus. ende poſtqᷓ coque 
bantur: tullo modo poterant manducarí ppter pu 
tredínem ⁊ hoꝛribilitatem odozís ⁊ fapozis cozum. 
uibus ítag; pifcibus melioꝛes funt; quí babitant 
ín lacubus a mari remotis:quos femper flumina in 
trant:quía partím lauãtur flumínis aqua. Itẽ melio 
rce funt lacus marc ingredientes ct fluminibus cos. 
inaredictib? fant em̃ pifces cox vicini pífcib?parua 
flumina ínbabitanríbus ciuitati vícinatía. vri Hip. 
pífces inquít marini vniuerſaliter minoꝛem babent 
vífcofitatem ⁊ humiditatem ceteris. Poſt bos funt 
piſces magni luminis foꝛtiter fluẽtis:⁊ pifces lacu 
ware introeuntiũ. Deterioꝛes ceteris funt d in lacu⸗ 
bus babítant a marí« a flumine remotís: funt enim 
vífcofio:es ⁊ omníbus indigeſtibilioꝛes. IRurfus cft 
vnũ genug pífcim mare c fumina args lacus inha⸗ 
bitãtiũ:ſ̊ marini melioꝛes 2 laudabilioꝛes:vtriq; tit 
illaudabiles. ¶ Alia aũt piſcium cft diuerſitas que 
quinq; modis eſt. Pꝛima cox videlicet gencris va^ 
rietas:eoꝛũq; cõplexionis inequalitas:ſccunda cibo 
rum eſt differentia:tertia ventoꝝ diſtãtia:quarta re⸗ 
rum naturaliter a ventis ductarum eſt impuritas: 
quinta artificij ſui mãducandi eſt diſſimilitudo. Di⸗ 
uerſitas ergo generis piſciũ eoꝛũq; cõplexionis cft 
bifoꝛmis Sunt enim quidã babentes fquamas: alij 
minime. Squama aut cft groſſa ourac multa:vel eft 
ſubtilis ⁊ mollís ⁊ pauca. Sed piſces ſquamas ba^ 
bentes fant melioꝛes:ſquama erri ſignificat humoꝝ 
paruitatem ⁊ aquoſitatis indígentia:q: natura ſuꝑ⸗ 
fluitates humoꝝ ab interioꝛibus ad exterioꝛa expel⸗ 
lit ad nutriendas fquamas : ſicut animalium natura 
tertiã finiens digeſtionẽ exterioꝛibꝰ mandat mẽbꝛis 
quecunq; funt conuenientia ad nutrimentũ lane pi⸗ 
loꝛũq; ⁊ ſimilium. Unde pifces fquamas habentes 
duras ⁊ groſſas melioꝛes funt habentibus molles 7 
ſubtiles. Squamarum ením groſſicies paruitatem 
innuit humoꝛum.Econtrario habentes copiam ha⸗ 
bent humoꝛum. Et per bocreftatur: quía groſſicies 
ſquamarum piſcium marinoꝛum maioꝛ eſt ſquamis 
pifcium fluminum. Squama iterum doꝛſi maioꝛ cft 
ſquamis ventríum. oo:fum enim ſiccius cft vẽtre 
Diuerſitas vero ciboꝛum piſces nutriẽtium: eſt 
multiformis. Sunt enim quídam olera paſcentes 
vel radices aut grana: quc omnía funt bona; ende 


bomim oant nutrimẽtum. fira illodꝛum genus piſciũ 
ad comedendum vtile.Ecõtrario funt contraria pa^ 
fcenteg, Sount iterum pifces lutum z immundiciam 
edente; ídeo cozruptibíles funt; malnm babentce 
ſapoꝛem:⁊ hoꝛribilem odozem: oigeftíoni male obe⸗ 
dientes. &L iDiuerfitas ecro pífcium ppter ventos 
mulrímoda cft. 3f»ífces enim in plaga fepremtríona 
lí habitãtes: fi infufflari fuerint ſeptẽtrionali vento 
erunt melioꝛes ab occidenrali « meridionali iufuffla 
tis:qm̃ oꝛiẽtales ⁊ ſeptẽtrionales ſiccioꝛes funt: vn⸗ 
de ſunt cauſa groſſam expellens ⁊ diſſoluens fumoſi 
tatem a terra aſcendentem.Meridionales ⁊ occidẽ 
talcs humidioꝛes funt;idcirco funt caufa fumofe gra 
uitatis a terra ſalientis: ⁊ claudunt po:os coꝛpoꝛis 
animalium.Similiter  pífces flumini a ventis per 
flatoꝛum melioꝛes funt pífcíbus fluminũ aventis co 
opertoꝛum:quia foꝛtitudine ⁊ impetu ventoꝛum mo 
uentiũ fluminũ vacillat aqua.quocirca qꝛ aqua mo 
uetur:⁊ piſces neceſſario mouentur inuicẽ ſe alliden 
tes ⁊ perfricãtes:quare ſuperfluitas humoꝝ ab eis 
expellitur:ñiuntqʒ tenerioꝛes:⁊ viſcoſitatis z odoꝛis 
ſapoꝛiſq; hoꝛribilitas quà habuerũt:ab eis excludit 
Q fi vẽti puluerem ecl aerem clariſſimũ ⁊ ficciffimü 
ꝑotauerint:melius eft cp fi turbidus tit ⁊ humidus. 
€ Diuerſitas crgo piſcium pꝛo artíficio coctionis 
multifariam diuidit᷑:aut enim affi comeduntur: aut 
cum oleo frixi:aut cocti cum oleo ⁊ aqua ⁊ cõdimen 
tis:aut fola aqua elixi.Aſſi quidẽ ct cum oleo frixi mi 
noꝛis funt humiditatis 7 vífcofitatiszvnde non funt 
vẽtrium humectatiui:quia ourío:es ad oígcrendum 
vtpote ftomacburm grauantes:aſſi tamen frícis funt 
laudabilio:es:quía frixi quíddam babent viſcoſita⸗ 
tía ppter oleum. Piſces autem cum aqua oleo poi 
rís ancto ⁊ fimilibus pꝛeparati: funt ceteris digeſti 
bílío:es ⁊ ventríum folutiut. Cum aceto cocti erunt 
refrigeratiui: mínus tamen bumectatíui. hui vcro 
cum aqua fola elícatur: funtomnibus laudabílíozes 
quoniam eoꝛum vifcofiratem aqua: ín qua fuerant 
cocti abſtulit:pꝛecipue fi manducentur cum oleo ob 
mogaro:menta:apio:ruta:carui:pipere:ʒinʒibere:et 
filibus.€| Cancros ⁊ omncs pifces habentes con⸗ 
chas:teſtatur Gal. folubiles effe ꝓpter ſalſitatem: 
ꝛumq; acumen:pꝛoinde ſtomacho funt nociui: ma 
xime ſue neruoſitati. 
¶ Super? determĩauit yfaac de nutrimẽto ſumpto a ter 
renafcentib? greſſibilibꝰ volatilibꝰ z eoꝝ fuperfluitatibus 
bícaütabanimalibus aquaticis:⁊ diuidit ín phemũ c tra 
ctatü. Tractatus bic incipit:Micamꝰ ergo natura. &[ uc 
ntur pꝛimo oe fitu huius capituli. Superius ín piíma 
cula buíus libꝛi diuiſit aialia: q: queda ambulantía: quedã 
volatilía: quedã reptilia, (£ ü ergo octerminauít oc ambu⸗ 
lantibus ⁊ volatilibus:hic deberet oetermínare poft (lla oe 
reptilibus, Si oícaf ꝙ folii octerminat oc íllís atalibus que 
cadunt ín vía nutrimenti refpectu nature pumane: ideo oc 
bie nó oetermínat, Ged vídet qreptilía cadátin vía nutri 
mentibois.SaLoicit ꝙ nutritio eft perfecta affimiüatio nu 
cum nutrito:fed hmõi aialía bBt maioꝛẽ fimílitudi» 
nem cum bomine d berbe 7 tetrenafcentía quía viuit: fed 
terrenafcétía cadunt ín vía nutrimenti: igit a fo:tiozi rone 
et reptilía. item fo:tío: eft oíseftio in boic in volatilib? 
aquaticis:ficut anatibus:anferibus:aruib?c bmói:fs repti 
lia funt nutrimentum refpectu illoz:igi£ 3RBdeo q non ca 


fs pꝛimꝰ calozintra ⁊ humidus eft ĩ piſcibꝰ. Sid. alió dicẽcũ 
cp duplex eft diſcraſia:ſcʒ naturalis t innaturalis. Diſcraſia 
lapſa naturalis nõ melius degit in loco oppoſito nec regio⸗ 
nenec cõplexione ſicut obijcitur.Sed lapſa innaturalis me 
lius fe habet in oppofito, Vel dicendum ꝙ quantum efter 
parte complexionis melius degerent ín locooppofito ; tr 
er partealiarü códitionum que dicte (unt: ficut (ue compo 
fitionís ⁊ aliarum melius fe habẽt piſces in aqua. (| uc 
ritur cuíus complerionís fint pífces: videtur cp fint calidi: 
qꝛ dicit p q cõtinens imutar contentum ad fuam 
crafimzfed aqua eft oulas aurfalía ín qua connnéturz igit 
funt — faac ít — — — fapo: 
firmat complerioné 7 complerio fpeciem:íed bi ſapoꝛes at» 
teftant calidítati: igi£. Itẽ dicit pbilarerus ꝙ calidü ẽ faci» 
le mobile:fed pifces funt facile mobiles:igit funt calidi. ^i 
cit ctiá Ariſto.ꝙ pifces oum doꝛmiũt mouent caudas:igit᷑. 
Item vt oicit &irífto. natura eft fagarzcutus fagacitaris no 
eft finís:que ín nullo ocficit:nec errare ↄtingit:vnũquodq; 
ínloco ꝓpꝛio oꝛdinauit:vt melius regerct eius coplerio:fis 
cut pats.pofuit em cerebzü oirecte fupza cox: vt coꝛdis calidi 
tas [nad frigiditate cerebꝛi — «cius frigiditas p 
caliditatẽ coꝛdis: fed natura pifces o:dinauit eſſe in aqua q 
cft elementum frigidum:vt cozum calidítas temperaretur 
ergo funt calidi. "3n Zꝛium eft aucto: ⁊ ceterí auctozes dicẽ 
tcs effe frigi. t humi. Item Ariſto.xviij.de aĩaubus dicit q 
t ug 


Ziber 


hadere ſanguinem eſt cauſa caloꝛis: ſed piſces parum ha⸗ 
bent oc fanguine: ergo parum oc caloꝛe:igitur in eis eft ca» 
lo: paucus, Sed oiar pbus quarto metheoꝛoꝛũ q paruus 
cale: frigiditati atteftarur: igitur. Stem ficut dicit Bat.et 
vfaacin dietis vniuerſalibus:ſapoꝛ firmar fuam fpeciem et 
cõplexionẽ: fed pífces funt infipidi:funt ern aquofi ſapoꝛis 
vt dicit pus: fed infipidítas atteftatur frigiditati: igitur, 
Ad bocoicendum qp funt frígidi ⁊ humidi:vt oícit SRafisc 
Yſaac etalij, Et caufa eſt:quia funt ín clemento frigido: et 
in co:um corpofitíone dominantur elementa frigida: ex 
nutrimento frigido nutriuntur: ⁊ babent paucitatem fan» 
guinis: funt virtutís ocbilís.Zld argumentum oícendum 
cp aqua oulcis eft calida c falfa fimiliter: fed boc non pꝛo⸗ 
uenitratione fue effentie ⁊ (ubftantie:fed er parte parium 
aerearum ín dulci:⁊ terreftríum aduftarü ín falfa admixta⸗ 
rum cum partibus aquets ; fed ex parte talíum parríum 
admirtarum non fitnutrítio: quía funt ín pauca quantita⸗ 
tc refpectu aquearum:ideo pite, p:omaiozí parte a ſubſtã 
tia aque nutriuntur que eft frígida c bumida: c ſunt conti⸗ 
nen8:igit pifces funt frigidi c bumidi:ideo continens dul⸗ 
«cdi, aut (alP, ratíoncfue paucitatis non poteft impzimere 
fuam crafim contento. Zid alíud oícendum ꝙ pifces fünt fas 
cile mobiles per naturam alienam: falicet aque: c non per 
naturam pꝛopꝛiam. Vel dicendum ꝙ illud quod eft facile 
mobile ratione complexionis cft calidum: fed ratione cõpo 
ſitionis z membzozum oꝛdinationis non opo:tet ꝙ ſit cali 
da, 3d alíud nota ꝙ pbus quãdo dixit illam pxopofirionem 
loquitur in mino: mundo «non in matos: et pifces conti⸗ 
nẽtur in maio:ꝛi. ¶ Queritur qui pítces finr cãlidioꝛes aut 
marini aut fluuiales: videtur ꝙ marini:quia aqua marina 
eft calidioꝛ uuiali:igitutr. Item fm Ziriftotelem : babere 
fanguimem eft caufa caliditatis; fed marini plus babent oe 
fanguine  fluuialcs:igit. fld oppofitum:ficut dicit yfaac 
animalia calidioꝛi nutrimento nutrita fünt calídioza: fed 
fluuíales funt huiuſmodi: quía herbis ⁊ flo:ibus quarum 
quedam (unt calde, Sed pifces marini nutriuntur paruts 
pifcibus: qui (ant omnes pblegmatici "Jtem fm pbilaretà 
calidi ẽ facile mobile:fs fluuíales funt mobilioꝛes marinis 
igitur. Dicẽdum ꝙ manini funtcalidiozes quantum eft ex 
parte continentis c ſanguinis:⁊ bac vía proceduntouo pzí 
ima argumenta, Sed quantum eft ex parte motus ⁊ nutri» 
menti fluuíales fant calídio:es, Sed oícendum ſimplici⸗ 
ter marínos effe calidioꝛes fluuialibus: be ením conditios 
nes fcilícetlocus ⁊ ſanguinis multitudo plus faciuntad ca» 
lozem d? motus c nutrimentum. Vel oícendum ꝙ cz parte 
complerionís radicalis marini ſunt calidioꝛes: fed et parte 
fluentis fi uuíales:quontam complexio variatur fm varía» 
nonem nutrimenti: et quía fluuiales calídiozi nutrimento 
nutriunturzigitur. Vel dicendum ꝙ fluuiales:quia facilius 
mouentur ratione fübtilítatís aque:⁊ maríni tardius:quía 
us marte plusrefifit motui eoꝝ d aqua dulcis ¶ (Que 
rit vtrum pifces fint boni nutrimenti: vídetur cp fic: quía. 
dicit auctoꝛ ifte cp compoſitio plus attendítur ín nutrimen⸗ 
to dp aliquid aliud: fed quod eft bone compofitionis et 
rare: et quod dito digeritur:boni eft nutrimenti: fed pifces 
funt huiuſmodi:igitur. Item otdt aucto: ifte mafeulum me 
liozem efle femelta:eo qp eftmundío: ea:fed pífces ínter ce 
tera animalia funt mundíoza: quia funtín elemento magis 
mundo ⁊ abfterfiuo: tbocfignificauit Ariftoteles bícensz 
q piſcibus natura non oedit epidimtam: ficuc altjs anima: 
libus in aerc ⁊ terra babítantibus: quía aqua mundío: eft 
igitur. 3n contrarium eft rafis dicẽs «p pífces paris nutriüt 
Etiam ifte aucto: dicit ꝙ parum nutriunt: cito conuertun 
tur in putredinem: omne tale non eft boni nütrimenti:igí 
tur. ¶ Tücqrít quí melioꝛes aut fluuíales aut marini:z vi 
detur cp fluuiales:quoniam nutrimentum quanto oulcius 
tanto melius fm £onftantinum: omne tale quod nutrít 
inquantum oulce nutrit : fed fluníales fant oulcio:s fm 
APbilarctut: quía cotínens immutat contentum ad fuam 
erafim: íaítur. Itẽ ficut oicit pbüofopbus: idem tépus cft 
cóueniens hominibus ⁊ pífabus; fed tcpus pluutofum eft 


conueniens bominibus : quía pluuía eft calida c pumída: 
ergo et pífabus : quía oulcis: cum fit calida et umida ; 
igitur. In contrarium cft iftc aucto; dicẽs qp rapaces piſces 
funt melíozes: fcd marini funt buiufmodi refpectu ſiuuia 
liumzigi£. Itẽ aucto: ifte cómendat piſces fquamofos; feq 
marini funt magis fquamofi d fluuiales; (git &L 93d prima 
quefitum oicendum ꝙ in numtionc ono atrenduntur; fcil, 
cctnutriens c nutntii. A parte nutrientís ad boc ꝙ bene 
nutriatrequirit ꝙ fic in coplerione temperatum ⁊ compo; 
fitionis mediocris:dicit enim Ariſtoteles qp metalla nó nu⸗ 
tríunt; quía funt nimis oure compofitionis: nec quod eft 
nimis molle nutrit. tem requiritur mundicies:quía igi; 
tur ífta tria in pifcibus fe babent peroppofitum: Quia noa 
funt temperat in complerione cum fint frígidi c bumidí, 
"item non füntcompoftitionis mediocris; fed funt mollis 
cito ín putredinem conuertibilis. Jtem faut immundi g»is 
at cnim Bał.ꝙ frigiditas eft caufa immundiciei: quta fri; 
gidíras claudi pozos: ⁊ ficfüperfluírates intra coꝛpus reti 
nentur:pzopter quod cozpoza immundioꝛa reddütur, Sed 
er partenutriti videamus fi compctant:quáa quando có 
plerío bumana calidioꝛ eft folíto ⁊ oebíto: ⁊ refrigeratur p 
affumptionem pifcíum, Item quandoqs virtus eft oebilis: 
⁊ indiget abís leuibus digeri: c mollibus:huiuſmodi tunt 
piſces: ficer partc nutrín quandoq; poffent competere ín 
nutritiõe.Aliter dicendum:quod in idem redit: qꝛ bumana 
complerío cito ⁊ oc facili caufa vergít fc ad caliditatem: c 
ídco pifces ad p:eferuationem illius verfionis competunt, - 
Vel oícendum fm 3Rafim:;q pifces non funt bont nutri; 
mentí:quía ficut dicit:habent fanguinem aquofüm genera 
re:talís autem fanguis noa bene nutrit:igitur.Ad pꝛimum 
dicitur ꝙ aliud requiritur d» fubftantie fubtiliras: fcilicet 
ies fuarum carnium:⁊ temperamentum ín comple» 
rionc:bocnon cft ín piſcibus. Vel dicẽdum ꝙ quelibet rari 
tasnon facit abbonam nutritionem.Eſt enim quedam cau 
fata a caloze t foꝛti virtute faluís altjs conditionibus: t bec 
bene nutrit, ££ft autem alía que ídem eft qp mollicies ficut 
ín pífíabus: 7 talis nonbenenutrit. 21d alíud oicendum ꝙ 
quía cito in fübftantiam cõuertitur: ídeo timetur de putre 
factione, £d aliud oícendum ꝙ non funt mundi: íntra: licet 
ertra: fed ex parte partíum exterioꝛum non cedunt nutri 
mento, £t ad Ziríftotelem oícendum ꝙ aqua eft mundifi 
catíua extra; fed non intra: ímmo augmentatíua ſoꝛdiciei 
pꝛopter poꝛoꝛum claufionem: et fic per accidens.ad aliud 
patct folutio.€] Zid aliud quefitii oícítur cp marini funt 
meliozes : tum quia mundio:es : tum quía magis ín fans 
guine abundantztum quía durioꝛis carnís: quoniam per 
collifionem fuarum carniũ: cum fuis fquamis ouris melío 
rantur: ficut fluuiales : cum lapidibus collídentes .ctfic 
fimpliciter marini fnt meliozes:fed per accídens fluuíales 
funt melíozes: quia ín flumine feo nt: maríni autem 
pꝛopter aque falfedinem triftantur: et fic er partc accidens 
tíum anime fluuiales funt melíozes. Ad aliud ꝙ habitan⸗ 
tes ín aqua falfa non nutriütur ea: fed oulci, ende vtroꝛũq; 
cft idem nutrímentum: fcilicet fiunialium et marinoꝛum. 
¶ Quentur vtrum pifces babitantes ín aqua falfa fint (al 
ft: videtur qp fic: quia continens immutat contentum ad 
fuamcraftm:igitur. Stem Ariſtoteles ín libꝛo oe plantís of 
at q fi plante fuerint nate ín terra falfa erunt falfe: ec poc 
innuit yfaacoicens quafdá berbas oulces 7 quafdam ama 
ras. RE p:opter naturam terre iniqua crefcunr; igitur 
a fimili pifces tC. "Jtem yfaac ponit ín animalibus diuerſi⸗ 
tatem penes oiuerfitatem toci:ficut ín filuaticie z domeſti⸗ 
cis dicẽs illa calídío:a vel alternis fapozís dp alia: igitur a fi 
mili oe piſcibus. tem oicit aucto: ífte cp pifces lutoñ acqui 
runt fapo:em a luto: ergo marini a mari : ⁊ fic crunt faift. 
¶ Queritur vtrum pifces competant feb:icitantibus:vi 
detur qp fic:q: oícit IDippo. q bumide biete cC. tem dicit 
fDaLn tegni.ꝙ omnís cura fit per contraríum:icit. Stem 
dicit aucto: ín eftate ⁊ etateiuuene c complertone cboleri? 
ca pífces copetere vt refrígerent cóplerioné calidá: igitur. 
Sed in cótraríü arguit; gó magie timetur in fcbzíb? eft pu 


Dietarumparticularum. Fo.cxlix. 


trefactio:ſed piſces cito putrefiuntzigítur non competũt in 
feb.putridis. Stem vt dicit Kaſis: pifces non cópetunt ybi 
ftomacbus eft immũdus: fcd in fe.itomacbue eft imüdus: 
igitur.Ad pzimum qu«fitus dicendũ fm Ariſtotelẽ ꝙ nonz 
unmo oulceszq: non nutriunt ex partibus illis perquarus 
naturã cftín mari falfedo:fed ex partíbus aquofis nutriun⸗ 
tur:que oulces vcl admínus infipíde ofcuntur: attrabunt 
em dulcedinẽ ab ipfa aqua er qua nutriuntur. goulcedínc.i, 
artes dulces aque:ficut calo; celeftis agens in aquam fal» 
am attrabit partes oulccs fubtiles: ⁊ ex rcfiduo fit fal. fic 
calo: naturalis pifaum attrabít partes oulces:er quib? nu 
tríuntur, 2d primum dicendum qp licet continens conten? 
tum immutet ad fuam erafim : non pzopter bocad fuum 
fapo:em: non ením eft ídem complerio etfapo:, $ed boc 
tubil eft quía f3poz firmat fpeciem et complerionem: ficut 
dicit yfaac ín dietis vniuerfalibus. €lnde oícendum ꝙ 
pifces contincutur 3 falfcdine quantumad partes exteri 
o:cs:ctnon ínteriozes: fed interioꝛes ab aqua oulci contio 
nentur:et tales parte interiozes caduntín nutrimentum, 
Vel oícendum qp continens agit in contentum $m qagit 
in illud:⁊ quia aqua marís agit in pifces nutriendo quoad 
fuas partcs aquofas oulces:ígitur, 2d aliud oícendum qp 
non eft fimile de plantis que attrabune nutrimentũ fine oi 
fcretione:c be pifcibus quí cum oífcretione. Item nutrime 
tum piſcium eft aqua dulcis:⁊ plantarũ eft mírti. 2d aliud 
oicendum ꝙ non cft fimíle:q: pifces lutofi babent luti fapo 
rem per comquinatione:c non per incoꝛpoꝛationẽ. Item oí 
cendum cp coꝛum nutrimentũ eft fetidũ: c non ficoe marte 
nís. &loicendum ꝙ lutofi aliud nutrimentü non babentz 
ideo non poffunt vti electíone ficut maríni, td alid queñ 
tum dicendũ ꝙ pifces fimpliciter non competüt imfeb. am 
timctur de putrefactione:fi auteʒ plus de inala cóplerione 
calída:t ficca tímeretur:tunc poffent cõpetere. Sd aliud oi 
cendum ꝙ humide diete zc. vcrum eſt dũmodo non fint ti 
moꝛoſe de parrefactióe: fic loquitur IPíppo.zld aliud veri 
cft oum non includat timoꝛẽ ficut pífces; nam poflunt alia 
contraria adminiſtrari non timozofa, Ad aliud oicendus eft 
q'non eft fimile oc eſtate:regione:⁊ cõplexione:quoniaʒ in 
illis ton tínctur putredo: fcd in feb.timetur nimium: ideo 
¶ Qucriturqui pífces fint melíozes: auta mari exeuntes 
t àquas dulces ingredientes : aut ecóuerfo : fed videtur qp 
econuerſo:q; motus oenominatur a termíno ad quem € nó 
a quo:fed marini funt fluuialibus melío:es: ígitur ad mare 
tranfeuntes erunt melioꝛes. In contrarium eft aucto: of 
cens ꝙ a mari ínaquas oulces tranfeuntes funt melío:es, 
erítur quare pífces non babent offa. "tem querío 

tur quare pifces aque oulcis babet multas fquamas c mol 
lcs: mariní paucae c ouras. Item ficut vult yfaac: pífces 
babent fitim inducere: quentur per quam viam : videtur 
«p non : quía fitís cft appetitus calídi et ſicci: piſces funt 
frigidi ⁊ humidi: ergovalent contrafitím ⁊ eam non indue 
cunt. "Stem dicit ꝙ caueant itínerantes ne pifces comc 
dant:querírur caufa Querítur cum oícat 3Rafis q aqua. 
piſcium valet contra ſitim:queritur quomodo. s£t videtur 
e —— AL Os 3 quibus occidítur non valent contrafi? 
tim:igitur.¶ Queritur qualiter aqua pifcíüvaletcotra (ca 
biem ficut ponit raf. ceteri pꝛactic. GT itur quare pi 
fces fquamofi boní funt: aues $o plumofe non T uerit 
Qm arbozes rare cõpoñtionis ocficíant folijs « dure copo» 
—— abundent: quare eſt: ⁊ ecõuerſo oe pifcibus refpeo 
Eid Qquamari. (T Queritur quarc pil z fquame plusabun 
tin doꝛſo d in ventre «T Queritur per quam viam cae 
put fit fapozofum fm flum verfum, S auda regit: medium 
— — Cft ſapoꝛoſum. CAd pꝛimũ dicenaũ q marini 
dulces tranfeuntes aquas funt melíozes.Glna caufa eftz 
Quia vnumquodq; fequitur bonitate radicalis complerio? 
ni$:C q: nati ín marí radicalíter funt cõplexionis t compofi 
tionis melioris: fic uuiales fimiliter fuam radicalem có» 


pleríoné retinent. Alia caufa eftzo: tales ad oulces tranſeũ⸗ 


tes delectantur:⁊ ad mare tranfetmtes tr 
—— TC fr tes triſtantur. Alia cau 
fa:q: marini viuunt melíug in aquis oulcibus cum dominẽ 


tur füpzapifces fiuuíales;;c econtra eft oc ftuuialibus dum 
mare intrantzQ: comedunt cc. gd alind oe termíno ad qué 
boceftverum quantü ad complementü morus: quantum 
€ft cx parte eíus:fed non pzopter boc resa motu denomi⸗ 
natur talis vcl talis. Vel oicendü p ft fcruarent vel baberet 
eaſdẽ conditiones:ſicut manni qp non vituperarétur aliun⸗ 
de:⁊ ꝙ equalis eſet bonitas invtriſq;:ſed nó funt cedé con 
ditiones in vtrifqg vt vifum eft. fid aliud dicendũ ꝙ pifces 
non indígent offibue ad ſuſtentandũ:quia abaqua fuftens 
tanturzz q: vnũquodq; membꝛũ creatum eft pꝛopter fines: 
igitur. Allia caufa:q: ofía funt er matería melancbolica quc 
nonabundatin piſcibus.Alia caufa eft ꝙ babent aliquid lo 
co ofíium:vel dicendũ qp babentofía. Ad aliud dubiũ dicen 
dum c caufa eſt:quia fquama ozítur cx fuperfüatate: et in 
illis multe (unt fuperfluttates bum idezvifcofezmarini vero 
babent paucas:quía míno:es: t babent duras:q ab aqua 
falíta índurantur. Ite⸗ q: babent cames dutas:ideo illa ſu 

uítas que per carnem tranfit eft ſubtilio ⁊ ficdo:: igi» 
tur. Ad aliud dicendũ q fitim inducitzq: dito conuertuntur 
ín bumozes calidos qui babent fitím inducere: t ficper ac» 
cidens fitím inducunt.Et fi arguatur ꝙ funt frigidi humi 
dí:ídeo cc. Rñ.ꝙ quantü cft cx parte cóplerionis fitim no 
inducuntzfed cr parte cópofitionis c fubftantie cito in bu» 
moꝛes cbolerícos conuertunt Sed aqua eoꝛum eft mundi 
ticatiua:⁊ humoꝛũ euacuatiua:qm ftomacbi ⁊ inteftino:us 
pungitiua:⁊ fic expellit bumozes ſitim inducẽtes:igitur pa 
tct ad aliud fequens oubíum folutio. ft bocfit ratione fal 
ſedinis quam babet aqua:⁊ ratione cuiuſdam bumídiratis 
etiſtentis in poꝛoſitatibus carnium pifdus: que humiditas 
acuta ibi manens per modũ repudij:que ratione fui acumi 
nís cum aqua ín qua becoquunt pífces beriuata euacuat c 
fiuere facit humoꝛes.Ad aliud dicendũ ꝙ valet 5tra ſcabiẽ 
abftergendo ⁊ mundificando: ft ex ea lauentur fcabíioft, Ad 
aliud iam patuit folutio:qz fuperfluitates ad fquamas dele 
gantur ⁊ inde redduntur cames mũdioꝛes.Sed aues funt 
plumcfezq: narura oꝛdinauit ad volandá: t q: aues peccir 
per ſiccitatem ? per cozum volatü magis oeficcantur: ideo 
deterioꝛãtur.Ad aliud refpon.a: nutrimenti eoꝛuʒ ín aliud 
conuertizur:ficut ín frucrus, Sed qꝛ cópofttionis oure nu» 
trímentiü non tranfit ín fructus:qꝛ non abundant ín fructi⸗ 
bus ficut rare arbozeszideo tranfit ín multitudinem folioo 
rum. ed piſces rare wi —— abundant in fuper 
fluítatibus:nec cft aliud in quod poflint tráfire nifi in ſqua 
mas:zideo babent multitudine fquamari. Sed pifces oure 
compofitionis non tri abundant in fi 1 :ideo 
nec totbabent fquamas. £d alíud oícendum ꝙ pilus sene 
ratur ex materia ſubtili:ideſt ex fumo fuüperafcendente: et 
qꝛ doꝛſum eft pars ſuperioꝛ:ideo. Sed ín ventrenon quo» 
niam ibí vícct oígeftio que percalidum et humiduʒ viaet z 
vnde pars illa in qua oígeftio viget: eft multum camofa et 
bumída: quía ín loco bumido nimis:non bene creſcunt pí 
li: nec fquamezficutnec grana im terra nimis mollizideozc. 
Ad altud:caufá eft quontam in offibus multa abundar que 
repudíant: (tud quodeft fubtile 3ereus remanens ín conca 
nítaribus capítis : conuertitur in fubftantia pinguem que 
fapída eft. £auda fana eft: quía munda ratione motus con 
tinui.Medium autetn nutrit: co ꝙ abundat in fubftantia ⁊ 
fubftantia nutrit. 





coꝛpoꝛibus humanis: nec augmentum: nifi compos 
fira cum varijs cibarijs fuerit compotitis fecundo 
ty 


Liber 


de cõpoſitione quattnoꝛ elementoꝛũ. Aqua erri quía 
frigida cft ⁊ humida naturaliter ⁊ eſſentialiter:⁊ nó 
ad aliaꝝ rerũ cõparationẽ:neceſſario nulli oat nutri 
mentũ calide ⁊ tice cópleriói: q: cõtraria cft repu 
gunat oĩbus calídis « ſiccis naturalírer; q9 cũ ita tit: 

neceſſe eft ín eís operetur nibil: niſi fm q9 operatur 
contrarii contrarío:7 actio cuiuſſibet cotrarij nó cft 
rci ibi cótrarie augmétatiua vel nutritiua:ſed repu 
ais ⁊ deſtructiua:ſicut vídemus aquã igni refi 
ſtere. albedinẽ nigredini. aqua erri ignem extinguit: 
ignis vᷣo aquã calefacit. ſimiliter albedo vult albam 
reddere nigredinẽ:⁊ nigredo nigreſcere albedinem: 
nõ ꝙ comifcentur: fcd potius inimicãdovnũ minuit 
alterũ. Palã eft crgo aquã nullum oarc nutrimentũ 


coꝛpoꝛibus. ꝛeterea dicimus aquã eſſe ſimplicem: 
⁊ coꝛpoꝛa noftra cõpoſita:⁊ ſimplex non operatur ín 


cõpoſito ficut compoſituʒ in compoſitũ.ſimplex cm̃ 
cõpoſito diſſimile:compoſitũ cõpoſito fimile; cõpoſi 
tum fuus ſimile ceſcere facit:ſimplex autem ecõuer⸗ 
fo facit illud deceſcere. Nutrimentũ nibil aliud cft 
q cibi aſſimilatio in coꝛpoꝛibus edentiũ:qꝛ fimile eft 
poteſtate:ſed aqua mon eft nutribilís : qꝛ neqs pote⸗ 
ſtatiue:neq; accidentalírer cft ſimilis caloꝛi ⁊ ticcita 
ti noftri coꝛpis C» fi repbendcrínr noe ſophiſte dicẽ 
tes:Si aqua eft ficut diriſti:q̃ neceſſitas fuítvt aqua 
oaretur nature humane:cum nos videmꝰ alía aialía 
nullo mõ poffe regínifi raríffime abfqs aqua. Quibꝰ 
refpondendá eft:aque neccffitas ouobus modis fit. 
Ano qꝛ poꝛtat cibum per totum coꝛpus di fui fubti^ 
litate c liquoꝛe:diſſoluit autem ⁊ attenuat cibum vc 
poſſitvenas penetrare t ceteras vías coꝛpoꝛis. Alio 
modo:q: cum frígiditate ⁊ faí bumectaríone rcfríge 
Fat « extinguit calozis extranei naturalís acumen: c 
firím ab co gencratà mítígat ppter contraríctaten 
quam vtraq; babent: oíffoluit fom círca co: accu⸗ 
malatum:qrri confo:tat naturã ín actione fia: fcd ti 
fi inuenerit fozté caloꝛis qualítaté adeo vt nequeat 
ei repugnare:mutatur ín tpfum patíendo:ficut víde 
mus ín exterioꝛibus aqua tn ígné tranfirc: mutatur 
Citi in igncam matura p fui ſubtilitate:vnde ígnís có 
fo:tatur z augmentatur. Cfi nos opostet:fi puídea 7 
mus vt bec infirmo tribuak: ingeniare íllà: admiſcẽ⸗ 
do ci videlʒ rem groſſam:⁊ eã grauanté: que fit ín fe 
cunda cõplexione cópofita:ficur pſiliũ: panís lotus; 
⁊ ſimilia:vt fiat aroffio: ⁊ grauioꝛ: neqs calo: obc^ 
díat extraneo:ſed p eam ectinguatur fitís ab eo ge⸗ 
ncrata:7 calo: mítigef. ¶ 7 andabílís aqua ouo ín 
fc contínet;enü eft cc fui effentía:aliud cft er fui cur⸗ 
fus oꝛigine. Er fut effentía:daritas z oumídiras nul 
lum babens colorẽ nec ſapoꝛẽ necodoxé nec fetoc5: 
q: colo: fapoz:z odo: fignificit quattuo: cõpoſitio⸗ 
nce qualitatũ ab actione nature cõpoñtas in coꝛpo⸗ 
ribus. 3n fecunda cópofitioneoe bumiditate z fi^ 
giditate. Non ergo oebet babere faposé: colozem: 
neq; odoꝛem: ꝙ ſi *ec babeat ſignificat alias rem ín 
ca cffe adunatã. Si 9o babuerit coloxem:ncccffe cft 
vt fit albus:clariſſimus:⁊ nírídus:bic cii ocmóftrat 
aquam effe dariſſimo z tenuiffimo aerc cõmirtam. 
Si vcro babeat fapoiéneceffe eft vt fir acceptabi⸗ 


lis:cõmunis ⁊ facilis ſenſui.Q (i odoꝛem babeat:ne 
ceſſe eft vt fit odoꝛifera:omni carẽs putredine ⁊ ara 
uitate.Qucecunq; aqua talis eſt:bonum babet ſapo 
rem:venarum erír penetratiua:⁊ ciboꝛuʒ poꝛtatiua: 
⁊ nullam auget ventoſitatẽ: rugitum el gauitatẽ. 
figo fuí curſus neceſſe vt fit, contra oꝛientem ali 
quantulos feptemtrionali pertinens plage vt ſeptẽ⸗ 
tríonalís ⁊ o:ícntalis ventus eam perfler. Fluxus 
ciue neceffe eft et (it ficus ct velor currens fuper la; 
pidem paruum:z arenas daríffimas:nullam babis 
immnandícia:ant curfus fuper cretam fapída nimiſq; 
mundã:coloꝛq; rube? ant niger:buiuſmodi em̃ aqua 
fubtilis cft z lcuís:que poſita ad ignem fen folem ci 
tiſſime —— $ofiad acrẽ — 
ter refrigeratur:qꝛ citiſſima eius mutatio i 
tate in — eſt ſignificans leuitatẽ:nec oſtẽ⸗ 
dens illam quippiã terreſtre habere.Sed omnibus 
autẽ aquis pluuialis eft electioꝛ:que vicine ab aerís 
ſummitate cecidit:munda ramen fi fuerit ab om̃i pu 
tredine:⁊ ponatur ín ciſterna optime lota: talis enís 
aqua minus ceteris bumída:  quídd3 ftipticiratís 
babet; ende non nocet ftomacbo:fed potins eum có 
fo:tat. Poſt bác comendamus aquam flumínis ma 
gnilongea ciuitate remoti:cuius líquoz eft claríffi 
mus:ſuper arenas nítídae vcl lapides currens; ta/ 
men melíus fi fluit fuper lapides qp fuper arenas: la 
pídes erii illidunt aquam:ctufqs groſſiciẽ attentant. 
Que 9o fuper arenas fluit nitidas:melioꝛ qp plunía 
lis ín cifterna longo moꝛans tẽpoꝛe:OMoꝛans aqua 
ín cífternazmalam fufcipit qualitate a fumoſitate ter 
re. Pꝛeterea eft fontína in quadam bonitate:q̃ fiuit 
et parte oꝛientis vel ſeptẽtrionis: melioꝛ etíam fi ec 
oꝛiente d feptemtríonefiuat : ficut Pip.⁊ Gal. at 
teſtantur. Plaga ínquít oꝛientalis ca. fic. ot ma⸗ 
nc ibi ozítur ſol:qͥ eft ca aeré extenuandi:⁊ fumũ mũ 
dificandi:atq; grofficíe ín modíco tẽpoꝛis ſubtilian⸗ 
di.Sed volentes aqua pbare d fit grauis aut lenis 
líncos tenucs accipiant pannos cvererce cofqs me⸗ 
dios oinidant equalíter z madefacíant eos ouabus 
aquis diuerſis:deinde vrríqs panní cqualíter aquís 
expꝛeſſis: vno loco fuf t codem tempo:c 
qui 9o pꝛimus erít ſiccus:aquam in qua ídes miffus 
fuerat:ſciant effe leuíozem ⁊ tenuíozem. Scd ramen 
fi volunt clarificare aquam ⁊ mundificare propter 
cbolerícos ⁊ iuuenes cererofqs calídas naturas ba/ 
berites:accipíant eam cum puluere boli z chimolee: 
fpodij ⁊ ſimiliũ.ſic decet puríficari.lPumídas No n3 
turas babentibus oonctur cii amygdalís amaris ct 
offibus criſomilloꝛũ z alumine mítta. 7 emperaram 
vero naturam babentibus oonctur cum amygdalis 
oulcibus ⁊ tritici farina. £v fi neceffe eft et aqua po 
cctur frígidiffima ant turbida:opoꝛtet eam miſceri 
vino albo:fincero:acerbo z clariſſimo:quod fi negle 
ctum fuerit ín ftomacbo conuertetur : ftomacboqs 
oefectionem tribuit: cum ftomacbus ocficit: ma⸗ 
los bumo:es recípít ad eos fluentcs:ficut vídemus 
affiduc. ieiunium ferentes ín vírtute ocficcre: fto? 
macho pcr ieiunium calcfacto . Quod fi bcc aqua 
mifceatur cum fupsadicro vino: fict tenuis et dige⸗ 


Dietarumparticularium. 


ſtiua:⁊ malos humoꝛes diſſoluit ad ſſomachũ ventu 
ros:ftortacbus citi confoꝛtat ⁊ adiuuat ad cxpellen⸗ 
dur malos humoꝛes cum egeſtiõe. Poꝛro aqua fri 
gidiſſima plurima eit neruoꝛũ pectoꝛis inteſtinoꝛum 
percuſſiua:generatq; doloꝛẽ ín ventre c ſtricturã in 
pectoꝛe z omníbus inftrumctitie fpiritus; c crepatu 
ram ín ſuisvenis. Quam qui affücte biberit:incidet 
ſpaſmũ:⁊ membꝛoꝛũ doꝛmitationẽ patictur « theta⸗ 
num atq, epilepſiã: vnde opoꝛtet er cum ſupꝛadicto 
miſceatur vino vt tẽperetur. Neceſſe eſt ergo omni⸗ 
bue naturalr vel accidẽtalrx bumídas naturas habẽ 
tibus cauere aquã.ꝙ ſi aliud non poffunt; mifceant 
eam cum aliquanto maſtice: ⁊ coquatur ca quouſq; 
ad tertiam vel dimidiã partem redicrit. Rurſus de⸗ 
cet omnes cauere aquam ſalſuginẽ vel nitroſitatem 
habentẽ:talis cfr aqua coꝛpoꝛa calefacit ⁊ deſiccat: 
ventrema accidentaliter conſtipat:eius citt actio in 


initio diſſoluit bumoꝛes groffos:c pungit inteſtina: 
vnde fit ſolutio ventrium. In finc vᷣo dumectationẽ 
ventris conſtipat:eiq; refiftit nc per ſeceſſum excat: 


fit ergo cauſa conſtipandi ventris accidentaliter. 
€ Deniue. 





non eft aliud:niſi aqua pꝛe nimia frigidita 
——— — — 
s r:ficcitas auté palam eftjp fua intenſa frí 
Gíditate.3fs:oide oibus coꝛpoꝛis Cá nocet:⁊ dẽ⸗ 
tibus: marime ſenibus ppter defectionẽ füozum ner 
uoꝛum:percutit err ſtomachũ eoꝛum: pectus ⁊ om̃ia 
viſcera:generat in ſpiritus inſtrumentis angnttiam: 
ſpaſmũ paralyſim.⁊ oia bcc ín ſenibꝰ cito funt appa 
rentia. Sisueris yo z iuuenibꝰnon cito ralía euenit 
p:o naturali comm caloꝛe frigiditati repugnãte:ſed 
tamen fi ca aſſueſcant:nocet cis: peipue nerui coz in 
hanc incidunt paffioncs: oe qua nullo modo poffimt 
euadere. 3dcirco affücfcentíbus ea opoꝛtet medica 
fuccarrere cum balneo:⁊ poſtqᷓ ſudauerint:cum vre 


leon:ſanſuceleon:anetileon: c ſimilibus vngãtur:bi⸗ 


bant foxtifíünum vinumvetus ⁊ clariſſimũ Aquaxᷣo 
ſuper niuem refrigerata:melioꝛ eft niue:minuſq; no⸗ 
ciua:eſt etiam melio: ceteris que ad acrem refrigerã 
tur:qꝛ non eſt mẽbꝛis vel neruis nociua.Cum auteʒ 
ur aqua marina feu falfa excrceri młtos reperimꝰ:ne 
cei € efto:dínem buíus aque teneamus: quc 5 otuer 
fe qualitates fint ab aquís oulcibus:ramen enum ec 
idem effe in eſſentia videntur. Dicimus eii qvaqua 
marta nimis cft ſalſa:incidens z pungens:pꝛoinde 
ventrem ſoluit:⁊ pblegmatica groffa zvífcofa munz 
díficat Honunqᷓ etũ c3 potuí oamus:aut folà: aur 


ci ocimelle mirxtã: aut cus fosti vino  vetertaut dul 


ci:t poft vctris folutione damms craffe galline ius; 
folídet puncturã z afperítaté quam acumcn dz 
£rerubcefecerat./*t l5 aloziotiffimus Pippo in pe 
Fitororm oximaton abfolute dixiſfet eam non cffe l2 
xatiuam: bene ramen eum dixiſſe faremur: q:ti quo⸗ 
modo cft laratiua:⁊ alia rarione põt ciíc conſti 


patiua.Si enim ín initio fne actionis naturaliter fel 


5s s — bumozer: pungit inteſtina vz erpellat 
quos cliquaucrat: poftea vᷣo quía non ín 


Ix frígidio: cft c minus aqua humida:qꝛ 


S'o.cl. 


uenit quod liquefaciat:deſiccat coꝛpoꝛis humidita⸗ 
tem:itq; caufa conſtipationis. Antiqui vᷣo pꝛccepe⸗ 
runt dari tus galline craſſe in fic egeſtionis:vt hu⸗ 
mectet ⁊ ſolidet aſperitatem quam acumẽ aque ma⸗ 
rine fecerat. Aalet etiam ᷣm medicina exterloꝛibus 
coꝛpoꝛis:quia balneati ín ea poꝛi aperiuntur:⁊ aqua 
perfoꝛans vſq; ad. interioꝛa:trabit intrinſecã ſuper⸗ 
fiuitarem ad exterioꝛa:moꝛſus ſcoꝛpionum ⁊ aranee 
curat: que etiam iuuat doloꝛem oe phlegmate in ca 
pite patientes: t grauitatem auditus: fi fumũ et 
odoꝛando ſumãt:quod fünili modo facit fum? aque 
fuper ignem poſite:⁊ fi dvftcre faciamus:valet con⸗ 
tra ſciam oepblegmate groſſo vifcofo generar ⁊ 
inferioꝛa inteſtina lauat ab vlceribus. 


¶ Superius determinauit yſaac de dieta fumpta a cibo: 
nunc auremoc fumpta a potu: qui cft res non naturalis fi» 
cut cibus:et diuiditur ín ouas partes:qꝛ pꝛimo ocrerminat. 
be fumptaa potu qui eft potus folus: fecundo Se tümpta a 
potu qui eft potus z abus fimul:ibi, Einum boꝝũ dat ni» 
trünentü.&[ Queritur vtrum aqua quam poramus fiz cie. 
mentum: videtur ꝙ nonzq; ficut dicit Ariſtote. vni cuoc qs 
elementi ftat naturalíter in fuo pꝛopꝛio voi; fcd aqua gua 
otamus non cft ín fuo pꝛopꝛiovbi:qꝛ fiuit a mart 3d mare: 
t qued cftin fuo pꝛopꝛio vbí ſtat immobiliter:igitur. S rcm 
ſicut dicit pplofopbus ín lib.de generatione; c quarto qe» 
tbcoxozum:eleméta funr nature ciuſcdẽ in toto in parzib?z 
crgo non eft elementü. Item ficut oicit Bal. qualitates m 
elementis funt vitimate:ülud crgom quo non ſunt vlima⸗ 
te nó eft elementũ: ſed ín aqua quà poram? nó funt vituma 
re:igitur. Nam nix frigidio: eft aqua ſᷣm pbdofopbt: creo 
1 aqua non funt vltimate cc. Ite⸗ ficut dicit Conſtantinꝰ⸗ 
ciemeatus eft fimpla pare t minima cozpozis bumani: ſed 
aqua quã potamus non cft huuuſmodi:iguur.Eũ em copo 
fita:fi fit dulcis er aercis partibus ⁊ aquoſis. 3n contrariũ 
eft zluicen.oteens qp aqua eft vnum elemento: folu ba» 
bens pꝛopꝛietatẽ vtingrediat coꝛpus bumanü cus bis quc 
comeduntur:ergo aqua per Ziuicenná $m ꝙ eft in cozpoze. 
humano vel ibíredpirur cft elementi. Iteʒ dicit ifte auctoz 
q aqua non nutru:eo dq cft ſimplex: fed o£ coꝛpus ſimplex 
eſt elementũ Pm q eftízs fub siobo lune, Item "opanni» 
tius ponít aquá cfíe potum tm̃:eo ꝙ cft ſimplex: nec ponit 
abum: qm omis cibus inquantũ ralis mixtus cfc igitur. 
fid boc dicendum ꝙ aqua eft ſimplex co:pus: ⁊ eft corpos 
fitütiz eft eementum, Sed nota ꝙ cópofitio quacrupier 
eft, £ft ein quedam cópofitio ex pzimís qualitatibus: ⁊ ſic 
quodlibet elementũ eft cópofitio.2llía c(t cpoñtio ez quat 
tuo: elemẽtis fimul adinuicẽ mixtis:⁊ in fuis qualitarious 
fractis: talis cõpoſitio eft in quolibet mixto.æEſt aut? atia 
copofitio ez quattuoꝛ humoꝛibꝰ:⁊ tais eftin quolibet aĩa⸗ 
li. Eiſt alía cópofitio ec mẽbꝛis oꝛganicis 7 ↄſimiibꝰ:⁊ talis 
eſt in aialibus nobilibꝰ:⁊ p excellentiã in boie cà fit animal 
nobiliſimũ.Aqua igit᷑ eft copofita pꝛima compofizionezíed 
reſpectu aliaꝝ cõpoſitionũ ett ſimplex.Sʒ iſta diſtinctio nó 
attingit ſolutionẽ:qꝛ oc aqua fit queſtio vr cadit ín vii po» 
ius ⁊ non cófidcrata in fe, Ideo dicamꝰꝙ ifta aqua pur ed 
potam?non eft coꝛpus fimpler nec cõpoſitũ fiue mictũ:ſed 
cft admittü cozpus. Vñ nota &m Ariſtote.in Qrto meteo, 
q quedã funt co:pa fimplicía t pura: quedã mita : c ques 
dam medía:nccfimpliciter pura:nec fimplicizer mista: tüla 
oicunt admira. £lemera aũt exiſtẽtia ĩ fuis ſimplicitatibꝰ 
dicunt pura t fimplici ſimpliciter.Doꝛũ autem fimpticifi 
mum eft ígnís. IBullam aere admixtionẽ patit᷑:qꝛ fi ccm co 
aliquid miſceat᷑:ſtatim trabit ülud oino ad ſui nazurá: cum 
fint íaní materia ficut vult pbs. 213 aũt cleméta nó fic pic 
quodiíbet eis admixtũ ad fuí natura trabere: et iõ cõtingꝛt 
ea pati a rebus fibi admirtis: c aliquantulũ a fuis qualitati 
bus repꝛimi: et ideo alia elementa poflunt effe admirta. 
Sunt autc alía coꝛpoꝛa ſimpłr cr quartuo: eleinẽtis mifztaz 


Liher 


ſtituto:⁊ in fui natura:⁊ nó vt cft admutũ coꝛpus.Ad aliud 
dicendũ qp h̊ nix fitfrigídio: aqua actualiter € effectiue:non 
tamcn eſſentialiter.Et $a. intelligi oe qualítaribus eſſen 
fialiter. &d alíud dicẽdũ cft ficut ad fecunda antciftud: vcl 
dicendũ ꝙ elementü cft pare fimpler refpectu partis como 
pofire ex quattuo: elementis:⁊ fic aqua eft fimpla: quía nó 
compofita: c quodlibet elementi eft alía fimplidtas d ope 
ponitur pzime cópofttioni:fc ex qualitarib?: 7 illa nó eft 1n 
elementis: fed in cozpo:ibus celeftibus. ¶ Querit vtrum 
in aqua fit frigiditas vltunata. Reſpon.qꝙ aqua vt eft ele⸗ 
mentum purü:nulli altj rei admirtü:baber frigiditate viri» 
matam:⁊ ſᷣm qp eſt res naturalis veniens ad compofinone 
mixti cum ale elementis. Aqua auté pꝛout eft copiis ad^ 
mirtum qualitaté non babet vitimatà: qm̃ illam contingit 
rcpzimi p naturá rei admixte. Nec eft fimile oc ígne zaltjs 
elemcnne:quoníá dicit Ariſto.ꝙ elementü ignis eft multũ 
babens oc foꝛma t minime de materia: cídeo cft multus 
actiuus:cum actio fit a fozma:nullam em̃ aitenus reí patit 
admirtioné:qm fi alígd eí admiſceret᷑ traberet íllud ad ſuã 
naturam : 3Poft ique fo acrplus babet oc fo:ma: fcd non 
eft actíuus intm̃ et fibi admirtum poffit ad naturam fuam 
trabcre t conuertere: idco contingit quandogs ípfum pa 
ti. 2lia autcm ouo elementa:ſcʒ rerra ⁊ aqua plus babét oc 
materia c mínus de foꝛma:ideo funt magis apta ad patien 
dum cummateria fit paſſibilis:ideoillud quod ei admífcc£ 
non poflunt conuertere ín fuam naturã:⁊ cum íllud agar im 
illis neceffe eft vt patíant;ídeo contingit huiuſmodi eleme 
tà in ſuis qualitatibus repzimí ⁊ depꝛimi: 7 ideo non eft fie 
mile de igne oc altje cleimentis: per boc patctíolutio ad 
multa argumenta. IHam fupponédo admirtionem fieri i 
alijs elementis:hoc modo contingit eſſe qualitares repꝛeſ⸗ 
fag «non vitimatas : fed fi fuman£ vt funt pura ⁊ non ad» 
mixta babent qualírates fuas virímatas. ¶ Quent cum 
m aqua fint oue quahtates:fcs frigidítas ⁊ humiditas:⁊ frí 
s itaque eſſentialioꝛ:qm̃ aqua eft frigida perfe; qua 

rc eft ꝙ frigiditas poteft amoueri t non bumídiras. tem 
quent cum aqua poffit catefierí quarc igníe non poteft frí 
scficri. QT Queritur per quamvíam aqua babet ignc extin 
guere:⁊ quodbbet bumídü inquantá pumidi. ¶ Qucrit 
Quare aque tẽpoꝛe frigido fimt calide: t tẽpoꝛe calido funt 
frigide. ¶ Queritur quare aqua calida cítius ⁊ foꝛtius có» 
geletur dp frigida:vt volür Ariſto.⁊ Ziuicen T ad pꝛimũ oí 
atur ꝙ fri.aque per cali.ignis poteft amoueri: fed non bu» 
mtditas per ficcítarem:quía calíditas eftfo:tío: actua dp fri 
gíditas:c bumíditas fo:tío: paſſiua dp ficcitas:ídeo fo:tíoz 
poteft aliam deſtruere ⁊ foztioz alteri refiftere, "Ham ficut 
bicit Zinftoteles:actio fit per contactũ: etídeoífte qualitas 
tes actiue ín fubftantia aque agunt adiniíces ⁊ foztio: alía 
fugat z amouet ⁊ impꝛimit᷑ calíditas ín aqua : t ídeo eft ca 
lída.Sed bumídítas aquenon amouet᷑ per ficataté (gnís: 
qt humiditas eft fo:tío: paſſiua potẽs ficcitati aque refifte» 
ye, Ett alia caufa; quia qualítates paffiuc funt materie 


magis d actiue, f£t buius fignum cft ꝙ dicit 
pfaacin vanio;g actiue qualitates oant colosem mwꝛina:⁊ 
paffiuc fübftanriam ⁊ materías, Sed q: facilius cft amoue⸗ 
rcfonnam 4 coloꝛem d fübftantiam: idco faalius eft amo; 
uere frigiditate dj pumíditaté. adberet ern pumiditas mg; 
tcríc ítà qp ab illa feparan non potcftzquiah fepararc£ ma; 
teríanó maneretzquonía materia paffibilis dicitur:nec pio 
pter aud materia oícitur. Patit autc ſua qualitate paff 
13:ió tc. Cad aliud queſitũ dicendũ qp ignis magie ett fo; 
malis: minime materíalie cftzaqua autem ecouerfo: ideo 
fuam foxnam alijs potcft impzímere pzopter eius fortem 
actione. pocínnnit Aríftoteles quarto metheoꝛoꝛũ:cum bj 
atq omnía füntigni materia: ⁊ fic ín quodlibet poteft (ug 
formam inducere: ſed aqua: q: eft mimme actiua: nó poteft 
fuam formam igm ímpzimerezq: ignis cft agens foitiusct 
to:te refiftés. ilia caufa eſt quia ín igne qualitates funt vl; 
tímate:non fic o in aqua:igit᷑ ¶ id aliud oicedü qp caus 
fa eft fm zDalic. quoniam ignis ⁊ aqua babent contrarieta 
tcm fmfpedem : tq: vnum contrarii adueníens alteri in 
fua foztifica£ actione; intenditynum alind ín fuí naturam 
conuerterezídeo aqua cum fit igni cótraría: fi ín multa quá 
títatc adueníarígni:íta ꝙ ci oomíneturzq: nó potcft ad fut 
naturam couertere:facít qð pót: (deo extinguit ea cà non 
poflit in fuam naturam conuertere. Scd fi n parua quanti 
tate ei adueniret eum non extingueret:ſed potius fostífica 
ret pꝛopter caufam oictam:q; contrariti foztificarur per ade 
uentur fut contrari) ficut oicit pbilofopbus. ect fi obijcia⸗ 
turoeaqua calida que fimiliter ignem extinguit: dicenduʒ 
q etfi ſit actuauter t manifeſte calidazeftrame frigida cffen 
tialiter ⁊ occulte; ratione cuíus operatur per cotrarietate, 
Et ñ obijciat᷑ oc vino qð effentialitercft calida: tamẽ ignẽ 
extinguit:ergo ſolutio nulla:dicendũ ꝙvinũ extinguit igne 
licet fit eſſentialiter cadum. Et ſic loquendo oc caliditate 
effentíali etiam argues qp vinum calidus actualiter extin⸗ 
guit:poccft quonia invmo duplices funt partesvt ſciuiſtis 
«ratione partuim aquofarü babet (gne extuiguere 7 nó ví 
nofarum.3Er fi obijciatur ꝙ vinum ocnomínatur calidum a 
nobiliozibus partibus:ct fic eis oebeturoperatio: ergo v 
num femper agitracíone íllarum: ficaugmentabit fem 
ignis calidítatem ⁊ ſiccitatẽ. Dicendũ ꝙ vinũ ponitur ca 
duin ⁊ ſiccum reſpectu potus:ſiue qꝛ potus.⁊ reſpectu bu» 
ius operationis que eſt potare ⁊ cibare: qꝛ potus ⁊ cibus 
eſt: tamen reſpectu alterius mis non dicitur cali⸗ 
dut ⁊ ficcum:fed potius frigidũ ⁊ humidum.¶ Aid aliud 
qð querit quare aque ⁊c.Cauſa eft q: 2u8 adueniens fuo 
contranofugat illud 7 remouct fi potens fit ſupꝛa (lud: et 
q: ín eftate caloz fo:tís eft; calo: folís reuerberans ſuꝑ ter/ 
ram:terram in fupcriozibus partibus calefaat ⁊ pozos ape 
rit:zinde calo: nzturalís egreditur ⁊ interius debilitatur 
et frigiditas augmentatur : etín pzofundum fugarur: per 
Quas partes p:ofundas aqua tranfit que inueníens frigi 
dam terram: aterrarefrígeratur frigiditate fupple actua⸗ 
lí. Sed in tempoꝛe oppofito oppofito modo fe babct: quos 
níam post terre cuduntur: ⁊ caloznaturalíe terre ín mte» 
rioubus retínc£:c ídco ín interioꝛibꝰ rerra calidío: reddit: 
p:opter quod aque tranfeütes a caloꝛe terre immutanturz 
⁊ (dco calefiuntzideo in hyeme fontes funt calídi 7 ín efta* 
te frigidí, Alia caufa poteft affignari a parte coꝛpoꝛis bu» 
mani:quoniã Ll; fit equalis frigiditatis in eſtate ⁊ in hyeme: 
tamen q: co:pus ín eftatc eft calídíus dp ín byeme : idco ft 
tangatur ab aqua fentiet cam magis fngidam qp fi effet tẽ⸗ 
peratum velfrigidũ:quoniã aqua pꝛius pcnetratín coꝛpus 
in eftated ín bpeme:ficut acetü Phe infrigidat aqua ef? 
fectíue:q: plus penetrat.fic aqua:q: in eftate melius ⁊ libe 
rius penetrat:ídco coꝛpus plus ínfrigidat. &t cft fimile ft 
applicetur calidũ ínfecundo gradu membzo calído ín quar 
to iudicabit illud frigidũ: fi eodẽ modo mẽbꝛo fri.in pmo 
gradu iudicabit illud calidũ:⁊ ſic diuerſitas non cft aparte 
filíus caudi:ſed a parte membzi fentientis cíudicantis: fic 
cft oe aqua. ¶ 2d aliudáfitii dicendũ ꝙ canfa cft fm Ari⸗ 
ftote.q: enum contrarium fostíficatur iurta fuum contra 
rium 4 foꝛtius operaturzídeo foꝛtius cógclatur, ilia caufa 





Dietarum particularium. 


eft fm Auicen.quoniã aqus calida poꝛoſa cft crara plus dp 
frigida: « quía frigiditas citius « fo:tius ce:pus rarusct 
zofum penetrat q ourum ⁊ folidum:ideo talis aqua fm. 
ícen.citíus ⁊ foꝛtius cogela£:q: frigiditas penetrat vſq; 
ad íntcríoza. ¶ Queritur vtrum aqua nutriat: vidctur qp 
fic:qzoíat ginftote.q lics pifces habitent ín aqua falfa: nu» 
triuntur tamen aqua oula:fed vnifoꝛmis eft nutritio tn pt? 
fdbus cín homine: igitur arm pifces nutriunf aqua oulcíz 
vt dicit Anſtote. ergo —— dicit yſaac in febꝛibus 
€ cadé eft matería moii c nutrimétí: fcd aqua poteft efie 
materia moxbi:ficut vult lbippo.in regimento acuto: voi 
dicit aquam cótíngit conuerti in gcnus cholericũ: ergo 
per Hippo.eſt materia moꝛbi:⁊ fic materia nutrimenti: et 
fic aqua poteft nutrire, Itẽ oícit pfaacín fe.qð poteft ages 
fo:tc in pauco tépoze: pot debile in multo: fed calo: ignis q 
€ft agens fozte refpectu calozis naturalis poteft aquam ín 
pauco tẽpoꝛe ad ſui naturas conuertere: ergo 7 calo: noftri 
€o:pozís poterit cam ín multo tẽpoꝛe ad fuí naturã conucr 
tere: c ficnutritzigicur. 3n contraria eft omnís medicus:et 
firifto.ín fcoo oc aenerationc: bi dicit cr eiſdẽ ſumus nu. 
trimurzfed fumus ex míctis: ergo ex mixto nutrimur ; fed 
aqua non eft mixta:igitur. Item dicit aucto: ín vniuerſali⸗ 
bus dietis qp non agunt ſimplicia in cõpoſitis:quẽadmodũ 
cópofita ín cõpoſitis:ſed qð agant cópofita in cõpoñtis eft 
nutritio:ergo fimplícía non nutniüt. "Stem dicit Auicen.ꝙ 
nutrire cft ocperdítü reftaurarezergo qo nutrit deperdituʒ 
reítaurat: cum ergo o itũ fit mixti illud quod nutrit 
e(t mixtũ: f5 aquanó eft hmõi: igit. Ad bocoicedü q aqua. 
nutrit effectiue: quia eft pꝛincipiũ adiuuãs 7 faciens ad ni 
tritionem cum faciat penctrarc c ocpoztet abum per mem 
bza:fed non nutrit materíaliter ínfoxnatíue: ita ꝙ mate» 
ria nutrientis cadat in materiá nutrimenti: eíus founam 
a Tamat.Ad argumétü oc pifabus.foluíturzq: boc eft veri 
effectiue fed non materíalter.zld aliud oícendd ꝙ Hippo. 
non incellígit ꝙ matería aque tranfear in cholerã: fed pfit 
eius caufa cffecrute:fic ſcʒ qꝛ data tn feb.acutis calo:é acuit 
X intendit: q: contrari per aduentus contrartj foztificaturz 
quí calo: fo:tíficatus acutus t intenſus:bumoꝛes (n ftoma 
cho exiſtentes calefadt tín cbolerá ducit:⁊ ficaqua in cho⸗ 
leram conuertitur effectiue t non materialiter. zd aliud of 
ecndum q eſt loqui ouplíater oc agente fozti ⁊ debili: aut 
oc vnifoxmib?aut oíffo:mbus.fi 5e vnifoꝛmibꝰpõt effc vc 
rum:ſi refpectu eiuſdẽ tuerint oꝛdinati:ſed caloz ignis ⁊ na 
turalis non funt agentes vniformes: q: vnum ſimplex ct 
aliud compoſitũ:ideo non obicitur. (T uerit quc aqua 
fit melioꝛ:aut currens (uper arenam:aut lutum. M füper 
arenas:q; fimile eft oe contínéte 7 contento: fed pífces ba 
birantes fuper arená funt melioꝛes d? fuper lutum; ergo z 
aqua fimiliter. Iteʒ ficut dicit Auicen.aqua quanto rarioꝛ: 
tanto melioꝛ: fed currens fuper arenã eft rario::q: per col 
lifioneʒ illius arene raríficat: igitur. In cõtrariũ eft auctoz 
iftc c raf. Q[ Querif que fit melio: aut aqua ftans aur cur? 
rens.Dicit Tonſtan.q; motus turbídar aquas;fed curreno 
tes funt riore:ergo ⁊ turbide:ſed turbíde ſunt deterioꝛes: 
igitur. In contrari cft Auicen.vſaac 7 ceterí doctoꝛes. Ad 
pꝛimum dicitur ꝙ a parte rarítatis ⁊ fubtiliratis eft melíoz 
currens fuper arena, Sed quantus a parte mundiciei cur? 
rene (üper lutum eft melioꝛ:qm̃ lutum attrahit fozdícies c 
2quc impuritates qð non faat arena : etboc inteligendo 
oe lutopuro müdo argillofo nó fetidocco:rupto:ats fecus 
et. Mam aqua currens ſupꝛa arenã c lapides trahit na⸗ 
furam arene « lapídd: « gnat lapidẽ: vrvult Suicen. Stem 
— illa aqua oum eft ertra currens cft apta ad generationes 
anguiflugari:c etiã in ftomacbo cum fiam propsieratem 
Tctincat:eft apra generatiói fanguíffugar er ppsíetate qo 
effimü eft. CAdaliud queſitũ dicendũ ꝙ noñ eft fite de pí 
^ fbus c aqua:qm̃ illi pifces fimt müdio:es d ín aqua luto⸗ 
à babitantes:c non eft fimilezq: illt pifces non nutriuntur 
flla aqua, $5i er illa nutzirent à eit impoffibile: q: 
$on nutrit: qð eft impoffibile: q: aqua 
rude deterioꝛes effent: vnde malam qualitates aque 
— ideo boni z aqua remanet mala. aa aliud pa⸗ 
9'ütio: qui quantum eft cr parce raritatig melio: eftz 


S'o.clj. 


fed alie cõditiões plus repugnãt ad hocq fitbona gp d ifts 
poffit iuuare.Ad aliud queſitũ dicendũ ꝙ aqua currés fim? 
pliciter eft melio:: qm per motus ſubtiliatur X darificaf c a 
fuis fuperfluitatibus mundifica£: nec acquirit putredine⸗ 
aqua aut£ ftans pzopter fui ímmobilitatt acquirit putredi⸗ 
nem, Stem currens refugit impꝛeſſionẽ caloꝛis aerís ficut 
radiozü folis qui ſunt principii putrcfactionte ín humido. 
ftans autem non refugit: fcd recipit: pꝛopter qð deterioꝛa⸗ 
tur. dd argumentü dicendũ cft ep aut eft cõſueta mouerí p 
fui naturam c ficnon turbaf:aur non ⁊ fic turba£: coc iſta 
non eft dubiũ. Item currens aur eft pꝛofunda ant non: fi 
parua et p:ofunda non rurbat:fi parua ⁊ terra fit ꝓpe aera 
poteft turbari:et fine oubío ex tali turbarióe deterioꝛatur. 
(LQQueri£ quare aqua referuata ín poto.p nocte melio: eft 
dp ftatim bibita. tem melio: d referuata tn fuo caral. Ra 
tíocft:q: potus attrabit feces aque: fic darificaf t ocpus 
ratur:oum tamen nón ibí nimis mozatur melioꝛat᷑: qꝛ ate 
acquireret malas qualitates: c qp nó ponat fub diuo aquo 
poffit cas e:ſed mozans in fiio canali: q: ibi oux moꝛa 
tur quafi fempíterne: ídeo malas ibí qualitares concipit. 

quarc aque currentes veríus oꝛientem 7 feptes 
trionem oztum habentes a parte merídionali ⁊ occidentali 
melioꝛes ſunt qᷓ ecõuerſo.Cauſa eftzq: venti calidi ⁊ humi⸗ 
di pluuiales a plaga meridionali inſumant cas:⁊ q: fccum 
multas ſoꝛdicies ⁊ immũdicies afferuntzcfunt putredines 
afferentes ideo cc. Sed a plaga meridionali ⁊ occicẽtali qz 
inſufflantur aventís mundís ⁊ puríe frigidis 7 ficas nul» 
lam malam qualítate fecum beferentibus:ideo aquas mũ⸗ 
díficant t purificantzideo funt meliozce: quia illiventi diis 
in vía obuiant. 

¶ De víno. 

Inum bonũ oat nutrimentũ coxpost: ſani⸗ 
reddit c cuſtodit:ſ ſic accipiatur fm. 





2 — caloꝛẽ naturalẽ:verum ⁊ turbidũ dari⸗ 
cat ſanguinẽ:⁊ aditus totius cozpozte:marime ves 
narum aperit:tenebꝛoſam fumoſitatẽ triſticie gene⸗ 
ratíuam a coꝛde expellit:totiuſq; coꝛpoꝛis membꝛa 
coꝛroboꝛat:⁊ non ſolum ſua bonitas in coꝛpoꝛe oſtẽ⸗ 
ditur:ſed etiam in anima operarur: facit erri illã obli 
uiſci triſticiã ⁊ anquftias: datq; tibi leticiam:confoꝛ⸗ 
tat eam ad inueſtigandã ſubtilem acdifficilem rem: 
eiq; tribuit ſolicitudinẽ ⁊ andaciam:neq; ci ſentire 
doloꝛem neq; laboꝛẽ dimittit. Palam em̃ eſt ſenſus 
et laboꝛes animeq; motus non nature pertinere: 
qꝛ actio nature non eſt aliud niñ pꝛeparatio inſtru⸗ 
mentoꝛum vt operetur curi eis aníma: quod teſtat᷑: 
quod vídetur ín arbozibus:nam videmꝰ eas natura 
licer oarctruc?:z actrabere fibi nutrimẽtũ « augmẽ 


Liber 


tari abſch ſenſu ⁊ fenfibili motu. Patet ergo ima 
mentumvint animã ⁊ coꝛpus vna cõpꝛebẽdcre. Eð 
cum ita ſit: neceſſe eft vt fit cõneniens omnibus cta⸗ 
tibus:tempoꝛibus:⁊ regionibus: rame aum ſumptũ 
fuerit fm vím c confuetudínes bíbétis:z qo natura 
fcrre poterit: q: videmus adolefcentulos pueros 
quandà víní quantiratem fuftincre:imenes o « ví 
ros maio:e5. Decepitis autern lícet cis optimi effe 
videaf ad confoꝛtanda coꝛpoꝛa coꝛũ:⁊ da augiméta^ 
dum eoꝛum naturale caloem; ecludenda fuozum 
humoꝛũ ſuperfluitatẽ multominus tamé qp imencs 
toleratit vini quantitatẽ:pꝛopter ocfecrionc eorum 
capitis ⁊ ſuoꝛuʒ neruoꝝ mollicié, 2ictio ergo vini nó 
eodẽ modo operatur ín fenibus; ficut ín iuneníbus 
pueris c adolcfcetíbus. 3n fenib?so eft fm medici 
nam:q calo; vini repugnat cozum frígidirari. 3n íu 
nenibus $o fm cibum:q: vini natura iuuerutti natu 
ris fimilis eft. Adoleſcẽtibus z pueris eft fm cibum 
⁊ medicinã:qꝛ calo; eoim naturalis:ls fubftantiali 
tcr (it foꝛtis:nondũ tii cft in perfectione ppter abu 
dantiam eozum bumidírarís: proinde vinti natura^ 
lí caloꝛi oat ai ⁊ nutrimentũ: z eoꝛum oe? 
ſiccat bunríditatem: vnde eft fm cibum ⁊ medicina. 
Palã ergo eft vinuʒ effe bonũ omnibus (i fm quod 
opo:tct accipíatur:q? nullus phyſicus ín aliquibus 
bomíníbus fen tépozibus laudat nec vítuperat:nifi 
fr quãtitatẽ quà bibunt: vel cõmirtionẽ aque cum 
€o:q: tt multü ⁊ puri fuerit:cõuenit in bvemali tẽpo 
*c t frigida regione. 3n eftate vᷣo calidags regione 
vint paucitas multũq; cõmixti neceffarío congruit: 
coꝛpoꝛa enim el dim t bumectat pzopter aquam 
que cus €o mixta eft;repugnat em̃ aerco calozí ne ca^ 
lida ⁊ ficca fiant coꝛpoꝛa:⁊ po:tat aquã vinum cum 
fui fubrilitate ad totius membꝛa coꝛpoꝛis velociter, 
Ideoq; antid atfimilauere vinũ tyríace magne natu 
rc:q: copererunt eam ouará contraríarü rerum effe 
iuuatiuã:vnde vínü ſimiliter repererüt effe ouoxum 
pꝛoficuum f£ alefacit eim frigida:⁊ infrigidat calídaz 
bumecrat ſicca:extenuat burnída: eíus tamcn calefa 
ctio 7 deſiccatio eft naturaliter: humectatio ⁊ infri⸗ 
gidatío accídentalíter:q: aum fuí fabtilírate z perfo 
raríone po:tat aquam ad mẽbꝛa que neceffe eft refrí 
gerarí ⁊ bumectarí: multotiẽs enim (itis pꝛiuſqᷓ ab 
Squa extinguit:pꝛeſertim fi caufa fitis calo: eſt:⁊ fic 
citas in mẽbꝛis a ftomacbo remorís: qm̃ cum fui te⸗ 
nuitate ducit aqua ad eadé méb;a: ende bumecrant 
⁊ refrigeran£:fitífas eccinguírur. Sed tamen ls bec 
direrimus oc actiõe víntadbucoícemus illud oiuer 
furi £m fuí generis diuerſitatem. 
¶De diſtinctione vini, 
a yuerfitas effi vini generaliter eft tripler: 
aut erm recensvnius anní vel parüpoft:aut 
S 4^ 4| "Ccus 3 quattuoꝛ vſq; ad feptes tranfiens 
-... anmos:aut mcedíocre.i.a ouobus vfqs ad 
quattuo:. Hecẽti o eft calo: fn piímo araduvni per 
tinet frigiditati et burmíditarí: idcirco ceteris eft nuz 
tríbili?:malos generat bumoses: ínoxdínara fomnía 
⁊ ventofitate ſtomachi ⁊ inteſtinoꝝvnde. Sai di 





ni quodcũq; recẽs fuerit: nõ babet vim oucédi cibg 
— vꝛinã ꝓuocãdiopʒ ergo frigidas⁊ 
——— habẽtes naturas illud cauere: eentofirarz 
em̃ et inflationẽ faſtidiũq; generat. Ideoq; fi necet; 
tas fuerit vinti clígat dariffümum:aquofum:fübrile: 
diu toꝛculari expꝛeſſum. Cletus autc vinũ q9 tranſit 
vſq; ad ſeptẽ annos vcl plus caliaũ eft et ficcá ín jjj. 
gradu: z babet quiddã amaritudinis. hmõi vinum 
parũ nutrit;cítoqs caput aſcẽdit: mété percutit pis 
er ſue punctíonis acumẽ:maxime fi multũ ex eo bi 
ach parũ aque ibi mifceatur. pprer bocígit caue; 
ant ülud neruos ocbíles babétes: quí fenfus acuy 
tos babuerínt:magná ern eis pꝛeſtat nocumẽtũ:niñ 
tanta ín ſuis cozpozibus babear bumiditatẽ:q̃ bere 
reſiſtat víntaeumíni. vii. 85. multü inquit vínüvetus 
cóneníce bie quoꝝ vafis multitudo humoꝝ amdog 
eftaccumnlata. Ainũ 9o ínter nouns ⁊ vetus mcdio 
crc eft bonũ:vtpote tẽperatũ ſᷣm qð eft ab vtrags er 
tremítate noui. f.z veteris remotü. 3n bac medíoai 
tate vinũ cõſiſtẽs oícit calídi: « ſiccũ in ſcðõo gradu 
pinde hmõi vinũ eligat, Aetuſtiſſimũ vo qo ꝓpꝛiũ 
perdit ſapoꝛẽ:⁊ amaritudinẽ habet:ſpernat. Simili 
ter vinum caueãt qð vicine a osculari exierit:qꝛ ad⸗ 
buc cft indígeftü:et a bullitione nó quieuit:neq; rer 
reftría ad fud locii deſcẽderũt naturalem:nec eti ae 
ref ad ſuũ loci ſaliuit:ſed ad fupioza:meqs líquo: ei? 


- daríffimus:medíocríter ftás miidifícatur:ct lucidiffi 


mus apparct. Sed tñ ocbem? íntellígere q vinũ ve 
tuſtiſſimũ augmẽtat caloꝛem vltra tẽperamẽtum:no 
cetq; pelliculis cerebꝛi:⁊ mẽtem percutit:nõnũqᷓ e 
tínguit naturale calosé cum acumine fuíqs ſiccitate. 
"IReces vᷣo vinũ p fue bumídítatis abüdaría er calo 
rís paruírate: ppf ebullitionẽ ſi uiq; rurbidítate ma 
los gñat bumo:es: terribílía fomnia inducit: vento⸗ 
ſitatẽ ct inflationẽ ftomacbo nocína: et oppilationé 
in vꝛinalibus creatvijs.vnde.G.decet inquit víni oí 
uerſitates intelligi:qꝛ recés qð vicinum eft toꝛculari 
calidi eſt in pꝛimo gradu. Clet^»o fepté annos traf 
iens:caliduʒ eft ín tertio.Mediocre qð eft a ouob* 
víqs quattuoz:calidum ín fecundo. Quanto enim ví 
mum babet calozís paucitatem: tanto bumídíus ap/ 
p:obat:c quáto calidius:tãto ſiccius. Aini ergo lau 
dabilis alia cft diuerſitas d eft quitupla. Cina cft co 
lo: fccunda ſapoꝛ:tertia odo::quarta líquos: quinta 
debilitas cíufqs foꝛtitudo.Coloꝛ generaliter diuidi⸗ 
tur quadrifariam. Duo enim coloꝛes ſunt ſimplices: 
id eſt albus ct níger.ct ouo cx bis cópofiti: id eft au⸗ 
reus  rubeus. Sunt et alij coloꝛes inter boe ouoe: 
1 ínter extremitates ſuas:id eft glaucus er rofeus:d 
funt inrer rabeum ct album : et palmeus et ſubalbi⸗ 
dus:qui fant ínter aureus ⁊ citrinũ:quod poſſumus 
intelligere ſenſualiter et intellectualiter. Ainũ enim 
oc albis vuis facrum: in pꝛimoꝛdio eft albũ pꝛopter 
aquoſitatem er cruditatem: er defectionem fui ca⸗ 
lozis naturalíe:fed cum alíquantifper inuereraucrít 
et vnum annum tranficrít: caloz eíus confoꝛtatur:et 
ipfius humiditas minuitur :fitqs colozís fübalbídi: 
q fi plus iuueterauerit: vt ouos tranfeat annos: 
multoplns calo;cíus augmentatur :fuíqs humidi⸗ 


Dietarum particularium. 


tas minuit:ñtq; fu? colo: palmeus.Qð fi iterũ plus 
fucricvenus: t quattuoꝛ animos tranfierít: ſuaq; oíge 
ftíonem cõpleuerit:⁊ naturalis calo: ín ſtatuvenerit 
colo: cíus fit cítrín?, Similiter vinũ oc rubeis vuis 
ín initio ci adbuc eft crudũ: cíufqs calo: defectus:co 
joꝛem babebit albedíni vicinum.Cũq; vinũ trafierit 
anmum;z confoꝛtatur calo: eiuſq; oígeftío ⁊ ocfcen2 
dunt terrena ad fuum locum naturalc: incipit clart 
ficarí: fit medíocre ínter rubeum ⁊ nigrũ.Si aute 
duos annos tráfeat calo: eius fit cofoztatios ſuãq; 
cópleucrít digeſtionẽ:⁊ ocfcenderít terreftre ad inte 
ríoz3: z clarificat:ſit rubei colozis. 3»alam cro in⸗ 
teliígimus vinum album c nigrũ cfle minus cetería 
calídum:fed album magis dp nigrũ humiditati per⸗ 
tinet pzo fui ſubtilitate ⁊ aquoſitate fibi dominãte: 
⁊ groſſitate atq; terreſtreitate nigro dominãtibus. 
Boc teſtari videtur nigri videlʒ ponticitas:albi infi 
piditas qui in ſapoꝛe aque videt᷑ vicinari.vnde Ga. 
nullum inquit vinũ inuenitur ponticũ ⁊ groſſum niñ 
nigrum vel nigredini vicini, Similiter non inueni⸗ 
inue vinum ſubtile z aquofum:nífi albus ⁊ albedini 
vícinum:pzopter bocalbus cft ſubtilius:minuſq; cõ⸗ 
miíctioncs tufcípitzeft ⁊ ſenſui facile:cito digeſtiuũ:⁊ 
velociter venarũ perfoꝛatiuũ ⁊ vꝛine pꝛouocatiuum: 
parum tamẽ nutrit pꝛopter fui leuitatẽ:vnde cíto in 
caput aſcendit:debilẽq; facit ebꝛietatatẽ cito diſſol⸗ 
uendam. Migrum $o cõtrariũ eft iſti:qꝛ groſſius eft 
⁊ durius ad digerendũ:⁊ difficile ad penctrandũviã 
venarũ:⁊ vꝛinã pꝛouocandã:groſſuniq; oat nutrimẽ 
tum:pꝛoinde ad caput aſcendit:ſed cum aſcẽdit facit 
foꝛtem ebꝛietatẽ ad diſſoluendũ tardã. Aina 9o coe 
loꝛes mediocriter inter vtrãq; extremitatẽ babéria: 
quanta ünt ab vtriſqʒ extremitatibꝰremota:albi vt 
icet ⁊ nigri: tanto funt calidioꝛa:⁊ ecõuerſo:quã⸗ 
to illis extremitatibus vicinant᷑:tanto frigidioꝛa in⸗ 
bp ob ti bocrufus q9 cft oc vuis nigris: 
⁊ aureũ quod cft oc albís funt calidioꝛa:qꝛ calo2 coz 
eft in tertío gradu:atqs fant ab etrífqs extremitati⸗ 
dus fatis remota:ftitqs ín media mediocritate. Ru 
beũ »o eft € ín grofficic ⁊ duricie vicinũ:idcirco 
nutribilius 
catvꝛinam:⁊ tarde caput afcenidit; ⁊ durã facit ebꝛie 
ratem diſſolutioni difficillimã. Roſeuʒ vᷣo de rubeis 
vuis factũ:⁊ palmeũ de albis ſunt vicina vuis albis 
ín leuitate ⁊ oígeftiois facilitate:ſed albũ ceteris cft 
lenius:qꝛ nibil ab aqua differt nifi ín aliquãtula pon 
ticitate:vnde non ſuffert aliquam cõmirtionẽ. Idal⸗ 
meum vero melioꝛis cft ſapoꝛis ⁊ odoꝛis dp cetera. 
Vꝛoinde vaſoꝛũ cft perfoꝛatiuũ: pectoris c pulito 
nis ci fereatib? mũdificatiuũ. Subalbidũ nó adeo 
laudádi ín actione: albi $0 ⁊ aquofum nullà müdi^ 
ficatíoné facit: pꝛopter boc fecurius oatur febícità/ 
tibus; z facile cum vꝛina: fumo ⁊ fudo:xc egreditur. 
3dcoqs IDippo.íuffit volétibus munidíficarc pecto 
ra fübalbidum oarí vínus: ⁊ oulce vinum melius eft 
in bacactione d» ſubalbidũ:qm̃ oulce ventrẽ hume⸗ 
cat winã tñ non ꝓuocat:groſſum em̃ cft ⁊ dur ad 
aperiẽdos pozos: fs fubalbídi aperit pozos: citoqs 
venarũ vias aperit:⁊ velociter ad vetici vence fo2 


oibus ctcepto nígro: paríi tfi pzouoz 


F o.clij. 

ras eijcitur:ceteris crgo ad pꝛouocaudã vꝛinã conne 
nientius cft, Citrinuʒ ergo ⁊ glaucus: qꝛ funt ab ex? 
tremitatibꝰ.i.albo ⁊ nigro quantü opoztet remota: 
ceterís funt calidioza ⁊ leuíoza:faciliufqs caput aſcẽ⸗ 
denti: magie ceterís caput ꝑcutientia:implet em̃ 
caput pungitino fumo:facileq; comouct ad ebꝛicta⸗ 
tcm:fed tamẽ leuiſſime diſſoluitur. Z ppofitio ralis 
nobís fit a fopbiftis.f£ ur oixiftisvinü citrinũ glau 
aum ceteris cffe ſubtilius « leuius:cum albus vidca? 
ſubtilius « quafi aqua. Quibꝰ fic reſpõdemꝰ:in mnt 
ris lods bui? libꝛi dictũ eft fübtüc multis modis ec 
aliquádo eim aliquid oícítur fubrile pprcr (ue actio⸗ 


nig velocitate c foꝛtitudinẽ fuc penetrationis: ficut 


piper: anamomũ: sinsiber 7 fimilia: bec cim ín ſuis 
actionibus funt foꝛtiſſima:nam fubriliant humoꝛes: 
coꝛumq; feces mundificant./£ft« alío modo fubtüc: 
ficut rcs facillime paffiua ad obediẽdũ nature 7 vtr? 
turí digeſtiue veluti ſũt laudabiles pifccs ⁊ oua mol 
lia.Eſt  alía fubrilitatis intẽtio: quẽadmodũ effer? 
tía ⁊ nntrímentus laudabilís cibi:cen panis bene co 
ctus z mundus: ftarna: « pullí gallínacci. bec em̃ 
laudabilẽ generant fanguíne. Ciinum crgo album l5 
fir ſubtile piopter ſui liquoꝛis tenuitate « fae facili? 
tatem digeſtionis: Rufum o 7 glauci ⁊ citrinum 
fubtilía funt ín faarum actioni fo:timdine: feces ba 
moꝛum attemiantía ⁊ expellentia ⁊ mundificanria 
cdarũq; faciẽtia:qð planius ín fuo loco — 

uperius determinauit yſaac de dieta a potu fumpta 
— — do a vino qui dbus ⁊ po» 
tus. £* oiudif in ouaszq: primo determinat oc potu com⸗ 
muni ⁊ naturali.$5c3o aute oe fpediali t arcifiaali verfus ũ 
nem libri vbt oicit. Sapa sroffio: ¶ TQuerit᷑ vtrum aqua 
pluuialis fit melíoz: videtur ꝙ non: Pm. Anſtote.tertio to» 
picoꝛũ: ppter qð vnũquodq; raie c illud magis:fed fm cp 
vult guicen,c3Ra$.aque fonr;ü per pluuiales oetcriozan£z 
q: turbantur ficut dicunt: ergo ülla crit oeterioz. Stem fi» 
cut innuũt omnes auctoꝛes aqua pluuialis eft cauda ⁊ bu» 


uec 
aute(tiualis:aut hyemalis:videtur qp cfhualís:q: Pm 153, 
qð deſcinditur ab atíquo atteftatur et a quo ocícindif: fed 
aque eftiualce pluutales ab aquis eſtatis q̃ melioꝛes fuat 
im cftate oefcindunt-igi£ 3n contrarii eft Auicẽ.cap.de co 
quod comedirur 7 bibitur: oícens ꝙ nuila eft oeterío: ila 
que cx níue c glacie eft generata:(ed aqua pluuialis eſtatĩs 
ettbuiufmodi:igitur. ¶ Querit᷑ quare aqua pluuíalis ve» 
níens cum tonitruo melio: e(t vc dicunt auctozes t pꝛactici. 
¶ Queriur viteríus vtrum fit ſtiptica:videtur cp nou: oi» 
at víaacin oíetis vniuerſalibus ꝙ ftípticum eft frigidum ⁊ 
ficcum: fed aqua pluuíalís ſᷣm auctoꝛes eft calida 7 bumt, 
igitur. Item ficut oiat vſaac.ſtipticũ eſt in groſſa fubftans 
tia:fed aqua eft ſubtilis ſubſtantie:igitur. id pamus queft 
tum oicendum ꝙ oe vere loquendũ eft dupliciter:aut refpe 
cu fuí t bocmodo fanius eft qᷓ aliquod tempus:aut per có 
parationem ad co:poza: ⁊ boc oupliater, Aut illud co:pus 
cft mundü omní carens occafione moꝛbi:⁊ fic eft (anifimiz 
aut cóparatur ad coꝛpus babens in fe caufam egritudinis: 
⁊ fic uo eft ſaniſſimũ qm̃ bmói cantudiné b5 oc potentia ad 
acrü oucerezmouct cm hũoꝛes ab ínteriozb? ad exterioꝛa: 
vude moꝛboꝛũ eft generatus per accidẽs. Sic de aqua plu 
uial cft loqueadum £m fe: ⁊ boc modo meloꝛ eft ceteris 
quoniam cft cali. t humi.ſubtilis:clara:dulcis: «rara: « fic 
laudabilis a parte complexionis ⁊ copofitionis, $9i aüt oc 


Liber 


ea loquimur ín comparatione ad coꝛpus:hoc eft dupliciter: 
aut ad coꝛpus mundũ carens omni occafione moꝛbi: «t fic 
eft faniffuna:autad cozpus immundü pabens humoꝛes pa 
ratos putrediníi:z fic ett iuaudabilis; qm cito putreſit: et in 
burmo:ü putrido:ti naturá vel putrchicri parato:ti ato con 
uertitur: c nullum rate cópetit vbi rimetur putreractio, Ad 
altud argumentü oícendü qp bocnon ꝓuenit 3 parre fubttá 
tie aque pluuíalis:;fed à partc iot? iuc cadétic. id auud 
oícendü ꝙ verum eft recepta in coꝛpoꝛe immuao.Ad auud 


oicendü cft ꝙ quis fit refoluta er oiucrfis aquis ficutould 


bus ⁊ falfis:boctamen fit per reſolutionẽ partiũ ſubtilum 
Que adinuicé mifcentur que funt homogenee nature: quia 
babent fimílitudin ferc eand£ t omnimodam: q: partes 
eius funt vnifoꝛmes rion fic partcs aliaru5 aquarü: ideo eít 
fimplicio: « melio: Ion em componitur er partibus ſalſis 
8quc falfea qua refoluitur: fed a oulcibus ficuroicrum cft, 
Ad aliud quefitü dico qp eftatis eft melio::q: ab aqua ſubti⸗ 
lioꝛi refoluitur z mũdioꝛi.Et qm aer ín quo fir gnario aque 
pluuíalie eft ſubtilioꝛ ⁊ mundioꝛ:⁊ inde plunía me oꝛatur. 
Tertia caufa eſt a parte ſolis qui cft foꝛtioꝛis actiõis In eſta 
tc cuʒ babeat aſpectũ directũ runc fuper hecinterioꝛa: ioco 
potentioꝛ eft ín elcuatione fumoz ab aquis ex quibus ma» 
teríalíter genera£ pluuia, 3rem potẽtio: eft in iubnlanóe 
eius cum ín aere mozaturz per aercm oefcendit qui diſpo⸗ 
fitus cft ín calidítate ⁊ ſiccitate: que qualitates ſunt aa ub 
tüíationem facientes. 3n hyeme ᷣo funt oẽs oppoſite:ideo 
aqua pluuíalis eſtatis eft melioz, Ad aliud argumentus oc 
Auicen.dicendũ ꝙ aqua ez niue ĩmediate gsencrata nondũ 
per caloꝛẽ ſolis ſubtiliata ⁊ depurata deterioꝛ eft: fic loqui 
tur auicen.Sed tainen in eſtate:qꝛ per actione caloꝛis folis 
aqua er níuc gencrata anted? ſuum compicuent ocíceium 
ſubtiliatur  mandificat; necremanet immunda anted ad. 
nos perueneritzideo melio: dicit᷑: vnde in. pꝛincipio fuc ges 
nerationis non cft laudabilis:fed in fine, &d aliud quefirus 
dicendũ ꝙ aqua plunalis cum tonítruo generata cít ſubti 
lio: ⁊ purioꝛ:⁊ boc per actione ignís ín nube aquofa extin⸗ 
cti:ſicut eft aqua in qua ferri caudiſſimi fit ext.ncrio eft iube 
tilio: ⁊ purío:.Zonítruum ern cft continnus fonus pzopter 
ignis extinctionẽ ín nube vt dicit pbus:igitur eff melio: tas 
lis:qꝛ fubtilío: ⁊ purioꝛ fimplici pluuiali. zd aliud quefitus 
oicitur ꝙ non eft ſtiptica p:our ſtipticitas cft vna fpecies fa 
poꝛis: fed oícit ftiptica: q: ventris reftrictiua. f£tideo ou» 
ꝑlex cft ſtipticũ:quoddam eft per ſe vt coctanus:⁊ m groſſa 
ſubſtãtia talís ſtipticitas fundatur.Aliud cft ſtipticũ per ac 
cidens ſcʒ q: diureticũ.i.pꝛine pꝛouocatiuũ: ⁊ ipfius multis 
tiplicatiuũ.Et qz: vt dicit Sab in cõmento ſupꝛa pꝛonoſtica 
tria funt que augmẽtata fe diminuũt:⁊ diminuta fe augmẽ 
tant:ſcilʒ ſudoꝛ:egeſtio:⁊ vzína. vnde vzíne augmétstio eft 
caufa diminutiõis egeſtionis:⁊ ficconftipat ventré de pace 
adene:t boc modo pluuíalie aqua dicitur ſtiptica.ita dicũt 
quidã.Alij caufam ponüt:o: ratione oulcedinis natura me 
bzozum eft auída in attrapédo 2 retinẽdo:⁊ fic eá multü res 
tinent:⁊ ideo ſtiptica dicitur.Alij eam dicũt effc ſtipticã ra» 
tione cõplexionis:dicũt em̃ eam eſſe calidã ⁊ habere aliquã 
tulam ficcitate rationc eius agit atiõis ín aere calido:qm of 
at Sal fi calidũ perſeueret affocíat fibi ſiccũ: ideo ppter ca 
lo:em bs alíquá ſiccitatẽ:⁊ ficacquírit diureticitate ratione 
cuius per acadens penctratíua eft ad mẽbꝛa:⁊ fic eít ftipti 
ca.Alij dicũt ꝙ acquifiuit ſtipticitatẽ ratiõe illi? ꝙ ab aquis 
ſalſis eleuatur. aqua cm falfa ſtiptica eftzz qð deſcindit᷑ ab 
aliquo ⁊c.Sed iſta ſolutio nibil valet:qz dictũ eft ꝙ refoiuo 
tio nó fir ab aqs falfis nifi partiũ fubrihü ⁊ dulciũ ⁊ pboc 
patet ſolutio ad argumentü-IHam aquanó eft ftiptica per 
fc: fed per acadens:vr viſum eft.Q[ Queritur vtrum 3qua 
cõpetit ín febꝛibꝰ apparet ꝙ non:az ato patit a calido pꝛo⸗ 
prer fui ſubtilitatẽ € pꝛopter fimilitudine ei? in cóplcrione 
cum calido:fzd nullum tale cópetit ín fcbnib?: qi in ipfis tio 
meturoe inflãmatione:igit. tem dicit hippo in regiméo 
toacutoꝛũ:q aqua ato conuertit in genus cbolerici: igit. 
IAn contrariti eſt Raß Auicen pract:ci. Itẽ vicit sal. ín 
teaní.eurafitper contrarítü:fed f-b:is cft mala cóplero ca, 
⁊ fic.c aqua eftfri.z huagitur. Querit quem humorem 


aqua babeat generar e. ¶ Querif queaqua fit melioꝛ:aut 
cocta aut cruda. 422 cocta fit deterioꝛ videt:qꝛ ignis agens 
ín quácüqg materia fuper illud qð eft in ca ſubtile contumie 
quantũ poteſt:ergo agens in aquá qð eft fubtile ín ea sí. 
mit:⁊ in vapozem refoiuít c groſſum:⁊ terreítre manet:ſea 
aqua quanto ſubtilioꝛ:tanto melioꝛ:igitur. St d contra pj; 
cum eit q aqua pluuialis cft melio:nec eft melío: nifi qx 
actioné calozis ccleſtis clario: fubrilioz ⁊ mũdioꝛ effici, r- 
fcd aqua cocta ſimilioꝛ eft illi ? cruda:f$ oíar Zinfto.s imr 
liue cft meuon mel? eftzgi£ T uerit oe mue vtrũ fice 
tenis melio: c vts fit ceterio frigidios: vide£ qp melio:: ficu 
dicit aucto: aqua melíozat p comirtioné partiũ aerearũ cg 
aqua:ted in níue ett maio; mixtio partium aerearũ « buius 
fignü eft lemras: igitur. Item cp fit calídiozzoicit zar in oe 
fimplía medicina q res frigidae fubnics inuenire non po, 

tuit nifi acetuʒ:⁊ reddit caufam quare tquomodo fit acetũ 
ſubtile:ſed aqua muís vcl nir eft fubnliszergo non eft fngy 
dà i5 calida. Ad pꝛimũ dfitá refpódc£ ꝙ infcb.pblegmanrg 
Sut melancpolica aut oc cpolera phlegmati admixta nui; 
modo cóperit. scd fi fit oc cbolera pura quandoq; cõpett 
quandoqs nó: qꝛ plura funt confideráda:pzimo virtutis fo; 
titudo:dcinde cras iuuẽtutis. Item ꝙ fitbona babund, 
Item c nulla fit cõtrarietas a parte tẽpoꝛis:ſcʒ cp tempus 
fit calidũ. Ite cp babeat vifcera fana: pecrus fanüzc mulis 
fit rimo: oc apoftemare; bzeuíter qp nó timcatur oc alíquo 
ni(i foi oc mala cõplexiõe calida⁊ ficca 3 materia cboleria 
puravenicte. fic e: pctir potue aque; c cópetit fol in quas 
tírate magna:qꝛ fiin parua quantitate oarctur cus calo:fe 
bꝛis potens eſſet fuper iiam cõuerteret eam ín genus cpo 
lerici:c in cholerã mutaret᷑ effectiue t non materíalter vt 
dictum fuit ſuperius. Sed fi ín magna quáritate detur:erit 
potens ſupꝛa materíà moꝛbi cà digerendoꝛingroſſando fc 
4 ad critum ⁊ expulſionẽ babilem facicndo 7 malã comple 
xionem alterando:oeber er coꝛã patienre pꝛeſentari im vae 
fc claro ⁊ agitari coꝛã eo vt ardentius appcratzz debet eſſe 
ín maioꝛi quantirate d tuftínere potcrit.i£t (dco pater fou 
tío ad arguméta : q: fi aqua in pauca quátitare ocf ⁊ in via 
biete z nó meaiane:cóucrrit in genus cholericũ. Nã in via 
medicine oatur cũ in magaa quantitate potatur:⁊ via diete 
qñ in parua. Ad aliud dubiũ dꝛ qp in genꝰcholericũ ↄuertit 
fmq vult Hippo.⁊ hoc ratione cõu.nientie materie: quía 
aqua eſt ſubtuis ſubſtantie:⁊ cito ↄuertibilis ſicut cholera. 
Item ratione agentis:⁊ fic loquit᷑ Hippo.qm̃ in febꝛibus 
acutis foꝛtioꝛ eft calo: ⁊ vehemẽs:⁊ (deo cft potens cõuer⸗ 
terc aquã in fuí naturã cholere:⁊ boc effectiue t non mate 
rialiter:per hoc patet ſolutio ad pꝛimũ:qꝛ maioꝛ eft ſimilitu 
do aque ad cholerã d» ad pblegma fri.licet in qualitatibus 
non ficfit.£t fi arguat᷑ dicit Lonſtanti.ꝙ bumoscs funt fi» 
lij elemento: ⁊ appꝛopꝛiat vnüquéqs humoꝛẽ fuo clemem 
to:dicẽs qp cboiera ppostionat igaizfanguie aeri:aq̃ phle⸗ 
6ma: terre mcelancbolía: igit, SRefpó.d ifta pꝛopoꝛtio at/ 
tenditur penes complexionẽ non penes fübft. nriá; ⁊ cõ⸗ 
uerfio fit pꝛincip:lius rationc ſubſtãtie ín qua aqua plus có 
municat cum cholera.Ad aliud oícendü qoin vía diete plus 
cópetit cocta jp cruda:q; ſubtilioꝛ ⁊ rano:: ⁊ magis cü cibo 
atirabit᷑ ad mẽbꝛa:⁊ ipfum peuctrare fac.t:ſed ín ratióe me 
dicine plus cóperít cruda q: cpo:erá ingroflar: ca. t ficcó 
plerioné magis alterat.Aliteroíat ꝙ duplex € aqua. Que⸗ 
dam pura:fimpler ⁊vnifoꝛmis nature 4 homogeneꝛ i toto: 
tín partibus: beceft cocta melio: d eruda:q; ifta per oc? 
cocrioné fubriliatur ⁊ melioꝛat.Eſt autes alía aqua groſſa 
non puranature ctberogenee: t talís octerio: cft cocta d 
cruda:q; ín oecoctióc partes fübriles erbalanf ⁊groſſe re 
manent:1 fic patct folutío ad argumenta, Ad aliud dicen⸗ 
dum ꝙ nir cete ris aquis octerío: eft: qm frigidiffima eft ct 
frigidum neruos oercutit ⁊ nocet ofübus t neruis:⁊ qꝛ fto 
macbus eft neruoſus:⁊ matime os eiuszideoips ledit qua 
re non eft bona. Item bumoꝛes ingroſſat ranone frigidita⸗ 
tis. Item aroffio: eft alijs:⁊ aqua quanto groſſioꝛ tãto pe 
ior. Item frigidioꝛ eſt.ad argumentum dicendũ qp aer cft 
in niue per interceptionẽ non per admíztionem. ld aliud 
qð dicit Salie.ꝙ rce ſubtiles frigídas cc, oicendü — 


Dietarum partículartum. 





0c coz fapo:íbus copofita:funt ⁊ occulta ad cõpꝛe⸗ 
bendédi coz noia.i2ulcc calídü ẽ in ſcðo gradu.ſic⸗ 
cum ín pzimozalíquantulà humiditati pertinet:pꝛo⸗ 
pterea cft groffum ⁊ illaudabile in fua actione: nili 
q: ventrem ſoluit:q; i ot re oulci vis laxatiua ⁊ co⸗ 
latíua inuenit Qð vinum fi alíquíd inuencrit in coz 
po: qð illius vini otrarium tit actioni; z cobibctur 
ad excũdum:caleſit z bullit:aſcenditq; ad. fupcrioze 
partem ſtomachi:⁊ conuertirur in cbolericos humo 
res:ſitimq; giat c vẽtoſitatẽ ínflatíua in ſuꝑioꝛi pre 
⁊ latere:nociuãq; oppilationẽ in epate 7 fplenc ge⸗ 
nerat:lapidem in renibus ceat:maxime fi inucnerit 
hec mẽbꝛa talibus paſſionibus pᷣparata:aut digeſti 
uam virtutem debũẽ. Iꝛopter boc caueant tllud qͥ⸗ 
bus groſſa ⁊ hũida onatur natura:q: fi atfucncrínt 
£o ꝓfecto in ovdropicam incidüt patlionem; q: cum 
fui eífcotitate 7 groffiratc liquoꝛis implet venas oc 
groffo fanguine z turbido:⁊ oium carnium raritate 
groffam accumulatventofitater:à eft c3 generandi 
oppílaríoné. vndc Ga.dulce inquit vinũ non folü cft 
oppilatinum:fed inflatiue ventofiratis gencratiuus 
ín cpate vídcls c fplenezoibuígs mẽbꝛis excepto pul 
mone:eiuſq; oppilationẽ apit. Cã: epar oppilãs ct 
pulmonis cõſtipationẽ aperiẽs fit ppter vías coꝛuʒ 
Q: cii venit ad epar per largas vías: ⁊ magna vit 
venas d vocarur poꝛta:ſtanſq; ibi digeritur:demde 
ad fubriliffimas vᷣeniẽs vias q funr ín fua ↄcauitate 
non pot fcc trálire p anguftas vias:dre ibi prmancs 
oppuationẽ facit z apottemara creat Pr fui natura: 
pulmone aũt nó filr cotíngít:q: pꝛimũ verit p angu 
itas ⁊ fubriles venas:cũꝙ; ibi otgerat; venit in pul⸗ 
monís canales d funt largí: ⁊ po:tat fecti quantü fe 
cis babuerít p víe largitatem: cà expellit cus fputis 
⁊ fcarcatu:ppter bocoulce vinum adíuuat ad mun 
dificandam « ecpcllendà ab co fecem: eiuſq; diſſol⸗ 
uic oppilationem. 3llud tri caucantábus generatur 
ſitis:coꝛũ erm calo:c augmẽtat:⁊ hũiditatẽ faliucoe 
ficcat ⁊ ingroffat;fitqs quati crctaz annectitur cana 
libus pulmonis: ende induracur ad excundũ.Huiuſ 
modi etíam vinum dulce diuerſum eft ſapoꝛe:odoꝛe: 
atc; liquoꝛe:ſed tri huic vino ppꝛium eſt dulcedo ci 
nigredine groffitiez turbiditate.vnde Ga. Nũqᷓ ín 
uenitur vinum dulciſſimũ qð non fir nigrũ ⁊ groſſuʒ 
⁊ quanto a nigredine  aroffiticremouctur:tàto mí 
nus eft dulce:⁊ vineum b5 fapoxcm. Ideoq; qðcũq; 
virum oulce rubozt  darítatí ꝑtinet:⁊ bibit quan 
tum opoꝛtet:⁊ fm qð naturc ſuſſicit:fit conueniens 
egitudinem excuntibus:⁊quidus fuerat neceſſaria 
multitudo nutrimenti:ſed tiri co: co:poza d furit de⸗ 
bilia non poffunt ca fuitinerc:ticut bip.oicit:facili? 


Fo.cliij 


21222 — 


¶ De diuerſitate vini pprer liquoꝛem. 
— Juerſitas aũt vini pꝛopter liquoꝛem tri⸗ 
7 12753 Spler eſt:aut enim ſubtile aquoſum:aut rer 
| » Arcftre groffum:aut medicarc. Ainũ autes 
ſubtile aquofum femper inuenirur cus al^ 
bedine ⁊ claritate:vnde facile ett in ftomacbo : cito 
cnim digeritur:⁊ venas perfoꝛat:vꝛinãqʒ pꝛouocat. 
Ideo vtile febꝛicitantibus:quia non foꝛtiter calefa 
cit:neq; mentem percutit:nullum etiam cerebꝛo ecl 
neruis infert nocumentum. Si vero fuerit mixtum 
erit melius:maxime ad extinguendam ſitim. inum 
vero terreſtre ⁊ groſſum oppoſitũ eſt ſubtili ⁊ aquo 
ſo:vnde q: groffum eſt: pls ceteris ſtomachum ara 
uat:durum enim cft ad digeſtionem faciendaʒ:⁊ oif 
ficile ad perfoxandas venas; v:inam non pꝛouocat: 
tardeqs ad capur aſcendit pzoprer fui fumi grauita⸗ 
tem atqʒ grofficiemzidcirco ron facit ebꝛietatem:q̃ 
tamen ft fuerit: ato diſſoluitur. 
¶ De diuerſitate viní pprer odoꝛem. 
L4 







Liber 









— 


397:: Suerfitas viní ppterodotem quadrifaríà 
à SA Yoiuidítur. Aut er eft odoziferü cíto fenfus 


ꝑfoꝛans odozabilem:c ín pelliculis cere⸗ 





maticũ eſt.Eſt c vinum nullius odoꝛis p groſſitate 
ſuiq; grauitate.Tertium eſt inter fubtüc z groffum 
leue ⁊ graue:medioce.Quartum vcro hoꝛribilem 
bs odoꝛem:ſenſuiq; coꝛruptionis illatiuum. cínum 
odoꝛiferũ fuum liquoꝛẽ fignificat effe ſubtilem:⁊ tẽ⸗ 
peratum: oĩq; ſoꝛdicie mundificatum:penituſq; ot^ 
geſtuʒ: ende clarũ fanguinem gñat ⁊ laudabilem:⁊ 
mundũ:coꝛdis ergo cotostatiuü: aĩamq; letificat:et 
anguſtiã expellit:qm̃ mundificat ſanguinem a ſoꝛdi⸗ 
cíc i coꝛpoꝛe exiſtente:expulſaq; ſanguinis ſoꝛdicie 
fumus groſſus:turbidus c obſcurus:ſolitus natura 
lis calozts lumen obſcurare expellitur:vnde fit cã le 
ticie: ppter boc crgo hmõi vinũ oibus ctatib? ⁊ cõ⸗ 
plexionibus cõueniẽs eft fi accipiatur vt opoꝛtet:et 
qð a nacura ſuſtinetur.vnde hip.vinum inquit odo⸗ 
riferũ ſubtilius:leuius:digeſtibiliꝰ ceteris eft ac nu 
tribilius:qꝛ fignificat natura fa3 cõpleuiſſe actionẽ: 
⁊ o£ cõtrariũ ab eo effc ablarum:pinde vꝛinaʒ puo 
cat: citoqs ad caput aſcẽdit:⁊ facillime ab co inebꝛia 
tur:ſed tñ cito ab ea liberabitur.Ainũ d5 qð nullius 
odoꝛis eſt:innuit ſue fumoſitatis groſſitatem: graui 
tatcm ⁊ indigeſtibilitateʒ:idcirco illaudabilis cft nu 
trímenti:pp:cr hoc ergo nec mundificat:nec ſangui 
nem clarificat:neq; cõfoꝛtat coꝛinec creat leticiam. 
groſſos etiam augmentat humoꝛes:⁊ fumum turbi 
dum generat ⁊ obſcuruʒ:quare fit ca triſticie:ſed t 
ꝓpter ſuã grauitatem c groſſitatẽ:nõ cito ín caput 
aſcendit:⁊ ebꝛietatẽ gencrat:qð fi fecerit dure tarde 
q5 oíffoluírur. cnm inter ſubtile z groſſum eft me 
diocre:cuius odoꝛis medíocris fir actio ⁊ paſſio c^: 
fing cft ppíaquum vel remoti ab coz ertremita⸗ 
tibus:ſi cnimremotum fucrit a bonitate malus crit 
fi vero a malignitate bonum critzq fi ſteterit in me⸗ 
dío coz crit medíocre. Clim qo graucs z hoꝛribi⸗ 
lem hʒ odoꝛem cft peſſimum:⁊ Pm ſui odoꝛis hoꝛri⸗ 
bilitatem ⁊ grauitatem nocet cerebꝛo:⁊ grauat:⁊ ꝑ 
cutit mentem:pelliculiſq; cercbꝛi infert leſſoncm:et 
peſſimum generat ſanguinem:marime fi eft ponticũ 
vide Ga.opoꝛtet inquit caueri a vino hoꝛribilẽ na⸗ 
turam c grauitatẽ hũte:maxime fi ponticũ eſt:qꝛ ou 
rum eſt digeſtioni:digeſtum ctiam generat ſangui⸗ 
nem malum. 


¶ Derriplici vino. 


——— triplr eſt: aut cii foꝛtiſſimum: vel oe 
biliſſimũ:aut mediocre. Sunt etiã ĩter ho⸗ 
drum extremitates:q̃dam d ſenſus diſcerne 
re nequit. Foꝛtiſſimũ vcro ceteris cft cali⸗ 
díus:cítoas ad caput aſcẽdit: ⁊ mentẽ percutit:q; ca 
put de multis c calidis implet fumis: qð bíp. voca2 
uir ingueum vinum. Ainum qð eft oebiliffimi:acuo 
nem bs ſuꝑioꝛi oppoſitam. Ciis qð hip. dirit aquo 
ſum vinũ: mediocrem Ds acrionciifm ꝙ eſt vicinuʒ 
vel remotũ a bonitate vel malignitate crtremítatü 
illoꝛũ. Poꝛro qꝛ cópleuím?fingulariterz ſimplrvini 
diuerſitatem:⁊ vniuſcuiuſq; ꝓpꝛietatẽ:opoꝛtet nos 


Abꝛi ſtantem:qð fit p fui leuitate ⁊ qꝛ aro⸗ 


totam finirevini cõpoſiti diſputationem. Impoſſchi 
le eft ert vinum inueniri aliquo ſapoꝛe:coloꝛe ⁊ odo 
re carens. 
¶ De vino albo ⁊ nigro. 
Ncipienduʒ ergo eſt ab albo ⁊ nigro: que 
funt oim extremitates:⁊ oẽs coloꝛes quog 
S inuentmus:funt cc iſtis compofiti.8lbo ví 
EXXE no prinict ocfectio odoꝛis ⁊ ſapoꝛis:nullaʒ 
ſuffert cõmictionem:⁊ raro inuenire poffümus vt (ir 
dulce vcl potidi ⁊ groſſum. Ainum q9 cft ſubtile:de 
bile:inſipidum:⁊ nulla ſuſtinens cõmixtioneʒ: min? 
ceteris calidum eſt:facilioꝛiſq; — cito ve 
nas oéfqs coꝛpoꝛis penetrat poꝛos: ⁊ velociter ec 
pellit: ——— eft ceteris nutribile: ⁊ plus alijs 
infrigidat:⁊ caloꝛem ⁊ ſitim extinguit:⁊ vꝛinam pꝛo 
uocar. 2» (i ponticum fuerit:neceſſe eſtvt fir groſſuʒ 
impoſſibile enim cft vinũ eẽ ponticũ:vt fuus liqua 
nom fit groſſus:ꝙ vinuʒ taliter exiſtens illaudabile 
oar nutrimentũ:durũ ad digerendum:vꝛinã nó puo 
cat:ventrem oftipat:tarde ad caput afcendít:ftoma 
chum ⁊ cerebꝛũ confostat: prodeft malas bibenti⸗ 
bus aquas figuram coꝛpoꝛis diſturbantes: cos etiũ 
iuuat quifrigidiſſimam Peso aquam vel niue 
q: fi coꝛruptibilis aqua bibarur:in malos cõuertet 
bumoꝛes:ncut fuperius ín tracratu aque diximꝰ:vñ 
fit cà coꝛrũpendi z debilitãdi ſtomachũ:cũqʒ ftoma . 
chus defeccrit:a totíus coꝛpoꝛis partibus currür ad 
cii mali humoꝛes cboleríci;ficut in ftomaticbis vide 
mus ieiunijs aſſueſcẽtibus:calefit em̃ ftomacbus p 
pter ciboꝝ indigentiã:ſtomachus "P €oz necefía^ 
rio ocficit:q: humoꝛes ad ſtomachũ funt venientes 
q̃dã cría ab eís fumofitas caput aſcẽdit ⁊ doloꝛẽ ibi 
gñat.Sed fi aquá cũvino albo 7 potíco bibimꝰmix 
tam:fubtiliat:z attenuat illã:ſuũqʒ acumen mitigat 
ficut aqua vínü merũ trádlatzofqs ſtomachi confoꝛ⸗ 
tat:⁊ adiuuat ad oeponendum oẽm fua lefionem in⸗ 
ferius. Sed aqua frígídíffima abfq omni cõmixtio 
ne bibita:marimũ dat nocumentũ ſicut iam diximꝰ. 
Neruis ei ftomacbí ⁊ pectoꝛis ⁊ filium nocet : que 
fi ci pdícto mifceatur vino:tépcrabif aq frigiditas 
ftomacbtügs cofo:tabit.S»ed cti calidã habẽtibꝰ na⸗ 
turi no opoꝛtet cõmiſceri:q; frigiditas aq caloꝛẽ co. 
rü tẽperat.vñ Ga.calidas briribusnaruras natura 
liter ecl accidétatr:plus fit cõueniẽs aqua frígidifft 
ma vino: fi ín alíquo tpe neceffarít fuerit eis vínus 
albii  pontícii potét. Qð fi vinum album dulcedi⸗ 
nem bs:medíocre erít ad oígerendiü ínter albus « tc 
nue ⁊ ponticũ:durius em ⁊ tardíng erit ad digeren 
dii dp fübtüc:facilius vero pontico:pinde vtroq; cft 
nutribilíus:ventrébumecrat:ftomacbo tñ nocet:vẽ 
toſitatem ac rugitũ creat:ſed tri oẽ nocumentum qð 
facit cft debile ⁊ leue:ſui em̃ dulcedo nio cft magna. 
nam cum albo vino dulcedo non cft conueniens: c fi 
eſt:neceſſario cft parua. 
iDe vino nigro. 
z3 Jio nigro ꝑtinet groſſicies liquoꝛis:gra 
"y xis. vñ oifficile cft ad digerẽãuʒ 
tarde ad caput afcenditzmulti nutrit: ve^ 
nas citi oc groſſo fanguinc implet: ad diſ⸗ 








z»ictarumparticularíum. 


ſoluendum tardum. vndc BGa. Vidi bomincs palle⸗ 
ftríbus ludis vtentes:hoc vinum frequenter ⁊ ↄſue 
cebiberc:vr ingroſſarentur ⁊ roztitudine acciperet: 
q? cos ingroſſauit c magnam vim eis tribuit:et de⸗ 
dic cis nutrimẽtum carnivicinum poxcínc. Pꝛoinde 
bonam eft ſi iuuenibus ante cibum oarus fucrit.s»c 
nioꝛibus eft incõueniens:⁊ P antc cibũ ct poft cibü 
q: pprer defectioneʒ caloꝛis naturalis coz gcncrat 
oppuationem:⁊ ín renibus lapides fi lo aſſueſcant 
lioc d, vinũ cft multis modis:aliqñ ctt oulcc : non⸗ 
nuni ponticũ:aliqñvtraq; funt ín co:ponricitasvi 
del5 z oulcedo:fed nũqᷓ nigri inucenit fostc.vn 253. 
o£ ínjr oulce:l5 fir nigrũ necctfario:tii n o€ nigrus 
neceſſario eft dulce. Higrũ vcro inucnimus duice:⁊ 
nigrũ ponticũ:⁊ aliqũ dulce ⁊ ponticũ. Nigrũ vcro 
fol biis dulcedinẽ calidiꝰeſt ⁊ nutribilius:⁊ plus cc 
teris vẽtrẽ humectat:⁊ vꝛinã nó ꝓuocat:ventoſitatẽ 
⁊ inflationẽ creat:qð fi ꝓpter medicinã paz bibitur 
crít cõſtipatiuuʒ ſolutionis et inteſtinoꝝ detectione 
rie fitqs nõ adeo nocumẽtũ capitiz neruis ppter 
ue fumoſitatis groffiraréz grauitate vr tardius ad 
caput aſcẽdit:ppter boc tardiſſime ab co à inebꝛiat 
diu ab ebꝛietate nó liberat. vri /Da.vínü indt nigre⸗ 
díni ꝑtinens nó bs tãtũ caloꝛis quantü glaucũ⁊ citri 
nũ:neq; rit facit ebꝛietatẽ.Ainũ vero qð dulce ett 
⁊ poticũ:groſſꝰ duriuſq; C digeſtioni ⁊ magis vẽto 
ſitatẽ c ínflaríone gñat:lapidẽ etiã in renibus:⁊ op 
pilationẽ in ſplene ⁊ epate:magiſq; ceteris vomituʒ 
puocat:⁊ doloꝛem in capite ⁊ neruis facit. 
¶ Superius auctoꝛ determinauit de vino a parte ſue ope⸗ 
ronis cratís ⁊ qualitatis quãtus eft ex parte coloꝛis:in par 
te vcro iſta ex parte fapozis.€ fQucritur vtrũ vinum cope? 
tat cbolericía:vide£ ꝙ non:q: oíat Ba.qꝙ o€ fimile augme 
tat fuum fimile ⁊ facit ipsfurerc. c loquitur in complex õc 
lapſa:ſed cbolericue lapſus eft in caliditate ⁊ ficcitatezergo 
facict eum furere:⁊ Docnon cõpetit:igitur. Item dicit 25a, 
fuper apbo.q fola complerio temperata gaudet fimilibus. 
coíftemper.taoiflimilibus:fed complegio cholerica eft oti 
temperara:igitur. 3jtem ficut dicit Sale. ſupꝛa apbo, Si 
mile eft oc ctare compierione regione ⁊ tepozezíed in tems 
poꝛe frig do nó competit potus frigidus:crgo nec in cóple 
rione ca.potus calidus:igitur. In cotrariü eft vſaac innuẽs 
vinũ adminiftran cbolericis. tes ficut vicit Mab . in tegni. 
"iBatura oim operatrix:ſed natura cholericis apperit vinus 
ergo medicus 95 illud adminiflrare cum fit minifter nature 
Itẽ dicit Ba.ã tegni pasen? oferuanud fit p fimilia:f5vini 
cit cbolericum ca. ſiccũ:ergo conferuat c; olencos: igitur. 
(Queritur vtrus vinũ cõpetit pueris:videtur ꝙ non:q; fi 
cut oicir pbus.xviij.de aialibus zípafmus er vino:vt plun» 
mum bs5generan:ied in puerís multü timendũ eft oe ſpaſ⸗ 
mo0:q: cito 2 9c faali cáincurrunt ſpaſmũ ficut oicít Auicẽ. 
igitur. Item oíct Auicen.ꝙ oare vinum pueris cft addere 
ignem igni:ſed addere igne igni m conferuatione ſa.nõ có» 
petit:igitur. Stem vínü virtute aĩalem debilitat:naturalẽ 
vero confo:tat;fed ín pucris virtus aĩalis cft ocbile:igit € 
naturalis fortis. Item ficut oícít Aui.epilepſia eft moꝛbus 
pueroz:qo ergobmóit mo:bii pueris b5 gencrarcnon com 
pet it: ſed vt dicit Auicẽ. vinum epilepfiam gñat:igitur. In 
contrarii eft yſaac dicens qp vmũ cõpetit oĩ etati. Que⸗ 
nitur vtrum vínü cõpetat ſenibs:videtur ꝙ ſic:dicit arit. 
qp fence funt triſtes c auari:t boceft q: fut mclancbolici: 
vnde eís abundat melancpolía:necin eíe fanguís darifi 
catur c oepuratur:fed vinũ leticiá generar ⁊ largitate: igi» 
tur. Item dicit yſaac ꝙ vini eft caloris 4 fpiríruus regene⸗ 
ratiuũ.qꝛ cito ín ea ↄuertitur:ſed fenes caloꝛe indigent ct 


Fo.cliiij 


ſpiritibus:ſed pec habent p vinũ:igitur. In contraríus cft 
153.2109 qp vinti virtutẽ atalerm debiutat: ted in ſenibꝰ cft 
virtue 31215 debilis:igitur.habent em capira ocbilia. 3:65 
Pm yiaac vinum in frigido ſtomacho accíat « acctà intrigi⸗ 
dat:ícafzomacpus fen eft fngiduszigit. (C CAd pimus rc 
fpondetur qp fic. Sed nota ꝙ vini 2dminiitrat in cozpoze t£ 
perato aut diſtẽperato.n in tẽperato fic competir vinũ me⸗ 
diocre:nec nimis toꝛte nec nimis debile ſicut vinuʒ bonum 
odoꝛiferũ:vinoſum: vnius anni aut duoꝝ annoꝝ.Si ín lap 
ſo ⁊ otftemperato coꝛpoꝛe:hoc eft ouptr aur lapfus eft ad 
caiid.taté:poc eft ouptrzaut accidetaüirer aut naruralr, $i 
pꝛimo mõ ficut in febꝛicitantibus:tũc non cóperir vind. Si 
icðo modo fic competit vinum debile aquofum nouu5:aut 
vnius anni; qr tale vinum: etfi fit cauaus ꝛeſt tñ agidum 
reſpectu copierióís cbolerice:qm cõplexio cholerica eft ca, 
in ſcõo gradu:⁊ fic vinum vero peractum in pꝛimo:⁊ ſicin 
debita quantitate fumptü non inrendirfuam caüditarem, 
$51 vero fit lapfus ad frigidi tanc cõpetit bonũ vinum toz» 
te carü:odozferü:anniqunm quattuoꝛ aut quinq; anno. 
Ad argumẽtũ pmü dicẽdũ eft qp iliud eftverü oe fil i picto 
fsnó oc fifi ín latitudie foꝛme remifio ficut ca.ĩ pꝛimo ⁊ cat, 
ín ſcðo ↄueniũt in fozma:fs nó m pũcto:qꝛ rale file in pũcto 
bene facit ſuũ fie furere. &icl dicẽdũ qp ſimile in cffectu beo 
ne fact furere:⁊ p bocfoluiturtcóm:q: Puis choxricus fit 
lapſus:tñ iuuatur p ca.in pꝛimo gradu. zid aliud oícendum 
ꝙ non eſt fimile;qm cõplexio conaturalis eft et cuius cft có 
plecio:non fic vero tem pus calidi: c qð alicui cft cónatura 
ic nó rátü grauat naturam:ideo cóplerio tempoꝛis plus có 
trariatur bumanc nature d cõplexio cónaturalis criftene 
ín co. 8d aliud oubíum retfpontio aliquoz efr ꝙ vinũ anti» 
Quum fo:te ca. 2 fic.in quarto gradu quattuoꝛ annoꝛuʒ:aut 
qngs non competit puerís:q;: rale fpafmum epilepfiam in 
duat.scd vini aquofum ocbile ca.ín pumo gradu cópe» 
tit: ⁊ tale non inducir bhmõi moꝛbos.Alij dicũt ꝙ erae puces 
ritie ouo contiet fepteniaz vndc dicunt cp in pꝛimo ſepten⸗ 
nío noa cõpetit vnui:qꝛ vmum neruos ꝑcutit ⁊ ad ccs pe 
nctrat eos ibibendo:ds cii debiles 7 moliesreperit:plus 
remolut ⁊ debilitat:qm̃ in eis remanet indigeſtũ cà virrus 
íntalibus neruis debilis ſit:⁊ fic in rali etate ron comperit 
p:obibet era augmẽtationẽ:⁊ coꝛpoꝛs induatoeficcarioné 
Q: ppter rale vini mẽbꝛa nónurriuntur vt deberent:et fic 
loquütur &rifto.z Auic.ꝙ ín pueris inducit 7 ſpaſmũ c epi 
lepfia. $55 ín coo ſeptẽnio pórcópetere:q: virtus animalis 
eft tuncfo:rioz: c naruralís potes vini digerere:⁊ ficloqui 
tur yfaac. vfi cü dicit ꝙ cópctit ol crarcibi fit oiftributio , 
snibus finsuloz fiue p ſpeciebus z nó p fingulis generi. 
Ad aud dicendũ qp ín fembus ouo finr »fideranca. f. vir» 
tus aĩalis ⁊ nathralis: ⁊ q: a vino reſoluuntur fumi multi 
indigeſti caput aſcẽdentes:⁊ in naturã aqueã fe cõuerten⸗ 
tes muicas pafliones inducere potentes:zficut reumatiſn t 
ſcothomiaʒz vertigine litargiã cpilepfiam:parslyfim:c plus 
rcs alios moꝛbos:⁊ fic habẽdo aſpectũ ad virtute aial? nó 
competir. Sed ad virrutem naturalem »fiderando d eit oe 
bilis:⁊ hec eſt dj 05 torum co:pus regere: cindíger fc:nifica 
tionezq: vinum ear fostificatzfpirírum ⁊ caloꝛem naturale 
aucmentat 4 reparat:quátü ad banc dicunt vinũ cópetere. 
Sed iſta folurio l5 verü pᷣtendat tñ nó inſtriut:qꝛ tũc ncfac 
mus qͥd debeamus facere:qꝛ docet adminiſtrare ⁊ non ads 
miniſtrare:ideo dicendũ cft fimpłr:ꝙ vinti cõpetit fenibus 
qm̃ magis eſt neceſſariũ vitã conferuarc d aialem ſanaz te 
nere. Unde dicendũ qp cõpetit:q; virtutẽ naturalẽ cófo:tat 
Et ſi arguat᷑ qp nocetvirtutí aĩali ſua etapoꝛatione:dicccũ 
q remedia bene poflunt ↄtra ſuã euapozationes ñeri:ſicut 
ſi poſt vinũ dibatur modicum de aqua:aut comedantur ne 
bule: que moꝛantes ſupꝛa ſſomachum:aut im oꝛe ſte machi 
nubes non ꝑmittunt f. mũ aſcendere.Sed ſic nõ pfit virtu 
tí aĩali fieri remedia ipa deñciente:ideo maius bonũ fit ín 
confoꝛtando virtutem naturalem d fiat malum aĩalem bes 
bilitando.Ad argumentiimoicend: m p fi vintim aſſuma⸗ 
tur in quantitate ocbita non acefcít.idco cauere ocbent fe 
nes a nimia vint poratione GT Queritur vtrzm vinum có» 
petat in paralyfi; vidctur ꝙ ficfm Ga.in tegní.omníscura 
f 


Zi —— - 


"fit pcoutraríá:fed paralyfis eft moꝛbus fri.z hu.qꝛ de mas 
tcri3 pblegmatica rir; vt oiat Auic.ſed vinũ efr ca.⁊ ficigi» 
tur, 3tcm oiar Ba.in oc fimplici medicina: q cópetunt 
ectra emplaſtrata cópetunt intra adminiſtrata:ied vinü er 
tra ſupꝛa neruos applicati ipios Oeficcat ; t a materia bus 
mida curat:igitur ⁊ mtra. 3n cótrarium cft Aui.raß.⁊ oés 
alt: p:capue Auic.qͥ pbibet vinum adminiftrari ín. para 
leti ante. cz oics:ted poft ocect admimiftrari. 4 Queritur 

. Adeo quare cõpetit poſt.xx.dies ⁊ non ante. ¶ uerit cria 
quarc vint exterius adminiftratum neruos oto:ztat:t inte 
rius debilitat.¶ Queritur p quà viam vínü reuocara fine 

copi.¶ (Quent quas egntudines vinũ babeat gnare. s£t 
videtur ꝙ ebolericas:q: ficut dicit Daly fimile ex fimili gna 
turzigitur. Stem ſᷣm ocs doctoꝛes er rebus frigidis gene» 

 rárur egnitudines frigide:⁊ er ca.calide:ficut cr pipe allijs 
gcũ vinis fit ca.generabit ca.egri. In ↄꝛiũ eft vſaac c Aui. 


⁊ oſs alij. sid pꝛimũ dubiũ ꝙvmum non cõpetit niſi poft 


xx.diẽ.qꝛ tunc materia eft fiuxa ⁊ non eft plns inf.uu:ts ias 
. Alla matería à moꝛbũ facit ⁊ 05 facerc eft iam fira in méb:o 
t permancns:4 q; vinum ca.eſt confo:tar virrure z mẽbꝛũ 
. t potenti? rcdditur in expellendo mareria. 3t€ vinuʒ pene 
trat ad neruos lingue:⁊ fic pozos aperitróne cuiusvirtus 
eſt porentio: ezpelicre, 3tem róne fue cõplexionis mareria 
confumít c diuidit. £55 nota ꝙ cópctit vinti paucü grofíus 
taromaticü.sbrofiumvero vt p (ui grofficie in mẽbꝛis pof 
fit iznozariz c fui effecta inducere:qꝛ fi eſſet ſubtile ſtati pe 
BEtrarctc non tantü ageret, c o5 eſſe pauci q: fupza muitũ 
i05 Cffet virtus potẽs illud debite regere:⁊ ꝓpter ſui mul 
titudinem membzum plus remolliret:z fic mo:bü augmẽ⸗ 
taret, ⁊ debet eſſe aromaticum vt virtutem naturalem me 
lius confo:tet.Sed in pꝛnicipio paraiyfis non compctitzqz 
ratione ſue apernonís facerct humoꝛes magis ad neruos 
lingue fluere:⁊ fic moꝛbũ augmentarer.z adbuc facerctip 
materia fiura ad membza ibi plus imbiberetur:ideo nó cõ⸗ 
petit ati. rr Die: cum materia ctíam firadbucinfluru. Sd $ 
mur oicendi ꝙ cura fit p contranus,c lodmur piínapalie 
ter oc contrario in effectu:l5 fiat in foxma quandogg: c q: vi 


num non eſt in pzindpio moꝛbi contrari in effcctulsfit in — 


fo:ma:igitur non competit.Ad aliud argumentü ðꝛ p illud 
€ft verũ:ſi operatio exterioꝛ er interío: fit vnifozmis:fcd vi 
num exterius oeficcat ⁊ non 2uertitur in fübftantiam: inre 
rius vero asit per coplerionem c fubftantiam: d quãdoq; 
in pblegma conuernzur.Zd aliud oícendü qp cerebzum cit 
ditiſſimum ín virtute aialí ⁊ pauprimi in naturalí fiuc oc» 
biiffimum:vnde natura fagar Pm ꝙ attribuit aliquíd vni⸗ 
memb:zo oebilirat aliquid ín alio:ſicut babétes bonas alas 
aucs nonbabent pedes bonos aut econuerſo. Ideovirtus 
naturalis cerebꝛi oebilis eft non potens expellere fumos vi 
ni nocíuos ad alíud membꝛum:faciendotñ quod pót.erpel 


tad neruos collígatos cum cerebꝛo d ſunt oꝛganũvirtutis 
aialís fenfitíue ⁊ motiue:⁊ fic nerui ppterillud debilitan⸗ 


c ꝑ iſtam víam virtutem aialem ðebilitat.Sed natura? 
lem confoztat:q: virtus naturalis operatur p calozem natu. 
ralem ⁊ fpiritum:q:vínum additin ifta ouo debito modo 
patum virtutem naruralem confoꝛtat q: ſubtilis eft ſubſtã 
tie:ideo dto digeritur ⁊ connertitur in fpirítum ⁊ caloꝛem. 

Et per boc patet ſolutio adaliud dubiuin oc fincopt que fit 
ex retractione ſpirituum:⁊ caloꝛis naturalis a membꝛis reo 
motis a coꝛde ad coꝛ:que membꝛa remota: qz funt depau⸗ 
perata ſpꝛrit bus:ideo fit ſincopis: fed qꝛ vmum círo cons 


uertitur in fpirítus 7 caloꝛem naturalem:ideo cito Fecrean⸗ 


tur ſpiritus: ⁊ p membꝛa mandantur:igitur fit releuatío 3 
fincopi. 2d aliud dicendum cp vt plurimum generat egritu 
dines phlegmaticas fm omnes doctoꝛes: ⁊ Docq: vinum 
multum allicit guſtum: ⁊ pꝛopter guſtum in magna quan⸗ 
titate attrahitur ⁊ aſſumitur:quod in multa quantitate re 
ceprum non poteft digeri:ideo remanens índigeftus ín cbí 
mos crudos conuerntur t pblegmaricos:vnde quanti cft 
de natura ſua tcompleríonc baberet ca.egritudines aene 
rare. ¶ Quentur cuíus complerionis fit vínum : videt cp 
friaide:q: oicít Ba. que cito inígneri conzertuntur t íqne 
inflammãt ca. ſunt: ſed vinum ignem cxtinguit:igitur cft fri 


gi. Item dicit Ariſt. in fcóo be anima. efürice eft appeti⸗ 
tus ca.  ficd:fins aũt fri. c hu.ſed fins eft retpectu vun: e. 
vínum cft cius obiectu * mrergo vinti —— — fixi 
le cp fimili gnarur:fed ex vino gencrantur egritudics frici 
dczigitur eft rr; tem Ariſto.quarto metbco:oz. que dE 
gulatur a frigido diſſoluuntur a calido ⁊ econtra:ſeda 


ſpecies coagulantur a frigido:⁊ vinum a frigido coaguia£ 


crgo eſt aqua vel aque fpecies:fs fi fic eft fri.z bugit, In 
contrarium eft faac t omnes auctoꝛes ponentes vinj ca. 
4 ſic. Item dicit Bal. in oc fimplici mediana. aqua fagi; 
limcatirapitur ad naturam cuiutlibet fibi admixti: fcd in 
vido admímftrantur partes aquofe cum vinoſis:que vino; 
fc funt ca. caquofe frigide:ſʒ caliditas cft foztioz actiua:er⸗ 
go trahet aliam ad tui naturam: fic vinoſe trabunt aquos 
tas ad carum naturam:ig tur. Item Ziriftot.ín topics di⸗ 
cit ꝙ vinum eft aqua putrefacta invite; c bocfüb auctoꝛita 
tc empedoclis:fed dicit Ariit.quarto metheoꝛoꝝ.ꝙ putre 
factio fita calido:ergo vinum fit a calido:igitur zc. Que⸗ 
ritur vtrum vinum album fit catí.&t viderur ꝙ fit frigidus 
dicit yfaac ꝙ vinumjalbur eft infipidum: fed (apo: infipi 
dus trigidirati atteſtatur:ergo vinum albũ cft fi. "tm 
dicit x£onftantinus cp vinum album ín ſuis operationibus 
cft fri.fcd oicit Sa.ꝙ vnũquodq; oicit tale vel tale ab ope⸗ 
rationc quá habet inducere; ígitur. 3in contrarii cft faac 
⁊ alij doctoꝛes.ad pꝛimum oiditur qp vinum eft ca. fic. pio 
mo à ptc fue oziginis:q: vinis er quaoziturvína eft ca.2 fic, 
€x parre cóplerionis fiuentis:q: I5 fit frigida er partc copie 
xionis radicalie:fed q: non fit vint gencratio níft à comples 
xione fluente pzo maioꝛi parte:igitur.Et ꝙ vitis fit cali. et 
fic, patct: q: fo:tiffime cft attracriue; c boc patet qz fructũ 
multum affertzattractiovero fit per ca.⁊ ficigitur.Secüda 
caufa eft ez parte aeris contínenne humiditatem cíus acd 
dentalem:4 partce aquofas confumentem 7 vinoſas relin 
quentem:⁊ ca9 acuctem ⁊ foztificarem pt Sid dag ad 
farum confümptionem. id argumentum di m e vis 
num ertínguít íanem perafpectum Ca tota fpecie: c non p 
ca.⁊ fic Aut dic ꝙ fua actuali frigiditate eum ertínguit. id 
aliud verá frí,z bu.actu cuiuſmodi eft vínizió nó valet:qꝛ 
ponitur ca.⁊ fic.effentíaliter Vlel otcendus qp appetitur ra 
tione fue compofiticis fiue ſubſtantie:que p:opzietates ba 
bet fitim exctinguendi feu ſedandi.⁊ non rationc fue cóple» 
rionís c3.« fic. eld aléud dicendum ꝙ effectíue t ratione fue 
quantíratís bocfacit:z non ratione complerionís. zd alið 
ofcendum ꝙ vinum oebile aquofum coagulatur a frigido: 
Qin tali plures funt partes aquofe dp vinoſe:ſed rarióe tñ 
vínofarum partium non fit coagulatio:⁊ fic totum à: cali 
dum remíftus. zd aliud devino albo oíco ꝙ eft ca, Zld argu 
mentam oíceridt eft cp intelligit yfaac de vino debili aquos 
fo:q:tale eft inpidum.Ad argumentum £onfrantint oi 
co ꝙ intc:ligit refpectuvini rubei t non ſimpliciter:⁊ ficois 


cit verum, 
¶ De vinorubceo. 
Inum vero rubeum neceffe eft dulcẽ vel 





virtuſq; eius foꝛtivicina eft vino:pꝛoinde medioce 
eft iuter leuitatem rufíz groſſitatem nigri:bac de cà 
ad nutriendum ceteris cft temperating: ⁊ mutatur 
ín fanguinem facilius pꝛopter fimilítudiniem quart 
bs dii co in liquoꝛe:coloꝛe 7 ſapoꝛe. Poſt boc nigrũ 
dulcem babens ſaporẽ etiã conuertitur in fanguine 
fs tii ſanguis qué gñat:turbidus cft ct  groff us me⸗ 
lãcholico prínée humoꝛi:pᷣterea oucrtifi ſanguineʒ 
vinũ rubet ſubtile ⁊ clarũ:q; ꝓpter ſui liquoꝛis fub 
tilitatem:neceſſe eft er moꝛetur ad coquenduʒ:vt in 


glroſſeſcat c in ſanguiuẽ mutetur:ſed tamen ſanguis 


ex eo generatus fubrilio; cft ⁊ leuioz: ara laudabi⸗ 


Dietarum partículgríum. 


tío::05 02. Ainũ inquit lucens daz « rubeũ medio 
crc ettister rofcti ⁊ fubtilezz nigrum groffum « dul⸗ 
cc; ppter bocnon adco groſſos gencrar humoꝛes fi 
cuc nigra: nec ſubtilat cos vr albi; quod cum fucrit 
fore z odoꝛifcrum:neceſſe eft fumus eius fit ſubtilis 
citoq; ad caput afcendens;/Zaucant crgo illud quo^ 
ram capítasel coꝛpoꝛa funr ocbilia €. Mulce veroc 
ruben multü iuuacinfirma diu hñtes pectoꝛa c pul 
monem:marime quos neceffe cit mundificari cà ſpu 
tis:⁊ quibus ſputũ cft ourus ⁊ vifcofum;bmoót cuum 
iputũ neceffe cft pꝛimo expelli cũ re mediocrirer cale 
— huimnectatiua:poſtea ſubtiliatiua c mũ 
dificatiua:ne humoꝛes duri ⁊ viſcoſi repugnãdo vir 
tuti nõ obediant expulſiue:ſed potius generẽt groſ⸗ 
fam ⁊ durã tuſſim:⁊ p eã venarũ pectoꝛis fiat cepa 
tura:pinde fi eum vino dulci ⁊ rubeo res fuerit mix⸗ 
ta pectoꝛis purgatiua: perfecta ⁊ optima medicina 
erit cídé paſſioni. Vinum vero roſeum devuis ru 
beis:⁊ palmeum de citrinis:⁊ hmõi ſunt mediocria 
inter citrinũ ⁊ glaucũ:ſubtile ⁊ album:idcirco ad có 
parationẽ coz tunt nutribilioꝛa c ín fanguinem cõ⸗ 
uertibilioꝛa. IRofcü tri facilius palmco in fanguines 
mutaturzppter fut calozem ſanguini vicinantẽ:que 
q: nung inueniri poſſunt:niſi dara in coloze ⁊ odoꝛi 
fera in odoꝛe:neceſſario caput leuiter petũt:cerebꝛo 
tii ⁊ fuis pellículis non funt nocétía ppter coz leui⸗ 
tatem;quarc faciie quis cx eis inebaiaturzzleuíffüne 
exinde curatur.¶ VNinũ aũt aureũ « rufum; q; me 
diocris funr tẽpoꝛis tẽperata ſunt:in fcóo gradu ca 
lida:cũ aüt funt vetuſta oriatur cís in tertio gra.ca⸗ 
. Suntq; coz ſapoꝛes acuti:⁊ líquozes dart « fub 
tiles aromaticü hñtes odoꝛẽ:citoq; caput petürc im 
plẽt cerebꝛũ oc calido ⁊ pũgitiuo fumo:pellicuł ería 
cerebꝛi oĩbuſq; neruis nocent ; ídeo ti hmõivina oc 
tur cis quí naturaliter vel accideralíter funr cbolert 
ciaut triſtibus vcl laboꝛantibus vel íetunar(b? : no 
modicũ inferunt nocumentũ:qꝛ co:poza eoꝝ calefa2 
ciũt:⁊ ad febꝛem ea cõmouent:doloꝛẽ capirís grant 
ꝓpter nocumentum:qð cerebzo neruiſq; faciuntzma 
xime ft eſtiuum fuerit tempus:regioq; calida.Sʒ rii 
non debemus arbitrarivt nocumentũ faciãt ex mali 
fanguinis generatione:ſed ꝓpter caloze5:q? calefa⸗ 
ciunt  oeticcant eoꝝ coꝛpoꝛa d neceffe eft infrigida 
ri ⁊ humectari.Aliqñ tñ bec vina doloꝛeʒ capitis de 
groſſis humoꝛibus in ſtomacho placant:diſſoluũt 
⁊ attenuant ⁊ expellunt humoꝛes qui funt cà dolo⸗ 
ris. Pꝛopter bocti donentur humidas babentibus 
cõplexiones naturaliter fiuc accidentaliter:vel d oe 
lectationem c requiem amaucrínt: tiuc eis data fue 
rint: quoꝝ coꝛpoꝛa multitudine groſſoꝝ bumo:um 
funt accumulata:tempus etiam ſit hyemale:regioq; 
frigida:iuuamentum optimum crit: qꝛ bumoꝛes ina 
niunt; venas c vafa coꝛpoꝛis ab emnt mũdificãt pu 
trcdíne cam vꝛina c fudoze. Ja. bonum cft ínát ve⸗ 
nas plenas babentibus groffoxum humoꝛũ caloꝛi p 
tinentium dari vinum ſubtile z album:aut ſubalbi⸗ 
dum velrofeum:ant palmcum medíocre tempus ba 
— ſi bumoꝛes funt groſſi ⁊ trígidi: 
um eft vinum citrinum ⁊ rufum que funt meaio 


cris tempoꝛis:necnon roſeum ⁊ palmeum cum funt 
vetuſta. 

€ 2c vino temperate ſumpto. 
Inum vniuerſaly téperate bibirum ftn eta 
j* 7 Cem;tempus:regionem ; cófuerudiné aug 
[2 Er; namurazz quanto natura ferre valebit: fam. 
Mess guinem landabilem augmenrabit pꝛopter 
fui naturam:liquoꝛem ⁊ colozem ſanguini ſimilatem 
bonum ſapoꝛem cibis ⁊ potibus pꝛeſtat:cibiq; ocft 
derium excitat:ibidinem ⁊ coitum ixritat:qꝛ vitalis 
⁊ animalis virtus pcr illnd confoꝛtãtur:⁊ naturalis 
que eft ín toto cozpoze:temperat vigoꝛem:⁊ foꝛtitu⸗ 
dínem fufapit:ftomacoum adinuat ad.cibn appere» 
dum:retinendum:ad digerendũ:⁊ ad feccs expellen 
das:cõpoſitiones etiam cõplexionum aie ⁊ coꝛpoꝛis 
cum ſui odoꝛe ⁊ mundificatione regit ⁊ coꝛroboꝛat: 
qð teftatur eius actio:que palã videtur:nam cõſpi⸗ 
amus illud tollere triſticiam anime:puocare leticiã 
⁊ mutat vitium nature aic in virtutem:vertit em ea 
ab impietate ad pietatem:ab auarícía in largitatem 
a fuperbía in humilitatem:a pigrícía ín ſolicitudinẽ 
oc tĩmoꝛe ín audacíam:mentte etiam octidíam 7 ta^ 
citurnitatem ⁊ ignauiam ín afturíam facundiã ⁊ in^ 
genium. Rufus teſtatur perſas ⁊ belenos femp vi^ 
ino vti volentes diſputare:vel di alio ratiocinari:ſeu 
conſilium dare ad regendam rẽpublicam: 7 cogno⸗ 
ſcebant q; vinum eft mentis confoꝛtatiuum:⁊ recti 
tudinis ⁊ vcríratis demonſtratiuum:Peleni tamen 
£o ezebantur cum volcbant verſus cóponcrezfeu Iu 
derc cum inftrumenris rufice artí perrinentibus:op 
experamenro ínuenicbant mente coz acui vino: ro 
ncm augimentartcam etiã oe poteftate ín actum ꝓ⸗ 
ucbí:boc vero fit cum p:our opoꝛtet bibitur Sea íi 
vſq; ad cbzierarem bibitum fuerír:generabír pꝛedi⸗ 
ctis cotraría:q: ebꝛietas rationalis aie lumen extin⸗ 
guit:⁊ beſtialem ⁊ irrationabilem vim confoꝛtat.vñ 
pmaner coꝛpus velut nauis ſtãs ĩ mari abſq; guber 
natoꝛibus:⁊ militia indigens ouctozezpprer boc fa 
uet rei nó annuende:⁊ laudat qð illaudanduʒ eſt:im 
imo qð diximus ſapientibus facit.Sed ſtultis ma 
lignis cũ ebꝛietas generatur:in pꝛimoꝛdio facit eos 
multa ⁊ irrationabilia loqui cus furoꝛe:ira:atqʒ fup 
bia:⁊ mouet eos de loco ad locum:⁊ tandẽ incidunt 
ín adulteria:furta:homicidia ⁊ cetera vitia. Ideoq; 
volentes familiã cuſtodire:opoꝛtet vt fc avíno cuſto 
diant:niñ frg expedíreoz nature.Sed tamẽ va⸗ 
let fm medicinam:Eſt enim comperens oibus fana 
babentibus coꝛpoꝛa:ſanitatem enis cuſtodit. De co 
tamem vino oícünus q9 ocvite eft:c qð medíocris té 
poꝛis eſt.i.a ouobus annis vſq; ad quattuoꝛ: cuius 
coloꝛ ínter rubeum ⁊ citrinum mediocris eſt:odoꝛq; 
aromarícus ¶ Poſt boc vinum coctum cft bonus 
calidi? tii ⁊ groſſſꝰ:multũq; nutriẽs ⁊ difficile ad pe 
netrãdũ:tarde facit ebꝛietatẽ:q̃ ſi ftuerit oin durabit 

De vino de ſapa. 

Apa groſſioꝛ ẽ ⁊ durioꝛ in ſtomacho infla 
tiua:q̃ ſi digeratur multũ oar nutrimẽtuʒ 
—— eft congrua patientibꝰ ín pectoꝛe ⁊ pul 
maa mone: z vulneratis ín renibus : — 





— hber 


: eft cnim mundificatiua ⁊conſolidatiua. Sunt ⁊ 
alij potus non de vitibus:ſicut de melle ⁊ vuis paſ⸗ 
ls:vel ficubus:dactylis « libus, Cünu ve melle ín 
Flatíumm eft;ventofiratis generatüuum:epatiez etiã 
ſplenis oppilatiuum. Ainum oe vuis paffis cõfoꝛtat 
ſtomachum ſua ponticitate. Vinũ oc ficubus inflat: 
ventrem diſſoluit:et malos humoꝛes generat phle⸗ 
gmatico humoꝛi pertinentes. Ainuʒ oc dactylis me 
lancbolicos creat humoꝛes:mentẽ pꝑcutit:dure dige 
ritur:oppilat ſplencʒ ⁊ epar. Gira de frumento ⁊ oꝛ 
deco furit inacceptabilia ⁊ ĩdigeſtibilia:malos humo 
res ⁊ fumos generantia:conſtipant epar ⁊ ſplenem 
x lapidem ín renibus creant. j 
¶ Finitur tectus. 
¶ Superius aucto: dẽterminauit de virtute vini a pte co» 
loꝛis albi ⁊ nigri qui funt coloꝛes extremi. In iſta parre oe? 
terminat de virtute vini ex parte medioꝝ coloꝝ.Et pꝛimo 
determinat de vino rubeo:deinde ocroleo:ibi. Clinusvero 
roſeũ Queritur qð vinum fit calidius aut album aut ru⸗ 
beü. &lidetur ꝙ albus: albedo atteftatur foꝛtioꝛi⁊ vlterioꝛi 
oigeftioni:fed quod magis digeſtus cft calídíus eſt:igitur. 
TIRam digeſtio fcóa ꝓcedit rubificádo:c tertía ocalbando, 
In contrariũ cft yſaac c oẽs auctoꝛes. ¶ Queritur qð vis 
nus fit calidius:aut nouũ:aut antiquũ:videtur ꝙ antiquũ 
fit frígidius:q: tractu tꝑis fitacctofum:fed acetũ eft frigi. 
igitur. Stem oc viuens eft frígidius in vltimis etatíbus dp 
p:imís:igitur ⁊vinũ fitr.Zld pꝛimũ oíco ꝙ rubet eft cadi? 
Adargumentum oíco ꝙ oupler eft albedo: dam q genera. 
tur pcalo:cs vlterioꝛẽ fcs vltimatum: ralis atteftatur calo 
ri foꝛtioꝛi.Eſt alía albedo p:oueniens erparre materie:ex 
Qua res eft:c fic aldedo eſt inchilo 7 ín víno albo, sid aliud 
dicẽdũ qp vinum poffetad tantà etatem puenire q rota vir 
tus cíus crbalarct.fed vinum etatis. vtj.annoz, mel(us eft 
⁊ fo:tius nouo. Et cus obtjcís e aceto:dicẽdũ ꝙ eft ppter 
excellentiam fue caliditatis:⁊ nó p naturam frigidit atis vt 
obijcis. Has ficut aial vſq; ad medíü iuuentutis acuiturin 
cauditate:fic c vinum aquoſarũ partiũ confümptione: fed 
tis ad tantá etatem (c5 vltra .víij. atit plures annos poffet 
deuenire:ꝙ exbalaretur calo: ci? ficut in fenib? fit. Que⸗ 
ritur qð eft dulcius 7 qð eft groſſius:aut vínum albus : aut 
rubeum.Et vtri vinü album puocet vꝛinam. Vdetur ꝙ 
alba ſunt dulcioꝛa:qm̃ vina noua in ſui nouitate manentia 
ſunt dulcioꝛa qᷓ antiquata:ſed ín fui nouitate ſunt alba rez 
fpectu futjpfius in alto tẽpoꝛe:igitur. tem fm Ariſto.dige 
ftío pcedit dulcoꝛando:ſed alba funt magis digeſta: q: al» 
bedo atteftatur maioꝛi digeſtioni:igitur. In contraríus cft 
aucto: ifte ponens vina rubei oulaus. Item fapo: dulcis 
cum fit ca, t bu.fundatur ín fübftanria groſſa:ſed eiaum ru 
beum eft groſſioris ſubſtantie p album:igitur. ¶ Querit 
igitur qð eſt groſſius vel album vel rubeum. Et videt ꝙ al 
bum:qꝛ generatur a frigido refpectu rubei:fs frí.eft ingroſ 
fare ⁊ reſtringere:igitur album eft rubeo gromus. Itẽ rei 
ſubtilis eft magis penctrare:fed vina rubea funt penetra⸗ 
bilioꝛa:ergo ſubtilioꝛa.CAd pꝛimũ oubium dico c vina ru 
bea funt oulcíoza:q: oiavína funt ez ptibusaquofis tvíno 
fis cõꝑoſita:⁊ q; in víno abo p pluribus partibus oBatur 
aquofitas refpectu parti vínofarus:ín rubeo ecóucrío:ad 
aüt cít infipida:ergo vinum albi cũ ſit magis aquofum mt 
nis eſt dulce:q; partcs vínofe funt dulces q plus abüdant 
ínvino rubeo.Ad argumentü dicendũ q ifta oparatio fitín 
ead fpccic:t 05 fien ín oíuerfis foccicbie : q: alítereftoc 
vinis oiuerfis ín fpecte ſicut oc albo ⁊ rubeo: t obücitur oe 
€o3c5 vino refpeetu futipfi? in o:verfis etatibus.Zld aliud 
Q^ aibedo ettefta£ digeſtiõidicẽdũ q albedo bata ab agéte 
zd Dat a cahdo:qgs a frigido.ſt a calído osa: eft zma. 
&:9:fi a frigido non eft vinum, Zilio modo oarara materia. 
Si adit oata fuerit a marería nó atteftatur maiori oíaefhót 
€: ſie dat vino albo fes a friidozicit. zd alid oubit az qp 
rubeumeft oroffius:q: plus hʒ oc comírtíone partium ví» 


noſſarũ:quarũ eft íngroffare qᷓ aquoſarũ:⁊ etías plus t me 
lius funt digeſta.Ad argumentum 3: «p grofficies 2 ſubtiũ 
tas; eno modo fumuntur £m dp caufantur a ealido vel fri 

do ⁊ fic alba groſſioꝛa.Alio modo put refülcant acõmixtio 


ne:⁊ bocmodo vína alba ſunt ſubtilioꝛa:⁊ fic loquitur ay; 


cto;. £d alíudoicendi qp fubtile eft oupler: vno mó ip actio 
ne:t fic vinum ru. ilio tmó ín fubftantia t paffionezz fic n 
beum eftgrofitozie ſubſtantie. ¶ (Queritur vtrü vira dul⸗ 
cíaoeoppilant: vide£ qp nonzq: oulcedo fündatur m grofr, 
fubftantia: c oẽ dulce oppilat:ratione etiã cite attracioms 
ígitur. Ite dicit ite aucto: ꝙ deoppilant membꝛa ſpũalia 
Toppiſant nutritiua:ergo eft otradictio, Item dicit aucto; 
q vinum album non cft cũ ſubſtãtia groſſa:alibi dicit q eft 
rcperibile vina album groffum:« fic eft fibi otrarius.ad 5 
mum oícendum ꝙ vina dulcia funt ſpũalium mẽbꝛoꝝ Ocop 
pilatiua z oppilatiua nutrítiuoz: q: bmói vina fünt dulca 
in magna quantitate attrabuntur à membꝛis nutritinis:q 
babent verias ín peincipio amplas c ín finc ſtrictas: ideo at 
"fint groſſe fubftantie hinõi vínanó poffunt exire:⁊ ficeppí 
lant.'Stem ad membꝛa nutritiua veniunt antedp altcrátur 
multii:fed tort ecõuerſo cft oc membꝛis ſpiritualibꝰ: ideo 
c. fd illud dicẽdum ꝙ duplex cft albedo, ena peruia ⁊ ca⸗ 
ra intermínata:c talis eft invino albo «non fundaf in grof 
fa fubftantia: oc taliloquitur bíc auctoꝛ.Alia eft non puia 
« termínata:c talis põt cé ín groffa fubftantía:z oe tali al 
bi loquitur auctoꝛ.¶ Mueritur vtrum vínum albus aquo 
fum babeatvzinam pꝛouocare putoíat aucto:; vídef qp nó 
q: fm Ba.calida puocant vzinam:fedvína aquofa funr fr 


gida:igitur Iteʒ puocantía vꝛinam babent vías vꝛinales 


penetrare:ſed vinum album eft nó potens penetrare:q; eft 
obtufe fubftantie cum fit aquofum:ígítur.GT Queritur vl 
terius ín qua regiõe citius coꝛrumpunt᷑ vína:vídetur ꝙ in 
«calida regionc. Pm ££a.fie eft oe ctate:tempoze 7 comple 
rionc:fed vinum citius coꝛrumpitur ín tpe ca.igitur fitr et 
m regione ca. Itẽ fm Zirift.fentum citius accidit boibus ín 
ca.regione dp frigida:⁊ fic moꝛs:q; ſeniũ eft moꝛs:⁊ fic cit? 
veniunt ad ion£.£ontranü pt; ad ſenſum:q; ín res 
gione ca.oe oifficil aceſcunt:⁊ fic non coꝛrumpunt᷑. Itẽ ví» 
na oebilía vbi funt cito coꝛrumpuntur:foꝛtia verononzfs in 
regione calída ſunt fo:tía vina:igitur.ad primum oiat ꝙ 
viria aquofa puocant vzínam:q: abundant in partibus ad 
fi:aqua aute non nutrítzidco (lle partes aquofc omnes cc» 
duntín fuperfiuitatem que eft vꝛina:econuerſo cft oc vino 
vínofo qð cedítin nutrimentũ:ideo pauci ín ſuperfluitatẽ 
conucrtitur: ende vínii aquoſum non ꝓuocat vꝛinam rõne 
fue cõplexionis:ſed fubftátic fue mulcc. gd aliud à: qp finc 
dubio fi vinum ocbile effet ín calída regione:citius cozrum 
peretur qp ín frigida: vnde vinũ fozte rone cóplerionte pio 
p:ienoncito coꝛrũpitur:tñ róne calide cõplexiõis regidis 
bn citius coꝛrumperetur.¶ Queritur vtrum vinum per⸗ 
cutiat mentem vt dicit auctoꝛ:videtur ꝙ non:qꝛ curat leſio 
nem mentis:vt ps ín amoꝛe hereos:igitur.Oppoſtũ dicũt 
auctoꝛes. Dicẽduʒ qv percutit mẽtem:qꝛ eft maxime euapo 
rabile ad caput ⁊ turbat cerebꝛum:⁊ ſic inducit leſionem ⁊ 
virtutem ledit.Sed nota ꝙ virtus debilis eft duptr. Ciro 
modo ppter debilitatem ſuimembꝛi.⁊ banc debilitatẽ au⸗ 
gmentat vmum. Alio mõ eft percuſſio er ocfectu ſpirituũ ⁊. 
eoꝝ ocbilirate:c ſic vinum curat:qꝛ ſpiritus recreat:cõtoꝛ⸗ 
tat t refoꝛmat.Ad aliud dicendum qp nó curat fimplr men⸗ 
tís lefiones:fed curat boc modo:fc qꝛ facit in alio membꝛo 
maiozem leſionem:⁊ tunc non fentitur míno: 0010::Q2 ma 
io: oenígrat minoꝛẽ doloꝛẽ Pm bipp.£ld contraríctate Aui 
cẽ. qui dicit ꝙ cõpetit:⁊ yfaac d oíGt ꝙ non:dicẽdũ qp víaac 
intelligit de vini adminiſtratione in pauca quantitate:⁊ ſic 
non competit vinum:⁊ Aui.loquitur ín magna quantitate 
⁊ ficnó eſtcontrarietas. Queritur quare vinum plus no 
cct lingue d ceteris membꝛis. Reſpõdeo q: lingua ↄgruit 
guftui c loquele. In guftu fcs p bumidü rõne humiditatis 
in radice lingue eríftentis: In loquela vero p fuí morum: 
t q:adimotum eis facirneruus quí cus eft remollirus nO 
eft motui ↄueniens nec obediens oebito modo: ad quá rc* 
molhtionem facit potus vini;igitur. C Queritur qð b5vità 


Urinarum. 


is plongare ⁊ conſeruare:aut vinum aut aqua: videt 

pie ad nó p:olonget:q: abbꝛeuiatio vite confiftit in reſo 
Wutíonc bumidi naturalis a caloꝛe facta:ſed vinum adait in 
bmóiretolutíonem cum fit virtutis conſumptiue: augmẽ 
tat calorem refoluentem bu.radicale: qð eſt pabulumjcíus 
ig tur abbꝛeuiat vitam. Itẽ illud qo neruos peuntc egritu 
dinco malas:vr epilepfiác paralyfim inducat: eſt abbzeuias 
vítam:vínum eft bmóí:ficurotat JRaf citur. Stem aqua 
plus retardat confumptioné pumidi radicalis cp vinum: cr 
go magis conferuat vitam:nam aqua eft bmóí refpecru. vt 
ní:vt oicit 3Raf.igitur.&ld oppofitum:p:olongatiovite CÓ 
fiftít ín confo:tationccalozíe naturalis quatitatiue qualita 


tiue c vtroq; modo:fcd vinũ vtroq; modo caloꝛem natura . 


lem confostatzvt vult yfaac Ba. ⁊ alt) doctoꝛes: ⁊ boc non 
facitaq:igi£.Sc9o q9faali? ín fanguine; ⁊ caloꝛẽ naturale 
conuertitur:t magieaugmentat vtrũq; pꝛolongat vítas:dp 
quod non eft hmõi:ſed vinus tllud faat ⁊ non aqua : tgitur 
Ites omne illud q3 fufcirat botem a moꝛte ſubita tempoza 
li magis conferuat vitã c plongat:d gð non eft bmói:fed 
vinum cft próí:vt ps ín fincopí que eft quedã moꝛs:igitur 
Quarto moꝛs acceleratur dupliciter. Uno modo per 2fum 
ptíonem humidi radícalis ⁊ calo:íe naturalis extinctionem 
Scðo modo ꝓpter multitudinem ſuperf.uitatum aggrega 
tarum calorem naturalem ſuffocantium: ⁊ pꝛima moꝛs cft 
naturalío:fcóavero accidẽtalis:ſed illud qð ſuperflutates 
nociuas conſumit ⁊ expellit a coꝛpoꝛe:⁊ caloꝛein naturales 
conferuat t augmentat:magis ꝓlongat vitam d qð nó eft 
buíufinodí:fed vinum eft bmói fm 3RaP. ígitur magis d 
aqua pꝛolongat. Item p 3Rafim vínum retardat fenectu» 
tem que eft vía in moꝛtem:quod non fit pez aquam: igitur 
Item fm 3Rafim.vínum confoxtat interioꝛa membꝛa quc 
fant radírconferuationís:co ꝙ m ipfis confiftít ⁊ fundatur 
vita:ergo vínum pzolongat vitam magis d aqua ⁊c.quod 
concedímus:q: faníratem conferuat ⁊ bumiditatce: ⁊ vir⸗ 
tuteg:4 fo:títudinem coꝛpoꝛis augmentat fi moderate fu» 
matur, Ad pꝛimum argumentur ín contrarium:dicendum 
ꝙ moss vel abbꝛeuiatio vite accidit ín comparatione ad ca» 
lo:em naturalem dupliciter. Pꝛimo ꝓpter confümptiones 
burmuditatis fübftantíalis. Scdo p:opter extinctionem calo 
ris naturalis:fed vínum femper augmentat: addit i quá» 
títate bmóí fübftantialis bumíditatis: ⁊ qualitate caloꝛis 
naturalíe:per que cóferuatur ⁊ p:olongatur vita.Aqua vc 
ro extinguit calo:em naturalem ⁊ virtutes coꝛpoꝛis «ope» 
rationes defectat:⁊ ideo per vínum vita conferuatur t p:o 
longatur ín fanis:peraquam vero abbzeuíatur c oeftruíf, 
fid fecunditm oíco q vínum ouplíciter confideratur Uno 
modo a partc fue virtutis:⁊ fic confcruat caloꝛem naturalé 
7 fo:titudinem virtutís cozpozís:t vítam pꝛolongat.Alio 
modo confideratur a parte modi exhibitionis.⁊ hoc dupli⸗ 
ater : vel quía non oaturín quantítate oebita : 7 ín bonis 
competentibus et ficoc alijs conditionibus: t bocmodo ín 
ducitegritudincs moleftas et obiectum eft. Vel poteft da⸗ 
ri moderate ⁊ competenter: 2 tunc vítam plongat c cõſer⸗ 
uat, dtd tertium dicenduʒ ꝙ alíquíd conferuat humiditatẽ 
fübftantialem dupliciter. Uno modo ppter fuí conuerfione 
ín fanquinem ⁊ calozem naturalem: fic vinum conferuat 
bumíditatem fübftantialem que eft fundamenti vite, 8llío 
modo q: membꝛa irrozat ⁊ bumectat: t caloꝛis erceflum re 
pꝛimit:non ramen conuertitur in naturam fanquínis t ca» 
loris naturalis:⁊ ficaqua fm 3Rafim conferuat pumídita» 
term fiib(tantíalem:ne confumatur a caloze excedente tẽpe⸗ 
ramentum:« fic obijcit. 


¶ S iniunturbiete particulares yfaac aim commen 


tartj s doctiſſimi viri Petri hiſpani. 


¶ Sequitur liber vꝛinarum eiuſdem:cum non modice fru. 
gis ooctíffimi viri Petri bifpani commentarijs, 


S'o.clv] 
xf latinis quidẽ libꝛis nulli auctoꝛẽ 
^ PP - e 
unucmq oc vanis ct 3 T autcticam 
cognitione dederit. Vñ ad arabica» 
unguã mediuerti in qua quẽdaʒ IP 
bꝛi in bmót noticia admiradũ rep⸗ 
Xe 1 perí:qué ego Conſtantinus apbsica 
nus mõtis caffinéfis monacbus:latinc ligue ad traf 
ferendũ vare deſtinaui:vt oe laboze ate prin adipi 
ſcerer:⁊ introducédis ad cognoſcẽdũ vꝛinã amplia⸗ 
rem iter. ¶ Liber iſte de antiquis collect? ⁊ creer? 
pus eft auctoꝛibus:ꝑ qué cognoſcẽde vꝛine patent 
aditus: ctia oinifioes tpfi? c tignificationce.$ ect 
aũt cfi filius adoptiuus falemonis:vfaacín arabica. 
lingua: cii oíuifit ín decẽ pticulas. Prima eft dexꝛi 
nc cffentia.Scóa quarc vna noctis aꝑtioꝛem bs t 
ificationé qp oíct. X erría que quoe moꝛbos figni 
catvꝛina. Quarta oe iuuamento eius:⁊ nocumen⸗ 
to Quinta oc ipfius diuerſitate ín liquoꝛe ⁊ cole⸗ 
re. Sexta:de liquoꝛe vꝛine. Septĩa:qualis vꝛina cn 
fabtüitate ⁊ claritate ↄueniat:⁊ qualis cti turbidita 
tc ⁊ groffitudie. Octana:dexvꝛine bypoſtaſi ac fua ot 
uiſide atq» ſignificatione. Nona:quẽ vꝛina cũ quali 
brpoftafi cõueniat. Decima devnaquaq v:ina:⁊ oc 
hypoſtaſi quid ſignificet. 
9 jcut oiar Sale. in lib. interioꝛum particula v · 
ccimꝰ co: e£ fundamẽtũ:⁊ dft fonte naturalis 
Aes) calo:ís:tii tripler € pnipius a á carediunt tres 
tutes coꝛpoꝛ regitiue. Cnadg em acrio ppa 
bs mébza db? ipa pficit: pinde actióe ipedimetü coubs br 
te; neceffario méb:8 eni? eft infirma£:ficut oicir £a.ín pzi 
ma ptícula iterioz.££o: em vitalis calozs eft fundam ẽtũ.ce 
rebai a quo fenfus t mot? oꝛiunt᷑:epar 5 nutritiue runs 
eft pncipiü:ficut dicit $5a.in.v.interioz. $55 moꝛs femp imt 
ta£ cóplerioné co:dis.nà co pancte oia cópanunf mebꝛa: 
vñ mébza coꝛꝑis actione ſuã faaür ppter moderatà ꝓpꝛiã 
co:dís cõplexonẽ:iõq; actionẽ cerebz ablato fuo modera» 
míne:paláeft auferri.idé toe epate inteligim?. Clez actio 
né cozdís nó neceffe eft auferri ablatis boz. tẽperamẽtis: 
ficut 2tingit aialib? byemis rpibus ín foꝛamumbꝰ accũbẽ⸗ 
tibus: cũ fenfus ⁊ tnot? actual nó inueniant᷑ in eis: abum 
etiã nó accipiẽtibus:nõ necefle eft moꝛi quouſq; co: patiat᷑ 
cũq; tẽperamẽtũ coplerióis coꝛdis co:rüpi£:neceflario pe⸗ 
rit aiaLs£t cũ ifta mẽbꝛa ſint interioꝛa:eoꝝ cognitio eft p ir 
tellectũ ⁊ nó p ſenſum.vñ oiat ££a.in lib.interioꝝ. Intẽtio 
noſtra ín poc lib.eft agere oe paflionibus mẽbꝛoꝝ q̃ cogno 
fcuntur inteliectu ⁊ nó fenfu.z aly ín cóméto ſupꝛa tegníz 
vbioicit indmet verbur.£edicinalís (cia fenfum nó trá» 
ſcendit:mouet qſtionẽ:fit medicinalis cia oe mẽbꝛis inte⸗ 
rioꝛibus d fenfu appbédinó pñt:ſʒ ſolo intellectu. Et imfio 
fua eft pl mébca tnteríosa non fint ſerſibilia:ſua tñ figna 
fenfibilía funt.c fimili lefiones. Sed in cogniriones coꝛdis 
deuenimꝰ p pulſum:vñ oícit Aui. Pulſus eft motꝰrecepta 
culoꝝ ſpũs ex diaſtole c ſiſtolecõpoſitꝰad regẽdũ ſpm̃ p ac 
ra attractũ. Receptacula ei ſpũs ſunt co: 7 arterie ficut pa. 
betis ab baly ín cõmẽto ſupꝛa tegni:vbi dicit ꝙ ín code ge 
neran£ oue ſube. Ina aerea calida ⁊ humida.ſcaloꝛ natu 
ralig:alía ignea calida ⁊ ficca ſubtilis ficutfpirt?:7 a coꝛde 
ꝑ arterias delegant᷑ fpüs ad oia mẽbꝛa coꝛpoꝛis vínificádaz 
fpüs em ⁊caloꝛ currũt ai fanguine p arterias ad alia mẽbꝛa 
coꝛpoꝛis:ſicut eult Aui.⁊ alt) auctozes. vfaac o dicit in lib. 
oc elemẽtis. vitã meá (uro qp p ali vía currit fanguis 
ín arteria 7 ſpũs:⁊ in boc 5dícit vfaac altjs auctozib?.? pbi 
larctus ín lib.pulſiuũ. Pulſus eft mot?co:dís 4 arteria: 
quí fm fiftol ⁊ diaſtolẽ firad mfricidarione innati caloꝛis 
⁊ cacftioné vel eiectionẽ fumoſaꝝ fupfluirarü. In cognitio 
nẽ aũt cerebzi oeuenim? p magnitudine capitis z figuras 
⁊ capilloꝝ colosc. Sicut dicit Sa.ĩ tegni: Paruũ em̃ caput 
v uij 











] Liber 


pꝛaue diſpönis cerebꝛi eft ſignũ. 3n cognitione vᷣo epatis c 
mẽbꝛoꝝ icðe digeſtiue oeuenim?p vꝛinã.ſupfluitas ci fcóc 
digeſtiue cft vꝛina:ſicut ſuꝑtluitas pme eft egeſtio: ⁊ ficut 
tertie:ſudoꝛ c bypottafis. ein dicit Aui.in pumo:ꝙ vꝛina at 
teftat pꝛincipłr pafionib? epatis ⁊ venarũ: c per os paf? 
fioníb? atioz meẽbꝛoꝝ.Sed dicit Auic.ꝙ vic figniticationis 
diſpõnũvꝛine nó ops credere nifi poftdp ocbite 2diítióes fue 
rint obſeruate. Opʒ eii ꝙ vꝛina q »fiderat fit pꝛima vꝛina 
q̃ in mane colligit: ⁊ nó ꝑmaneat lõgo tꝑe:⁊ nó ſit in nocte 
reſeruata:neq; ſit ille cuPcftN] aqua nó hibit:⁊eibũ nó com 
€dit;c nó fit qum cibo z potu ré tingent? accepit ficut crocũ 
aut cifiamfiftul: qm̃ vꝛinã tingẽdo ad cítrínitate ⁊ rubedi 
nẽ mutãt:⁊ ſicut olera d tigẽdo mutãt ad viriditatẽ:⁊ almu. 
ri qð ad ingredinẽ:⁊ vinum qð mutat vꝛinã $m fuí coloꝛem 
neg; fit ille d exterioꝛa fui re tingẽte infecerit ficut alcanna: 
qm cũ aliqᷣs er ca tingit᷑:foꝛtaſũs ei? vrina inficit neq; fit d 
TC cuacuaütem bumoze accepitzficut cbolerá aut polegma 
neq, fe exercuit motibꝰ coꝛpoꝛeis:aut opatiõibꝰ:aut diſpõ 
nibus d ſunt extra curfus nature q̃ vꝛine coloꝛẽ mutãt:ſicut 
ieiuniũ: aut vigilie:aut làbozzaut ira:aut timoꝛ.Oĩa erm bec 
nã tingüt $m citrinitate aut rubedinẽ. Et coit? vꝛinã val 
dc imptnguat. €irína pᷣterea colligẽda eftin vzinali magno 
qm ai ps ei? coltigif:iudiciit impedit.£ potet eti ꝙ vꝛina 
infpiciat ín vafe claro z mũdo ficut crvfrallinocautvitrco: c 
Án aercnó nimis obſcuro:nec nimis luminofo:c fi nimis fit 
luminofuüs man? medici ppona£. €cías aũt ꝙ vzina homĩs 
quãto plus appꝛoximat᷑:cãto eí? ſpiſſtudo plus augmẽtat᷑ 
vii verfus Ocp:cpc fpifía magis bomis mictura videtur: 
Nec alius líquo: eft cui talis regula det̃᷑. Dicit etiã Zinic.cp 
ſignificatiões vꝛine ex.vij.rebꝰ ſunt accepte:ex coloꝛe ⁊ lio 
quoꝛe:ex turbulẽtia ⁊ claritate:ex hypoſtaſi ⁊ quãtitate:ex 
odo:ezer ſpuma:⁊ quidã addat faposc: SSed nos abijcimus 
Differt aüt vꝛina grofía ⁊ turbída-ficut dicit Auicen.⁊ fitr 
ſubtilis ⁊ clara:qm̃ plerũq; eft ſuba groſſa⁊ dara:ficutalbu 
mẽ oui ⁊ oleũ:⁊ plerũq; et (ubrilisz turbida:ſicut ad turbi 
da. Iſte aüt ↄditiões funt Qs ponit Aui.de iudiciovne:q̃s 
egidius innuit ꝑ quattuo: vᷣſus.Quale quid:aut dd ín boc 
quantã quotiẽs vbi qñ.Etas:natura:ſexus:laboꝛ ira dieta 
Cura fames:motus:lauacrũ:cibus:vnctio:potus. Debent 
artifici certa rõne notari. Per iã dicta ptʒ:ꝙ cognitio oĩum 
méb:02 eft p ſenſum.Si erm mẽbꝛoꝝ interioꝝ figna (üt fen 
ſibilia:vt oiat baiyinultomasis ecteríoz.a: oicit pbs ín lí. 
oc fenfu tfenfato: vífus inter oẽs fenfus plures nobís rez 
differẽtias oiidít.z Cõſtãtinꝰ in li.de oculis dicit.viſus iter 
oẽs fenfus cft diſcretiſimus:ꝓpter hoc medicinalis ↄſice⸗ 
ratio d teſtante baiy fenfum nó tranſcẽdit:pᷣcipue dʒ atten 
derc obiectũ certio:ts fcufus ⁊ oífcretióis.f.vifibile: t ma» 
rime illud vífibilead q3 potvifus $m qualibet ꝑtẽ penetra 
rc cuiuſmodi eft vꝛina.Et ppter cáe pdictas víaac videns 
neceſſitatẽ ⁊ vtilítate (cie vsinará:cópofuit liba iſtũ quem 
babem? p manibꝰ exponendũ. Per bocps d fit cá matería 
lis bui? ibꝛi:qm̃ vꝛina.Cã finalis eftoupler:finis ppiqu? 
cremotus.finis ppínquus eft cogmtío fignificationti vꝛi⸗ 
ne.finís remot? € duplex:qͥdã finis remot?: c remotiffimue 
remotus vt cogaítis fiemificationib? vrinezcognofcam? fa 
nitatẽ:egritudinẽ c neutralitatẽ:⁊ vt vult lui.fcamus cõ⸗ 
feruarc ſanitatẽ:⁊ curare egritudine. Finis remotíffim? eſt 
vt fanítate feruata:bonas faciam? opationes: ꝑ quas feli 
citate acqram?. Cã efficies eit trípler:effiaes coplens ficut 
faacfilíus falomonis adoptíu?:vt cnaret fibí ꝓlẽ fpiiales 
febꝛes viaticũ:⁊ alios libꝛos qui hõdũ eritapud (alomo 
nẽ.Cã efficiens declarãs eft ££oftárin? caffintfis monacp? 
Q tráftulít iſtũ libꝛũ ab arabíca língua in latina. Cauſa fo» 
malis ficutalioz eft duplex:foꝛma tractãdi z foꝛma tractat? 
Soma tractandi eft modus agẽdi d cft offfinitiuus: o(uífi 
uus.S ona tractatus eſt diuniſio libꝛi ín capła:⁊ capłoꝛũ ín 
partes.Supponítur aũt medicinai phie:⁊ per »fequés na 
turali. Zítulus talís eft znc/oiüt vrine yfaac.vel $m quof 
dam. Sincipit liber vꝛinarũ vf33c. Iſte liber oiídítur (n ^ 
bemíum c erecutionem fiue tractatus: pxobemium aufert 
ignoꝛantiã negationis:tractatus vero ignoꝛantiaʒ diſpoſi⸗ 
tionis, Stem ꝓhemiũ tangi perfonam tranflatozis:tracta 


tus vcro pfonamauctosis.tractatus bícincipit , Aina eft 
colamentü, Pꝛobemiũ fpectar ad pfentem lectione: diui 
ditur m quattuoꝛ:qꝛ ibi facit quattuo:. Pꝛimo eni5 reddit 
cám quare íftü ubt tranſtulit.Scðo tangit vtilitate buius 
lii. ibi. Zriber ifte oc antíquís.Zertio tàgit caufam efficit 
tcm ibi; Fecit aũt in arabica lingua.Quarto ⁊ vltimo tãgit 
diuiſionẽ bui? libri ioi. Et ei pier ín decẽ pnculas, Pec 
eſt diuiſio zfnialecvonisin genera. ——— 
€f lic reftát ouo pzinciptr índrenda. Pꝛimũů eſt de dut; 
dam fuppofitís in narratione pᷣcedenti. com eft oc ptinẽ 
tibus ad introítü buíus libꝛ Pipes qruntur ouo, pi 
mii eft vtrii finc motu coꝛdis poffit aliquatulum ftare vira, 
&xc35 eft vtrü ex paffióe epatis ⁊ cerebꝛi ↄtigat asque mos 
€ surca pꝛimũ ftc peedo:t vídet qp ſine motu cordis poffir 
aliquantuli ftare víta:q: oicit yfaacin víatico:ops intelugi 
co:nullarenus pofic pati carentíam attrabédi aera. Si em 
yno moinéto quíefcat trabere aeré:ertiguit a calozez vnde 
vult ꝙ 2tinue co: attrabat aera:vel moꝛeret᷑ t extingueret 
fcd nó pót attraperc acra nífi p motü fui oilatarióíec ↄſtri 
ctionis:ergo fi nó pót víta ouranre ceffarc ab attracríóe 2e 
ris:filr neca motu fuo:;ergo fine motu coꝛdis non poteft v( 
ta alíquantuluim ftarezcum víta contíngetur per cotínuam 
attractíonetn aerís ad coz: c per contínuá motum. Ste Ba 
lc.ín.v.particula interioꝛum dicitꝙ quando temperamẽtuʒ 
aĩalis in complexione coꝛrumpitur:ſtatim animal moꝛitur: 
ſed temperamentũ complexionis ipſius coꝛdis coꝛrumpit 
qm co: ceſſat ab attractione aeris:q̃ attractio it per motum 
ipfius coidis:quía ftatim calo in coꝛde extinguitur: ergo 
fine motu coꝛdis non poteft víta atiquautulus ftare. ( Sin 
contrarium eft £Saabidem ín líbzo interioꝛum.ꝙ in anima 
libus in cauernís terre ín byeme babitantibus non eft mo 
tus neq; fenfus : fed tamcn viuunt. Item boc vídemus in 
apoplctico z q: inípfonon eft motus neq; ſenſus:⁊ tamcn 
viuit:ergo finemotu coꝛdis bene poteft vita ftarc. £ld boc 
bicunt quidam ꝙ eft vita.iRuedam eft vita radica 
lis pꝛopter armoniam aníme ad cozpus:oc qua dicit pbus 
qv vítanibil aliud eft p armonía anime ad cozpus:et taus 
vita infunditur ín fpermatibus:7 talis appellatur víta oc 
culta:t buiufmodií poteft ftare finc motu coꝛdis.Alia eft vt 
ta manifefta que fit per influentiam caloꝛis naturalís 4 fpi 
rítuum occo:dc ad omnia memb:a medíantibus arterijs: 
4 talíe vita fine oubíonon põt aliquantulũ ftarcfine motu 
coꝛdis: imo ftatim extingui£ cü ceffat ín coꝛde calo: natura 
lis: ⁊ per iſtam otftinctionem facilc cft rũdere ad argumens 
ta ad vtrãq; partem. &lel dicendum aliter ad queſtiones:ꝙ 
ſine dubio nullo modo poteft ſtare vita ſine motu coꝛdis:q: 
dicit philoſophus ꝙ viuere nibil aliud eſt qᷓ ſeipſum moue 
rc. Item auctoꝛ libꝛi oe motu coꝛdis:dicit ꝙ vita ftat p mos 
tum ſcaturiſationis:⁊ pꝛopter boc dicit yſaac ín vtatico: ꝙ 
ſi coꝛ vno momento quieſceret in attractione aeris:extĩgue 
retur a caloꝛe. Unde cõcedo rationes pꝛobantes ꝙ ſine mo 
tu coꝛdis nó poteft vita ftare aliquantulum. 2d aliud qð 
obijcitur:pꝛimo oc Bale. ín contrarium:dicendum qp ípfe 
loquítur oe motu cerebꝛi.vnde dicit p ablatis temperame 
ti9 ⁊c.adhuc eft temperamentum ín coxdc, vide loquit de 
temperamento caufato a virtute aĩali:⁊ non a virtutc víta 
li. Vel oícendus ꝙ nó vult oicere pin atalibus:fn cauernis 
non fit motus:immo dicit ꝙ non eft motus manifeſtus:vn 
de nó percipitur. s£tfi tu obijcias vitra fi huiuſmodi aĩalia 
in cauernis terre non babent fenfum manmfeftus: ergo non 
funtatalia:q: dicit pbe qp p babere fenfim differt atal a nó 
aĩali. Micendũ ꝙ non valetzq:l5 bmóí animalia nó babeat 
fenfum cerebꝛi:cum multa fint capíta non babentía: verti» 
tamé habent motum coꝛdis ⁊ ſenſum:iñ occulte quãtũ ad 
nos:⁊ boc fufficit ad vítas. Ad aliud quod obijcitur de apo 
pletico:oicendum ꝙ verum eft p non babet. motum neq 
fenfum manifeſtum:tñ actualiter bs fenfum occultum: ⁊ 2 
pter hoc docet Aui.⁊ alfj auctoꝛes oifcernerc apopletiaum 
mozturiza non moꝛtuo:ponẽdo dpbü plenũ aqua ſupꝛa pe 
ctus:q:fi aqua monet aliquantulũ:f gnũ cft ꝙ viuit:ſi noti 
ꝙ moꝛtuus eſt: vnde Aui.pꝛecipit oifferrifepulturam apo 
pleticoꝛum per tres dies. 


Arinarum. 


¶ ire (com fic pcedo:videt᷑ ꝙ ꝓpter paſſionẽ epatis ⁊ 
ccrebꝛi nó cõtingat alique mos : q: dicit 2530 dn. v, pricula 
interioꝛũ:ꝙ Doz tẽperamẽtis ablatis Ct loquit᷑ oc cerebꝛo⁊ 
€pate)nó eft neceſſe actione co:dis auferri; vn innuit ꝙ oc? 
ſtructis tẽperamẽtis ⁊ actióibus co:dís t epatis:adbuc po 
terit actio coꝛdis remanere:ſed vitanon pot perire conec 
actio coꝛdis aufera£:ó videt᷑ ꝙ ꝓpter pafiione cerebziz epa 
tis nõ cõtingat vitã deſtrui. Itẽ dicit Bab. in pꝛima particu 
interioꝛũ:ꝙ vna q̃libet actio hʒ ppꝛia mẽbꝛa quibus pcr 
ficit: c ipſa actione patiente mẽbꝛũ cuius cft infirmat: g pa 
bemus q actione ꝓpꝛia patiẽte parit ꝓpꝛiũ mẽbꝛũ:noñ pa 
ticnte 9o ꝓpꝛia acrione nó patit ꝓpꝛiũ mẽbꝛũ.Sed vita ra 
dicat᷑ ín cõꝛde:vñ co: eft ꝓpꝛiũ mẽbꝛũ ipfius vite:ſenſus vo 
€ morus ín cercbzo: vii ccrebꝛũ eft eoꝝ ꝓpꝛiũ mẽbꝛũ: patiẽ 
te 5 fcnfu z motuznó ppter boc patiet coz:cii nó fit ppzius 
méb:t fenfus ⁊ morus , Cõſtat G qp neq actio fua infirma» 
bit.I-vita ppter paſſionẽ fenfus ⁊ motus:ó vídef qp ppter 
paffioné cẽrebꝛi epatis nõ contingat alíqué moꝛi:eũ mos 
nó acddat nifi co: patiat᷑: in quo radica£ vira rand in ꝓpꝛio 
membꝛo. 3n cótraríá eft sat in. v.particula intenoztizqui 
dicit cp aial perit ppter epatis paſſionẽ. Itẽ víta nó poteft 
cofzruan fine reſt auratiõe ocperdíti:fed patiente epate pa 
titur c ocftruit reftauratio:cti humoꝛes er quib? fit reftau 
ratío (a epate generant:ó ⁊ p cófequeewitazá ppter paſſio 
né cparis contingit mosi. Ad boc dicendũ q ifta queftío po. 
teft efíc oupler: põt em̃ eſſe ditiozvtrü ppter paflioné ipfi? 
epatis ⁊cerebꝛi fine paffione coꝛdis poflit aliquis moꝛi: et 
ego dico ꝙ nó fimpliciter: immo opoꝛtet ad boc vt moꝛs in. 
duca£:q coz aĩalis patia£:cii víta ataus ín co:de radicctur, 
lel pót effc q̃ſtio vᷣtũ ppter paffioné cerebz c epatis cẽ⸗ 
tingat aliquẽ moꝛi:⁊ ego dico qp fic:fi ſit ercedes:er 2feque 
tí c0: b5 pati. Vñ oíco qp moꝛs pót babere duplex pᷣncipiũ.f. 
pucipiiincboás : ⁊ ficccrebril- tepar poflunt efie pncipía 
moꝛtis ppter coz paſſionẽ. Itẽ moꝛs bs pꝛincipiũ cóplens 
t perfiziea: fic coꝛ cft pꝛincipiũ cõplens t perſiciẽs moꝛtẽ: 
t pzu:cipiti cõplẽs ⁊ perſiciẽs deſtructionẽ vite.Ad illud qð 
obijcit qð Bal. dicit ꝙ aĩal perit ppter pafiione epatis: oí» 
cendũ ꝙ ila paſſio epatis ⁊cerebꝛi ſiniter potett efle par 
ua vel magna.Si parua:fic dicoꝙ nó perit aĩal ꝓpter paruã 
paſſionẽ cpatís t cerebzi. Sjimagna c excedens : fic dico ꝙ 
p cófeques co: pati£ ⁊ íta perit.vn Bat.loquit᷑ oe epat] paf 
ftíóc excedetet magna. "er B ps foo ad fcós:q: epate leſo 
Fee lcfioe — — reſtauratio vt dictũ ẽ kem 
poftca poflunt queri queda pertinentia ad introitũ bu. 
íus btt £z primo queri? vtrü DE vus poffit cfíc ſciẽtia: ví 
dcÉ ꝙ nó:qm fcientiaeft oc vniuerſau q bs percipi intelle 
ctu ⁊ nó fenfüzfed vina eft ſenſu perceptilie:G oe vzinanon 
pót effe ſcientia. Itẽ dicit Poꝛphirius ꝙ ínfinitarelíinquen 
da funt q̃ nó cadũt in artc cũ fint variabilia:ſed vꝛina cft va. 
ríabilis:q: a rebus infinitis pót variari vt dicũt auctoꝛes: 
de vrina nõ poterit efie ſcientia. In cõtrariũ ſunt auctoꝛes 
de vrinis tractantes vtpote Theõphilus ⁊ Yſaac in lib.iſto 
determinans oe vrinis. Preterea cognitio memb:oz inte⸗ 
rioꝛus bomínís eft neceffaría: fed ralis cognitio habet᷑ per 
vꝛinã: Q: vꝛina atteſtat diſpoſitioni epatis venay:ergooe 
viina erit ſcientia oc neceflirate.qà cocedimus.Ad pꝛimum 
in cotrariũ dicendũ qp licet vꝛina inquãtũ eft ſignũ fit perce 
pribilis ſenſui:vt ci aliquid derelinquit ín intelectu vnde 
fignum eft qð ſe offert ſenſui: ⁊ ſic auquiã derelinquit in in⸗ 
tellectu: ratione ergo habitus oerclicti ín fatelleau ab ip⸗ 
ſa pues eft ſignũ:poteſt oc ipfa vꝛina effe fcientia. vnde bu 
urimodi babitu derelictus faat fcíetia, 2d fcóm oicendum 
o licet vrꝛina pofiit pluribus modís «a plurib? rebus varía 
Ti: verütamen colozes omes ín quibus vᷣ ma variatur fant 
cetermnati ab auctoribus:⁊ propter boe de ipa poteft effe 
cinis. Ela dicendũ qp vꝛina confideratur pꝛout atzcftarur 
— re digeſtiue digerentis nutrimentũ in ſa 
fieuiin Ps — €6r15:t quía femper vꝛina habetve 
ctii pops e ee re p:efentat digeſtionẽ bona vel malam: 
P:oprias regulas p:out rep:efentae buiufimodi: ppter 

boc de ipſa poteft effc fcictía, ¶ Secundo queritur a3 quc 
pancatoctermínareoc pꝛꝛina ic: ofmz 
n3: vtrũ ad medici: vel ad pómz 


2T 
- 
S'o.dvij. 
viácf ꝙ nonad medicũ:quia £663n.in pãtegni dicit p me 
diana eít ppter cótemplarione rerũ naturalíum:nó natura 
lia: c rerũ extra naturá, vnde medicus fo:um habet cor; fidc 
rare res naturales:nõ naturales: t extra naturam: fcd vꝛi⸗ 
na non eſt res naturalis: vt patet inducendo: nec non na⸗ 
turalis vt patet inducendo: ſimiliter nec res contra naturã 
vt patet fimiliter iaducendo:ergo vꝛina nó eft oe confidera 
tione medici immo potius pbi. Itẽ quod determinatum cft 
in pziozí fcientia oebet ſupponi vi pofterio:i: fcd ꝑbs deter⸗ 
minare vzina in pbia:vt in ib.oc animalibus : ergo medi⸗ 
cus ocbetillam fupponere a pbo t non Oc vzina octcrmi 2 
narc. Si tu oicas cp aliter determinat pbe oe vꝛina ⁊ medi» 
cus:quia pbs determinat oc eus ſubſtantia: medicus vero 
oc cius fignificationibus.& ótra:oicit in lecrione hodierna 
yſaac:ꝙ pꝛima partícula eft oc cffentia.i. oe ſubſtantia vꝛi⸗ 
ne:ergo vidct p hocꝙ etiá medicus oezerminarct oe ſub⸗ 
ftantia vꝛine:er̃go tua folurio nulla. d queftione dicenduʒ 
ꝙ p:opzie ad medicum pertinet oererminare oe vana:quia 
medicus cófiderat co:pus humanũ pzout fübt)Gtur fanita» 
tí egritudini  ncutralitati;c quia ifta omnia cognofar mcs 
dicus per vꝛinã:pꝛopter bocad ipſuʒ pzopzie pertinet octer 
mínarc oe vzina. Ad illud qð obtjcit in corrant : dicendum 
ꝙ vꝛina poteft reduci ad ré cotra naturã in egris.vndc oicit 
Auicẽ.ꝙ vꝛina eft fignü medico actionis : acadens vointig 
mo:vnde in egrís poteft reduci ad rem cõtra natura:qꝛ per 
cóparatíone ad egrũ eſt accidẽs. Itẽ potreduci ad re nó na 
tural£ vtpote inanitionẽ:⁊ ppter boc ppzie ptinet ad mes 
dicum, &d fcóm oicendà cp aliter oetermmat pbs ⁊ medi» 
cus oc vꝛina:quia pbsín líb.oc aĩalibus oerermínat oc vir 
tute vꝛine: vtpote de aquofitatenóo confiderando aliquas 
condítíones ipfius:fed medicus determmat oe cíus ſigniñ 
catióibus. ££rtu obtjae:medíaus determinat de etus eiſcn⸗ 


tia ⁊c.dicendũ cp medicus bic appellat (ubftaria velefienz 


tiã vꝛine p:out coditiones funt e adberétes: vr fubr.ie rpif? 
ſum c hinõi. Sed pbs octerminat ſolũmodo ocfubftanna. 
vine Pm rem c veritate C Juxta bocquerit cu5 babeam? 
fcientrá ſeparatã oe figno fümpto a virtute viru: vrpote li» 
bꝛũ pulſuũ:⁊ a virtute naturali vt ſciẽtiã oe vinis: quarefi 
militer 36 babemus ſciẽtiã feparatà oe figno fumpto a vir» 
tute 3iau: cum fint certioza figna fumpta a virtute aĩali dp 
a vítal vel narurali, 21d bocoicendü ꝙ nó babemus ſciẽtiã 
ſeparatã oc figno fü mptoa vírtute aĩali. €lna cà eft: q? me» 
dicus p:incipalter conftderar ila figna d atteſtant᷑ ſanitati: 
egritudini:⁊ neutralitati:⁊ qꝛ figna fumpta a vírtute natu» 
rali ⁊ vitali funt bmóí: ppter boc cc.f5 figna fumptaab aia 
li nõ:vñ qꝛ 9t? aíalis eft pacipiB cognoſcedi tr : t medicus 
noncuratfolü oc cosmttone : ppter boc nó babemus faen 
tiam de figno fümproab aiali Pture. Scda cà eſt:qꝛ 5 figna 
fumpta ab aĩali vᷣtute fint certa: verürri qz viro fenfüi fe ofe 
ferũt: vt p5 oc vifu: vndc ralía marie funt manifeſta: ppter 
boc oe ipfis nó potuíteffcfcía : cũ fcia fit de difficili: ⁊ hon 
de re oĩno manifeſta.Et tu obijcis bmóí figna funt certioꝛa 
dicẽdũ ꝙ pꝰtacit ad oppoſitũ ꝙᷓ ad ꝓpoſitũ:qꝛ em ſunt eui 
dẽtiſſima ⁊ cerrífíima: ppter boe ípfis nó potuit eſſe fcia cũ 
ois faétía fitoc oífficili ficut dictũ eft ſupꝛa. CItẽ q̃rit dre 
nóbabem?fcam ſepatã oe fignis ſumptis a vᷣtute gñatiua 
fcs a tefticulís:q: videt ꝙ deberemꝰbabere:qꝛ Pipã onofti 
cis docet ꝓnoſticari a teſticulis: vñ dicit ꝙ in febꝛe acuta ft 
teſticuli retrabant᷑: ſignũ e(t moꝛtale.Ad q̃ſtionẽ dicẽãũ v 
gñatio eſt ꝓpter cõſeruationẽ ſpeciei: ⁊ nó índiuidui: 4 qz 
medicus nõ intẽdit pᷣncipaliter cõſeruare fp&m: imo indiui 
duũ:ꝓpter boc ⁊c.Scða cà eſt:de re incozrupnbiiz ↄtinua 
td (emp eſt:⁊ qꝛ oꝑatio vᷣtutis gñatiue nó eft cõtinua:ĩimo 
in quibuſdã raro accidit vel nunqᷓ:⁊ ſciẽtia ocbet eſſe De cia 
quefemp accidũt: ppter hoc nõ potuit cffe ſciẽtia ſeparata 
oe ſignis ſumptis a teſticulis. &d illud quod obtcis de bip 
pocra.in pꝛonoſticis:dicendum ꝙ contractio teſticuloꝝ non 
eſt opus vᷣtutis generatiue:immo potiꝰ virtutis naturalis 
vñ bmõi 3crío fir ꝓpter deſiccationẽ ⁊ coꝛrugarionẽ factam 
in neruis a caloꝛe innaturali i acutis:⁊ ꝓpter h̊ nó valer illa 
obiectio. Ss tũc qrit dre habemꝰ ſcẽtiã ſepatã de ſigno 
ſumpto a ſuperfluitate (coe digeſtiue: vtpote ſeiẽtiã de vs 
Y*» 


tiber 


ua:c nó pabemne ſciẽtiã ſeparatã oc figno fumpto a fuper 
fiuitare pre: vr de cgeftionibus:ncqs tertie: vt oe ſudoꝛe. 
Ad pocoicédü q ocegeftióibus nó potuit cile faería Gina 
cã eit:qꝛ faetia ficut oictü cft: eft oe co qð cótínue ⁊ ctiá frc 
quétiflime cadit: ⁊ q: egeftío nó femp cft: immo qna per 
Octo dies retinet: vcl p qudecim: nó fic 9o vzina. vnde oicit 
Auicẽ.ꝙ retétio vine per tres dies in acutis cft fignü moz 
tale. ppter bocoe egeiríonibus nó potuit eſſe fciena:l5 pof 
fit eſe ſciẽtia oc v:ina.Scóa cà eſt:qꝙ eseftio cft co:pus ou» 
rü folidii:« fim qualibet fui parte obfcurü; vi nó poflumus 
egeftionevidere ſᷣm qualibet fuí parte: 15 vzina liqaa eft et 
peruia:z pózfm quálibet fuí partem videri; ita egnruáo 
velfanítas pnoftican JZertia cà eft inboncitas ; qz cm etfi 
poffumus pnofticari: « pabere figna egrítudinis p cgeituo 
nea ficut p vꝛinam:verũtũ q: inboneftas cffetocferre ege⸗ 
frioné cozà medico ad fcbolas; pprer bocnó fuit ſcietia le⸗ 
parataoc egeftionibus. SSuniliter oe ſudoꝛe nó fuit fcientia 
feparata:q; ſciẽtia eft oc eis d femp ⁊ cõtinue accídür. t q: 
fudo: nó femp nec cõtinue accidit ; immo raro ppter D tc, 
Scda cá eft:q: fuperfluitas ſudoꝛis czbalat inſenſibiuter ec 
pozos qñq;:nõ fic fo fupfantas vꝛine ꝓpter poc cq Cl 
timo qri£ qo fit venus fignü us pnofticando : vtrũ puuus 
vel vna zcertiug, Glidet qp vrina: q: oicit piaacin ub, ifto 
qp v:ina ín mo:bís maximã D fignificatione: fed qð p iuper 
abundátid à: vm foli cóuenit: 6 vꝛina cft ſignũ certius, Itẽ 
iliud fignü eft certius ⁊ veriꝰ:qð ꝑcipit a veríou fenfu « cer 
tiozi:fed vina peipit a fenfuvi(ua:q eft certio: inter oẽs.vñ 
oiat pbs ꝙ viſus nó decipit arca ppi obicctü:pultus vo 
percipit a tactu d nó eft ita — nec itaotieretus: g vꝛi 
na cft ſignũ certius ⁊ verius.vñ dicit Cõſtan. in Lb.oe oca 
lis:ꝙ viſus cft perfectio: c diſcretioꝛ.Cõtra verius 7 ccrte 
cognofamus alígd ipfo pꝛeſente d ipfo abfente:f5 per pule 
fum íudícamus de egro pfo pzcfente:per vuná vo cgro ab 
fentc:ó pulfus eftfignü verius ⁊ certius dp vꝛina. Itẽ illud 
cft figni certius qð attefta£ radici: p illud qð atteitatur ra 
mi$:fed pulfus atteftat radici.i.coꝛdi qO eft radir vite:vꝛ⸗ 
na o cpati venie d funt ficut rami:g̊ verius ſignũ eft pul 
fus d vina. Itẽ pulfus papit fiue accipit᷑ p tactü d eft ve» 
rio: t certio: t melio: ín Doie dp ín als. vn ovat pbe:q licet 
ín hoĩe fit pꝛauus olfactus: tamé eft ibi optimus tactus: ó 
vide£ ꝙ pulfus ſit ſignũ ven?c cernus. Ad hoc dicendũ eir 
q vina cetiá pulfus aut ſunt in ſanis vel in cgris. Sí ſa⸗ 
nis:hoc eſt dupliciter:qꝛ aut volumus iudicare oc bonitate 
oigeftíonis:fic vꝛina certius fignü erít:Qz ꝓpꝛie ⁊ immedia 
te attcítat digeſtioni:ſi Vo oc tenoꝛe virtutis; fic pulfus ve 
rius fignü:cü immediate atteftaE coꝛdi ⁊ vite. $i Yo bmot 
fintín egris:hoc eft oupliater:q: aur ille moꝛbus eft mares 
ríalts vcl immazerialíe. Si imateríalis boc eft dupliciter: q: 
auc volumus accipere indiciũ oc fpecie mobi: t quantü ad 
boc vzina meli? ſignũ eft t certi?:t pót poni exẽplũ oe ſpe⸗ 
cieb? etbice. But acapim? indiciũ oc termíno mo:bi: t b ou 
pliciter:qꝛ aut oe termino confufo:4 fic vꝛina certi? C figni: 
gut oc termino termĩato:vt fi ocbcat mozí cras vel poſtcras 
X boc duptrqꝛ aut oe termmo terminato ĩmediato vtpote 
fi ctbícus debeat moꝛi in craftíno: fic pulfus veri? eftfignü 
&? vzina:q: imediateatteftat virtuti. $5í aũtvelimus accipe 
indiciũ et pnofticari oc tcrmíno determinato timi: vtfi oce 
beat moꝛivᷣſqʒ ad quartà diẽ vel ín quarta die: fic vꝛina cer 
tius figni &:q: fiocbeat moꝛi m quarta oíc figna indigeſtio 
nís pz? apparebũt in vꝛina. Per iſtã diſtinctionẽ fatis pot 
patere ſolutio ad argumenta : ⁊ applicari ſolutio ad ca . Si 
aütmo:b? inegris fit materialis vtpote hũoꝛalis:eodẽ mó 
diſtinguẽdũ eft ficut p:íus « per eafd£ vias, cbec fufficiát, 
(| De eſſentia vꝛine. 
esas itta cft colamẽtũ ſanguinis ceteroꝛũq; 
-— Ihbumoꝛũ oc nature quide actíonib? natũ. 
7. E] Jmpoffibie crm effc vídcf vt a fanguíne 
SWR Prn cp ops co:pus nutriatur:niſi ocvtrifqs 
pꝛius cboleríbus 7 pblegmate mũdificet᷑: ⁊ a fuo co 
laméto ſeiungat:qð vꝛine liquoꝛ effe dicit: q; vina lí 
quoꝛẽ ac hypoſtaſim ín fe cõtinet.Liquoꝛ aũt cft fari 






ini colamẽtũ vt ſerũ cafco : à in renes oefcendir 
SP rloxé vena d dft ín interiosib? fuíe;c a renibꝰ idis 
fici vigrcdítur: ficut a ftomacbo ad inteſtin cibus 
Cscá tii bí ouo ocfccfus a fc inuicẽ diſtare vident: cg 
cfi ibus ín ſtomacho oigcratur € excoquat antedp 
ad íntcftina ducatur:qꝛ cib? naturaliter nõ cft cola⸗ 


mérus ne fecvínia $o nõ ita: ſed potius colamen⸗ 
—— qo natura a fanguinis puritate ſeparat. 


Perfus fine libsí: bíc: Solonbus clíquozibue viíne cc Pai 
ma in ouas. 3n piíma determinat de vzlna quanti ad cius 
gencrationé:fignificationé:colo:c: € —7 ſcða quan⸗ 
ti ad ci? cótéta fiuc bypoſtanm.Scda ibi: 

ín buo biuídi£. ima in duas. In pᷣma oeterminat ocvii 
na quàtii ad eíus gniationé:colatione:c ínfpectíoncm . 3n 
fcóa oc ei?fignificationib? oetermínat.fcóa ibi; Urina mari 
mám moꝛbis. Pꝛima ín ouas. Sn pꝛima oeterminatoe vii 
na quantü ad cius generatione. 3n fecunda quantü ad co 
colationé « inſpectionem. ſcða ibi : Vrina noctís certio:is, 
Iterũ pꝛima ín duas. n pma oetermínat de vrina fiue po 
nít generatione vrine 3In ſeða octerminat ocopatíonib? 
pꝛime:ſcðe: 7 tertíe oigeftiue vt ——— cui? dige⸗ 
ftíucvzina fit ſupfluitas.ſecũda ibi: Digeſtio effi triplex eſt. 
"gs:ima pare eft pꝛeſentis lectióie:c ouiiditur ín ouas. 3n 
[4 


p:iima ponít oiffinitione vine. In fecunda erplanationem, 
fc ibi. Impom̃bũe enim effe videtur t ífta fecunda 
ín duas. 3In p:ítma ponit erplanationé illi? diffinitiõis. In 
fecunda cófirmat uiã per limũle. ibi: Liquoꝛ autẽ ſanguinis. 
fEr ifta in duas. In pꝛma ponit illã fimüítudine. zm fccuns 
da co:íait là. fecüdaibi: Sed tame bí ouo ocfctfus , Hec 
eft biuifio « fentétia lectionis in generali, ] 
€T Iicpiímo querit de dimnitione pofita ab auctoe ín lit 
tera:vidc£ cp ſit incõpetẽs:qꝛ oĩs diffinitio os oart perfübe 
ftátíaliat nó per acadétatia:fed colamentü eft accidẽs: éin 
cópetens cft illa oíffimtío.Zid boc dicendũ ꝙ gloſandũ cft ft. 
cut oíat £Serardus.. Clrína eft colamenti. í. res colata ; ct 
íta res colata cft (ubftantia . Vel dicendũ p nó cft pꝛopꝛie 
oíffinitio:fed quedà deſcriptio. tt iſte oicit ꝙ eft colamen⸗ 
tü fanguis c alíozi bumozü:tbcopbilus $o dicit q eft cola 
métü fanguinie « nó dicit alioꝝ hũoꝝ:g iſte fupfluus vclil 
le oíminutug.f£roicendü c tbcopbülus fub ſanguine com 
pꝛehẽdit alios humoꝛes:vñ accipit ſanguinẽ per maſſa pti⸗ 
fanaria:ifte do loquítur oc fanguíne pzout diuidit ab alijs 
humoꝛibus.¶ Secundo queritur vtrũ líquo: vane ſit coꝛ⸗ 
pus fimplervel cópofitum : zvídetur cp fitco:pus ſimplex 
Qrbupler eft calo::qͥdã vitalis: ⁊ quidã naturalíes.S55 víta 
lis babet refrigerari per co:pus fimplex vtper aere: natura 
lie $o per aquá : fed aer per qué refrigera£ calo: vítalts et 
quid fimpler:ergo ⁊ aqua per quà refrígera£ calo: natura» 
lía eft coꝛpus fimpler. Itẽ dicit yfaacin lib.oe ele mentis:ꝙ 
eleméta nó nutrit ppter fuí ſimpueitatẽ: om̃e ergoqó nó 
nutríet erit fimpler: fed vꝛina non nutrit: ergo vꝛina fcu 
Quo: veine eft coxpus fimpler. Itẽ oicít ín littera bcdicrnaz 
qp líquo: eft colamétü fanguis ficut ferü lache vel cafei : (ed 
feri nó ocfert alíquid oc cafcítate qñ fegregatii eft a caſeo: 
é fitr liquo:vzine fequcftratus ab bumozíb?:nibil babet 0€ 
bumo:íb?:fed omne tale eft coꝛpus fimpler:ergo líquo: vꝛi 
nceft co:pus fimplex.fContra: Auicen. dicit qp pullum fim 
pler putrefit:fed vzína putrefit: ánon eft fimpler. Itẽ icit 
faac ín dietis vniuerſaubꝰ⁊ in lib.oe elemétis;q nó agunt 
fimplícia ín c&pofitíe quẽ admodũ cópofira in cópofitíe : 
cx fimplici nó fit copofiti feu mírtus:imo ex mírto fit nurt 
f: oiat pbotlib.de aialib?:q adfitae ĩ auib? cedit i plumas 
vh cx adfitate auiũ gñant plume:&illa aquoſitascũ babeat 
plumas cfiare:nó erit jd fimpler:imo »pofitü feu mirtus: 
fid bocbicedii eft ꝙ ddafunt fimplicia omnimoda a ſimpli 
citate: vt ignis ín fua ppzía fppera: qꝛ tüccft jd ſimp 


erínarum. 


. mü.Quedáso fünt cõpoñta er elemctio:vt cleméteta üt 
' eriá quedá media inter bec ; q neq; funt íta ſimplicia: neqs 
ita cõpoſita fiuc mictazimo funt admira: ⁊ de rat: admix⸗ 
roc dieit iEóftá ín pãtegni.ꝙ impoffibile eft rerrá efic finc 
poꝛtiõe acris; c boc mó liquoꝛvꝛine ſiue vꝛina ẽ co:p? admix 
tà. cũ alio mixtũ: nõ fimpler neq; mixtũ ficut dictũ eſt. 
¶ Ad pᷣmũ argumẽtũ qð obijcit:ꝙ aer eft qͥd ſimplex:dicẽ 
dum ꝙ nec aer neq; aqua funt ſimplicia pꝛout retrigerant 
caloꝛẽ:immo fant admixta; vt dicit Auicen. Vel dicendũ c 
nõ eſt fimile oc aere ⁊ aqua:q; aer nó generat᷑ in coꝛꝑe: nec 
. Oígeftione vel impᷣſſionẽ recipitin cozpoze ficut facit aquo⸗ 
- fitas:q:ín coꝛꝑe gñat᷑:⁊ recipit impsetlionec admirtioné in 
co:poze ab alijs humoꝛibꝰ:nõ fic vo aer, Zld fcóm argumẽ⸗ 
tü qo obijcit:qꝙ eleméta ppter fui ſimplicitatẽ nõ nutrit : 
geũ vꝛina nó nutriat erit fimpler z oicédü p ibi € fallacía có 
Iquéris: vf nó Iequit ꝙ oẽ illud qð nó nutritfit fimplez: qz 
venenanó nutriüt ⁊ t nó füntfimplicia;imo mírta, Zid ter 
tiũ oicédi qp ſerũ nó põt ita ectrabi dn habeat aliqᷣd a cafei» 
tate. &lel dicendũ qp nó eſt fimile oino oc aquoſitate c oc fe 
r0: ppter bocno valet íllud argumenti. sd aliud qð obij 
citur p Auicen. dicit qp nullum fimpier putrefit; oícendum 
qp verü eft. vn aer nó putretit oc fe: fed róne admixti. Siti» 
. ter vina fiue aquofitas nó putrefit nífi rõne admixti: vnde 
no eft fimpler nec mixtũ:ſʒ admirtii. Ad alíud o:cédü dq gna 
tio alicuius eſt duplex.Aut materíalíter: aut effectiue. in 
Dico cp er aquofitate nó generan£ plume ín auibus matería 
liter: fed effectiuez q: matería er quaoebétgenerari plume 
erit groſſa:nec poterat penetrare exterius:⁊ aquofiras ad? 
iuuat illã matcríá vt penetret. Sic dico ꝙ plume generant 
ex aquoſitate:nõ materialiter imo effeatíue:q: cfficitaquo 
ſitas illã penetration: t boc mõ íntelligit pbs cü oicit qp ex 
&quofirate generant plume ín auib?; t ppter boc nõ opoꝛ⸗ 
tet ꝙ fit mixtũ. Tel dicẽdũ q adfitas no eft cop? fimplcr 
immo admixtũ:⁊ róneílh? adinirtióis quábs ab hũo:ibus 
tráfit ín plumas. Cleloíced q oupler eftadfitas . ucdà. 
Q € purs aqſitas:vt ps crapuloſis:⁊ talis nõ oñdit medico 
aliquã oꝑationẽ nature fiue digeſtiõis: ⁊ talis plus attinet 
fimplicitati qᷓ admixtiõi.æEſt iterũ alia aqͥſitas q ſegregata 
fiut ad operationẽ ſcðe digeſtiue: c oſtendit medxco aliquá 
operationẽ nature:⁊ talis habet aliquid admixtionis ⁊ non 
' qd ſimplex. ¶ Scdo q̃rif vtrũ vꝛina generet᷑ ex chilo in 
ftomacbo generato:vel cc chimo m epate generato. Gidcf 
€p ex cbilo:q: cz eade materia generant᷑ quattuo: humoꝛes 
c aquofiras: f5 Qtruo: hũoꝛes generant er cbilo:Gz aquofi 
tas:vñ cbilue delegat fiue artrabí£ a ftomacbo ad epar: ct 
ibi generant ex illo quartuo: bilo:es:c quinta ſubſtãtia cft 
aquofitas. Itẽ dicit pbs ꝙ materia cft tráfmurabilis in aliã 
fpecie: fed cbilus recipit tráfmutationé : qꝛ ereo generatur 
chimus in cpatc;ergo chilus erit materia vꝛine: ó vꝛina ge⸗ 
nerabitur cx chilo. In cõtrariũ eft auctoꝛ inlíttera dicẽs qp 
viína eft colamentü fanguinis et aliozum bumoz : fed pus 
moꝛes oẽs fuit chimus:g̊ a chimo colabi£ vꝛꝛina z generabí 
tur. te dicũt auctoꝛes c» vꝛina cft ſuperfluitas fcóe digeſti 
uc que itin epate:f5 chimus generat m epate ⁊ nó cbilus: 
ergo er cbimo generatar vꝛina. Zid bocoicendü ꝙ genera? 
tío vzine põt accipi oupliciter: aut Pm vcrum : 4 fic ex cbilo 
generat: aut $m fenfum: ſic ex chimo:⁊ boceft quod dicit 
pe atta vᷣba:ꝙ vzina aut generat᷑ p viã decifionis: aut p vía 
edftratióís. Loquẽdo oc generatione vꝛine p viá oeaffióis 
lic ex cbilo generat᷑ ocfcíndi£ Pm veritaté:q: cbilus eft ci? 
materia. Roquẽdo $0 9c cíus generatione per vià ſeqſtra⸗ 
tionis: fic ez chimo generat :quía rác — Pm lenſum 
tq media funt artiũces fenfibües:  Dptcrboc oícunt ꝙ ex 
opatióe ſcðe digeſtiue gencrat.i.feditrat:tn lequendo 9m 
verü generat er chilo rand a cá m. teríali:« p íftá oíftinctio 
nt patet folutio 34 rationes ad vtráqs partem. 
¶ Sarta boc Qn: cũ mirtü cóponat cr quattvosclemétisz 
ſ.ex aqua:terra:igne: aere:quare aq̃ ⁊ terra baberfupfiut 


raté fenfibile:vtpoteterraeseftíoné; aqua vrinã: ignis 90 . 


non babetnecaer , tem qusrefuperfluitas p:tme dige⸗ 

1 'rmeiar * 4 | up ed 
ftíóis app:opiiat terre: vtpote eceftío : fup iras vofc3e 
appꝛopꝛiat aque ficut vrina. Stt querit quare oe aial debet 


Fo.clviij. 

egeſtionẽ:⁊ nó vꝛinã: cũ ecõuerſo ſit: vt dicꝛt pbᷣs:qꝛ oẽ aia! 
mingẽs eft egerẽs.Ad pꝛimũ iftoz dicẽdũ qp ad ⁊ terra funt 
clemẽta grauiamaterialia:ignis vᷣo ⁊ aer ſũt elemẽta leuia 
t ppterb nó ẽ mirũ cà ſuꝑfluitas deſcindat a matcríazfi ad 
terra bnt fupfiuitates in mixto:nõ fic vo aer t ignis: cum 
fint cleméta minime materialia, Sca cá eft: q; etfi fupfiui 
tas fit in iſtis inferio:ib?: vtpote in boibust bꝛutis:⁊ boca 
parte aens c ígnis : m hmõi inſenſibiliter erbalátnec pcr? 
apíunt:nó fic vero fupfluitates terre t aque. Zertia cà eftz 
qꝛ vtoiat pbs ín lib. metipcoz in iftis inferioꝛibꝰ elementa 
grauia ſunt a ohio: ⁊ ita nõ eft mirũ fi plus appareat fuper 
tluutates ficut egeftio cvzina € la (cóam q̃ſtionẽ dicẽdũ gp 
p:imaoigeftio ꝓcedit ſubtiliado:vñ nutrimenti cnidum c 
groffum diuidit « fubtiliar fegregádo partes aroffas:;vrpo 
te feces que funt terree: c ita fuperfinitates pme oígeftiue 
appꝛopꝛiant terre: f$ ſcða oígeftio ꝓcedit ingroffindo: vn. 
de er cbilo generant bumo:ce per ingrofistione: vn rein» 
quit fübtile: c illud abijcit:vtpote aquofitatz: c ꝓpter b vꝛi 
na ci gñet in epate: appzopzíat aq: q̃ vꝛina eſt ſũꝑfluitas 


ſcðde digeſtiue. ¶ Ad tertiã q̃ſtionẽ dicẽdũ qp oẽ aĩal egerit: 


qꝛ egeſtio rñdet cibo:vñ dicit pe ín lib.de aialib? qp ín om 
ni aĩali funt ouofozamína, Vnũ p qð accipit cibũ: c aliuc p 
qð emittit:vñ in quolibet atali corinua fitocpditio d b à 
q aliqs cóferuc£:opoztet ꝙ reſtauret: ⁊ bocnó pot cfíe nift 
per cibũ:⁊ qꝛ abus non pot eflc ira ſimilis cino cõplexioni 


inẽbꝛoꝝ ꝙ to couertat ĩ mẽbꝛoꝛũ fubftirii: ppterB neceſ 


fc fuit ſequeſtreret᷑ puritas cibi ab tpuritate : cilla puri» 
tae cõuertit᷑ in aĩalis fubftátiazimpuritas 9o cóuertit infe 
ces:⁊ ppter hoccũ neceffe fitoe aial reftaurarí:c boc p cibũ 
t * reſpõdeat cibo:ꝓpter hoc dico g ficut aĩal a5 pẽt 
viuere fine cibo:ita necfine egeſtiõe:⁊ ꝓpter b oc aĩal ege⸗ 
rit: ſʒ nõ oẽ aĩalmingit. Cauſa buius ctt: qꝛ vꝛina reſpõdet 
potui:et q: q̃dã aĩalia ſunt q̃ nó potãt ficut piſces:immo ac 
cipiũt aquã per bꝛãcos:⁊ p bꝛancos illá emittũt: ꝓpter hoc 
pifces no míngát, &xmihter q: ſunt in elemento hᷣũido:hu⸗ 
miditas (líus aque fufficit ad refrigeratione (ui calozis:qut 
paucus eſt.Simiuter aucs nó mmgunt vcl vꝛinaut. Ana c 
eft:q: erfi pDabcár magni caloꝛẽ: cà ſint aĩalia cac fic vera 
t5 qꝛ voláti medio interſtitio aerís vbi cft ocus fempiternt 
frigori:vt cidit pbs:p aere hũidũ ibí receprü refrigerat (a3. 
calíditas, Vel dicendũ ꝙ licet aues potãt:tñ tlla aquofitas 
cedit in plumas:vt dictũ eft, &lel dicẽdũ ꝙ qꝛ volatilia funt. 
multi caiída « ſicca:ſua aquofitas cófumit a caloze eſſentia 
h vcl elemẽtali in ípfis exiſtente: ꝓpter bnómíngüt.( Tcr» 
tio qri£ vtrü vꝛina generet i totocozpe vel fol Lepatezvide 
tur ꝙ in toto coꝛpe:q; dicit £n Ifa : «p vꝛina eft colamẽtũ fau 
guinis c alioz btioz:f5 oesbüozes Pm baly poſſunt gñari 
im toto coꝛpe:q⁊ vꝛina. Itẽ dicit tbeopbilus d vꝛina eft cols 
métü fanguínis:f5 ex pbiegmare im qlibct ꝑte cozpís vr vo» 
lütaucto:es poflet gnari fanguís:óctivrina fit colamẽtũ (à 
guĩs:vꝛina un dliber ptecozpis porenr gñari ficut fanguis. 
"3n Zꝛiũ fat auctoꝛes:qꝛ dicũt ꝙ vꝛina eft ſuꝑfluitas ſcde di 
geſtiue:ſed ſcða digeſtio ſoũ in epate celebꝛat᷑: g̊ ⁊ vꝛina in 
epate folii gñabit᷑:qð cõcedimꝰ. ¶ Ad pꝛimũ argumẽtũ (n 
3uüoícidü ꝙ duplex ẽ gñatio hũoꝝ.Quedã € pᷣma c fimul 
tanea:⁊ talis fit in epate:⁊ iſtã gñationẽ pᷣmã fequif v:ina: 
tq: iſta ſolũ £rin epate: ppter hoc ⁊vꝛina foli in epate ce 
nerat.Eſt alia gñatio hũoꝛũ ſcðaria ⁊ ſucceſſua:⁊ talis pẽᷣt 
fieri in Qübet pte coꝛpis:⁊ raté nó ſequit᷑ vꝛina:⁊ oe rali ot ij 
cis ru. id ſcðm dicẽdũ qp vꝛina nõ eſtcolamẽtũ anufübet fi 
guints:fs folii illius fanguinis d ín puma gñatione generat 
t eft ínepare:coe raltinrellimr theopbi. £uartoostogp 
vina babeat gñari ín epate:qnt vtrü snet in ſyma epatis: 
veltsibbo:vidct cp in ſyma:qꝛ dicit tbeopbi.c vrina nafat 
aramofa vena que giat in pma epatis: óvidef ꝙ in ma 
generet. Itẽ vꝛina sna£ in pzima gñatione humoꝝ: f3 gña 
tio bumoz fit ín ſyma epatis:⁊ nó ín gibbo: gᷣ ⁊ vꝛina. In 
cõtrariũ cit vfaac in littera. Dict er qp vꝛina deſcẽdit in ve 
nis p maioꝛẽ venã.ſkylim ⁊bmẽivena eſt in gibborergo in 
gibbo epatis b5 vina generari, 3d boc dicẽdũ qp ſcðᷣm veꝝ 
it eſt: Pviã occítióis tn fema epatís babet vꝛina generarí 
vt piobárróncs f, loquendo oc generatiõe vꝛine fm vía (ce 


Liber 


queftratioís ⁊ ſᷣm ſenſuʒ in gibbo epatís: qꝛ p lilimvenã oc 
ſcedit⁊ tũc pꝛĩo appet fenfibiliter:z qꝛ yſaac eft artifex ſenſi 
bilis: ppter boc ponít ipfam naſci m leili:q; ibí pꝛimo appa 
rct cíus deſcenſus ín renibus. ct pcrbocpatet folurioad 
rationes «C Quinto querit oc quodá verbo qà dicit in Ifa, 
q: dicit pad poc fanguis pfecte nutríat cozpus : opoztet 
q pauus mundificet ab vtruq; choleribus ⁊ pplegmate, &li 
det qp otcat falfum: qz dicit Auicẽ.ꝙ quodlibet mebꝛũ nu⸗ 
tri£ cc nutrimẽto fibi ppo:tionali. vn membꝛũ fanguíneus 
nutrit ex fanguíne:cbolericus er colera ⁊c.cũ d ín coꝛpoꝛe 
fint quedã mẽbꝛa cpolerica melácbolícat pblegmatica:z ba 
beát nutriri cz ꝓpꝛio nutriméto fibí ppo:tionali: vf cp fan 
guis nutrits no debeat müdtficari abvtraq; cbolera ple 
gmatc; imo cü fanguine debet vtraq; cbolerac pblegma 
currere ad nutriendü mẽdꝛa. Itẽ s£óftan.in pantegni dicit 
(y bumo:ce funt filtj elemento. fimiliter erüt in quolibet 
quattuoꝛ hũoꝛes.ſanguis Gad boc ꝙ nutriat coꝛpus nó 05 
müdifican ab vtrifqs cboleribus t pblegmare. 8d D dicẽdũ 
qp oupler € cboleraztuuatiua 7 necetariazc fimiliter duplex 
melácboliaziuuatiua ⁊ neceffaría. &ln oíco ꝙ cbolera iuuati 


i3 claudit ín cyſti fellis.Similiter melác»olia ĩuuatiua clau 
dit ín fplenc. Quando 6 oíat aucto: ꝙ opo:tet ep fanguís 
miüdificc£ ab vtriſq; cboleríbus: ipfe intelligit de iuuatiuis 


⁊ nõ oe neceflartjs:ímtmo neceſſarie currüt cũ fanguine : vis 
tu obijcis oe ncceffartje: « vfaacloquit oe iuuatiuis: € per 
bocpts plane refporfio ad arguméta .£ bolera autem iuua 
tiua claudit ín cyftífellts ouplíci oc cà. Una cá eft: vt p fur» 
culü ſuperioꝛẽ oelege£ poꝛtio ipfius ad ſtomachũ ad cófoz» 
tindá digeſtionẽ: p inferioꝛẽ vo vna poꝛtio ad inteſtina ad. 
cõfoꝛtãdũ expulſiuã moꝛdicãdo inteſtina faciẽs feces exue. 
Similiter melãcholia iuuatiua claudit in ſplene:vt per fur⸗ 


culũ ſuperioꝛẽ delegetur vna poꝛtio melancholie ad os ſto⸗ 
machivt per eã cõfortet appetit?.p inferioꝛẽ $0 ad inteſti 


na:vt ofoꝛtet expulſiua q̃viget p frigidũ. (er poc pot pate 
re folutio : dre cbolera t melãcholia habuerũt receptacula 
ꝓpꝛia:nõðo pplegma:neq; fanguis. sCut? foto eft:q: cbole 
ra t melacbotia funt odíofe nature: t pzopter boc td. $ed 
fanauis cft filius nature; c nutrit mẽbꝛa. Itẽ ppblegma cur» 
rít cü fanguíne: vtin tempo:e 'neceffitatis conuertatur ín 
fanquiné:c ppterbocnon babentreceptacula "ser B etía 
pts folutío quare aquofitas q no nutrít:no babet recepta 
cali: necfuitfegregata:ímmo currit cũ pumoab?ad mem; 
bza:c cá buius cft neceflitas:q: eri Dumozes erát groſſt nõ 
potcráttráfire ad mébza róne fue groſſitiei:⁊ ppter bocne 
ceſſaria fuit aquofitae que facit cos penetrareet oepoztat 
€os ad méb:a:7 tunc redit ad epar: in redítu ſuo a mẽbꝛis 
ad epar oefert ſecũ hypoſtaſim vt meli? videbítis ín fequen 
tibus.becfuntea que querebantur, 1 
¶ Digeſtio cii triplet eft:z tría loca ín coꝛpoꝛe pof 
fidet. 3fs:imi in ſtomacho.Secundũ ín epate /Z er^ 
tiũ iĩn cibus mẽbꝛis coꝛpoꝛis. 3n ftomacbo oígerif ci 
bus potus:oia em̃ ingrediẽtia coꝛpus:ſiue fint cibi 
fiuc potꝰ:pꝛimitus ad ſtomachũ trahunt᷑ vbi digerũ 
rur ⁊ excoquũtur: ⁊ in ſuccũ quafi ín ptiſanũ cõuer⸗ 
tunt:deinde i nutrimentũ ſuũ ſtomachus fibi attra 
bít qð nature fue eft ſimile ⁊ cõplexioni eius:⁊ ſup⸗ 
flua deponit ec foꝛamine fuo ĩferioꝛi: qð poꝛtãvocãt 
phi:ad inteſtinũ iunctũ huic foꝛamini· quod duode⸗ 
nii vocat:qꝛ quãtitas fut ꝓ mẽſura cuiuſq; bois ouo 
decim fant digiti cti ſuis dimẽſa digitis. Hoc inteſti 
nũ ín longitudinẽ doꝛſi eft erecti: quãtitas fuc cõ⸗ 
cauitatis cft ſicut quãtitas foꝛaminis poꝛte:qð ideo 
poꝛta vocat:q: vſq; ad nature neceſſitatẽ cibũ a ſto⸗ 
macho deponẽs claudit᷑:quẽ am deponere incipiat 
apit᷑ illa poꝛta:⁊ deſcẽdit eſca: ⁊ claudit᷑ poſtea ficut 
fuit antea. à aũt cibus ad inteſtinũ veníar: accipit 
inde nutrímcta fua:que nature fue affimilat : qo atit 
remanet ficut tozcular extoꝛq̃t deponẽs in inteftínus 


ibi iũctũ:qð cft toꝛtũ rotũdũ ⁊ globoſuʒ:a medicis 
vocat ieiunũ: vulgus att rotũdũ dicit:⁊ poꝛtã lacri, 
Ad quod íntcftin cũ cibus veniat:trabit ſibi totuʒ 
fucci ad humectationẽ epatis: actimagnes terrum 
craberct. Inteſtinũ aũt emittit illa bumectationem 
epatíquali ſudoꝛẽ cũ foꝛamẽ vnde crear aperti non 
babear. Accipit crgo cibus a quibufdà vcuis fibi in 
uice folidatís acq tuncrís;c inrer inteſtinũ⁊ epar po 
(itis oc meferaice funt vocate  f£par vᷣo cà ab bíg 
ficcus ceperit; mittit eii ad coquendũ fuievents. In 
teſtinũ aur pꝛedictũ in logitudine doꝛi crecta eſtn⁊ 
no rorundü nec globoſum. ficut aliud Fuit inteſtinũ. 
£3 quídé nature neceffitas fecit duabus oc caufis; 
il vt cibus cx reccituame itineris ad intettinũ oci 
fcendercz facii". lel ne locus ille impediret neceſa 
rius:meſeraicis vente fe ibi oímidentibus de vcra q 
ab epate egredit᷑:⁊ per alia ibídé ↄſiſtẽtia:pelliculas 
fc ⁊ carne glàdulofam atq; ſilia. Aliud 3o inteſtinũ 
fibi iunctũ neceſſitas nature expctit rotundũ ⁊ glo⸗ 
boſum:vt tãdiu cibꝰ ibi ĩmoꝛaret᷑ donec ín epate fuc 
cus ⁊ ſubſtantialis fua humectatio traberet :quod 
ieiunũ vocat᷑:qꝛ cii ab epate pꝛout dixi: cibi humidi⸗ 
tas exugat᷑:remanet a cibovacuũ et ieiunũ.:qð copzo 
baf er aialíb? à interfecta comedimꝰ: ín bis eim boc 
inteſtinũ fecis femp vacuũ ĩuenit « ſiccũ bũiditatis. 
Eparvᷣo de ſucco cibí qué excoquendum ſuis dimiſe 
ratvenis:ſanguinem facit: ⁊ groſſum diuidens a fub 
tũt. in fai nutrimentí confoꝛtamentũ:ſueq; ſubſtãtie 
affimnlametü accipit:qð remanet omnibus mẽbꝛis 
mittens co»poxíe . Cindc omnía ipfa mẽbꝛa fibi tra 
bunt fue nature ⁊ ſubſtantie affimilantia. 
¶ Superi? poſuit aucto: generatione vzíncc ci? oiffinitio 
né, 3n parte ifta determinat aucto: de triplici digeſtiua: et 
bocvt meli? appear cui? oigeftiue vꝛina it fupfluitzs. Di⸗ 
uidit aüt pars itta in duas. 3n pma enumerat triplice oige 
ftioné. 3n ſcda oc illíe excquit ibi: 3n ſtomacho oigerif. ct 
ifta fcóa ín tres. 3n pma pfequit oc opatióe pꝛime oí 
uc. So ocopatióe ſcðe.ibi: Epar vᷣo oc fucco cibi. 3n ter 
tia 0c operatioc tertic.ibi: Tertia 9o digeſtibilitas. Pꝛima 
íu duas. In pꝛima octermínatoe opatióe pme digeſtiue ín 
ftomacbo.fcóo ín inteſtims.Scða ibi: S£ aũt abad inteſti 
na. ifta fcÓa in duas. In pma determinat de oparionc p: 
mc oigeftiue ín inteſtinis. In fca reddit cám oc fitu ⁊ figu 
ra inteſtino:ꝛũ.icða ibi: Inteſtinũ pꝛedictũ. Pꝛima in duas. 
*jn pma determinat opationẽ pime digeſſiue ín duodeno. 
"gn fcóa iníciutio.fcóa i:Ad qõ inteſtinũ. Tũc ſequit᷑ illa 
pars ín qua reddit cám oc fitu c figura inteſtinoꝛũ.⁊ illa in 
duas. 3n pma reddit cám in ouodcno . In fca ín ieiuno: 
ibi: Aliud inteftíniü.tüc fequi£ illa pare in q octermínat ope 
ratione ſcðe digeſtiue:⁊ illa ín duas. In prima octermmat 
opationé fcóc digeſtiue.i.epatis fupra materiã nutrimenti, 
n fcóa octermingtopationé quo:tidà mẽbꝛoꝝ ad adiuuã⸗ 
nii epar im operatíóc tue ofgeftióis: vtpote opcrationé fci 
lís t ſplenis.ſcða ibi: S elem fibi pꝛimitus. Pꝛima pare qus 
partibus pcedétibus ptínetad pꝛeſentem ſecti nẽ. Hec cft 
diuiſio ⁊ ſententia lectionis in generali. 
Eſhic q̃runt᷑ ouo pᷣncipaliter.Pꝛimũ eft óc oꝑatione pᷣm⸗ 
digeſtiue. Scðʒzẽ oc oparíóe fcc. De pmo tría q̃runt.Pꝛi⸗ 
má eft oe numero digeſtionũ:qꝛ funt trece digeſtiões:vt Ov 
ciraucto: f. pma m ftomacbo:fcóa in epate: tertía ín oibus 
mebris Clidef ꝙ nó fit nifi vnica Digcftto: q: digeſtio nófit 
nifi a caloze naturali digerente:cũ nó fit ibi nifi vnicus c 
lo: naturalíe i co:pe:vide£ cp fitr nó erit nifi vnica digeſtio. 
Itẽ dic aly Bat.⁊ alij aucto.ꝙ quattuo: funt vᷣtutes In 
cõꝛpoꝛe:attractiua: retentiua: o1gcftíua ; et expulſiua:et 


Urinarum. 


fünt oꝛdinate ad inuicẽ:ſʒ nó cftnifi vnica attractiua:nec ni 
ft vnica retẽtiua:nec niſi vnica expulſiua:g̊ ſimiliter nó erit 
vifi vnica digeſtiua. Itẽ digeſtio nihil alíud E cp ↄuerſio.vñ 
cũ in elemẽtis nó fit nifi vnica cõuerſio: q: ĩmediatevnũ elc 
mentü ín alíud cóuerti£: fimiliter nó ent niſivnica digeſtio: 
nó ergo trcs. In cótrariü eft aucto: ínlíttera g ponit tripu 


cẽ digeſtionẽ. Itẽ digeſtio oiuerfificat penes caufam mate : 


rialẽ c efficiente: fed trípler cft maceria oígeftionis: vt dicit 
Bluicen.q: cbílus eft matería pꝛime oíigeftionis:cbimus fc» 
cunde;bumiditas tertie:q quãtũ ad cám materiale erit tri» 
plex digeſtio. Itẽ quãtũ ad caufam fozmale : q: ftomacbus 
Cepar c mẽbꝛa vniuerfa funtinterfe orffcrétiat faciũt dige 


ftíoné:q: ftomacbus facit pꝛimã:epar fecundá: membꝛa ve» 
to tertiã:g trípler erít digeſtio.Ad bocoiendü qp tres funt 
digeſtiones:id eft triplex eft operatio oigeftionis:q: quedã 


inftomacbo:quedá in epate:z quedá m omnib? mẽbꝛis. $5 
tamena parte calozis naturalís: cũ nó fit nifi vnicus:nõ eft 
nifi vna:diuerſiñcat tamẽ:qꝛ bmóí calo: agit fupza diuerſa 
obiecta vt fupza chilũ in ſtomacho:ſupꝛa chimũ in epate:ſu 
pꝛa humiditatẽ ín mẽbꝛis. CAd pꝛimũ argumentũ dicẽduʒ 
qp 15 nó fit nífivnícus caloꝛ:tñ hmõi caloꝛoperat᷑ ſupꝛa diuer 
fa obiecta vt dictũ eſt.Ad fcm dicẽdũ ꝙ ſicut nõ cft nifi vni 
ca attractiua:nec niſivnica retẽtiua:nec niſivnica expulſiua: 
fimiuter nó cft nifi vnica digeſtio: fed cũ illa digeſtiua virt? 
operat ſupꝛa diuerſa obiecta:vt ſupꝛa cbilii ín ftomacbo: fu 
pꝛa cbimü in epate; fupza hñiditatẽ ín mẽbꝛis.Et fi tu obij 
cas quare fimiliter attractiua:retentiua: c erpulfiua non 
operant fup:a diuerſa obiecta:⁊ ita effent tres attractiue: ⁊ 
tres retentiue:⁊ tres crpulfiue, Dicendũ eft qp ficut ín aĩa⸗ 
libus nobilibus plura requírunt ad. ei? perfectionem d ín 
vilibus:vit dicit pbs ín lib.ocatalibus:q ad generationem 
vermiũ futficit calo folis:fed ad sencrationé bois nó fuffis 
citcalo: folís:immo oícit pDs ꝙ bó generat boies « fol: 35i 
tur oícendá cft g oigeftiua nobilío: eftínter alias virtutes: 
q: alie famulant᷑ ei:vñ ocs alic ad digeſtiuam oꝛdinant᷑: pꝛo 
pter boc cũ digeſtiua fit nobilioꝛ opoꝛtuit ꝙ baberet plura 
inedia ⁊ diuerſa obiecta ſupꝛa que operaret᷑:nõ fic 9o alie: 
⁊ ppter hoc tres funr digeſtiones.i.triplex opatio digeſti⸗ 
uc ⁊ attractiue. Gina fola operatio t rerentíue t expulſiue. 
Ad terti argumétü dicendũ q nó eft fife oe elemẽtis ⁊ de 
mixto:qꝛ in elemétis nó eft nífi vnica cópofitio. f. cópofitio 
er materia ⁊ foꝛma:vñ fi elemẽtũ pucf (ua foꝛma:remanet 
pura matería:t frati introducitur alía fo:ma; pprer Din ele 
métís fuirfola cóuerfio:d eft fine medio:f5 i mírto ẽ oupler 
copofitio: vt lactuca:⁊ B fi pziuct a foxma fua adbuc 
remanct alia foꝛma: vn fi pꝛiuet a fua fpeciei ſcða oígeftí 
ua:zadbuc effet ibí alía fo:mazq: eft nutrimẽtũ:⁊ ppter boc 
nó opo:tet qp ibi fireníca digeſtio.Scða cá eft: qz in elemen 
tis funt qualitates vltimate:vt dicit Bal.⁊ ppterboc vnũ 
clementi ftatim conuertítur ínalíud fine medío: f5 in mix⸗ 
to funtqualtates fracte:⁊ propter boc multa inedia operá 
tar. ( Secũdo querit vtrũ in oxe fiat digeſtio: ⁊ videtur ꝙ 
fic:q: Aui.hoc pbat p ouasratíones: quarü pꝛima talís cft 
iD icit ením ꝙ cibus amittit in o:e fapozé fuum ⁊ odoꝛẽ:ſed 
bocnó effet nífi ibi fieret oígcftio:ó in'oze fir digeſtio. Hoc 
idẽ probat per aliá rõnẽ:qꝛ ípfe oícit qp frumcntü maftícatü 
maturat apoftemara:cocti $0 nó:fed nó maturaretnifi ali 
quà digeſtionẽ in oꝛe reciperet: á cõcludit ipfe ꝙ digeſtio fit 
in oꝛe.Hoc idẽ pꝛobo:qꝛ oícít Coſtã.in pátegni: qficut fto» 
machus pᷣparat nutrimẽtũ epati:ita os ftomacbo : (5 in tos 
macbop:eparante nutrimentus epati fit digeſtio: & fimt» 
ter in oꝛe p:eparáte cibum ftomacbo fit digeſtio. ^3n cótra» 
riũ cft aucto: ín líttera pones triplice otgcfríone folii . Pꝛi⸗ 
mã ín ſtomacho:ſcðami in epate:tertiã ii omnibus meb io. 
tẽ dicit Auicen ꝙ obiectũ oĩs digeſtiue aut eſt chilus:aut 
imus:aut humiditas:ſed cibus ín oꝛe nõ eft cbilus:q: chi 
lus in ſtomacho genera£:neccbím?: q: in epate generarur 
nec bumidíras:q: in mẽbꝛis generat: &ci nó alidd:videt qp 
per Auicen in ose nó fiat oíacftío. 2d boc oícedii cfr qr puv 
ma otgeftiobabet pꝛincipuũ fuí m ozez cópleméti $ofin bs 
. ín ſtomacho:vñ in ttomacbo amittit ppziá fpecié : t q:cib? 


— tóoigerit quouſq; amiſerit fud p:op;iá fpcaé: cin ftomae- 


S'o.clít. 


cbo amittit (14:7 nó ín otc. vñ in ftomacbo cópletur pꝛima 
digeſtio 7 fini: q: vnũquodlibet oenciacur a fuí cópleme 
to: ppicr bocoicit vfaac in lectiõe ifta: qp pꝛima digeſtio fit 
in ftomacbo.( 3id ouo prima argumenta facit Auic dicẽ⸗ 
dũ ꝙ ipfeintelugitoe peincipio oigeftióis. vn verü eft qp pꝛi 
ima digeſtio incboat in oze: coplet rame ín ſtomacho:vt oi 
cri cft. 1d aliud qð obijcis oc ↄſtãtino:dicendũ qð nõ eft fi 
müc oino:eft eii fimile quoad boc: ficut ſtomachus pᷣpa 
rat pabilitat cibũ epati:ita os ſtomacho.Sʒ quãtũ ad beft 
diſſimilitudo: q: ſtomachus a fui pꝛeparatiõe aufert fpecie 
a cibo:os vo nó aufert ſpeciẽ aabo ín fui pparanone: t pꝛo 
pter boc eft ibi fallacia ontis.GT Juxtab qrit : aus oue ve 
ꝓcedãt a parte ſuperioꝛi ad inferius. vna que peedit ad coz 
pcr quá defert᷑ acr ad coz: c bec vocat trachea arteria: t alía 
que pceditad ftomacbi vt merí:quezit quare tracbea arte 
ría fuit fita in parte anteriozi ín collovel gutture: vía $o cibi 
in parte pofterio:i: vt verfus fpondiles. tes quare via cibi 
eft mollis cozrigiofa ⁊ ftricta: via 9o aens eft larga c ſolida. 
Itẽ quare p:imaoígcftio dealbat:ſcða vᷣo rubificat. Item 
quare pꝛima digeſtio operatur dd cófufus: feda vᷣo quid oí» 
ſtinctũ: vt hũoꝛes. *ld pꝛimũ iſtorũ dicendũ ꝙ vita nó põt 
ftare aliquantulũ nífi co: refrigeret᷑:⁊ ppter hoc opoꝛtuit il 
lá viá que defert aera ad co: effe ín parte pꝛõptioꝛi 7 aptioꝛi 
z inilla pteín qua faalius poffit attrabere acra: 7 boc eft in 
parte anterioꝛi.Scða caufa eft: qꝛ aer eft coꝛpus fübtile pa 
rũ occupás oe loco:cibus $o grofíus multü occupás oc lo⸗ 
€0;t q; ĩn partc anterio:ífunt plures vene que poſſunt ten⸗ 
di ⁊ cõpꝛimi a coꝛpoꝛe folido: vta cibo: propter boc vía'abt 
multũ loc occupás fuít a parte poſterioꝛi:via vero aens a 
parte anterioꝛi:cuʒ nó loca occupet: nec poſſit ledere bmót 
venas ín pte anterioꝛi fias. d fcOm dicẽdũ ꝙ via cibi eft 
mollís ⁊ cozrigiofa et poffit oiftendi &m quantitatẽ abi re» 
ccpti:quia quando redpit groſſum cibum:vnde eft ftrictaz 
q: quandoq; poteſt dilatari 7 reftrínci $m quantitatc-(5via 
neris fuitlata ppter liberio:é íntroítü acris ⁊ exitũ: vii aer 
eft coꝛpus valde paffibilec rarũ:nec poffet odlatare nec erté 
dere fui meatü ita benc ficut abus q̃ eft ſolidus: ⁊ propter 
boc opo:tuit ꝙ natura oaret ei largã viã. Itẽ oura eft 7 ſo⸗ 
lida ꝓptec vocẽ que ín ea formatur. vnde ex verberarione 
acris ad partes tracbee arterie generat vor : ⁊ nó poffer qc 
uerari nifi effet mollis:qꝛ er collifione coꝛpoꝛũ molliti nó be 
ne scneratur ſonus:⁊ p:opter boc opo:tuít ꝙ effet folida ⁊ 
Dura. Sid tertii dicendũ q prima digeſtio oealbat, €15a 
caufa eft a parte materie:qꝛ em̃ prima digeſtio eft materia? 
lís ad omnes alías digeſtiões cũ pꝛeparet eis materíà: ⁊ fi» 
militer colo: paruus eft materialis ad omnes alios coloꝛes: 
propter bocbabuítpztma digeſtio feu chilus album vel par 
uim coloꝛẽ.Scða caufa eft a parte caufeeffiaétis: qꝛ sene» 
ratur ín ſtomacho:qui eſt albus: ⁊ generás derelinquit ves 
ſtigrũ ſuũ ĩ re generata :f5 epar rubificat:q: epar eft rubeũ: 
⁊ ſecundadigeſtio ín epate generat᷑ CAd vltimũ oícendus 
cp materia eft pꝛincipiũ cofufióís:t qꝛ prima digeſtio eft ma 
terialis ad alias: ppter bocoperatur quid cófufus.S ed fo: 
13 eft pꝛincipium oiftinctióis: ⁊ quía fecunda ⁊ tertia (ont 
foꝛmales ⁊ cóplete nutritionis:operantur quíd diſtinctum 
vt humoꝛes t bumiditates . (| Sed tertio fuper boc quod 
vult aucto: ín líttera: p ftomacbus nutriat ex cbito: et pꝛo 
pter bocqueritur vtrum ex cbilonutríatur ftomacbus , Et 
videtur ꝙ non:quia dicit Sak an tertio oe cõplexionibus qp 
digeſtio fit in ſtomacho ⁊ ín epate:⁊ impoſſibile eft ficrt di⸗ 
geſtionẽ cõpletam ad boc qp nutrimẽtũ nutriat: nifi trãſeat 
per ſtomachũ⁊ per cparzfed ille cbüus:n ſtomacho genera 
tus cx quo nutritur ſtomachus:nõ trãſit per epar:g¶ nõ põt 
nutrire ſtomachũ. "té digeſtiões bñt oꝛdinẽ: vfi bma oꝛdi 
naf ad ſcðaz:⁊ ſcða ad tertiã:⁊ nibil põt nutrire nift ſit dige 
ftu5 ín tertia digeſtiua:⁊ tertia digeſtiua: vt dicit inferius: 
conuertit in neruo neruum ⁊c.ſedchilus ille ncn digeritur 
ín tertia digeſtiua:ergo ſtomachus nõ poterit nutririer cbi 
lo In cõtrariũ cft auctoꝛ plane ín littera.Ad boc dicũt qui⸗ 
dam qp ſtomacbus nutrit᷑ cz chilo in ipſo generato:ſed illus 
digerit vᷣtute tertie digeſtiue: vnde dicunt iq in quolibet 
mebꝛo eft tus tertie digeſtiue. Scd iſti folutiói nó acdefcoz 


Liber 


q: dicit Sirardus planc ſupꝛa locũ iſtũ ꝙ impeſſibile eft ꝙ 
cr cbilo fiat humiditas níft pꝛius fiat humoꝛ: fed nó poteft 
ficri bumo: nifi trãſeat per epar:cũ ergo cbilus notráfcat p 
epar:er cbiio nópoterit fien büiditas:c ítaneqs corpus nu 
triri. Pꝛopter hoc dicendũ eft alíter p oupler eft nutritioz 
ddà q ftt p via retocillationis: et fincopas refoallat pvipá 
panis in vino odozfero intinctã:⁊ narib? fincopifantis ap» 
plicatã:⁊ boc modo oíco p ftomacbus nutri£ ex cpilo in ip 
fo generato.i.rcfoaillat;c poc modo intelligit aucto::vt cre 
do. Eft alía nutritio q eft pꝛopꝛia nutritio per vià couerfio» 
nis ficut nutrimétü fiuc pumidítas couertit ín mébza in ter 
tia digeſtiua: ⁊ hoc modo nó nutritur tom acbus er chilo:⁊ 
oc tali nutritione p:ocedüt (lla ouo arguméta : c iſtã nutri⸗ 
tionẽ pcr vià retocũ latiõis videt Sluicé. plane innnere ín 
tertio vbi oicit q'ftomacpbus tribus modis nutrif. Vino mo 
do q: fouc£ ex cbilo adbucin ipfoezíftente. Scóo mó oicit 
ipfe nutritur ftomacbus er nutrimeto veniéte:fs avenís in 
anatomia Oictis.Zcrtio Po modo nutrif ftomacbus er fan? 
guinc venite vel attracro ad ftomacbü ab oibus mẽbꝛis in 
rtempose famis. vri vult luice. planc qp ftomacbus fouet ex 
cbilo in ipfo eriftéte.i . refocillatur . ] 
¶ 2c operatione fcóe oigcftiue querunt plura. Pꝛimuʒ 
ett: vtrus humoꝛes babcaut generarí in co:xde vcl in epate. 
£3 gcneráturin coꝛde pbat pbe ín lib.oc aialíbus plurib? 
rationibus:quarũvna cft talis:illud dicit ipſe:eſt elementü 
rein quo plus eft oc re.vñ mare ett elemẽtũ oim aquaꝝ:qꝛ 
in ipfo plus reperit oc aqua:ſed ín coꝛde plus inuenitur oc 
fanguine:vt dicit pbs:qᷓ ín epate: dín'co:de 'generan£ bu» 
mo:es. Itẽ depoꝛtatio fanguinis 7 coferuatio eifdé eft in 
venie:f5 vene oziunt ín coxde]: & ⁊ fanguis t coꝛde genera£, 
ꝓbatio míno:ís:q: pbsipbat q vene oziun£ ín cosde talí ra 
Hioc. Dicit ipfe ram? d oꝛit a radice nund? penetrat fü radi 
cẽ:ſed vene penctrár epar t nó co::ló coz eft radir venarü et 
non cpar.fi ergovenc oziun£ ín co: :á t Dumoses ficut fan 
guis d cóferuatur in venís , In cotran& eft aucto: aptein 
U xoiat cm q btio:es ín cpate generant. té quotienfctiqs 
fcóa oígcítio o:bílíta£ aucto:es precipíüt apponere empla 
ftra c remcdía cõfoꝛtãtia digeſtionẽ (cam fup:xa regionem 
epatis ; nó ſupꝛa regione coꝛdis: fed boc no pciperet nifi 
in epatc celebzaret fcoa oíceftioidigenerat püo:es: crgo in 
epate gencrant butno:cg. Itẽ dicit Cõſtan. in'pantegni: qp 
in epate cftquedá vena oclegata ad coz;per quáoclegatur 
f3nguís abepate ad coꝛ:ex poc ergo innuit qp in epate brio» 
rc8 generant ⁊ nõ ín coꝛde.Ad boc dicẽdũ qp oupler eft ge⸗ 
neratiobdoz:queda virtualís: 7 becfitín coxde: qz a cozde 
p:umpit vírtus ad oia mẽbꝛa d regit vnüquodcs méb:um 
m ſua oꝑatiõe:⁊ eft alia generatio bumoz materialia t foꝛ⸗ 
malis: c pecftt ín epate:qꝛ cbimus er quo materialiter bũo 
res generan£:cótinct in epate. Iterũ cparjeft memb:ü fo: 
maliter generans humoꝛes: fed ifta generatio foꝛmalis eft 
oupler:quedà formaliter generis: 4 bec eftín epate: t üdà 
cft cóplzs: c talis fit ía co:de : vñ ab epate delegat fanguís 
ad cox: c ín coꝛdevlterioꝛi oígeftionc digerit᷑ Cad pmi ar» 
gumentũ oícedá ꝙ pbs intelligit oe geperatiocvirtualí:vf 
bene cócedo c» humoꝛes virtualiter generant ín co:de. Et 
tu obijcis:in co:de:vt oícit pbs:plusrepif oc fanguine i 
d Rusa sies eft quia' maioꝛẽ babet cócauítate et 
amptiozé in qua pot cõtineri j epar:⁊ nó ppter B qp in ipo 
o:de generet. Ad aliud otcédà ap vene Wa f ab eoa 98 
vidt Baly ín cóméto ſupꝛa tegni:ꝙ in epate oít üdácrur c 
eft vena magna: ⁊ er ea ramíficantur venenon pulfatiles : 
ttu obíjas oe pbo qvenc oꝛiũtur a coxde, oícédii q veri 
cftoe venis putfatilib us ín quibus fanguis continet 7 con 
ferusf Cal dicẽdũ ꝙ vene oꝛũtur a co:de virtualiter : 4 fic 
intelligit pbs:vñ omnía mẽbꝛa a co:de generantur. vi oicit 
pbs cp ficut miusexpulſus a domo patrís conftituit fibí o0» 
mũ pꝛopꝛiã ín qua poffit babitare :tta fpermaoeafiim a pa 
tre ín matre pꝛimo cẽſtituit cox tandp ꝓpꝛium recepraeulü, 
Et tu odijcis poftea vene penetrãt epar tc. dicendũ qp non 
penetrant:immo vna oxítur ín gibbo: alía ín fpma:c ppter 
boc:quia vndiq; apparent vene:credunus ꝙ vene penetrüt 
epar: ꝙᷓuis boc nó fit vcri , Cel dicẽdũ ꝙ duplex cft penes 


* 


tratio:quedã pervia occifionis:t hoc modovene nom pene 
trát epar:⁊ oc tali procedit tuũ argumenta. ££ft alía que fit 
perviam ínfipionís:c fic dpuis vene ab epate ouuntur:tamẽ 
ita poffunt epar penetrare:⁊ ita adbucin e pate ꝛũoꝛes ge; 
nerantur ⁊ nõ in coꝛde.Et tu obijcis coꝛ nutrit ex ſangume 
fs oiar pbsq co; influit alijs mẽbꝛis ⁊ mbil recipit ab alijs 
mébzis:crgo non recipit illum fanguinem: er quo nutritur 
ab cpate:ergo ille fanguis ex quo coz nutritur generatur in 
ipfo coꝛde. Oicendũ p immo illum fanguine er quonurri2 
turredipítab epatc.vnde Conſtan. dicityt dictum eft:q ab 
cpate p:ocedit quedam vena ad co: per quá oelcgatur fan; 
gütsab epate ad co:.£t tu obíjcis:coz influit alis mebꝛis: 
« nipiLab ipfis reapit. oícendii qp verü eft p virtute influit 
alijs memb:ís: cülà a membꝛis non rcapit: € fic intelligit 
pbs.Sed nutrimentum bene poteft ab epate rca pere: vr 
bicit £onftan.4 fic nó eft contradictio, (| SSccundo querit 
vtri Dumozes ores generantur in epate: videt᷑ ꝙ ſicꝛq; oí 
cir pBs «p ídé manes ide femp natũ cft facere idẽ:cuʒ é epar 
fit vni membꝛũ femp manes idem:femper efficiet vnũ büo 
rem feu gencrabít: non ergo quattuoz. Itẽ fi eft ofuerfiras 
ín generatióe bumozum ín epatezaut boc erit a parte caufe 
materialis:aut efficiẽtis:ſʒ caufa materialis eft vna vt cpi 
mus:⁊ efficiẽs vna vt epar: ergo nó erit oiuerfitas bumoz 
in ſpecie ín epate : ímmo vnius generabítur, 3n cõtrarium 
eft lpaty in cõmẽto ſupꝛa tegni quí oícit p quattuozipumo 
reg incpate generantur: pplegma:fanguis:cbolera:melan 


' ebolía , Pꝛeterea humoꝛes ín cpate ouerfificantur a par 


te caufc materialis: q: oícít ££ onftan.m pantegni ꝙ bumo, 
rce fint firj clementozum : cii ergo ín chimo ez quo humo 
res generantur fint quattuo: elementa:fimiliter crunt ib* 
quattuo: co:refpódentes illis elemẽtis:ita qp vnũ coꝛreſpõ 
debitigni:vr cbolera:terre melancbolia «c. Itẽ oíuerfifica 
tura parce caufc efficiétis:q: dicit Auicen.in pumo ꝙ pbles 
qma generatur a calo:e claudicãte:ſanguis a temperato ca 
lo:e:cbclera ab ercedentizmelancbolía fimiliter a tempera? 
to p:out eft fer fanguínis: cũ crgo humoꝛes babeant diuer 
fificari in cpate tam a parte caufe materíalís qᷓ a parte caus 
fe efficiens: quod concedo: videtur qp erũt quartuo: bumo 
rco ín epate generati, o(uerfi ín ſpecie.qð cócedo. (E £ld pꝛi 
mum argumétü qð obijcis oc pbo:oicendum ꝙ oupler cft 
agens: regulatü ⁊ nõ regulatũ:vñ verü eft v» 1de nó regula 
tü manẽs ĩdẽ femper facit (de: 7 ficloquit pe. Sed oc ace 
teregulato nó eft verüzimobi pótfacere diuerſa: vt quía 
nutrimenti melius tmn coꝛpoꝛe receptü:cusfit terree nature 
femper petit fundum ſiue inferius ad nutrienduʒ memb:s 
inferíoza nifireguletur.f. a vírtute:z propter bocbene pét 
nutríre membꝛa fuperioia: vnde vndiq; nutrírzc Similiter 
dicendum eft ibi:quia lícet epar fit vnti: tamen qz requlat 
a calo:e bene poteft diuerſa conftituere: vt quattuoꝛ bumo 
re$. Gleloícendum ꝙ etfi cpar cuʒ ſit vnũ scnercet humoꝛẽ 
er chilo qui fimiliter efrenus:nó tamen generat bumo:z in 
quanti vnum:immo inquantü otuerfüm: auta modo a cas 
lo:e ciandícante:modo a temperatoc.nec inquantũ chimꝰ 
eft vnus:immo ínquátü babet ín fe quattuo: hũoꝛes quate 
tuo: clemétis refpodétia:vt partt igneam:aqueam:terreã: 
aeream:⁊ íta epar potcrít quattuoꝛ hũoꝛes diuerſos in ſpe 
cie genera per iam dicta ad ſolutionem:patet reſpon. 
planead ſecundũ argumentum ꝙ licet caufa materialis fi? 
cut chimus fit vna:nõ tfi exipſa generãtur humoꝛes inquã 
tum vna. Similiter licet epar fit vnum: non tamen inquan 
Eom enum:4 ſic ſoluutur ad argumenta, 


€. c ením pꝛimitus fibi trabit calídíoza: & chole⸗ 
re rubee vicina:nutriẽs fc oe pinguedine illa ⁊ rubi 
cunditate quam a ſanguine videt accepti ct nature 
fuc cft ſilis: qð remanct cbolera cft ſola.Splẽ fibt at 
trabít turbiditatẽ ⁊ aroffitudine fanquínis:ct quod 
fue ſubſtãtie affimila£:ín nutrimẽtũ fuí retinet:qð re 
ftat finptr eft cbolera nigra. Pulmo fpuma fua tra⸗ 
bít ſibinõ ad nutrímétü:fvt taliter pinancat⁊ pblc 
gma inde faciat, vr ipe bumectat?ad motũ cõfoꝛtet. 


Urinarum. 


Pulmo enim ⁊ mẽbꝛa alia intra cõfiniũ pectoꝛis ct 
capitis cõſiſtẽtia:tantũ nutriũtur cc ciboꝝ fupcrfiui 
tatibus coꝛdi remanẽtibus. In pꝛeſenti hec oĩa a me 
explanãda erũt. Poſt crgo in initio aquoſitas: imo 
ctus colamẽta renibus reddita parũ retinet pingue 
dinis ⁊ rubo:ís ſanguinis:vñ rená funt nutrimenta 
aquofitas remanet pura z vocat vzína.IPanc renes 
mittit ad veſicã paz pinguẽ ⁊ rubeã:de qna pingue 
dínc ⁊ rubedíne nutrit vetica.. Reliquuʒ emittit vir 
6a illud qð eft vꝛina. Sanguine oc vtriſq; cboleri 
buszp ate ac aquoſitate tiue colamenro mun 
díficato: co: melioꝛẽ ⁊ laudabilioꝛẽ atqs tẽperatioꝛẽ 
fibi trabít partẽ:vnde cõfoꝛtet fe args nutriat. Reſi⸗ 
duũ ſubtiliat⁊ oe cboleríbus ⁊ pplegmate:⁊ alia pu 
tredine mundificat:ꝑ arterias ad augmentãdũ natu 
rale caloꝛẽ: mãdans vt eũ — fua nutriat: 7 
per totũ co:pus oíuídat. ^o: erri fundamẽtũ caloꝛis 
naturalis eft.q9 fic ↄ ſtat:partẽ quà fibitrarerat fue 
nature nutriẽde:⁊ fue fubftatíe affimilar: partz.f. fu 
perfiu3 ad mẽbꝛa capítís z pectoꝛis mádat: vnum⸗ 
quodqs eoꝛũ inde nutrice: fue vniuſcuiuſq; nature 
aſſimilãs:q̃ etí3 funt refidua:p pozos emitrüt coꝛpis 
quos babet ín locis cõgruis:vt p oculos cũ lippitu⸗ 
dínc: p aurce cii Qdà dii cera inde egredientẽ:per na 
res auc curi emũctiõe:per os ci fputís ⁊ ſceatiõe: 
per alíos pozos cii fumo ⁊ ſudoꝛe. Itẽ qð fanguis fü 
perfluit epatímandartotí coꝛpoꝛi vnde finguli mẽ⸗ 
b:ü recipit quod fue nature  fabftantic aſſimiletvel 
affimiüare poſſit. 


¶ Superius octermínauitaucto: operation? epatis fu» 
pia nutrimétü in fcóa digeſtione.Hic determinat operatio 
nẽ alioꝛũ membꝛoꝛũ in ſcða digeſtione adiuuãtiũ:⁊ diuidit 
ííta pars in ſeptẽ partes. In pma determinat de oꝑatione 
fellis. In ſcða de dꝑationẽ fplenis:ibi: SSplé ſibi trabit. In 
tertia oc operatione pulmonis:ibi: Pulmo ſibi ſuam. "jn 
quarta oc operatiõe renũ:ibi: Poſt ⁊ aquoſitas immo eiꝰ. 
In quinta de operatione veſice:ibi: IPancrenes . In ferta 
oc operatione virge:ibi: Reliquũ emittit. In feptima oc 
operatione coꝛdis:ibi: SSanguís autẽ.⁊ iſta virima in duas. 
pma pꝛoponit qð intẽdit. In ſcða ocdarat ſuũ ꝓpoſitũ 
cða ibi: Toꝛ em eft fundamẽtũ.⁊ ifta ſcða ín duas: qꝛ in pꝛi 
ma manifeftat qualiter coꝛ oelegat fuas ſuperfluitates ad 
alia meinbꝛa. "3n fecunda qualíter alía membza oelegant 
fuas füperfluitates exteríus.fecüda ibi : Unũquodq; coz 
indc. Bec eft diuiſio ⁊ ſentẽtia lecrionís in generali. 

¶ lhic reftát adbucoc pꝛecedẽti lectiõe inquirenda. Pꝛimũ 
eſt vtri ots humoꝛes fimul ín epate generantur vel ſucceſ⸗ 
fiuc.SScóm cft vtrũ generatio humoꝛũ fit circularis. ¶ Cir⸗ 
ca pꝛimũ ſic — Q:ífta queſtio diſputata cft ín ſcri⸗ 
ptis ſupꝛa libꝛũ dietarũ vniuerſaliũ.ſ.ſuꝑ.viij.lectionẽ que 
incipit: Diuerſitas coꝛpoꝛis ⁊c.foł.xxitj.pagina.ij.idi:Circa 
tertiũ fic procedíimus «c . ppter boc ad pzefens ſuperſedeo 
t ctiá babet ín ſcriptis ſupꝛa tegní sDat. (C Secüdo querit 
Ptrü generatio bumoz ín eparefit circularíe:fesvtrü ex cho 
lera pofiit generarí fanguis « polegma : ficuter pbleama 2 
tegencrari poteft fanguís. Et videtur c» nõ:qꝛ oíat s£óftà 
ti in pantegni.ꝙ coctum nó potcft íncrudarí: fed crudũ po 
tc(t decoq:cũ crgo cbolera fit magis cocta d (anguis videt 
€ er cboleranó poterít fanguís generari: lícez cc pblégma 
te poffit fanguís enari. Ged qv bmóí gnatio bumoz fit cir 
cularíe videtur: q: oícít £óftà. m pantegni: cp Düo:cs fürt 
filij elementoꝛũ: (ed generatio elemento:ü cít circularis: qz 
cr vno cleméto poteft generarí reliqui:vt cr igneaer ⁊ ecõ 
uerfo:ergo fimiliter ez vno büo:e:vter cbolera pót genera 
nalP:vt fanguis: 7 ecótrario: ge circularis, Ite vidit Ipip 


S'o.clt. 


po.verfus fin in lib.regimẽti acutoz: ꝙ cholera euapoꝛan⸗ 
do tráfit ín pplegma: vfi ínnuit qp ex cbolcra fit pplesma: g 
videt c» bmói gnatio pot effc circularis. Ite in vranco oicit 
õſtã.ꝙ plcurefis d fit oc materia calida tráfit i piplemos 
nià q fit er fngido. Itẽ frencfis quãdoq; tráfit in litargiá: ⁊ 
ita moebꝰcalidus pot tráfmutariin frigió.c D nibil alíud cft 
q ꝙ matera calída pottráfmntari i frigida: g hũoꝛ calidus 
pot fieri frigidus ⁊ ecóuerfo:ó generatio büoz ín epate cft 
circularis. Soto oícedü eft ad iftud ꝙ ibi cft fallacia ofeque 
tis; yn oicit ꝙ hũoꝛes funt filij elemẽtoꝝ:quãtũ aà Doc qp ín 
Quolibet hũoꝛe cft üdá pars refpodés terre;Qdá aquezque» 
dã aeri:q̃dã ígni:f5 quoad qd € diſſimillima:q; ĩ elemẽto eft 
materia 7 fo:ma: vn foꝛma puata remanet matena potétia 
q̃ ſtatim petit aliã fozmá:f5 in hũoꝛibꝰ fiuc in mittis non cft 
ficiimo pꝛiuata vna forma adbuc remanet alia: cũ ibi ſit du 
pler ↄpoſitio.Ad alid dicẽdũ ꝙ er cholera nõ fir pblegima 
immo cholera euapoꝛãdo:vt oíat Hippo.trãũt ĩ pᷣplegma: 
qꝛ ſubtilis pare conſumit᷑ c reliquum ingroſſat᷑: c fit phle⸗ 
gma:⁊ ꝓpter h̊ dicit Hip.euapoꝛãdo.Ad aliud dicenduʒ qp 
pleureits qñq; trãſit in ᷣplemoniã ⁊ freneſis in litargià: f; 
bocnó eft ppter b q cbolera trãſeat in pblegma:imo mate 
ría pleurefis quandoq; erpelhf ad pulmone ⁊ c pblec:ma 
te prífcet : cíta permifcedo cũ pblegmatezc pblegma cft 
ibi a dñio: ppter b fit cat. fimiliter dicendũ eft oc frenefi, 
¶ 3»oftea querunt quedáoe pᷣſenti lectiõe:⁊ pꝛimo que» 
ritur vtrũ fel psimoattrabat cholerã vel ſplẽ melácboliam. 
Et vide£ qp fpl£ pꝛius attrabar melácboliá dj fel cholerã nã 
melácpolía eft mag? odíofa nature d? cbolera: 6 melacbolia 
citi? ſequeſtrabit a fanguine in fplene reclude£ d colera 
in felle. Itẽ dicit Bal. in oefimplci medi.ꝙ an alid medici 
na cuacids hũoꝛẽ aliquẽ admíniftrat cozpozi: vtpote pble» 
gma:pzimo edacuat pplegma:fcóo cboleram: tertío melan 
bolícà: vltímo ſanguinẽ:⁊ boc eft: q: fanguis cft amiaus na 
ture: vii natura diligẽs fanguine cóferuat ipfus quãtũ pet: 
ergo p cuʒ ab oppofitis diti? euacuabit melãcholiã Q ma. 
gis eft ei odioſa dp cholerã.Cõtrariũ oidt in Irazoidt ert: qp 
fel pꝛimicus cholerã attrahit. Pꝛeterea oidt Aui.ꝙ attra 
ctio fittri5? modis:a calido:avacuo:⁊ a ota ſpecie:cũ ergo 
cholera rubea fit calidioꝛ inter hũoꝛes citi? attrabet᷑ a felle 
ꝙᷓ melãcholia a ſplene.qð ↄcedo er vſaac. Una cá eſt:qꝛcho 
——— cio arb ————————— 
re.eftato mobile: c iõ citiꝰ ſepara aa ſangume d 
melãcholia. Ad pꝛimũ argumẽtũ ps ſoto:qm̃ 15 melãcholiꝛ 
ſit magis odioſa nature rone cópofitióis: ci fit dure cópofi 
tiõis d? cholera:tñcholera ai ſit amara magis cft odiofa g 
melàcbolía j éwfipida.f»er b id ps ſoload fcóm.[ Juxta 
boc rit ig d fel comonet iras.vñ vfus. so: fapirzz pul 
moloqui£:fel cõmouet ira: ple ridere facit cogit amare 1c 
cur.t fplen gnat riſus. fld boc dicẽdũ ꝙ ficut melãcholia p 
fuí pfentia generat triſtitiã:qꝛ ínficit ſpũs ⁊ turbat fanguio 
nẽ rõne ſue maliciei:ita p fui abfentia qn redudit gnat leri 
tiã:qꝛ tunc fangute remanet ín coꝛpoꝛe ocpuratus letificás 
méb:a: (5 fecus eft oe felle:quia ⁊ cbolerain felle claudit ca 
remanetibí : immo róne fue excrefcentíe cum firn magna 
quántatc ín coꝛpe refpectu melãcholie:ipſa redüd:tad mé 
bꝛa ipſa cómoues tc. ¶Scðo Grit vtrũ pulmo nutmat ec 
pblegmare:tvide£ c»fic:q: oidt yfaacinlra ꝙ pulmoattra 
bitfpumávt inde facíat phlegma:g⁊c. Itẽ oicit lali ſupꝛa 
tegni:ꝙ ad mẽbꝛũ fimile pꝛoperãt egritudines cifimiles 
c ergo periplemonía q̃ fit ez phlegmate ín pulmone gene⸗ 
retur: velꝙ B fit ex fupfusitate nurrímeti pulmonis: Gvídef 
q pulmo er pblegmare nutriat᷑. S£ otra oíaryfaac inlra ce 
pulmo nütri£ cz (anguine cbolerico . Itẽ dicit yſaac q pul 
mo attrabit fpumá: fed dicit Pali fupza regni: qp ex fpuma 
generat cbolera: á ex cbolerico nutriméro nutntur.nó gex 
pblegmate. Sjurta boc quedá cótrouerfía : q: dicit yfaac ín 
lr̃a ꝙ pulmoartrabit fpuma:vt inde faciat polegma:balito 
dicit p ex ſpuma generat cbolera. d pꝛimũ dicendũ qp pul 
mo nutritur ez fanguínc cboleríco: boc eſt:quia eft méb:ü 
cbolerxum. Ad pꝛimũ qð obijds:oicendum q pulmonrcn 
attrabit phlegma vtex pblegmate nutriatur: (cd vtab co 
wrosctur : nc per motum ſuum continuum deſiccetur. 


Liber 


Ad ſecũdũ dicẽdũ q? periplemonia generaf per viã deciſio 
nis vel cõgeſtionis:vel per viaoeriuationis.ende quãdo oi 
dt ali gp ad membꝛũ fimile pꝛoparãt egritudines ſimiles 
dicendũ cp verü eft de illis egritudínibus que generantur 
per vià cõgeſtiõis: ⁊ nó oc illie que fiüt per vía oeríuatiots 
⁊ qꝛ piplemonia vt plurimü fit p viã deriuationis: vtpote 
a catárrís a capite deſcẽdentibꝰ:vt dicit Auicẽ.pꝛopter boc 
nó opoztet ꝙ ex pblegmate nutriatur. ld cotrouerfia dicẽ⸗ 
dü q quedá eft puma que generatur piopter feruoꝛẽ factũ 
a caliditate ebulliente: vt patet ín olla bullicte ; ⁊ ralis fpu» 
ma tráfit m cholerã:⁊ oe talí loquit Hali.ſt alía puma q 
sencra£ ppter interpofitionébumidí aerei ín büido aquo 
fo: vt in endis maris:⁊ talis tranfit ín pplegma: 4 talís ín 
pulmoncattrabi£:coc tali loqui£ vfaac in littera. (| zertio 
Queritur etri co; nutriat ey fanguine téperatiffimo.££t viz 
det᷑ ꝙ nõ:qꝛ dicit Auicẽ.ꝙ quodlibet mẽbꝛũ nutrí£ er nutri 
meto fibi ſimili:ſed co: eft melãcholicũ:g ex nutrimẽto me⸗ 
lãcholico nutrie£:nó ergo er ſanguine téperatiflimo, 3n có 
trariũ cft ví3acín littera:qui oicit qp coz nutritur ex ſangui⸗ 
nc téperatiffumo , Pꝛeterea fi natura oat mẽbꝛis nobíliffie 
mís nobiliflimü nutrimenti: vilib? vo vile: cũ coz ínrer om 
nía mébza ſit mẽbeũ nobiliffimü:er nobilífl. mo nutrimento 
nutritur:ergo er fanguine téperatiflimo nutrí£: qð 2cedo , 
Ad pꝛimũ argumétü oícendü ꝙ cozdís triplex cft cóplerío: 
qued3 erii eft cóplerío in cozde elementaris ratione elemen 
toꝛũ ín ipfo dominantiũ:  q: in ipſo plus dominat᷑ elemen 
tüterrcti c ourum : t bocne oífloluatur a calo:e foꝛti ín ipe 
fo babitáte:ficco: eft ↄplexiõis melácbolice.t ſic obijcis tu. 
Et alia cõplexio in ipfo inquãtũ eft viuens:⁊ íta cũ vita ſtet 
per calidũ z bũidũ: boc modo co; eft ſanguinee cõplexiõis: 
4 ficer (anguine temperatiffimo nutrit: ⁊ ficloqui£. yſaac. 
Eſt iterü tertia coplerio in coꝛde que eft calída c ficca róne 
caloꝛis vítatíe: 7 ſpirituũ in (pfo habitantiũ: c ita cfi fit mẽ⸗ 
b:ü nobiliſſimũ coferuás vitã ex fanguine téperatiffimo nu 
trietur:o per ſuũ motü continui generat intra fe caloꝛẽ et 
fpírítü:d cx purioꝛi parte nutrimenti generãtur tm ipfo per 
cófricatione ſuarũ parti ad inuicẽ.Et tu obijcies ficut coz 
eft ín cõtinuo motu 7j ppter bocéburü:íta fitr ⁊ pulmo cũ 
cótinueaera attrabat ad refrigeriü coꝛdis: videt q pulmo 
dz eſſe oure fubftátie ⁊ nó fpongíofe . Dicẽdũ q non opo: 
tct. Ana caufa eft aparte coꝛdis: qꝛ em̃ co: per cófricationé 
faarü partiũ iater fe generat caloꝛẽ arise tend boc ne» 
cefic fait ꝙ effet durũ:qꝛ ez cófricatione duoꝛũ coꝛpoꝛũ mol 
liũ nó poffetboc fieri. Sed pulmo nó gencrat hmõi:  p:02 
pter boc nó opo:tet ꝙ ſit dure fübftátie, Secũda caufa eft; 
qp licet pulmo fit ín cotínuo motu: tamẽ írrozaf a pblegma 
tc intra fe attracto:z ppter boc nó opoꝛtuit ꝙ eſſet ourus. 
Ec tu querís quare ũmiliter ad coz non attrabif phlegma 
ad irroꝛãdũ eũ: ne p motü fui cõtinuũ deſiccet᷑. Dicenduʒ 
ꝙ nõ opoꝛtuit:q; c0205 efle zeft mẽbꝛũ calidiſſmũ cü intra 
fe cõtineat caloze ⁊ ſpiritũ.Si gibi attraberef pblegma id 
ipfum slc oil rd nõ opoꝛtuit ꝙ ad co: pblcs 
gma attraberct -Zertia cà quare pulmo fuit ſpõgioſus e:qz 
aer attractus (n pulmone oígerit ín fuís fpogiofitatibus 7 
fuis pozofitatibus ne fubitoindigeftus veniat ad coz : q: fi 
indigeſtus ad coꝛvemret:extingeret caloz£ ín coꝛde. Vti 
mo querit vtrü ex ſuperfluitate coꝛdis nutriat cerebꝛũ cus 
bocoicat vfaacin littera. Adet ꝙ nó:q: enüquodq: memo 
brũ nutrit ez nutrimẽto fibi popo:tionali ⁊ fimili: fed fup» 
fluitatcs coꝛdis fi decindant᷑ a coide : t o£ deciſum ab alid 
attefte£ eía quo decindit᷑:ſunt calide:ó ex fuperfluítate coz 
dis nó nutrit cerebꝛũ:cũ ipfum fit phlegmaticũ:qͥd eft ergo 
qð dicit in lr̃a. Ad boc dicẽdũ ꝙ oupler eft füpfluitas : qdà 
per viã fequeftratióts:qdam p víà deciſiõis.vᷣñ dico qp deci 
fum atteftat cí a quooecindit p viã decifiõis: ⁊ nó p víam 
fequeftraríots. Dico crgo c co: attrabít fibi nutrimẽtũ:vñ 
illud oigerit vlterio:i digeſtione:⁊ parté purioꝛẽ retinet ad 
ipſum nutriendũ:reſiduũ vero —*2* — ad partes pecto⸗ 
rales € ad cerebꝛũ vt inde nutriant᷑.vnde illud míttif a co⸗ 
de ad caput:⁊ huiuſmodi tranſmiſſum non eft füperfluitas 
coꝛdis:ita qp fit nutrimẽtũ ĩpurũ:ĩmo eft purü.fed tñ eft fu» 
perfluitas.i.reſiduũ refpectu nutrüncti ín coxde rctéti:t fic 


íntellegityfaac in littera: € per boc patet folutio 3d queſtio 
nem et adargumentum, "OPE 
¶ 7L entia vᷣo digeſtibilitas fanguinem digerit: ⁊ in 
carne carné: ín neruo neruũ:⁊ un oſſe os coficit ⁊ f 
cit.Sicut ín arboꝛibus « terrenaſcẽtibus vídemus , 
que fm mutatione clemétosü in lignis lignũ. in frödi 
bus frondes:in fructibus fructus faciat: 7 in rubicũ 
dis ctũ rubicũda:⁊ in citrinis citrina:⁊ ĩdulcbꝰ dul 
cia: c in amaris amara:⁊ ſitia. Q fi ſuꝑflui cibi rema 
nét ín mẽbꝛis:tertia o: ſuꝑfluitas:quã ad pozos cut 
expcllüt mébza;z cũ ſudoꝛe emittũt fi fit bũida: ⁊ cũ 
fumo fi fit ſicca De fumo nafcuntur pili; vtpote in ar 
boꝛibus porcft videri:in quibus calo; naturalis ſu⸗ 
dbi fat emittit ad exterioꝛa:vnde coꝛtices et 
pilos fuos faciat. . — 2m 
&[ Superius oetermínauít ocopcratióe pꝛime ⁊ fccunde 
oigeftiuc:bícocoperatione tertie determinat: ⁊ oíuidif ín 
duas. 3n quaz pꝛima determinat oc opatioc tertie digeſti 
uc. 3n tecüda oc fuperfiuitate tertíe oigeftiue: ibi.Qð fup 
nuũ cibi remanet, Iterũ pꝛima ín duas. In pꝛima pponir 
qð intẽdit. In ſcða cofirmat per fimile ſumptũ in arboꝛibꝰ: 
fca ibi: Sicut in arboꝛibꝰ. Tũc ſequit᷑ illa paret qua deter 
minat oc ſuperfluitate tertie digeſtiue p cõparationẽ advir 
tutẽ foꝛtẽ. In fccunda p cõparationẽ ad debilẽ.ſcða (bí: Si 
aũt virtꝰ mebꝛoꝝ deteccrit.⁊ iſta ſecũda in duas. In pꝛune 
determinat oc ſuperfluitate tertie digeſtiue per coparatio 
né ad virtutẽ debilẽ. Secundo p cõparationẽ ad virtutẽ oc 
bilioꝛẽ. ſcða ibí: Si g mẽbꝛoꝝ natura , Pꝛima pare cũ pꝛe⸗ 
cedẽtibus ſpectat ad pꝛeſentẽ lectione, 3ila pars in qua oc 
termínat oe fapfiuitare per cópararione ad virtute oebilem 
oiuidi£ in ouas. 3n pꝛima octerminat oc hmõi fupfluitate 
inquátü cft fuperfluitas. 3n ſecũda inquantü eft figni mt 
dico.cða ibi, leypoftafis gmõſtrat. Pꝛima ĩ duas. 3n pi 
ma narrat. In fecüda ↄtirmat.ſcða (bi; Unde Bat.cũc ſeq 
tur illa pars ín qua determinat oe hmõi ſupfluitate inquã⸗ 
tũ cft fignũ medico:⁊ illa in tres. In pꝛima determinat de 
fuperfüntate tertie digeſtiue.ſ.de bypoftafi. 3n ſcða oc fu 
itate prime; vt oc egeſtione ibi: Similiter egeftio.bec 
eft diuiſio 7 fentétía lectionis in generali. 
«T IP ic poffunt ouo queri pꝛincipaliter. Pꝛimũ cft de ops 
tione tertie digeſtiue. Et fcóm eft oe fuperflnitatibus o 
ſtionũ. 32e pꝛimo q̃runt quíngs . Pꝛimũ eftvtrü mẽbꝛ 
poffint nutriri. Et videt qp non: q: dicit Bab. in oc ſimplici 
inedicina:⁊ yſaacin dietis vni. d» nutritio € pfecra affims/ 
tío nutrientie cti nutrito. Sí ergo nutrimẽtũ nutrit mẽbꝛa 
perfecte mẽbꝛis affimilatur:c fi perfecte mẽbꝛis affimilaf 
vait:autó ci vtrũq; tà nutrimẽtũ d res nutrita fit coꝛpus 
occupabũt maioꝛẽ locũ qn vmun£ in affimilationezauterüt 
ín code loco equaliter:fed nó occupat maios loci dp pꝛius 
q: tüc fequercf cp aialia ín omí tempozec femper augerent 
quod cft falfum: quía dicit pbe ín topías cp femper nutrit 
turaialía : non tnfemperaugent:ó non occupat maioꝛẽ lo 
cũ:ergo conftat qp ín eodẽ loco ⁊ equalí quantitate erunt ín 
ilia affimilatione:fed boc eſtincõueniens:qꝛ dicit pbs ꝙ im 
poffibile eft duo cozpa cffc in enot eodéloco t equali fimul 
⁊ femel:erao relinqui£ qp nutrimentũ nó poteft mébza nu⸗ 
trire. Itẽ cũ nutritio fit perfecta affimilatio nutríentis cum 
re nutrita:opoꝛtet qp nutrimentũ ad hoc ꝙ nutriat memb:a 
ꝙ minimũ vniꝰtãgat mnimũ alteriꝰ: f hoc nõ poterit eflc 
nifi nutrimẽtũ fit in equalitate cũ re nutrita:qð eft inconuc 
niens:vt pꝛobatũ cft ín pꝛedicto argumento:ergo c In có 
trariũ cft yſaac in littera:qͥ dicit ꝙ tertia digeſtibilitas digt 
nt i carné carnẽ⁊c.ſed hoc nõ poflct effe nífi mẽbꝛa nutrirẽ⸗ 
tur:erao mẽbꝛa nutriũtur. Pꝛeterea dicit Auicen.qꝙ nutri? 
mentũ cft ꝓpter reſtaurationẽ deperaitielea deperditio ft 
ín quolibet mẽbꝛo:ergo ⁊ reftauratio : fcd reſtauratio nont 
fit mfi pernutritioné-ó nutritío eft ín quolibet membz0.09 
cócedo: q: ci ín quolibet mẽbꝛo fiat cófumptio a caloꝛe erte 
rio: ⁊ interioꝛi:⁊ ita ocpdítio : ncecffe eft qe illa — 
rc 


arinarum. 


reſtaurek per nutrimentũ:⁊ ita neceffe eft qolibet mẽbꝛum 
viuce nutriri. €T 3d pᷣmũ argumẽtũ dicẽcũ cp — 
bici a coꝛpulẽtiavt eft groſſum ⁊ huiuſmodi:⁊ ficverü eft ꝙ 
duo coꝛpoꝛa coꝛpulẽta impoffibíle eft cfc ín code loco: « fic 
obijcis tu. pot oid a coꝛpoꝛeitate:ideſt pur € co:p?nó 
grofium fed ſubtile:⁊ oe tali loquẽdo qp ouo cozpoza ſubti⸗ 
lia poffunt eſſe ín eodem loco: t ideo ci bumíditas que cft 
nutrimentum fit ſubtilis:põt cffcín eodẽ loco cum nutríto. 
lel dicendũ « melíus fo:tezp nutrimétü c nutrítii eundẽ 
loci occupát c equalẽ.Et tu obfjds: ergo erũt oco co:po:a 
ín codé loco qð cft impoffibile. ££t dicẽdũ ꝙ caro nrí oꝛpo⸗ 
rís plena eft poꝛis:vnde bumidítas q eft nutrimétü imbi⸗ 
bi£ in pois íllíe. Itẽ mẽbꝛũ recipiẽs multi códenfat femp 
aduentà nutrimenti: vt ps oe aere códéfato. &lel dicendum 
ꝙ nutrimẽtũ aduenite mẽbꝛo oepdito intrat locii oeperdi» 
tum:qui pzíus erataererepletus : t íta equale locũ cõtinẽt 
nutrimétü «res nutrita ⁊ tertia digeſtio.Ad ſecũdũ dicen⸗ 
dit ꝙ oupler eſt minimũ.Quoddã ẽ minimũ in fübftatía vt 
qnalíqd oiuídíf ita pvltra nó potoíuidi:cloquédo oc tali 
minimo no opts ꝙ minimi nutrimétí attingat mínimi ref 
wutrítc. S£1t alíud minimi (n natura (llud.f.q9 nó potplus 
diuidi vltra hocꝙ agat vt ptʒ de ígne:q: ignis poflct ita oí 
uidi in minima ꝙ nó calefaceret.cfilr venenum poffet oarí 
i tà mínima quãtitate ꝙ nó effet venena: vn illud minimũ 
non cft minimum naturezimmo illud eft minimum nature; 
quod ncn poteft diuidi plus vltra bocq agat. £t ficoico 
qiinimum nutrimenti attínaít minimum membꝛi: non 
ep mínimii mẽbꝛi ſit ita minimũ ficut minimũ nutrimẽti:qꝛ 
ficnó poffet minimũ mẽbꝛi cõuertere mimmũ nutrimẽti ín 


fuí naturã. ín mmímáü méb:i qð 05 nutriri ex (llo nutrimen⸗ 


to. ¶ Scdo querit vtrũ nutrimẽtũ poffit penetrare ad mé 
bea· Et videt ꝙ nõ:qꝛñ —— —— a 
pacui:aut p plenũ:nõ p vacuri:q: oídt pbe ꝙ vacuũ nó cft, 
Item nec per plená:q: ficeflet ponere ouo co:po:a ín eodẽ 
loco qð eft ímpoffibile vt oíctü eftzerao nutrímétü non pót 
penetrare ad mẽbꝛa nutriéda. Si tu oícas cp imo pót.f. per 
po:os.£ otra:fi boc eft veri: ergo cii qualibet partem opoz 
tcat nutriri Qlibet pare babebít poz0s:f$ boc eft falſuʒ:qm̃ 
ínter quoflíbet onos pozos eft pars quedá à nó hʒ pozos: 
ergo ílla nó nutri£ vt videt᷑. Querit crgo p' quà vià bmór 
parietes nutríant. Solutio dicẽdũ q nutrimentü vrbumo 
rcs piíus giiant in epate ⁊ oelegáturab epatead magnas 
venas: ca magnísvenis ad paruas à paruis ad minimas 
tamínimís ad ſpõgioſitates mẽbꝛoꝝ cC AT Aid pmü arcu. 
mentũ ꝙ nó trãſit p vacud:imo p pleni; fed illud eft pleni 
humiditate cedit nutríméto oclegato: ende p pozos ple; 
nos aere: velbumidítate nutríméto cedéte tranfit nutrime» 
tũ ad mẽbꝛa.Et obijcis:ergo quelibet pare eft poꝛoſa:dicẽ⸗ 
dum c nõ opoꝛtet: imo qñ nutrimentũ intrat p poꝛos tunc 
paries d eft ppe poꝛũ attrabít nutrimẽtũ (ll3 ficut adamas 
attrabít ferrũ: ⁊ B oicít yfaac ſuperiꝰ⁊ íta er íllo nutriméto 
fica po:ts attracto nutrit paríctes d fütiter po:os:q: nu» 
trimétü attrabüt a tota fpecie. (T Jurxta boc qn£ qũo offa 
nutríatur:cü nó babeat po:os.7 dicẽdũ qp offa lícet Pm feno 
fum non babet po:os: verũtñ fm verü pnt. vi dicit Bat. 
ín megategní q nature fo:tí nibil ẽ ímpoffibile:facit em rez 
ſudare fantem p mediũ oſſis:ergo multo magis bumídítas 
nutriẽs mẽbꝛũ cii fit fubtilio:: 7 íteriüi magis oilecta nature, 
inde oíco ꝙ offa reftauran£ p nutrimenti: q: ibi fit oepdi 
tio. Sed q: nó tanta fit oeperdítio ín ípfis cũ ñᷣnt mẽbꝛa me 
lancbolíca ura ⁊ compacra ppter pocnon tm̃ fuír oe me; 
làcbotía in. ꝛde quãtũ oc alijs hũoꝛibꝰ:qꝛ míníme indiget 
reftauratióe cũ modica fiat depaitio in ipis. ¶ Quarto d» 
ri£ vtrü mẽbꝛũ tertie digeſtiue nutriat ex bumoze vel ep bu 
—— Glíde£ p ex bũoꝛe: qꝛ ft fiat íncifio ín mẽbꝛo erit 
ansuis qui eft bumo: c non humiditas:ſed mẽbꝛũ nutrit 
€r bumo:c i (pfo eriftéte: ergo qlibet mebzü nutrif er (an 
guine Ite vene belegant ab epatead memb:a co:pozis ibi 
Tt fanguíné ad mẽbꝛa nutríéda, vri illud Q3 cotinc£ in 
—— eft nguis:qð autẽ eft extra venas cft Dumíditas:q: 
defe quando erit a venis Dutoelegaf ad mébza nutrieo 
bumiditas ín fpóiofitatibus mẽbꝛoꝝ.vñ quádiu cft 


S'o.citj. 


ín venís cft humor: ſz p totũ corpus funt vene ab epate oe; 
legate:ó ⁊ — P uodlibet méb:ià er fanguine nunt 
nó Ger Dumiditatc. 3n cótrarium cft Auicẽ.qui dicit qp fan 
guis ad boc ꝙ nutríatzops ꝙ pzius creat capira paruarum 
venaꝝ c cadat in fpongiofitatib? mẽbꝛoꝝ: t tBc cóuertitur 
in humiditatẽ:⁊ er illa bumiditate mẽbꝛa nutriũtur:nõ 6 ex 
ſanguine. Itẽ tertía digeſtio oealbat: fcóa rubificat;fed m& 
bꝛa tertie digeſtiue alba funt:ergo nutriunf ex büiditate q 
eft 3lba ⁊ nó ex fanguie d cft rebeus. Solutio:dicẽdũ ficut 
oicit £5at.in be cóplepionib?: ꝙ trípler eft cib?, ab? futur? 
cibꝰ:⁊ iſtũ poffum? app:xopare ad abü q €f pꝛĩa digeſtiõe:⁊ 
cibus fitis cibo vt db? q eft in fca digeſtiua:⁊ db? cibãs m 
€ffectu:vt ille d cft itertía digeſtiua:⁊ ifte vltimꝰcibꝰeſt ve» 
rus cib?:c er ifto vltimo cibo ín effectu dibáte mẽbꝛa tertie 
oigeftuc nutriat. ¶ Ad pmü argumẽtũ dicẽdũ ꝙ fanguis 
exit a carne inciſa no qꝛ nutriat᷑ ex ſanguine:ſed qꝛ in qual⸗ 
parte carnis terminat᷑ vena effundẽs fanguinem: vf bmót 
fanguis nó nutrit illud mẽb:ũ aquo erit nifi pz? epeatillas 
paruas venas. f£tfi queras qre nó erit ĩ bmõi índfione bu 
miditas cii cx bumiditate pbmói mẽbꝛũ nutria£; vt tu dicis. 
Dicẽaũ qp vna caufa eſt:qꝛ illa büidirae eft groſſa:ſanguis 
vcro fübrilís eft ⁊ ppter boc cíto exit. Scða cà eſt:q: mẽbꝛa 
a tota fpecicattrabüt illà humiditatẽ ad fui nutrimẽtũ: vñ 
pmíttüt ipam exire qñ caro incidit᷑. Tertia caufa eſt:qꝛ fi bu. 
miditas exiret ĩ illa inciſiõe: qð tñnõ dico:iam ipᷣa nó appa 
reret hũiditas tmo a ſanguine tingeret ⁊ totũ videret effe 
ſanguis. Vel dicẽdũ ꝙ ſanguis erit ab bmórincifioe:q: ibi 
fit ſolutio ↄtinui.⁊ ſolutio cõtinui inducit doloꝛẽ ⁊ doloꝛ p 
uocat reuma ⁊ ita ad inciſionẽ fluit ſanguis. iam dicta 
patet ſolutio ad ſecũdũ argumentũ:q; licet in qualibet pte 
finr vene deferentes ſanguinẽ: tñ ille fanguis nó nutrit oo» 
nec pꝛius cadat a venis in ſpõgioſitatibꝰ mẽbꝛoꝝ:qꝛ pꝛimo 
tũc Le bumíditas ex qua membꝛa nutriũtur.Qũo nutrit ve 
na ex ſanguine:dicẽdũ ꝙ attrabit (anguíné inipa cót£tus ⁊ 
tlm cóugernt in büiditate: cer illa nutriũtur. ¶ Surta 
boc queri£ dre (ca digeſtiua opaf fimul c femel quartuoz 
bumo:es: rertia Yo oigeftionó opat fimul c femel q̃ttuoꝛ 
bumiditateg:tmo fücceffiuezita ꝙ primo humiditatẽ: fcóo 
roꝛẽ:tertio cãbiũ: quarto glutinũ. "Ste dre attractiua $ c 
retenu ⁊ czpulfina opant pvillos:oigeftíuavo nó opaf p 
vülos. Itẽ gre vᷣtus naturalis cótinucopat ⁊ nüd qefat 
nccfangat:aialísvo fatigat 7 qᷣcſcit qñq; vt ĩ omno. Sid 
pᷣmũ iſtoꝝ dicẽdũ ꝙ nõ € mirũ fi ſcða digeſtiua opat fimul 
⁊ femel jttuo: humoꝛes:qꝛ materia eft eadẽ vt chimꝰ: t cã 
efficiẽs cade vt epar:ſʒ in humiditatibꝰnõ eft materia eadẽ 
nec efficiẽs ide vi dictũ eft. Seda cà eftzo: finis imponit ne2 
ceſſitatẽ ín eis que funt ad finem: 7 qꝛ tertia digeſtio nobi» 
lio: eft P aliczq: alíe finaliter ozdinantur ad tertía: ppter B 
indíguir maioꝛi tẽpoꝛe ad gñationẽ büidiratü z paulatine 
4 (ucceffine cas hũiditates gñauit. ¶ 8d fcoas q̃ſtionẽ ot 
cẽdũ ꝙ attractiua ⁊ retẽtiua t erpulfiua oꝛdinãtur 7 deſer⸗ 
uiũt vᷣtuti digeſtiue.vñ pᷣncipalis eft inter illas:⁊ q: pᷣncipa 
lís ẽ plꝰdz hr̃e naturã vᷣtutis naturalis d operat p cõplexio 
né qꝙᷓ alie: ⁊ ppter hoc digeſtiua opat ꝑcõplexionẽ:alie vᷣo 
ꝑvillos.Scda cà ẽ:qꝛ tertia digeſtibiluas vt dicit ín Ifa dige 
riri carne carnẽtc.vñ aſſimilat nutrimẽtũ mébzo:zvn ai affi 
milet ſibi ipᷣa ꝑvillos oparet fpvilli gñare qð € incõueniẽs 
vii femp intẽd t aſſimilare nutrimẽtũ mebzo.Q[ Ad vlrímá 
q̃ſtionẽ oícedü qp cà coꝛruptionis eft diſtãtia:cã o cõſerua 
tióis c ↄtinuitatis eft vnio. Dico $ cp tus naturalis opaf 
ſupꝛa obiectũ fibí cotuncrá: vr fupza nurrimétfi: 7 qꝛ imten 
dit 5feruare mẽbꝛũ (pm femp intendit nutrire:⁊ ppter boc 
ↄtinue oꝑat᷑:qꝛ fo:tirudo mẽbꝛi p fuá oparíone fetpam con 
foꝛtat:⁊ ita ↄtinue opat᷑:nec fatigat᷑:q; agit ín obiecti cons 
tinuũ. Itẽ fo:tificido mẽbꝛũ fcíipam fozrificar ĩ fua oꝑatiõe 
ſz vᷣtus aĩalis agit ſupꝛa obiectũ diſtãs vt ſupꝛa illud qð eſt 
cxtra necíntendit foztificare nec cõſeruare:⁊ ita nó eft mirũ 
fi fatiget᷑ z qefcat qñq; a fua oparioe.GT Quinto qrit vtrü 
caro$5 (pém poffit nutriri, z appello carnes fpém à ẽ a pzí 
mis fpmatib?, £t vídet ꝙ nónutriaf: qꝛ oidrpBus q caro 
$5 materia. í.illa d ez nutrimcto griat fluit refiuit:fs caro $5 
fpém nó fluit nec refluit:5 fi huit nó deꝑdit᷑:⁊ fi nó oepdi 
) - UGKF 


nórcttauraf p nutrimenti: gnõ nutriF. Stc nutrimẽtũ cft 
ppterreftauratione oepdia: f caro $m fpem fi oepdat nó 
pot reftauran:vtoicit Auicẽ. ctiá Bał.ĩ tegm;ó nó nutri» 
tur. In ↄtrariũ eft pbus:q ofat ꝙ ei? qð nurri£ Qlibet pars 
nutrit.cü 6 caro f5fpés fit pare atatís qð nutrit: vidct q ca 
rofm fpés nutrit.qà 2cedo. ld pmi arg.oiced qp caro Pm 
fp&5: t fiuit c refluit: (5 nó fiuit ⁊ rcflint fi. Et tu obüdís ft 
nuit:g̊ nutrit᷑ Dicẽdũꝙ qnoepdit aliad file ipi dfi i pücto 
giat. Itẽ minus oepdit oe came fm fpem dp dc alia:⁊ boc 
q: mas; oiígif a natura.vñ fp mulca remanet oc carne £m 
fpem p quá vita 2tintia£, vni verü € qp ílla caro £5 ſpẽm d de 
perdit nó resiat:f5 loco eiꝰgñat᷑ aliqd: fic ps foto ad alio 
ETPꝛeterea quent oc ſcðo.ſ.de fupfluitanb?: ⁊ pꝛimo 
q̃rit: vtrũ pueri vtero matrís exiſtẽs egerat vel habeat ege 
ſtionẽ:⁊ videt ꝙ fic: dicit phᷣus:ꝙ puer in vtero viuit mo 
rc plantc:fs pláta b5 egeſtiones in vuᷣceribꝰ terre; 5 ⁊ puer 
ín vtero matris egerít. Itẽ tree digeſtiue ita o:dinate funt 
ꝙ ſcða fupponit pꝛimã:⁊ tertia fcam ⁊ pꝛimã: fs infans ín 
vtcrobs fupfluitaté ſcðe digeſtiue vt vꝛinã: ⁊ fupfluitatem 
ertie vt ſudoꝛẽ:g̊ habebit fuperfiuítare piimcoiseftiue vt 
egeſtionẽ. In 3xt& cft pbs q oicit p pucr extra vrerü pmo 
egeritznà $ in vtero. Itẽ oicít £Coftà.ín pátegní: cp puer in 
vrero iuoluit trib? pellículis.pzima eft fecüdina d oefendit 
ipm a nocumẽtis:ſcða Vo vꝛinã recipit:⁊ tertia ſudoꝛẽ:⁊ nó 
enumerat aliquã q̃ recpiat egeſtionẽ: g puer ín vtero non 
egerit. Itẽ egeſtio eft ſupnuitas nutruneti pos ſumptu fs 
puer in vtero nõ recipit nutrimentũ (ui ꝑos:ĩmo p vmbili 
cũ:gᷣ in vtero nó habebit egeſtionẽ:qð ↄcedo.Una cá eſt:qꝛ 
nihil recipit ꝑos.Scða cà ẽ:qꝛ puer in vcerovalde mollis € 
⁊ valde bs mẽbꝛa tenera c mollia. vri indiget molli nutrimẽ 
toit nóouro:c ꝓpter hoc natura ei adminiftrar molliſſimũ 
nutrimẽtũ:vt nutrimẽtũ in ſcða digeſtione gñatũ:vt eſt hu 
moꝛ.¶ &d pmi argumẽtũ dicẽdũ ꝙverũẽ: q puerbs fup 
ftare invtero:nóipe:fs mater fua: quí ftomacbo matris 
digerik cib? q tráfit ad epar: « inepate mris giat nutrimẽ 
tü pueri in vtero exiſtentis.vñ oígeftio cibi pzeceffit ín mr̃e 
X ppter bocmater b5 illã egeſtionẽ: f5 puer in vtero hʒ vꝛi⸗ 
nã.Et tu obijcies ille puer vt dicis Ds vꝛinã:qꝛ ex bumoꝛibꝰ 
nutri£;q: humoꝛes fitit in ſcõa digeſtione: ⁊ ita cii vꝛina fit 
ſuꝑfluitas ſcðe digeſtiue habebit vꝛinã. $5 2: ci illi humo⸗ 
rcs pꝛius fuerũt in epate mfís gñati:videt᷑ ꝙ mater de hr̃e 
illã vꝛinã ⁊ nó puer.Et oicédü q qñ humoꝛes in epate mr̃is 
oclegant ad vmbilicũ fet2ad ipᷣm nutriẽdũ:cũ hmõi humo 
ribus currit aquoſitas adiuuãs illos humoꝛes penetrare.⁊ 
hoc innuit aucto: ſuperiꝰ:⁊ ꝓpter bocoíco ꝙ hʒ vꝛinã:qꝛ er 
illis humoribꝰ ad ipᷣm delegatis ín vtero ſuo ſeq̃ſtrat aquo 
fitas q̃ delegata fuit cũ humoꝛibꝰ:⁊ex illa aquoñtate grat 
vꝛina in puero invtero exiſtẽte. Itẽ bs ſudoꝛẽ: ⁊ tu obijcies 
ibi eft debilis Ptus nó potes delegare fupfluitates exteriꝰ: 
vt innuit inira Dicẽdũ q lícet ibi fitoebilis vᷣtus:tñ q: fua 
mẽbꝛa fantmollía ⁊tenera:illa oebílis vᷣtus bn pót tráftre 
fupfiuítates exteri? c índe ſudoꝛẽ gñare: interd ficut foz 
tís virtus ín bote babenteoura membꝛa c folída.t per boc 
patetfolutíoad queſita. 


¶ Siaũt mẽbꝛoꝝ Stus defecerit:vt tertía digeſtio 
ſuꝑſua nó expellat p pozos coꝛpoꝛis:reddunt᷑ epati 
per caſdẽ venas a natura:quibꝰ ad eadẽ mẽbꝛa nu⸗ 


xerat ſanguis. Qð ci colamẽto fanguis renibꝰ epar 


mittit:⁊ ct vꝛina cijcit:boc ẽ hypoſtaſis.vñ Gal vꝛi 
"a ín fanis paurillam aut nullã bs bepoftafim: cfi ín 
vafc diu remãſerit: qð ẽ ppter vᷣtutẽ mẽbꝛoꝝ expellẽ 
tiũ ſuꝑfluitates ciboꝝ p pozos co:poz.lPvpoftafis 
ergo mõſtrat quãtitatẽ actionis nature ín zertía oí 
geſtie ĩ mẽbꝛis exiſtẽte.mõſtrat z q̃litatẽ coctiõis 
cbímo: irarítate membꝛoꝝ:qͥ gñatiui ſunt mowhoꝛ 
¶ 7 (quo: afit vꝛine poꝛtẽdit actionẽ nature ín fcóa 
digeſtibilitate:q̃ € ĩ epate:⁊ q̃litatẽ acróís 7 cectóis 
cbirtioz i veníe. SSilr chimoꝝ egeftío oñdit quãtita 
tẽ actioisnature:q̃ ĩ pꝛa ẽ digeſtiõe ĩ ſtomacho:⁊ dli 


Ziber 


tatẽ coctiõis cibi in ipᷣo.Si g mẽbꝛoꝝ natura ad red 
ada fuperfinítaté cibi epati deficiat:remanet clauſa 
i humiditate d inmeb;oz ẽ raritate:⁊ ĩ ca q̃ ĩ venis 
eſt ĩ ſanguine. Pec ait ſuꝑſiuitas chimoꝝ vocat᷑ qu 
ditas:cũ mẽbꝛa cos nó excoquant:nec digerãt:nec ĩ 
fa affimilét ſubſtãtiã:vel qꝛ nó eis neceſſaria ſũt:vel 
q; ſtomachꝰ ct epar nó bij eoe decoxcrint: cũcibꝰ 
nobii ſtomacho c epate excoctꝰ fit: ĩpoſſibileẽ vrz 
meẽbꝛis oígerat:c eo ſubſtãtie aſſimilet: cũ poti? eg 
abbo:eatzmeg i ſuũ opus recipiat. 9bigra: bó di ſi 
bí cibis accepit: « ĩ excoquẽdo medíauerit: fi fic ipᷣm 
impfecte digeſſerit: alterũ appetit. Cum 5 pꝛimũ oi 
gctlerit:z a ftomacbo deſcendere inceperit: trabit fe 
cü alter cibi crudi ⁊ nó excoctũ: à amdus ad epar 
veníens:nó ibí recipit coctíone:neg in pfectü mura 
cur fanguíné:fs remanet clarus croceus atq; arudus 
Cũ atit hmõi cibus ad mẽbꝛa vencrír: nó por ín cís 
digerüneq; ipox fubftacie affimilari.S5í $ mcbzavir 
tuofa iuenerit:erpcllif « p co:pozíe pozos emittit᷑:ꝙ 
fi nó:remanet daufus:vt diximꝰ:⁊ ín humiditate ra^ 
ritatis mẽbꝛoꝝ: z i ocauitate vera» : cfficit fibi clc» 
mẽtũ:⁊ materia mozboz in coꝛpoꝛe naſcẽtiũ: mutan 
dus ín oíuerfas paffiones Fm fuí naturas vel cõple⸗ 
xiones.Calidus eii z bütdus ſauguinolẽtã marería 
facit:frígídus ⁊ büidus pblegmarica: frígid?c fice? 
melancholicã:calidꝰ⁊ fic? cboleríca.£ ü be materíe 
manẽt ĩ coꝛpe:⁊ cas cibꝰ ⁊ pot? vel aer calidꝰ:aliave 
ſilia adinuenerint:⁊ i malũ ↄfoꝛtauerint:feruẽtes pm 
treſcũt:⁊ generãt putredinẽ febꝛiũ. Si 9o nó putre» 
ſcãt:ſʒ poꝛos calefaciãt:neceſſe eft ſanguis celefiat:⁊ 
etbice febꝛis eft ca. Si materie pars ad aliqua efflu⸗ 
xerít mébza:fin fut natura in ipte apoftemara gene⸗ 
rat:vtpote fanguinoléta materia pblegmorcs: cbo^ 
leríca berifi phlegmatica ʒimias: melãcholica 
fcírog.S55 (i natura ↄfoꝛtet᷑ ad ẽdũ ad cxterío 
ra: c vᷣtus cutis ín emittẽdo ocficiatremanet cibus 
incluſus.⁊ inde diuerſe gñ̃atiões ⁊ co:ruptiones ge 
nerant᷑ pꝛurugo:puſtule:ſcabies: impetigo: filr moz 
phea:verruce:⁊ ſilia.Siaũt aliqua materia ín inte⸗ 
rioꝛi cute fe indudat:carbũculos generat: vlcera: ct 
fcropbulas; cicrü ⁊ filiafm ſui naturas. 

S us determinauit auctoꝛ oe fupfluitanib?p có, 
—— — fortẽ € debilẽ. In pte ita p — 
ad virtute debilioꝛẽ.⁊ hec diuidit in duas. In pꝛima facit 
qð dictũ ẽ. In ſcða reddit cám q̃liter ex pmõi fupfluitate in 
méb:íe remanẽte atianf diuerſe earitudines.fcóa ibi:Effi⸗ 
at gelemẽtũ. tt pma in duas n pᷣma ꝓponit qð intẽdi 

nſcða ppofitü fui declarat.ſcda ibi.?bigra Do. Tücfedt 
illa pars inqua reddit cám qualrbmói fupfluítas in coꝛpo⸗ 
rc retẽta eft cá ofuerfoz mẽbꝛoꝝ:⁊ íllaín duas:qꝛ pmo pcc 
dio generatr:ſcðo ſpãtr.ſcða ibi:Cũ 9o be materie.Et iſta 
ín duas. In pᷣma determinat gñationẽ mẽbꝛoꝝ interioꝝ er 
bmói fupfiuitate retẽta. In ſcða deterĩatgñationẽ mẽbꝛoꝝ 
erterioꝝ.ſcða ibi:Sʒ fi natura cõfoꝛtet᷑. Peĩa in duas:qꝛ pꝛi 
mo deterĩat gñationẽ febꝛiũ ex hmõi materia retẽta.Scðo 
generationẽ apoſtematũ.ſcða ibi: $55 fi materie pars.Hec 
eft diuiño t ſnĩa lectionis in generali. 
¶ iic pmo dubitat᷑ vtrũ vna fit ſupfluitas pot? tiri: vel 
cibi tm̃:vel vtriufqs:eide£ qp vtriufqs:q: dicit ſuperiꝰauctoꝛ 
q vina eft fupfiuitas fanguinfe talioz bumoz:fs fanguis 
⁊ alij bumoꝛes generant er cbíto : d cbilus fit ex cibo ⁊ pot 
tu: € vaina erit fupfluítas vtriuſq; Itẽ videmꝰ ꝙ ex potu 
venit vzíngzv qn multũ potamꝰ:inultũ vanam?. Itẽ fine 


Arinarum. 


venit vina. vr ft abſtineamꝰ a potu p multũ tẽpus:⁊ 
comcdam? fir vzinabim?, vri ppter ocfectü pot? nó oeficit 
vzina. vñ vina € fupfluítas vrriufqs: cab vtroq; oefcindif. 
Eõtra:oẽ qð deſcindit᷑ ab aliquo atteſtat᷑ ei a d oefcindi£:fs 
vrina atteftat potuit nó abovt ꝓbabo:g folii a potu deſcin 
dif. pbatío minoꝛis:qꝛ dicit Aauicẽ.ꝙ pot?oefert abü q eft 
grofius ad mẽbꝛa.Sitr tbeopbil? oic p adfitas oclegat cii 
fanguic ad mẽbꝛa:⁊ boc vtfaciat fanguíne d groffus eft pe 
netrarc ad mẽbꝛa:relinquit g ꝙ vꝛina atteftat potui z nó d 
bo:ó folà erit fupfluítas pot? c nó cibi. t€ vꝛina q; c liqda 
atteftaf potuiq cliqd?:f5 cib? nó eligd?:imo ſolidꝰ:g ci nó 
atteftabiÉ-imo folii v;ína erit fupfluitas pot? z non cibízqz 
oẽ qð oefcidit ab alid ⁊c.Solutio: dicẽdũ q oe vꝛina poſſu 
mus lod oupltr:q: q̃dã € vꝛina q̃ cft pura adfitas nec aliquã 
digeſtionẽ recipit i qu siete i crapulofis:7 ralis pot arre 
ftari potui foli: c oc talí nó loquit auctoz in libꝛo ifto: q; ta 
lis fignificat purã índigcftionc, ££ft alía vzina que eft figni 
medico:que oígeftionem recipit in coꝛpoꝛe vr in epate: t tà 
líe oefcíndítur abvtroqs: oc talí vzina loqui£ yfaac ilibzo 
iſto.vñ 2cedo pꝛimã ratione ⁊ fcOam. Zld pᷣmũ argu. i 2:iü 
Q9 objc.cp vꝛina ocfert c facít penetrare ad mébza. vr atte 
ſtat potui tm̃:dicẽdũ ꝙ ocfcindi£ a cibo ſiłr.Et q: tabo ẽ re 
perire q̃druplicẽ fubam.f. terrcam:aquea ⁊ igneá: c acreã. 
vña partc aqa cibi deſcindit᷑ vꝛina: ⁊ ió non eft mírü fi facit 
ptt folida penetrare ipᷣam ocferédo ad mẽbꝛa: fic ps i accto 
q: plus irfrigidat  agrefta;t D € q: Laccto funt ptes calide 
1 frigide.vñ calíde partcs faciüt penetrare frigidas vſq; ad 
trũ:⁊ io acetũ pD infrígidatzq: penetrat ad ptes interio⸗ 
fc8 € cxterio:es.f5 agrefta nó b5 nifi pres frigidae: « pprer 
b nó ptínfrigidare nifi i fupficie, Str oícedü é p ptcs adc 
d funt i cibo ocferür ptcs terreas ad mẽbea « facitit ipas pe 
netrare.vñ vina pt cffe fupfluitas cibi fit c pot?. "ser b 
pt5 folo ad ſecũdũ:qm̃ ver & qp vina nó attcftat ꝑti foude 
Cibi:5 potattcftari pti aquee ipius cibí:cii ĩ cibovt dictũ cft 
fint qtcuo: ptes 2 ín dlibs mito fitr. ¶ Sco q̃rit vtrũ vꝛi 
na ĩ epate griata ftatim ocfcédat ad renes. &lídc£ cp ſtatim 
oebeatocícédere ad'renes c deſcẽdat:q: oft sat, 7 Cõſtã. 
t alij aucto:cs: qp q̃ttuoꝛ 9tutes naturales ozdínate ſunt in 
coꝛꝑe.vñ attracria attrabit qð rettet retériua : ⁊ digeſtiua 
digerit ftati illo qð retínuít retẽtiua:⁊ crpulfiua expellit qð 
digerit digeſtiua.vñ poft digeſtionẽ ſtatun agit erpulfiua ĩ⸗ 
mediate:g cũvꝛna cõplete digerat᷑ ín epate:videt᷑ ꝙ ftatim 
expulſiua 05 eã expellere: t ita vꝛinain epate griata ſtatun 
deſcẽdit ad renes. Itẽ ſicut fe bs fel ad cholerã vcl fplen ad 
melãcholiã: (ta fe pnt renes ad vꝛinã: f5 poft gñationẽ cho⸗ 
lere fel ftatim attrabit cbolerá c fplen melácbolia: ó filr re 
nca ftatím attrapüt vꝛinã poft eiꝰgñationẽ i epate:⁊ ita nó 
oclegabi£ vꝛina cũ fáguie: ime ftatim oefcédet ab epate ad 
renes. Itẽ natura recre epat[oclegat fupfluítates a mẽbꝛiſ 
nobilíb? ad — tnó ab ígnobilib? ad nobilia: (5 fi vꝛi 
n3 trà(míttit cii fanguíne ad mẽbꝛa:redit poftea ad epar vr 
oicit i Ifa, c D € 5 curfum naturezq: ficmébDza coꝛpis exterío 
ra tranfinittunt fuas fuperfluítates ad mẽbꝛũ nobile vt ad 
epar:cũ  Dfit Inaturã recte operáce: videf ꝙvꝛina ĩ epate 
gnata nó oeferat ad membza:imo ftatim deſcẽdit ab epate 
ad renes, 3n 3:íü € aucto: i pᷣcedẽti lectióe vt dictũ C. Pꝛe⸗ 
terea viína € fiant medico ppter tria.ſ.ꝓpter colozeliquoe 
reet bypoftafim: f5 nó effet fignũ quãtũ ad bypoftafim ni 
fi pus oclegaret ad mébza cá fanguine: q: i fuo reditu ad 
epar ocfert feci bv poftafim:G neceffe fuit vr vꝛina pꝛiꝰdele 
garct ad mẽdꝛa aficp oefcéderet ad renef. Itẽ tbeoppt?pla 
ue die q adfitas ci hũoꝛibꝰ ĩ epatc gñata currit cũ fanguie 
ad mẽbꝛa:⁊ boc vt faciat fanguine q groffus cft penetrare 
ad mẽbꝛa róne fue Dumiditatis: « ít p:i? oelegat vrina ad 
m6b:a afi ad renes ocfcédat. Soto: oct Sat ꝙ ula adfis 
tas d Sriat ín epate cũ altjs büozib? nó delegat ad mébza: 
etd ftatím attrabüt eà rencs:fs illa adfiras d eſt in pumozí 
8 currit cti fanguie ad mẽbꝛa. 5 buic ſolutioni nó adbe 
rco.t ppterea oícedi alíter ꝙ loquedo oc vsina naturali 
s carr dea t 9pleteoígefta c ín venís put eſt ſignũ me 
Ad r4 totovel p pte currit cũ (anguie ad mẽbꝛa ad poc 
eat ſanguinẽ penetrare ad mẽbꝛa:⁊ B oicit tpcopbilus 


S'o.cltíj. 


plane.Q[ 5 pᷣmũ argu.ĩ 3: oicedü Pm theophilũ:qꝙ L5 vꝛi 
nain €parc gnata ftatim deberet adrenes ocícedcre: vera 
tñ non ocícecit; qz natura! ppter neceff.rate delegat cũ ſan 
guie ad mẽbꝛa ad citã penetrationé fanguis qͥ groſſus ẽ:q: 
nó pofíer penetrare; t ita per oñs necnutrirc nifi aófitas 
cũ ipo delegaret᷑: d adfitas rone fue hũditatis facit fangui 
ne penetrare, Ciel oícendum qp quáto atíus vꝛina in epate 
gnat tãto citlerpellit:nó tñ ad renes:ĩmo ad mẽbꝛa pptet 
neceffitatem vroicrum eft, zid feaimdum dicendum qp ſile 
eft quãtũ ad B ꝙ vtrũq; attraoitzf3oiffimüc € quãtũ ad boc 
Q: natura nó indiget cholera secmclácpolia iuuatiua ad pe 
E UC CODE, P mõi ũ fee ftanm ⁊ tfpleneidudunt 
£55 adfitas nó attrabit ſtatim a renit?:imo ppter necefíi» 
tate ci fanguine delegat᷑ ad mẽbꝛa.vñ ĩ ifto arguméto eft 
fallacia ↄñtis. Ad tertii dicẽdũ cy tuobijcs ꝓut natura oe 
bite oꝑat᷑:ſʒ qꝛ natura ancp Cocbilie nec põt omói ſuꝑflui⸗ 
tates fic adſitatẽ expellere:tũc 05 qp p vias debitas t pias 
deleget exteri?c Bfit p epar.z tu obtjc.mẽbꝛa ignobilia no 
trãſmittũt (uas fupfautates ad ncbülia ⁊c.dicẽdũ q» veru e 
vt ibi remaneãt:⁊ pprer Bvzina rcuernit a mẽbꝛis erteriozt 
bus ad epar:nõ q: ibiremaneatzfed qꝛ ab cpate ad rencs at 
traba£ ca renib? ocicédit in veficá: «3 veſica ín 953 ⁊ a vir 
ga citra. f£ tu obtcis poftea: ſic lacheyma 7 ſalua funt fü 
pfinitates fiir c ajfitas v vꝛina 5 pato natura gñauit fa 
liuá vt lachꝛymã: ftatim cas erpellitzó fitr ⁊ vꝛinã Dicẽdũ 
q ſtatim erpeilit vꝛina ficut faliua: (56 expellit᷑ ſtatim ad 
renes:ĩmo ad mẽbꝛa. Vel dicẽcũ qp l5 adfitae fiue vꝛina fit 
fuperfluitas ed impura vel magis impura dp ſaliua vcl la? 
€b:;yma:verüt natura nó eã dito expellit ad renes:zimo cà 
tráiinítcír ci fanguie Dpter neceffitate vt dictũ cft:nó ficbo 
lacb:ymá vel aliua ¶ ertio qn£ vtrũ vina p pᷣncipa⸗ 
lius arteftet pafíionib? intra venas:vel pafíióib? extra ves 
nas.£t vf qi pD paflionib?cr venas: qz vꝛina — atte 
fta£ materie moꝛbi:h̊ materia moꝛbivt plurimũ eft extrave 
nas:g c. Itẽ vꝛina fignificat digeſtionẽ materie moꝛbi ⁊ 
eã medico repicfentat:ts digeſtio materie moꝛbi ftt a tertia 
digeſtiua:vt in di mẽbꝛo: qꝛ terna digeſtiua opat extra ve 
nas:g̊ t£. Itẽ p vꝛinã diſcernit meaicꝰ inter tres ſpẽs erbi 
ce:̊ etpica ett mo:b?ertravenas:ó vzina attefta£ paffióib? 
extr3 venas. 3n ʒꝛiũ eft yſaac in pᷣcedẽti lectióe:d idt ꝙ li 
Quo: vꝛine ptedit actione nature in ſcða digeſtiua d ẽ ĩ epa» 
te:⁊ Qutare chimoꝝĩ venis:qg̊ arteftat ſcðe digeſtie 7 paſſio 
nibus intra venas. Ad D dicedũ ꝙ vꝛina fi e ĩ ſanis tũc pci? 
t maxime atteſtat᷑ ſupꝛa oífpofirionz epatis € venaz: f5 fi 
fiti egris aut materia 2tíncat intravenas tũc pꝰpaſſiõibꝰ 
intra venas. ft ertrazertra. $5 ri fimplrloquedo 25a qua 
tũ eft oc fc pI? atrefta£ paffióib?intra venas ⁊ pꝛincipaliꝰ c 
2fis atteſtat᷑ paſſiõibꝰ extra:tñ fi materia mo:bí ↄtineat᷑ 
intra venas 7 extra:dico qp pDarteftat materie íntra quãtũ 
€ de ſe.Ad pᷣmũ argu.ps foto qm̃ quãtũ eft oe fe pl?attefta£ 
ioib? intra, verdtn ri materia fit extra pt et arteftarí. ad 


ſecũdũ qð obijcis dicẽdũ ꝙ digeſtio materie mobi fira rer 


tia digeſtiua ⁊ tertia digeſtiua oꝑat᷑ extra.dicendũ ꝙ tertia 
digeſtiua opatur intra c extra:ſed tñ qñ materia eft intra € 
extra pD atteſtat᷑ vꝛina materie intra d materie extra, Ad 
terti qð obijcis oe ethica:dicẽdũ qp ctbica. nó ſolũ ẽ ectra 
venas:ĩmo qnas intra: z qñ fitintra t ertra pD arreítat vꝛi 
na etbíce fcre intr QT Cuarto qnt qð iſtoꝝ fit ſignũ cer» 
tius vtri vꝛina vcl egeſtio: videt cp eceítio: q: ſignũ eft qð 
fe fenfui fubgdt:c aliqd in intellectu derelinqͥt: fed egeſtio 
magis fubtjar fe fenfuí:q: magis ẽ ſenſibils dp vꝛina:g ege 
ftío erit fignü certi? Itẽ p egeftione cognoſcimꝰ tres fpes 
oiflinterie:q: pma fpes cogno(at qñ illð q3 egerit ẽ dfi los 
tura carnis. fca qñ e ft raſura pergameni. terna or frufta 
carnis egerũt:⁊ D nó cognofcim? pvzíná: ó egeftio € certiꝰ 
fignd. Itẽ vina c egeftio funt figna vepicfentanua medico 
actionẽ vᷣtutis digerẽtis.illð ó q3 magis rep:zefentabit ⁊ me 
lius actione vturis digerẽtis certerit fignü: (5 egeftio cft 
bmói:q: magie imozat ín ſtomacho d vꝛina in epate vel in 
venís: vi calo: digerẽs pp lócá moꝛã meliꝰ⁊ foꝛtiꝰ impmet 
actione fua in egeſtiõe d in vꝛina:cũ vꝛina cito labit᷑ a cozpe 
ꝙfrequẽtiꝰ vꝛinamꝰ d egeram?: gegeitio € fignü cert? d 
FÜ 


vꝛina. Cõtrariũ dicit yfaac t ſubſequẽtibꝰ.dicit em̃ ep vꝛina 
maximã hʒ ſignuũicationẽ ſupꝛa actionẽ nature:⁊ no oídt b 
oc egeſtione. Itẽ vanaattellat mẽbꝛis ſcðc digeſtiue ⁊ ter 
tie:egeſtio vo lolũ mẽbꝛis pᷣme: ó vꝛina certiꝰſignũ ẽ  egc 
ſtio.qð ↄcedo:⁊ boc pono ꝓ cã.Scda cà ẽ:qꝛvꝛina fm quls 
fui ꝑtẽ pot videri ci fit cozp?líqdü ⁊ peruium:nõ fic vo ege 
ftio:cü fit co:p? groſſum ⁊ ſolidũ: vñ nó põt videri nifi ĩ fa2 
ꝑficie. Diſtinguẽdũ tñ:qꝛ aut volum? accipe fignü oe more 
bo vniuerſali vt oe febꝛe: ⁊ b mo vzina cert? €fignii:q: toti 
coꝛpoꝛi atteftat. Sut oc moꝛbo pticulari:⁊ fic vꝛina adbucé 
certius ſignũ reſpectu ſcðe « tertie digeſtiue:egeſtio vo cft 
certius ſignũ oc moꝛbo particulari reſpectu pꝛune. Sed ti 
ſimpliciter loquẽdo de ſigno put poꝛtẽdit medico egritudi 
nes:⁊ etiã actionẽ caloꝛis digerẽtis:ſic dico qp vꝛina € ſignũ 
certiꝰqᷓ egeſtio.Ad pᷣmũ arg.iã ps ſolo:qm̃vꝛina ẽ lienſui ꝑ⸗ 
ceptibilio: quãtũ ad fuas pres cũvndiq; videat d egeſtio: 
vt dictũ eft. Ad ſecũdũ dicẽdũ ꝙ verũ cft ꝙ quãtũ ad mẽbꝛa 
pꝛime digeſtiue ⁊ ad eoꝝ egritudines:certiꝰſignũ € egeſtio 
vtad fpes diſſinterie ⁊c̃.nõ ti quãtũ ad mẽbꝛa ſcde c tertic 
Zld vitmüoictdd ꝙ lʒ egeſtio plus imozc£ Tftomacbo dp vit 
na ín epate:verũtñ q: egeſtio eft co:pusfolidü  ourü rcfi» 
ſtẽs rõne fue groſſiciei: vana o cozpus liquidũ z paffibile 
;ppter boccalo: digerẽs meli? impmit ſuã actionẽ In vzína ĩ 
pauco tépo:c d ĩ egeſtiõe i magno ⁊ lóso tẽpoꝛe.Vel dicẽ⸗ 
dum ꝙ l5 egeftio pD imo:et t ftomacbo: verütfi nó delegat 
ad mébza: vfi nó atteſtat mẽbꝛis oib?ficutfaat vꝛina d cum 
fanguine oclegat ad mẽbꝛa vt dictũ eft fuper? ¶ (Quinto 
qn£ cui? cóplerionie fit vꝛina:⁊ vide£ qp fit fri. c bu.o: oícít 
Sab .in lib.oc fimplici medicina: ꝙ vnũqðq; 9: tale vel tale 
«b eleméto ín eo dñante: cũ á aqua ſit elemẽtũ onans i vꝛi⸗ 
n3 3b ípaacapict cõplexionẽ:ſʒ ad cft frigida «pu. ó cvzina 
Itẽ ſi vsinabs cópleríone aut Bert a cà materiali: vel a cá 
efficiẽte.Si a cá materiali ſic erit fri.⁊ bu.q: atteftaf aq̃. Si 
a cã efficiẽte fic erit ca. « hu.qꝛ epar qð eft cà efficiẽs vꝛinã:ẽ 
£3, bu.nó á vꝛina erit ca.⁊ ſic.cõplexiõis.Cõtra: o£ moꝛai⸗ 
catiuũ eft calidũ ⁊ ſiccũ:vt dicit yſaac:ſʒ vꝛina eft moꝛdicati 
ua acuta, vit dicũt auctoꝛes qp valet 5 ' psuritü ſerpiginẽ im⸗ 
petigine ⁊ fcabit:d vꝛina eft ca.« ſic.cõplexiõis. Itẽ dicit fü 
peri?q ficut ferü fedftra£ alacte code mó vzina ab hũoꝛibꝰ 
$5 ſerũ a lacte ſeq̃ſtratũ bs acumé vñẽ ca.« fic.ó fitrvzínaab 
humoꝛibꝰſeq̃ſtrata crit ca.c ſic.cõplexiõis:qð ↄcedo.⁊ iſtas 
duas rónce pono p cã.ad pꝛimũ argu.dicẽdũ qouplercít 
dñium in vꝛina:materiale cfozmalezvn verá eft gp aQ eibi a 
dñio materiali:ſed partes ca.⁊ ſic.ſunt ibi a dñio foꝛmali:qꝛ 
hmõi ptes recipiũt acumẽ a ꝑmixtõe cbolere: vii qꝛcholera 
ſubrilioꝛ eft ínter oẽs hũoꝛes ⁊ mobilioꝛ ⁊ c facili pniſcet 
cà vꝛina:ꝑ cui? ꝑmixtionẽ vꝛina recipit acumẽ t calidírate ⁊ 
ſiccitatẽ. Ad ſecũdũ argumẽtũ dicẽdũ ꝙ tu inſufficienter of 
uidis.vñ verũ eft ꝙ vꝛina nó bs acumẽ nec caliditatẽ ⁊ ſicci⸗ 
tatẽ rõne cãe material:neca cá efficiẽte: ĩmo hʒ a ꝑmitxtiõe 
cbolere ⁊ ppter h̊ nó diuidis ſufficiẽter. ¶ TUrio dnt fup 
b qð dicit yſaac in lr̃a:dicit emi ꝙ db? nifi ĩ tomacho ⁊ ĩ epa 
tc fufficieter fit excoctꝰ Ipoffibile ẽ ꝙ ĩ mẽbꝛis tertie oígefti 
ue digerat ⁊ «e coz ſube aſſimilet᷑. Et ppter bocdrít vtrus 
tertía digeſtiua poffit coꝛrigere peccati fcóc oígeftinezvr qp 
ſic:q; ficut ſe bʒ ſcða ad pꝛimã:ita tertía ad fc3as:f5 ſcða põt 
coꝛrigere petm̃ pᷣme:qꝛ in ſcða eft foꝛtioꝛ caloꝛ dp 1 pzTa:ó fitr 
tertia poterit coꝛrigere pctin ſecunde. Item dicit ip in 
Pnoſticis:ꝙ ſudoꝛ vniuerſalis bonũ:ꝑticularis n5 boni.z 
cã buiꝰeſt:qꝛ qii eft ſudoꝛ vniuerſalis tác fignificat «p in ql 
mẽbꝛo eſt materia moꝛbi.i.poꝛtio materie moꝛbi ⁊ qðlibet 
mẽbꝛũ illã poꝛtionẽ expellit p füdozz: f pticularis € malus 
vt in ceruice:q; tũc fignificat ꝙ materia tota collecta € ivno 
mẽbꝛo:nec pot natura illã trüfinittere ad qðlibet mẽbꝛũ pp 
fuí debilitatẽ c facit qð pot. vnillud mẽbꝛũ fostefüccübet L 
non poterit feeconerare a táta multitudine materíe moꝛbi 
ficut quodlibʒ mẽbꝛũ faceret fi baberet ſuã potione: vrioia 
mẽbꝛa meli? pñt expellere fuá poꝛtionẽ materie qᷓ vnũ me» 
bzü totã materiã:ſʒ fic eft ꝙ ſcða digeſtio pot errare ín dige 
mone cbiille g abus veniẽs ad mẽbꝛa fingula pot coꝛrigi 
⁊ fuificieteroecoquí:z qðlʒ mẽbꝛũ decoqͥte corrigit fua poꝛ 
tionẽ:qð nó poteratfacere cpar qð eratvnũ ſoiũ meb:s 2tí 


Liber 


nés totã illã materiá.ó tertia digeſtiovtvidet᷑ pot coꝛrigete 
peni ſcðe. 3n 2a € auct, ifa; vt dictũẽ. Stt arefcéte fote 
arefcüt riuuu:ſitx erráteradíce errát raméf5 epar fos vᷣtu 
tis naturalis nutrimétü oigeréti:ó oeficícte digeſtiõe i epa. 
tc vbi ſcoa digeſtio celebzat: Deficit 6 ín oĩbꝰmẽbꝛis cũ alia 
mébza n6 babcát vᷣtutẽ digerẽtẽ nífi ab epate:g tertia dige 
ftio nó pot co:rígere peri fcóc, Itẽ dicit Auicẽ. ꝙ lepꝛa cfr 
paflio críftes in carnẽ: vñ fitim mẽbꝛis tertieorgeftiue:mos 
pbcs $o e(t paffio i cute, t€ dicit Auicẽ. ꝙ antiq̃ cãlepꝛe € 
mala cõpiexio epatis ca.⁊ fic. Sí ó mala cõplexio epatis cali 
da «ficca poffet coꝛrigia tertía otgeftiua nũqᷓ lepꝛa eſſet in 
carne: ai à fit ín carne víde£ «p tertia digeſtiua nó poffit co: 
rigere patim (cóc, aa B dicenaũ ꝙ ſi petm ſcðe fit mininü i 
pᷣt coꝛrigi a tertia:fs fi fit ercedéeno pr coꝛrigi a ſcða. ⁊ iſtas 
vitimas rones ↄcedo t cas pono p cã.Adpᷣmũ argu.oicen 
dũ qp nó eft fite: q: ín fcoa btiacftióceft fo:tio: caloꝛ digerẽs 
d ín pzíma.c ꝓpter B nó cft mirũ fi (ca põt coꝛrigere pct̃ 
xime.fs fic no eft ín tertia refpectu fcóe: imo foztio: calo:€ 
in epare cü fitradíz dp in mẽbꝛs tertie digeſtiue cũ fint rami 
neq babcátalíque caloꝛẽ ntfi abepate vbi ſcða digeſtio ce» 
Iebzat. vñ radírinfluit tramos c nó ecoucrfo:velfolu&dü 
p ireréptioné pꝛime:dicẽdũ ꝙ ſcða digeſtio nó pt comgere 
pᷣctm̃ pme vroiat yfaacín Ira, r5t tu. obijcis:foꝛtioꝛ calo:eft 
tepate d ín (tomacbo:ó ⁊c̃.dicẽdũ qp L5 foꝛtioꝛ caloꝛ ſit ĩ epa 
te pi ftomacbo:verütn : eparagit füpza matería oifpofità 
v1.05 gñare qð diſtinctũ eſt ⁊ cóplctü:ftomacbus o fupiz 
ré indifpofirà cũ bñ põt deſicere epar cü fuo foꝛti caloꝛe im 
gñatiõe rei cõplete ficut deſicere ftomacb? ci fio debili cas 
lo:erefpectu epatis ín gitatíoc rei íncopiete. vri Díco cp non 
pót coꝛrigere pᷣct̃ pme:lL beat foꝛtioꝛẽ caloꝛẽ: qz pD bs fa» 
cere refpectu ſuicaloꝛis qᷓ ftomacb? refpectu fut calozíe. Ad 
terti dicẽdũ ꝙ l5 qðlʒ mẽbꝛũ in ſudoꝛe vniuerſali meli? ers 
pellat ſuã ſuꝑnuitatẽ nociuã gena mẽbꝛũ ſolũ illã materiã 
totã.tñ nó fic cft ibi:q: epareſt fons toti?ftutís digerẽtꝭ: fi 


gepar qð hz totã vᷣtutẽ digerẽtẽ in feipo vnitã erret ĩ deco 


ctioe:mẽbꝛa tertie digeſtiue magts poterũt errare:q; nibil 
bfit oc $rute digrẽte niñ ab epate. Itẽ vᷣtꝰdigerẽs ĩ mẽbꝛis 
fingute oífp(a: v nũqᷓ potett coꝛrigere vitiũ ſcðe digeſtĩe. 
particula de ſignificationibus 

certioꝛis vzine in moꝛbis. NM 
rw. IRína noctis certioꝛis eft ſignificatõis 
Aq oíci: q; dũ ds vigilar natura erit ad 
A co:pozís exterioꝛa: vbí ſediuidit ad.v. 
ſcnſuũ ecplenda officía:q cuiq; bomini 
uh L2 neceffe cft in oie exercere: vi fit vt ecte 
ríus coualefcat;z — reri oomícte So to 






ta fc occultat ínzeri? ex ocfiderio defcédi:z vacãdi ſi 
bi a diurnis laboꝛibꝰ: ittto vt interi? tota vacct ſuis 
actiotb? f.ciboz digeſtõi⁊ ſuꝑfluitati fuc fubriliade 
mẽbꝛiſq; diuidẽde:ãtq; a coꝛpe emittẽde. Neceſſe € 
g lam vt i ínteríozib? cõfoꝛtet:⁊ ocficíat interim ĩ ex 
teriozib?: « iõ vꝛina noctis certío: ⁊ aptío: € dy diei 
qꝛ eft expletioꝛ t coctíóc: pfectio: ĩ digeſtiõc.aꝑtioꝛĩ 
nature actiõe:qᷓ vꝛina toic. Jõq; neceffe € et ftudca 


imus feptéplíciter vꝛinã diuidere. 3n pꝛimis quo col 


- liga tépo:c. Scðo qiio colligere ocbeam?. Tertio 


quãta.Quarto quo tépoxc fit cófideráda. Quinto 

ũo videri debeat. Serto quotiens videri opoztcat 

eptio fi poft refríquerit:calefieriocbear. 
¶ De tempo:e collectionis. 

vEſmpcolligẽdi vꝛinã optimi cft cfi tota 
P3 pzxsi coadumata fit i veſica « ꝑfecte olgefta:fs 
: Ex t Couo diuidit vꝛine colliqéde tẽpꝰ. cid 
c enti citnaturale:q3 fm curfum ẽ narure.t. 
ci ſomnꝰexpletꝰſit:⁊ natura ad exterioꝛa iam exierit 
Vel nó naturale:qð otíngit cx accidétire cii feſtinat 





Arinarum. 


veſica impleri: ⁊ vꝛina añ tẽpus excoqͥtur.ſicut fepe 
fic ín infirmis in cretícis diebꝰ:cũ nacura acceleraue 
rír: c ante tépus naturale fua coctionẽ compleuerit 
q materia moꝛbi ea moueri:atq; oe oie ante noctem 
digeri coegit. Qð negãt alij dicẽtes:q; fi vꝛina ante. 
tẽpus naturale colligat᷑:neq; certa:neq; bora effe vi 
detur. Unde filítudiné ocderür oe turibus carnium 
coquinatis: ⁊ excoctis cti foco: ⁊ in mufto a fole ex^ 
cocto.iDicüt ergo fi qðlibet boz accipiat antedp ex⸗ 
coquat;i « pres ſuas diuidat᷑: turbidũ ⁊ groffum iuc 
nit: ũ vᷣo poft opletã coctionẽ.i.digeſtionẽ colligat; 
cii ꝑtes fue iam diuidant᷑: turbulentũ ⁊ groſſum in 
fundo inuenit:⁊ deſuꝑ queda natat pinguedo atq; 
tẽperatur liquoꝛ.Quiĩbus cft ira rñdendũ bàc ſilitu 
dinẽ nõ cõſequi.ſRes erri exterioꝛi igne cocta: ante 
coctionẽ:⁊ poft coctionẽ accipi valet:ſed nó fitr vꝛi⸗ 
na:quã impoſſibile eſt colligi anteqᷓ ín veſica coadu 
nata ſit:⁊ natura fuii poſſe cõpleuerit ſiue foꝛtiter z 
ꝑfecte:ſen debiliter ⁊ minoꝛate.Sinature virt? fuit 
foꝛtis ⁊ actio eius pfecta ſit:vꝛina bene oígerit ⁊ ex^ 
coquit:ſignificatq; leuitatẽ ſue fecis:⁊ velocitatẽ ſui 
ad obediendũ actioni nature:⁊ dñationẽ nature in 
fua decoctione. Si actio eius ſit debilis: ſignificat 
groſſitudinẽ fec:⁊ grauitatẽ atq; duriciẽ:vñ nature 
actioni fit inobediẽs:⁊ natura pigra ad decoctionẽ. 
¶ Muomodo colligi oebeat vsina ⁊ íntuerí cc. 
liat in vafevítreo:albo:daroc rotũ 
do in fundo ad vefice fosa: z operíat a 
enifrigido aere; vti caloꝛe pduret naturalí: 

etel icut exit a coꝛꝑe.Neq; muret oe vafe ín 
vas:ne foꝛte trãſmutãdo coꝛrũpat᷑:neq; oe loco in lo 
cũ poꝛt et᷑:qꝛ ex depoꝛtatõe turbida effíat; et in veri 
tate cognofcendazmedic? decipit᷑. ¶ Colligi inqua 
dz tota:vel ſemel in vnovaſe:vel multotiẽs:⁊ ĩwaſoꝝ 
multitudine. Tota:qꝛ meliꝰqᷓ pars actionẽ nature ti 
gnificat.Si multotiẽs colligat᷑ ops in multis vaſis 
colligat᷑:vt quãtitas vniuſcuiuſq; coctiõis intellecta 
fn fortioꝛẽ iudicek. Opʒ d vt cti a veſica exierit: vie 
deat᷑:añqᷓ ab aere co:rüpat:i loco lucido fplédozi fo 
lísoppofito, clas iocrtera maru teneat z finiftra re 
tro teneat᷑:vt e? dlarítasvel turbulétiavídeat aꝑtiꝰ. 
Z! cuíter vas moueat᷑:⁊ poft qͥeſcere pmíttat: er leui 
taté bvpoftafis: z velocitate fue vídeas motionis:⁊ 
boctoie ferena. Zllíqri tñ ex neceſſitate ad cãdele vi? 
déda erít lumẽ:⁊ faciẽdũ € ficut diximꝰde foletrib?vi 
delsvícib?: cá íntermíffioc vt qͥeſcat.Arina ci poftip 
ecierít in vafe mutat᷑. v.modis.Quedã exit dara z 
pmanet dara: dà cii dara exierit: poftea aroffefcít: 
alia groffa ecít ⁊ ꝑmanet groffa : alia groſſa exit et 
darefcít poſtea:atq; ad groffirudíne fua remeat. Cir 
trib? vícib? neceffe cft videat: vt cũ exeat qualis eríe 
rit videat:ſ aroffa it an ſubtilis:⁊ poft paululũ con 
fideráda:fi ín eadé qualítate prmancat:aut mutet oe 
ſubtilitate ĩ groffirudíné:vel de groffitudíne ín ſubti 
litatẽ. Si oe ſubtilitate in groffirudine muraf. Ter⸗ 
tío videat᷑ an ín groſſitudine pmaneat:vel ad ſubtili 
tatẽ redeat: quã cãm iri locofuo plani? exequemur. 
Calefieri ezína poſtqᷓ exierit: ⁊ in vitro fríguerit 
illaudabile eft:q: aliqũv:ina exít turbida c groffa:c 






S'o.cltítj. 


ꝓpter vẽtoſitatẽ groffam pmanet groffa ⁊ indigefta 
nec diuiſa eft ec pigritia calozíe naturalis ad cople» 
mẽtũ ſui:q̃ dũ ad focũ vł aquã calída calefit;aplet co 

ctione crudítatis d nature defuerat:⁊ muraf oe groſ 
ſitudine ín claritatẽ:⁊ falfam facit figníficarionem. 

¶ Superi? octermínauít aucto: gfiatione vzine:bicoeter 

minatzfinc docet vꝛine collectione 7 inſpectionẽ.Et diuidit᷑ 

hec pars in duas. 3n p:ia ponit quãdã regulã gñalẽ. In fe 

cũda ponit coditíocs valẽtes ad ci? collectio — 

ne, Scda ibi: og; fit neceſſe vt ttudeam?. sz ifta ſcða in ou 

as:qꝛ in pma enumerat bmoi ↄditiões. In ſcða oe illis pfe 

qut: ibi. Zép? colligẽdi optima. ££t ifta in duas. "3n pꝛima 

octerminat oc 2dítióib? valétib? ad ei? collectione. 3n feci 

da oc ↄditiõibꝰ valctib? ad ci? infpecriont:ibi-O pst cũ a 

veſica eríerit. Pꝛima ĩ tres, "jn pꝛima docet tepus collige» 
di.i.in quo t£po:e debeat colligiviina, 3n ſcða in d vafe: ibé 
i£ ollíga£ invitrco vafe, 3n tertia vocet quãtitatẽ eiꝰ.i.quã⸗ 
ta o5 colligiibi:sColliaiiqua 05 tota. Iterũ pra ĩ duas. 3n 
pᷣma docʒ tep?colligedi. In fcóa mouet dubitationẽ. Scða 
ibi: (Q3 negant altj.&£t ifta ſcða in duas. In pma mouct ob 
iectionẽ n fcóa ſoluit.ſcða ibi:Quibꝰ rfidem?.T c fequi£ 
ílla ps tQ octeriat oc ↄditiõibꝰ valetib? ad ei? infpectione 
⁊ illa ín q̃ttuoꝛ. In pma oocct ín d tẽpoꝛe debeat videri. Sin 

fc3a qtio ocbeat videri.fcóa ibi. üo videri 05 ín loco.ſ.luci⸗ 

do. 3n tertía 00c5 quotiẽs 05 víderi: bí: ps. f.trib?viab?, 

In Qrta docet vtr debeat calefieri ad ignẽ ft infrisidef: vł 

€oagule£: aut turbet᷑: ibi ££alefieri vꝛinã.Hec eſt diuiſio et 

fnialectionis in generali, "E ] 

¶ lei piimooubítatur: que vꝛina fit certioꝛis fienifica» 

tionis: vtrum vꝛina noctis vel oíci: cvidetur ꝙ ꝛina oiet:qz 

vzina illa que atreftat digeſtiõi facte ín o[b? mébzis certioꝛ 

eft qᷓ illa Q attefta£ digeſtiõi facte ĩ qbufdà folá:f5vztna dit i 
atteftat digeſtiõi facte ín oibꝰ mẽbꝛis: vt pbabo: vzina no» 
0:9 16:6 cc. pbatio minoꝛis:dicit in Ifa cp oc nocte calo: na 
turalís jif intra: ⁊ ita opat ſupꝛa (có35 digeſtionẽ tm, 
$55in die diſpergit ſupꝛa oĩa mẽbꝛa cozpis vnifo:miter oi» 
gerẽs t operás:ó cii ab vnifozmi cõparatiõe ⁊ cõpleta dige 
ftíone caloꝛis naturalis ſupꝛa vꝛinã accipiat vzina fignficas 
tionẽ certioꝛem:videt᷑ cp certioꝛ fit vꝛina oe oie dp oe nocte. 


nafignificstione certioꝛẽ:cũ 6 fiat oe nocte relindtur cp vꝛi 
na nodís certio:ís eft fianíficatióis d» vꝛina diei.qð cócedo 
cü v (aac: iſtã rõnẽ vltimã pono p cà: vn cà vzine griatic fit 
ín ferma epatis £m veritate 7 oecifione: q: ibi oefcindit ab 
altjs humoꝛibus:in gíbbo vero epatis fit Pm appofitione ⁊ 
fequeftratione:z hmõi mẽbꝛa fint (ntra ⁊ oe nocte calo: nas 
turalis cófo:tans digeſtionẽ interius retrabaf fozti? impꝛi 
met actione fua in vꝛina oe nocte qᷓ oe die:qꝛ 0€ die diſper⸗ 
gif fup:a mẽbꝛa exteríus: ppter boc vꝛina noctis certioꝛis 
ẽ iudíct) p diei. Mad pᷣmũ argume, dicẽdũ cp caloꝛ natura 
lis diſperſus ad ota mẽbꝛa nó facit ad digeſtionẽ vꝛine:ĩmo 
potius eam ímpedit: q: qñ oífpait extra: diminuit intra: 
vt vifum eft. Ad ſecũdũ argumẽtũ oícéd qp bene ↄxcdo p 
certíus fignis eft vꝛina — $ ꝑliquoꝛẽ vel coloꝛẽ 
⁊ tu obijcis: digeſtio bvpoftafts meli? apparet oe oie: dico 
e falfum eſt:ĩmo melius in fine noctís.f. verfus au 
ro:zamzquía tunc generata eft ⁊ cópleta ſecũda degeſtio cr 
cui? operatione materi ynde generatur hypoſtaſis:in a 
] F 


Xie 


pos abundat:fed oc oie cofumi£ (lla materia hypoſtaſis. 
vi qð vſaac dicit pvzina noctis certioꝛis ⁊c.nõ incelligit oc 
media noctc:f5 ín fine noctis:vñ vꝛina ín fine noctis factavt 
ín auroꝛa certioꝛis eft fignificatiois;q: tũc abundat matena 
bypottafis d oe nocte fuit (cgftrata t ocfafa ab humoꝛibꝰ 
p opationé ſcðe digeſtiue:⁊ ppter bocoídr aucto; in lr̃a:ꝙ 
tepus optimi colligedí vꝛinã eft cũ fomnus fit expletug:et 
natura iam ad exterioꝛa ecierít: 7 boc efti fine noctis: tnó 
in medio oícizq: tũc materia ftafis cõſumit. QT Scðo 
qri£ qñ vꝛina firmagis tíncta: vcrü in ore vel ín nocte: z boc 
£ft q̃rere vtrü ín fomno velin vígilia, £t vidct q magis tín 
ct firi die:qꝛ nox aſſimilat hyemi:dies vᷣo eftati:fs in eftate 
v:inefunt migis tincte d in Dycmc:crgo ſitr de die  ocno 
cte. Itẽ oícs affimilat motui ⁊ exercitio: nor $oquíeti: fed 
motus c ereratiui tingit vana:quies vo eam remittit:gᷣ ſitr 
dies magis babebit vꝛinã tinctã dp nox. In Ʒiꝛiũ eft auctoz 
dicẽs:q vꝛina melius digerit᷑ oc nocte: 15 a melioꝛi digeſtio 
ne recipit melio: tincturã:g̊ vꝛina in nocte fiae noctis ma 
gis eft tincta d vꝛina diei. Pꝛeterea dicit ín littera:q vꝛina 
noctis certioꝛis eft fignificarióis cp vꝛina diei:ſ̊ vꝛina ſigni⸗ 
ficat illud quod fignificat per tincturam: ergo cum vꝛina 
noctis fit ccrtios: videtur ꝙ magis fit tincta d vꝛina diei.qð 
cõcedo.Et iſtas 0:38 rõnes pono ꝓ caufa. Z1d p:imü argu 
mentti dico ꝙ nó eſt penitus file oc nocte coe hᷣpeme:qꝛ ín 
byeme frigiditae mui perſeuerat.vñ claudit pozos t reti 
netur tüc ſuꝑuitates intra d funt aquoic z indigeftcvzina 
remittẽtes ⁊ oífcolo;antes;l5 nó fic perfeucracfrimiditas in 
nocte:ĩmo eſt bꝛeuis ⁊ in craſtino ote erpellunt;q: post ape 
riunt rõne lucis c caloꝛis diei «€. vii dico p ĩ nocte magís € 
tincta vꝛina:qꝛ oe nocte caloꝛ naturalis qui tingit vꝛinam in 
tẽditur⁊ aĩalis retrahit᷑. Itẽ poꝛi daucuunt:⁊ ta calo; natu. 
raus ⁊ ſpũs interius retinẽtur z confoꝛtant: c ita foꝛtiꝰ cg 
loꝛ naturalis impmit actionẽ fua ſupꝛa vꝛinã iBam tingẽdo. 
Itẽ ſpũs fugiũt intra ꝓpter tencbzotirate noctis c ob(curi 
tat? cũ (à maxime r̃ugiant:⁊ itis tribus o» caufismagis 
tincta ẽ de noce, Sed de die remittit in tinctura:tu q: fpüs 
eceũt ppteramícabilitatec cõueniẽtiã quã habẽt cũ lucc.tü 
qꝛ oꝛgana quinq; ſenſuũ apta funt ad cxercẽda officia fua 
⁊ ita vᷣtꝰ naturalis retrabit ⁊ remittit ab oꝑatiõe ſua:⁊ aia. 
lis intẽdit:qꝛ intenſio aĩalis vᷣtutis cft remiffionaturalis: t 
ecõuerſo.tũ q: poꝛi aperiunt rõne caloꝛis diei:⁊ iſtis oc cau. 
fis debilitat naturalis vᷣtus intra quc debebat tingere voi» 
nam. Sd ſecũdũ argumẽtũ dicẽdũ ꝙ nó eft penítus fimile 
Dc gete ⁊ oc nocte:qꝛ i dete calo: naturalis nó € intra retra 
ctus:ĩmo diſpgit extra:tñ qꝛ fopít? € ectra nó tíngit vzíná: 
fsoe nocteretrabit íntra:cíta opat fapza vꝛinã tigẽdo ipas 
«Etfi tu obijcias in exercitio tingit vꝛina:⁊ tfi calo; € extra:g 
fiin qete. Dicẽdũ qno: q: l exercitio cõmouet᷑ calo: natu 
ralis cõmouẽs humoꝛes ⁊ vꝛinã tingẽs: fcd ín quiete caloz 
naturalis fopítus eſt: nec põt hoc facere.⁊ fic ſoluit ad illa 
duo argumẽta. Unde dicẽdum qꝙ ibi eſt fallacia ↄſequẽtis 
tin oĩbus talib?: q:fite eft quoad quíd: ⁊ quoad quid diſſi 
mile. —— — fup boc qo ipᷣe ĩnuit ira qp ĩ nocte 
fo:ificat digeſtio:qꝛcaloꝛ naturalís digerens fe retrabit in 
tra:de oic o oebilitat:q: trabí£ extra, sn dicit ꝙ oc ofc vire 
tus aialís operans remittit naturale ín ſuꝛs operationibus 
Sꝛopter bocqueríturvtrü digeſtio fir fo:tío2 vel vigeat ín 
nocte vel oe oie: videt ꝙ oígettio plus viget in die:qꝛ dige⸗ 
ſtio fit a caloꝛe naturalí:fed fo:tio: eft calo: naturalis oe oíe 
vt Dbabo qᷓ oenocre:ó digeſtio plus vigebit oe oie. ꝓbatio 
minozís.ordit pDus ꝙ talis cft oifferentia ínter mot a natu⸗ 
ralem c víolentü:q: motus naturalís in finc intédit:piolene 
ti$ verom. fine remitrit : cũ ergomotus caloꝛis naturalis 
Qui fit oc die a centro ad circũferentiã:ſit calo: naturalís;in 
tẽdetur de die ergo melius celeb:abit digeſtio oe die oe 
nocte: cum ad intenſionẽ caloꝛis naturalis fequit melioꝛ et 
fortior digeſtio. Item ereratiti confoꝛtat digeſtionẽ: vñ di⸗ 
cit yfaac in dietis vniuerſalibus:ꝙ groſſa cibaria debẽt ade 
miniftrari ereratantibus:o: per exercitiũ melius digerunt 
Quíctis Vo cibaría mollía 2 oe faailí oíceftibilia, ei gexerci⸗ 
tiam Confo:tat digeſtionẽ c oles affimilet exercitio: pidet 
qp oc die fortior fit digeſtio dp be nocte. In Inũ eft auctosin 


Ifa, Itẽ dicit Auicẽ. ꝙ vna vᷣtus retrabítalis a ſua opatise 
cum ergo in oic intendat virtus aĩalis: in oie retrahit natu 
ralis a fua oꝑatiõe:⁊ ira a digeſtiõe: Ccũ Lnocte intẽdat᷑ na 
turalís rctrapct aĩalis:⁊ ita ĩn nocte foꝛtioꝛ crít digeſtio 
ín ofc, qð cõcedo.⁊ :ftà vltimã rõnẽ pono ꝓcauſa.Ad pᷣmũ 
argumẽtũ ín dtrariũ multiplex eft folutío: dicẽdo c pupler 
eft motus naturalis.Quidã eft qui fit p elongatione a radi; 
ce: ralíe in finc debilitat᷑:vt patet de candcla ardéte:o: foz 
tio: «mato: eft lumen ꝓpe candelà d? longe a cancela; ta 
liz motus eftín motu caloꝛis naturalis ad exterioꝛa.vnde 
in fine ocbilttat: ⁊ oe tali nó intelligit pDus.££ft auus mot? 
naturalis qui fit p appꝛoximationẽ ad radice: vt patet in la⸗ 
pide ocfcédéte:q; in finc intendíf cíus motꝰ:⁊ de tali intel⸗ 
lig:t pbus.t taus motus non cft ín motu caloꝛis natzralís 
aderterío:a:c ppterbocnó valet argumẽtũ. &icl dicendũ 
qoupler eft mot. Quid q eft rec?: vt grauia rccto motu 
etüt centrũ: c leuia recto motu furfum: ⁊ talis mot? nata 
ralis ín fincíntendit:« oc tali loquif pbus. c talis nó eft ín 
motu calozis naturalis ad exterioꝛa. ££ft ali? mot? naturas 
lís:quí cft circularis: vt patet ín motu caloꝛis naturalío ad 
exterío:3: q: wndecüqs oífpgit: t talís debilitat᷑ tfinezc 
tau nó ioquif pbs, Vel dicẽdũ ꝙ duplex cft motus natura; 
lis.Quidam quíregi£ a natura folii: ⁊nõ ab aia: t talis in 
finc intẽdit:⁊ octaliloquif phᷣs.Eſt alius qͥ regit a natura 
t 3b aĩa:⁊ talís i fine debilitat: ⁊ ralis €i caloꝛe naturali ad 
exterioꝛa.vñ in fine.f.af venit exterius debilitat᷑ digeſtio in 
tra: ⁊ ppterbocfo:tío: digeſtio ẽ oc nocte: debilioꝛ oc oic. 
Ad ſecũdũ argumenti dicẽdũ qp confoztare digeſtionẽ boc 
ẽ duptr.aut cffectiue : aut (nfozmaríuc, vri dico ꝙ exercitiũ 
cõtfoꝛtat digeſtionẽ cffectiue: q: excitat caloꝛẽ naturale qué 
excitat? cófumít mẽbꝛoꝝ nutrimẽtũ:quo cofumpto mẽbꝛs 
inaníütur c appetüt nutrimẽtũ quo nutríátur: f5 informari 
ue impedit digeſtionẽ:qꝛ retrabit caloꝛẽ naturalem abinte 
rioꝛibꝰ ad exterioꝛa.vñ in fine ſui motꝰ digeſtionẽ impedit 
fed ín pꝛincipio cõfoꝛtat. Quarto queritur vtrũ vna vᷣtꝰ 
retrahat aliã a fita oꝑatione:cũ boc innuat yſaac ín Ira. £t 
vidct qp nõ:q; dicit Daly in comento fupza tegní:q pꝛimum 
operationis e vltimü cogitatiõis.vnde fequi£ ꝙ cogitatio 
diſponit ad opationz:fs opatio eft p caloꝛẽ.vñ dicit iDat.in 
tegni:natura totii opatur: medicus yo eft minifter natare, 
cogítatio o feu ftus aĩalis diſponit ad naturale operante 
SSed quecunq; íta fe babent ꝙ vnum oífponítad reliquum 
vnũ nó retrabit alterũ a fua opatione: ci G aialís et natura 
lis ſic ſe habeãt:videt᷑ ꝙ aialís operans oe oie non retrabet 
naturai a fua opationc. 3t£ qn oue virtutes cótraríc ope» 
rantur fupza ofuerfaobiecta:no opoztet qv vna impediat re 
liqua:fcd fic fc pabent virtus naturalis c aialis: q: fupza of 
uería obiecta operantur/nam aialis operat ſupꝛa obiecta 
qng; ſenſuũ.naturalis vero ſupꝛa nutrimẽtũ: 7 ita obiecta 
fünt ofuerfazergovna vírtus vr aialis nó retrabet vel impe 
diet reliquã vt natural a fua opatióc. 3t oícit sSaT. fup:a 
ꝓnoſtica:qꝙ ille medicus plus fanat:oe quo babe£ maio: có 
fidzntía.per boc ergo innuit:ꝙ aĩalis virtus facit ad cõfoꝛ⸗ 
tation£ naturalis: fed nullũ tale cofo:tane reiiquüzimpedit 
ipm fiue retrabít a fua oparione: erco aĩalis nó impedit na 
tural£a fua operatione. Itẽ oicit pbus ꝙ (maginas nanũ 
generat nant. vnde innuit cp imaginatiua virtus diſponit 
ad vᷣtutẽ gñatiuã:ſed nutlü tale impedit reliqua: ergo fir a 
parte iſta cumatalís oifponat ad natural nó impedi nati 
ralẽ a fua opatione.£ ontraríü dicit aucto: plane ín Ifa. Itẽ 
dicit Auicẽ.ꝙ vnaðᷣtꝰretrahit aliã a fua opatioc. Itẽ qn due 
virtutes contrarie operantur per idẽ mediũ: fi vna intẽda⸗ 
tur in fua operatione reliqua r̃emittet᷑ in fua opatione: fcd. 
vᷣtus aialis c naturalis operanf peride mediũ: fc; p caloꝛẽ 
naturalẽ:ergo fi aĩalis virtus intendat i fua oꝑatiõe:⁊ boc 
extra: naturalis:q̃ p ide medi opa£ remittetur íntra:t ita 
aialís impeditnaturalem ín fua opatione : qð cócedo cum 
Yhac ⁊ cũ Auicẽ. Sed tñ oiftinguo oe ouab? vírtutibus có 
trarijs:qꝛ aut vna finaliter oꝛdinotur ad quod relíqua: ⁊ fic 
vna nó impedit relíquazvt patet oe confidentia: c alalío o 
dinatur tũc adillud ad quod oꝛdinatur naturalís.f.ad (anf 
tate: t bocmodo vna nó retrabit aliam:ĩmo cam magis có 


&rtnarum. 


to:tat. Str dieẽdũ eft oe [maginatiua cogitãte nanũ:⁊ fina 
liter o:dinatur ad gñationẽ nani: vel imaginatiua cogitate 
manum d parat infoꝛmatiue virtuti vt nanũ informet, vnde 
bmóí vírtutes opcrátur ſupꝛa idem c non fupza diuerſa: c 
octalibus virtutibus fico:dinatis verum eft; ꝙ vna nó re 
trabít alía.&lel hmõi oue vírtutes cótrarie opantur ſupꝛa 
diuerſa obiecta: t p ídem mediũ vt patet ín ppofito:q: ata 
lis opatur ſupꝛa obíecta qͥnq; ſenſuũ p caloꝛẽ naturale ⁊ na 
turalio ſupꝛa nutrimétü fitr p caloꝛẽ naturale: c ppter poc 
neceffe eft ꝙ fi vna intendatur ertra vt aĩalis:ꝙ reliqua rc2 
mittaf íntra vt naturalis.⁊ ficínteiligit Auicẽ. ⁊ yfaacqua 
do dicũt ꝙ vna vᷣtus retrabit aliã a fua opatione. c perifta 
diſtinctionẽ pñt folu( ota argumẽta:⁊ becfufficianz, 

¶ Tertia partícula que quoe mo;bos 

babeat fignificare vꝛina. 


ctionẽ naturalẽ: fi fit in initio vcl ín me 
ex dio: vcl in fui coplemto. Cũ em vꝛina 
fanguínis aquatic; c ceterozum humoꝛum fit colas 
tura:aquoſi atit fanguinis babíratio fit i vena:neceſ 
fceft certiozem faciat ſignificationem moꝛboꝝ in ve⸗ 
nis contentoꝝ:qᷓ extra venas pofitoz: q: ín vena oe 
coctionis 7 nature actionis foꝛtioꝛ z manifeſtioꝛ cft 
inbabitatio. Quod cfi ſit:neceſſe eft er cũ moꝛbi ⁊ fe 
ces eoꝝ fint generati in venis: c vꝛina tit laudabilis 
⁊ ſignificatiua boni: vel illaudabilis et ſignificatiua 
malt: ſignificatio eius fiue in bono fiue in malo: ccr2 
tío: eft ⁊ apertioꝛ. Cũ aũt moꝛbus ín locís extra ve⸗ 
nas ſit:ſicut ĩ ſtomacho vel in inteſtinis ſiue ĩ neruis 
⁊ ſpũs inſtrumentis:alijs ve hmõi:⁊ vꝛina ſit lauda⸗ 
bilis ⁊ ſignificatiua boní: ſignificatio eius debilis 
ett: ct a bonítate remota. Si illaudabilis et figuiriz 
catíua mali:eius figníficatio ín timoꝛe certioꝛ 7 ma⸗ 
nifeſtioꝛ Quia ſi moꝛbus crtra venas (ir: z longea 
loco coctionis:⁊ vꝛina laudabilis ſit:non ci? laus oi^ 
eſtionem fignificat moꝛbi:cum virtute nature oſtẽ⸗ 
tagenté intravenas:non foꝛtitudinẽ ín moꝛbi ma 
tería extra veras generata. um aüt e:ína fir peſſi⸗ 
ma:⁊ malí timendi fignificatíua: ſignificatio eft foꝛ⸗ 
tig 7 recta.peſſimitas em̃ vꝛine femp poꝛtendit de⸗ 
fectionẽ actionis nature intravenas:⁊ locum coctio 
nis extra.Si ergo eius actio ín loco coctionis (it oc 
fecta:neceſſe eft et ín locis extra venas coctio ci? fit 
ocfectiffima J£ um aũt natura ín bac quantitate ocft 
ciat: no fumus fecuri quin moꝛbus ipam vincat:⁊ ín 
firmus pereat anteqᷓ natura feces moꝛbi generati⸗ 
uas cccoquat. ende Gał.Si mob? inquit nó íntra 
venas ſit:⁊ vꝛina laudabilíe: ſignificatio eius ad. fa7 
lutẽ debilis:⁊ fpcs longa erit.Si illaudabilis: figní 
ficatío eius ad timoꝛẽ eft foꝛtiſſima ⁊ certiffima. Gri 
IDippo.ín epiõ.vꝛina laudabilis t colíca paffioc c in 





neruts c in ſpũs ⁊ pectoꝛis inſtrumẽtis:nõ plur imũ 
nos certificat vt ad falute infirm?veníat:5 tt i paffio 


nibus bís mala fit ⁊ (llaudabilís:fignificario in timo 
rc fo:tíffima eft ⁊ certiſſima. Oð fic ipe firmat. Viai 
inquit muliere vleon babenté:eins vᷣꝛina fuir cruda 
8t groffa: vnde moꝛtem cius (udicauí: ⁊ poft diem 
tertium fuit mortua. Cauſa bui? reí:q: paffio oc apo 
ſtemate fuit in inteſtinis cxtra locii coctionis: quia 


Fo.clxiiij. 


ergo vrina ficut hippocrates dixit auda fuit ⁊ indi» 
Gctta ; oefecrionem actionis naturalis cxtra loca fi^ 
gnificauit coctionis.Cum crgo actio naturalis in lo 
co coctionis ocficít: in loco extra coctionẽ put dixit 
erit defectiſſima. Natura aũt fic ocficiente:z moꝛbo 
atq vꝛina permanentibus in bac cruditate ⁊ duri⸗ 
tate:maxima ⁊ certiſſima ſignificatio cft oc habẽdo 
timoꝛẽ. Unde opoꝛtet vt vꝛina non folii in moꝛbis cx 
tra venas:nos certificet.Cõſideremus $ ⁊ ſcreatio⸗ 
nes: moꝛbos pulmonis pectoꝛis « dyafragmatis fi^ 
gnificãtes. Conſideremus c digeſtionẽ ⁊ colicã paf 
nonẽ: ⁊ in inteſtinis poꝛtendẽtem vulnera. Conſide 
remus vomitus c ſimilia paſſiones ſtomachi oſtẽdẽ 
tia:qꝛ tantũ vꝛina qualitatẽ cõplexioni coꝛpoꝛis mõ⸗ 
ſtrat dominãtẽ:⁊ quãtitatẽ naturalis actionis in lo⸗ 
co coctionis:id cft venis.qð em̃ oc infirmis exit mc» 
bꝛis: fignificat qualitatẽ materie vndc moꝛbus fitz 
bonam fine mala ſubtilem feu groffam crudà feu co^ 
cam: « fi quod a mẽbꝛis exit laudabile fucrit: boni 
tatẽ materie oftédít moꝛbi.⁊ vzína rubedine tincta 
⁊ digeſta virtutem actionis naturalis ín loco mon⸗ 
ftrat cocrionis;certum « vicini fignii cft falutis. £2» 
fi eft contrarium : appꝛopinquat ad timendum. €5í 
vero vna fianificatio tir laudabilis:altera vcro íllau 
dabilíe iudiciũ £m certioꝛẽ ert (ignificationc. Uer⸗ 
bigratia.Si bó pleurcfim babear ⁊ ſputũ e? lauda 
bíle fit cito ⁊ leuiter exiẽs: colo; cius albus. ſputum 
quoq; iuncti ⁊ cõtinuũ:⁊ vata coca atq tincta: vir 
turem actionis naturalis ín loco fignificat coctionís 
cereum fignum c vicinum eft falutis. £5í ſcreatus ſit 
pefiamus; c exitus eius ourus: colo: viridis: ecl ni2 
ger:liquoꝛ fubrilis;odo: fetidus:vꝛina cruda ⁊ alba: 
itgníficar nature acrionem in loco coctíonís ocficien 
te:fit vicinus nuncius ad moꝛtem. Sed fi medii fit 
fcreare ínter laudabile ⁊ illaudabile: 7 exire funm in 
ter velocirarem 7 tarditatẽ:coloꝛ eius línídus vel ci⸗ 
trinus:liquo: eius ſubtilis:vꝛina vero laudabilis co 
cta « tincta:ſcreare aũt ülud nõ ín fua pmanens qua 
lírare: fs melioꝛat᷑: fpes lõginqua cerrifica£. Eſt at 
impoffibíle vícínam effe falutem: cum ſputũ ín initio 
fuerit illandabile. Si ſputũ ín (lla qualitate permã⸗ 
fcri; eel etiã peioꝛauerit: timo:ẽ de longe fiqmificar, 
Impoſſibile ẽ em̃ cp vicina tit mo:s ⁊ vzina fic lauda 
bilís.3té cft ümporlibüle fignificare faluté ſi vꝛina tit 
: ilis; dũ fputü fit peſſimũ:vñ coꝛruptionẽ et 
peſſimitatẽ materíe moꝛbi figuíficar: q: permanere 
ſputũ ín fua dlírate mala:⁊ murarc futi effe ín peioꝛẽ 
decoctionẽ fignificat ꝙ actío narure oeficit vel ín lo 
co paſſiõis:⁊ erra locum cocríonis vsíne. Sfslurimiüi 
em̃ líquo; vꝛine fignificat actíont nature in loco co^ 
ctionis sine defectã: ⁊ ín loco ettra fut coctionẽ oes 
fecriffima. Quod intelligit oe coꝛruptiõe per mẽbꝛa 


exeũte c eiꝰ cruditate.Si vꝛina cũ peffimirate ſceã 
di fit peſſima:moꝛtẽ fignificat: fs tri remotam:qꝛ ſpu 
ti ab initio nó fuir peffimum. 


Superiꝰ octeriautt aucto; gñationẽ vꝛine 7 ei?collectío 
ne:c c? infpectione. n nte ifta determinat aucto: eiꝰñigni 
ficatione.f£t ífta ín Duas. In pꝛima oetermmat ei? fignifi 
catione ín gñali. In ſcða pte determinat quafdá códitióce 
diuerſificãtes ſigniſicationẽ vꝛine. Scðaibi: Vrina trib?mo 

FS 


Liber 


As diuerſat Prima ín duas. In pma detern inat ſignifica 
tioné vrine put iam cft in vzinali extra, In ſcða determinat 
exitüvsinc ftue diuerſificationẽ exit? vzinezibi: &iríne exitus 
tripucat· xima pars eft pꝛeſentis lectionis. Pꝛima ĩ duas 
In pꝛima ꝓponit qð íntedit oc figníficarióe vꝛine. 3n ſcða 
piequif oc intẽto.Scða ibi:Cũ igit vꝛina ſanguĩs aquati⸗ 
.Et ifta ſcða ii duas. In pꝛima dcterminat figniticarione 
vꝛine ꝓut materia mozbi eft extra venas. Scða ibi.Cũ aũt 
moꝛbꝰ ín locis extra venas.Et iſta ſcða ín duas. In pꝛima 
determinat ſignificationẽ vꝛine ꝓut atteſtat materie extra 
venas. In ſcða qꝛ vꝛina nõ ſolũ ãtteſtatur: fiue oſtendit ma 
teriã extra venas:ĩnmo ci vꝛina egeſtiões ſputa:⁊ hmõi oſtẽ 
dũt:ſiue funt figna mat. nie extra venas: ppter boc in ſcða 
pte c:parat vꝛinã ad egeſtiões cad fputa: put bmóí figna 
figatficát materiam extra venas, £5c0a ibi. ZZonfideremus 
icit « (crcarioncs Pꝛima in duas. In piima narrat. 3n fe 
cunda caufas affignar, Secunda ibi:Quia mozbus fi extra 
venas, £t ífta ſecunda in duas: Quia pꝛimo affignat fiuc 
rcddit caufas, Secundo boc confirmat auccozit.re zar. 
Secunda ibi. Unde sat. fi moꝛbus. Pꝛima ín ouas, Sin 
pma reddit cám dre v:ína laudabilis non cft boni ſignũ qn 
matería eft extra venas. 3n ſcða reddit cám dre vaina tau» 
dabilis cft pcfiimü « moztis fignü qni mzteria cft extra ves 
nas.Scda ibi: £ vaina fit pefíima.Z üc fequit ila pars in q 
rõfirmat fuag caufas; c illa diuidit᷑ in duas:ſᷣm ouas confir 
mationcs;quia p:ímo confirmat auctoutate Bał.ſecundo 
auctoritate Pippocratis. Secunda ibi: IDippo.in epid, et 
afta ſcða ín duas: quia pꝛimo port confir marione lDíppo. 
in ſcða illam confirmat fecunda ibi: uod fic ipe confirma 
uit. Tunc ſcquitur illa parg: in qua coparat vꝛinã ad ſcrea⸗ 
tionẽ c cgeftione. illa in duas. In pꝛima — 
ſcða ſpeclalr. Prima ibi:Cõndcremꝰ igit.Scðda ibi.Si $0 
vna ſignificat io.⁊ tfta ſcða in tres. n pma cóparatbmói.f. 
ꝛinã ad egeſtiones t ſcrea:ionẽ ꝓut hmõi figmificát moꝛtẽ 
ꝓpinquã vd ſalutẽ ppinquã. 3n ſcða put figmficát fpem 
velrimosé: ibí: €55 fl medii ſit ſcreare. In tertia ꝓut ſigni⸗ 
ficàt moꝛtẽ remotà:ib: in fiae lectíonís; $91 vzína cii peſſimi⸗ 
tate Prima iſt arũ miü oiuidi£ in onas, In pma comparat 
bmói put ignificár falute — fca put ſigniticãt 
moꝛtẽ pximam.ſcða ibí: $1 ſcreatꝰ fit peffum? Cũc fequit il 
ta para inj cóparat vꝛinã ad ſcreatũ put ſigniticãt ſpemvel 
timoꝛẽ.⁊ tín duas. In pma oetcriat oe hmõi put fignifi 
cãt ſpem falatis. In fca pur fignificártímo:e moꝛtꝭ.Scða 
oí: Sed fi ſputũ in (lla quaürate permálerit. Hec eft diui⸗ 
fio lectionis ⁊ fententia. 
¶ lic remanẽt cría oc pzecedéti lcctione inquirẽda. Pꝛi⸗ 
mücft vtrũ ᷣtus expulſtua vꝛine plus vigcat oc nocte vel 
Oc oie. Et videt᷑ ꝙ pl? vigeat ĩ die veli vigilia:qꝛ boc eſt idẽ 
q̃rere vtrũ plus vigeat ĩ ſomno vel in vigilia vel ĩ die vel no 
cte. Et videt qp oc die: qꝛ dꝛcit Auicẽ. ꝙ ots füpfiuitas pl? 
abundat in vigilia pin fomno pꝛeter ſudo:ꝛẽ: cà ergo vꝛina 
fit ſuꝑfuitas aliaa ſudoꝛe pius abũdabit in vigilia qᷓ in die 
Itẽ virtus expulſiua vꝛine cõponit᷑ ex vᷣtute naturali c aia 
li vtparebítín fequenti pbleumate:ó ín illo tẽpoꝛe plus vi⸗ 
gebit in quo vtraq; 9rus opatur: fed hoc eſt de die: ⁊ nó oe 
nocte vel ín fomno:q:i fomno vᷣtus aĩalis quieſcit: ergo in 
oic plus vigebit:cũ in die plus fostíficc£. otra yfaac vult 
«cti C Oft in pátegní p eppulfiua viget per frigidũ c bus 
midũ:cũ g nox fríaidío: fit ote pPvigcbiroe nocte. Itẽ oícit 
Sab in lb. oc cõplexionibus:ꝙ frigidũ faar abüdare mate 
rias: calidum vcro ocficcat: ⁊ ita fiftít abundantiam mates 
rierum; cum erao nor fit frigida refpectu oie nor faciet 
abundare materías ⁊ fupflurtates tn coꝛpoꝛe: cum ergovꝛi 
na fit fuperfluitas plus abundabír oc nocte d? oe oie: fed 
ín íllo tempo: o5 erpclli ín quo plis abundat: ergo erpulfi 
ua vine plus víact oc nocte dp de die. Ad boc oícendum qp 
abundãtia fapfi uitatũ eft duobus modis.ant quãtũ ad «ce 
nerationẽ:aut quãtum ad carum erpulfioné. Zoquédo oc 
abundãtia ſuperflntatum quãtũ ad earum generatione fic 
pius abundant oe nocte.t.ín fomno p ín vigilia.i.de oic.lo 
qué^o vo be abundatia ſupfluitatũ vt egeſtionis vꝛine et 
bmói quantũ ad earũ crpulfioné plus eff 0c o1; quía tunc 


erpellun£ ſupfluitates a coꝛꝑe d fuerũt generate in fomne. 
idcft ín noce. vf oico ꝙ expulſiua vꝛine plus viget oc oie, . 
Cadargumenta boc pbantía Sid pꝛimũ argumentü in cõ⸗ 
tranum íam patet ſolutio: qm verum cft omnis fupflui, 
tas plus abundat oc die p:eter fudo:em: verum eft: quía 
vina cft fuperfluítas innaturaiis € ppter bocin die expei 
litur:f$ fudo: cft fuperfluitas penit? naturalío:c ꝓpter boc 
expellif oc nocte cC. ende concedo argumẽtũ iftud: eg 

ccundi fimiliter, Sed ad argumẽtum tertium qð obijc. de 
yaac ⁊ Conſtan.dicẽdũ c ipfiloquütur oc crpulfiuanatu 
rali.endebene verü cft qp illa viget per frigido z bumidum 
tu veroloquerís oe partim narurali 7 animali. Ad alíud du 
cẽdum ꝙ licet ſupernuitates plus abundãt de nocte quãtũ 
ad carũ gnationẽ:verũtamen plus abüdát oc die quãtũ ad 
earum erpulfionem vt dictũ eſt. Sccundo quent vtrũ 
expulſiua veſice fit t̃ naturalis vcl componatur er virtutc 
naturali c anímalí;c videtur ꝙ fit folum naturalis:quía dꝛ⸗ 
cit Sat in lib interíoz pticula pᷣma:ꝙ actíovefice nó volun 
tarie: ſed naturaliter eſt. ⁊ loqui£ ibi oc actíóe vcfice ĩ emit⸗ 
tendo vꝛinam:quia loquitur ibi de ftranguria ct oifiuriacc, 
Si ergo actio vefice.t. erpulfiua vcfice non eft voluncaricz 
imonaturalitcrzergo eft naturalis tm̃. Item nobilíozi mem 
b:o nobíilo: oebetur operatio: fed ftomacbus eft mẽbꝛũ no 
bilius d vefica:t tame crypulfiua ftomacbt tin eft naturalis 
«nó copofita er virtutc naturali t aĩali:aut quarc nó. f£ on 
tra:ois actío quá poffum? rctínere on volumus nõ eft ſolũ 
naturalis:ſed etiã aialío:(5 vꝛinam retinemus qn volumus 
fibene nos babeamus:ergoerpulfiua vzíne crít cópofira 
er naturali ⁊ animali virtute, Itẽ ficut egeflío eft ſuperflui 
tas pꝛime digeſtiue:itavꝛina fecunde: fed expulſiua eseftío 
nis cóponitar ec $tute naturali t animali vtpote erpulfius 
inteſtinoꝝ: erg» fitr ezpulfiua veſice q expellit vꝛinam erít 
cópofita ex virtute naturali « animali.qð cõcedo.Ad pꝛimũ 
ín Zꝛiũ oi cedi qpvefica ouptr põtcõſiderari. Uno modo fm 
fc t fine membꝛis.i.ſine lacertíe coadíuuantibus ipfam ín 
fuoofficio: ſiceius erpulfiua eft naturalíe: ⁊ fic loquítur 
fat. Vel pot cofidcrarí put ípa cft inſtrum ẽtũ vꝛinãdi cũ 
fiis lacertis:⁊ ideo aum lacerti moucantur $m fe, vefica vc 
ro ftu fc non moueat: ficoico ꝙ cius erpulfiua cóponi£ er 
naturalivirtute quam babet a veficaz cx animali quam ba 
bet a lacertis. zd fecundum argumentum oícendum q non 
cft fimilc oc expulſiua ftc macbí ⁊ vefice: quia ín expulſiua 
ftomacpi eft virtus expellẽtis: quía ſtomachus erpellit ad 
fundum ftomacbi « virtus attrapentis: quta meteraíceats 
trabunt oc nutrimento illud quod cft bonũ: t ꝓpter boc 
cius erpulfiua non índíget virtute animmalí:immo ei foffiat 
virtus naturalis: fed ín vefica non eft virtus attrahentis: 
quia vzina eft pura fupcrfluítas: ⁊ non attrabítur a mẽbꝛis 
⁊ ppter boc cius crpulfiua indiget aurilio virtutis anima 
lis ad poc vt viína a coꝛpoꝛe erpellatur.Q[ erro queritur 
cum vzina fit magis rincra ín bomine ocbito modo fe regen 
te:z non gulofe;vrrum psíma vꝛina vel fecunda d£zvidetur 
qp fecunda:quía vaina tingitur a calo:c digerente:illa ergo 
que magis immosatur in coꝛpoꝛe magie recipiet impseffios 
nem actionis oigerentis d illa que non tantũ immoꝛatur 
fcd ſecũda magis imozatur ín coꝛpoꝛe d pima:quia pꝛima 
cínus erpellitur a coꝛpoꝛe: ergo fecunda vzina magis erit 
tincta. Itẽ ſuperfluitates retente ín coꝛpoꝛe remittunt vꝛi 
nam, ende ín hyeme vrine ſunt magís remifſſe cp in eſtate: 
fed ín pꝛima vaina plus eft oe aquofitatc in coꝛpoꝛe d ín fee 
cunda vzina:quia per pꝛmam vzinam multa fuperfluitas 
erpellitur a coꝛpoꝛe:id eft inulta aquofitas: ergo in fccunda 
viina non eft tantum oe aquofirate ⁊ fuperfluitare ipſam 
vꝛinam remittente:ergo fecunda magis erít uncta d pꝛma 
£Contra: dicit aucto: fuperius ꝙ vana. noctis certioꝛis eft 
fignificstionís d vꝛina diei. Unde vꝛina noctis magis cft 
digeſta ⁊ magis tincta:illa ergo vꝛina que magis vicinatur 
vꝛine noctis magis eft tincta: fed pꝛima vꝛina cft buiuſ⸗ 
modi refecru ſecunde:erao pꝛima vꝛina cft magis tincta 
qᷓ ſecunda. Item pꝛima vꝛina generatur ín epate cum hu⸗ 
moꝛibus. vnde maio:em permicti.nem humoꝛum recipit 
d fccunda;fcd 3 maioꝛi permixtione humoꝛum maío;cm re 


arnarum. 


it tincturã:ergo pꝛima vꝛina magie eft tincta d» fccunda. 
P t pocidc videmus ad fentum.et bocconcedo. Ci dico ? 
pina vina magis eft tincta d» ſcðõa: cloquo: vt in plurib?: 
nifi per aliquod acadés varic£zvtoictü fuit m pꝛincipio bu 
jus ioci KL ld pꝛimũ argumentũ in cótrani oico qp 15 fecti» 
da vana plus immoꝛet᷑ ín coꝛpoꝛe d? pꝛima: verütame Qin 
ípía nó elt tanta permirtio pumox ficut m pslina;nec itafoz 
t$ calo: tingẽs vzíná: ppter poc nó cft ita tincta ficut pma. 
Der boc pts folutio ad Icom: q: I5 minus oc aquofitate fit 
iu coꝛpoꝛe in ſecũda vꝛina: verütamen qꝛ non eft tanta per? 
mírtio humoꝛũ: pꝛopter hoc non eſt ita tincta. J 
€ 2c pnti lecóe rcftanr plura oubítáda "imi eſtvtrũ 
vina fit certi figná in mo: dis cũ hoc dicat 3uctoz im Ira. Et 
vide£ c nó: qm nullũ in eodẽ moꝛbo pluries variatũ eft cer 
tum fignum in moꝛbo íllo: fed vꝛina in eodẽ mo:bo pluries 
varíatur: vt dicit in littera: ergo non efteertus fignü in moꝛ⸗ 
bis. "»:eterca null vnum cidem manens diuerſos t co? 
trarios mo:»os fignificans eft certum fignum:fed vara eft 
huiuſmodi:qm̃ eadé vzina contraríos moꝛbos repscfentatz 
vtpatct oc vina nígra:xque qna fignificat ſolutionẽ quar? 
tane:qñq; moztificatione nature: ergo vana non cft ccrrum 
fignum in moꝛbis. 3n cõtrariũ eft aucto: in littera:dicit em 
q vrina maximã in moꝛbis babet ſigniſicationẽ. Pꝛeterea 
dicit Bal in regnícomne qð deſcindit᷑ ab aliquo atteſtatur 
ei a quo deſcincitur:ſedv:ina m moꝛbis deſcinditur a mate 
ria moꝛbi:ergo vainaatteftabi£ materíe mo:bi:ergo eft cere 
tum fignum in mo:bís.quod concedo.Ad pꝛimũ argumen 
tum ín contrariũ oíco q plus valetad oppoſitũ d? ad propo 
fitum:q; licet vꝛina varictur pluries ín codem mo:bo: quía 
alia ct in augmento d? n pꝛincipio:⁊ ín ftatu dp in augmen⸗ 
to «c.tamen babet p:opziam fignificatione in qualibet va» 
riatione illius mozbt: 7 q: pzopztam babet fignificatione ín 
qualibet variatione:ꝓpter boc eft certum fignü im 1o moz 
bo.Zd fecundü oicendti vt dicit Berardus in alofis: cas 
dem vꝛina non fignificat mo:bos contraríos: idcft non indí 
cat oc diuerſis moꝛbis in fpecie; ímmo fignificar diuerſos 
1n0:bos quantũ ad materia: q» ſupꝛa diuerſas matcrías at» 
teftatur: vfi illa diuerſa fignificatio non venita parte fpe? 
cíci moꝛbi:immo a parte materie füpza quá atte(tat vana, 
«T coo queritur vtrum vzina fit certíus figna ín ſanitate 
«eim egritudine. Et videt ꝙ ín fanitate fit cernus fignum: 
Q: viína quantomag;s eft oigeftaztanto certioꝛ eft ⁊ verioꝛ: 
fed ínfanitate melius oigentur dp ín egritudine: qꝛ ín fani 
tate eft foꝛtioꝛ calo: ipfam oigerens: ergo vꝛina eft certius 
fignum in ſanitate dp ín egnitudinc. Stem omne agens non 
impeditũ mclius ⁊ foꝛtius impzimit z oerelinquír fuum ve 
ftigium in paffum d agẽs impediti: fed calo: naturalis (mo 
pꝛimens fuam actionẽ in vꝛina non impeditur ín fanis; imo 
in cgris:q: ín egris impedit a materia moꝛbi: ergo melius 
impꝛimet fuam operation£in vꝛina ín fanitate dpin egritu⸗ 
dine:ſed vzina non dicitur certum fignü nifi pzopter repꝛe⸗ 
fentatíonem actioníe caloꝛis naturalís:ergo cum aco calo 
rís naturalis ín vꝛina fit foztíoz ín fantatcz videtur ꝙ vztna 
ín fanitate certius fignum erit d im egritudine, 3n contra» 
ríum cft aucto: ín littera:dicẽs qp vaina marimá babet figní 
ficationem ín moꝛbis:⁊ non dicit bocoe ſanitate. Stet boc 
idem vult Werardus ín gloſis. Pꝛeterea vina figuificar p 
tría:fcs per coloꝛẽ:et iquoꝛẽ: 7 per hypoſtaſim: vt babetur 
in ib:o ifto. Sed cum dicit yſaac ꝙ vina venus figníficat 
perbypoftafim d? percolo:em vel lquoꝛẽ: c boc ídem vult 
t^ gidius:fi ergo vꝛina vcríus figuíficat per bypoftafim: et 
oicityfaacinferíus cpi fanis nulla cft bppoftafis aut pauca: 
€rgo yidetur ꝙ non fit certü ſignũ ín fanis: cum in fanis nõ 
fignificatalidd per pypoftafim:vtoíctum eftzergo relinqui 
tur c» vina certius fignum eft in egns.quod concedo. Vna 
cauía eft: q: oícit sSerardus ficuteft oe pugile ercdirato: q: 
tuncapparet magis ſua fo:títudo dp quado eft quietus. Si⸗ 
militer eft oc vꝛina ín egritudine:natura ciiin egntudinc 
€xatatur 3 materia mo:bt cideo fo:tius impꝛimit operatio 
nem ſuã ín v;ina d in fanitate quando uon eft ftimulata zb 
aliquo; ? p:opter boc vzina certíus fignum cftín egrítud: 
ne qᷓ in ſanitate. S ccunda caufa cft;qim dicit Bat. fup appo 


S'o.cltv. 


rífinos:fiij buius tepozie omnes funt gulofi: ende indebi⸗ 
tc ſe regunt ⁊ fe erponantillicitís ⁊ gulofitatibus infinitis: 
X p:opter boc vana non poteft cflc certum figna in ipfis: qz 
tuncnatura feu calo: naruralieno bene fc babetzfed ín egri 
tudine bomíncs fe reguntfm pꝛeceptuʒ medici⁊ oꝛdinate: 
€t pꝛopter boc melius apparet ibi operatio caloꝛis naturas 
lig fupza vana din fanis: c ppter boc vzina certius fignum 
ett in fanitate p in egritudine. 1am oicta patet ſolutio 
ad arguméta:t pꝛimo ad pꝛimũ:qꝛ l5 calo: in ſanitate fir foz 
tio:: verütn q: fani indebito mó fe regunt. Aterũ qꝛ ibi non 
reperiunt debite conditióes que erígunt ad certus iudici 
vünc:pzopter boc non eft certum ſignũ in fanis. Ad fecuns 
dum iam patet ſolutio:qꝛ em ín egritudine natura ſtimulat 
a materia moꝛbi: propterboc melius impzimit actione fuas 
ín vꝛinã:ſed non fic ín fanitate cum debito modo fe regant 
fani. ¶ Zertio queritur vtrü per vꝛinã ocucmamus in co» 
gnitionem fpedci moꝛbi:⁊ poc cft querere quando videm? 
viínam poffumue vere cognofcere ꝙ patiatur tertianã vcl 
buiufmcdiu£r videtur ꝙ fic: faciuus eft diſcernere inter 
fpedes diuerſoꝛũ mo:bozum d inter fpecies eiuſdẽ moꝛbi: 
fed per v:íná diſcernimus inter fpecies eiuſdẽ moꝛbi: vrpo 
te intcr trea ſpecies ethice: ergo multomagis per vꝛinã poe 
terímus oifcernerc intcr ſpecies diuerſoꝝ moꝛboꝛum: ergo 
per vanam poſſumus ocuenirc in cognitioné fpcací moz? 
bi. Item oíat Hippocra.in quarta particula aphoꝛiſmoꝛũ. 
(QQ.uibue in febꝛibꝰvᷣꝛine conturbatẽ z velut ſubiugaliũ bis 
capitis doloꝛes aut adſunt aut aderunt: crgo ſᷣm Hippo. 
videtur ꝙ pervꝛinam poſſumus deuenire in cognitionẽ ipe 
cierum moꝛbi. Item dicit faac ín libꝛo iſto:⁊ etías boc vule 
Egidius:ꝙ ín acuta egritudine vꝛina exiſtens alba pꝛecedẽ 
te rubea fignificat treneſim:ex boc crgo innuit cp per vꝛinã 
poſſumus deuenire ín cognitionẽ ſpecierum moꝛbi. rem 
dicit yſaac qp qurates actiue dãt colosc:paffiucyo fubam in 
vina: fed ois moꝛbus velois ſpecies mo:bi vel ab acríuis 
sta paffinís ocpédetzó ois fpecies moꝛbi cognoſcitur ꝑvꝛi 
nam hoc argumẽtũ cítvalde ſophiſticũ.Cõtra iliud qðvnũ 
⁊ idẽ manet in diuerſis moꝛbis: non eſt fignum deueniendi 
ín cognitionẽ diuerſarum ſpecierum moꝛbi: fed vꝛina ma» 
net vña ⁊ eadem ín diuerſis moꝛbis: q: cadem vana diuer⸗ 
fos mo:bos repꝛeſentat:ergo per vꝛinam nó poſſumus de⸗ 
uenire ín cognitionem diuerſarum ſpecierum moꝛbi. iter 
hoc idem vult Berardus ín glofis.c boc concedo. Unde oí 
co ꝙ per vzínam quátum eft oc fc;non poflumus oeuenire 
ín cognitione oiuerfarum fpecierus moꝛbicniſi babeat alia 
figna-vt egcftionce:fputa: fintbomata: índícium pazietísz 
vnde vzína pꝛincipaliter atteftarur fupza materiam mozbi 
£non füp:a fpeciem moꝛbi. ¶ Sd primum ergumenrá in 
contrarium dicendũ q tu fuppoüís falſum:quia pervzinam 
non oifcernimus ínter tres ſpecies ethice: nifi pabeamus 
alía figna cum boc : vnde licet. vzína fir oeagina in ethica: 
vcrütamen non pzopter boc oicemus fi videamus vzinam 
oleaginam ꝙ patiens fir ethicus:quia ralis vꝛina poteft ap 
parere ín alfs moꝛbis d? tn ethica:vtpote in vlceratione res 
nut cc, vt dicit Egidius. Per bocídem patet folutio ad 
fccundum argumentum:t codem modo eft oícendum. £ld 
tertium argumentum fopbifticus qo obüjds cp actiue oanr 
colozem:paffiue fubftantiam:oicendum ꝙ actiue t paſſiue 
non oant coloꝛemmec ſubſtantiã nifi per materism mo:bíz 
vnde atreftantur pꝛincipaliter materie moꝛbi. ¶ Quarto 
queritur vtrum vꝛina oefandarur a materia nutrimentivel 
ainateria moꝛbi: et loquo: 0e vzrna i egris. (£t videtur ꝙ 
non oefcindatur a materia mo:bízimmo a materia nutrime 
ti:quía dicit yſaac ſuperius ꝙ vrina e(t fuperfiuiras ſangui 
nis c alioꝛum humoꝛum:ſed ſanguis c alij humoꝛes deſcin 
duntur a materia nutrimenti: ergo t vꝛina cum fit eoꝛum 
ſuperfluitas a materia nutrimenti deſcindetur. "Stem vꝛi⸗ 
na in venis generatur:vnde atteſtãtur ei a quo deſcinditur 
yta materia mtra venas: fed materia moꝛbi quandoq; eft 
extra venas:ergo non deſcindetur a marería moꝛbi. 3n có» 
trariũ eit auctoꝛ in ittera:quí otat qp vina marimas babet 
ín moꝛbis fignificatione: ⁊ Berar.exponit.i.ſupꝛa materiã 
moꝛbi:ſz fi bs ſigniſicationẽ ſupꝛa materiã moꝛbi a materia 
xv 


Liber 


moꝛbi deſcindet:ergo zc. Itẽ in diuerſis moꝛbis videmus 
diuerſos coloꝛes Pt exigeñtiã materie mo:bí: vt ín moꝛbo 
pblesmatico videmus vꝛinã albá c pmot: fed bocnon effet 
niſi vina deſcinderet᷑ a matería moꝛbi: ergo ocfandit a ma 
teria morbi. d boc dicendũ ꝙ vꝛina ocfcindif abvtraqs ma 
teria tam nutriméti d moꝛbi.Ad pꝛimũ argumentü in ʒtiũ 
qo obijcit ꝙ vꝛina deſcindat a ſanguine:⁊ alijs bumozib?:z 
fanguis c ali) humoꝛes funt materia nutrimẽti ⁊ non moꝛ 
bi: dico ꝙ falfum eſt:ĩmo funt materia moꝛbi qñ funt in fta» 
ta innaturali ita benc ſicut funt materia nutrimẽti qn funt 
ín ftatu naturalí.Zid ſecundũ dicendum ꝙ vꝛina deſcindat a 
materia moꝛbi intra venas: ct tu obijcis materia moꝛbi qn 
cotíne£ extra venas:dicendũ qp illi materie nó p:inapaliter 
atte(tatur:imo pzindpalicer materie intra venas. Glel oíce 
dum dp vana depoꝛtat aim fanguine ad omnía méb:a cot» 
poꝛis vt faciat penetrare:vnde omnibus mẽbꝛis arteftatc 
in rcditu fuo ad epar oefert fecum bypoftafim:z ppter boc 
poteft ita atteftari materie mosbi extra venas crifteti ficut 
intra, Et fic patct folutio quefitoxum,. 
€ Auarta partícula oe iuuamẽto:vel 
nocumento:vel neutro vꝛine. 
Kine exitus triplicat᷑ ín ſuis ſignificationi 
uu bus. Ciel erm inuatíuus; fine nocitiuus: feu 
neutri. 3unat aute ouobus modis, vcl ciii 
Ene! cii ad multitudine humorũ in coꝛpoꝛe adu⸗ 
nato: ccpellends natura cofo:tatur per viina, Ciel 
cuim ad humoꝛes coꝛruptos v putrcfactos a natura 
oiffoluendos: z a co:poze cũvꝛina erpellendos.S»ed 
oífferunt becouo:q: pꝛimũ ín quantitate cft multi: 
⁊ abundantiffimá: in qualirate »o bonũ cft: dineqs 
peſſimũ fit: neq; putrefactü, Secundũ in quolírate 
cit peſſimũ:fetidũ:⁊ putrefactü:fed in quantitate cft 
laudabüc:cum ínter multü z pauci medíocre fit in 
liquoze.Soimüíter nocumentũ viine eft ouplex: cum 
aliqñ oura exeat 2 labozíofa implensveficam 7 gra» 
uans c moleſtãs. Aliqñ multa  fpiffa: et butmecta? 
tionẽ coꝛpoꝛis fubftanríale finiat:inẽbꝛa oíffoluatzvt 
virtus deticiat. ¶ "IHocumérü triplex eſt:vel ex qua⸗ 
litate ſua:vel ez acumine ⁊ caloꝛe humoꝛes choleri⸗ 
cos cti ipfa deſcendẽtes:⁊ cà incendẽtes ſignificãte: 
vier ſalſitate c fua inciſõe humoꝛes pblegmaticos 
incidẽte: vł ex fua aciditate pungẽte pblegma aciaũ 
poꝛtendẽte.¶ Neutrũ in ouo oínidit: vel qꝛ cũ coꝛ⸗ 
pus humoꝝ coꝛruptoꝝ ſiue nocitiuoꝝ abundãtia ca 
reat:quos natura expellere cũ vꝛina opoꝛteat:⁊ nul⸗ 
Inm aliud fuit iuuamentũ ipſiꝰ:niſi nature actus ſoli 
tus:vel q:ti exire fuus non multũ fit: neq; ita fpiffum 
vt coꝛpus ↄſumat humectandũ:neq; adco durũ ⁊ la^ 
boziofum fit: vc implens veſicã grauet cam: neq, ita 
mutabilis fit ín qualítate fua vt fat calida: falfa: ecl 
acida:in egreffione fua nlla facit nocumẽta vñ bíp. 
ín epídi.Cirira naturalís eft ⁊ fana:cum facile « finc 
doloꝛe exeat:⁊ fiie ardoꝛe z putredie 7 fetoꝛe z min 
en fentít ſuauitatẽ atq delectationẽ. Voluit aute 
ippo.intelligi:qꝛ facilitas excundi:eam libera effe 
fignificat ab bumozibus malis:fetoꝛ ablatusco:pus 
fignificat mundatũ oe coꝛruptis 7 putrídís bumozt 
bus. Delectatio mingẽdi moftrat perfecrione acio⸗ 
nis naturalis. 
¶ Superius determinauit aucto: ſignificationem vrine in 
fubam ꝓutvꝛina atteftaf materic intravenas oie dae i 
gat oe exituv:ꝛine.Et diuiditur pars ifta m duas. 3n pma 





diuidit exitũ vꝛine. In ſecũda be mẽbꝛis diuidẽtibus agit 
ſecunda ibi: Juuat autem duobus modís. iſta fecunda oi 
uiditur ín tres. In pꝛima determinat oe exitu iuuatiuo. 
fecunda oe exitũ nocitiuo: ibí: Similiter nocumentũ vifne, 
In tertia oe exitu neutro:ibi: Meutrũ in ouo. rima diui⸗ 
ditur ín duas. In pꝛima ponit duos erit? iuuatiuos.In fes 
cũda ponit differenñtiã inter illos;ibi:gDifferüt becouo, Il⸗ 
la pars ĩ qua determinat de exitu nocitiuo oiuidit in duãs. 
————— —— ſecũda fpecialíter.fecüda ibi⸗ 
enti tripler eſt. Iſſa pars ín qua determinat oe exi 
tu neucro ouiidi£ in duas. In pꝛima pponit qð intédit vIn 
ſecunda cófirmat ipſum ꝓpoſitũ per auctozitate llbíppo.fes 
cunda ibt: Vnde Hippo.in epic, Hec cft oiuifio 7 ſenten⸗ 
tía lectionis m gcneralí, nS ] - 
¶ IPic reftát tría oe lectione pᷣcedẽti oubitáda. Pꝛimũ eft 
vtrü vina babeat certá fignífication£ in moꝛbo ĩmateriali: 
ficut p5 ín mo:bo marcríali. Et vf qp non: qꝛ in pucipio poce 
dẽtis lectióís oicit yfa. cp vꝛina maximã hʒ fignificatione ín 
mo:bís in Occoctíone fecía:cum g̊ in mo;boímmateríalinà 
ſit tex: videtur ꝙvꝛina nó babeat certá figníficarioné in mo; 
botmmateríali. Stem oícit fuperius ꝙ vina laudabilis nog 
eft certum ſignũ ad ſalutẽ quádo matería eft extra vafa: cd 
ergo ín mo:bo imateríalí materia fit etra venas vt in ephi 
mera z hmõi:videt᷑ q» vꝛina nó habebit certã fignificationé 
ín morbo immateriali.Contra dicit fuperius ꝙvꝛina in mo: 
bis rep:efentat quantitate actionis nature: fcd quantitas 
actioís nature pót apparere íta ín moꝛbo immateríali:ficut 
⁊ in materíali:q: ficut ín mo;bo materiali natura fmpeditur 
p:opter materiá moꝛbi an íta ín ino:bo immateriali naturg 
poteft ímpedirífiue oebilítarí ppter malá cõplexionẽ fiue g 
mala cóplerionc frigida vel calida: ergo «c. Itẽ per vzínam 
bcuenimus in coguitioné calefactíonis epatis que eft ima» 
teríalis c in cognitionẽ ephimere etbíce q funt mozbi im» 
materiales loquendo oe materia ep qua:ergo vzína certam 
figníficarioné babetín mo:bo ímmateríali. Ad hoc dicendũ 
q» viina certa fignificatíoné babet in mo:bo materiali z ima 
teriali:ſed plus in mo:bo materíali vt dicit sDerardue:quía 
pꝛincipaliter attefta£ materie íntravenas,vnde oícit fDerar 
dus cp maximã babet ſignificationẽ in moꝛbis materialibꝰ: 
⁊Taliquã in moꝛbis ĩmaterialibꝰ. Per poc pts ſolutio ad 
mum:qm̃ aucto: per hocqð dicit qꝙ babet maximã figni 
tionem ín moꝛbis materialibꝰ nó excludit quin babeat ali» 
quam ín moꝛbis immateríalib?, £d fcóm argumentũ oícen 
dum ꝙ qf auctozoicit fuperius e» vana laudabilis non eft 
certum figni falutis qñ materia eft extra:ipſe có; Í 
laudabile ad illaudabile qñ matería eft extra: vn bene verũ 
€ft ꝙ vꝛina laudabílís nó eft certü figni falutis qn materia 
eſt extra:qꝛ l5 oecoctío fit bona intra: rf põt ocficere extra: 
vñ non dicit fimpliciter ꝙ vꝛina laudabilis fit certü fignü fs 
lutis qñ matería cft extra:non dicit bocfimplíciterzfed p co 
parationem ad vꝛinã illaudabilẽ qn materia fimpliater cft 
extra:qꝛ viinaillaudabilís eft certũ fignum mo:tis qni mate 
ría eft cxtra: q: fignificat ocfectü digeſtionis cxtra venas:et 
fi eft ocfectus digeſtiõis extra:ergo ⁊ ín loco coctióis intra, 
lel oicendü ꝙ illud argumentü non cócluditín moxbo un» 
materiali:vꝛina nó fignificat ſupꝛa digeſtionẽ materíe moꝛ⸗ 
bi:cum ibi non fit materia:ſed fupza digeſtionẽ m 
in moꝛbo materiali de quo ꝓcedit argumẽtũ illud:vꝛina at 
teftatur ſupꝛa digeſtionẽ materie moꝛbi vel indigeſtionem. 
¶ Sco querit ſuper hoc qð dicit auctor in lectíóe pᷣeeden⸗ 
ti: vꝛina laudabilis nó eft certum ſignũ ſalutis ín morbis 
ertra venas: fedvzina illaudabilis ín moꝛbis extra eft certũ 
fion moꝛtis.Et ppterbocquerif vtrũ vna laudabilis in 
moꝛbis extra venas fit certü fignü falutis:ficutillaudabilis 
eft certus figni moꝛtis.Et víde£ ꝙ ſic:qꝛ oícit a in regni: 
qoaa — ijs atteftan£ virtuti ⁊ vicio princípíozti: ci 
ergo vrina s ⁊ illaudabilis fint oꝛta ab actiõe calo» 
ris naturalis ſupꝛa materiã mo:bízqua róne ífllaudabi? erit 
cert8 figni mo:tisín moꝛbis extra venas:eadé róne vaina 
laudabilis erit certum figni falutis in mo:bís ertra venas, 
Sites dicit IDippocra.ín pzonofticio: ꝙ ín fcbzibug idem eft 
terminus sd bonum 7 ad malum; vnde fi ín quarta oic ap* 


Urinarum. 


reist figna digeſtionis: ⁊ debent cretícare in ſeptima die: 
une in feptima creticabit ⁊ ad bonum.Si Yo in quarta die 
appareant ſimiliter ſigna indigeſtionis: creticabit in ſepti⸗ 
ma c ad malũ debeat creticare:ergo fimiliter ide poteſt efie 
fignum adbonum c ad malü fub contrartjs oifpotitionib7z 
qua ergo ratíone vana (laudabilis eft certum figaum moz» 
tis in mo:bis ertra venas: cadem rationc vana laudabilis 
erítcertü figni falutis ín moꝛbis ertra. "3n cõtrariũ eft yſa. 
ín littera pꝛecedẽti dicens qp vꝛina laudabilis ín moꝛbis ex⸗ 
travenas non eft certum figni falutís: fed illaudabilís eft 
certum figaum moꝛtis.Hoc idẽ p:obat perfuam rationem 
quá ponit ín littera: q; arefcente radice neceſſe eft arefcere 
ramum:fedvsína illaudabilis cxtra venas figníficat defectũ 
digeſtionis intra: títa cít ceriB fignum moꝛtis: ied vꝛina 
laudabilis extra venas;l5 fignificet bona oigefhonz intravc 
nasvbi cft radix digeſtiõis:nõ ppter boc neceffe ett ꝙ fir bo 
na oígeftto extra:ĩmo por efie Donaoígeftio intra: 7 th deſi⸗ 
dicrertra: c ppter boc ezina laudabilis ín mo:bís ertra vc» 
nas no cít certüi fignü falutis ficut vꝛina illaudabilis eft cer 
tum figni mostís.z boc 2ccdo cũ pfaac. £d pꝛimũ argume 
tum ín cõtrariũ dicẽdũ qp virtus ⁊ vitiũ in oꝛtis a pincipijs 
põt eſſe duplet:aut naturale:aut acquiſitũ:⁊ appellovirtu⸗ 
tem naturale c viciũ naturale d inſunt naturaliter a pꝛima 
generatione.Verbi sra. Si cerebꝛũ naturałr fit debito mo 
do oifpofitü:vt dicit Bab. in tegni. neceſſe eft neruos ⁊ nuo 
cham 7 oia orta ab hmõi principio qð eft cerebꝛũ: eſſe bene 
diſpoſita ⁊ bñ fe babere naturaliter: ft male ſit diſpoſituʒ 
illud pꝛincipiũ naturaliter:⁊ oĩa oꝛta ab eo male ſe habebũt 
⁊ ecõuerſoꝛ⁊ ſic loquit Bał.Et appello virtute acquiſitam 
vci viciũ acquiſitũ qð non ineft naãturaliter a pꝛima generae 
tione:ſedex acquifitióc, Verbi gratia. Si viciũ fit modo in 
oculo qut oꝛitur a cerebxo tand a puncipio:⁊ ülud viciü fit 
acquifit: vta mala matería cbolenca: vel a cafu: vel ab ali 
Quo zào eztrinfezoznon ops qp illud vícíus fit ín cerebꝛo.i.q 
cerebꝛũ Dabeatillud víaa:z bocmodo loquédo virtus ⁊ vi 
cium ortoꝝ 2 pzinciptjs nó atteftant pꝛincipio: ⁊ de hoc nõ 
intelligit Baẽ. Similiter cft a parte iſta:ꝙ l5 vꝛina illaudabi 
Us in moꝛbis extra fit certũ ñignũ ad most: qꝛ ſigniſicat oes 
fectũ coctiõis intraz p vꝛina laudabilis extra fit certũ gnũ 
ſalutis: q: coctio bene põt fe habere intra t oeficcre extra. 
Zid ſcðm argumenta dicendũ qp verü eft ꝙ idem pór efte fie 
gnum ad bon 7 ad malũ füb cótrargs oifpofttionib?:tn m 
iig que fignificant perfc ficut qn matería eſt intra venas 
qꝛ v;ina fignificat per fe (upza materia íntra venas: et qz in 
moꝛbis extra venas vꝛina non fignificat p fe fup:a materia 
moꝛbi extra:ĩmo peraccidés:q: vina fignificat fuper mate⸗ 
ríam extra ecnas per oefecrü digeſtionis íntra:piopter boc 
non valet illud argumenti. ¶ Tertio querit fuper bocqó 
dicit vſaac recitádo Hippocratẽ oícerem qp ipfe IlDíppo.vis 
dit quand3 muliere ylion vel ylíaca paffione habentẽ:cuius 
v:ina fuit groffa « crada: ende moꝛtẽ ei indicauit: z moꝛtua 
fiic poft reri oiem.££r ppter boc eft queſtio:vtrũ ín ylia⸗ 
ca ↄaſſione vꝛina grofía 7 cruda apparens ſit fignuʒ moꝛtis. 
€t vidct ꝙ nõ: qꝛ oe bonitate figni eft ꝙ repꝛeſentet figna⸗ 
tum co modo quo eft: fed yliaca paſſio c colíca fimílíter vt 
plurimũ cautant ez pplegmate crudo:ergo vꝛina cum fit fio 
gnum;ocbet repzefentare vlíacá fub coloꝛe conueniẽte ma 
terie pplegmatice crude: fed ínpblegmatica matería cruda 
vꝛina 05 cfi groffa ⁊ cruda: in vlíaca paffione vꝛina appa 
rens:fixe veniens grofía c cruda non eft figni moꝛtis. Itẽ 
dicit Zuicen. ꝙ vzma variatur qñq; a materia moꝛbi: qq 
a membꝛo in quo illa materia cõtinetur: fed materia vuaee 
paſſionis vt plurimũ eft phlegma 33 eft frigidi: « memb:ti 
continens hõi materià yliace funt inteftinaque funt fnt 
da:ergo A vꝛna Sebeat variaría matería mobi ⁊ a mẽbꝛo: 
⁊ vtrac5 funt frísida: ppterea vsina in ylíaca paffione oes 
betbabere fiuc repzefentare coloxem 7 Tübftantíà fri idã: 
bmót eft colo; H naa rng 
; olo: albus ⁊ groſſa ſuba ⁊ crudazergovzina albaz 
Sroffa c cruda ín yiíaca paffione non eft certum figni moz 
wr iiie ——— ——— in littera vt dieruʒ 
cat pe flimitg * iyu M patiione apparens que ſigniñ⸗ 
C virtute pꝛoſtratã t detectã in dla pamone: 


So.cltvj. 


talís vꝛina peffima eft:fed vzina groſſa:alba ⁊ cruda ín ylia⸗ 
ca apparens cft bmói:ergo eft pefíima « motis fignificati 
13. Pꝛobatio minoꝛis:qꝛ dicit Auicen.ꝙ vꝛina tingit puri 
bus oc cauſis:qꝛ inter illas dicit p»zna quandoq; ting:tur 
pꝛopter doloꝛẽ nimiũ:cum ergo ín yliaca paſſionẽ doloꝛ fit 
nimius c quafi vltimatus:ibi debet effe vina tincta.Si er» 
go apparcatalba:grofía ⁊ cruda: fignificabit virtute eſſe p 
ſtratam:⁊ pꝛe nimio doloꝛe moꝛtificantẽ doloꝛẽ non fentien 
tem:tamen cum in fe babeat caufam doloꝛis:ergo talis vei» 
nain yliaca pafftone peſſima eftzquía dicit iPippoan appo, 
Quicunq; dolẽtes aliquid coꝛpoꝛis plurimti doloꝛẽ non fen 
tiunt: bís meus egrotat: ergo talis vꝛina in vlraca paſſione 
eft peffima,.quod 2cedo. na caufa eſt:que dicta eft (am:6z 
p:opter doloꝛẽ nimiũ  bumoz motioné debet ibivnna efie 
tíncta, Scða cà eft: q: in vlíaca pafficne ibi eít oppilatio: vi 
cbolera iuuatíua a felle nó ad inteftina trantfimifla ad foztift 
candá expulſiuã inteſcinoꝛũ non põt trãſre popteropz ia 
tionem: tunc redit 2depar:t ocbet tingere vana in epare 
generatã.Si ergo vꝛina non tingatur ab illa cbolerazimmo 
remanet alba c cruda:ſignum eft qp natura pzoftzara eft pꝛe 
nímio ooio:c ⁊ ocfecta non potẽs vꝛinã tingere a cbolera oi 
gerendo; vel cü cbolera permifcendo.Zertia caufa eſt:quia 
vtoictücft generatio vꝛine et. intra venas: z boc dicit yíaac 
ſuperius:debet ergo bene digeri:q; ibiviget foꝛtitudo dige 
ſtionis vꝛine.Siergo ibi nó digerat:immo fit alba ⁊ crudaz 
tunc figaü cft ꝙ tantus cft oefecrus digeſtiõis intra ꝙ no» 
cumentũ redádat ertra: vnde tátue cft doloꝛ eztra qp mem» 
62a ledun£ intra:nec poffunt perficere fuas operaríones cà 
fint pꝛoſtrata pꝛe nimio ocloze: c boc eft peſſimũ:⁊ pꝛopteꝛ 
boctalis vꝛina alba ⁊c.eſt ſignũ mostis in ylíaca: t bocino» 
do intelligit lDippo.c p:opter boc mo:tes pꝛonoſticauit iis 
ylíaca pafiione per talẽ vꝛinã. Per boc patet folutio ad zr» 
gumẽta ín contrarium:q lʒ matería colice ⁊ ylíace fit ↄble⸗ 
gmatica:⁊ qᷓuis in méb:o frigido cótineat xt bocnó debet 
itapedirc tínctionévzime:« fi impediatur tinctio boc eft pzo» 
pt:r p:edictas cauſas tres: ⁊ pzopter boc vꝛina alba « Cru» 
da c eroff a n ylíaca cft fignum mostale. NUM 
Qi $oítea reitant quattuo: oe p:efenn lecrione inquiren⸗ 
da.Et pzimo queritur etrum medicus ocbear Seterminare 
oe exitu vꝛine: ⁊ vi. ꝙ nà:q ficut viínaeft (uperfiuirae 
fecüde digeſtiue:ita egeftio prime c ſputũ: fed medicus ro 
octermínat oc exitu fputi vel eseftionis: ergonecoe exitu 
vrine. Item medicus non oeterminatoe vꝛina nifi inquanz 
tum vzina eft figni medíco:fed exitus vꝛine non cft fignum 
medico:q: víraut nung percipit exitum vzineinfrmy ergo 
non debet oc cxitu vꝛine determinare. In contrari eft auo 
ctoz ín p:efentí lectione determinãs oc eritu vzine: (ed boc 
non faceret nífi ad eum pertineret: ergoad eti perrincr oe» 
terminare oc erítu vzíne.quod cócedo. Sid pꝛimũ argumen 
tum refpondeo per ínterempríone: qm̃ auctoꝛes determi⸗ 
nant oe exitu egeſtiõis: vnde oícit IDippo.in pꝛĩcipio apbo» 
riſmoꝛũ. 3n perturbationibus ventris ez vomitibꝰqui ſpõ⸗ 
te fiunt: fiquidem qualia opeztetpurgan purgent cc. Atẽ 
aucto:es determinant oe exitu fputi: vnde dicunt ꝙ fi ſpu⸗ 
tum fit albü iunctũ t faale exiens in vnica tutfi cc. bona cft 
fignum in pleurcfiz ende tu fupponís falſum.Ad fcóm dicẽ⸗ 
dum cq critus vꝛine eft figna infinro perfe: qꝛ quãdoq; fen 
tit punctione ⁊ moꝛſurã in exitu vꝛine: eft aute Rgnũ mccis 
co per accidens. i. per indiciũ parientís: vnde medicus deue 
nít in cognítioné exitus vzíne per indíciü patientia:Q: petit 
ab co vtrum babeat arfurá c puncríonerm ín emitrrenco vꝛi⸗ 
nam cc. ¶ Scóo querit oe exitu iuuatiuo:⁊ vide tur ꝙ ois 
v:ine exit? fit iuuatiuus: q: quelibet virtus oelectat ín fua 
operatione: ergo virtus expulſiua vefice oelectabi£ ín fua 
operationezfed fua operatio eft erpulfio: ergo oelectat ex» 
pulfione.t.ín exitu: fed omne oelectans üniat : crgo omnis 
exitus vine eft iuuatiuus. Jtem retentio aiias eft noattua 
eius euacuatio cft iuuatiua: fed retentiovzine cft nociua: qz 
maríme nocet:ergo eíus emiffiofeu exitus erít iuuatiuus: 
nullus ergo critus vꝛine erit nociuus. In contrariũ eft aue 
cto: dicens ꝙ vꝛine exitus triplicat᷑:quidã cft exitus vꝛine iu 
uatiuus:quidã nocitiuus:quidã neuter. 3t illc exitꝰ vꝛine 


Liber 


eft nocitiuus qui 6olox inducit in exitu: fed vꝛina aBiqp pi» 
git ⁊ mozdicat ín emittẽdo:ergo exitus talis vꝛine cft nocíti 
uus:nó ergoomnis crít? vꝛine cft iuuatiuus.qð 9cedo, gd 
pꝛimũ argumenti dico qp verũ eft qp ois virt? naturalr ope 
rans nó impedita oelectaf ín fua opatione ; fcd nó fic eft m 
expulñua vꝛine:qm̃ impedit natura ín exitu ꝓpter moꝛdica 
tione  püctione: € ꝓpter hoc nõ valet illud argumẽtũ.Ad 
ſeðm argumenti dicendũ qp exitus vine cuíuflibet vt eft ín 
facto efie vel in fieri exitus: vn L5 exitus vꝛine ín facto effc fit 
iuuatíu?: qm̃ erpelli£ matería noatíua: verũtñ eft nocitíu? 
ín fieri.i.dũ exit:qꝛ pügit ⁊ moꝛdicat «c Tertio querif de 
€ritu nodtiuo c arguo fic. Si vnd oppofitoz 9: multiplici 
ter ⁊ reliquum:ſed exitus inuatiuus 7 nocitiu?funt oppofi 
ti: ergofi vnũ ðꝛ multipliciter 2 relíquus: c fi vnũ non oíci£ 
m iciter:nec reliquü: fed iuuatiuꝰ exitus eft oupler: d 
nocitiuus oupler:nó ergo tripler. In cótraríus cft auctoz 
ín [fa oicens qp nocitíuus cft triplex. Surta boc quero cũ 
tiat ín lf qp exitus nocitiuus fit per comirtiones cpolerc e£ 
P —— vrina: q̃re nó oídit.p rr uie isum P 
mirtíone fanguinis € melancbolie cüvzína. Ste q 
fint quinq; fpecies pblegmatís fcs pplegma oulce: falfumz 
inſipidũ:acre ⁊ vitreũ quare tágittm ouas fpes pplegmatg 
ineritu nocitiuo v:ine.f.pblegma ſalſum:⁊ acre; c nó tágit 
alías fpecies NT Sid pꝛimũ argumentũ dicendũ q nocitiuũ 
⁊ tuuatiuũ fc babet fiaitbonii ⁊ malũ:vñ ficut bonum vno 
modo:malum aũt multifaría:fic iuuatiuus exitꝰ duobꝰ mo 
dis:nocitiuus $o plurib?, Cle dicẽdũ qp faalius eft deſtrue⸗ 
rc d cõſtrucre:⁊ q: iuuatiuus exitus eft quafi »ftructíuus: 
nocitiuus fo ficut ocftructiu?: boc nocítíu? põt di⸗ 
ci plurib? modis d iuuatiuus. Vel oícendü ꝙ ſi vnũ oppofi 
toꝛum à: multíplr ⁊reliquum: verũ eft ín gñe:⁊ ppter boc 
oicit fup:a in pzincípio lectiõis: ꝙ nocitiuus ðꝛ ficut iuuati⸗ 
uus:fed ifta ppofitio nó tenct in oppofitis ĩ (pecie: vh feb. 
4 opbtbalmie nibil eft contrariũ:vt oicit pbus ín topi.verũ 
eft in ſpecie:ſed in gñe cõtrariũ habet:qꝛ omí egntudini có 
traríat fanitae in gne: fic eft ibi, tam l5 iuuatiuus nó oí» 
catur nífi ouplt: tri nocítiu? pot oícitriplr. (| &d (cóm q̃ſitũ 
dicẽdũ ꝙ ipfenó enumerar nifi humoꝛes illos d faciüt arſu 
ram 7 punctione in exitu:⁊ boc per cõmixtionẽ fuí cà vꝛina: 
Xq:fanguís cum fit calidus z humidus ⁊ amicus naturc vt 
icit Zonftantinus c yfaac: non faat punctíonem. Iteruʒ 
melãcholia nó facit punctionẽ:qꝛ eft in pauca quantitate in 
co:pe. Iterũ eft groſſa:⁊ nó pót ꝓpter groflicie ſuã permí» 
fcert cü vzina: c ppter bocnó oíar bocoe melancholia fan 
guíne ci non faciát punctione ín ecítu vꝛine. ¶ Sd tertius 
quefitü dicendũ ꝙ pblegma acre 7 falfum babent índucere 
punction? per admirtione fuí cũ vzína: c ppter boc tangit 
iftas ouas fpecies pblegmatis in exitu nodtíuo: ⁊ nó alias 
fpecics cũ nó babeát ẽ gñare. Gltimo querit oe 
erítuneutro:zvíde£ cp non oífferata iuuatiuo:qꝛ erít? neu 
ter cft qi humoꝛes non peccát ín coꝛpoꝛe: nec quátitatiuez 
nec Qlitatine:vt dicit: (5 in exitu iuuatiuo humoꝛes nó pec» 
cant:nec qualitatiue:nec quantitatiue:ó neuter non offert 
a iuuatiuo:nec ecouerfo. jte erit? iuuatiu? eft flle quí dele 
ctat:fed eri? neuter vbihumoꝛes non peccát fuí qualítate 
nec fuí quãtitate oelectat: ergo nó eft neuter: imo eſt iuua 
tíuus. £d boc dicẽdũ cp erit? iuuatiuus c neuter differũt: 
q:tn iuuatiuo exitu eft duplex oelectatio, Una o: res nocití 
ue expellun£. Et alia qꝛ res nodtiue erpellun£ ita ꝙ nõ ino 
ducunt alíqua lefione ín critu:fed ín neutro erítunó eft nífi 
vníca oelectatio:q: matería erpellif q̃ non multũ nocebat, 
Itẽ adbuc oífferüt:q: ls invtroq; fit delectatio:tñ cft maíoz 
oelectatio i exitu tuuatíuo d in neutro.Et tu obijcies 5traz 
q:erít? iuuatiuꝰeſt natural: qꝛexpellunt materie coꝛrupte 
neuter $o eft innaturalis: qꝛ res naturales ezpellunt:q nec 
poet quekrate nec Quiticete: ergo maioꝛ oclectatio erít 


inducũt:qᷓ; in exitu materíe non cou "t eng 
Ío: eft oelectatio ín exitu vꝛine orbs i pan gin 


¶ De diuerſitate ine. 

Rita tribꝰmodis diuerſificat᷑:in qualitate 
4 À « quãtitate:ſiue tpe. 3n quatirate cũ muly 
PG ta lit ecl pauca:fine medíocríe.f25ulta Qt» 
: tuoꝛ fignificat: vel actionẽ nature f5 crifimz 
ficat ín multítudine vꝛine ín crctíca die: p diſſolutio⸗ 
nes fupfltio: bumoꝝ di vꝛina expellendoꝝ:vel abũ⸗ 
dantía bumoꝝ ín coꝛꝑe:quos genuit quies ⁊ ſuani⸗ 
tas ⁊ exercitioꝝ negũigẽtia:vł m o cibíz pot: 
(iue q: cibus nor ín tꝑe ſuo:neq; ex oꝛdine ſumit: vñ 
pucroz vꝛina naturalis grofía eft ⁊ multa. Tertiũ fi 
gníficatü cftvacuitas humoꝝ cozposte — 
ſepe fit ít cõſumptiõe coꝛpoꝛis: ct at calo; 

curalís ín cuftodiéda méb20: bumectatióc ſubſtan⸗ 
tiali. Ande bmõi vꝛina nimiũ cft peffima: 9: timoꝛeʒ 
nunciat.Quartũ cr defectiõe virtutis cõtẽtiue inre 
nibus babite:⁊ appetitiue cõfoꝛtatione de extraneo 
caloꝛe cõplexiõi renũ dominãte. Calo: em̃ ín renib? 
fi cõfoꝛtatur:bumectatio aque deſiccat:⁊ cito trabít 
ſibi qð bibít.£ à autẽ virtutẽ ↄtẽtiuã inuenerit deũ 
cientẽ vel defectã ín renibꝰ:deſcẽdit velociter:⁊ nos 








poꝛtãtis ad renes:vel ꝓpter igneũ caloꝛẽ 
nimiũ illam cõſumentẽ.Quia calo; dñatur ſubſtan⸗ 


ſicut tur. Parua indt vꝛina ín peracutis fe 


diſſoluunt᷑:⁊ aliqñ ex ipſoꝝ abũdantia minoꝛat᷑:ſup⸗ 
trib locis erizdi oigeftioc: fado» 





to:quo bumoes incenfiui  cbolerici fignificanf: ed 
ec fetentib? humoꝛibꝰ:vel ex colera mixta cũvꝛina: 


Urinarum. 


nõ tñ incẽſa. De ſapoꝛe:vł amaro:quo cholcre rubee 
virt? ⁊ deſcẽſio ci? cii vꝛina fignificat; vel acido acidi 
phlegmatis ſignificatio:cui frigiditas c bsmiditae 
dñatur:vł falfo:quo falfi pblegmatís cft ocfignatio. 


diuidit ín ouas. n pma oiuerfificat vꝛinã penes quárirate 


- T laa, dir 


m : lefactio renti: vn p bocíno 
nutt cp calo: eft cà multitudinis vꝛine: fed mai: calo: eft ín 
eftate:q: calo: cauſat maioꝛẽ fitím:t p oris maioꝛẽ potüi cri 
sit $i byeme:ó vꝛina plus multipucat ín eftate dp m bye2 
me.Sontrariüoicit m lfa fuper?:q vna fupfluítas augmẽ⸗ 
rata diminuit relíqua:fi d fudo: cum fic fupfiuitas plus au⸗ 
— in eſtate qᷓ ín byeme:q̊ vꝛina oímínuct in eſtate cau» 
ee in bveme. Itẽ abundátía aquoſarũ fuperfiuitati ín 
Fringe vt dicit in Ira: cft caufa multitudinis vꝛine: f5 hmõi 
— iría pius eft in byeme ín eftate: q: inbveme róne 
— — tis daudunt᷑ pozit hmõi ſuperfluitates nó poffunt 
—* €p po:08:6 plus ĩ hyeme multipkeat᷑ vꝛina qᷓ ĩ eſta 

— —— poꝛi aperum£ rõne caliditatis qð cócedo pzo 
p Er duas Caufss. ¶ Ad pꝛimũ argument oicédum 
qi maio: fit potus ín cftace;verütamé q: fudo; plus abun 


Fo.clrvij. 


dat in eſtate ppter hoe dĩminuit tunc vꝛina:qꝛ illud qð oce 
buit tranfiitti adveficam emittit per fudozes. Scða caufa 
eſt:qꝛlʒ ín eftate fit maio: potus: verütb qꝛ ibi eft calo: ma? 
ximus qui 2fumit vana. Ad fecunda dicendũ ꝙ nó eft ſimi⸗ 
lc oe caloꝛe renü t oe caloze cftatis: vnde nó ſolũ a caloꝛe re 
num multiplica£ vꝛina:im mo ibi eft ocfcctio virtutis conte 
tíue fimul:vt dicit in lra:ſed [5 in eftate fit maio: caloz:nó tft 
ibioefiat virtus contẽtiua. Vel dicendũ qp fupcalef. crío reo 
num facitad mulrítudinevzine:fs fupcalefacnoi toro coꝛꝑe 
non: imo ad minoꝛationẽ: vr patebit in ſubſequẽtibꝰ cuiuſ⸗ 
modi eft in eftazz: qz in eftate fupercalefit totü co:pus. Vel 
dicendũ qp calefactio mẽbꝛoꝝ interíoz facitad multitudine 
vꝛine vtfupcalefactio renũ:⁊ ficloquif inlra: t nó füpercas 
lefactio mebꝛoꝝ exterioꝛũ que fira caloꝛe folis m eftate vel 
tẽpoꝛis.¶ Scdo querit vtrü vétus bozealis facit ad multi 
tudine v:inc:cum bocínngat Auicẽ. t videt c? non: qꝛ bos 
reas cü fit fri.c ficcus moact a circunferentia ad centrü:fed 
virtus erpulfiua vine moucr motu cótraríoz vela cztro «d 
arcüferétiá: ergo vt videt bo:eas impedit erit v:ine:⁊ ita 
mino:at vziriá c nó multípleat. Item ficut vꝛina eft (upflui 
tas fecüde oígeftiuezita —————— gratiõe bo:cas 
impedit egeffionẽ:⁊ ita vꝛnã: fcd boꝛeas impedir exitũ d⸗ 
genionis:vt dicit ippo.qꝛ cõſtipat ventre: ergo fitr omi» 
nuet vꝛinã. te vt dicit ín lrazabundátia humiditatũ eſt cau 
fa multitudinis vꝛine: fed boꝛeas ocficcar bumidirates ra» 
tíone fuc ficcitatie:ergo oíminuet vecina, 3n Sꝛiũ eft Auicẽ. 
qui oicit ꝙ bozeas facit ad multitudmé vine. Itẽ hoc vutt 
Hippo.in apbo.q;: dicit ꝙ boꝛeas ſtringit ventrẽ ⁊ augme 
tat víná. té ome qð daudit poꝛos coꝛpoꝛis t retinet fupe 
fluitates ín coꝛpoꝛe ne poflint per pozos epbalari augmen⸗ 
tat vrinã: ſed bo:cas eft hmõi:qꝛ rarióe fue frigidiranis cau 
dit pozos: retinet fuperfuntates ne exbalẽt p pozos. Ite⸗ 
rum cóp:ímircas íinfcrius:á facit ad multitudine vꝛine. Et 
boccócedo ppter íftae ranócs. VUna caufa cftzq: ratiõe fue 
fna:ditatie claudit po:os vt oíctü eft. Sca caufa cft: a: vꝛi 
na contínet ín vefica t boꝛeas ratiõe fue frigidiratis cõpꝛi⸗ 
mit ?eficá:c facit cliquare vꝛnã:ſicut a fpogia fubm erſa in 
aqua:fi expꝛimat᷑ poftea diſtillat aqua. (rà: pumá argu 
menti ín cótrariü dicendũ ꝙ verü eft cp bozeas per ſe repu 
gnat erpulfioni vꝛine vt tu obtjde:fed tfi per accdes iuuat: 
Q: daudit vt dictũ eft. cõpꝛimit veficá ratione 
fuc fríciditatis. Per bocpót patere foLo ciuſdẽ argumen⸗ 
ti qð cõiter ibi folet neri:qð eft tale: puocantia vꝛinã font 
calida oiuretica vt feniculus: femen apt): petrofii, zc. fed 
bo:eas eft frigidus:á no puocabír. ££rfolutio huius eft:cp 
oiuretíca calida puocát vzina iedo means v:inales:(3 
bo:eas puocat vᷣꝛinã ⁊ multiplicateá daudédo pozos ⁊ có» 
pꝛimendo veficá. sd fcóm argumentü dicẽdũ ꝙ non eft fite 
de egeftióe ⁊ oc vaina: q: egeſtio eft cospus our& ⁊groſſuʒ: 
viiindíget largo meatu: cii crgo bo:cas róne fue ſiccitatis 
ocficcet ⁊ »ftríngat meatũ ani:⁊ ita diminuit egeſtionẽ.Sʒ 
vꝛina eſt liqͥda:vñ cũ p cõpꝛeſſionẽ facta a frigiditate boꝛee 
ín veſica ſtatim elíqt vᷣinã:nõ ſicðᷣo egeſtio:vt dictũ eft. zd 
tertiũ dicẽdũ ꝙ 15 boꝛeas ratiõe fue ſiccitatis ↄaſumat humi 
ditatẽ:tñ ratióe fue frigiditatis claudit poꝛos ⁊ cõpꝛmitve 
ficam:vnde plus facit ad multitudinẽ vꝛine ratiõe fue frigi 
ditatis:qᷓᷓ ad minoꝛationẽ ratione fue ſiccitatis. ¶ Tertio 
querit vtrũ vꝛina młtiplicet᷑ ꝓpter caloꝛẽ interioꝛẽ. Et vr qp 
fic:q: dicit in littera ꝙ caloꝛ renũ eft caufa multitudinis vꝛi⸗ 
ne. In ↄtrariũ eft in ra parũ poftea:q: dicu qp ꝓpter nimiũ 
caloꝛem minoꝛatur vuna: quomodo eft ergo q calo: vnus 
interioꝛ eft caufa multitudinis ⁊ paucitatis vꝛine. Ad boc oí» 
cendũ qp fupcalefactio reni cii defectiõe vᷣtutꝭ ↄtẽtiue eft cá 
multitudínis vꝛine vt ípfe dicit ín [Fa:q* ꝓpter nimiũ caloꝛẽ 
renes attrabür aquoſitatẽ:⁊ ftatim illà cmittũt p vc fici: qz 
deficit virtus córentiua: vn reddit cám oc boc mantfefte in 
Vra:fed füpcalefacrío foꝛtis in roto coꝛpoꝛe eft caufa mínoza 
tionis vꝛine:qꝛ ila aquofiras p maruma parre Aſunnk ab d 
lo caloze fupfluo 7 excedẽti. Iteꝝ afi eft fupcalefacrio itoto 
co:poze: nó eft defectio ↄtentiue ficut eft in fupcalefactioe 
reni: ficloqui£ aucto: poftea: ⁊ ppter boc fupcalefacrio 
rent cft caufa multitudinis vzine: fed fupercalefactio into 
to coꝛpoꝛe eft caufa paucitatis:⁊ poceft poflibile, 


Liber 


¶ So pꝛincipaliter querit᷑ de odoꝛe vꝛine:q; dicit ín Ira. 
qp ſparagus:maratrũ ⁊ caules comefti oit odoꝛẽ vꝛine. Et 
ꝓpter boc q̃rit vtrũ cibi comeſti poffint dare odoꝛẽ vꝛine. 
, €tvidet ꝙ non: qꝛ dicit Berardus qn deſtruit᷑ ſpẽs rei oe 
— rẽ:ſed hmõi herbe d funt cibi ĩ ſcða 
oigcftióe amiferütíua ſpeciẽ:qꝛ in humoꝛes ↄuertunt᷑: er» 
8o t opationé »fcquente cas:fed fua opatio cft oare odoꝛẽ 
crgo nó poflunt dare odoꝛẽ vꝛine in fca digeſtiõe vbi cũ vꝛi 
na permiſcentur. Item zat. in oe fimplici medicina ponit 
fia mter cibũ t medicinã:⁊dicit » ꝓpꝛictas cibi ctt pa» 
tit nó agere:nõ ó dabũt hmõi odoꝛẽvꝛine cũ nó poffint agc 
re:imo pati. In ↄᷣtrariũ eft aucto: ín lra:vt dictũ eſt.ad boc 
ſoluit Serardꝰ 7 dicit ꝙ hmõi bñ poffunt Dare vꝛine odoꝛẽ 
f£ttuobijas hmõi amittũt ſuã fpecie ín ſcða digeſtiua:dicẽ 
dum cp nõ oĩno:vñ fo:te aliqua pare illaꝝ herbarũ remãſit 
in ꝓpꝛia ſpecie d permiſcet᷑ cũ vꝛina:⁊ oat vꝛine odoꝛẽ. Vel 
dicẽdũ q nó oĩno amittunt ſuã ſpecaẽ in ſcða digeſtiua: imo 
remanet ibi aliqðveſtigiũ earũ per qð pñtvꝛine dare odoꝛẽ: 
vt patet de ſanguine ex lactuca griaro: q: lʒ ex lactuca gñet᷑ 
fanguis in ſcða digeſtiua ⁊lactuca amiſerit fua fpeciem: t 
adbuc in fanguine exlactuca gñato remanet aliqð veftígtus 
lactucc:q: frigídio: eft femp fanguís er lactuca gencratus 
fanguine gñato er aliocfitr eft ibi. lel oícend ꝙ oupler eft 
cõplexio in re:quedã foꝛmalis:⁊ quedá magis matertalis d 
ineft rermagis ab elemẽtis coponctib? cá. Dico ergo qp co 
plexio iſta materíalís nó cõſequit᷑ cibü inquantũ abus:fed 
inquantü mixtũ:vñ lʒ ín fcóa oígeftiua amittat cíb? ſuã fox» 
inam qua eft cibus:tn adbucibi remanet cóplerio fiuc foꝛ⸗ 
ma materíalís q̃ ineft ei ratiõe miri; cp tale foꝛmã ibi rema. 
nente pót abus bmóroare odo: viine.t iſtã ſolutionẽvide 
tur Auict innuere in capitulo de co qð comedit ⁊ bibit: vn 
illud argumentü pcedit oe fpecie rei foꝛmali: vii bene veri 
eft ꝙ abus amittit illã ín ſcða digeſtiua:ſʒ nó eft verũ oefpe 
cie materíali. Clel dicendũ ꝙ hmõi cibi in fieri digeſtionis.i. 
qñ nonaũ funt pfecte digeſti:tũc nõ amíttüt fuà ſpeciẽ:⁊ ió 
tunc poffunt oare odoꝛẽ vꝛine:ſed quando funt ín facto effc 
digeſtionis:tũc amíttüt (uà fpecit oino:vn tücnó oár.z pzi 
mo mó Loquit aucto: inlra: ciftam ſolutionẽ poffum?bre a 
Ga .in oe cõplexionibꝰq̃ dicit p ep berbís:anetü:ruta:t ca» 
lamentü fant cibí ⁊ medicine. Per boc pts foto ad (cám ar» 
gumenti:q: 2Da.loquít oe doo tr: vn verü eft ꝙ ꝓpꝛietas 
abi qui eft abus tm̃ eft patí;z non agere: fed abí medicina 
les bri poffunt agere:bmói funt fparagus;caules oc quib? 
loquit in lr̃a: ppter bocbii poflunt bmóí oarc odoꝛẽ vꝛi⸗ 
ne. ¶ Scðo qnt vtrü i boie teperato vꝛina debeat e£ mag] 
fctida d? egeſtio:⁊ víde£ qp fic: q: ín boie eft egeftio magis 
fctida dp in alijs aialib?: t boc eft q: 1 ftomacbo bois fo:tioz 
eft calo: fegregás purũ ab ímpuro:ergo a fifi cin epate bo 
minis erit foztio: calo: ſegregãs vꝛinã ab bumozib?d ín fto 
macbo. Cldef ꝙvꝛina cũ generet ⁊ ſegreget᷑ i epate ſit ma 
gis fetida dj egeſtio q̃ ſegregat ín ftomacbo. Itẽ vult yfa. 
ín dietis entuerfalibue: 7 Ba. in oc fimplici medícína ꝙ ad 
odoꝛẽ fo:te facit caliditas: cus ergo fo:tio: calo: fit ín epate 
vbi gnaturvzina dp ín ftomacbo vbí gñatur egefto: videt ꝙ 
vina bois magis debeat eſſe fetida dj egeſtio. In 3:ius eft 
Auicẽ. dicẽs qp in boie egeftío 05 efíe ferida 7 vuna grauis 
odo:ís. Itẽ vꝛina fetida inacutis mo:bís eft malü fignü: d 
multomagis i boic tẽperato. Itẽ er cbilo güaf egeftio t fto 
macbo er chimovrina in epatc:fed cbílus magis eft ímpur? 
&p cbim?:ó c egeftio magis ẽ ĩpura t magis fenda dvzína: 
Q3 3cedo.(C sd primi argumenti dico c» Ls maío: calo: fce 
gregás fiti pate: verũtñ q: cbim? er quo ana£ ⁊ fearegat 
vuna:eft magís purus d? cbilusez quo grat egeftío: ppter 
boc mmus fetet vꝛina dp egeftío, Sd fcóm argumenti oicen 
dum ꝙ verü eft ꝙ calíditas facit ad foꝛtẽ odosc:no tf .ppter 
boc fequit ꝙfaciat ad odoꝛẽ fetidũ: vnde (lud argumenti 
nó cõcludit: vnde calídítas facítad odo:£ aromaticum. Clel 
dicẽdũ qp bin epatc fit foztío: caloꝛ:tamẽ nó eftibí matería 
impura ficut ín tomacbo:t ppterbocnó itafetet vamafi» 
cut egeſtio Tertío q̃rit fupbocqó dicit Auicẽ. ꝙ ĩ acutis 
moꝛbis fit feto: ín vꝛina ⁊ poftea remoueat:bmóí remotio 
eft fiant mo:tale. Sed dicit vfaacínIFa füperi? qablarío 
Ketozia ab vrina fignificat cozpus effe müdificatüia fupfiui» 


Pd 


tatib?co:iptis:fed poccft bonũ:gᷣ ablatío fetoꝛis ab vzin: 
eft bond dic oiat Auicẽ.ꝙ in acutis feto: vrine eft pꝛauũ: 
per locii ab oppofitis remotio fetoꝛis in acutis eſt bonũ ft 
gnut, £ótrariti ott Auicẽ.poſtea vt dictu⸗ eſt. Pꝛetere⸗ 
qfi acutis primo eft feto: in vꝛina poftea remouet᷑: ſigni 
cft cafus ⁊ ocbilitatís nature nõ potẽtis ampli? cómouen 
bumo:es putridos:nec cii vꝛina pmifeere: ted B ett peffimé 
inacutís:$ cc.qó coccdo, Laméoicendü ep illa remotio fet 
ris ín acutís poteffe ex vi nature d crpulittotà matenam 
co:xruptá a co:pe:« redijt fanítae ; € ralis remoto eſt bon 
ſignũ in acutis; t bocmó ꝓcedit pꝛimũ argumẽtũ. Ciel poi 
remoueri fcto: inacutis ab vzina pprer calum —— 
potẽtis amplius cõmouere humoꝛes:⁊ tũc eſt p nm 
loqui£ Auicẽ.⁊ ppter boc oícit Auicẽ.ꝙ eft petſimũ nífi pol 
redeat fanitas. Ser iá dicta prs ſolutio ad ſcð⸗ —— 
qm̃ L5 feto; ĩvrina fit pꝛauũ fign in acutis:q: fignificat abi 
dantià humoꝝ coꝛruptoꝝ in co;peznó tm ppter boc cius r 
motio eft bona:q: pórremoneri ppter cafum virtutis mos 
ficatevtoicrü eft.q[. €lirimo querit fup boc qo dicit fi 
lectióis qp ín phlegmate accidit frigiditas ⁊ hunnditas i 
minatur:fed 5 fapozaadus fiue acctofue atreftat calidu⸗ 
tí ficcitati:vt oicir ín dietis vniuer. g nó crit frí.z bu. 
cendü ꝙ actuauter pplegma acidus eft ca.⁊ſic.tñ accidẽtal 
ot eflc fric bu. lel oicedü ꝙ quantũ ad pꝛopꝛiã cõplexic 
nem eſt cali.z ficramen ab acquiſitione pcr effe fri. z bu. 
ficloquítur yfaac ín littera. pecfunt quc quercbantur, 
¶ De coloꝛe vꝛine ec cíus diuiſione. 
"Itc colo: gñaliter diuidit in ouo. vel er 
7 * naruralís eſt:vel non nacuralís, Naturali 
4 cit tépcratus mediocris riter coloꝛes qua 
tuoꝛ bumoꝝ:neq; fibi oriantur fingulozur 
coloꝛũ qualitates:a fuo tẽperamẽto eum cijdiente 
Iſte colo: eft mediocris ínter cítrinü « igneu. in 
nus em̃ colo: ocfignat natura in vꝛina cõpleuiſſe cc 
ctionẽ ſuã: oc ſubſtãtia colere fibi miſcuiſſe qual 
taté tẽperatã. Igneꝰoſtẽdit vꝛinã commixtã aquo 
tati ⁊ fauguinis pulchꝛitudini. Cii ambo bí coloꝛe 
medíocrízati funt vicinãtes.⁊ tẽꝑamẽto ꝓpter act 
nis caloꝛis naturalis vᷣtutẽ:⁊ eoꝝ ĩter vtraſq; extre 
mitates coloꝛũ.ſ.albi ⁊ nigri mediocritatẽ.Qð cut 
ſit:neceſſe eſtyt colo; inter bos duos:ſit tẽperatio: 
certío: atq; dignioꝛ: z fanc cõplexionis fignificatic 
Si paríi bas qͥlitates exierit:bouũ cft vt rubens f 





"Íanco vicinꝰ:qꝛ fignificat aquofitate ſãguinis mixt 


ci vꝛina:ſanguis laudabílio: € ceteris btiozib?: 7 n 
ture amicus. Cindc oícit /Da.Cirina rubea ⁊ citrin 
ignee vicina:mõſtrat natura cbolercru.ín fc gñaſſ 
quãtitatẽ réperata. Idẽ ín lib.peri ciſeos. Coloꝛ n 
turalis eft citrinꝰ ⁊ clarus: q: virtutẽ actiõis natur 
ſignificat eſſe in coꝛpoꝛe. 

¶ Superiꝰdetermĩauit aucto: oe figníficatióe vꝛine a pa 
te odoꝛis ⁊ faport. In ptc ifta octermiat a pte colozis:coti 
dif pars ifta in ouas. In pᷣma diuidit coloꝛe vꝛine i natural 
⁊ innaturale. In fcóa pfequit oc mẽbꝛis diuidẽtibꝰ.ſcðᷣ 
fbi: Raturalis téperat?.c iſta ſcða oiuidi£ m ouas. 3n pᷣm 
betermiat oe coloze naturali. In ſcða oc ínnaturali: ibi; C 
lo: v:íne eztra naturã. Pꝛĩa in duas. In pma oetermiat 9 
colo:e naturali t&perato. In fcóa oeterminat 2dítiócs vꝛ 
nam naturale variãtes.ſcða ibi: Cãm diuerſitatis coloꝛis 
Pꝛima pars cũ pᷣcedẽti cft prine lectiõis:⁊ diuidit᷑ ĩ duas 
In pma ꝓponit qð intendit. In (coa ꝓſeqͥt oc inteto. fco. 
ibi: itrínus erf. coloꝛ.⁊ ifta ſcða in ouas, 3n pꝛima dete⸗ 
minat de coloze cítríno t igneo. In ftóa docet exiſtis ouo 
bus coloꝛibus elicere coloꝛẽ mediuʒ:ibi:Qð cum fit neceſſ 
eſt. Prima in duas. In pᷣma determat oe coloꝛe cítrino. 3: 
fca oe igneo:ibi: Igneus oſtẽdit vani, Tũc ſequit illa pt 
ín qua vocet elicere colo: mediũ: ⁊ ílla ín duas. In pum: 


AUrinarum. 


facit gð dictum eft, n ſcða confirmat auctoꝛitate Ba. fca. 
ibí: Unde dicit Ba.vrinã.hec eft otuifio ⁊ ſentẽtia lectiois. 
MHic pꝛimo dubitat᷑:vtrũ coloꝛvꝛine fit certũ flgnü medi 
co: videt ꝙ nõ:qꝛ nibil qð ducit in cognitionẽ ret per czte 
noꝛa eft ccrtum fignus: fed coloꝛvꝛine ducit in cogmitionem 
pꝛine ſolũmodo per exterioꝛa.vñ colo: eft ín füperficiez vnde 
dicit pBs:d colo: eft extremitas pfpicui in cozpe termiato. 
écolo: vꝛine — — ſignũ medico. Itẽ dicit yſa. 
in dietis vníneríalib? ꝙ fapo: firmat ſuã ſpeciẽ t non coloz, 
vnde p ſapoꝛẽ poſſumꝰ arguere oe — rei vñ bñ fco 
quitur:höc eft acutũ:ergo eft calidũ:ſed p coloꝛẽ nó deueni 
mus ín cognitionẽ rei:ergo coloꝛ nó põt eſſe certũ ſignũ me 
dico. In contrariuʒ eft auctozinlra quí docet p coloꝛẽ vꝛine 
deueñire ín cognitionẽ coꝛꝑis tẽperati. Itẽ sDal ín tegni. 
oẽ deciſuʒ ab aliquo atteſtat ei a quo oefandi£:fed coloꝛvꝛi 
ncoefcidit ab bumozib?:ergo cis atteftabit: & poterit effc 
certü figni medico:de onio humoꝛis ín co:pe :q9 concedo. 
In oíco cp colo certũ ſignũ medíco eſt:⁊ líquoz magis cer» 
tum:⁊ —— maxime certũ. ¶ std pꝛimũ argumenta 
in contrarii dico p mterẽptionẽ:qm̃ nó ſolũ coloꝛvne fe tc 
neterterD:imo ⁊ in cẽtro:⁊ boc ꝓpter peruietatẽ vzínezqz 
cft coꝛpus liqᷣdũ:fluidũ:⁊ peruinzvn ficut cft colo: exterius 
íta c interíus: ⁊ poffum? fitr accipere iudicii oc coloze inte 
rioꝛi:ñcut toc exterioꝛi.Ad illud qð oícit pbs ià prs fottozqz 


verü eft ꝙ colo; eft ectremitas coꝛꝑis [in coꝛpoꝛe ter 
minato.L.folído ⁊ groſſo:⁊ epp ei Lau ipfe coni oe 


coꝛpoꝛe folido 7 non peruio. Per boc pts ſolo ad fcóm:qm 
yfaac ín oíctis vniuerſalibꝰ loqui oc colo:e.p cópararione 
ad cibos d funt co:po:a folida:oura 2 grofiaz vnde verũ cft 
y in talibꝰ colo: non firmar ſuã fpecie: vt pts in rofa: qꝛ i5 ro 
fa babeat rubedinẽ ín fapficieexpáfas caliditati atteftante: 
verũtamẽ nõ p arguere fiue atteftarí fupza calíditaté: qz 
in cẽtro ẽ alia fuba groſſa:terreſtris:melãcholica q nó appa 
rct:c bocq: nó eft rofa co:pus peruiũ: z octalib? loquitur 
yfaaccü oicit ꝙ colo: nó firmat fu3 ſpeciẽ:ſed nó fic cft devꝛi 
13:Q: Co:pus vꝛine eft peruiũ ⁊ clarũ c liquidũ: vñ fuus coo 
lo: pót videri in füpficie z ín cetro:c ín talib? pot colo: fir» 
marc ſuã fpecic:ls non poffit in co:pozib? folidís. €T Scðo 
queri£ vtri colo: oetur vꝛine p vía digeſtiis vcl p vià com 
mirtionis:videt ꝙ colo: nó oct vzinc p via cõmixtiõis: qm 
otat Ba. in tegni:ꝙ optima natura tãtũ appetit quantũ di 
gerere põt:ex bocrelínquit ꝙ nibil fupftuit ín cozpe: fed fi 
nibil fapfluít nibil erpelli£ nec cõmiſcet᷑ cũvꝛina t erpulfio» 
ne:ergo vide£ cp nó coloze£ vꝛina p viã cõmixtionis: g colo 
rabítur p viã digeſtionis. Itẽ oígeftiua t erpulfiua operan 
tur ſupꝛa diuerfa obiecta: en digeſtiua digerit purũ:etpulũ 
ua vo expellit ſuꝑfluũ:ſed oẽs humoꝛes neceſſarij funt in 
coꝛꝑe t nó ſuperfluũt:g̊ nó expellunt᷑:ergo nibil oe eis pot 
permiſceri ci vꝛina inci? etpilſione: fed fi nibil ꝑmiſcet᷑ cit 
vina oe hũoꝛibꝰnõ colozabi£ p viã comrrtióis: relinquit g 
(p pvíà digeſtiõis. Itẽ oícít yfa.füperi? cp ficutferü eft ſup⸗ 
fiuitas lacri:ítavzima ſanguinis calíoz bumoꝝ:ſſerũ ín fe 
gregatiõe ipi?a lacte nó retínet coloze lactis:qꝛ laceft albüz 
fert Vo nó:crao ſitr vꝛina ín fegregatióc (pfi?ab pumozíb?: 
nó retínebit coloꝛẽ humoꝛũ: ersonó colozabi£ p viã cõmi⸗ 
rtíonís: renqui£ g ꝙ per viã oigeftionis. Cõtra: vzina cit 
quedã aquofitas:fed aqua quantücung; oigerat ad igneʒ 
nund coloꝛabit᷑: vt pt; oib? nífi aligd cũ ea pmifeeaf fitt 
Winanung colo:abit p vía oígeftionis:imo p viã cómirtio 
nis. Itẽ ots auctoꝛes dicũt iudicare oe dñio Dumozis in co: 
pu p colo:e vꝛine: vt ſi eſt alba ſignificat dñiũ phlegmatis 
— ———— eſſet niñ coloꝛaret᷑ ppiã cómixtionis.i.nifi al 
an Se bumocíb? pmiteere£ cii vzina: g videt q colo:cf p 
13 comirtionis.Soto oicendd qp 2trouerfia eft oeifta que 
visi Inter magíftros:tfi poffum? ſuſtinere ꝙ colo: oa£ vꝛi 
Hn pvià comirtionis:fed bocouptr.vel fenfibilíter.i.of tá» 
; potio bumosís prnifce£ cii vrina cp eã colozat eolo:e pz» 
Pl ínfenfibüiter.i.o ita paucapo:tio humoꝛis permí 
m win ꝙ vir poteft percipi ꝙ permifceatur vt ín 


S'o.cltvííf. 


manatura tãtũ appetit quãtũ digerere pót f. puri. Scd t 
illud qð appetit. f.ipurii fupfüuitzt pot cũ vꝛina pmifceri: € 
vꝛina inde pot coloꝛari. Ad fco5 argumẽtũ pts folutio p yſa. 
in pᷣcedentibꝰ:qm̃ natura ppter fincoclegat aquofitare ca 
aliqua poꝛtione humoꝝ ad veficam ⁊ ad renes: vtínde nu» 
trant: ⁊ tũc qn crit vꝛina retinet aliqà veſtigiũ ab hindi hu 
moꝛibꝰ ci ipfa delegatis ad renes: «inde coloꝛał.Ad ter» 
rius argumentü oicedü q fie eft quoad quid. f.quoad boc 
qp ficut ferü fearega£ a lacte:fic vrina ab bumocib?-fed oiffi 
mile eft quoad boc ꝙ ferü fegregaf a lacte vela cafco tanqᷓ 
pura füpfiuitas oc qua nó indiget poftea caſeus:ſed de vꝛi⸗ 
na fcaregata ab hũoꝛidꝰindiget poftea natura.f.ad traſmit 
tendũ eã adrenes cũ aliqua poztióe bumoz: vt índe nutria 
rur mẽbꝛa inferíoza vt rence,c vefi — — 
retinere aliqð veſtigiũ ab illis hũoꝛibꝰ ⁊ inde coloꝛari. 
poſſumus ſuſtinere ñ velim? alterã part£.f.cp p via digeſtio 
nmi coloꝛat viina.s£t poſſumꝰ reſpõdere 2d argumẽtũ in có 
trarium dicẽdoꝙ nó cft fite oc caloꝛe ignis ⁊ de caloze natu 
ralízq: actio ignis eft foli naturalío: vn quãtũcunq; agat fü 
pia cames nund gnabit pblegma vel fanguine:fed femper 
cófümet:fed actio caloꝛis naturalis regulat ab aia: tira pót 
tíngcre vꝛinã qꝛ gñat bumoxes:7 pmífeeri cii vꝛina. Per b 
pt folutio ad fcóm:nà verá cft ꝙ pv:iná docẽt iudicare au» 
cto:es oe onio humoꝛis ín cozpe qñ eft fenfibilis comitio 
humoꝛis:⁊ poc cft p víá cómictionis: con nó eft ita fenfibi 
lis: bocappellat per viã digeſtionis. ¶ Zertio oubitatur 
cti bíc oetermiet oe vzina naturali: querit vtrũ ois vzina fit. 
naturalis.sEt víde£ cp ſic:qꝛ oe bonítate figni eft p repñtet 
fignatü fius co mó quo cft; ergo aim vꝛina fit fignum oe» 
bet boc facere:ſed ficut vꝛina medía in coloze inter citrinus 
⁊ igneũ ſigniñcatvꝛinã naturale fiue diſpoſitꝛonẽ co:pisna 
turalézita v:ína nigra fignificat melácboliá in coꝛpe abuns 
dantem:t vrinaalba pblegma abundás ⁊ bmót 6 oio vss 
na erítnaturalío:fiue ois colo: vanc crit naturalis, ad b of 
cẽdũ c vzina pót oic naturalis duobꝰ modis. Emo mó bid 
tur vꝛiaa naturalis d repᷣſentat digeſtionẽ in co:pe bic va 
benté « nó impeditã:⁊ ficloquí£ aucro: inlra; vn vana mes 
dia inter citrinũ ⁊ igneũ colo: eft vꝛina naturalis: t de raií 
nõ obijcis tu. Eſt alio modo vꝛina naturalis d repfeutar oo 
miniũ humeꝛis:⁊ boc mó nó loquit᷑ inira: t oc ralrobticís 
tu:q ois vzina put eſt ſignũ medico eft naturalis. CQuar 
toquen£ ds colo: fit naturalis in vzina: vtr colozalb? vel 
atrínus vel rubc?. Et videf ꝙ colo: albus: qa: oiatinIra ꝙ 
olo: naturalis 7 téperatus ín vꝛina eft ille q atreftat alicui 
coloꝛi humoꝛis:ſʒ talís eft colo: albus t paruus:q: nulli cos 
loꝛi atteftat:imoeft materíaad oes coloses: ergo colo: na» 
taralís ípfi? vꝛine cft colo; albꝰ. Itẽ ex eadem materia 55a 
tur lacbzyma:fudo::faliua c vzinazfed lacbzyma: falína: fu» 
do: colo:ꝛẽ naturale albá 7 paruus: ergo fil ⁊ vꝛina 
babebit coloꝛẽ naturale alba. £2» aute colo: naruralís vꝛine 
fit rubeꝰ:videtur:qꝛ dicit Hip.in pnoftids:c colo: natura. 
us egeſtionis eft citrinus:ſed vꝛina naruratr oebet eflc ma. 
sis tincta d? eseftto: vtvídebítis ín tertío fcqueti pbleuma 
te:á colo: naturalís vzíne eft colo: rube? cũ fit masis tinctꝰ 
d catrinꝰ. Itẽ colo: oatur ín vꝛina a foꝛti oigeftiGevel a foꝛti 
calo:e digerẽte ⁊ ringete:fs foztío: caloz efti epatevot cat 
vrina pin ftomacbo vbi generat egeſtio: q: egeſtio eft dí» 
trína:crgo colo: vzíne magis erit incẽſus qᷓ ditrin?:ó erit ru- 
beus. 3t€ boc innuit aucto: im Ifa dicens o colo: naturalis 
vrꝛine oebet cfle medi? inter citrinũ ⁊ igneũ: 7 hic eſt rube? 
velfub:ube?, S otra:colo: rube?ín vzína fignificat moꝛbũ ín 
co:pe exiſtẽtẽ fiuc tebꝛẽ.hoc videm? ad fenfum: vn fi nobis 
oftéda£ vꝛina rubea:ftatím oicem?q oífcrafiat?cft patiens 
five ille cui? eft vꝛina rubea. Itẽ boc vult egidꝰdicẽs:Cla 
ra rubẽs triteũ duplicẽ vł epar caletactũ ⁊c.Sʒ nut coloꝛ 
fignificãs febꝛẽ fiue repritás medico egritudine eſtvꝛine na 
turalis:f5 rube?eft bmóí:vtvifus eft: colo: naturalis vine 
nó eft colo: rube?. Soload bocoícedü ꝙ naturalis colo: vꝛi 
nc cft colo: medius inter citrinü 7 igneum: vtoidt yíaac in 
littera:⁊ hic eſt coloꝛ rubeus vel ſubꝛubeꝰ:rufus vel fübru. 
fus:vel citrina igneo coloꝛi vicina:⁊ hoc etiamvult egidius 
dicens. In rufum vergẽs puri colo; emulus aur:Equalis 


. Ziber. 


purus medíus cui fe líquo: vnũ:Coꝛpoꝛis eucratídivalidos 
denũcaat actꝰ. CAd pꝛimum argumentü oicendü ꝙ nó oi» 
cit in la qp colo: temperatus ⁊ naturalis vꝛine eſt ille qui 
nõ alicui coloꝛi per pꝛiuationẽ cuiuſſibet coloꝛis: 
immo intelligit hic per pꝛiuationẽ coloꝛis dominantis.i.co⸗ 
lo: naturalis vꝛine eft quí non atteſtat᷑ dominio alicuius pu 
mozís in coꝛpoꝛe abundantis.Vel dicendũ qp colo: medius 
per pofitione ínter citrinũ ⁊igneũ cft naturalis in vꝛina: et 
non colo: medius per pꝛiuationẽ:vt colo: perutus: c oe tali 
obijds tu. Sd fc55 dicendũ ꝙ non eft filczo:l5 lachꝛyma:ſu 
do: ⁊ ſaliua:⁊ vꝛina ex eade matería generent: tame natus 
ranon retinuit falíua vel hmõi:ſed retinuit vꝛinã cum ipfa 
índiget vt oclegarct cum fanguínc ad oia mẽbꝛa vt faceret 
fanguínes qui eft aroffus:c ita vꝛina ad eparre» 
diens poteft tingi ab bumo:ib? cii quibus oefercbat ; t ita 
colo: naturalis eft rube? zc. nó fic o colo: falíue — 
me vel ſudoꝛis. Alia ouo argumẽta pꝛobantia cp debet cfíc 
coloꝛ naturalis rubeus cõcedo.Ad illud qð obᷣcis ín cons 
trarium:ꝙ coloꝛ rubeus ín vꝛina figníficat febꝛẽ: dicendũ ꝙ 
nõ ſigniñcat febꝛẽ in bomine tẽ t debito modo fc re 
gente, Et tu obfjcis ꝙ imo:q: qn vídemus tale ruboꝛẽ ín 
vꝛina ftatim iudicamꝰde egrirudíne, 8,d boc foluít Werar⸗ 
dus in glofis dicẽs auctontate £Da.d filt) buius tempos 
omnes fünt guloſt:⁊ ino:dinate ſe regẽtes:⁊ fua gulofitas 
⁊ ino:dínano remittit vꝛinã: ende vꝛina modernoꝛũ bomí 
pum tẽperatoꝛũ debet effc ſubeitrina ⁊ non rubea piopter 
inoꝛdinationẽ diete.Sed m tẽpoꝛibꝰ pꝛeteritis vtin tepoe 
re yſaac:⁊ antiquoꝛũ medicoꝛũ vꝛine coꝛpoꝛũ tẽperatoꝛum 
erant rubei coloꝛis:⁊ boc pptero:dínationem diete: 7 regi 
men conuenies ⁊ debitũ. ITQuinto oato ꝙ colo: naturas 
lís vꝛine debeat eſſe rubeus:queri£ ín quíbus plus repería 
turtalís vꝛinanaturalis: vtrü ín fanis vel tn egrís: conftat 
qq in (anis. Incontrariũ eft fenfus:q:talem viínam rufam 
vel ſubꝛufam vel fübzubeà ꝓpꝛie videmus ín conualefceno 
tibus:fed conualefcétes non funt fani: ĩmo magis egri:er⸗ 
$0 ⁊c. Pꝛeterea ficut dictũ eft; cetià B dicit Berardus ín 
iofis:d colo: naturalisvzine eft tunc qñ digeſtio no impe» 
ditur in crapulazmeca fuüperfiuitatib? vel a regimine inoꝛai 
nato. Sed digeſtio in egris non impedit᷑ a crapula neca fus 
perfiuitatib?: c loquo: oc conualefcentib?: q: regunt fc oco 
bite c Pm p:eceptii medía: c accipiüt cibaría e facili dige⸗ 
ftibilia:tame fibi tímeant »e recidiuo.SSaní Yo non fic: imo 
magis intendũt crapule 2 fuperflnitanb?z regimini ínozdi 
nato:ergo talis vzína coloꝛis naturalis magís apparct in 
egris d in ſanis et boc concedo:c iftam vltimá ratione po 
no pꝛo caufa, imũ argumentü oícendi qp L5 in fanis 
fit foꝛtioꝛ calo: abfolute:tii qꝛ non debite fereguntet oíctü 
eſt: pꝛopter boc talis vꝛina naturalís coloꝛis non apparet ín 
ípfis. 3d (cóm dicendũ ꝙlʒ egrí babeant virtuté defectam 
per comparatione ad fcipfoe ín fanitate exiſtẽtes: tamẽ per 
comparationé ad digeſtionẽ materíeoígeréde que eft aper 
ta t obediens bíceftiom fua vírtus cft fo:tía: nó fic vo ín fa 
n15:q? fua matería non eft obedíens:imo maríme oigeftioz 
nircpugnans ppter fuperfiiitate ¶ Sexto queri£ vtrum 
egeſtio oebeatnaturaliter magis efle tincta dp vaina: videt 
qp fic:q: dicit fapenus cp vꝛina tíncta eft pꝛopter pmírtione 
€bolerc cum vzína:ó vbi plus permifecre£ oe cbolera cii co 
illud magis erit tínctus: fed plus permiſcet oe cpolera cum 
egcítione cum plus tranſmittat oe cbolera ad egeftione:q: 
maio: furculus chiſtis fellis delegat ad ínteftína ad confozz 
' tandü expulſiuã:minoꝛ vᷣo furculus ad nomachũ ad confo: 
tandus otgeftionem: ergo egeftio naturalíter magis ocbet 
eſſe tíncta. Stem egeftío plus immoꝛat᷑ m co:po:e qᷓ vaínaz 
ergo eseftio magis effe ocbet tincta:⁊ pzopter moꝛã mato» 
rem ocbet recipere impꝛeſſionẽ ⁊ tincturas. ££ontra oícit ꝙ 
colo: naturalis egeftionís debet effe cítrinus:colo: $onatu 
ralis v:imeocbet cffe medius inter citrinũ igneũ: ergo vzí 
na magis debet effe tincta jj cacftío.3ftes qð a fo:tio:i calo 
Te tingitur magís debet effe tínctii:fed vrina ín epate a fot 
— — —— ** in ſtomacho: cum fo:tio: fit 
1fnepare machoꝛ ergo vꝛina magis eft tinctaqᷓ 
€gcítío:quod concedo; ⁊ iſtas —— rationce pono piocau 


. ꝛimũ argumenti dicendũ q verum efti vꝛina 
5 — — cholere cá viína. Et tu obij⸗ 
cis míno: furculus delegat᷑ ad digeſtiuã d» ad erpulfiuam, 
Dicẽdũ q oupler eft digeſno.quedã eftín cpate ín quo cc 
nera£vzina:c ad iftam digeſtionẽ non oelegat alíquis fur 
culus. s£ft alia digeſtio i omacho:⁊ ad iſtã delegat᷑ furcu⸗ 
lus mmo: Sed ifta digeſtio non tingit vꝛina:⁊ oc bocobtj; 
cis tu. Glel dicendũ ꝙ l5 maioꝛ poztio e permifceatur 
cum egeítione dp cum vrina:tamen qꝛ egeltio eft pura c (oti 
danoa potcft íta nmgineccbolera cum egeftíone pennifce 
ri:fed vzina poteft tingi a modíca poꝛtione cpolere : «boc 
paffibilítate fuc fubftátie cei? —— a boc 
patct folutío ad fccundizq: ls egeftio plus unmos nus 
po:e:verütamen q: magis cft oura: ppter boc nion ita bene 
poteft tingi ficut v:tna que cft paffibilis c peruia. Stem vij 
naa fo:tío:í calo:c digerẽte tingitur d? egeftio: t ppter bor 
vina magis cft tíncta dp cgeſtio: vt oictum eſt. Bec ſunt e 
que querebantur, I , —— 
¶ Cauſam diuerſitatis coloꝛis naturalis in vrina 
vt aliquantulũ fit citrina vel clara:crocea:ſiue inea 
quintuplã effc conftat, f£ft em diuerſitas humane 
nature: ín etate:⁊ fm complexionẽ:⁊ in dieta: quar 
ta in exercitijs:quinta in exterioꝛibus entibus 
coꝛpoꝛis. ¶ Etates abfolute funt quattuo:: pucri 
tia: iuuentus:ſenectus:⁊ ſenium. ¶ Pueroꝛũ vꝛin⸗ 
multa eft et groſſa: albedini vicina. Groſſitudo c 
multitudo eſt duabus er caufis. Cina cft guloſitas:⁊ 
multitudo ciboꝛũ ⁊ humectatio eoꝛũ. Altera parui 
ras humoꝝ a coꝛꝑibꝰ fc diſſoluẽtiũ ꝓpter paruitatẽ 
exercitij ⁊ multitudinẽ fue ocioſitatis. Minoꝛatio 
coctiõis ⁊ vicinitas albedinis: ex paruitate eft ⁊ oc 
fectione coctionis:in pueris ex humiditate naturali 
coꝛpoꝛibꝰ eoꝛum dominãte. Putet autẽ aliquis:q; 
cum defectionẽ coctionis vꝛine dixerim: defectioneʒ 
ín pueris caloꝛis naturalis intellexerim:quod abfit. 
Caloꝛ erri naturalis (n pueris foꝛtioꝛ eft fubftanriali 
ter q» ín alijs eratib? caufa ſanguinis natural eoꝛi 
dominãtis cõplexiõi. 3n iuuenibus calo: foꝛtioꝛ cft 
naturalis Fr qualitatẽ cx cbolera rubea cõplexioni 
coz naturalt oriante. Pueris aüt bac etate tranſeĩ 
tibus:vꝛina ſubtiliatur:⁊ tincta citrinitati appꝛopin 
quat:qð ex incremento fit ecercítij:z confoꝛtatiõe a 
loris naturalis. ¶ 3n iuuenibꝰcoloꝛvꝛine eſt igneꝰ 
rubeus vel coceus: q; cholera rubea coꝛum coðple⸗ 
xioni naturaliter oomínat:c calo: naturalis virtuo⸗ 
fus eſt in qualitatibꝰ. ¶ In ſenibꝰ cft vꝛina citrína 
⁊ aquoſa:cum caloꝛ naturalis ín eis minoꝛetur:⁊ de⸗ 
coctio vꝛine minuitur. ¶ In ſenioꝛibus ſubtiliſſma 
pertinens albedini ⁊ liuiditati: qð ex defectione eſt 
coctiõis:⁊ paruitate caloꝛis:qꝛ calo: naturalis ín ſe⸗ 
nioꝛibꝰ cft paruiſſimus:⁊ decoctio ocfectiffima. Un⸗ 
de vꝛine mulie albe ⁊ ſubtiles funt naturaliter:ꝑꝛo 
pter frigiditatẽ fuc cõplexionis:⁊ defectionẽ actiõis 
caloꝛis naturalis ¶ Differunt vrine fenum ⁊ mulie 
rum:qꝛ illarũ pulchꝛioꝛes funt ⁊ lucidioꝛes qᷓ fent 
Senũ erndíoscs ⁊ liuidioꝛes:qꝛ eoꝛum caloꝛ natura 
lis pꝛopinquꝰ cft extinctioni:vnde ⁊ pulcb:ítudincs 
perdunt ⁊ claritatẽ.Oulieres etſi caloꝛem non ba/ 
bert foꝛtem: non ramen ſunt pꝛope extinctionem fut. 
Que cum ad ſenectutem deueniant:naturaliter ea⸗ 
calo: qloꝛe ſenũ cft ocfccrío;: «vitia mim Incída: 
magiſq; liuida. — 


erínarum. 


QT Superius determinauit aucto: de naturali coloꝛe ipfi? 
vue pic determinat —— coloꝛẽ naturalem — 
⁊ iſta pars ín duas diuiditur. 3n puma enumerat ↄditiões 
— —— ⏑ü aoc illis pfequit ibi; s£ta 
tes ablolute (unt quattuo: c ifta ſcða in.v.qꝛ primo diuerſi 
ficat coloꝛẽ vine penes etatẽ.Scðo penes cõplexionẽ infi» 
ne pñtis lectiõis:ibi:Complexio generat oiuiditur in ouo 
In tertía penes oíetá: ibi. &Piuerfitas vꝛine propter cibas 
na. 3n quarta penes motum c quíctem: ibi Diuerfitasvzi 
nc pꝛopter motus c exercitia. 3n Quinta penes rem extrin⸗ 
ſecus accidentem:hi:Diuerntas vꝛine pzopter rẽ ertrinfes 
cus. Pꝛima pars cũ pcedeti eft pꝛeſentis lectionis.Et itta 
fcóa in duas. In pꝛima enumerat aucto; quattuoꝛ etates. 
In ſcða oiuerfificatv;inam penes illas.ſcða ibi: Pueroꝛuʒ 
vꝛune.⁊ iſta ſcða in eremi a ao determinat devꝛina 
pueroz. 3in ſcða oc vꝛina iuuenũ:ibi: n iuuenibꝰ colo: vꝛi 
ne. 3n tertia determĩat devꝛina i ſenibꝰ:ibi: 3n ſenibꝰvꝛina 
Quarta ocvanajin ſenicꝛibus:ibi: In ſemoꝛibꝰ. Pꝛi ma 
n duas.in pꝛima narratvᷣitatẽ. In ſcõa mouet obiectionẽ 
x illã ſoluit:ibi: Putac ds qp defectionẽ. Pꝛima in duas:in 
pᷣma narrat:in fcóa cãs aſignat.ſcða ibi: Sroſitudo ⁊ mul 
titudo.⁊iſta ſcða in duas ſᷣm duas cãs quas affignat: ita qp 
in pꝛima aſſignat cám quare vꝛina pueroꝝ eft alba.fcóa ibiz 
Qbínozatío coctioís.Z üc fcqui£ illa : pe ín qua octerminat 
oc vina feníoz ad vꝛinã mulierũ.ſcða ibi: goifferit atit vꝛi⸗ 
ne mulicz.bec eft oiuifio ⁊ ſnĩa lectionis in generali. 
¶ IDic primo oubitat oe dbufda qftionib? quas drit £c» 
rardus.pzimo ſupꝛa lectione íftá ín fuis glofis.cp:umo dn£ 
cũ cóplerio magis fit ímmedíata ín oádo calo: ipfi vzine ꝙᷓ 
ctas:q̃re pmo oiuerfificat vꝛinã pencs etate dp penes ople 
Rione cũ econuerfo deberet facere vt vide£, Itẽ quare ifte 
enumerat quattuoꝛ ctates fola: lui. vero ⁊ píp.feprem eta 
tes cnumerát, Itẽ quarea pꝛincipio natiuttatie vſq; ad au 
Smentũ.i.vſq; ad wuentute (unt plures etates vt puericia 
dentiũ plantatiua:intantia:adoleſcẽtia:pubertas. Sed ab 
2ugmẽto.i.a iuuentute vſq; ad fine víte nó funtníft ouc.f. 
ſeniũ c fenectus. (T sid pꝛimũ iſtoꝝ oícédii gis oplerio fit 
magis immediata in oàdo colo:e vzine qᷓ etas: verumtn o: 
ctas magis fenfibiliter colozat vꝛinã dp cóplerio:q: plus oif 
fert fenfibilíter vrina pueríab vsina iuuenis vel fenis dp vꝛi 
na cbolerici ab vzina melancholici: pprer boc merito otuer 


fificát aucto:es vꝛinã pꝛius a pre ctatí dp cóplerióis:c me 


dicus fit ſenſibilis artifer. Sid fcóm dicendũ qpifte aucto: oc 
terminatoc etanbus bic Pm d babet vꝛinã variare: ⁊ quía 
viina magis fenfibiltr varia£ penes iftas quattuoꝛ etates.ſ. 


pose puericiam:iuuentutẽ  fenecturé ⁊ ſeniũ: ppter boc. 


old ocíftis octermínat:c nó oc alijs etatibꝰ.S⸗ ui.gñali 
. roetermiat oc eratib?: ppterD tãgit oẽs.Sitr bíp.octer 
mínat oe etatíbus fm egritudínes venientes in illis etati⸗ 
bus:⁊ qꝛ diuerſe egritudines ventunr im oibus ctatib?: ira 
q vna egritudo veniens ín vna etate:ẽ diuerſa ab egritudi 
ne ventente in alía etate; vt pts ín aphoꝛiſ. ppterboc oc ois 
bue ctatibus oetermínat hip. ¶ Scðo querit fup boc qð 
dicit ín littera.ꝙ vꝛina pueroꝝ osefle multa. pzopter boc 
querít vtri fit multavel pauca.f£tvíde£ cp pauca:qꝛ dicit in 
lirtera ꝙ paucitas oífTolutióís facit ad mł᷑titudinẽ vzínez er⸗ 
$o p loci ab oppoſitꝭ multítudo diſſolutiõis facit ad pauci 
tatem vane: fed mato: oíffolutio fit ín puerís dp ín iuueni⸗ 
bus vt pbabo:ergo míno: vꝛina 7 pauca o5 effe ín puerísz 
o mínozig.fupza illũ apb.ibí: Qui crefcit plurimti pa 

t innatü caloꝛẽ dicit Mał.ꝙ o8 q3 refolui£ ab bumido 
plus € g̃ qð refolui£ a ficco:cü ergo pueri fint magis bumi 
di fenes veroficcifit maio: refolutío a pueri3:f5 maío: refo 
lutío tacit ad minozationé ⁊ paucitate v:inezergo in pueris 
Rina dz eflc pauca. Itẽ dicit Aui.ꝙ m puellis tuuenib? nó 
untmenftrua:t reddit cám:q: toti menftrui ín pmóí luue 
nibus cedit (n nutrümentü c augmentũ:ergo eadé ratione 
ín puerisilla fupftuitas d 5 euacuari p vrinã cedet tota ín 
3usmenti c nutrimentũ pueroz :cá adpuc nutríantur et 
gugmentent:c ita mínozabí£ ín ipfis pueris vꝛma:ergo nó 
tnt multa v:inai pueris immo pauca. Sin 3riii eft aucto: in 
uittera vt dictũ eft. téoicitfupertue q multitudo vxine fit 


S'o.cltít 


ꝓᷣpter abundantiã humiditatis:⁊ multitudinẽ indíseftío» 
nis:cũ ergo humiditates abũdãt in pueris.vñ dicit Auic.ꝙ 
ín pueritia bumidiras vincit caloꝛem. In iunentute pumi» 
ditas adequat᷑ caloꝛi. In feniovero calo: víncitpumiditaté 
cofumedo:víde£ zrgo qp in pueris vꝛina fitmulta t nó pau 
€. £05 cocedo ci yfaac. Efi oíco q» ín puerísvzina efr multa 
€ boc ppter gulofitatem ⁊ índigeftiones.q:]5 caloꝛ in ipis 
ſit kortis: tñ non pót bene ſupꝛa multitudinẽ ⁊ inoꝛdinatio⸗ 
ne cibarioꝝ. Iteꝝ multa eftin pueris vꝛina pprer comeftio 
nem cibarioz, bumidoz d facit ad multitudinẽ. ¶ 8d p:» 
mum argumcti dicendũ ꝙ plus vaict adoppofiti ip ad p 
pofiti:q: em pauca refolutio fit in pueris: ppter boc ors 
fupfiuitates à funt multe ezeütcü vana.£rtu obycis ꝙ il⸗ 
lud qð refoluif ab humido:plus eft & qð reſolult᷑ a ficcotc, 
dicendũ ꝙ verü cítfi vtrobiq; fitequalis calo: Sed non fic 
eft:q:ls puen fint humidi:vcrũtñ calo: nó ita eft acu nec 
itarcfoluens ficut eft ín iuuembus in Gbus eft mato: ficte 
ta9. Iteꝝ nó ira fir refolutio a pueris: z b ꝓpter paruitate 
cxerciti:vt oicit in littera. d ſcðõm argumentũ oicendus ꝙ 
fecus eft oc menftruo ⁊ de vꝛina:qꝛ mẽſtruũ eft fupfauitas 
rcfiduitatis qua indiget natura ad nutriendũ:pꝓpter boc 
ín puellis iuuenibus nó funt méftrua:q: torum cedit ín nu 
trimentà c augmenta. ed vꝛina eft fupf.uiras pura indi» 
seftionis pur id deſcẽdit in veſicã:⁊ illa nó indicet natura 
nec cedit in nutrimentü illa:⁊ ꝓpter boc erpeluf in multa 
quantitate ( Tertio jríturfüp 5 qð dicit in litterazqpvzina 
ueroz eft groffa; videtur qp falfum dicat:immo qp fitfubti 
fieza: dicit m littera ꝙ vꝛina pueros eft indigeſta:⁊ indices 
ftío remíttit vꝛinã:vñ oiat in littera ꝙ vꝛina in ſenioꝛibꝰ p: 
d indigeſtum cft fubtiliffimazergo cá vaina pueroz fimi 
iter ſit indigeſta erit ſubtilis. Itẽ oicit Ba. in tegni; o£ qð 
Oefcidi£ ab aliquo atteſtatur ei a quo ocfdditur:feá vꝛina 
ocfcidif ab humoꝛibus c bumoses ín pueríe (unt ſubtiles 
ite babet mẽbꝛa ſubtilia:ergovꝛina ere arreftabirurzerco 
erít ſubtilis ⁊ non groſſa. 3n ↄtranũ eft aucto: in Ta. "Sites 
aucto: Licet inferiꝰ ꝙ actüie dãt vane coloꝛẽ:paſſiue vᷣd nõ 
vnde cal.ditas p (ui pᷣſentiam coloꝛat vꝛinam:frigiditas ve 
ro per fui pꝛeſentiam remittit: fimiliter bumiditas per fui 
píentiam .nfpiffar vzina:ficcitas vero p fuí pientià eã clare 
facit c attenuat:fed bumiditas marima eft in puerís:ergo 
infpiffabit vꝛinaz:ergo vꝛina pucroz erit groſta.qð 5ccdo, 
([ 314 pꝛimũ argumentũ ín »traríum dicendũ ꝙ verũ eft ep 
viína puero eftiíndígefta, $5ed tamẽ dicẽdũ ꝙ oupler eft 
digeſtio:q̃dam cft digeſtio quafi mediata:q̃dam vero que 
eſt pꝛincipium oígefticnís 7 quafi incboata.vt ps in oꝛcine 
digeſtionũ:qꝛ prima digeſtio in ftomacbo eft quafi pᷣncipiũ 
digeſtionis:vñ arat rem liquidã ficut chilũ:ſcõa $o q wi im 
epate eft fi medíata:7 gñat alidd groſſius vt cbimus. Un⸗ 
de verü eft cp vꝛina puerozus eft índigefta:ficuteft fcóa oí» 
geftiua refpectu tertie:ſed nó cft indigefta dn ibi foꝛtis ca» 
lo: fitzfed tn (llc fo:tís calo: cómouet humoꝛes:⁊ ideovꝛina 
ueroz apparet groffa. Sed vꝛina ín fenozibus eſt indige⸗ 
t fubtilis:q:in ipfis eft quafiprinapiü digeſtionis:⁊ nõ 
eſt ibi foꝛtis calo: d poffit bumozes cõmouere:ita ep infpíf? 
fct:t ppter boc vꝛina feníoz eft fubtiiffima:q: affímilatur 
pimeotaefttont ín ftomacbo d anat rem magis liddam vt 
chilũ qᷓ ſcõa d eft in epate:c pprer bocnó fequif fi vrina in 
fenibus fit fübnliffima:quia debilis caloꝛ in eís eft paratus 
extinctioni:ꝙ ppter bocvzína pueroz fit ſubtilis:cũ nó fine 
eode mó indisefte:fed oiuerfimode, zd fcóm argumentus 
dicendũ qp l5 humoꝛes fn pueris fint ſubtilioꝛes 7 etiã mé» 
bꝛa babeat naturatr ſubtilia:verũtñ vꝛina accídenta?r erit 
groſſa:⁊ ppter coz fo:té caloꝛẽ noni potété cóplete digere 
re cómouenté humoꝛes:⁊ íta ꝓpter foꝛtẽ cómotionem bu 
moz ín ipfis crit vꝛina aroffa. GT Quarto querit fuper boc 
qð dicit ín littera: ep vꝛina pueroz eft alba vel albedínivicina 
⁊ vide£ ꝙ falfum oícatzimmo qp debeat effe rubea ⁊ rincta: 
q: vina tingit᷑ a fo:ti caloꝛe:ſʒ in puerís calo: eft fo:tiffim? 
fufficiés ad augmentandũ cnutriendü:erao in ipfis vꝛina 
maríme 05 effe rubea 7 tíncta ⁊ non alba, In otraríum eft 
aucto: in lttera dicẽs qp cft albediniviana Itẽ vꝛina puero 
rũ yt vifus cft eſt indigeſta:ſʒ indigeftio remittitvzina:ergo 
? 


* 


Liber 


aia inéunenibus vꝛina fit citrina vel ſubeitrina:in pueris 
crit magis remifla; c ita albedint vícina.s£r boc ↄcedo.Et 
ad pꝛimũ argumenti dicendũ qp l5 in pueris fit fo:tio: caloz 
abidlute:verũtñ p oparatione ad fun abü que recipiũt cft 
debilis:qꝛ íno:diare c fupflue comedüt: vn temp intendüt 
comeſtioni:⁊ pprcr boc iu? calo; naturalis ls fir toꝛtiſſimꝰ 
verũtamẽ nó pót fupza tantã mulntudiné cibarioꝝ 2plete 
agere :et ita remanet vꝛina puerozum indigeſta:et wa alba 
vcl albedim vicina. [ &irimo q̃ritur ín bus cft maio: ca 


loꝛ:vtrũ in pueris vei tiuuenib? cii oe bocloquaf in littera 


£t videt qp maio: calo: fit ín pueriszq: cato: puero; ſufficit 
ad augmentandi ⁊ ad nutriendũ:caloꝛ vero iuuenũ folum 
modo ad nutriendüzergo maío: calo: € in puerís cũ plura 
babeat faccre jp caloz iuuenũ. Itẽ iftatria babent oꝛcinem 
lubftantia virtus 7 opatio:vr dicit pbs: vñ a ſubſtãtia egre 
ditur virtus c avirtuce oꝑatio:ſed tubftanria caloꝛis maioꝛ 
£ft in pueris:qꝛ magis vicinátur (permati ; ergo maioꝛ cas 
lo: eft ín pueris. f£orra fo:tio: calo: t maio: foꝛtius oigeritz 
fcd caloꝛiuuenum foztríoza oígerir: vt carnes bouinas ⁊ cis 
baría oura:calo: vero pucroz debilis q: cibaria mollia ; er* 
50 máio: eft calo; in iuuenibꝰ d? i pueris. Pꝛeterea qp ctiá 
Quát;tatiue maio: fit calo: in iuuenib?; viaet co cp calo: cft 
accidẽs:ſed ad multiplcationẽ c extenſionẽ᷑ ſubiecti exten⸗ 
dírur accidens:vñ dicit pBs quãtã füpfici£ dices tantã ⁊ al 
bedineʒ:cũ ergo mẽbꝛa iuuenũ fint maioꝛa ⁊ foꝛtioꝛa d? me 
bꝛa pueroꝝ:videt qp etiã quãtitatiue maioꝛ caloꝛ exit in iu 
uenidꝰ.Ad hoc dicẽdũ q maioꝛ calozeft ín pueris quãtita⸗ 
tiue:in iuuenibus ei maioꝛ eft qualitatiue:vt dicit auctoꝛ 
in littera.Hoc etiã vult Aui.S⸗ Ba.in lib.de cõplexionibꝰ 
multũ diſputat oe hoc:⁊ dicit qp bii poſſibile eft qp d£. caloz 
⁊ equalis põt impꝛimi ín lapide ⁊ in aqua : fed tix in lapide 
file calo: erit acutioꝛ:in aqua vero magís mulcebꝛis: fed ín 
iuuenibus cft magis acutus:vñ equalis eft calo: in ipfis vt 
dictũ cft. :Derardusvero fatis ꝓbabiliter foluír iftà q̃ſtionẽ 
⁊ dicit ꝙ calo: mibi pót noiar. purũ accidẽs:⁊ pocmó ma 
io: eft in iuuenibus: vcl põt mípi notare fübas quãdã.ſ.va⸗ 
po:xem aercü mulcebze c ſuauẽ tactui:⁊ fic maio: eft ín pue 
ris. Vel dicẽdũ purotaryfaac iu littera: c» quátü ad fubas 
deferentẽ calo:em fic mato: cft caloz ín pueris:qꝛ ín pueris 
lus oe fanguine eft: à fanguis eft vehiculũ caloꝛis natura. 
—* tñ in iuuenibus maio: eft qualitatiue ⁊ intenſiue:et 
virtualt:q: in iuucnibus meli? apparct oꝑatio caldi d in 
pueris, ¶ Hd p.n argumentà dicẽdũ:qᷓ ín pueris caloz 
o:dína£f finaliter adaugédà ⁊ ad nutriẽdũ cà cos opo:teat 
murriri ⁊ augeri ppter rantate ⁊ mollide membzoz:fed ín 
íuuenibus calo: non oꝛdinat finalr nifiad nutriendá ⁊nõ 
. &daugmentandü cum mẽbꝛa habeãt nimis oura. zd fcóm 
prs folo p pdicta:qm verü cft qp ín puerís maioꝛ eft caloꝛ lo 
quendo de caloꝛe qui eft ſuba:⁊ oe hac obijcis tu.SSed non 
eft verũ oc caloꝛe q eft accidens.Ad tertiũ dicendũ qp caloz 
áuuenü nó digerit dura abaría ppterboc q fit foꝛtioꝛ: fed 
ꝓpt᷑ homogeneitatẽ:vñ róne bomosencitatisvt dicit Aui. 
digerũt iuuenes cut habeãt mẽbꝛa ſolida:ſolida cibara:⁊ 
pueri cũ habeãt mẽbꝛa mollia cibaria mollia:⁊ nõ ꝓpter foz 
tcm vel debilẽ caloꝛẽ.Ad vltimũ argumentũ oícédum ꝙ ca 
lo: putnoiat mibi accidẽs maioꝛ cft m iuuenibus:⁊ tu obij 
€is ꝙ calo: ctíá quátitatiuefit maío: ín iuuenibus:qꝛ babet 
maioꝛa mẽbꝛa⁊c. Dicẽdũ q ctfi mẽbꝛa iuuenũ füt maioꝛa ⁊ 
magis extẽſa dp mẽbꝛa pueroꝝ:nõ ppterboctii maio: caloz 
eft ín ipſis:qꝛ alíqua re$ coadunata ín paruo loco poteft eẽ 
fo:tío: dj illa eades diſperſa m pluribus locis : fic cft ibi: vñ 
clo: tn pueris coadunaturzín iuuenibus diſpgit zc. Vel oí 
cdi ꝙ oupler eft caloz.qdà d deſcinditur cü fpermate a pꝛi⸗ 
tnis parentibus: talíe maio: eft in pueris ; alíus cft caloz 
quí ceneratur per confricatíoncm partium coꝛdis ín coꝛde 
X talis maio: cft ín iuuenibus. 
€ De diuerſitate vine fm cõplexionẽ. 
v npletio gñaliter otuídit in duo: vel enis 
raturalis eſtvel nó naturalis. ]Haturalís € 
er quattuo: copofita qualítatíbus : eltcra 
Jalteram no ſuperante. hanc hoĩes babéres 






cõplexionem:vꝛinã in liquoꝛe t coloꝛe babẽt tempe 
raiã.i.citrinã dara t mediocrẽ inter citrinü ⁊ ignea 
colosé :líquosem mediocrẽ iter groffum ⁊ ſubtilem 
€. ms naruralís p:ínciplr ín ono diuidit. vel ei eft 
funplec vcl —— eft cũ vna dlítas coꝛ⸗ 
po:is dñatur cõplexioni.Qualitates em ſunt quat⸗ 
Noꝛcaliaitas frigiditas humiditas c ficcitas.vi ⁊ 
impuces funt quattuoꝛ coͤplexiones calc fri. hu.et 
e Eoᷣpiexioes calide ⁊ frigide actione brit in co 
ioꝛe ine:cũ ín liquoꝛe illaudabilẽ babcant actionẽ. 
€ cCaloꝛvꝛine pttar ruboꝛẽ⁊ tinctionẽ:cũ eĩ coꝛpꝰ⁊ 
fanguis calcfiunt; coctiones cofostatur bumoꝝ. en 
fit vt vína ticta fit ⁊ vubicũda.Frigiditasvꝛinc ru 
ditaté« albedíncs pᷣſtat:qð em corpus retrigerat:⁊ 
fanguine cógclar:coctione neceffe eft deſtruat: qᷓpꝛo 
pier v:ína aiba ftr c cruda «T Complexiones humi 
dc ⁊ ficce ín liquoꝛe vzínc fuas babent acríoncs : qs. 
burnidiras turbiditatẽ pᷣſtat — ſiccitas 
iquoꝛẽ ſubtiliat c clarificat. C Complexiones com 
potite ex duabus qualitatibus funt cõmixte:cum er 
qo cõplerio cx qualitatibus fir quattuoꝛ.ſ.cal.hu.et 
tic.frigíditate.be complexiones quarto: erũt:ca.⁊ 
bumida:calida ⁊ ſicca:frigida ⁊ bu.frígida et ficca, 
¶ Eomplexio calida ⁊ bumida pᷣſtat vꝛine ruboꝛeʒ 
ín coloꝛe groſitudinẽ in liquoꝛe.Caloꝛ em̃ ficut dixi 
fanguíné calefacit:coctionẽᷣ cõfoꝛtat: vꝛine ruboꝛem 
4 tinctura dat: bumiditas liquoꝛẽ ingroffat; turbidi 
taté pꝛeſtat:vñ fit vt vꝛina cui dñatur fanguis grol⸗ 
fa  rubiciida fit:q: fanguis eft calidue et humidus. 
€ Coplexio calidae ficca oat vꝛine ruboꝛẽ in colos 
re: (abtülítace in liquoꝛe:q; caloz vꝛinã facit rubicun 
dà ⁊ dara:q: cbolers rubi calida eft « ſic f ople 
xío frigida ⁊ bumida vꝛine albedinẽ n coloze: groſ⸗ 
ſitudinẽ ĩ liquoꝛe oat:q: frigiditas fanguinis caloꝛẽ 
cõgelat « ꝑfectionẽ coctionis:⁊ tincturã vꝛine tollit 
humiditas groffificat liquoꝛẽ dans ſibi turbiditatẽ 
iri fit vt cut Uijererpiooqua voe acia ra e 
albam: cii frigidũ ⁊ bumidi fit pblegma.& Cõple 
xio frigida c ficca vꝛinã albas facit (n coloꝛe:claram 
ín líiquo:e:q: frigiditas vꝛine aufert tincturã:⁊ ſicci⸗ 
tas ſubtiliat liquoꝛem ⁊ clarificat. inde fir vt cui t 
gra cbolera dominatur:vꝛinam albam c dara: ſub 
tiliaram babcart ꝙ cbolera ífta frigida eft ⁊ ficca. 
¶ Superius oeterminauit aucto: oe oiuerfitate colozisv:t 
ne ip ctatís:bícotuerfificat vꝛinã penes coplerione; t 0t 
uidit im ouas. In prima otuídít complexionem in naturas 
lé « nõ naturalẽ. In fcóa pteqmroe mebꝛis diuidẽtibus 
ibi: Naturalis ez quattuo:, t ifta fcóa ĩ duas. In pꝛima o6 
termiat oe coloꝛe naturali ipfius vꝛine. In ſcðã bc nõ nat 
ralizibi: fRon naturalís,« ífta fcóa ĩ duas 3n prima diuicut 
aucto: cóplerioné nó naturali ín fimplice t cópof 2 fe 
aida pfedtur oc (llis: ib: Gimpler cft ci vna qlítas. $552 
ín 01as. 3n pma oetermínztoe cõplexione ſimplici:in fe 
cũda oc cópofita.fcóa ibi; Cõplexiões copofire. Pꝛima 1 
buas. In pꝛĩa determinat aucto: oc qualitatib? fimplicib? 

nfcóa octerminat aucto: oꝑationes quas faciür (ftc qua 

tatcs ín vzina.fcóa ibi: ópleriócs calide ⁊ frigide.et ifta 
ſcða ín duas. 3n prima oetermínat aucto: opariones acti 
uarü q̃litatũ in vꝛina: In fcóa opationes paffiuaz:ibí: £o 
pleniones humida ⁊ ficca.Tumc fc drur ílla ps ín qua octcr 
minat aucto: de cópleríonib? cópofitie : t illa ín Duas. 3i 
pma pponitqóitéditzin fcóa oe illis pfedter.fróa ibi: £8 
plerio calida « bumida. vifta fcóa ín quattuos; q: primo 0€ 


Arimnarum. 


eerminat de cõplexione calida t humida. In ſcða bc calida 
Aicea i:Cõplexio calída ⁊ ficca, Sin tertia oe cõplexione 
frigida ⁊ — an p frigida  pumída, In quar 
taocfngida c ficca.ibif£oplerío trigida ⁊ ficca, [Dec eft oi» 
uifio € nia lectionis, — 
(| ic dubitat oc qbuſdã q̃ſtionibꝰ quas q̃rit Serardus 
fupza lectione iſtã in ſuis gloñs.⁊ primo Qritur cà cõplexio 
etatís nó o(ucrfificet vrina nífi ꝑcõplexionẽ: videtur qp ſa⸗ 
tis patuítíftud captin oc cóplerione p capIm oe etate. 3165 
fupius octermínauít aucto: coloꝛẽ ipfiuevzinczvt 
pote coloꝛẽ mediũ inter citrinũ c igncumzquare ergo bicre 
petit dehmõi. Itẽ quare repetit ftue quare ĩtromittit fc in 
ptc octerminare oc liquoze cũ poftea faciat caplm fepa 
ratu; oc liquoze. Stem bícagit ſolũ oe coloꝛe vꝛine:cũ ergo 
paffiue qualitates nibil facíat ad colo:£ vꝛine:vt oicit in lit⸗ 
tera: videt ꝙ ibi nõ dz determinare oc opatione qualitatus 
affiuarü:immo folum oc opatione actiuarũ:cũ actiue ſolũ 
Dant colo: «non paſſiue.¶ Ad pꝛimũ iſtoꝝ oicedü qp L5 eta 
tco penes cõplexionẽ variẽt vꝛinã:tñ ín qualibet etate funt 
diuerſe cõplexiones.vt ín crate puericie funt quattuoꝛ com 
pleríoncs cc. vfi (bi ponit capłm oc coplerionc,i.oc diuerñ 
tatc vꝛine colozís a pte cópleríóís vt appareat orntia inter 
vꝛinã vnius pueri ab vꝛina alteríus pueri, vn nó ſolũ inten⸗ 
. dítponcre diuerſitatẽ ínter vꝛinã pueri ⁊ vꝛinã iuuenis:im 
imo inter vꝛinã vni? pueri ab vꝛina alterius:⁊ ꝓpter boc oi 
uerfificat ibi coloꝛẽ vꝛine 3 pre oplerióte KL Sid 1:95 dicẽdũ 
q'füperi?octerminauit aucto: gñałr de naturali coloze ipi? 
viine:bic 9o 9c epcedén:q: erm bic diuidit cõplexionẽ inna» 
turalé ⁊ innaturalẽ: ppter D ad manifeftandü ſuũ ppofiti 
octerminatoe coloꝛẽ naturali:vt applicet coplerioni natu? 
rali vꝛinã naturale. €T 5d terti dicendũ ꝙ bicfacit capłm 
feparatü oc cõplexioe:⁊ ꝓpter hoc oẽs effectus coplerióis 
o5 determinarẽ:⁊ q: liqno: eft effectus cõplexionis.ſ.hu.et 
fic.q: paffiue oat liquoꝛẽ vt dicit ín lia; ppter hoc hic intro⸗ 
mittit ſe de liquoꝛe er incidẽti.¶ ad quartũ fitr pʒ ſolutio 
qꝛ em̃ nõ videremus fufficieter diuiſionẽ cõplexionis niñ vi 
deremus oꝑationẽ qualitatũ cóplerionahüz ꝓpter boc opa 
tiões tã actiuaꝝ d paffiuaz determinat. 3eoftea querit 
Berardus:vtrũ colo: oc£ vꝛine cóplerioeradíca!i vel uẽ 
te.Qð noa radicali ꝓbat fic:qꝛ vꝛina tingit a digeſtide epa 
tis:ſed digeſtio epatis fit p calo: fluentẽ c nó p radicalem 
ergo nó oaf a cóplerione radicali immo a tluẽtẽ.Cõtra:cõ⸗ 
lerio radícalís eft interverü téperamentü ⁊ pᷣmũ gradum 
Fluss $o cleuata eft vſq; ad fcóm gradü:fed dicit in litteraz 
qp naturalía.coloz vꝛine cópofit? eft ex quattuo: qualitarib? 
alteraalterá nó excedentib?:(5 fic cft ín radícali cóplerione 
«nó ín fluẽte:ergo oa£ colo: vꝛine a cõplexione radícali ec 
nõ a fluẽte.Ad boc ſoluit Berardus inlra: c vult dicere vt 
vidc£ ꝙ a fluẽte:q; er radicali cõplexione ⁊fluente reſultat 
vnica cõplexio actualr ín coꝛpoꝛẽ ⁊ beceft fluẽs. Vel dicen 
düq ab vtraq; tã a radicali p a fluente oa£ colo: ín vꝛina.a 
radicali tanq ab occulta ⁊regulãte:a fluente tãqᷓ a manife⸗ 
fta ⁊ regulata a radicali: vri in bote téperato oebitefe regen 
teoaf colo: ín vꝛina ab vtraq; cóplerione:fed magis tma» 
nifefti? a fluẽte:cũ opatióes cõplexiõis fluétis magis appa 
reãt qᷓ oꝑatiões radicalis;vt p5 oe;colo:e cutis:coloz em xcu 
tis magis fenfibilícer videt᷑ gñaria cóplerióc fluẽte d ara» 
dícali. fir dicẽdũ eft oe vzína (T Hd pꝛimũ argumenta fol 
uop interemptionẽ oicedo ꝙ digeſtio is nó ſolũ fit per 
caloꝛẽ fluentẽ:immo etiá p radicalẽ:ſedtñ magis manife(te 
pfluente. ad fcóm argumetü in 2:íü dicẽdũ ꝙ oe cóplerios 
ne radicali ⁊ fluẽte reſultat quañi téperamétü:4 tale põt oa 
re coloꝛẽ ípfi vꝛine. ¶ Scóo qri£ vtrü fir ponere ↄplexionẽ 
Eperatã:ſed q: diſputata eft ſupꝛa dietas vEeszfoL rv. ibi, 
Airca parté iſtã⁊c.⁊ etiã ſupꝛa tegní $53. ppter hoc ad pris 
€a5 omitto.CSed tertio Qrit oe obinatiõe qualitatũ:qꝛ ví 
ct ꝙ nõ ſint niſi oue ↄbinatiões:qꝛ dicit Ba. in oe cóples 
pionib? ꝙ neceſſe eft q» cus caliditas vinat qp ftarím fequa£ 
ficatas:7 cü frigiditas vincit ꝙ fequat Dumiditas.ergo cii 
ficcítas fequa£ ca. c humiditas ſicci videt qp non eruntnifi 
oue cobínatíones o(uerfe.fcaliditatis z pumídiratis ⁊ fri» 
gídítatis c ſiccitatis. Itẽ impoffibile eft qutares 2traríag 


Fo.clxx 


cõcurrere adinuicẽ:ſʒ caliditas ⁊ ſiccitas ſãt ↄꝛie:qꝛ mouet 
totu 5:10:q: ca.mouet a cẽtro ad circũterẽtiã oilarádo:fic* 
citas ecõuerſo cóftringédo:filr fri moueta circũferẽtia ad 
trà coftringédo:büiditas ecotrario dilatãdo: ergo caet 
fic nó cóparunt feznec fic.c hu.ergo nulle funt ifte cõbina 
tiões.Soto dicẽdũ qp iſte tuo: obinatões ds ponit yſaac 
Ín la pofiibiles ſunt. 21d pꝛunũ argumẽtũ dicẽdũ vp Ba. 
nó logcur ſub auctoꝛitate ꝓpᷣpꝛia ibi qn dicit illdvbũ:ĩimo re 
atat illud:⁊ poftea oeftruit; vf bene põt fieri cõbĩatio ca.et 
fic, t fic, c hu.Sed 5 boc pótfic obiju.Aui.dicit ꝙ qbetca 
liditas ocficcat:nó tn q̃libʒ frigiditas humectat:⁊ponit exẽ 
plũ oc vere.vñ dicit y bumidiras veris pot tẽperari pcali» 
ditatẽ eſtatis fubfequetis:fed ficcítae autũni nó pot tẽpe⸗ 
rari p frigiditart hycmis fubfequeti:ergo cũ Gübet calidi 
tas ocficeet cada temp affociabit fibi ſiccũ:q¶ nõ pót c£ illa 
cõbinatio ca.cü bu.f£t dicẽdũ ad boc ꝙ an orat Zur, e aus 
bet caliditas deñccat:ipſe loqͥᷣtur oe caliditate pfeuerante. 
vn verũ cít ꝙ calida ꝑſcuerãs aſſociat fibi ſiccũ:ſed tm cali» 
ditas nó ꝑſeuerãs bene pot cõpati fe cũ hũido.⁊ fic adbuc 
funt ille quattuo: cóbínatióes poffibiles rto q̃ritur 
vtrũ colo: in vꝛina det᷑ plus a coplerione coꝛdis vel epatis, 
Et q plus ab copleríóe coꝛdis vidct:a: dicit in littera:ꝙ in 
cóplerjone cal. z hu.eſt vꝛina rubea ⁊ fpifla:c D eft qo oicit 
ipfeq fanguís fupcalefit.Sed maio: füpcalefactio ſangui⸗ 
nis cft ín coꝛde d im epate:g vzina magis tinget acõplexio⸗ 
ne coꝛdis qᷓ epatis. Itẽ dicit Auic.ꝙ calo: naturalis ⁊ ſpũs 
funt calidioꝛes oe toto coꝛpoꝛe:poſtea ſanguis deinde cpar 
Si s vꝛina tíngat ꝓpter calefactionẽ ſanguinis:⁊ maioꝛ ca 
lo: acqᷣrit᷑ ſanguini in coꝛde dp im epate:videt᷑ꝙ a cõplexione 
coꝛdis plus dabitur coloꝛ ſiue tinctio vꝛine qᷓ a cõplexione 
epatis. In 5riü funt auctoꝛes dicẽtes c» vꝛina deſcindit᷑ ab 
bumo:ibus in epatez ibi recipit coloꝛẽ.qꝛcaloꝛat᷑ p cõmix⸗ 
tioné bumoz d non fünt in coꝛde. Itẽ vrina tigif ab opatio 
ne icðe digeſtiue:⁊ illa fit ín epate ⁊ non in co:dezergo cc, 
Itẽ cicit fup? qvꝛina pzíncipatr atteíta£ paffionib?cparis 
Z venzz:ó plus tinget᷑ ab epate qᷓ a coꝛde. Oð concedo: vri 
dico ꝙ loquẽdo oc oparíóe pma feufibiiz immediata vꝛina 
tingit fiuc colo:a£ a cõplexiõe:ſiue ab opatione eparís : tf 
virtualt colozat a coꝛde:q; co: influit virrute fupza oia més 
bꝛa. 4L Sid ouo pꝛima argumẽta foluo vnica ſolutiõe:dicẽ⸗ 
dũ ꝙ vꝛina nõ tingit abillo fanguine qui fupcalefit in coꝛde 
immo anted ille fanguis Q calefit ín coxde tráfmittarur ad 
co: tingit᷑ vꝛina im epate:q: sfiaf cü bumozib? in fpma epa 
tis:ſeq̃ſtrat᷑ atit ab hũoꝛibꝰin gybboꝛ⁊ ibí recipit tinctione 
ex comirtióe bumoz:4 D fenfibili velinfenfibil f £uinto 
qnt fup b qð dicit in Ia qp actíued lirates.f.fri.c ca. oár colo 
re vzine:pafliue vᷣo.ſ.hu.⁊ ſic.dãt ei ſubam.Sed 3:colo: oa 
tui vꝛine p oigeftione:fS digeſtio viget pca.z Du. tà paff 
ue d? acrise oát coloxe vꝛine. te videt q actiue Dóntfübag 
q: actiue funt fo:tiozes d pafiiuezó dabũt vꝛine illnd qð oif 
ficilius eft:fed oifficili? eft oare fubam vzine d? colozé: qꝛ co 
lo: eft accidẽs:⁊ difficiliꝰeſt parc ſubam d accdẽs:q cũ acri 
ue fint fortioꝛes dabũt vꝛine ſubam:paſſiue vᷣo cũ finr debi 
lioꝛes dabũt coloꝛẽ. In ʒꝛiũ eft auctozín lr̃a:vx dictum eft. 
——— q paſſiue dãt colox:q: qcqd 8 cà cãc 
Eft cá cauſati:ſedpaſſiue ſunt cà fube: vt dicit in rᷣa:⁊ ſuba 
eft cã coloꝛis:qꝛ p fubam vel pliquo:é dat᷑ coloꝛvꝛine:vt vi 
debítie infen?:6 c pafitue oabüt vꝛine coloꝛẽ. Itẽ caliditas 
ficcum oealbat;büidus vero oenigratzó bu. ñc.dãt colo:€ 
q̃ (unt paſſiue:⁊ nõ calídiras q eft actiua:qꝛ fi ca.daret colo 
ré eüdé coloꝛẽ índuceret ín ſiccũ ⁊ ín humidũ:ſed bocnó eft 
ergo tc. ld boc ſoluit Serardus dicẽs qp actíue dãt coloz£ 
⁊ fubam ⁊ paffiue fitr: (ed actiue oat piíncipalster coloꝛẽ er 
ofequeti fubam.pafliue ecótrario.f. pzincipaliter fubam ex 
ofequeti coloze. Sed bocníbil eftzq: dicit y ſaac in littera: p 
actiue oant colozem: íta cp non fübftantiam: paffiue vero 
fubftantiam ita cp nó colo:e "Propter bocoiceda eft alíter 
y actiue oát colo:e p ſe:ſubam p accides:paffiue fuam 
ſe:coloꝛẽ p acdídes. Pbi sfa:colo: oat in verna p vía comme 
tidis fenfibilis:vel p via digeſtiõis:⁊ boc eft p viã cómirtio 
nis infenfiblís:pona£ à ꝙ cbolera in modica quátitate p 
miſceak cà vꝛina tinget ftatím fenfibuiter vsinà : fed c uoo 
y 9 


Z (bet 


ingrofíabit vel infpiffabit e3 manifeſte:ĩmo eã quaſi parũ: 
aut nipil infpiffabit:« talis inſpiſſatio 9: quãtũ ad medicus 

fuba:cita ps cp actiuezvrporc caliditas in cpolera tingens 

cholerã colozabit vꝛinã:⁊ nó osbit ei fubam nifi p accides: 
fitr dicẽdũ cft oc pafliuís:q: bumiditas p fui pũtis:⁊ ſicci⸗ 
tas p fui pꝛiuationẽ ſubſtãtiat vzina.q: multitudo humidi⸗ 
tatis ꝑmiſcẽs fc cũ vꝛina oat fubam ſpiſſam ipfi vꝛine:⁊ nó 

bat ei quãtũ eft oe fe coloꝛẽ:qꝛ etfi ila humiditas à ꝑmiſce 
tur ci vꝛina d ingroffat vziná fit colozata coloze aliquo : tis 
Quátü eft oc fe t oe fua íntétionc nó oatet coloꝛẽ nifi p acs 
adés;imo quátü cft oe fe folü Dar ei fubam.f. fpiffitudimes 
velbmói, Vel dicẽdũ aliter qp actiue oát eicolozé foꝛmałr 
i.materialr:q; caliditas cingit fanguine: ita p fuí pbtíam 
caliditas facit tincturã in vzina foꝛmałr:ſiłr frigiditas remit 
fioné:fed effecriue oat ſubam:qꝛ facit cbullition£ ín hũo⸗ 
nbus:z ita ꝑ comirtione illoꝝ bumoz cũ vꝛina:⁊ ita p acci 
dẽs dãt ſubam:ecõuerſo eft oe paſſiuis:qꝛ foꝛmałr dant ei 
fubam.f.p fui pñtiã:effectiue 90 coloꝛẽ p accídés:q: cx per 
mixtione refulrat colo: talis in vꝛina.CAd pꝛimũ argumen 
tũ dicẽdũ q verü eft ꝙ vꝛina tingit p digeſtionẽ:⁊ orgeftio 
viget p ca.z humi.⁊ ita illa caliditas fact ad coloze: hũidi 

tas 20 ſubam:⁊ íta nó habes argumẽtũ.Ad ſcðm dicẽdũ dp 

tà (uDa vꝛine dj colo: eft acides: c ꝓpter bequatr poſſunt 

oarí: qz appellatibi ſubam vzinc 2ditióes immediate cófe 

Qquétce naturá:vt tenue ſpiſſum « mediocre. &lei dicẽdũ cp 

verü eft ꝙ p viá gñationis facili? cft oare colose d? ſubaʒ:⁊ 

bac vía actiue cü ſint foꝛtioꝛes darẽt ſubam:ſed p vía coms 

mixtiõis nó cft verü.imo facileeft ré facere fpillam p via có 

mixtionis:vt pmífcédo puluerẽ cti aqua:ficefr — — 

Vel dicẽdũ qp l5 actiue fint foꝛtioꝛes fimptt dp pafliuc;tame 

paffiue ſunt foꝛtioꝛes quãtũ ad iftü effecrü c eft iquoz. t cã 

buius eſt:qꝛ liquoꝛ fpiffusztenuís ⁊ mediocris ĩmediate fe 

Qui£ materia:ſed fitr qlitates paſſiue ſunt magis materia⸗ 

Ice d actiue:⁊ ꝓpter b actiue oát coloꝛẽ q eft mas] foꝛmał 

⁊ pafliue ſubain fiue liquoꝛẽ q eft magis materialis.p ià oí 

Fin riri oe adalíaarguméta «4T Clirimo qnt fup 

bocq9 oícitinlra:g frigiditas ⁊ ficcitas facit vꝛinã tenue z 

albá.s£ontra:bumo: niger 7 ſpiſſus: 7 vꝛina 05 atteítarí hu 

mox: ó frigiditas 7 ficcitas facit nó vꝛinã tenuẽ c albã:ĩmo 

poti? nigrã c ſpiſſam.vñ oícit inferíus ꝙ ín ſolutiõe qrtane 
eft v:ína nígra ⁊ ſpiſſa. Et dicedũ ꝙ mélácbolia põt tingere 
v:íná p fui cóplextoné: fic cii melácbolía fit frigida « ficca 
rónc frigíditatis ocalbat:róne ficatatis attenuat:z b mo» 
do loátur auctoꝛ ibi:qꝛ ibi ofucrfificat coloꝛẽ vꝛine penes có 
pleríone: vel melãcholia põt tingere vꝛinã p fui comirtione 
⁊ ficcü fit humoꝛ níger ⁊ fpiffus fadt vꝛinam nigram c fpíf 
fam:t ficeftinfolutione quartanc, 

¶ De diuerſitate vꝛine propter cibum. 


Juerſitas vꝛine ppter cibaria dupler eft: 
r * íi quãtitate:vel in qualitate. Quanti⸗ 
(2 jus cibi crib? erit modis.Omnis cr cíb?: 

vcl mulcus:vel paru?:vcl medius.Multꝰ 
vine crudítaté c albedíne largit᷑ ⁊ boc ex cãis dua⸗ 
bus:q: et multitudine cibi z potus calo: naturalis 
gñat:⁊ digeſtio cótrabit. Cũ atit cíbus nó pfecte di 
gerik:ſanguis nó pfecte cõplet᷑:neq; vꝛina tingit : f$ 
cruda egredit:qð plurimũ patifitur gulofippter po 
tus cibiq plenitudine: marime fi vinti fit fubrílez al 
bũ.Scða erít cã:qꝛ multítudo cibi z pot? co:p? hũe 
ctat.Cuʒ humoꝛ in coꝛpoꝛe augmẽtat:ſanguinis ca^ 
lo: minuit ⁊ cõgelat᷑:atq; calo; naturał in coctiõe oc 
ficit: vñ uda ⁊ alba erit. 3fsaru? cibꝰ vat vꝛine ru⸗ 
boꝛẽ ⁊ caritatẽ:qꝛ puítas cibi deſiccat hũiditatẽ coz 
poꝛis:bumiditas minoꝛata calefacit coꝛpus:vñ vꝛi⸗ 
na dara fir c ru.ſicut ín iuuenibꝰ ieiunãtibꝰ maxime 
JBa.Cirína int fm quãtitatẽ vini oimerfat:g: fi mul 
ti ſit:liquoꝛ vꝛine creſcit:minuit bvpoftafis: tinctu⸗ 
ra minoꝛat᷑ vꝛine:⁊ albedini appꝛopinquat:maxime 


(i pauci ſit:liquoꝛẽ facit paucũ:bypoſtaſim multã et 
maioꝛẽ tincturam rufitati pꝛopinquã Itẽ vinũ fi p 
pter multitudinẽ no accipiat coctione:vꝛinã nó imu 
tat:⁊ exit ſicut fuit bibitũ.Si albü tit ⁊ darü: vꝛina 
erit alba c dara. Siðᷣo groſſum ⁊ nigrũ.:vꝛina groſ⸗ 
fa erit ⁊ nigra.Si groſſum c citrinũ: vꝛina erit (ly, 
¶ Cibꝰ mediocris inter ſubtilẽ ⁊ groſſum:multũ ⁊ 
paucii-£m leuitatẽ fud ac matura facit digeſtionẽ bo 
nã ac tẽperatã coctíoncfm qp actio erit nature: tẽ⸗ 
peramentü ín liquoꝛe c coloze vzíne, Cinde diuerſat 
ex dbi dlitatib?qtnuo; modis.Cibus erri eft calidus 
eſt frigidus cft báidus;c cft ficus E alidus oat ru 
boꝛẽ tinctura vꝛine:Caloꝛ etri epar calefacit in pꝛi⸗ 
mís.vii fu? rubcfcit ſanguis:et ebullit ſpũs coꝛdis: 
ꝛinã tingit ⁊ calefacit:ticut videmꝰ ín hoĩbus cali⸗ 
da fepe cibaría comedẽtibꝰ:vtpote mel⁊ ſilia. /£i 
bus frigidus vꝛine dat cruditate z albedínc;q: trígi 
dítas caloꝛem epatis mitigat:ſpm̃ coꝛdis cógelat:co 
ctioné vꝛine autert:qͥ cii bene non coquat; vztra cru; 
da alba reddít:ticut cũ pífces ⁊ filía comcduntur, 
¶ Cibus büidue oat vꝛine turbiditatẽ ⁊ groffitu^ 
dinẽ:⁊ plurimũ eã facit albã c cruda;raro rubeam c 
tinctã.humectatio etri cibi augmẽtat humectationẽ 
coꝛpoꝛis:humectatiõe ctata caloꝛẽ ſanguinis 
neceffe eſtyt minuat:⁊ ſpm̃ coꝛdis ogelet.Sʒ tfj (i ci 
bus caloꝛẽ babeat qͥ humectationẽ vicat:⁊ fanguíné 
calefaciat:ruboꝛ turbíditas fitit ivzína. (T f ib?fic 
cus vꝛine fübtüitaté ⁊ claritate largit᷑:⁊ płimũ eftru 
bc? colozraro citrín? 7 albꝰ:q; ſiccitas cibi ocficcat 
büídítaté fanguinis: d cti mínuafcalefit coidis ſpũs 
vina rubea « dara efficit Si tri ftomacb? tãtũ ba^ 
bcat frigiditatis:vt ↄgelet caloꝛẽ fanguis: mitiget 
feruoꝛẽ fuí ⁊ tíncrurazvel ruboꝛem vꝛine otrabat: du 
plicẽ facit ĩ vꝛina cãʒ:mutat erri ín citrinaʒ ſicut in ca 
lidam babẽtibus coplerionem:vel ín albam:ſicut iti 
complexionem habentibus frigidam. 
¶ Supíus diuerſiſicauit aucto: vꝛine coloꝛẽ penes etates 
⁊cõplexionẽ:hicpenes dietã:⁊ diuidit᷑ bec pein ouas. In 
pꝛima diuidit. In ſcða oe mẽbꝛis diuidẽtibꝰagit:ibi:Cuiti 
tas tribus erit modis.Et iſta ſcða ín ouas. 3n prima diuer 
fifzcat vnná penes quatitatt ipſiꝰcibi. 3n ſcða pence quãti 
tate: ibi. £y qualitatibꝰ. Pꝛima in ouas. 3n pꝛima diuidit 
quãtitatẽ abt. In ſcða oe mebzís omnidétibus agit. Secun 
da ibi.Oultus vzíne cruditatẽ.⁊ ífta fcóa in ouas. In pma 
oiuerfiticat coloꝛẽ vꝛine penes cibi illũ: multi c paucum, 
3n fcóa penes medíocre.fcóa ibi:Cibus medíocris. prima 
in duas. 3n pꝛima oíuerfificat vꝛinã penes cibi multum c 
paucii, 3n fcóa »firmat auctoxtate Ba.ſcða ibi: s£aL. injt 
viina.pztma ín duas. In pꝛima oíuerfificat vꝛinam penes 
mult cibi. 3n fcóa pencs pauci cibü zibi;X»aru?cib?. p: 
ma ín duas. In prima oíuerfificat vꝛinã penes cibũ multiz 
t affignat vnã cãm:q̃re db? mult? facit vꝛinã crudas ⁊ albã 
In fcóa affignat ſcðaʒ cám ad D idẽ:ibi:Scða crít ca q; mul 
titudo. Tũc feqtur illa ps in d o(uerfificat coloꝛẽ vꝛine pe⸗ 
nes q̃litates cibi.⁊ ifta m ouas. In pꝛima diuidit. In ſcða 
de mẽbꝛis diuidẽtibꝰ agit.ſcða ibi:£alidus oat vne colo⸗ 
rẽ.⁊ iſta ſcða in duas. In pꝛima determinat aucto: oe opa» 
tione qualitatũ actiuaꝝ ipᷣñꝰcibi in coloꝛẽ vꝛine. In ſcða de 
terminat opationem qualitatũ paſſiuarũ in vꝛinã.ſecũda 
ibi incipit:Cibꝰ hũidus.pꝛimain ouas. In pma ocrermiat 
oꝑationẽ abi calidi im vꝛinam. In ſcða abi frigidi.ſcða ibi: 
E52 frigidus vꝛine. T c ſeqᷣtur illa pe in d oetermiatopa 
tiões Qlitati paſſuarũ ir vꝛina.⁊ illa in duas. In prꝛima de 
termiatopationé cibi humidi in coloꝛẽ vzíne,in ſcða deter⸗ 


Arinarum. 


nat oꝑationẽ vꝛine cibi ficci:ibi:Cibus ſiccus ſubtilitatẽ. 
Ipec eft diuiſio ⁊ fnia lectionis in generali, Ls 
(Lipi pmo dubitat᷑ de qᷣbuſaã q̃ſtionibꝰ litteralib? qe fa» 
dunt gulofi.f£t pꝛimo queritur quare in parte iſta diuerſi⸗ 
ficat vꝛinã penes quantitate cibi nó pencs ſubſtantiam:⁊ 
vidctur q debet otuerfificare penes fubftantias: quía ficut 
eftrepirecibü multi c ⁊ mediocrẽ à pte quãtitatis: 
íta groffum ⁊ ſubtũe ⁊ mediocrẽ a pte fube; g videt cflc in 
(ufficiés cii nó oínerfificet vꝛinã a pte ſube ipi? cibi. Ste q» 
re nó oíuerfificat abi a pte cõplexiõis cópofite ficut a pte 
copleríoís fimplicis cũ ín capto pcedéti otuerfificet vꝛinam 
penes oplerione copofitá c fimplicc. Stc vicit ín lla ꝙ mul 
tus cib? remittit vꝛinaʒ:⁊ affignat ouas cãs. Pꝛima cftzqz 
eggrauat naturá:c oígeftío 3ptE Scða cà eff ꝙ multitudo 
&bi ⁊ pot? coꝛpus humectat:cũ humoꝛ:in corpoze augmen 
tet oigcítio remítta£ bec vídet c£vna ci ⁊ nó due:qꝛvtro 
bíg idiaeftío eft cá remiflióis bmói vꝛine. ¶ Ad pmü ifto 
rü dicẽdũ cft: illa eade ofuerfitas q eft ín multo cibo pau» 
€o t medíocri:eft i groffo ſubtili z mediocri:⁊ ita p oiuerfi 
ficatione quãtitatꝭ cibi (ais põt itelligi oiuerfificatio ſube 
Et tu obtjcies:ſi cade eft diuerſiñcatiovtrobiq;:q̃re g pori? 
oiuerfificata pte quãtitatꝭ d.a parte ſube:cũ oiuerfiticatío 
a ptequátitatis fir poflct intelligi ——— par 
tc fube ficut ecõtrario.aAd hoc dicẽ 2 MADE 
fime z pluríce variat vꝛina a pte quantitatis d a ptc fub: 
—— ãt hoĩes rõne fue gulofitatís in quátítate ci 
bi. ĩ. in multitudine ⁊c.qᷓ in ſubſtantia.i.groſſicie: ⁊ propter 
boc «c. coa cá eſt:q; diuerſitas a pte quãtitatis eft magis 
notabilis c ſenſibilis d? diuerſitas a pte ſube:⁊ qꝛ ille € fen2 
ptaceulosu s. P ade otius oíuerfificauitvzina a parte 
— qa ꝑte ſube.Tertiacã ẽ:qꝛ diuerſitas a pte 
ube magis rfidet liári go iuerfitas?oa pte quátítar] mag] 
coloꝛi:⁊ q: oeterminatibi pests, Her Sr a repe 
fificauíta pte quãtitatis d» a pte ſubẽ.Ad (cóm dicẽdũ ꝙ oí 
uerfificat pᷣinã (bi folii a pte cõplexiõis ſimplicis:q; p fim» 
cõplexiões poffunt intelligicõpoſite.Scða cà cft; qz 
quolíbct cibo:vt ín plurib? € vna qualítas dñans feu oc 
noiatióís:rónccui? o(ucrfificat vꝛinã ⁊ — — 
plices c nó penes cõpoſitas.Ad tertiũ dicẽdũ ꝙ vᷣtrobiq; fi 
nc dubio indigeſtio cft cá remiſſiõis vꝛine rõne multicibi: 
fed diuerſimode tn:qzín pꝛima cã.ſ.qñ cibus mult? aggra 
uatnatura fit indígeftíoa abo multo:tàd a refiftéte:q: res 
fitit oígeftioní c aggrauat natura. In ſcða Vo cáfit indige 
ftio a multocíbotád eye ytr spiri cb? multi» 
tudinẽ büíditatie gñat:q̃ abũdãtia humiditatis — 
agit indigeſtionẽ ⁊ ipedit digeſtionẽ. &lel dicẽdũ qp oíf ] 
iſte oue các:q: mult? cb? ín pndpio aggrauatnaturá: tita 
cauſat indigeſtionẽ c diſcoloꝛationẽ in vzína:fed multꝰcibꝰ 
in ſcða cà gnat humiditatẽ:qꝛ humiditas p fud cõmixtionẽ 
cũ vꝛina otfcolozat c remíttít vzina. 
¶TPoſtea pꝛinciptr pmo qrí£zcá ibi oíuerfificet coloꝛẽ vai 
ne penes eibariszdri pmo vtrü ffit varíarc coloꝛem 
vrine. Et vídet ꝙ nõ:qꝛ oíaeftio cibi eft ín ftomacbo:genes 
ratiovꝛine in epate:f5 mẽbꝛũ ignobili? nó oelegat fua fuper 
fluítatt ad mẽbꝛũ nobílí?:ó ftomacp? ai fit ignobilioꝛ epa 
te nó oclegabít ſuã ſuꝑfluitatẽ ad eparzimo oclegabit foli 
nutrimẽtũ laudabile:ted nutrunẽtũ laudabile nó tíngit vꝛi 
ná:imo íllaudabile:ó cb? a ftomacbo — delegatꝰ nõ 
variabitvꝛinã ci hmõi fit laudabile:q̊ videt᷑ ꝙ cib?alidmó 
nó poffit vꝛinã variare quãtũ ad coloꝛẽ. Itẽ Auic.in pᷣmo li. 
capto de eo qð comedit « bibi£:oícit ꝙ cabꝰĩmutat᷑ «nó im 
iütat-fi g nõ imutat nó alterabít coloꝛẽ in vzina, Itẽ pari 
poft oíat luf. c cib? in coꝛpoꝛe noftro recept? opat a mate 
rta c nõ a fo:ma:fed ots alteratio ⁊ varíatio fit a foꝛma⁊ nó 
a materia: cíb? nó varíat coloze vꝛine. Itẽ Ba.ĩ de ſimpli 
—— — differ 


videt᷑ ꝙ nõ variabitcoioeẽ vrine. In Zꝛiũ cft aucto: ín Ifa: 
lareser cb?mule ín co:poze recept? aruditate t albedínes 
Lt cine:dbofo puus oat viíne rubose ⁊ claritatẽ loc 

oftédo p rónem:q:fuperi orit yfaac plurics;q pumo» 


S'o.cttj 


res oiuerfificát vꝛinã:vñ pio: pblegmatio facit vꝛinã albã 
⁊ fpifías cc.f5 ita € qp cib? oiuerfificat hũoꝛes:vñ a cibo calí 
do giiat bumo: calidus: a frigido frisidus:fi g hũoꝛes va 
ríat coloꝛẽ:gᷣ a pmo ad vltimũ cb? vanabit colozé in. vꝛina. 
(Q3 »cedo.zíftas duas rõnes vltimas pono p cà.(L ad p» 
mũ argumẽtũ t ↄtrariũ oicedü qp oupleré fupfuntas: q̃dã 
em cft fupfluitas nociua:⁊ pec cft duplex:q̃dã rcfiduitatis 
vtípma:qd3 ĩpuritatis:vt egeftio:fudo: ⁊ vꝛina: c ifte ita 
totali ütur a coꝛpoꝛe qp nó attrabunt amébzis: et 0€ 
talivez eft ꝙ mẽbꝛa ignobilia nó tráfmíttüt ad nobilia tale 
fupfuitaté Eft alia fup itas d nó cft fupftuitas rectezim 
mo puritas;vt coiq eft fupfiuitas quátà ad ſtomachũ:qñ 
ftomacbus acccpit illó qð fui nature cft ppo:toabile ad íps 
nutriẽdũ:tũc a ftomacho erpellit:z meicraiceattrabüt 1p5 
⁊ delegãt ad epar: bac via db? a ftomacbo ad epar 
tus põt variare coloze vꝛine:⁊ oe tali nó obtjcis c. zd fcóm 
argumétü dicẽdũ ꝙ ficut dicit Ga.ĩ oc coplepionib? triplex 
eſt cibꝰ:cibus futurus cibus.i.cibꝰ extra:⁊ cibꝰ in via:vt in 
pꝛima c ſcda digeſtiua:⁊ ab? cibãs in effectu:vt in aſſimila 
tionc ín tertiaotgeftina. Dico ó q qfi Auicẽ.dicit ꝙ dibus 
ielterataipfe looturbe cibo abite fs effectu: ⁊ nõ de alijs 
vñ cibꝰ in vía põt variare vꝛinã ín coloꝛe:⁊ iftud meliꝰdecla 
rabit᷑ in ſequenti pbleumate.Clelalíter dicẽdũ qp Aui.dicit 
ꝙ cibꝰ nóimutarrádg p:ndpaic agẽs:cũ ĩmutat tanqᷓ refi» 
ſtẽs:qꝛ oẽ mouẽs phyñcũ dũ mouer moucet᷑:⁊ ponit Bał. 
exẽplũ:qꝛ lʒ cultellus agit cerã moll£ : tfi pati a cera per frc 
quẽtẽ vſum:⁊ boc pꝓopter reſiſtẽtiã quábs cultellus ad cerã 
fitr eft oc cibo q» l5 ĩmutet᷑ ín coꝛpoꝛe:tñ aliquãtulũ ĩmutat 
co:pusrefiftédo ——— ita cibꝰ põt vꝛinã varia 
re in coloꝛe. VUel dicẽdũ ꝙ qͥdã eft ab? d eft ib? tãtũ ⁊ non 
medicina:⁊ talis nó variat vꝛinã:⁊ oc tal lodtur tu € ali? 
db? q eft cib?  medicína.i.q cft eieuat?in calidítare vel tri⸗ 
giditate ⁊c.⁊ talís pot variare vꝛinã. dfcóm dicẽdũ ꝙ ou 
plex eft matería:quedáq eft materia ⁊ bocalidd vt cib?: ⁊ 
talis pótvaríarec alrerarez alía materia q̃ eft mareria tãtũ 
íta ꝙ hõ bocalidd:7 oe tali tu obtjcis:⁊ talis nó pót alrera 
re. cd terti q3 obtjcís a 3a. d dicit ꝙ cibꝰalterat ⁊ nó alre 
rat:oícédü cp verü eft oe cibo abárcin effectu. Glel oicédus 
ꝙ nóalterat tãqᷓ p:icipale agẽs:ĩimo rád refiftens. Cielot 
cẽdũ ꝙ cib? q eft db? trn ⁊ téperat? nó alteratz 7 ira per ifta 
triplícé viã pót foluí ad illud argumentũ. &lel dicẽdũ ꝙ qñ 
Ga.dicit ꝙ db? alterat᷑ ⁊ nõ alterat:⁊ medicina alterat⁊ nó 
alterat᷑:nõ intédít dicere qp cibꝰ nó alteret:⁊ ꝙ medicia nó 
alteret:q: dà funt medicine d alterant᷑ ín oꝛpoꝛe: vt dicit 
Sa.de anetocalaméto 7 ruta.q: dicit ꝙ funt medicine:⁊ al 
teran£ ín fcóa digeſtione:ſed intẽdit oicere sDa.cp nutritio 
Pest pe tesa er nti:c alteratio pꝛicipa 
(ter medicine:cnutritio ex 2nti. Qrif vtr ab? a» 
bàs ín effectu poffit alterare vel earíare coloꝛẽ vꝛine. Et ví» 
def ꝙ nó:q: vꝛina variat᷑ a dbo ín fca digeſtiua eríftéte. vn 
v:ina ab opatióe ſcðe digeſtiue recipit tinctione 7 variatio⸗ 
né c nó ab opati&e tertie digeſtiue:ſed cibꝰ ín effectu ẽ obie 
ctü tertie digeſtiue nó ſcðe:̊ db? cibãs in effectu nó varía 
bít colo: vꝛine. Itẽ illiid qð nó pótvaríare vel alterare coz 
pus nõ varíabit vꝛinã:ſed cib? cibãs ín effectu nullo mó va 
ríat coꝛpus:qᷣ nec vzina, pbatio minoꝛis:qꝛ vt dicit Ba.nu 
tritio eft pfecta aſſitatio nutriẽtis cũ nutrito:ſed vbi eft pfc 
cta aſſitatio nutriẽtis cũ nutrito nulla eft variatio vei altera. 
tio:ſed ín tertía digeſtiua eft ꝑfecta affi'ario cibi nutriẽtis 
in effectu cũ nutríto:ónó eft bí alteratio nec variatio alid 
Jc phpersda ac gelingen co:pus:ó uec p ↄñs vꝛinã. 
dtc £a. inertio li.de cõplexiõibꝰdicit q cr berbis calidis, 
fer ruta:mẽta:⁊ calaméto fitmedicínaín digeſtiõe: fs oicit 
qai pmutanf oino tunc funt cibi ⁊ nó medicina:ſed ín ter 
tia oíaeftiua pmutan£ oino 7 fitit iibi in effectu:ó nórema 
net tunc medicine:⁊ íta nó alterabũt:⁊ íra db? cibãs i effe» 
ctu nó alterat co:p?:ó necxꝛinã.Cõtra illud qð alterat ↄple 
xionẽ coꝛpoꝛis alterat vꝛinã:ſʒ db? in effectu eft bmói:ó al» 
terat vaná, pbario minoꝛis:mẽbꝛa tertie digeſtiue alteráÉ 
— ꝑ aliũ cibũ niñ p illũ qͥ eft ei obiectꝰ:ſed cibus ci 
ín effectu eft obiectũ tertie digeſtiue:dᷣ cibꝰ cibãs ín ef 
fectu co:pus bs alterare:á ⁊ — — 
f 


Lwer 


fm ſuã diſpoſitionẽ calo:ẽ augmẽtat:⁊ fi augmẽtat alterat 
€ cii db? cibãs ĩ effectu fit cibꝰ:augmẽtabit caloꝛe:⁊ ita coz 
pus alterabit:g̊ ⁊vꝛinã. Itẽ dicit Aui.ꝙ im abo tn coꝛꝑe no 
ftro digeſto remanet aliq q̃lttas q̃ excedit qualitate noſtri 
coꝛpoꝛis quouſq; fiat pfecra coagulatio ⁊ affimílatio:f in 
€ibo cibãte ĩ effectu:nõciũ cft ꝑfecta coagulatio nec aſſitatio 
gin illo remanet alid q̊itas excedẽs q̊ltatẽ noftri coꝛpoꝛis 
4 f excedit q̃litatẽ noſtri coꝛpoꝛis illã alterabit:g cbꝰcibas 
t effectu alterat cõplexionẽ noftri coꝛpoꝛis:⁊ ꝑoñs vꝛinã. 
Solo finc dubio iſta q̃ſtio valdcoubia eſt:ſed tm vt mibivi 
det:parté íftà meli? poſſumꝰſuſtinere dicẽtes cp cib? ín vía 
alterat coꝛpus c nó cib? in effectu cibãs:⁊ poflum? B »fir? 
ware p pᷣmas rõnes ad pte; iſtã factae ⁊ cas concedere:et 
bocvult yfaacin IFazoicce qp calidꝰ cibꝰ oat vꝛine ruboꝛẽ et 
tíncturá:calo: em̃ epar calefacit ín pꝛimis.vñ fuus rubefat 
fanguis c ebullit ſpũs coꝛdis:⁊ vꝛinã tigit c calefacit Ad 
pꝛimũ argumenta in ↄꝛiũ dicẽdũ cp verti eft ꝙ mẽbꝛa tertie 
digeſtiue alterãt p cibü:fed h̊ nõ cft ꝑcibũ cibdãtẽ in effectu 
q̃ cis obiectꝰ:ĩmo cale ñũt a ſanguie currẽte ad oia mẽbꝛa 
anteqꝙᷓ fanguis ↄuertat in pumidirates c fiarcib? cibas ín 
eficctu. vn ite fanguíe nodus ↄuerſus m hũiditates currit 
ad oia mẽbꝛa ipaalterás:c fupcalcfacite cc. Zid fcóm argu. 
métü illi? ptf qo obijcis a £53.0íco ꝙ aliqñ accreſcit quanti 
tas caloꝛis ín nobts: aliqñ intẽdit᷑ qlitas.v verum efte 
ois abuse augmẽtat calozé ín cozroze fübalíter:q: abus au 
emérat quátitaté fanguis q eft (um calozis: aliqñ vero ín 
tedít q̃litas caloꝛis p cibüvt fanguis güat?crlatlio acutioꝛ € 
€P gñatꝰ cr lactuca. vi oíco ꝙ idẽ cib? pór augere quãtitatẽ 
«alozis t diuidere Qlítate t.tráfmíttere acume vt lactuca:ci 
bus em̃ laccuce augmẽtat fubaliter caloꝛẽ ín co:pe:q: gfiat 
fanguine; q cft (ubm caloꝛis:ſed remittit acume caloꝛis:qꝛ 
facit fanguine ali q erat ín co:poze magis frigidü ipm re» 
mittẽdo ín acumĩe.vñ :52 logrur quátitatiue nó tãtũ dita 
tiue:c ita adbuc cib?dbáe in effectu nó alterabít. ld tertiũ 
qð obicit ab Aui. dico ꝙ triplex eſt coagulatio:q̃dã eft chili 
in chimũ ĩ epate:q̃dã cotmitn bhumiditates:q̃dã hũiditatũ 
ín mẽbꝛa.vñ Aui.qñ dicit pt cibo digeſto remanet alid q̃li⸗ 
tas excedẽs q̃litatẽ noftri co:pre quſq; fiat pfecta "pr 
tío in epate: tateligit de coagulatiõe cbili in chimũ q ſit in 
epate.vᷣñ ibi amittit cibꝰ fua qualitate : ⁊ oĩno pmutat nec 
poftea alterat cozpus. (£t tu obijcies mibi oe fanguíne gña 
io ex lactuca d eft frigidioz vroícit Auic.ſanguine gnato ex 
allio:⁊ :ta adbuc poft digeſtionẽ fcóam remanet aliq q̃litas 
alterás in abo icẽdũ qp Aui.ſoluit B pofteazoícit enim qp 
fanguis er lactuca gñatꝰfrigidioꝛ eft fanguie gñato er allio 
boc € vfqs ad tps otat ipſe: vñ qñille fanguis Zuertik ín bu 
inídítaté no€ frigídio: fanguine gñato cr allio : imo eq̃les 
funt:c tũc oĩno amittunt ſuas dlítates ⁊ ꝑfecte aſſitantur 
meẽbris:⁊ bocmó ſoluẽdũ eft ad ilias rõones.Sitñ velimꝰſu 
ſtinere oppoſitũ.ſ.ꝙ nó folii cib? ín via alterat coꝛpus: imo 
etiã cib? m effectu cibãs:poſſumꝰaliquo mõ foluere pꝛima 
arguméra:l5 nó ita bene ficutilla d íà funt foluta (T 3a p» 
ma gpoſſumꝰ dicere ꝙ fanguís calefact? ríngít vꝛinã t va 
riat ĩ icða oígeftiua:fsillefanguíe ptoclegan ad mẽbꝛa ter 
tic digeſtiue:⁊ illa calefacere 7 íta tpfa calefacra pñt altera 
re vaná. ad ſcðm dicendũ ꝙ L5 ín tertía orgeftíua fit pfecta 
aſſikatio nutriétis cũ nutrito:⁊ nó fit ibi alteratío quãtũ ad 
ſtatũ:ĩ d eft cla afíitatio:tn ẽibi affilatic refpectu ftat? in d 
fuít pꝛiꝰ.vᷣbigr̃a.lʒ lactuca fcu nutrimẽtũ ghatuʒ erlactuca 
nõ alteret co;p?in illa pfecta aſitatiõe ind eft.LEG affitatur 
mõ:verũtñ alterat ipᷣm refpectu ſtatus ín quofuít ante, id 
tertiũ argumẽtũ.qð obijcis oe Aui.nõ poſſum vez foluere 
fed tñpoſſumus dicere euadédo qp qñ Aui.dicit q ez aneto 
tuta c calamento in fiert digeſtiõis fit medicina c alterant 
«cape intẽdit dicere ꝙ bmõi ín fieri digeſtiõis pzincipaliter 
ſunt medicine t nó cibꝰ pꝛincipalt. In facto vᷣo cffe funt pn 
cipaliter cibꝰ ⁊nõ medicine pꝛincipatłr.i.nõ vult dicere qp in 
fieri digeſtiõis fint ita medicine cp nó ſunt cibi:⁊q ĩ facto eẽ 
Ant ita cibi qp nõ medicine:⁊ ita poteſtꝭſuſtinere vtrãq; ꝑtẽ 
fed tti pꝛima facílío: eft ad ſuttinẽdũ. (T Zertio q̃ritur ſuꝑ 
D qð innuit inira p cb? multis (n cospoze rfo receptus ín 
eruat ⁊ remittit vaina. Cõtra dicit —— d 


bus mult? cõfoꝛtat virtutẽ:paucus fo debũitat eã:ſed vir⸗ 
tu$ ↄfoꝛtata tingit vꝛinã:q̊ multus cb? tingit vꝛinã t non 
remittit. Itẽ cb? multꝰ »ieruat calosé digerete:ſʒ calo; di⸗ 
gerẽs coferuatus tingit vꝛinã: gᷣcc.ꝓpbatio minoꝛis:qꝛ cibo 
multus: vr dicit in lra gñat multa pumidítate:fed muita bu 
nicutas nutrimentalis ín coꝛpoꝛe gñata eft q̃ti clppe?inter 
ioꝛẽ noftri coꝛpoꝛ:⁊ humiditatẽ radicalẽ pam ocfendes 
acra ↄſumptione a caloꝛe noftri coꝛpoꝛis:⁊ detendedo có 
fumptíone »feruat caloꝛẽ naturalẽ:q; calo; naturalis in có 
fumédo pumidítate radicalẽ deſtruit feípmvt p5 oe lumine 
cidele:ó c tíngit vꝛinã. 3n5:id eft auctoꝛ in lr̃a: vt dictũ eft 
lPocidé ꝓbo ꝑſuã rónem:q: mmt? cibꝰ asgrauat naturã 
vt ip̃e dicit:q̃̊agsrauata ocbilítat oigeftio t ide ſeqtur res 
miffio ⁊ crudit as in vzinazó db? muitꝰ remittit vꝛins.Et D 
concedo cũ yſaac:⁊ illas ouas rónes quas ponit auctoz in 
lra:pono ꝓ cà. €[ ad pꝛimũ argumẽtũ m Siti dico qp a, 
lojtur oe multo cioo p coparatione ad virtute fozt£.vn cat, 
finc dubio 2fo:tat vrtuté ⁊ ita tingit vaná:fed non loquit 
06 cibo muto abfolure ⁊ de talí logturín Ifa, vñ ibus mul 
tue c abüdas multũ p cóparationt ad virtutẽ oigerenté rc 
mittit vꝛinã.Ad fcóm dicẽedũ qp verü eft cp büiditas tépera 
ta ↄſeruat caloꝛẽ c p 9fis tingit vꝛinã:ſed hũiditas excẽdẽa 
nõ fou oſeruat cato: repꝛimẽdo «cimo eũ extinguit.Vel 
dicẽdũ dq lʒhũiditas cx multo cibo gñata ↄſeruet caloꝛẽ na 
turalẽ:tñ repᷣmit acumẽ ſui caloꝛis:⁊ ppter boc remittit vꝛi 
na:⁊ fic loqᷣtur aucto: ĩ la.CQuartõ qrit fup boc qð dicit 
ín lra:q cb? paucus tingit c rubificat vꝛmã.Tontra: dicit 
Sa.ſupꝛa appo.qꝙ ab? paucus debilitat virtutẽ:⁊ virtꝰ oc 
bilitata debilitat digeſtionẽ:⁊ digeſtio debilitata remittit 
vrinã:g̊ a pꝛimo paucus dibus remittit vꝛinã:nõ ó tingit eã 
Itẽ paucis db? diminuit caloꝛẽ:qꝛ dimmuit humiditateʒ 
vtoiat ínIfa.fed calo; diminutus diminuit digeſtionẽ:et 
remittit vꝛinã cc In S: eft aucto: inlr̃a vt dictuʒ eft, 
ocidé pboq: paucus ab? cõſumit humiditatẽ fupfluas 
Gbumidiras ſupflua vr dictũ eft remittebatvꝛinã:g p locit 
ab oppoſitis paucus ab? tínget vina, s£t boccócedo ppt 
iftas duas rónes qs pono p ci. Sid ouo argumẽta in có» 
trarium foluo vníca iolutioe:dicẽdo q l5 puus cibus debili 
tct virtute ⁊ diminuat caloꝛẽ naturale ſubałr:tñ qualitatis 
uc intéditc act calo vt p5 t ieiunãtibꝰ:qꝛ lʒ ín eís fit mt 
110: calo: ſuꝑticiatr:tũ ínter?? eft int£(us c acut?:t ppterB 
abus paucus tingit « rubíificat vꝛinã ¶ Quĩto oubitatur 
füp hoc qð dicit in lfa:q viui multü bibítus:facit multãvꝛi 
na..liquoꝛẽ multũ ⁊ hypoſtaſim paucã.Contra:q̃libet ot 
geſtio bs fud fupfiuitatcs:qua g̊ róne vinũ multũ bibítü fa 
aet vꝛinã multã q cft fupfluitas ſcðe digeſtiue:codẽ mó fa 
actbypoftafts multi d bypoftafis € ſupfliutas tertíe oige 
friue, Poſtea dicit ꝙ vinũ pauci bibitũ:facit paucãvꝛinã ct 
multas bypoftafis.s£ótra hypoſtaſis ẽ (üpfluítas nutrimẽ 
ti in tertia digeſtiua:ſed af pᷣaucũ vinũ bidit᷑ totũ ↄuertit᷑: 
t nibil oc eo cedit ín fupfiuitate:ó pauci vini bibitũ faat 
paucá bypoftafim:nó G multã.¶ Ad primüiftoz oicedus 
q vinümuitü bibitũ facit multã vzináz vt dicit ín lr̃a:⁊ D eft 
Qq:remanetíndigeftü 7 rone ſue liqͥditatis c indigeftiois di 
to deſcẽdit ad veficá ⁊ multã facít vꝛinã. Iterũ dicũt dà ꝙ 
paucã facit pppoftafim: vez cft refpectu liquoꝛis. Vel dicẽ 
dà ꝙ nullá fadtbypoftafim:q: remanetindigeſtũ róne fuc 
mulntudimis:q: natura rónefue mulntudinis nó pot eum 
digerere. vñ nó attrapit a mẽbꝛis ip tertía digeſtiua:⁊ po 
pter boc cü nó attrabaf nó poterít facere bppoftafim:cum 
byroftafis fit ſuꝑfluitas nutrimcti tertie digeſtiue.vñ bus 
iu(modi vinũ bíbitü multus ſicut bibit zm cadẽ quátítate 
emittik:vt orat in IFa. fd argumẽtũ in 3:8 dico qp tu. bere 
obijceres fi illð vinũ muitü bibitü vemret vfq ad tertiã of 
geſtiuã. vñ verü eſſet ꝙ multá bppoftafim gnaret:fed nó at 
trabi£ a mébzis tertie digeſtiue vt dictũ eft;z ppte; D nula 
là vel paucã faciet bypoftafim.Zid aliud dicẽdũ qr pauci vi 
nti bibit paucá gñat vꝛinã:⁊ boc ẽ q totü Duertit c ira ni 
bil ſupfiuit. Iteꝝ mult (adt bppoftafim:verü ẽ refpectu li 
árie vt dicũt qͥdã.vñ qꝛ ito »uertif cattrabpif a mebzte: p^ 
pter boc facit paucii liquosé ⁊ multá bypoftafim refpecru lí 
quoꝛis. Vel otcédü q» multã facit bppoftsfim refpectu visi 


Arinarum. 


















3 cft. AUitumo q̃rit ſupꝛa hoc qð dicit auctoꝛ in ITaz cp vi 
"T fubtile albũ bibitũ remittit vꝛinã.Cõtra:ſicut eft vinus 
nà:ó flr c vinũ ſubtile albũ tinget 7 colotabít vꝛinã: vel d: 
re no. Sid boc dicẽdũ qp nó eft fie oc vino fübtili ſumpto 7 
reſtriũ digeſtioi repugnãtiũ:ſubtiatas vᷣo ꝓpter oni ꝑtiũ 
acrearü cigneaz qp füntfübtiles: t q: ptes —— — cõ 

ter boccib? ſubtilis ↄoꝛtat virtutẽ ⁊ tingit vꝛinã:gᷣ ⁊ ecõ⸗ 
ege imn vino:qꝛ vinũ o: sroffum ꝓpter abundãtiã ꝑtiũ 
vinoſaꝝ ſubtile vero: P ua L 
ꝑtes adfe frisiditan atteſtant: ppter boc vinü fubnle albü 

¶ De diuerſitate vꝛine pprerererdtia. — 

xuerũtatis vꝛine pptermotue; c exerci⸗ 

B (CEA y rlacoupler eft càcq: exercitia ouobus funt 
"ESSE modis.Sunt erri ad aiam prínentía: ficut 
rea:ficut laboꝛ:fatigatio:eqͥtatio ⁊ titia, Anime acci 
détía faciunt ruboze z accẽſionẽ in vꝛina:quia fi aia 
tur plufdp opoꝛteat:calefit coꝛpꝰ:⁊ i toto coꝛpoꝛe fit 
cbullitio vñ vꝛine oaf colo: z tinctura:⁊ vt ira dicaʒ 
triſticia:multũ oíftat:z magna eft oífferería:q: caloz 
in anguftia mín? cft acutus z pũgitiuꝰ:cũ ad coz ve⸗ 
mutct./ alo; ex triſticia eft acuriffim?:q: i cosde mo 
raf quoaduſq; cà cíus expedíaf. vri calcfir cóplerio 

q: calefit fpirírus aiatus: calefacíts z mouẽs natu⸗ 

ram: oturbat aĩatã virtutẽ:et fitr fptiales pptervi 

pus: coctiois loci a caloze dimitritvacuũ.Aigilias 
oe erercitio ate effc diximus:qꝛ actiões eaꝝ in aiato 
boꝛẽ  acumé pᷣſtantvꝛine cfi ſubtilitate:qꝛ fubito ca 
lefacíüt mẽbꝛa coꝛpoꝛis p frícationes pris in prc in 
lía£ fanguis:z vꝛinam acuit:⁊ rubicũdã facit.Sub⸗ 
tilitas ⁊ claritas funt cx diſſolutione coꝛpoꝛis nt 
€ De diuerſitate vꝛine ppter quietẽ. 
e» 3ucrfiras vꝛine ꝓpter qͥetẽ cotraría facta 
tus:ficuc tenebꝛe lumĩs:cecitas viſus. Cuʒ 
aũt mot^aiatus fit ⁊ coꝛpoꝛeꝰ:⁊ dcs aĩata 
nis c male ſuſpitiõis.Coꝛpoꝛea qͥes eft ablatio mo^ 
uẽdi coꝛpoꝛis oc loco in locũ.Sopbiſte tñ diffinien⸗ 
tepoibꝰ ſit.vñ vtraq; dcs pftat vꝛine erudíratem c 
goſſitudinẽ:ſiue erri aiata fit:feu coꝛpoꝛea:ogelatca 
tatiõe:⁊ mot? e?? neceffe cft Qefcar. Soil cá virtutís 
ſpũalis z acríóis naturalis:defectio eft naruralís ca 
ríab ipfo: ín coꝛpoꝛe bumiditas bumectans ín vei⸗ 
adunatur ⁊ fupflua. : 


multibibiti:qó vinũ młtũ bibit nullã facit bypofrafisvt of 
fubtile ita eft cibꝰ fubtilis:f cibus ſubtilis ſumptꝰ rigit vꝛi 
be cibo fubtilí:q: srofíicies cft in cibo ꝓpter dñiũ ꝑtiũ ter» 
uertunt in fubam mẽbꝛoꝝ:⁊ de facili obedit digeſtiõi:pꝛo 
ũ ppter dñiũ pt: aquofaz:c oz 
bibitü remíttit vꝛinã:⁊ boc nó lodtur aucto: in littera. 
—— triſticia timoꝛ ⁊ anguſtia.Sunt ⁊ coꝛpo⸗ 
multũ ſit ſolicita:cogit naturã ⁊ mouet:qꝛ ci moue⸗ 
acuírío.S»ed tñ iter caloꝛẽ ex anguſtia:⁊ caloꝛeʒ er 
niat ſubitus:⁊recedat ſubitus anteqᷓ fua complexio 
cius. Cirína invigilia rubea eft z indigeſta:ruboꝛ ci? 
gilias. Indigeſtibilitas eiꝰeſt:qꝛ natura eftertra coz 
funt ſpũ:qͥ eſt in cerebꝛo.Exercitia vᷣo coꝛpoꝛea ru2 
toto coꝛpoꝛe ebullitiõnẽ facítitz caloꝛẽ:deinde ſubti 
mia de humiditate ſubito facta cũ fumo ⁊ ſudoꝛe. 
eft ci:que ex motu fit:qꝛ qͥes ablatio € mo⸗ 
erit filr c coꝛpoꝛea.Aĩata des ablatio eft cogitatio⸗ 
tes dicũt:qꝛ des coꝛpoꝛis ⁊ pfcucraría fut in tpe ct 
loꝛẽ ⁊ refrigerat cõplexionẽ. tia em̃ fi qeſcat a cogi⸗ 
loris: aũt coꝛpus defcatzaufcr£oíflolurio d foler fie 
na 
¶ De diuerũtaie vꝛine ꝓpter extrinſecꝰ accidẽtia. 


Fo.clxrij 


Juerſitas vꝛine ꝓpter extrinſeꝰ accidẽtia 
duobꝰ eſt modis:vel oc coloꝛe ficut oc folís 
ardoꝛe:atq; er veneno:vel er frigoꝛe ↄgelã 
te ficut niue atq; rigoꝛe.Caloꝛ in vꝛinã fa^ 
cit ruboꝛẽ in coloꝛe:q; caloꝛ diſſoluit hũiditatẽ coꝛpo 
ris:⁊ cá ſudoꝛe expellit.vñ büiditas minuit faguis 
deinde calefit ſanguis ⁊ vꝛina tingi£. Si ex frigoze 
fit exterioꝛi:dat vzine aruditae albedo duabus de 
cauſis:quia oupla funt frígozazvel foꝛtia vel debilia 
Foꝛtia refrigerãt ínterío:a c exterioꝛa:vt ad locum. 
coctidis frigus veniat:caloꝛẽ natural£ cõgelãs:⁊ co 
crione vꝛinẽ cõtrabẽs. Debilia aát po:ce in exterio 
rib? oppilàt coꝛpoꝛis:⁊ humiditatẽ aufcrüt : d inde 
folet diſſolui:⁊ fub cute coꝛpoꝛis remanet daufa, ven. 
ad epar cõuertit᷑:quã cũ colaméto fanguis epar reni 
bus trãſmittit:⁊ cũ vꝛina cries pftar fibi albedincs. 
¶ Sufficit tractaſſe oc effentia naturalis vꝛine⁊ fui 
diuiſiõe:⁊ cà oíincrfitatie ſue. Dicẽdũ cft oc vꝛina ex 
tra naturã:⁊ ocotuerfirate ſui colozis. 
¶ Supíus diuerũficauit aucto: coloꝛẽ penes etatẽ cõple⸗ 
xionẽ t dietã:hic penes motũ ⁊ qᷣetẽ:⁊ penes rẽ extrinſecꝰ 
adueníente, ⁊ oíuidif iſta ps in duas. In pꝛima facit qð oi» 
cti eſt. In ſcða recapitulat auctoꝛ:⁊ ponit ꝓhemiũ ad dicẽ 
da.ſcðã ibi. Sufficit tractaſſe. Pꝛima ĩ duãs.in pᷣma diuer⸗ 
fificat vꝛinã penes motũ c qete. In fca penes rẽ extrinſe⸗ 
cus adueniẽtẽ:ibi:Miuerfitas vine ꝓpter extrinſecꝰ. Pꝛi 
ma ĩ duas. In pᷣma diuerſificatvꝛinã penes motũ. In ĩicða 
penes qͥetẽ:ibi:Diuerſitas vꝛine ꝓpter Gcté.pma induas 
In pꝛima enumerat duos mot?.f.aiale ⁊ coꝛpoꝛeũ. In ſcða 
diuerſificat coloꝛẽ vꝛine penes illos motus:ibi:aĩe acdidcn 
tía raciũt ruboꝛẽ.⁊ ifta ſcða in duas. In pma diuerſifiat co» 
loꝛem vꝛine penes accidentia fiue motus aic. In fecunda 
penea acadentía co:po:ís. ib(sErercina vero cõꝛpoꝛea.pꝛi 
wa in duas. 3n pꝛima pcedit gñaliter. In (ecunda f; 
terabi:Seed thinter clos er anguftia, c ifta ſcða ĩ tres. In 
pma oiuerfificat vꝛinã penes anguftia. 3n ſcða penes tñſti 
tiã:ibi:Caloꝛ ex trifnida. 3n tertia penesvigilia:ibx : Cima 
in vigilia eft rubea. ifta tertia in duas. In pꝛima otuerfifi 
cat vuná penes vigiliã. 3n ſcða declarat quatr vigilia redu 
cit᷑ ad accidétia aie ſcða ibi VUigilias oe exercitio aie. T c fe 
qͥtur illa pei qua oiuerfificat coloze v:íne $ Qcré: illa 
ín duas. In pma enumerat ouplice detZ.f.aialet cozpozale 
In ſcða vꝛinã diuerſificat penes hmõi quicteszibi: Utraq; 
Qcs p̃ſtat vꝛine. Tũc feqtur illa ps in d otuerfificat coloꝛ v 
ne penes re extrífec? aduenientẽ:⁊ dla ín See m Pmaoí 
uerfificatvzine coloꝛẽ penes caloꝛẽ exterioꝛẽ. In fcóa penes 
frig? erterius adueniens.fcóa ibi:Si ex frígoze exteriost, 
Hec eft diuiſio 7 fnialectióis ín generali. 
¶ Hic pᷣmo oubitaf oe qͥbuſdã Qftíomb? -Folibꝰ de mouet 
Serardus ín giofis fuis. st 6mo qnit cũ dupler ſit ererci» 
tiũ fiue motꝰ.ſ.aĩe c coꝛpis: q̃re pꝛiꝰ diuerſincat coloꝛẽ vꝛi⸗ 
ne à ptc exercitij aie dp a pte coꝛpoꝛis. Itẽ cũ ipᷣe enumeret 
res ectrifec? aduenictes coloꝛẽ vꝛine otuerfificires.f.calo:e 
exterioꝛẽ:⁊ fríg? ecteri?: c venenũ:cũ multe alie funt res ep 
trinfecus aduenittes vt balneũ ⁊ vnguéta 7 bmóí d diuer⸗ 
fificãt ffr vꝛinã:q̃re nó enumeratíllas, Ste c6 enumerat ca 
loꝛẽ exterio:ꝛẽ:⁊ frig? exteri? ⁊ venenü Q oínerfificár vꝛinã 
q̃re nó ꝓſeqᷣtur oe veneno ficut oe caloꝛe exterioꝛi ⁊ frigo» 
re exterioꝛi. ¶ Ad pᷣmũ iftoz oícedü c accidẽtia fiue exerci 
tia aie plies ⁊ frequẽtiꝰ oíucrfificát vꝛinã:vt ira:triſticia ⁊c. 
qꝛ de facili veniũt ⁊ oc faali recedũt:⁊ ꝓpter boc pꝰdiuer⸗ 
fiñcauit a pte accidẽtiũ aieznó fic $o accidẽtia coꝛppoꝛis. Ad 
ſcõʒ quidã dicũt qp qꝛ ifta tria.ſ.caloꝛ exterꝛꝰ adueiuẽs:⁊ frí 
gus exteriꝰ ⁊ venenũ ſunt euidẽtioꝛa d alie res extrĩſecus 
adueniẽtes: ppterb drca ifta oíuerfificat coloꝛẽ vꝛine ⁊ nó 
arca alías reg. lel oícédii qp ctfi balneũ o(uerfificer colozes 
vrine ⁊ vnguetü fitr: D n5 eft nifi róne caliditatis vel frigidi 
tatis:⁊ ppterboc fatis p boc qð dicit de caloze ⁊ frigoꝛe od 
Es puo 





xb 


tur iſta intelligi.Ad tertii dicẽdũ ꝙ alteratio fiue variatio 


facta ex veneno raro accidít: c ꝓpter hoc nõ ꝓſeqͥtur deve 


neno. &lel dicẽdũ ꝙ nó oinerfiticat coloꝛẽ in vina nifi q: ca 
lid vel frigicũ:⁊ pprer bocfati pot 2 ꝑ hoc qð oí» 
cit oe caloꝛet frigoꝛẽ. ¶ Poſtea pmo q̃rit pᷣncipalr oe of 
uerſificatiõe coloꝛis vsinc a pte exercitioꝝ aic cũ oc bocfa 
cíat mentione auctoz ín Ir3.3£t pmo q̃rit vtrũ accidentia 
aic fiuc exercítía ate tingát vꝛinã:⁊ videt q nó:q: hnc. c 
etiã yfaac ín Líb.ifto fupiue dixit cp vna vᷣtus retrabit alía 
afua opatione.vñ vᷣtus aĩalis operás oc oie retrabit ftu» 
t£ naturalẽ oe die a fua oꝑatiõe:cũ ó ĩ accidẽtibꝰaievtũ tri 
ſticia z anguftia: t hmõrðtꝰaĩalis itédat: $E? natural res 
mittet᷑: ſʒ vií.tigit a vᷣtute naturali digerẽte ĩ epate:cũ 6 il 
la retrabat p accidẽtia aic ocbílitabit digeſtio: ⁊ digeſtio 
debilitata remittit vꝛinã:g̊ accidẽtia aic remittüt vziná:nó 
étigüt. Itẽ colo: vꝛie ſpectat advᷣtutẽ digerẽtẽ in epate: f$ 
accidétia fiue exercitia aic fpectát ad $tuté aial£ ertra ⁊ ad 
vitale itra:z nó ad calo: digerẽtẽ ín epate:ó accidẽtia aic 
nó tigét v:iná In ↄꝛiũ eft auctoz ĩ Ira oíces qp accidétía aic 
facíüt rubo: t accefion£ ín vꝛina.Hoc idẽ pbo:q: vt oicit 
An lr̃a:accidẽtia aie faciũt ebullitionẽ ⁊ acum in hũoꝛibus 
q̃ cõmotio humoꝝ ⁊ ebullitio tingit vꝛinã: g accidẽtia aie 
tingũt vꝛinã Et hoc cõcedocũ vſaac.Sed diſtinguẽduʒ cft 
ibi:q: colo: fiue tinctio qñq; oat vꝛine p viã digeſtidis fas 
stc ín epate a caloꝛe natursli digerẽte:⁊ tuncoigerit vꝛina 
£qQuatr im coloꝛe ⁊ liquoꝛe.de tali tinctiõe ꝓcedũt tua argu 
mẽta:⁊ boc mõ nó dicitauctoꝛꝙ accidẽtia aie nó tíngant 
vꝛinã.Alio mõ dat᷑ coloꝛvꝛine ppter cõmotionẽ t ebullitío 
nẽ factam in humoꝛibus:⁊ oe rai tinctiõe nó ꝓcedũt tua 
argumẽta:⁊ boc mó dicit aucto: ꝙ accidẽtia ate fiuc exerci 
tía tingũt vꝛinã:qꝛ vt dicit aucto; im lr̃a:ſi aia fit multũ ſoli 
cita:vt triſticia vcl anguſtia vel ira:tũc cogit naturas ⁊ mo 
uet eã:q̃cũ moueat pP d? opoꝛteat calefit coꝛ:⁊ ín toto fan 
guine fit ebullitio:vñvꝛine dat colozz acumẽ:⁊ p iſtã diſtin 
ctionẽ ps folutio ad argumenta advtrãq; ꝑtẽ.⁊nota ꝙ ifta 
oiftinctiolocü b5in otbus pbleumatib? fequétibus ín iſta 
lectione. Scðo qrit (up boc qð aucto: innuit ín fa: an 
guſtia pftat coꝛpi caloꝛẽ lene 4 min?acutü:trifticiato acutiſ 
fimü:fcd 21 anguítia vr ipe dicit cft mot? fubit? calozt ad. 
coꝛ:in triftítia paulatin?:fed mot? fubit? pftat coꝛpi calo:é 
acutũ « maioꝛẽ:paulatinꝰpᷣo lenẽ:g̊ falfum dicit ín la. Itẽ 
videt cffe »trouerfia inter auctoxc iſtũ:⁊ Johan.⁊ Coſtã 
tinũ:qꝛ aucto: iſte oícit ꝙ tanguftia calo: fubito mouct ad 
£ox;.n triftícia Yo paulatine. Johã.vᷣo⁊ Conſtan.dicũt qp ín 
tímo:e exterioꝛe calo: mouctur fübito ad co: : in anguſtia 
vero leniter z íta non fabíto:ófibi adinuicẽ ↄdicũt. Item 
dicit in lra:ꝙ triſticia ⁊ anguſtia tingũt vzinà , S otra mbil 
qð refrigerat coꝛpꝰ tingit vꝛinã:ĩmo porDremítnt:f5angu 
ftía ⁊ truticia refrigerát coꝛpꝰ:qꝛ trahũt caloꝛẽ naturales q 


capto loqᷣtur 
aucto: oe tinctiõe facta in ysina ꝓpter ebullitionẽ said in 


humoꝛibꝰ a fupealefactióe coxdiest bac via nS tenct tuum 
gumẽtũ.d zertio qrit vtrũ ira d eft accidẽs aic hẽat vꝛi 
nã tingere vei remitterc.£t videt cp remittat: qꝛ oppofito 
rü oppofiti funt effectꝰ:ſed irat gaudiũ opponuntgoppo 
fitos pabcbüt cffect?:f5 gaudiũ ting;t vꝛina:q: ↄloꝛtat vir 
tutẽ:⁊ vírtus ↄfoꝛtata ↄoꝛtat digeſtione: ⁊ digeſtio »fo:xta 
ta tingit vrina ira d opponit gaudio debilitabit virtutẽ: 
«cr ofiti remittet vam. Ite tinctio ín vaina eft a caloꝛe oí» 
geréte.vi vaina noctis tiñctioꝛ eft ⁊ certioꝛis figníficatiói: 
vtoicit ſupius d vꝛina diei:⁊ bocq: magie tingit à caloꝛe 
pigeréte foztificato in ſomno:ſed ira trabit caloꝛẽ naturale 
bígercnté viiná c tíngété ab interioꝛi ad exteríoza:6 debii 
tat oígeftiuá:c ex ohri remittit vꝛinã.C ótranum innuit au 
cto: inlra dicẽs cp triftícia ⁊ ira « accidctia aic tigũtv:inã. 
P id£ pbo p rónezq: fi illud qð min?vídcÉ íneffemeftz c illð 
PN :dsn3 at í 
fiia:oc Qo? min? videt tíngüt vꝛinã:g mulromag] acciden 
tía catefacittia co:pus tingũtvꝛinã:vt ira.qð 2cedo. vn oíco 
qp ira facit cómotioné ín hñoꝛibꝰ:q: fupcalefacit co: £c. c p 
bác víá tingit vꝛinã. ¶ d pᷣmũ argumẽtũ (n S:iti psfolo p 
fa oíctazqz Is ira oebilitet Prutes:tii qz facit fupcalefactione 
ín co:de ⁊ ebullitíon£t büo:ib? ppt D tíngitvana. ad ícóm 
fitr p5foto:q: tu obij.de tinctura debilitata i v:ina a caloꝛe 
epatis oígerétez vñ veꝝ eft ꝙ ira ipedittincturi factá in vꝛi 


nà a caloze epatis digerẽte:verũtñ qꝛ facitebullinone tibüo 
rib?: ppter b tigit vzinà: Coe talí tinctura log aucto: Lifto 


to.&T Quarto árit tup P qð dicit in lf̃a ꝙ vigilia tingit 
—— — 5— — ſũt effcct?:f5 fomn?« vigi 
lia opponunt᷑ z fomn? tingit vʒinã:vt dicit ſuꝑiꝰ: g vigilia 
vꝛinã remittit ĩ coloꝛe. té ſuꝑiꝰ dixit ꝙ vꝛina remittit invi 
gilia. dn Zꝛiũ eft aucto: ín pte iſta dicens cp vina invigilia 
eft rubea. d bocoícédü ꝙ oupler eft vígilia f.moderata et 


excedẽs Dico & qp ĩ vigilia moderata remittit vꝛina:⁊ boc 
—— aucto: fup cfic düt tucróncs.f5 i vígilia ex» 


ccáéte tingi£ vrina: ⁊ D mo lod£ aucto: i pte ífta.£5 tu ob, 
cótra me:vígilia moderata 2fo:tat ture: tĩgit vꝛinã:exce 
dé $o vígilia oebilitat vᷣtutẽ:g remittit vzína: g videt ꝙ 
ín vigilia moderata oebeat vꝛina ec tincta:in excedẽte vero 
remífiía.zid B ps foto p Ddicta:q: tu ob.de tictióe facta i vꝛi 
n3 calo: epatis bíceréte:f$ ibínó loqt᷑ oc illa imo auctoz 
log ibí oe tínctura facta i vsína ppter ebullitionẽ factá in 
büo:ib?:cq: ínvígilia ercedctí fpiis aialís labozatc facit có 
motionéin hũoꝛipꝰ:⁊ ita tinctionẽ:ĩ moderata ?o nó labos 
rat nec facit cbullitione i büonb?: ppter b adbucvigilia ex 
cedẽs tingit vꝛinã ⁊ nó vigilía tẽꝑata. CQuĩto qrít ocois 
uerfificatoe facta in vꝛina a pte motꝰcoꝛpei.Et pmo q̃ritur 
vtri motꝰcoꝛpoꝛeꝰ tingat vꝛinã. r&t vídct ꝙ nõ:qꝛ tmotu 
coꝛpoꝛeo trabit caloꝛ naturalis tigés vꝛinã ab interioꝛi ad 
exterioꝛa:⁊ ita debilitat᷑ digeſtio:⁊ per ↄñs remittit vꝛina. 
Itẽ dicit yſgac ín oie. eni, Pfus ſinẽ rp mot? coꝛpoꝛeꝰ ipedít 
oigeftione:fs o£ tale remírtit vꝛinã g cc. In zn eft auctoz 
dicẽs qp exercitia cozpozea ruboꝛẽ c acumẽ pᷣſtãt vꝛine. Itẽ 
dicit ila q rubo: caufat in vꝛina ꝓpter cõmotionẽ factã in 
hũoꝛibꝰ:cũ d motꝰcoꝛpoꝛeꝰfaciat cõmotionẽ in hũoꝛibꝰtin 
get vꝛinã. qð ↄcedo cii vſaac:tñ qz p fricationẽ partis in ꝑtẽ 
fubíto mẽbꝛa co:pís calcfiüit q: ofumit hũiditatẽ d remitte 
bat vꝛinã. ꝑ pdícta pts folo ad arguméta facta in Zꝛiũ:qꝛ tu 
ob. de tinctioe facta ín vꝛina a caloꝛe epat] oígeréte: oc ta 
li nó lodt ibi:imo de tĩctiõe vꝛine facta ppt ebullitionẽ fa 
ctái hũoꝛibꝰ. Scrto drit fup b qð dicit ĩ laꝙ vtraq; cs 
tã aĩe dp coꝛꝑis pᷣſtatvꝛĩe cruditate ⁊ remiſſionẽ:ſʒ tra qco 
affita£ fonozfs fon? tigít vꝛinã: g̊ t dcs fitr vꝛinã tiget t nó 
remittet. In 2:3 € auc. ilfa vt oíctü eft, Itẽ D pbo q: oícit 
ín fa qp vzina tíngi£ ppter cõmotionẽ ⁊ cbullirionéfactà in 
hũoꝛibꝰ:ſz qes aufert motüz ↄ motionẽ hũoꝝ:q̊ remittitvꝛi 
nã.Quð ↄcedo cti va. V dico c» des retinet fupfluitatee in 
co:ped remittunt viínà p fuí pntíam.fEttu obtjcíce ꝙ ſom 
nu$ fitr retinet fupfluitates ĩ coꝛpe:q̊ remíttet vꝛinã. Di⸗ 
cedi qp fecus eft oc fomno  qete:vtoictü fuít ſuꝑius: qz 
ín dctc ocbet erire fupfluítates: t cũ nó exeũt ꝓpter defe⸗ 
ctũ exerciti): tic remanent ín coꝛꝑe ⁊ remittũt vziná: fed ín 
fomno cft tps emittédi fupfluitates ficut fuit i qcte. Itẽ in 
fomnonó funt multc fuptluitatce q remittüt vꝛinã:q̃ ín vi 
gilia peedéte ſomnũ cozp? fuit müdatii a fupfluítatibus; vi 


Urinarum. 


* emanẽt in fonot coꝛpe. Itẽ in fono cal-maturalís mag] 
— folicita € circa digeſtionẽ: tũ qz pptabfentiá lumi⸗ 
nis retrabit interi?: tũ q; tũc in fomno oc nocte opationes 
quinqs fenfuus ceffantzc ita fostífica caloz digeres interi? 
nó fic $0 cítín quiete: c ꝓpter hoc qᷣes vrrag remittit vꝛi⸗ 
ná vt dicit. ¶ Septĩo oubitat oc onierfificatióe colorT vꝛi⸗ 
nc ppter ré crtrínfecus adueniété, Et pmo q́rit vtrü er ca 
ic exteriozí tingat vzina cii boc dicat ín lra. Et videf qp nó 
imo poti? remitta£:q: calo: erterio: róne ſititudinis trabit 
colo: naturalé ab interioꝛibꝰ ad exterioꝛa:⁊ ita debililat ot 
Geftítid:d digeſtio debilitata remittit vꝛinã g cc. Ite cal. er? 
tcrío: ocbilitat cat.digerẽtẽ q tíngit vꝛinã: gcat.exterioꝛ re 
mitnt v;ínà. n 3:d eft auc.in la dicẽs qp calo; ertrinfecus 
colo:e facit in vsíná ⁊ ruboꝛẽ. Itẽ cał.exterioꝛ diminuit hũi⸗ 
dítaté cozpis abũdãtẽ d hũidtasꝑ fui abũdatiã remittebat 
pꝛna: cat erterioꝛ tingit pꝛinã. Et boc ↄcedo cũ yſaac.ad 
ãargumẽtũ c ad fcóm ín ↄꝛiũ iã ps ſolo:qꝛ L5 cato; extrin 
ee trabat caloꝛẽ natural£ exteriꝰ c debiutet cal.digerẽtẽ 
z quáti ad Doeberet remittere vꝛinã:verũtñ acuit cat. c»fi 


it püiditaté:z ppter b quãtũ ad b pD facit ad tictíonevzí 
nc d pdicto mó Lg remiſſionẽ. io q̃rit fup B qð dicit 


infa: fugus exreríus oar vzinc cruditatẽ c albedinẽ.Cõ⸗ 
tra:frigus exterius claudit poꝛos:⁊ íta ↄfoꝛtat cal , oigerc» 
££ interius: vn dicit bíppo. tn apbo, d ventres hyeme 7 ve 
re calidiffimi ſunt natura:fi ergo frígus exterius claudit po 
ros ⁊ cófo:tat digeſtionẽ interi? ⁊ digeſtio cofo:tata tíngit 
vrinã: g frigus exteriꝰ adueniẽs tingitvꝛinã no 6 remittet. 
Itẽ vꝛina plus tíngi£ oc nocte dp oc oie[:;z hoc eſt ; in noo 
ctevigetfrigiditas:in vigilia fo caliditas:ó vídet ꝙ frigus 
exteri? tingit vꝛinã. In Sꝛiũ eft auc. in Ifa. Itẽ b ꝓbat auc. 
inlfa:q: frigus exteri? adueniẽs:aut eft foꝛte aut debile.Si 
foꝛte tic penetrat vfq ad interioꝛa ⁊ refrigerat caloꝛẽ natu 


ralẽ c ita ĩpedit digeſtionẽ c p cõſequẽs remittitvꝛinã⁊ red 
dit eã cruda ⁊ albã.Si fit debile daudit pozos co:pís ín fup 


^ fiie c tũc retinet p accidẽs büiditates ín co:pe q remittũt 
vꝛinã:g fríg? ecterDfemp remittit vꝛinã.qð ↄcedo cü yſaac. 
Ad pꝛimũ argumẽtũ in ꝛiũ dico cp L5 daudat poꝛos t »foz* 
tct cał exteriꝰ: verũtñ q: facit hũiditates abũdare ín co:po 
re q̃ plus faciũt ad remiſſionẽ:vꝛine ppter b remittit vꝛinã. 
Ad (com argumẽtũ dicẽdũ ꝙ tu ponis nó cà5 vt cãam:nõ em 
in nocte pl? tíngi£vzína ppter frigus exteriꝰ:immo ppter 
calorẽ digerẽteẽ q tüc foxtifica£ ínter? ppter mttas cas. fir 
ín vigilia no remittit v:ína ppter cał erterrꝰ:ĩmo pprer B 
ꝙ calo: naturalis digerẽs trabitur exterius ppter 2uente? 
tíá quá bs ai caloꝛe exteriozí: cita loco oígeftioís ocpau ? 
perato caloꝛe naturali impedi£ oígeftio. , . 
¶ De coloꝛevꝛine extra naturã. 

Oloꝛ vine extra naturã diuerſus cft dua⸗ 
bus de cauſis:vel ꝑpter dñantia bũoꝝ co: 
poꝛis ⁊ mutatione ſui:vł ppter diſſolutionẽ 
pinguedinis c carniũ coꝛpoꝛis.Dominan⸗ 
tía humoꝛũ im coꝛꝑe duobꝰ fit modis: fimplíciter vel 
cópotite ,Ssimplr oe eno eft hũoꝛe coꝛpoꝛi orante, 
Cũ crgo hũoꝛes coꝛpoꝛis quattuo: ſint:ſanguis:am 
be cholere:atq; pM eft vꝛinã humoꝛum 
q̃ttuoꝛ coloꝛes ſignificare. Vñ ille d albus eft ⁊ groſ 
fus dñantiã fignificat pblegmatis . Scðs nimũũ eſt 
citrinꝰqͥ vocat aureus:qͥ cholerã rubeã poꝛtẽdit oria 
ri. ert? rubeus:vñ fanguis dñiũ intendit᷑ Quartꝰ 
niger qͥ chob.nigrã ſuꝑare denotat. ¶ Cõplexiões 
coponun? ec duobus büo:b? mícrim coꝛpoꝛi domi⸗ 
tantibus. i$ atit hũoꝛes finr quattuoꝛ:cõpoſitiões 
inde fec generant:fcd tñ due funt impoſſibiles 7 qt⸗ 
tuo: pofitbilcs. 3mpoffibiles cbolera rub. cum pble 
giiate:c cbolera níara cũ fanguine ppter oppolitio 
ne vtrãqʒ repugnatc. SS3guis em̃ repugnat cbolere 
nigre caloꝛe ⁊ bumiditate./£ bolera aũt rubea pblc/ 
gmati caloꝛe c ficcitate: vii fit vt in cõmirtide fat im 
poffibiles tint niti fm vicinitatẽ verbigFa:ti alíquíd 
cholere rub. ad ſtomachũ ocícédcrit ⁊ ibi phlegma⸗ 





S'o.cittítj. 
ticà biidirace nimiã inuenerit:⁊ cũ ípa fe mifceat oc . 
ipfis citrin?colo: nafcef f5 dñantiã alteri? alteri:Si 
em̃ cho.ru.dñet᷑ fiet citrinꝰ itéfus. fi pblegma:fiz jfi 
vitellũ oui.cũ fint edlia:fit jfi citrinũ poma. Quat⸗ 
tuo: für in ↄmixtiõe poffibiles: cft fang.cii cbo. rub. 
€ cũ pbleg.pp ↄcoꝛdãtiã cbo.rub.cii calo:c ⁊ pbleg. 
ci bñiditate. Chol.eĩ nig.cũ pbleg.c cbo.ru. pp con 
ueniẽtiã pbleg.cüi frigiditate: cboL. ru.cii ficairare. 
555 tñ ſaguis no ita aſſimilat᷑ pbleg.ficut cbo. ru.cuí 
magi 2co:dat ex q̃litate faciare.f. calozc coloꝛẽ vꝛine 
umurate cii pbleg.er qlitate paticte liquoꝛẽ vsle imu 
ratc.f.büiditate: fitr cbo.nig.no íta affimüat : neqs 
ↄcoꝛdat cii cbo.ru.ficut cũ pblea.q: di pblec.crfacié 
tc q̃litate.i.frigiditate coloꝛẽ vꝛine mutãte.cõcoꝛdat 
cũ cho.ru.ex pariete q̃litate.i.ſiccitate liquoꝛẽ vꝛine 
mutate,S»uffiar qo diximꝰ 9 »pofiri bio» q̃litatibꝰ 
¶ De figtiõibꝰvniuicuiuſq; color[:c dꝛñtijs ſuaꝝ ꝓpetatũ. 
A T JUnc g dicẽde füt ſigtiões color vniuſcuiuſ 
M r^ 4 qsz pp:ietates fuaz dr̃aꝝ. Cõplexio 2poft 
ta ẽvł edlís vł ineq̃lis.Eq̃lis € cui ouc eq̃li 












i 7A — 

podere q̊litates eq̃lit dñant᷑:nulla aliã ín quãtitate 
ſuꝑante:⁊ ſũt.iiij.q̃ totidẽ mõſtrãt coloꝛes. Pꝛimus 
eft citrinꝰ:alter rufus vel igneꝰ dfi flos croceꝰ:tertiꝰ 
purpureꝰ:q̃rtꝰcinericiꝰ.Citrinꝰ opofit?é cc citriniſſi 
io 7 albo:d ſigt hũiditatẽ pbleg.cii cho.rub.mixtã 
q̃ mutauit coloꝛẽ c oedit citrinitatẽ⁊ claritatẽ. 3 anc 
us pofi? € ec rubeo ⁊ citrino.vñ calidiſſinũ mon⸗ 
ftrat faguíne vel cbolerici .SSurpurc? ↄponit᷑ e ni 
gerrimo⁊ rubeo: vr. mõſtrat fanguis inccntione i 
cho.nig.appꝛopiquãtẽ.Cinericiꝰ ex albo ⁊ nigro:q̊ 


cho.nig. ⁊ ppleg.dñantiã ats abüdàram fignificar. 


Quidã crcdunt ti cũdẽ coloꝛẽ effe viride ⁊ cinericiũ 
qð falſũ eſt.Caloꝛ ei facit viridẽ:frigiditas cinericiũ 
coloꝛẽ.qð pal fit et eis d ex artificio fucrit exterioꝛi: 
in jb? viridis colo: er cítríno fit ⁊ nigro:qͥ 3bo colo? 
rc$.f.citrin? ⁊ niger caloꝛẽ ſũt ſignincãtes: cincrici? 
er albo ⁊ nigro frigiditatẽ ſigniñcantibꝰ ecõtrario. 
¶ IRcpoedimur D a qbuſdã nobis obijciẽtibꝰ:qre 
pᷣtermiſiſticoloꝛẽ ec citrino c nigro ↄopoũtũ:in quc fi 
mul dñatio cbo.ru.z nig.ſignificat᷑: ⁊ coloꝛẽ poñtũ 
cc rub.z alb. d dñantiã tit fang.z pbleg. Rñdemꝰ 
q:ipoffibüe ẽ duabꝰ cx cãis ipfos inueniri . f£ rfi em̃ 
oueníat fang.cpble.i hũiditate:tñ repugnari calo:c 
« ls cbol-rtb.c nig. ín ficcitate cõueniãt: rfi ín caloꝛe 
repugnãt.bũiditas aüt ⁊ ſiccitas nullã brit actione 
in coloꝛevꝛine. vñ fit vc ĩpoſſibile (it eũ t vꝛina inueni 
ri.Scðo q: impoſſibile ẽ res ĩueniri z nõ ĩueniri inũ 
mul ficut res ↄtrarias. Ruboꝛ vꝛine vᷣtutẽ ſignificat 
digeſtiõis:⁊ appꝛopiq̃re ad ↄplemẽtũ fui. Zilbedo ct 
crudiratécgroffitatec digeſtidis ablatõeʒ: qð ipcfit 
bile eft inſimul otungtníti frm vicinitatẽ:⁊ no fm có 
mirtionẽ:ſicut qͥdã medici oícüt. Rlíqr ín coꝛpe hũi⸗ 
dírates adunat crudc oc pbles.gríe:as erpellitmatu 
ra cürubea vꝛina: mixtiſq; ifl colo: inroſeũ mutat. 
€ Citrinitas vine ſubtuitatẽ c lenitatẽ fecis vide⸗ 
tur ſignificare ⁊ natura incipiẽtẽ decoquere. Nigre⸗ 
do vᷣo vꝛine fignificat groſſitudinẽ humoꝝ ⁊ inceſio 
nẽ eoꝝ⁊ pigritiam nature in coctionẽ ipſoꝛũ:quapꝛo 
ꝑter nõ coniungũtur ín eodem. 
¶ Superiꝰdeterminauit aucte: oe caloꝛe naturali B peter 
minat oc innaturali: ⁊ oiuidi£ D pare in duas In p:ía enu 
merat duos diuerſitficãtes coloꝛẽ vieinatural 3n ſcða pfc 


Liber 


qui£ oc illis:ibi: Dñantia hũoꝝ f coꝛpe.⁊ ifta ſcða ín duas. 
In pma determinat oe diuertitate colozs vꝛine ĩnaturalis 
— dñiũ bhũoꝛũ. In ſecũda ꝓptercõſumptionẽ᷑ bhũoꝛuʒ. 
ecũda ibiz&inna cii cõſumptionẽ coꝛꝑis. Pꝛima in duas. 
In pꝛima determinat aucto: oe cõmixtione bumoz. 3n fe 
cũda oc colozevzínc innaturalis atteftáre ſupꝛa cópofitione 
pmói hũoꝛũ.ſcða ibi:Tõplexio cópofita vel equalis eft. pzí» 
ma in duas. 3n puma oetermínat diuerſitatẽ coloz vane in. 
naturalis ⁊ dñationẽ hũoꝛũ fimplicü in coꝛpoꝛe. 3n fecun» 
da pence dñiũ pumoz cõpoſitoꝝ.ſecũda ibi: £ópleriones 
coponunt.cífta ſecũda in duas. In pꝛima Octerminat quo 
ru5 bumoz impoffibilis cft cómirtío fiue cõbinatio. Sn fc» 
cunda determinat quo: umo poffibilie eft comitio. fco 
Sinon — — in ——— iſta fi in — * 
ma facit qð dictũ eſt. In ſcða recapitulat ⁊ ponit ꝓhe 
miũ ad dicẽda:bi:Sufſficit qð diximꝰ. Tũc ſequit᷑ ílla pars 
Que bic —— cõpoſita.in qua octerminat oc co 
lose vꝛine innaturalis atteftáte ſupꝛa coplenoné pum oz: ct 
(lla in duas. In prima oeterminat oe coloze vzinc ínnatura 
lis atteftáte lupza cõplexionẽ copofità c equalé pumoz. Sn 
fcóa oc atteftàte fipza ínequale cõplexionẽ firá.fccun» 
da ibi: In cóplerione inequali. Pꝛima pare cũ pzcecdérib? 
t pᷣſenrs lectionis: « diuidit᷑ in duas. In prima enumerat 
coloꝛes vꝛine innaturalis ſupꝛa cõplexionẽ cõpoſitã ⁊ equa 
lẽ atteſtantes. 3n ſcða oc illis pꝛoſequit᷑.ſcða ĩbi:Citrinꝰre 
miſſus copofit?,cífta ſcða in duas. "Sn pꝛĩa pcedit oe pmói 
coloꝛibꝰ innaturalibus:⁊ bocnarrádo zin ſecũda dubitãdo. 
ſcða ibi: Quidã rf credüt.cifta ín duas ſᷣm duas obiectio⸗ 


diuiſio ⁊ ſententia lectionis in generali. A 
¶THic pꝛimo oubitafzquarenó oiucrfificat coloꝛẽ vꝛine in 
naturalis à parte ↄpletiois male fiue hũoꝛis vitio:cũ eã ha 
beat tíngerc ſicut facit ppter dñiũ hũor ⁊ ppter ↄſumptio 
né hũoꝛis. Et ſoło buius eſt:ꝙ coloꝛes nó diuerſificat colo 
re vꝛine niñ rõne cõplexionis.vñ humoꝛ phlegmaticus non 
facit vꝛinã albà nifi ppter hoc ꝙ eft frigidi ⁊ humiduʒ ⁊c. 
vnde idẽ eſt effectus coloꝛis a parte cõplexiõis cuʒ materia 
t fine matería: t per hoc qp diuerſificat vꝛinã a parte domi 
nij humoꝛis ſatis datur intelligi diuerſificatio a parte com 
plexionis male fine materia vcl fine hũoꝛis vítio. Vel dicen 
dũ etiã cp oíuerfifica£ vꝛina a parte ↄplexiõis cũ matería z 
fine materia. Itẽ cũ pzius pofuit citrinũ coloze effe colozem 
vine naturalis: quarebic ponit illũ eũdẽ coloꝛẽ.ſccitrinũ co 
loꝛẽ citrine innaturalis. Et foto bui? cftzq: alíud repfentat 
citrinus colo; in vꝛina naturali 7 ín fnnaruralinam m vꝛina 
naturali:vt ín fanís fignificat fo:tírudiné digeſtiõis c dñiuʒ 
nature fupza materia nutrimẽti. Invꝛina initurali.iicgríg 
fignificat dñiũ nature fupza materíá moꝛbi cc. Itẽ oicit in 
Wa ꝙ niger colo: vꝛine innaturalís figmficat dñiã melãcho⸗ 
lie: fupius $o oírit v albus colo: fignificat oit meláco 
lie:ó videt cõtradicere.Et foto eſt:qꝛ melácbolía qiiqs colo 
rat vꝛinã róne cõplexiõis:⁊ fic cũ fit frigida fat vznà albá: 
t fic loqui£ fuper»: vel rone fue comirtióís c3 vꝛina ⁊ fic fa. 
dit colo: nígrti: « fic loquít aucto: íbi: t ficnon eft 5dictio. 
Poſtea to dicit:ꝙ fer cõmixtiões büoz afianf:c oue funt 
impoffibiles ⁊ qttuo: poffibiles.££ótra nibil grat nífi poffi 
bile:ó oes fex erüt poffibiles . Et foto bui? cft: qp l5 nant 
fer quáti ad íntellectü c oẽs fintpoffibiles quáti ad intel» 
lecti: tamé q̃ttuoꝛilloꝛuʒ tm̃ erüt poffibiles quãtũ ad ré : c 
buc ipoffibiles: coc hᷣreddit auctoꝛ ín Ira cám. gocinde 
qrít fup B qð dicit auctoꝛ ín Ira, goicitein q poffibilis cft có - 


^. 


fanguine recludit in fclle:f5 pblegma currit cũ fanguie:; ey 
pocinnut q (anguís maioꝛẽ 2uenictia babeat cũ pblegma 
tc $ cũ cholera:contrariũ tñ oicit ín la. Bd D oicendi qp co» 
ueniétía ſanguinis cii cholera poteft eflc ouplet: aut quan 
tüad colo:anoné viíne: « ficfanguis maioꝛẽ b5 coueniena 
cá cholera:⁊ ficloqui£ auc.in Irazaut quát ad nutriẽcũ ⁊ 5 
mõ ianguis maioꝛẽ cõueniẽtiã bs cti pplegmate d cũ choł. 
1fictu obi)ds:c p D ps folo ad argumẽta. Quare aũt ſan⸗ 
guis plus cóucmat cũ cholera in colozandovsiná dp cà pble» 
mate:foluitauc.in [fs dicẽs qp B eft ppter B ꝙ fanguis con 
uenit ci cpolera ín actíua q̃litate q̃ e(t calidítas:cüpblegimna 
te $o in paſſiua.ſ.in hũiditate:⁊ actiue dãt coloꝛẽ vt dicit ſu 
perꝰ⁊c. C Deide oubita£ fupB qð dicit poftca in [faq ĩpoĩ 
fibilis cft cõmixtio cholere ci phlegmate:⁊ reddit cám tlraz 
q:repugnát vtraqs qutate. Poſtea dicit «p colo: citrinꝰ cõ⸗ 
poni£ ex citriníffimo zalbo:is cítmniffim?col.gha£ ex chotł. 
alb?er pblegmate:á poſſibilis € cómirtio chot.cũ pplegma 
tc:ó diat ſibijp foto puí? cft: cp impoffibílís eft cobi» 
nario cbolere cti phlegmate Pm ↄmixtionẽ:⁊ ficloquif pmo 
vii in pma gnarioc hũoꝝ ínepate nó põt ↄmiſceri cbolera 
ci pblegmatc ad b qp vtrũq; ofie£: fed fm vicinitate bi ph 
cõmiſceri.i.in ftornacpo: vt fi ín ſtomacho deſcendat poꝛtio 
cpolerec inueníat íbi pblegma bf poffunt cómífceni: inde 
colo: citrinus gnarí: ftc loqui£ auc. poftea nó cft 2díctio, 
¶ Deiade jrifiup B qdoiatpoftea:g colo: igneus 2ponit 
€r cimo ⁊ rubeo: vñ móftrat fanguine icũ. víde£ ꝙ 
male dicat:q; ipᷣe 05 ponere coloꝛẽ repᷣſentãtẽ duos bhũoꝛes 
fc cholerã ⁊ ſanguiuẽ:g̊ cũ non ponat nífi vnũ coloꝛẽ᷑ videt 
eſſe inſutficiẽs. Sí tu dicas pP qr dicit ſanguinem choleri⸗ 
€u5 tepᷣſentat fanguine ⁊ cholerã:⁊ ita duos hũoꝛes.Cõtra 
fi pBrepientat coloꝛẽ duos hũoꝛes eq̃liter repᷣſentãtẽ. ſcho 
lerã ⁊ ſanguinẽ:aut gᷣ ibi erit eq̃lis ↄmixtio cholere ct fans 
guine a pte dtat;e nó a parte quãtitatis:qꝛ tác ſeq̃ret᷑ incõ 
uemẽs..c cpolera eqüter dñaret᷑ i cozpe Qlitatíue ficut fan 
guis qð cft incóuemés:neca pte q̃litatis:qꝛ tüc ſeq̃ret᷑ ꝙ fá 
guis eflet edlirer calidus ficut qð eft falſum:qꝛ oícit 
fal ꝙ cot, multocalidio: eft p fanguts :ó ipoffibilis € có 
mírtio fiue cóbinatio cbolere cà fanguíue, Ad boc dicendũ 
vtoicit Serardus ꝙ colo: igneus repfentat fanguine cbo 
lerá eq̃liter ĩ coꝛꝑpe onarí. $5 eq̃le dñiũ choł. «fanguis pót 
eſſe ouplr: qut abſolute:⁊ ficequaliter poffunt onarí;vctu 
obijas:aur per ↄparationẽ ad ftatü natural£: ⁊ ficequalís 
ter poffunt ðñari a pte quátitatis.verbí afa. fit ita cp in coz 
po:cín ftatu naturali exiſtente debeãt cflc ifj. 15. fanguis 
nist lb . oímidía chot.ñt ita «p ín ſtatu inaturalí fint oue lis 
bꝛe cboL tũc 9: cot eq̃liter onarí fanguiní; íta a pte quãti 
tatꝭ eq̃liter phronari, Soitrfi fint in ftatu innaturali ferlib., 
fanguisztüc quátíratiue à: fir fanguís onarí.codé mó dicẽ 
dá eft a pre q̃litatꝭ:⁊ tu obijcis cbot, mlto calidio: € fansuie 
dickdũ p fanguís dñans ppt fui mtitudinẽ:vt ſex UB.vbí 
nõ dñt efie nifi tres potíta ipzimere caliditate foꝛtẽ i cope 
rónc fuc mltítudinis:ficut cbolera onansróne fuí acuminis 
1 bmõ lodt i ira ¶ Deinde qrit ſup bᷣqð dicit poftea q co 
lo: purpure? fist ſanguinẽ melãchot. Et pótobija ficut in 
pᷣcedẽti ꝙ male facit:qꝛ o5 ponere colo: repᷣſentãtẽ onium 
duoꝝ btioz. £t tu dices ꝙ p bᷣꝙ oic fáguies melãchot.dat 
intelligere oti fanguis ⁊ melacbol , S£ ótra oícít paz afi ꝙ 
fanguis nó pot bínari cii melãchot.cũ repugnet vtraq fui 
—— videt crim dicẽdũ fic dictũ eft ín pcede? 
ti ꝓpleumate p Da dicit fanguíné melácpot. figt 2parióem 
eql£ fanguis € melácpoL.. « tu obfjcis füpius irit q nó phit 
pbinari.iDicedd ovcꝝ € q no pnr obinari fm »mírtione: C 
fic o fupi?:tnf5vianitaté pnt ↄbinari:⁊ ficloquif auc.in 
Ira: cb manifeftat ĩ lFazc fic nó ẽ 3dictio. (|i cide q̃rit fup 
B qooicilfa poftea c» qͥdã credütcolo:é windé eſſe cineri? 
ciá: fcd malc credüt: oídtípe ꝙ viridis colo: caufatur a ca 
lido: aneríci? cátur frigido, &&t ppterboc dn£ pquà víá 
«olo: víridis ancedat colo:em nígrü.s£t videt ꝙ viridís non 
poflit antecedere nigrũ colose: quía oícít Auicen.q calídí» 
tas agens in materiam ficcam ocalbat; inpumídam deni ⸗ 


Urinarum. 


etat eli din generatide coloz (a hum oꝛld⸗ caliditas femp 
agatín iod püidà: q: hũoꝛes ſunt hũidi:videt ꝙ femp 
generabít colore nigrũ c nó viridẽ: ⁊ poter pocquerif per 
quá vis calidítao agẽs in pumozes faciat colo:e viride, Site 
Zluicen.oicit qp viridis colo: attefta£ caliditan: 6 vidct cile 
cotrouerfia.(. aã pzitmá oicedil qp cx ꝑwittiõe citrini colo 
ris cá nigro gfia£ viridis colos per bc vid:q: qi cpolera eft 
ín ftomacbo tüccalíditas adurit ꝑtẽ fubtilécoenigrat: pay 
t $o terreftré illius cpolere nó pot adurere cũ fit grofia re 
fpectiue:c íta illa remanet fub ꝓpꝛio coloze ditrino: ⁊ a 0€ 
ittis nob? coloxib? fit colo; víridts qñ ſimt pmiſcent. 5 qf. 
calo: magis inualefcit:tüc tort adurit t denigrat ⁊ fit coloz 
níger:cita pbác viáviridis coloz añcedit nigra. &d argume 
tü oictda qvcz cft  calídd agce ĩ materiã hũidã oĩno obe 
diété oenígrat:í5 qz ibivt dictũ ẽ:eſt aliq pe materie refiftée 
pter B pot colo: vírídís gnari ez citrinoc nigro. Adaliud 
dicẽdũ ꝙ viridis colo: os ers a£ a frigido: qñq; a calido. 
X virídís colo: jnqs modis pót cfíc; cft ern colo:víridis ft 
mũis ſiticoꝝ. Secũdus ficut colo: iris celeftis, Tertius eft 
àfi trídus , c ifti trcs atteftant frigiditatizt ficloqui£ Bui, 
rtus cft ficut colo: pꝛaſſij.Quintus ficut erugo erie:ct 
ifti ouo atteftant calíditati: c fictoquít auctozin ſ̃a. CDe 
índe querit fup boc qð dicit p colozniger qñq; fignificat frí 
gidítaté:c tüc pcedit colo: viridis.Cõtra 2:ioz, 2trart) funt 
effect?:d fi caliditas caufat coloꝛẽ nigrü nó 6 frigiditas: q̃ri 
tur ergo per quá viá coloz niger canfe£ a caliditate ⁊ a frígi 
ditate. £t dicendũ ꝙ colozniger vemtp caloꝛẽ aduenictem 
vt dictũ eft pꝛius:⁊ tüc pcedit colo: viridis vtoeclaratus cft 
ín pzecedétibus. Itẽ colo: niger qñq; caufa£ ꝓpter frígidi 
taté mo:tificanté; vt ptʒ in manu:qꝛ aducarentc frigoꝛe ma. 
gno fpüs retínent fub cute dfi mostíficaric fit liuidus coloz 
qfi vero illud frigus inualeſcit tücoino mostificantur fps: 
t tunc fit colo: niger: tita diuerſimode caufaf colo: niger a 
calídítate ca frigidítate:z boc nó eft incõueniẽs Et p Bps 
foto ad argumétü.(. Poſtea qrit ſuꝑb̊ qð dicit ilta cp pur 
pureus colo: cópofitus cft er nigerrimo 7 rubeo. "S50 
dicit qp citri? copofit? eft er albo t nigro frigiditatẽ ſigni⸗ 
ficátibus : quó pót effe ꝙ niger coloꝛ ſigniſicabit frigiditatẽ 
qꝛ frigidum vtoictü eft cõiungit cũ rubeo:⁊ ita ſignificabit 
caliditatẽ. Et dicẽdũ ꝙ niger colo: ſignificat dñiũ melãcho⸗ 
iie:⁊ qꝛ oupler eft melãcholia: queda naturalis t qdã inna⸗ 
turaus d eft ꝑ aauſtionẽ:dicoꝙ innaturalis fignificat cali 
ditatẽ p aduitzoné gñatã:⁊ talis eft ín purpureo:melãcho⸗ 
lía $o natuzalis fignificat frigiditaté- talis mclácbolia fa? 
cit coloꝛẽ nigri in coloꝛe cínericio: 7 ficnó eft 2dictio. 
timo drít (üp hocqð dicit verfus fine lectionts in foloníb?. 
dicit eii ꝙ 2bimatio er pblegmatec fanguine orans nó pot 
ficri fm comixtionẽ tfi pot neri £m vicinitatẽ:poſtea dicit ꝙ 
cõbinatio melácbolie 7 colere nó pót fieri m cõmixtionẽ 
nec fm vicinitate tnodo quarto: dre cõbinatio pblegmaris 
ci fanguine p dñium vtriuſq; wig fieri fm cõnmuxtionem 
tñ pot fieri &m vicinitarẽ:cõbinatio 9o cbolere cũ melancbo 
lia: nec pót fieri ñᷣm cõmixtionẽ necfm vicinitate, Soło bus 
ius eft: vt dicit in littera:ꝙ cobínatio fanguinis ⁊ pblegma 
tís nonpót fieri &m cómirtionem : q: fanguís ſigniñcat có» 
pletã oíaeftione: pblegma$o ĩdigeſtionẽ:⁊ impoffibile eft 
fimul effe digeſtionẽ « indigeſtionẽ ad boc qp faciár vnd cus 
fm vicinitate pofiunt combínart: q: aliqr büiditates pbles 
gmatíce crude abundãt z adunanf ĩcoꝛpe q cũ vꝛina rubea 
expellunt᷑:mixtiʒqꝛ ínfimul colo: ín rofcü mutat. S5 nó fic 
eft oe cboleraz melãcholia:qꝛ nec $m cõmixtionẽ poflunt có 
poni:q: repugnat ín actíuís:nec ſᷣmvicinitatẽ q: nó poffunt 
facere vnicii coloꝛẽ ĩmo facerét coloꝛẽ d eflet bíícoloz. c red 
dít cám ĩ lfa p nó poffüt facere vnicũ coloꝛẽ:qꝛ fi cõponerẽt᷑ 
fimul:cá cbolera fit leuis femp tenderet furfum:melaricpo» 
lia $o cü fit grauis femp peterctfundá: cita nũqᷓ vnirent᷑: 
necvnicũ coloꝛẽ facerẽt:⁊ ipfc pic intédit oc cõpoſitiõe ouo» 
rübiüo:um facientiii per fii cpofitionem vrici colozem: ⁊ 
p:opter boc cá cbolera ⁊ melancbolia non poſſent Doc faces 
Fc dli cbponerétur:piopter boc bicit y nec$m cómirtioné: 
tio iue componuntur, c fic patct totaliter expo 


S'o.clttífij. 
¶ De inequali cõplexiõe ⁊ eiꝰaccidentibus 
zz; IH cóplerioe inequali en? humoꝛ alterũ 
[£x faperat: etfi aboðdñent᷑ complerioni co^ 
poꝛis.Sũt aüt fer colozes eã ſignantes. 
Ysicinus cft q̃ñ outvitellá . fcóus clara citri 
nitas.tertiusglaucinitas.quartꝰ vermi⸗ 
lioſus.quĩtꝰplũbinꝰ.ſexxꝰ iclinꝰ.Aitellinus « citrinꝰ 
mediocres ſũt inter citrinũ⁊ albũ:vñ ſignificãt coole 
rã ru.cũ hũiditate polegmatica mixta, fi fit vitellinꝰ 
pblegma plus dñari pꝛotendit. citrinꝰ:chole.rub. 
ſuꝑat. Rufus⁊ vermilioſus inter rubeũ ⁊ citrinũ me 
diant: vnde fit: vt chole. rub. fanguis dñenk. Siru⸗ 
fus:cholera rub.plus dñat᷑ ꝓpter vicinitatẽ citrinita 
tío ad rufitatẽ Si vermilioſus fanguis fuperat cum 
ruboꝛi vicinet᷑vermilioſitas. Plũbinus c ticlin? mc 
díocres funt ínter albũ z nigrũ: qb? cbolera nigra c 
pblegrma dñant. 3n plübino pl? pblegma orat pꝛo⸗ 
ptervicinitatẽ caloꝛis naturalis cxtinguẽdi. n ſicli 
no cholera nigra dñat᷑ ppter incẽſionẽ hũoꝝ ct calo 
re maxio:qꝛviriditas abudantiã caloꝛis ſignificat:⁊ 
vᷣtutẽ incconis. Plũbitas⁊ liuiditas abũdãtiã fri 
gitudinis ⁊ cõgelationis ſignificat. Qð manifeſtat 
q: coloꝛẽ ſiclinũ inuenimꝰ in initio citrinü:fs ci caloꝛ 
cõfoꝛtet ⁊ febꝛis dñet᷑ fit rufus. Cũ atit caloꝛ pꝰ abũ 
lũbinꝰ impꝛimis 








itulat ea d dicta ſunt ín boc capitulo:⁊ ponit ꝓhemiuʒ ad 
feq a.fe53 ibizsSuffia Tape t ponit p 5 ac 


inequale 

co:pe repzefentáteg. In ſcða oe bmoi colozib? pfequi£ ibiz 
Clicllinus « citrín?. c iita ſcða in tres Pm tres coloré 3n 

pꝛima pꝛoſequit᷑ oe coloze viteluno c cítríno. In ſcða oe co 

loꝛe rufo ⁊ vermilioſo.ibi: Rufus z vermiliofus . In terria 

de coloꝛe plũbino⁊ ficlíno:ibi: Plũbinꝰ⁊ ſiclinꝰ.⁊ ifta tertia 

diuidik in duas. n pira narrar, In ſcða fud dictum cófir 

mat.fecunda ibí, £25 manífe(tarur q; coloz.bec eft diuiſio z 

fententia lectionis ín generali, 

¶ Mic reſtãt adbuc mulra oe pꝛecedẽti lectione inquíreda 

etpote be cópofitióe hũoꝝ ín generali. £t pꝛimo oubirater 
vmi cómírtio oĩm humoꝛũ adinuícem fit poffibilis . Et ví» 
detur ꝙ ſic.qꝛ dicit S£oftá. in pantegní ꝙ bumoꝛes funt fitj 
elemento:xum:fed om̃ia ecmenta poffunt fimul cõmiſcen c 
ín cómirto adinuícézergo omes humoꝛes. Itẽ fiait oíat 
aucto: ín littera pzecedenti combinatio fine cõmittio bu s 
moꝛũ adinuicem nó eft (mpoffibilis nifi pzopter refiftentia 
qualírata. vnde (anguís nó poteft cóbinari ai melicbolía p. 
víà cómirtionis: qz in vtrags qualirate repuanátt refiftütz 
fed ín elementis maioꝛ eft refiftentía qualitarum dp ín bG0* 
ribus:q: in elementis qualitates funt vitimate: 7 tame om 
nía elementa poffuntcomifceri:ergo multomagis t bumo» 
reo. fsetereaenüqóq mẽbꝛũ nutrif er quattuo: hũoꝛibus 
vtpote cr quatruo: elemẽtis:vnde nutrit ex vüiditate : ted 
bocnó poffet effe nifi quattuo: büo:es cõmiſcerent᷑ fimul 
ín büiditate:ó Qtruo: bumo:esadínuice poffunt cõmiſceri. 
Itẽ illa poffunt cõbinari adinuicẽ q̃ fit ab eade cá agentez 


Liber 


vta caloꝛe epatis ⁊ ab eade cd materiali:ſed quattuoꝛ hũo⸗ 
tcs fiüt ab codẽ agẽte:vt a calo; epatis digerẽte: ⁊ ab ea? 
dẽ cã materiali: vt a cbílo : á fimul ad ínuicé oẽs humoꝛes 
poffunt cobínari fiue prífceri. In Ziũ eft aucto; in Ifa: oi» 
c£o ꝙ Qttuo: cóbínationes hũoꝝ ad inuicẽ (ant poſſibiles: 
due vᷣo i zc reddit cám illa eade Ira, Itẽ cõmix⸗ 
tio fiue cóbinatio hũo:ũ nó fit nifi ppter couenientiá quali 
tatü:fcd fanguis cũ melácpolía repugnat vtraq; qualitas 
tc: cbolera cũ pplegmatt:ó ifte oue cóbinatíones erũt ua 
poffibües : nó g cóbinatio oim hũoꝝ ad inuicẽ € poflibilis, 


Solo dico ad píens ꝙ cõbinatio hũoꝝ ín co:pe pot 
efíc:qda abfolute:et qfi ots hũoꝛes 2mifcent ⁊tũ vn? dña 
tur:t hoc ad numeddvelad grandi fcbzé:« talis ↄbinatio 
bio: fiuc comptio in — — 
cis tu.Eſt alia cobínati nó abfolute fcd ouo 
rübüog dñantiũ eq̃litervel je hũoꝛibꝰ: ⁊ iſtoꝝ 


| m 
—S mtravenas fit plus po 
mixtio hũoꝝ ad inuicẽ:qꝛ Lilo loco ebí pD abüdár hũoꝛes 
ibi plus eft 3mirtio poffibilis hũoꝝ illoꝝ:cũ cõmixtio fiat p 
coueniétià « cótactum : f5 bows intra venas 
dp extra:ó zc. Itẽ comirtio bũoꝝ fit róue couenietie: (5 ma» 
1o: eft cóuenientia hũoꝝ invenis d extra: q: extra ſegregat 
vnus ab alio:vt cbolera ⁊ melácbolía a fanguíne:ó in venis 
plus eft poffibilis cõmixtio hũoꝛũ ad inuíce. In Zꝛiũ eft au⸗ 
ctoꝛ in fa pcedéti d dicit qp cobinatio hũoꝛũ pᷣmvicinitatem 
fit ectra venas: vr ín £t dicẽdũ ꝙ loquédo oe có 
binatione hũoꝝ d nó poffunt cobínarí alíquo mó ad colo: 
dũ vꝛinãvt cbolera cũ melácpolia:fic dico cp talís nec ot fie 
riintra venas necertra, Scd loquédo decõbinatiõe bũoꝛũ 
d poffunt cõbinari ad nutriẽdũ fiuc ad generandi feb; : c 
i Venen oomen pucr T plus poflibí» 
lis eft fieri intra venas dp extra.⁊ ſicpcedũt pᷣme rõnes ⁊ de 
talínó loqui£ aucto: ín Ifa ; ſed loqᷣtur oc cóbinatióc hũoꝝ 
fm vicinitatẽ.i.qũ ouo hũoꝛes obínant ad inuicẽ íta ꝙ vter 
q; eq̃liter ona£: ficbíco ꝙ talis cóbínatio plus eft poffibilis 
ertra venas d íntra vt manifeftat aucto: inlra; t per boc ps 
foto ad arguméta . ([ Tertio qrit dequadã cótrouerfia q 
videt ibí effc aꝑte:dicit em verſus pꝛincipiũ pꝛecedẽtis les 
ctíóis cp poffibilis eft cobinatio fanguinis cii pplegmate ; ⁊ 
cóftat cp ibi loqui£ oc cõbinatiõe fm cómirtion£ cnó fm ví 
eei n onini rino e Mere A i rt 

cnc pot cóbinari fanguís cii pplcgmate. ca Qre vero 
fus fine iliue lectionis vidt q $m vicinitate pót f d is co 
binaíciphlegmate: c nof cómiioné-ibaidef bic 
tradicere:qꝛ pꝛius dicit qp fangnis cũ ppleamate põt cóbína 
e quãdo dicit ꝙ poffibilis eft coz comirtio:ípe loquit᷑ tunc 
de cõmirxtione coz ín fe ⁊ abſolute: vero qñ dicit ꝙ 
quãtũ eftímpoffibilis.Scd pocni» 
bil eft:quía quádo dicit qp eft poffibilis ante íftà perti locer 
tus fuit be brnóí cómírtione per cóparatíone ad colozem 
vrine: vnde dicit ꝙ ex dñio erubee t pblegmat? reſul 
tat colo: atrinus.Et dicũt ad hocꝙ verü dt 4e 
tur oc coloꝛe humoꝛis er iſtacõbi 


phlegma dominẽtur in co:pe p vía cõmixtiõis fit ditrin* co, 
lo: hůoꝛis. qfi oicit qp fanguis nó ꝑmiſcet cum 

are:toquít fm cõmixtionẽ ad Doc vt colozctvinam; 
yn pziite pofiit coloꝛẽ hũoꝛis. Poſtea o vbinegat ponír 
colo:é vaine , Sicd bocnibil eft adipuc : q: parüpoft qi oírie 


Ael aliteroicendi qp qfi pzius fibi cft cóbínas 
tio pmóí: dicendũ v ipfc loquif p coparatíone ad impoffis 
biles cõbinatiões q in vtraqs qualírate repugnat adinuicẽ 
íta o cft quafi poflibilis ↄbinatio.ſ.combinãtio fanguínis 
cũ pplegmate quãtũ ad impoſſibiles qꝛ iſte nó repugnátni 
fim altera qualitate. f. ín actiua:⁊ ↄueniũt ín paſſiua: ⁊ ita 
ſatis pbabiuter vt diximus poſſumus ad —— 
¶ Quarto querit᷑ vtrũ cholera plus cómifcea£ vel cõbinct 
cũ pbiegmare vel pus ci melãcholia.Et videt v plus cum 
pbiegmare:q: ex cobinatione cholere c pblegmate refuls 
Lat C010: vnus:vt ipfc oicit vtpote colo: citrin? d coponi£ ex 
atriniffimo talbo; (5 er cõbinatione epolere cũ melacbolia 
nó firaltje colo: necPm vicinitate nec Pm cõmixtionẽ:vt oís 
cit in la:g plus comifcc£ cbolera cũ pblegmate d có melan 
cholia. Ite yſaac in febꝛibꝰ octerminat quãdã febie cõpoſi 
tã excõbinatiõe fiue cx cõmixtiõe cholere cũ pblegmarezvt 
poss dob nó — —— pote cr dies 
lácpolía: 6 p? pót cómifcerí colera cti pplegmate dp cü me 
làcpolia. 3n — auctoꝛin ĩrapᷣcedẽtidicẽs cp cõbinatio 
cholere cũ phlegmate cft impoffipüis cà in vtraq; qualitas 

(C Erppter boc qrit quarc nó habẽ mꝰcoloꝛẽ 


grauitatis:deſcẽũere c ibi loqui£ oc ↄmixtiõe hũoꝝ put er 
talí 2binatióe hũoꝝ gñat᷑ colozi vꝛina edliter oíco dnantiũ. 


pen Ó —— cõmixtiõe cho 
melãcho.qꝛ teret ꝙ melãcholia putrefierct ĩtra 
vr extra. nó põt p —— fai malicid minime 
itraabüdat. Iteꝝ maric repugnat putrefactióíc íta nó pot 


ctus extra — — in büo:e intra:opoꝛtet qp 


refpectu büor] intra:ficnó pót eſſe melacbolía cá fit pauca 
rcípectu cbolere ⁊ alíoz büoz : f$ pblegma pót putrefiert 
íntra certa: ⁊ íta pot cffe cá febzs notabilis 

teus cz ðmixtiõe cholere cũ pplegmate; c fic p5 foto ad illa. 
«L Quinto qnt vtrü polegma plus comifccat cũ melácpo 


Urinarum. 


lis ecl cii fanguine. £t vide£ qp plus cðmiſceat᷑ cii melãcho 
—— * ⁊ melãcholia cõicãt in actiuis.ſ.in frigidita⸗ 
tc:pbiegma 901 ſanguis in paſſiuis.ſ.in hũ:ditate:⁊ maio: 
eft coucniétia a pte actiuaꝝ dp a partc paſſiuaꝝ: 6 pblegma 
lus pot comufceri cà melácpolía dp cá fanguíne. Ite auctoꝛ 
ponit ín littera pcedéti coloꝛe ex comirtioc pplesmatis cus 
inclácpolía: vtpote coloꝛẽ cinericiũ copofità cx albot nigro: 
c nó ponit colo: er cõmixtiõe pblegmati ci fanguinc:ergo 
plus põt cõmiſceri phlegma ci. melácbolía d» cũ fanguine, 
s£otra: babentíum fpmbolum facilíoz eft tranfitus ; fed 
pblesma immedíate pót tranſire in fanguine ⁊ nó in meláe 
€poiia nífi medíate:ó pblegma plus pót pmifceri cũ ſangui 
ne qᷓ cũ melãcholia. Itẽẽ phlegma currit eu ſanguine ad nu 
triendá mébza:vr in tepose necemũtatis cõuertat᷑ in ſangui⸗ 
nénó ſicðᷣo melãcholia:ĩmo ct fit odioſa nature recucit in 
fplene: à maífo:é couenientiã b5 polegma cà fanguine qp ca 
melácpolía: 6 plus põt pmifceri cũ fanguine c cũ melacbo 
lía. cid boc oicendü d polegma plus cómifec£ cii melancbo 
lía ad coloꝛãdũ vꝛinã cũ coicantin actiuíe:dp cũ fanguíne cũ 
€oicent ín paflinis:cii actíue dãt —— liquoꝛẽ. ad 
in Zꝛũ dickdũ cõuenit cũ ſan⸗ 


nẽ vꝛine fic melãcholia pl? pot cõbinari cii phlegmate qᷓ ci 
ido oc cóbinanóe 


nce:cauctozifteloquit oe cóbinatióe p coparationé ad co 
vei Hint ex cõbinatiõe bmóí hũoꝝ fit quídà colo: có 
pofitus re EUN oníum aliquoz hũoꝛũ fic cóbir.a 
— mo 

mis. 


Ct videt cp nõ:qꝛ ficut mixtũ fitezclemétiscode mo 
qualitates ſcðe er pꝛimis qualítatibus z nó er fcóts : fed co 
loꝛes medij funt fcóe qualitates; $nófiüt ex extremis: q fü 


S'o.clttv. 


militer funt qualitatcs ſcðe: lmo er pmis. Itẽ qfi ez duobꝰ 
cótrarijs coponit alíjd opoꝛtet ꝙ boc fit mediare actióc:fs 
actio debet᷑ q̃litatibus pᷣmis t nó extremis d funt qurares 
ſcðe: g medt) colo: nó cóponunt er extremis: imo cr pt 
mie qualitanbus. 3n cõtrariũ eft aucrozin lra:d ex albo ct 
nigro d funtcolozes extremi : coponit citrin? colo: d € mc» 
dius.⁊ boc cõcedo.Sʒ tn diſtinguẽdo:qꝛ oupler eft cà colo» 
ris medij:quedã eft pma ⁊ efficiẽs « mediata colozis mec 
t ficbme q̃tates:⁊ fic pcedũt pme rónes: quedá Yo cft cá 
fo:malis : t ficertremi coloꝛes:vñ oico qp pꝛime qualitates 
€ffectiue cóponunt colozes medios:fed coio:cecrtremi foze 
maliter ipfos componunt: ⁊ boc modo Icouit in littera, 
De colo:tb? cófumptioné coꝛpoꝛis 
⁊ diſſolutionẽ memb:;oz fignificarib?, 
Ny cei chica ici aca 
2 cn upficic vine appa 
UA S IrC8 diſſolutionem postédit:fs rn primi? 
duobus modis diuidit᷑. Quedã emi diſſo⸗ 
lutionẽ pinguedínis renũ fignificat; q̃dã cõſumptio 
nẽ toti? coꝛpᷣis.Differẽtia eaꝝ tribus cft modis. 5i 
gnificãs diſſolutionẽ pinguedinis renũ:ẽ fine febꝛe. 
Taloꝛ emm nó cft coꝛdi iũctus:neq; diſperſus p torus 
coꝛpus:vt febses efficiant, Cõſumptionẽ fianíficag 
toti? co:píe:cotínnas bs febzes:q: calo; cozdi iũctus 
⁊ ꝑtotũ coꝛpꝰ diuiſus:ſpm̃ ⁊ fanguine calefacit: fe 
bꝛes facit. Scðs modus fignificas diſſolui pinguedi 
né in renibꝰ:liquoꝛ eft coctus ⁊ digeſtus Stute mem 
bꝛoꝝ demõſtrãs:qꝛ nodü ad ea paffioce ꝑueniũt.Si 
gníficas cõſumptionẽ coꝛꝑis líquo: eft rudusz indi 
geſtus:q; mẽbꝛa oefecra funt in oecocrioe vꝛine pꝛo⸗ 
pter paffiócs eoꝝ:⁊ incepta cõſumptionẽ (poz.X er 
tíus inodus ſignificãs diſſolutionẽ pinguedinis ire^ 
nibꝰ:vnctuoſa eft nebula in fupficie vꝛine apparens 
fabito cum coꝛpꝰ exeat ⁊ fine moꝛa.Nõ em̃ ſocieta⸗ 
tẽ h cti vꝛina intra coꝛpꝰ tãtã:vt moꝛet᷑ ſeꝑata ab ca 
D bzeuiraté vie inter renes z curfum vꝛine. vñ 





ippo.Quibus ſuꝑvꝛinã pĩguedo(als nebnla) 

paret ſubito:caloꝛẽ renũ —22* Subita:q 28 
mul apparet:nõ paulatimẽ rara. 3n ea d cõſumptio 
nẽ coꝛꝑis ſignificat nó apparct pinguedo:niñ poſtqᷓ 
moꝛet᷑ in vafe aliquãdiu:qꝛ ſocietatẽ bs cum vꝛina ín 
tra coꝛpus tãtã vt diu vix poſſit fepari ꝓpter lõgin⸗ 
quitatẽ vie q̃ inter mẽbꝛa cõſutipta eſt ⁊ curfum vꝛi 
ne. Scða ſpẽs ſigniñicãs coꝛpis cõſumptionẽ diuidi 
cur i tria. Eſt em citrina ſubtilis jfi oleum ꝑtinens 
albedini:nebulã bris enctuofam.f olo: em̃ et? atri 
nus figuificat cruditate ⁊ groſſitudinẽ fecũ. Anctuo 
ſitas nebule fignificat diſſolutionem pinguedinis ín 
coꝛpe cũ extraneo⁊ nõ foꝛtiſſimo coloꝛe.vñ hec ſpẽs 
facile curarípót:fi Qs bs ſtudiũ:vt teſtat liber nt oe 
febꝛibꝰ. Eſt ⁊ alía fpes citriníffima: bris viſcoſitatẽ 
ĩ alijs vnctuoſitatẽ ⁊ liquoꝛẽ dti oleũ:h̊ bs nebula q̃ñ 
aranee telã:ſignificãs augmẽtationẽ paſſiõis ⁊ abü 
dãtiã calort:z ꝑfectionẽ ↄſumptiõis oc illa bhũiditate 
q̃ in mẽbꝛoꝝẽ raritate:⁊ vicina eft coagulatiõi.Qua 
p:opter ifte colo: € moleftio: : ⁊ a fanirate lõginoꝛ: 
nó tm̃ ppter peffimitaté moꝛbi:ſʒ ppt fo:tírudíné ca 
lorzq calo: fo:tis ín büidirare d in mẽbꝛoꝝ cft rari 
tate: nondũ 1 eft cii carne:vel duris me^ 
b:is que funt fundamentũ coꝛpoꝛis: vndc fi ſalubꝛis 
ſignificatio fupuencrit poffibile cft ſanari: c vicina 


Liber 


eft ei criũs: ſi nõ: nõ. Tertia eft d eruginofi eft colo⸗ 
ris nimiũ incenſa:⁊ pertinẽs viridirati: cuiusliquoꝛ 
quafiviride oleũ babes nebulã acris hoꝛribilis atq; 
abominabilis odoꝛis:que cõſumptionẽ molliũ ſigni 
ficat carniũ:que coagulationi fant vicine:⁊ incipiũt 
cõſumi dure carnes:⁊ oia mẽbꝛa dura:vnde hec ſpe⸗ 
cies eft moleſtiſſima:⁊ a fpe lõginqua:atq; moꝛte ſi⸗ 
gnificat. vnde GBal dixit.Sivnctuoſitas cõſumptio 
nz pinguedinis ſignificat:eruginoſa vꝛina monttrat 
conſumptionẽ carnium omniũ ⁊ duroꝛũ membꝛoꝛũ. 
Quapꝛopter peioꝛ ⁊ peſtilentioꝛ eſt eruginoſa qᷓ vnñ 
ctuofa:erfi ambe fint peſſime: eruginofa tame mast 
moxtéügnificat vicinã:vnctuoſa a moꝛte eſt remota: 
fi liquoꝛ eruginoſus eruginoſam bypoſtaſum babet 
fit moꝛti piopinquio:: ⁊ cõſumptionẽ membꝛoꝝ ou 
roꝛum fignificat cii caloꝛe ígneo ⁊ incenſiuo. 


¶ In parte pꝛecedenti determinauit auctoꝛ oc vꝛina inna 
turali repzefentantc oium humoꝛũ: Dicoc vꝛine coloꝛe rcs 
piefentante püoz cóofumptionez diuidit ín duas. In pit» 
ma ponit regulã generalẽ ocvzina fignificate cõſiumptionẽ. 
In ſcda oíuidit.fcóa ibi: Sed tamen pꝛimitus. c ifta ſcða in 
Duas. In prima diuidit. In fectida oc diuidẽtibus agir. fc^ 
cunda du: Differẽtia coz é tribus modis.⁊ ifta in duas. In 
pꝛima ponit oifferetía intervꝛinã ſigniticantẽ columptioné 
totíus coꝛpoꝛis:⁊ vzína figmficante cõſumptionẽ rena, 3n 
fecunda pzofequí£ oc vꝛina fignificante quãtũ ad ctus colo 
ré cofumptióes roti? coꝛpoꝛis. ſcða ibi:Scða coꝛpoꝝ fignifi 
cás cófumptiócm. Iteꝝ 9ma ín trcs Pm tres differetias Qe 
ponit inter vꝛinã fignificàte cõſumptionẽ rend: c inter vꝛinã 


fignificanté cofumptione ton? coꝛpoꝛis:quarũ pꝛima ſumi⸗ 
tur exabſentia febris vel eius pseitutis. Secũda penes oi 


geftion£ c indigeſtionẽ. Tertia penes citã apparanoné refo 
lutionis pinguedinis m vꝛina: ecl penes tarda, fecüda ibi: 
Sccüdus modus figníficans, Zertia ibí: Tertius modus fi 
gniicãtiũ.⁊ ifta terria m duas. In pra oetermínat quaus 
v:ina appareat ín cõſumptionẽ renũ. In ĩecunda qualis 
appareat ín cófumptione totíus coꝛpoꝛis.ſecũda ibi: In ea 
que cõſumptionem coꝛpoꝛis ſignificat. Pꝛima in duas. 3n 
pꝛima facit qð dictũ cft . In ſcða cófirmat auctoꝛitate hiꝑ 
po.fcdaibí: Elndebippo. Züc fequi£ illa pare ín qua pfeg 
tur oe vztna fignificante vel rep:efentante cõſumptiõnem 
totíus co:pozis: illa in tres $m tres vꝛinas fignificates cõ 
fumptioné totius coꝛpoꝛs:quarũ pꝛima vꝛina rep:efentat 
pꝛimã ſpeciẽ ethice: ſcða ſ ecũdã:tertia tertiã.ſcða ibt; Eſt et 
alia fpecies vꝛine. Tertia ibi : Tertia d eruginofa.z (fta ter 
tía ín duas. in oᷣma narrat; in ſecũda auctoꝛitate Bal.cõfir⸗ 
mat.ſcða ibi: €i Bat. dixit. hec eft diuiſio c ſentẽtia lectio 


nis in generali. 
€ lic grunt᷑ ouo ín genere. Pꝛimũ cft oc pꝛecedẽti lectio 
ne, Secũdũ oc piefenti ie pz ilectione pꝛimo que 


rit :cà plurcs fintalic cóbinationes bumoz adinuíce dp ſex: 
quare ponit tm̃ ſex. Itẽ f£aidius ⁊ Theophilus octermina 
tes oc coloꝛibus pꝛine ponunt.xx.coloꝛes: Iſte Vo tantum 
ſex. Pꝛimũ vitellinũ:ſcðm citrinũ:tertio giaucum: quarto 
verimiliofam:quínto plũbinũ:ſexto ſiclinũ:quare videf ifte 
diminutus cá pluree oebeat ponere coloꝛes qp illi:qꝛ ifte fa 
cittractatü ſeparatum. Itẽ oiffufius octerminat de vꝛina dj 
illi: plures ocbet ibi ponere colozes gp illi: — b que⸗ 
ri£ ſufficiẽtia coloꝝ. Ad pᷣmũ iſtoꝝ dicẽdũ gp ille eft ſenſibi 
lis artifex: vñ determinat illas 2bimatíoes hũoꝝ d funt ma 
gis notabiles ⁊magis variantes coloꝛẽ vꝛine: ⁊ ppterboc 
ponit iſtas fer ⁊ nõ plures, Ad fcóm dicẽdum ꝙ ius ⁊ 
Zheophilus determinãt de coloꝛibꝰ nõ aſſignãdo coz cãs: 
cita plures, $55 aucto: ifte determinat de colozib?affi 
gnádo co cãs:vñ nó ponit nífi íllos colo:es q bnt cãs nota 
biles ⁊ ppterbocnóo ponit nifi ſex pdíctos. De fufficiétia of 
€o qp ois colo: vꝛine aut fict digeſtionẽ aut puationé oiges 


ſtidis. i buation£ digeſtiõis B eft duptr:aut ppterfrígidi 
Ricmecititesut ppter indiget: i ppler gita 
gidítas 4 ati. 


q:nigcr fignificat cõpletã aduftione; c pot fignificare ↄple 
tá mo:tificationé ez frigiditate puenientẽ.Et nota ficit oi 


s --— -——e o 


⁊ qꝛ ſanguis rubicüdio; eft P D yen ppterBp ↄmixtionẽ 
q per viã cõmixtiõis cbole 


pínguedinie ín vzína ab alijs membꝛis:ſicut a co:de epate 
&c.ficut facít mẽtionẽ oe pinguedine rcfoluta a renibus tn 
vꝛina. Itẽ auctozín parte ifta ponit tantũtres oífferentias 
inter ptuguedíné refolutama renibus ⁊ a toto coꝛpoꝛe: et 
fluicen.c alij auctoꝛes ponũt itas eaſdẽ tres t etiam altas 
duas cii íftís f.p maío: pinguedo apparet ín cõſumption⸗ 
renũ:qᷓ in cófumptione totíus co:pozís. £llía differentia cft 
q ín confümptonc totius coꝛpoꝛis corpus extenuat᷑:⁊ non 


Arinarum. 


ge in cofumptione renũ:quare videł᷑ ille auctoꝛ effe diminu 
tus ci nó ponatíftae Duas cauſas. ad pꝛimũ iſtoꝝ foluir 
Ecrardus dicẽs:ꝙ cõtẽta inyzina ſunt duoꝛũ gencrü, quc» 
di funt iíquída ⁊ flunda iſcẽtia fe cũ toto cozpoze vꝛine 
vt pin zt oc talibus cõtẽtis loquit ibi Sũt alia dura 
que nó permiſcent fc per totũ coꝛpus vꝛine:nec dat colozem 
snc: c oc talibus determinabit inferius. Ael dickaũ qp có» 
tenta fignificát qñq; oe fec fic nó determinat᷑: bi de cõten 
tis p:out oc fe fignificat:quàdogs $0 cũ boc cp fignificát oc 
fc varíát coloꝛẽ vꝛine ex fui ꝑmixtione cũ vina: t boc mó oc 
termínat ibi oe pinguedine: inquãtũ variat vzinà quãtũ ad 
€olo:é cii ibi oetermínet oc colozc.i. 0e oibus variátib? cos 
1o:€ vatrie:2 ita oebuit iftud capitulũ ſituari:qꝛ in parte infe 
zi oeterminabít oc cótentis pzout figníficant de ſe: c non 
piout vanãt coloꝛẽvꝛine. Cad fcóm dicendũ ꝙ lícet pingue 
do ſit in alijs mẽbꝛis:vt in coꝛde epate ⁊c.tũ maio: eft in rce 
nibus: ⁊ poceft qꝛ pinguedo coagulatur a frigido t renes 
valdc remon funt a fonte caloꝛis: t etiã notabiliter variat 
vxine colozé cũ fit in maioꝛi quãtitate:⁊ ille eft ſenſibilis ar» 
tifcz € determinat variatione notabile ipſiꝰvꝛine. Ad rer 
tid dicendũ ꝙ p iſtas tres oifferentias quas ponít aucto: il 
le babent alicoue ; nã p boc qð dicit q ín pinguedine rcfo» 
luta a toto coꝛpoꝛe eft febꝛis fatis potes intelligere extenua 
tionem totíus coꝛpoꝛis: per boc vero qð oídt ꝙ citíus aps 
paret pinguedo refoluta a renibus ínvzina:p boc potes in» 
tellígere q» maio: pínguedo refoluif a renibus d? atoto coz 
po:c.SSoluno füper boc ꝙ innuit in ifa:q3 pinguedo diſſol 
uítur a calido. s£otra ide nó ef? pꝛincipiũ 2:0: actuũ:ergo 
cũ calo: noftri co:pis fit pꝛincipiũ coagulationis pínguedi» 
nís vide£ ꝙ calo: nó erit pínapíti oiflolutíóíe cà oíflolutia 
« coagulatío fint actus fiuc effectus cotrartj . Itẽ oícit pb 
ín lib. metheoꝛoꝝ.qð coagula£ a calido:diſolũit᷑ a frigido. 
fed pinguedo coagulatur a calido noftri co:po:is : et oícit 
ergooiflo;uct a frígido:nó ergoa calído . £ld bocoicédü qp 
Duplet eft caloꝛ:quidã debilis vt calo: noftri coꝛpoꝛis:⁊ ta» 
ls eft pꝛincipiũ coagulatiõis pínguedinís: t cft aliue fo: 
tis calo: t excedens: talís eft pꝛincipiũ diſſolutionis: vn» 
de licet fit ide calo: vtrobiq; ín ſpecie:tũ (tí ouo corranant 
in effectu : « ficintellígit aucto: c per boc ptʒ fol'oad argus 
menta (T Zerrío querit fup hoc qð dicit inita c? maioꝛ pin 
quedo rcfolui£ a reníbus d a toto coꝛpoꝛe.Cõtra maío: res 
folutio pínguedinis fit a ma:ozi caloze:fed maioꝛ calo: eft ín 


- 


toto co:poze dp in reníbus:ergo maio: pinguedo refoluitur 
& toto coꝛpoꝛe d a renibus. Item maío: pinguedo eft in to 
to coꝛpoꝛe qᷓ ín rembus;ergo maío: refolutio pinguedínis 
fict a toto coꝛpoꝛe dp a renibus, In cõtrariũ eft aucto: m lit 
tera:⁊ ctíá Auicẽ.Et ego dico ꝙ maio: reſolutio pinguedi⸗ 
nis fit a renibus dp a toto coꝛpoꝛe. Una cá cft: q: renes funt 
in p:opínqua diſtantia ad vcficá: t ita non mulrü permifce 
tur pínguedo refoluta a renib? cũ vꝛina: immo ftatím appa 
ret in füperficie vꝛine.Sed memb:a tertíeoígeftiue funt ín 
lóga diſtãtia ab vina: cideo pínguedorcfoluta ab ipfis foz 
titer pmífce£ cũ vꝛina:⁊ ideo nó ita cíto apparet: imo opoꝛ⸗ 
tet qp vꝛina pꝛius refideat.Secũda cá cft: qp in oífiolutione 
píngucdinis a renibus nó eft febꝛis:vt otat m [ra: d confu» 
mat pinguedine reſolutã a renibus:⁊ ideo maío: pinguedo 
refolui£ a renibus. Sedín oiffolutione a toto coꝛpoꝛe eft fes 
bꝛis cõſumẽs illã pinguedine: 7 ꝓpter hoc nõ pót appare⸗ 
re pinguedo in diſſolutione totius coꝛpoꝛis:⁊ per boc patet 
foto ad arguméta.([ Glitimo querit p quávid bumiditates 
co:pie cõſumunt᷑ ín febzeetbicaz nó büoxs. Clidef ꝙ hũo 
rcs magie conſumant᷑ d bumídítates:a: o(dt Bat.ꝙ illud 
qð magis diagit a natura vltimo oat có(imptíóí «magis 
£ófcruat a natura : t ponit exẽplũ oe medidna attrabente 
cbolerd:q: pꝛimo purgat cbolerà 4 ficoe alije: virimo vero 
fsnguíne cii fanguis firamtcus nature:d fimiliter cii püidi 
tates cõſumant᷑ ín etbica: vide£ cp multomagis ⁊ humoꝛes 
cti bio:es minus diligant᷑ a natura: Düiditates:q: bumi» 
ditates funt ín ppiínquíosi oífpofitioe ad mebeũ d? boxes, 
¶ Er poter Bárif Qrecalo: imaturalís operis in bdoes 
opat putrefactionét nó cófumpttoné:calo:$o opans im büi 
altates opat cofumptione « nó putrefactioné . Ite queri£ 


Fo.clxxvj. 


cii fint Qttuo: bffiditates: ⁊ febꝛis etbica Pm fuas trcs ſpe⸗ 
cies babeat fier; in trib?püiditaribus: vt in roze; cábio:glu 
nno:quarenó hʒ fieri in pꝛima hũiditate q eft in capitibus 
parua; ũ venaz.& 8d pmü dicẽdũ ꝙ imn febꝛe etbíca calo: fe 
bris cít ín méb:zis rand ín fübíecto:m hũditaibus tang in 
Obiecto: c q: hũiditates plus fünt in mẽbꝛis d hũoꝛes: pro 
pttr pocín etbica humiditates cófumunt ⁊ nõ hũoꝛes.Sc 
cũda cà eft ꝙ büiditaree mag! funt pate cõſũptiõi: hũoꝛes 
putrefacrioi. vn oidt £óftan.q in oiffolutióe co:pis hũani 
IpB$ cedunt ín ignẽ:caloꝛ naturalis in aere; ⁊ mẽbꝛa un ter? 
rã:⁊ hũoꝛes in aqua. vn ptes fice reuertunt in elemẽta fi» 
bi fia. Itẽ dicit sat in Qrto oe ſimpli.medi.ꝙ ola elemẽta 
poffuntrecipe calosé (gnis:pterdp aqua:q; aq cft büida: vifi 
nõ põt recipe ignẽ cũ in vtraq; Qutate cirepugncrad mín? 
immediate ficut aa elemẽta.Silrx dicẽdũ € a pte ifta ꝙ hũo 
rco ⁊ hũiditates nó redpiüt calo: nifi Pm erigeriam fui: vn 
cũ hũdꝛes fint fluidi ⁊ aquei nó poterürredpere caio:e có» 
ſumẽtẽ:qꝛ calo: cófumés ppꝛie debet᷑ coꝛpoꝛi duro ⁊ folido 
vtpote hũiditatibꝰq̃ funt terree nature reſpectu hũcꝝ:ĩmo 
opo:tuit cp hũoꝛes redperét caloꝛẽ reſpõdẽtẽ cospibue fiui 
dis ⁊ liqdis vtpote caloꝛẽ ebulliẽtẽ:⁊ ꝓpter bocin ethica có 
fumunt hũiditates ⁊ nõ hũoꝛes cti calo: cófumens reſpon 
deat hũiditatibꝰ ⁊ nó hũoꝛbꝰ. Per boc ps folutio ad quefi 
tü pimü : qz em putredo cft cbullitío co:poz liqaoꝝ ⁊ flui» 
doꝛũ ⁊ ꝑmixtio puri ci impuro: ppter boc in hũoꝛibus eft 
putredo ci fint fluidi lígdi ⁊ ibi ſit purũ ⁊ impurũ:⁊ nõ ĩ bu 
miditatibꝰ cũ hũiditates fintfolide 7 quafi terree reſpectu 
hũoꝝ ⁊ nõ ita ĩpure:⁊ nó potuit ibieſſe cõſumptio.ſ.in bio 
rib? : q: cõſũptio debet coꝛpibꝰ ſolidis c terreis: t hũoꝛes 
funt uidi ⁊ nõ ſolidi: c per̃hoc idem potes videre cp in bu. 
miditatib? eft cõſumptio z uó putrefactío.p boc pts foto ad 
ſcðm q̃ñtũ:qꝛ ín pᷣma büiditate nó pot cflc aliqua ſpẽs ethi 
ce:tmo põt ibi cfle febzis putrída : ⁊ boc eft o: ida bũiditas 
pᷣma ã eſt in capítib? parua venaz : eft fluida adbuc c uid» 
da:vñcũ adbuc retíncat nomen bumosis : bf pot redpere 
calo:em ebullienté «nó caloꝛẽ cofumptiut : ⁊ fic patet folu 
to 3d quefira, ] : M 
€ Sexta partícula de liquoꝛe vꝛine. 
-— dquo: vaine in tría otuidi£ /£ft erri aquo? 
x T741usc fubrilis:vel groffus c rurbidus:tiue 
a ya mediocris. Cã dinerſitatisvꝛine ĩ liquoꝛe 
— 1 

















it inc febꝛe 
rate groffoz cibo: z multo: natura v incẽtiũ:⁊ calo 
ré naturale cõgelãtiũ:vel er ad frigida multa ebibí* 
ta 2 fcpíffime: ficut pariunt boice in diabete.Si fit 
cii febzib? cb:oníci lett fignificat oppilaríone gibbi 
cpatis t venaz ínter rence ⁊ epar ppter groſſos bu 
mozes ibi daufos 4 inuiſcatos:in quib? diſſoluẽdis 
narura deficit. Aũ Gał. Arina inquit aquofa ⁊ ſub⸗ 
tilis auditaté ⁊ defectionẽ demõſtrat coctiõis: ono 
bus modis.q̃dã cim exit fubrílis:fs cũ exierit ĩvaſe tr 
dig cit: ⁊ q̃dã ẽ ſubtił ſubtił cries ⁊ ꝑmanẽs: moz 
ur adbuc crudũ oſtẽdit: « caloꝛẽ naturalem rien 


dũ humoꝛi refiftere incipientem:neq; adbuc aliquid 


ín hamoꝛibus facientẽ: vnde moꝛbꝰ extatzneds alid 
ctiam facere poterar.Crriria fi talís moꝛet᷑:⁊ ſalubꝛia 
figna ſequant:terminũ moꝛbi cũ apoſtemate ſub be 
cüdrijs ſuſpicamur. Uñ̃ Gał.vꝛina lõgo tpe ſubtilis 
⁊ ſalubꝛibꝰ ſequẽtibus ſignis:apoſtema fub bypocũ 
drijs exiturum oſtẽdit. Si febꝛis acuta c incenfa ſit: 
peſſimũ quidẽ nunciat:q: caloꝛem naturalẽ cii caloꝛe 
febꝛis calefierí ſignificat:⁊ íncendi: « ín ſuꝑioꝛa aſcẽ 
dere coꝛpoꝛis atq capitis:⁊ dimitti loca coctioís va 
cua caloꝛis naturalis Sicut Hippo.Qui fcbzes ba 
bét acutas:⁊ winã faciũt albam « dlara:figníficatvé 
tura frenefim. £Ooftrauit Hippo. afcenitone fumi 
calídiifimi narum ex luctamine vtríufqs caloꝛis.ſ. fc^ 
315 atq; naturalis:q̃ fi fint in inítío moꝛbi: ⁊ poftea 
urna tincta appareat pping calo: naturali: atq; in 
oiecretíca fitvcl fiat in nücía fuíc fignificatio fequat 
Laudabílis ficur fplédo: faciei:leuitãs anbelitꝰ:boni 
nítasvirtutis:faaliras motus:paruítas ſitis:bonus 
fommus;fanatur infirmus poft longü camen tẽpus: 
q: figuificarur calo: ectrancus defectus: ⁊ caloꝛem 
naturale ín fuperíoza coꝛpoꝛis oímífiffe afcenfionem 
€ confo:tarc locü coctionis:⁊ narura excitatam ín fe 
cibus ſubtiliãdis:⁊ diſſolutionẽ fumi cerebꝛũ afcen 
dentis:que fi in die appareãt cretíca :xcrífim nunciãt 
in die quarta fatura . Soi vꝛina in crudítaté c ſubtili 
tatẽ veniat poft diẽ ill3 creticã:in qua illa bona figna 
apparuerit:recidínítas fignificat moꝛbi ppter feces 
nature remanẽtes:quas no ſubtilauit ín fui initio:⁊ 
bec nunciant timoꝛẽ. Si remanet vꝛina alíquadiu ín 
crudítate fua:figníficat natura ín ſubſtãtiã fecum oí 
miſiſſe coctionẽ inceptã:neq; poteftate babere eis re 
pugnãdi.Si üt quarta oíc poftea aroffa — 
appareat:⁊ eft diuiſa ficit oꝛobifractura: 1 
incenfos ⁊ vſtos caloꝛe igneo figni 
vicinitatẽ perditionis. 


⁊ denunciat 


P uL — 
X 
$1 quere ínccperit: « hũoꝛes comifcuerit: ct 





pter grauítaté fc mouédi. Sũt aüt be partes aquo⸗ 
ſe ⁊ terreftrís nature:que ín —— aroffirudine 
fua permanent:neq; vll coctionẽ receperunt. f£ um 
autemvꝛina groffa creatzpare aerea mouctur ct fub 
tilitate ſua:nec ĩ loco fuo manet naturalí:cui obuía 7 
uit groffído humiditatis: vnde fit caufa turbiatta 
tis vꝛine piopter foꝛtitudinem motus fuí: z cõturba 
tionem cíus : ficut vídemus ventum mare turbantẽ 
p:opter motue ſui foꝛtitudinem. 

«S inauit aucto; oc odoꝛe:ſapoꝛe:⁊ coloze 


n pzitma diuait liquo:é nó naturale. In fecunda ꝓſequi⸗ 
— mebꝛis diuidetibus.ſcða ibí; Aquoſus c fubtilis qm 
ditatẽ.⁊ ifta (c9a in duas. n piíma octennínat de liquoꝛe 


uit. Prima ín duas. In pꝛima ponit 
War eir vinc a AR Lf ubtilis. In ſecũda determinat 
€i? figníficatione put eft cà febze vel fine febꝛe.ſecũda ibi: 
Si fit finc febꝛe.⁊ ifta fecunda in duas. n pꝛima determi⸗ 
nat fignificatione vꝛine aquoſe « fubtilíe pꝛout apparctfis 
nc febꝛe. 3n fecunda p:our apparct cũ fcbze.fcóa ibi: Siſit 
cũ febꝛibũs.Tũc fcqui£ ílla pare ín qua cófirmat auctoziras 
te tat. (lla ín duas. In prima diuidit. 3n fecunda oc ois 
uidẽtibus membꝛis agit.iecũda ibi: Subtilis exiẽs t pras 
nens.⁊ ifta fecunda in duas. 3n pꝛima determinat de vꝛina 
ſubtili aquofa put exit ⁊ remanct ſubtilis quid ſigniſicat. 
In fecunda determinat oc vꝛina ſubtili Ani animer 
groffata quid figuificat.fcóa ibi: Clrína exiẽs ſubtilis ⁊ srof 
fio: poft, Pꝛima m ouas. In pᷣma octermínat figuificatío 
nem vꝛinẽ exeuntis fübtilisc remanétís lubtilis:⁊ boc abfo 
lute. 3n fecüda octermínat oc fignificatioóe pmoi vzine per 
cóparationé ad tpa mobi , fecáda ibi: Que fi fint ín initio 
mosbí. Pꝛima i duas. In prima narrat. In fecunda cófir 
mat.fcda ibi: Unde Bat. vꝛina logo. ⁊ (fta fca m duas fm 
duas cófirmanones;quarti pꝛima eft Sal fecunda bippo. 
fecunda ibi:Sicut bippo. Ztic fcquiturílla parein qua oc» 
terminat oc fignificationevsíne exeũtis fubnlis ⁊ permanet 
tís fübtilis p cóparatione ad t£po:a moꝛbi: 7 ífta in Duas - 
In pꝛima oetermínat fignificationé ralís vꝛine pꝛout appa 
rctante oie crencam c ín die eretíca . In ſecũda determinat 
cius fignífication£ put apparet poft diẽ creticã.ſecũda ibiz 
Si vrina ín fübnlirate ⁊ crudítate, t ifta fccunda ín ouas; 
In pꝛima octermínat oc hmõi vꝛina prout fignificat timo⸗ 
rem mali futuri. In ſecũda determinat oebmói vꝛina put 
fignificat ſpeciem futuri boni vel ſalutis.ſcða ibi incipit:Si 
nullã habeat hypoſtaſim. Pꝛima ín tres, In pma determi 
nat de hmõi vñna ſubtili prout fignificat recidiuũ egritudi 
nis. In ſecũda pꝛout fignificat pftratione virtutis:ibi: $i 
remaneat vꝛina aliquandiu. In tertia pꝛout ſigt pe , 
né vianam:ibi: Si in quartabie poftea cc. Tunc fequit illa 
ara in qua oetermínat fignificanione vꝛine excuntis ſubti 
is:⁊ poftea ingroſſate:⁊ illa in duas. In en nit qó 
intendít. In fecunda ocdarat fuá pono ti. fcóa ibi:Tũ vꝛi 
na aroffa creat, IDec eft diuiſio ⁊ Inta lectionis in generali, 
¶Thic pꝛimo dubitat᷑ oc quibuſdã obíccróib? litteralibꝰ. 
t pimoquerit cti diuidat liquoꝛẽ in tria: ín ſubtilẽ ⁊ ſpiſ⸗ 
fum ⁊ mediocrem:⁊ poftea dicit p vꝛina fiue liquoꝛ ſubtilis 
quãdoq; crit ſubtilis ⁊ poftca ingroſſat:quãdoq; ſubtilis⁊ 
remanet fubt:lis: fimiliter ꝙ groſſus quãdoq; exit:⁊ poft 
ca ſubtiliatur ⁊c.quare non diuidit fimilíterliquo:em me 
diocrẽ. Uel qð meli? videt bíc dicere 0e mediccri:q: medio 
cris liquo: € medí? ínter aroffus t ſubtilẽ:ſʒ maioꝛ ẽ ↄueniẽ 
tía medí cũ extremis dp extremoꝛũ adínuícé:ó fi líquoz ſub 
tiis potcft ingroſſari c ecouerfo.f.aroffus ſubtiliari:multo 
magtec mediocria potent tranfire ín groffus vel m ſubtilẽ. 
fid bocoicendii qp liquo: mediocris fignificat foꝛtitudinem 
virtuti t obechentíá materíe.vnde vꝛina mediocris fignift 
cat cõplementũ digeſtionis.vñ illud qð eft in cópleméto nó 
querit biuerfificari:c ppter bocnon diuidit᷑:ſed ſubtilis eft 
ín pancpio digeſtionis: v femper tendít ad — 


cirínarum. 


ingroffa£ : eũ groffitudo fcóo appatẽs fignificet 

bas —— — groffa pot poftea ſubtiliari:qꝛ 
aroffa t digeſtionẽ mediata: fubtilis vero poftea fe 
quẽs — digeſtionẽ: ⁊ ita cũ ſubtilis iquoꝛ c groſſus 
fint incõpleti bñ poffunt diuidi t variari: ⁊ tẽdere ad cõple 
ã. ¶ Ad argumentũ oícédü qp verũ eft p mediũ plus 
coucnit imoꝛmatiue cum extremis d extrema adinuicẽ.ve⸗ 
rütamen quátum ad fuas cauſas.i.quãtũ ad colo:ẽ fignifio 
cãtem initiũ digeſtionis ⁊ medii : plus coueniuntertrema 
adinuicẽ qᷓ medii cii extremis. Itẽ árit ſuꝑ boc qo in⸗ 
nuítín [fa:c vꝛina fübtilis t albaappares in pꝛincipio esri 
tudinis fignificat ꝙ natura dimiſerit afcedere ad partes ſu 
:fi ergo oimifit afcenderc: ó illa oímiffio fignificat 

«p íam natura afcendítzergo nó eft pꝛincipiũ egritudinis ex 
quo iam prius afcendit, t oícencá qp loqui£ ibi yfaacoe 
(pio recidiui: vnde in initio recidiui bi pot e£ ꝙ natura 
fam pus afcéderít cC. &lel dicedũ:qꝙ aucto: loquif i moꝛbis 
vesevued ak rac pA verc canc lun M 
multã latitudinẽ. —— ———— 
«tu aſcenſtonis future ⁊ no incboateíam. ¶ Site querit fu 
p hoc qð oícitaucto:itate Gat.ꝙ ĩ lõgo mo:bo vrina femp 
manẽs fübtilís figníficat apoftema futurũ ín hypocũdrijs. 
vide£ ꝙ potius ibi apparere oebeat groffa ⁊ nó fübtilíe: qz 
occifum atteftaf lia quo oefcindi£: fed huiuſmodi apoſte 
snatavt plurímü fiunt ezbumo:zib?aroffie:crgo vzína ſigni 
ficás hinõi apoftemataos effc grofla ⁊ nó ſubtilis. Et dicẽ 
dá c tu bene obijceres fi aliquid oematería illius apoftee 
matis eliquaret᷑ cũ vꝛina:ſed nó fic cft: imo matería er qua 
bebct fieri hmõi apoftema eft groſſa: ⁊ ita oppilatmeatus 
nec permittit aliquid dehumoꝛibus ecrire cũ vzína ppter 
ftricturà meatuá factam ꝓpter illam maternam groſſam. 
illa materia € cruda c indígefta vf alidd oc ea now pót 


iquarí cii vꝛina:⁊ ppterboc íntalíb? appas 
fct vina ſubtilis: * loquit᷑ ínlfa. "e querit;quía 
oíat ꝙ vꝛina fübtilts alíquátuli tíncta apparens ínofe creo 
tica: vel in oíc nunciatiua, vnde poft diẽ cretícam enumerat 
nüciatiuá:vídet cp male:qꝛnũciatiua pzeceditcreticá: c non 
ecouerfo.f£toícédü ꝙ loquit oe die nũciatiua: d bñ pu 
parere poft oie creticá pzinapalé t pꝛecedentẽ. Itein 

ftea qp fi talís vꝛina appeat ĩ ote cretica: fignificat crifim 
die quarta. q: male oícat qp dies quarta eft enücía 
tíua cretice: ⁊ nõ cretíca nunciatiue. Et dicẽdũ ꝙ nó loquíf 
de quarta die que eft enunciatiua cretice.vtj.ſed oe quarta 
oie ſcquente crifim.i.de quarta die ſequente crífim factã ín 

ſeptima:velin quarta c£, , ' . 
Secũdo querírur pꝛincipaliter qð iſtoꝛum pꝛius detur 
vꝝine: vtrum coloꝛ velliquoꝛ:⁊ videtur qp coloꝛ:quia dicit 
Hippocra.in pꝛima particula appoꝛiß.vbi repit natura ibi 
ducere opoꝛtet per cõueniẽtem regione. coiat zal, ſupꝛa 
itii aphoꝛiſ.ꝙ medicus 05 ſequi oꝑationẽ nature. Sʒ dicit 
Auicẽ.ꝙ medicus dʒ incipere a facilioꝛibus: ergo ⁊ natura. 
fed facilius eft oare coloꝛẽ vꝛine dp ſubam vt dicit theophi⸗ 
lug: ergo pꝛius erit i vꝛina colo: dp liquoꝛ. Itẽ auctoꝛ ibo 
iſto pꝛrꝰ determinat oe coloꝛe vꝛine d oe liqquoꝛe:hoc nó eẽt 
nífi pꝛius effet coloꝛ ín vꝛina dp liquoꝛ:ergo t€. In Zꝛium eft 
Auicẽ.qui dicit p pꝛima digeſtiois opcratio in vꝛina eft effi 
cre fübam.i.líquose;(cóa colo:em:ergo pꝛius eft ín vꝛina lí 
Quo: d colo:. Itẽ ois cá pzecedit ſuũ ect: fediiquo: eft 
caufa coloꝛis vt habuiſtis fuper: óliquo: pzi? eft ĩ vzína dp 
tolo:-&id bocoictdü ꝙ líquo: pót »fideranfiae fumi pvna 
€cntia vꝛine.i.pꝛo aquofitate: t boc modo oe viína loqui 
p5s ín oc ajalibus: c boc mó finc oubío peius cft ín viína lí 
quo: d coloꝛ lel pot líquo: cófiderari inquárü é oífpofino 
vine $m iſtas oiffcrentías q funt fübtile aroffum t medio 
€re:1 ficlíquo: nó eft vna efíentia vzine: immo eft acides € 
Qualítas.z boc modo loquit medic: vt ífte aucto: oe liquo» 
re. vndc oícunt quidá q loquédo oe liquo:e ifto vltimo mà 
ideft ꝓut liquoꝛ eft accidens: fic dicunt qp fenfibüiter pꝛus 
eft colo: inviína dp liquo:: c boceft q: pius perapi£ colo: d 
cft obiectum vifus dj iquo:. Jtem mínima pars coolere t 
mífcea£ ci viína tinget c colozabit v.íng fenfibiliter tno» 
:non tñ cá caufabít fenfibiliter; quia illa pauca 


So.clrtvff. 


colere nó infpiffabit vzinà fenfibiliter: ⁊ boc modo 

fenfum colo: bus eft invana d? líquo:: fenfibiliter tf Pus 
vcrũ liquo: pꝛius eft dp coloz: cum coloz non fit ibi mfi per lá 
Quozem: vt vifum eft. in oícunt alítercín idem redit: q» 
€olo: notabilis ⁊ fenfibilie pꝛius oat vine dy iquoꝛ notabí 
lis:z bmóloquif ZbcopbuU?: ficur fenfibilie artifex dicẽs 
q facibus eft oare coloze cp fubam notabile: verüramen li 
quc; inotabilís ⁊ mfenfibilis pzi? eft in vꝛina d» colo: nota» 
bilis: € boc modo foluit sberar, « per boc patct ſolutio ad 
pirum argumentum:qm Zbcopbüus vt oictü eft:loquif 


nis operatio in vzina uoꝛẽ diccndũ 
ꝙ ipic loquitur oc liquoꝛe put eſt vna ſubſtãtia vzine: ideft 
put air aquoſitatẽ:⁊ noe loquimur put eft qualitas ⁊ ac 
&dens, &lel dicẽdum cp SuiceJoquitur oc generanone fan 
verum:noe vcro oc gencratione $m fenfu. d ſecundum 
dicendum q verum eft ꝙ liquoz put cft aquofitas cft caufa 
coloꝛis: t nó inquátü eft qualitas cC] Zertio oato ꝙ fm 
fenfum coloz pius eft ín vꝛina qᷓ liquoz; queritur vtrum fa» 
ciuus fit dare iquozem:quía vt dictum eftzcolo: non poteft 
vari nifi per comirtionem liquoꝛis aum vina: fedlíquoz be 
ne poteſt dari vzinc finc liquozezergo faaluie eſt dare liquo 
rem. In ium cft Theophilus ín vanís fuis dicens qp faci 
lius eft oare colozem vsine d líquozem. £t dicẽdum ad poc 
vtoictum eft ſuperius:qꝙ faalius cft oarc vine liquoꝛem 
innotabilé dp coloꝛem vt tu ob, veruntamen facilius eft 02» 


iftc auctoznó pos 
«closes. Ad 


uoꝛem: ⁊ 
ecunda 


ris d liquozis : « ideo plures funr coloꝛes: d liquoꝛes in 


cet liquo: fit caufa colozs : tamen quía vnus et idem lí» 
"vani erbe epa hetero lures 
funt coloꝛes.TVel dicendum ꝙ ircetliquoz 

tamen aliquando oatur colo: fine liquoꝛe notabili: pper 


—— ꝙ non a frigido:quia nullum faciens cà 
denſationeʒ partiũ facit ad ſubtilitatem:ĩmo potiꝰad groſ⸗ 


tius groſitudinem. oppoſitoꝛum oppofin ſunt 

ctus:ſed caliditas cfrigiditas (unt oppofita: ergo effíaent 
effecPoppofitos:fs calídi eft rarefacere ⁊ ſubtili igi 
dierit condenfarc t € tergo ſubtilitas in vzina nó 
caufabitur a frigido. 3n contrarii eft aucto: ín la:q líquoz: 
aquofus 7 ſubtilis fignificat grudíratebumo:um:que cru» 


dítas fita frígido:ergo ſubtilitas ín vzina canfabítur a fri⸗ 


Liber 


nibus nec cliquant cum vitat c tone vꝛina erit ſubtilis: et 
boc odo intellígit in Ira, "eer boc idem patet folutio ad 
fecüdum argumenti, Item aucto; vidc£ fibi contradicere 
pic cin parte pzecedenti:q: dicit bíc p multitudo bumozu; 
ef caufa vꝛine fübrilis: ſuperiꝰ vero dixit gp multitudo cibo 
rum ín pueris cft caufa vꝛne groſſe. Et folutio buie patet 
p p:edícta:q: multítudo pot mibi dicere pꝛiuationẽ oino oí 
geſtionis:⁊ boc modo loquit᷑ ibt: quia multitudo ciboꝝ eft 
caufa vzine ſubtilis per omnimoda pꝛiuationẽ digeſtionis 
Eſt iterum quedam multitudo pꝛiuãs completam oígeftio 
ncm: 2 ficloquitur faperius ꝙ multitudo ciboꝝ ín pueris 
vbíeftíam »ígeftio quafi medíata € caufa groffe v:íne: fic 
n5 eft cotradictio. ¶ Serto querit fup hoc qð dicit in Ifa. 
. vꝛina fübtilie poftea pot ingroffari: vidct cp falus dicat: 
«illud q3íngroffat autboceft ppter appofitíon£ coꝛpis 


groſũ:aut pprer cond£fationem partíum adinuicẽ:ſed vᷣꝛi⸗ 


na ſubtilis mictanon groffat ppter appofizionem coꝛpoꝛis 
T nibil ibí apponi£ — necingroffat ppter có 
fationem partium: q: tuncobtineret minoꝛẽ loca d? an^ 
te:qó falfum €: q: nó obtinet míno:£ locii: et pʒ fenfuizer 
nullo móvzina fübtilis pót ingroffari.1&t o:cédá cp igroffat 
qnaq ppter 2défatione partíü: ⁊ tu obtjcís:o obtinet mino 
rem locum.oico p verá eft fm rem licet nóvidea£ £m fenfus 
vende oícit Serardus:ꝙ ficut cft oc pultibus qn funt fupza 
4gné:c qfi funt actu calide:ꝙ tũc ſunt clare: ⁊ qn deponunt᷑ 
ab igne: c infrigidant᷑ ꝙ tiũt groſſe c ſpiſſe. fitr dicit ipe eft 
Ocviina:q: qn vꝛina míngi£.Lin fieri eſt:tũc € fubzilis ppter 
calíditatem:fed poítea qti refidetín vafe p pecfium tempo 
ris infrigidatur ⁊ infpiffatur 7 ingroffatur; cp íftà vid vꝛi⸗ 
na fubtilis mícta poſtinodũ pót fieri groſſa. ímo ou 
bitatur fup hoc qð innuít aucto: ín Ifa ꝙvꝛina ſubtilis ⁊ per 
manes ſitilis c alba apparcns fignificat frenefim. s£otra 
€rencfis fit ex cbolerico humoꝛe quí babet tingere vꝛinã: g̊ 
apparebit vzina ín frenefi tíncta c non alba. £t oícendum 
qp cbolera qñ eft ín epate tingit vꝛinã: fed qn ípa cbolera eft 
4n cerebzo non tíngit vꝛinam: quare noa eliquat eum vꝛina 
neccum eadem permifcetur: fed apparct tunc alba ⁊ ſubti⸗ 
Aie:vt oicitin littera. 





turbída exiens: c ín groffitudine permanens c tur? 
biditate. Eſt exiens groſſa ⁊ turbida: fed clarifica⸗ 
tur poftea. (| uc groſſa exit:⁊ groſſa permanet; 
fignificat marimã inter materi moꝛbi ⁊ natura con 
turbaríonéfs rri natura ſuperata eft: quía bumoxes 
turbauít c cõmiſcuit:et quãdam oígcftionem ⁊ ſub⸗ 
tiliationem monſtrauit:et (i non effet quedam du⸗ 
ricies c groſſitudo in materia moꝛbi permanens: na 
tura compleſſet actione fu3: ⁊ diuiſiſſet illã materiã: 
t wi3quag partem ín ſuũ locum miſiſſet: ⁊ liquoꝛẽ 
daríficaffer in coꝛpoꝛe vel extra, Si crgo ín fua tur? 
bíditate c grofficadíncfua permãſerit:diemq; creti⸗ 
cam tranfierít vel nunciam futmonftrat nó er actio⸗ 
ne nature turbiditatẽ fuam cífe:f5 igneo caloꝛe hũo⸗ 
res turbãte:⁊ chimos miſcente:in quibus turbidita 
t£ fecit c ebullitionem:ſicut caloꝛem eſtiui folis face⸗ 
revídem?i toꝛtura(alibi coctura vini.Sʒ fi infirmꝰ 
grauitatẽ ſentit in capite:futurã febꝛem demõſtrat. 
Que ſi fit poft febꝛem:nunciat doloꝛem capitis feſti 
nantemCalo vicinantem).Sed ipᷣa ccpbalca in ouo 
diuidit᷑: aut pꝛeuenit crifim c nunciat eam futuram: 
q: ci natura feces ſubtiliare incipiat c bumo:es cfi 
vrina ojffoluat:er ipfis bumosib? fumi egrediuntur: 


- quiafcedentes cerebꝛũ doloꝛem ibi facit. Ciel ebul⸗ 


Lirione pungitiuoꝛ humoꝝ:et cũ igneo calo:e « turz 
bídirate ipto: fumis aſcẽdẽtibꝰeoꝝ cerebꝛũ:ſicut 
Hippo.in aphoꝛiß. In febꝛibus vꝛinã iumẽtinam ba 
bentibus:doloꝛ capitis cft pꝛeſens vel cito futurus 


dnde malum nunciat: nifi laudabilis ſignificatio fc? 


quatur:ficut tinctura vꝛine:⁊ coctio etus;darítas fa 
cic bonitas anbelitus:leuitas motus:que nature f 
ificant coctionem: cíus in moꝛbum pꝛeualitudi⸗ 
nem. Si becbona figna ín ofc apparcant cretica; ec 
cíus nuncía:intelligumms naturam ocberc confoꝛta⸗ 
ríb»euígs in tempoꝛe poffe feces ſubtiliari: fed (ine 
ꝙᷓ fint in oic cetica: neq; nuncia: intendimus nó ca 
poffc nifi pcr longa tempora confoꝛtari. Et fi vzina 
turbida fit ecl groffa in babentíbus doloꝛẽ capitis 
ex bumoꝛibus groffie:figníficar diſſolutionẽ moꝛhi 
cii nimia vꝛina ¶ Cirína exiẽs groffa ⁊ poſtqᷓ cric 
ric in vaſe clarificatur: natura Conpleffz coctiotieg 
fecis figníficat:c ſubtiliaſſe eam:neq; remanfiffe niſi 
vt diuidat: « vnaqueq; pare in locum furi naturali⸗ 
tcr ponatur.Feſtinauit aũt vꝛina exire anteqᷓ cõple 
uerit natura fuam actionem (in ca. Que cum eríerit 
extra:porueremature, coz vnamquãq; partem inui⸗ 
cem fetungere ppter virtutem naturalis caloꝛis qua 
babuerc. Natura em̃ perfecte intus ſubtiliauit 7 o 
geſſit: deinde vnaqueq; pare ſuũ locii naturale pe^ 
tjt: c pars aerea furfus aſcẽdit:⁊ ocozfum terreftrís 
vnde liquo:remanet'clarus ⁊ mutidificatus. Cinde 
íntelligimus qp fi vꝛina ín coꝛpoꝛe remáfiffct per par 
uum tempus: partcs cius autedp exiſſent otuidere 
tur. inde Bal. Groſſa vꝛina qnc poſtqᷓ exit clarifi⸗ 
—— naturam pꝛeualere ín coctone ⁊ feci 
cibus ſubtiliandis:⁊ in onatione ſui:⁊ non niſi parũ 
in ea remanſiſſe:vt partes diuiderentur ſue:maxime 
fi poſtqᷓ exit foꝛas:velociter daríficatur: q: cum vici 
num tépus fit: matería claríficata; ſignificat nature 
actionem effc ad cõplemẽntum víciniozem. Tempo⸗ 
ríe em̃ ues aer partem acream babercalíqua 
oenücíat groffitudine. vñ narure ncceffaríü eſt lõgũ 
«epus anteqᷓ ín partes fuag extra diuidat᷑. 
Superi? octermínauít aucto: oe liquoꝛe ſubtili: bícoc 
75* diuiclit ín duas. In pꝛima Senis lor pes 
tione vꝛine fiuc liquoꝛis groſſe. 3n ſcða cóparat liquoꝛes 
adinuicem:ibi in fine pꝛeſentis lectionis: Palam g cp vꝛina 
Pꝛima ín duas · In pꝛima ponit regulam generalẽ oc figni 
ficatione liquoꝛis groſſe. Sn ſcða ſubdiuidit:iquo:ẽ groflus 
ibi: Qui duobꝰ eft modis.Et iſta ſcða in duas. In pꝛima of 
uidit. In ſcða oe mẽbꝛis diuidentibus agit:ibic Que groſſa 
crit ⁊ grofía. Et (fta fcóa ín duas. In pma determinat ſigni 
ficationẽ vꝛine d exit groſſa « permanet groſſa. In ſcða de 


terminat ſignificationẽ vꝛine groſſe d erit arofíaz poftea in 


vaſe clarificaf. Scða ibi. Unde vꝛina exiens groſſa ⁊ poſtqᷓ. 
Prima ín duas. In pꝛima determinat oc vꝛina groſſa per? 
manente groſſa d caufa£ a caloꝛe foꝛti naturali. In ſcða de⸗ 
terminat figmficattoné hmõi vꝛine caufate a forti caloꝛe m 
naturalt:ibi:Si in (ua turbiditate.Et ifta ín duas. Sn pꝛĩa 
determinat fignificationé bmói vꝛine groffe caufatc a calo 
rc innaturali. In ftóa oeclarat quoddá fuppofitü: ibt Et 
ifta ín ono oíuiditur, £t ifta fecunda ín duas. In pꝛima de 
carat In feda auctoꝛitate Pppo.confirmat.Scða ibi:Si 
eut Hippo.in apho.Tũc fequít illa pare ín aua octerminat 
fianification vꝛine fiue liquoꝛis d emt arofía: ⁊ poftea i và 
fe carifica£, Et illa in duas. In pꝛimsa facit qð dictũ eft. 39 


erínarum. 


fecunda auctoꝛitate fDal.confirmat.Sc3aibi: Ande Gat. 
grofía vaina. Hec cft diuiſto  fnia lectionis in generali, 
IDic oubita£ de groſſicevune:⁊ qrunt quinq;:⁊pꝛĩo qs 
€olo: ocbcat apparere ín co:poze t£peraro: vtrum groſſus 
vcl (ubtilis.s£t videt ꝙ groflus:quia dicit fuperi? p lquoꝛ 
fubnlío apparct ín vrina ppter oebilítatem virtutis nó po 
tentis permifcere bumozes cái vana: crgo per locũ ab oppo 
fitis groffus apparet ppter fo:titudíné virtutis potenris 
ifcerc pumoszce ci vꝛina: fed foztis virt? eft in cozpoze 
temperato:quia oícit Sat ꝙ foxtítudo vᷣtutis fequi tepe⸗ 
. tamentum: ergo grofius líquo: ocbet eſſe ín coꝛpoꝛe tẽpe⸗ 
rato. sitem grofíus líquo: vtoictü cft: apparct ꝓpter fozte 
comírtioné butnox:fed ín coꝛpoꝛe temperato cit toꝛtis com 
mírtio pumog: quía coꝛpus temperatum nutrit ep punffi 
mo nutrírento, vnde in ipfo fit foztíflima ſegregatiua: fe» 
gregans purü ab impuro: ⁊ impurũ clíquans cũ vrina c p 
inífcens in exppellendo: ergo in cozpoze tẽperato 05 eſſe li 
quo: groflus. 3n ʒꝛium cft aucto: in befterna lectiõe dicẽs 
«p in coꝛpoꝛe temperatovbi eft foꝛtitudo vᷣtutis potentis fe 
gregrare « tranfmittere partce ad loca ppzía eftliquo: me 
diocris in vꝛina: qð có cá yfaac. ¶ cid pꝛimũ argume 
tü ín contrarium: Ooíco qp liquo: coꝛpoꝛis tẽperati vtpote lí» 
quo: mediocris pot cóparari ad ſubtilẽ q fignificat impotée» 
tem naturã:⁊ bocmodo cft aroffus: vel pot comparari ad 
groffum quifigmficat naturá potente comífcerc bumo:es 
nó rfi fegregarc: boc modo eft quafi ſubtilis refpectu illiꝰ 
X ideo eft mediocris: qꝛ fignificat naturá potentem facere 
comirtioné z turbulentíà  fcaregare partes ⁊ tranfmitte 
rc ad loca pp:ia: t ppterboc eft medíocris cC. id fecundi 
argumẽtũ dicendũ dp verum eft ꝙ in co:poze temperato eft 
permixtio humoꝝ: f$ cum boc eft ibi fostiffima ſegregatiua 
trüfmittés partes adloca ꝓpꝛia:⁊ ppter bocnó eft ibisrof 
fus iiquo: Inomedioce T Ssecádo querit vtrü aroffus 
liquo: generetur ab humido epateyela ficco: ⁊ videtur ꝙ 
generetur aficco:quía a ſicco epate generantur ficci ct grof 
fi bumozcs; c groſſi humoꝛes 7 ficci groſſant viinam: ab 
büido humidi qui fubtiliant vzinázergovidef qr arofíus li» 
quo: generc a ficco epate:ſubtilis ab bumído.£ otra: acti 
ucoant coloꝛe m:paſſiue liquo:£. vnde bumiditas p fui pꝛe⸗ 
fentíam — vꝛinã vt dicit fuperíus.ficcitas p pᷣꝛiuatio⸗ 
tiem humiditatis ſubtiliat:ergo groſſus liquo: non genera 
bítura ficco epate. Item in epate ficco ficus humoꝛ genes 
ratur quí non poteft eliquari cum vzína ratione fue ſiccita⸗ 
ti9: ergoa ficco epate non gencrabítur groſſus líquoz: imo 
fubtilis.Q3 concedo. vnde in epate ficco generarur fubtitis 
líquos ⁊ mult?, vfi o:cit egidi?. Sic cũ mõſtrat epar cffufio 
multa liquoꝛis «T ad pꝛimũ dicẽdũ q groſſus quo: qnas 
generatur per oecifionem c eliquationem: 4 fic fine oubio 
ei ín ficco generátur fica humoꝛes ⁊ groſſi: fi eliqua 
rent cum vana finc oubio facerét liquoze groflum: ⁊ ficob, 
tu.Scdnon ficeft:imo quía funt ficci non poffunt eliquariz 
cum vzína: c ideo erít vꝛina fubrilís:quía per pziua» 
tionem bumiditarís: que bumíditae facit vzinam groſſam 
per ſuicõmixtionem cum vzína ila ficcítas finc oubto gene⸗ 
rat c caufat liquoꝛem fübrilem ⁊ non groſſum: vt oíctü eft, 
¶ TTertio queritur vrrum vꝛina groſſa apparens ín mnitio 
mo:bi ſit bonũ ſignũ.Et vidct ꝙ ſic:qꝛ ome quod fignificat 
naturam operari in actione materie moꝛbi eſt bonũ ſignum 
i omnibus tempoꝛibus moꝛbi: fed vꝛina groſſa apparens 
eſt hmõi vt dicit in littera:ergo erit bonum fignum in pꝛin⸗ 
apio moꝛbi. Pꝛeterea dicit ín littera: y vꝛina groſſa aliquã⸗ 
do caufat a caloꝛe naturalizaliqr ab inaturali:t orat ꝙ ( of 
nerfis tépoib?mo:bíi fignificat calo:e naturalé c ĩnaturalẽ 
fed oicit in die crenca bmótapparts fignificat calorẽ ina» 
turalem: ergo in pꝛincipio mo:bi hmõi apparens figuificat 
aluid à calo:em ínnaturalem: fed nó nifi catozem ĩnaturalẽ 
€rgo in pzincipio moꝛbi talis vzina apparens fignificat calo» 
ire natural£ p:enalere: fed boceft bonum:ergo vꝛina grof' 
a apparens im pꝛincipio mo:bí eft bond ſignum.Contra: di 
— m q vna que fit grofía vi fintbomatis apparens ta 
grofia in pꝛincipio eft malii find: fed talis vtina groſſa 
apparens ín pꝛincipio moꝛbi fit ví fintpomatis:quia dicit 


S'o.clttvítj. 


Auicẽ.ꝙ pꝛincipium egritudinis eft tẽpus illud ín quo aps 
parent figna oigeftionis: fed ín p:incípío nó apparét figna 
oigeftionis:ergo conftat qp vꝛinã gr 


i a apparens ín princi⸗ 
pio fit vi fintbomatis: crgo malü figni. que bocídem vulr 
Auicẽ.dicit em ꝙ vana grofía apparens in pꝛincipio moꝛbi 
eft malum fignum. Et boc concedo; quía talis apparens 
groſſa in pꝛincipio mo:bí: aut fignificat ꝑturbationẽ in pue 
mozíbus a caloꝛe ínnaturali foꝛti qð eft peffimüzaut fignifi» 
cat dñium groſſoꝝ bumoz ín coꝛpoꝛe ínobedientiti nature 
qð fimüiter cft malũ. &[ d p:ímü argumentü oictdum qp 
qñ auctoꝛ dicit ibi ꝙ vzina groſſa apparens fignificat natu» 
rã operan in actione 7C ipfe loquit qn apparct in augmen⸗ 
toc non in pzindpío: ⁊ tu ob.de pzindpio t ppter boc nom 
valct. gd fccundü argumetü dicendũ cp aucto: non oíat p 
vina grofía apparens in die cretica fignificat caloꝛẽ innatu 
ralem: vnde tu ob.de falfo intellectu le:quia ĩmo pot fignt 
ficare calozem naturale: fcd oiat ꝙ fi ante diẽ creticá appa* 
reat groſſa:⁊ femper permaneatadbucín fua groffide poft 
diẽ creticũ:tũc ſine oubio fignificat caloꝛẽ mnarurale onan 
vtoeclaratín fa;t ppter bocnó valet argumẽtũ. ¶ £:uar 
to bubitatur fuper boc qð dicit ín Ifa qp vuna exiens srofía 
poftea in vafe clarificat: videt᷑ ꝙ nó poffit poftca in vafc cla 
rificari:q: fi poftea in vafe darificaf: bocnon eft nífi ppter 
caloꝛẽ ⁊ iritũ oelegatos aim vzina: q: calo: ⁊ ſpũs ſegre⸗ 
gant ⁊ tranſmittunt partes arofí;s inferius c ſubtiles fu» 
periꝰ:ſʒ maio: calo ⁊ ſpũs plus funt intra.i.qvꝛina adbuc 
eft ín coꝛpoꝛe qᷓ qn eft extra: crgo melíus fegregabunt in» 
tra ⁊ darificabunt: fed tñ íntra non potuit darificarí pmóí 
vana : ergo multomagis neq extra. Item ficut calo: nas 
turalís ⁊ pũs deſcindit᷑ cii vꝛina extra micta: íta cũ fanguis 
ne ín minutione:⁊ fitr cũ egeſtione: fed calo: t ſpũs oecifi 
cü egeſtiõe ertra nó poffunt bare caloꝛẽ egeſtiõi nec ſangui 
ni nec ipſos darificare: g̊ ſitx nec vzina. In Zꝛium eft aucto; 
in littera quí dicit ꝙ poftea ín vafe dlarifica£: quero ergo p 
quam víam vzina exiens groſſa a coꝛpoꝛe poftea ín vafe das 
ríficac. Ad boc vlim ã oicendum ꝙ ficut dicit in littera cp qñ 
virtus cft fo:tís ⁊ matería obediens: tücnatura facit ebulli 
tione c turbationé in humoꝛibus c ſegregationẽ poftea: er 
tranſmictit partes pp:zías ad loca ꝓpꝛia:⁊ tunc darificatur 
vzina intra: fed quando vana moꝛdicationem facit in vefica 
^ cogitur exire cum illa veina deſcindit᷑ calo: naturalis ⁊ fpí 
ritus vnde nó pot mozaríintra: imo erit groffa: fed virtus 
fine calo: naturalis 7 ſpũs cum ipa oecífi complent darifica 
tioné:quia ín vꝛinali fegregant partes grofíae a ſubtil: bus 
q ita claríficarur vꝛina. ende fi vꝛina tüc parũ plus mozaret 
ín co:poze clanrficata eſſet. f££r per boc patetfoluno ad pᷣmũ 
qm̃ lícernon fit clanficata intra tfi ibí potuit clarificari: fi re 
manfifict: fed quía non ibi remáfit ppter puncrícnem quá 
inducebat ín vefica ppter boc calo: occifus cum vzína extra 
ípam clarificauit. Vel dicendũ ꝙ lícet 9tus fit ocbílio: ertra 
fimpliciterztn foꝛtis eft p cóparationz ad materiã (am oífpo 
fitam:vnde materia eft ram oífpofira ad daríficandd quádo 
eft ectra qð nó erat intra:vñ plus póroebile agens ſupꝛa 
matertá diſpoſitã dp foꝛte agẽs ſupꝛa indiſpoſitã. Ad fecun» 
dũ argumentũ dicẽdum ꝙ non eſt ſimile de vꝛina ⁊ egeſtio 
ne: quía egeſtio cft dura t inobediens fequeftrationt: fcd. 
vrina eft fluidazrara:liquida:t obediẽs fegreganoní, vn in 
coꝛpoꝛe líquído vt ín vꝛina facili? poffunt ſegregari partes 
4 ſubtiliari qᷓ in cozpo:e folido. ¶ Elirimo quenf fup boc 
qð dicit ín littera: qp v:ína groſſa ⁊ permanens appares in 
oie nũcia:ſigniñicat doloꝛẽ capitꝭ ⁊ crifim futura ad bonũ.⁊ 
pꝓpter boc queritur vtrum 9olo: capitis poſſit effe fignum 
criñs boue future: t videtur ꝙ non:quia figzuficar mo:bü 
p:eualere nature: boc eft peſſimũ ⁊ non bonũ. 3n Sꝛũ eft 
in littera. Pꝛeterea dicit Hippo.in apboxíf. Quibuſcun 
crífis ventura eft bis nox difficilis ante acumen 7C.££t o 
cẽdum ꝙ doloꝛ capitís caufarus a calo:e naturalia. of na⸗ 
tura carminat t diuidit marerià mo:bí: t índe leuat fumos 
quí petentes cereb:um inducunt ibi doloꝛem:ũc oico qp ta» 
li doloꝛ eft bonum fignum: quía talis fit a calo:e naturali 
oigerente maternam moꝛbi c oínidente cam : ⁊ boc modo 
loquí£ auctozín lra:ſed doloꝛ capitis qñq; caufatur a "id 

5 


LZiber 


mnnaturali faciente ebullitionem ín humoꝛibus t eleuãte fu 
md petẽs cerebꝛũ ibí inducit ooloze: ⁊ talis doloꝛ € figni 
mali: cficob.tu. t fic pts folurío ad illa, 
€ Palam ergo eft qꝛ vrꝛina exiens groſſa fi darífi 
catur melioꝛ ett d» que mung daríficatur:neqs ad cla 
rítudinem mouet, Broſſa em̃ exiens ⁊ darcfcens; 
ſignificat ꝙ natura ſuam actionẽ compleucrit: z nó 
remanet niſi vt partes diuidat:⁊ in ſuũ vnãquãq; lo 
cum naturalem mittat.Que non clareſcit:ſignificat 
naturam incepiſſe operarí: quía humoꝛes turbauit: 
⁊ ventoſitatem eoꝝ diſſoluit: nõdum tamen coctio⸗ 
nem compleuit: nec appꝛopinquauit: feces enim 
gon ſubtiliauit:vnde extra diuidere non potuit: que 
tii cii hmõi tit: melioꝛ eft d q̃ ſubtilis crit: z poftea 
Pid eſcit: ſicut ſubtilis exiẽs ⁊ poftdp cxierit:groſſe⸗ 
cit:melioꝛ eft jp que ſubtilis exit: poft permanens 
in ſubtilitate fua: c daritate. Subtilis enim exiens 
« poft groffefcens:fignificat naturam nondũ corifíe 
ncq feces digeſſiſſe: tamẽ appꝛopinquauit:⁊ moue 
re feces incepit: atq; cae turbarevoluit anteqᷓ vꝛina 
coꝛpus exicrit. uc ſubtilis exit:⁊ ín fua ſubtilitate 
atq; claritate permanfit: níbil incepiſſe naturam et 
mouiſſe oſtẽdit. Unde Gal. vꝛine ↄtra coctionẽ quat 
tuo: funt. Cina eft groſſiſſima ⁊ crudiffüma: ficut que 
exit clara: permanct in cruditate ſua.Secunda cft 
minus cruda atq; groffa: ficut exiens dara: « poft? 
exiit groſſeſcens:marime fi colo: cíus fit (gneus./£o 
lo: citi igneus fignificat vírtutera caloris naturalis 
⁊ mediocritatem coctíonis. Tertia eft mínus cru⸗ 
da atq; groſſa dj fecunda: z plus cocra: fiast exiens 
groffa:z ꝑmanẽs (n turbídirate  aroffitate (ua: ma 
xime fi fit cíncra Quarta extra ceteras ad cõplemẽ⸗ 
tur coctíonía appiopínquat:ficut vrina exiens arof 
fa: ⁊ darefcens poſtqᷓ excat:maxime in vicino tẽpoꝛe 
Et ſi quidam dicant:quare vꝛinã ecenntem groffam 
⁊ poſtqᷓ quieuerit clareſcentem dixiſti effe contra co 
ctionẽ:cũ Gal. eã ꝓpinquã effe fecit perfecte coctio 
nidicens non remanere niſi vnamquãq; partem oi^ 
uidere: c fingulas ín locum fuum mittere? Rñdemꝰ 
ꝙ dixiſti non remanere nífi pres fuas otuíderc: figni 
ficafti mínosatíoner actionis complẽde. Non ergo 
(ignificatio eius ad coctíonem fuít perfecta:quía nó 
fuo tẽpoꝛe naturali apparuítzficut cũ vꝛina de coꝛpo 
rc exit : nec eſt ſignificatio minoꝛationis perfecta in 
actione ſua co — 

Su determinauit auctoꝛ de liquoꝛe i⁊ groſ⸗ 
———————— 
uiditur ín duas. In pꝛima comparat hmõi liquoꝛes quãtũ 
ad ſigniñicationẽ Scðo quãtũ ad crírá ibi: De vrina d mu» 
tatur poſtqᷓ ín vꝛinali. Pꝛima ín ouas, In prima cóparat 
bmóifigníficatíoce lquoꝝ adinuícem. In ſecũda oocet res 
ducere omnes differentias líquoz ad trimembsé oíuifiong 
tbi; Urine tnpliciter diuidũtur. Pꝛima ín ouas. In puma 
cõparat figníficationcs hmõi liquoꝝ adinuicem 7 abfolutc 
IAn fecunda comparat bmõi fignificatióes ad tempoꝛa mox 
bi ín fine p:efentis lectionis: ĩbi.Qð Bał plenius oftédit, 
I a er duas. In piíma cóparat brnóíliquozes adínuice 
In fcainda cõñrmat:ibi: Vnde Gat vzine contra coctiené 
"3brima ín eua. 3n prima cõparat vꝛinam groffam ad ſub⸗ 
tilem. In fecunda groſſam ad ſubtilem:⁊ fubtilem ad fübri 
lem:ibi: Que tii ci bmoi fit melioꝛ. Pꝛima ín duas. In pꝛi⸗ 
1553 cõparat groſſamvꝛinam ad ſubtuem. 3n ſecũda caufam 


aſſignat ſecũda ibi: Sroſſa em̃ exiens. Tũc ſequit illa para 
ín qua cõparat groſſam ad ſubtilem: t ſubtilẽ ad ſubtue ec 
ilia ín duas. In pꝛima facit qð dictũ eft. 3n fecumda canfam 
affignat. ſcðã ibi:Subtilis eim exiens. Tũc fcquif illaparg 
ín qua confirmat: c illa in duas. In pꝛima facit qð icri cfe 
In ícóa mouet obiectionẽ:ibi:æEt fi quidà dicãt.⁊ ifta fea 
m̃ duas. 3n pꝛima mouct illã obiectione, 3n ſecunda foluíe 
ibi. RR qð dixiſti. Hec cft oinifio c ſnia lectton(s in 


generali, 
«lic queruntur ouo ín genere. Primũ eft de p: 
lectione, Secũdũ eft oe pꝛeſenti. De pieccdeti lectione ári£ 
de toꝛnatione turbattone vel turbulentía vꝛine: 7 Oe toꝛna⸗ 
tione vꝛine queruntur quattuoꝛ. mũ eft vtrü tornatio 
cauſet᷑ in vꝛina a calido vel a frigi Et videf qp 2 calido et 
nona frígido:quía toꝛnatio fitín vꝛina ꝓpter ocfectü calos 
ns naturalis c [pírítud deciſoꝝ cá viína. ppter ocfecrü oís 
co cauſatũ ab exbalatiõe illoꝝ:vnde qii calo: naturalis 7 ſpi 
ritus occifi cũ vꝛina erbalant ab vꝛina: quí oebent regere 
partcs viine: tunc ftatim vina toꝛnat᷑: cá ergo caliditas fas 
ciat ad erbalatíonem c moueat ab ínterio: ad erterius: fri 
giditas vero ecóuerfo cõmouẽdo a circüferentía ad centri 
vnde caloꝛẽ naturale ⁊ ſpũs conferuat ín vꝛina t coadíuuat 
c nó facfat ad exbalatíoné coz ficut facit caliditas: vídetur 
ꝙ toꝛnatio ín vana caufa£ a calido t nó a frigido. Itẽ m vii 
naertra coꝛpus eft calo: oebilís deciſus: fed frigiditas cons 
feruatcalo:€ ocbilé ínlíquocíbus : calíditae vero oeftruít, 
vii videtis fcnfibilíter ꝙ vína debilia.i.paucũ calozem babé 
tia melius conferuantur in pyeme dp ín eftatezimo ín eftate 
itiſſime peiozan£: g ilr eríti vzina c frigiditas retardabit 
toꝛnationẽ: caliditas vero accelerabít cà: G to:natío invꝛina 
cau(af a calido t non a frigido Tontra:caloꝛ oebilis confoz 
taf a caloze exterioꝛi:vt patct ínplantís vbí eft caloz debilis 
que melíus degunt t vegetant in eftate d in byeme: econs 
uerſo eft oe caloze foꝛti. ende calo: oígeftiu? ín Dyeme 4 foz 
tío: eft g in planta minoꝛat᷑ ín cftate: « foztífica£ in hyeme. 
nde IDippo. i apbo. Glétres hyeme ⁊ vere calídiffim funt 
natura:cti ergo in vꝛina extra coꝛpus fit calo: debilis cófo:s 
tabi£ a caloze ecterioꝛi ⁊ nõ deſtruet:ĩmo poti? beftrue£ et 
minozabit a frigido: fcd to:natio in vꝛina nó fit nífi ppter 
minoꝛationẽ cato:íe ⁊ ſpirituũ i vꝛina 7 coz erbalationemz 
ergo di calo: erterío: non míno:ct cos: imo potíus confoꝛ⸗ 
tet:f5 frigiditas:víde£ cp toꝛnatio caufa£ a frigiditate c nó 
peperit ie fimile —— € ſimile:cõtrarium — 
o:üpit:ergo c£ toꝛnatio nó fiat ter erbalatíone 
ritu ⁊ deſtructionẽ:caliditas nõ —— potius 
frigiditas cii ctraric£ calozi naturali t fpiritibue:ergotor 
natío caufa£ a frígido c nó a calido Jurta boc quero dre ín 
eſtate maioꝛ fit coꝛruptio in bumozibus: c ín vcrc fitr ín 
hyeme. vñ plures feb:es putride fiuntín eftate dp ín bveme 
totü ecõuerſo eftoe vꝛinã d citi? c pluries tomat ín preme 
q in eftate. ¶ Ad pꝛimũ dicẽdũ ꝙ toꝛnatio qn cef in 
vꝛina a pꝛincipio intrinſeco:qñq; ab — pꝛincipio 
intrinſeco dupliciter.aut ppteroebilem caloꝛẽ decitum cã 
v:inac paucitatẽ ſpirituũ q cíto exbalãt᷑: aut ppter moꝛbũ 
vt pptcraliquid oe materia mo:bí emiſſum cx vrina vt pio 
pter fani£ (bí permixtã d caufat tomationem i vꝛina. a pin 
cipio vero ertrínfeco caufat vela calido refoluentecalo:em 
«fpiritum ín vrina:aut a frigiditate calo:£ naturale « fpiri 
tu$ ín viína motíficante.CInde oíco ꝙ quandoqs caufatur 
tomatio in vꝛina a calído: qñq; a frigido: ende oícit Auicẽ 
ín lidꝛo fuo be anima: qp ſpũs funtlurz vel fpeciem lucis Da» 
bentes. vnde per fui pꝛeſentiam invꝛina facíát liquo:em dla 
rum ⁊ peruíum. Stem calo: naturalís 7 ſpiritus occifi enm 
Bina regunt partes vꝛine:per ſui ergo pzefentíam funt cau» 
fa caritatis ín vꝛina ⁊ peruictatís:ficut ergo per fuí pzefen» 
tiam funt caufa claritatis c peruietatis:ita per fuí abfentia 
fant caufa turbíditatis ⁊ toꝛnationis: t quia calo: t fpírit? 
in vina cxiſtetes quandoq; poflint abeffe pprer calidítate 
exbalantem eos:quandoqs vero ppter frigiditate cos moz 
tíficantem: ppterbocoico qto:natio mvzína poteft caufarí 
à calido c a fugido ¶ Ad p:ímum argumentum oíco q ve 
rum cft ꝙ calídítas epteríos facit ad erpalationem calozíg 


&rínarum. 


naturalis ⁊ ſpirituũ ín vrina: ⁊ ita per confcquens ad toꝛna 
tioncm;fngidita vero nó facit ad exbalationẽ bmóí: c ita. 
ncc ad ro:natione; verü eft ífta via, Sed oíco dp frigiditas fa 
at ad to:nationé vꝛine non erpalando: fcd moztíficádo calo 
rem ⁊ ſpiritus:⁊ cà hoc moꝛtiſicat:qꝛ eft excellẽs 
pauca frigiditas pót moꝛtiſicare caloꝛẽ naturalẽ ⁊ ſpũs 
ín vana aum pmóí fint debiles. Item cũ vꝛina fit rara pau» 
cafrigiditas ibi fuperuentens pot cito penctrare illud coz? 
puo rari c calo: naturale ibi cxuſtetem ⁊ fpiritus dito moz 
tíficarc: vt patct oc reptilibus ín caueruis terre accũbẽtibꝰ 
q: Gi babeant cópofitioné raram cito coꝛrumpunt ⁊ leaun 
tur a frígído.fimtüiter eft invꝛina. Per boc patet ad ſecũdũ 
q licct frígiditas coferuct calozem debilẽ ab erbpalatione:tfi 
nó feruat a cozruptióe c moztificarionczimo ato moitficat 
fid aliud argumenti pꝛimũ ín contraríum dico cp verü eft 
ep calo: oebilis confoztatur a caloꝛe erterio:;i fi fint ad idem 
o:dinati illi ouo caloꝛes:vt patet in plantis. fed fi oꝛdinent 
ad oíucría nó opoꝛtet. vndc calo; eftatis nó confostat calo» 
rem oígerentem in homine: imo potius minoꝛat cretrabit 
(pm a fua operatione: boc cft quia nó o:díinat ad idem:q: 
calo: tẽpoꝛis fiue calo: exterioꝛ nó ozdínat ad oígerendü nu. 
trimẽtů:ĩmo ad digerendũ matería mobi. vnde dicit Hip. 
po.Lapbouf.q cftas mozbos abbꝛeuiat:⁊ boc eft: qꝛ trabit 
marerià moꝛbi a centro ad circüferentia diuidẽdo t digerẽ⸗ 
do eã:ſed calo: interioꝛ oígerens oꝛdinat ad digerendũ nu» 
trimentum.⁊ ppter pociftí ouo calozes nó confozrát fc ad» 
inuicẽ: imc vn? deſtruit aliũ cü oꝛdinant᷑ ad diuerſos fincs 
fitt e(t a parte vꝛine:quia calo: exterio: fuperueniens calozi 
in vrina exíftentí c regenti partes vꝛine trabit ipm aderte» 
rioꝛa: ⁊ ta facit eũ expalari ⁊ ppter boc caliditas exterioꝛ 
cauſare põt toꝛnationẽ ín vzinia; c nó o:dínet ad digerẽdũ 
partes vzine ⁊ fegresandá ficut osdínabaf caloz naturalis 
be po ann asit edu pan del ti: quíaverü 
eft cp fimile coieruat ſuũ fie: qf ozdinant ad eundé ſinẽ:vñ 
quia calo: exterioꝛ c interioꝛ nó ozdinan£ ad eũdẽ fine: imo 
ad diuerſos ppter poc vnus ocfiruit alium: vndecalidítas 
caufat toꝛnationẽ invꝛina exhalando:⁊ frigiditas cũ fit 2cía 
moꝛtiſicãdo. ¶ £d queſtionẽ dicẽdũ ꝙ coꝛruptionẽ bumo» 
rum intra coꝛpus requirit ebullitio z perturbatio:⁊ quia vt 
dicit philaretus: calidũ eſt facile mobĩle:trigidũ difficile mo 
bile: ppter bocín eſtate ⁊ ín vere vbi eft caloꝛ maio: fit ebul 
líto per »fequens co:uptio in bumozibus qp inbyeme 
Itẽ vc dicit Bat.vnũquodq; leditur a fibí fimili: ⁊ qꝛ caldi 
t5 cum fit amíca nature plus aduenit cozpozi d frigiditas 
imo frígíditas cii fit inimica minime aduenit: ppter bocfrí 
giditas minime facit ebullitionẽ m Dumozib?: caliditas veo 
fo pluries:ſʒ ecóuerfo cft oc vꝛina:qꝛ cum frigiditas faciat 
moztificationem:íterü frígidítas adueniens cito ledit vꝛinã 
raram: ppter boc cíto tomatur in tempoꝛe frigido:fed ín ca 
bdo non itacito:cũ frigiditas plus poffit in iftü effectũ d ca 
lídiras:vt iam patebit. ¶ Secundo oato q a frigido ⁊ a ca 
lido caufe£ to:natio ín vana: querit a quoiftoz citi? caufe£ 
vtrum a calido vela frigido. s£t videt᷑ cp cítiug a calido: qz 
fo:te agens citius inducit ſuũ effectũ ín eande materíam 
agens oebilíus vel debile:ſed calidũ eft agens foꝛtius dp fri 
gidũ:ergo citius inducet toꝛnationẽ invꝛina d frigidum cũ 
caliditas foꝛtioꝛ actíua qᷓ frigiditas. In cotraríü eft fenfus 
qꝛ videmꝰ vꝛinã ati? c frequen? ín hyeme toꝛnari d ín eſta 
tc:bocnon eft niſi a frigido:ergo ⁊c. Pꝛeterea trigiditas 
cauſat toꝛnationẽ in vꝛina moꝛtiñcado caloꝛẽ naturalẽ c ſpi 
ritus regentes partes ipfius vzine: caliditae vero reſoluen 
do  ecbalando:fed operatio refolutióis € paulatina vt pa» 
tet in refolutione bumídí radícalía: operarío vero moꝛtiñ⸗ 
cationte eft (ubíta: ergo frigiditas citius caufat to:natio» 
nem in vrina d? caliditas. Juxta boc quero quare infiatur 
vas in toznatione vune.¶ d pamá iſtoꝛum dico g citius 
caufa£ tomario in vzina a frigido dj a calído: illam vitimã 
rationem concedo 7 pono eam p:o caufa, Ad pꝛimum argu 
mentum qj eſtvalae ſophitticũ: dico qp licer caliditas fit fos 
no: actiua qᷓ frígiditae:tn ín multos effectus pót frigiditas 
ín quos non poteft calídítas: vnde licet caliditas fit fo:no: 
fimplicitcritame quantum ad ftum effectum qui cft tozna» 


S o.clrtít. 


rc vꝛinam:foꝛtioꝛ frigiditas cftc velocio: vt vífum eſt.Ad d» 
fhonem dico qp in to:natione vzine inficitur vas:quia pptcr 
abſentiã caloꝛis naturalíe c ſpirituũ hũoꝛes ocafi cb vina 
fiüt vífcofi adberẽtes parnb? vafis, vndc dicit pbus in me 
tapbyf.cp vifcofum cft qo adperet, Secũda caufa eft: quía 
» vana non to:natur tunc humoꝛes permifcen£ cũ aquo» 

e:cum fint fub regimine calozis naturalis 4 fpiritum 
t quia aquofitas eft müdificatiua c abfterfiua. v valet có» 
tra p:uritumwvt volunt auctoꝛes: ppter boc tunc aquofitas 
non pmittit illos humoꝛes partib? vafis nccipas 
partes inficere; fcd quando vzina toꝛnatur runc s non 
regunt a natura:ĩimo humoꝛes ſegregantur ab aquoſitate 
tita cum fint viſcoñ adberent partibus vafis cr ipfas tunc 
inſiciunt. ¶ Tertio queritur vtrum vana to:mata poffit re 


q magis vidc£ ineſſe nó incft nec illud qð minꝰ: ̊ macie 
poffit darificarcvzi 


folé nundp redibit per caloꝛẽ ccleftem:ergo multominus rc» 
dibit per caloꝛem igneum. In cõtrarium cft yfaac fuperius 
dicens qp vꝛina que redit ad ignem:nõ eft certe fignificatios 
nis; c íta ſupponit ꝙ vꝛina tomarse poteft redire ad ignem. 
fld boc icendum ꝙ vana quandoq; toꝛnatur ꝓpter exba⸗ 
lationem caloꝛis naturalis 7 ſpirituum omníno 7 mostifica 
tioncm illoꝛum:⁊ tunc nnllo modo potcft redire ad ignem; 
aliquando vcro romatur vzína ppter frigus exterius adue 
mens compꝛimens calo;cm naturalem ⁊ fpiritus ⁊ coadu» 
nans t fopitos faciens: c non omníno moꝛiificans:⁊ fic po» 
teft redire per ignem: quía calo; igneus remouct tuncfri» 
giditatem exterioxíozem compsimentem calo:cm naturale 
4 [pírirus ⁊ tomationem facictem per confequens, (T 8i 
argumentum pzimum dicendum cp licer calo; celeftis fit ví 
uíficus« fo:tio: fimpliciter:tamen calo: igneus eft foꝛtioꝛ in 
rarcfaciédo partes vine ⁊ daríficando t in remouendo fri» 
gidirarem cyteriozem tomnationer ducentem ín vzína , 
€ Quarto queritur vtrum vana tomata fit bonũ fignum 
vel malázt videtur cp fit malum fignum:quía vzinavt oic 
eſt toꝛnat᷑ p ocfecrum calozis naturalis ⁊ ſpirituum in vote 
na à caufaf per erpalationem facram calído vel moꝛtiũca 
tionem factam a frigido: fed defectus caloꝛis naturalis et 
fpíríruum femper cft malum fignum:ergo toꝛnatio erit ma 
lum fignum. Item vzina toznata.1. turbida 7 vꝛina colo:a» 
taopponuntur:fed vzina colozata femper ef: bonũ fignumz 
vtotat ſupꝛa:quia fignificat naturá potentem colozare vꝛi⸗ 
nam:ergo pcr locum ab oppofitisvztna to:nata erit malum 
fignum, 3n contrarium funt pzactici oicentes: cp toꝛnatio 
vꝛne fignificat digeſtionem materie mo:;bi; vnde quanco 
v:ína to2narur fignum eft tunc cp marería mo:bi digeſta cft 
fcd poceft bonum fignum: ergo tomatio vꝛine eft bonum 
ſignũ. Item vnna toꝛnata fignificat «p aliquid oc marena 
mo:bi erit cum vzina qð facít vꝛinam dro toꝛnari:ſed boc eft 
bonum fignum:ergo to:znatío vꝛine eft bonum fignum. ad 
hocdicendũ q vina quandoq; toznatur ín ſanis:quandoq; 
in egris. Si in ſanis:aut toꝛnatur ꝓpter frigiditatem fuper 
uenientem compꝛimentem partes vrine cC. € tunc nec eft 
bonum valde:nec valde malum: aut quandoq; toꝛnatur in 
fanis ppter debilitatem ſpirituum ⁊ calozis naturalís cito 
—— ⁊ boc eſt malum:aut ꝓpter abundantiam 
pꝛauoꝛum humoꝛum ín. coꝛpoꝛe exiſtentium:⁊ quo:dam 
cum viína exiſtentuum: ⁊ boceft fimiliter malum: quia tna⸗ 
lum eft ꝙ bumo:es fint abunde in co:pozibus ſanis Quan 
doq; vero toꝛnatur vzina m egris: ⁊ boc ppter emiff.onem 
materie mobi factam cá vꝛina:que materia mo:bí elíiquás 
cũ vꝛina faat toꝛnare (pam: c boc oupliditer:quía aut ante 
íllam to:nationem à talí caufa factam apparuerunt figna 
Dígcftionts mareríe mo:bé aut non apparuerũt.Si toꝛne⸗ 
tur talís vꝛina in egrís ppter eliquationem materie moꝛbi 
factam cum vꝛina ⁊ pzíus üt figna digeſtionis tũc 
eſt bonum fignum; quia talis toꝛuatio fignificat -— 
5 


Liber 


pꝛeualere t digeſſiſe materiã moꝛbi t poꝛtionem illius ma 
terc moꝛbi cũ xxna trantiififie, Si vero talis toꝛnatio fiat 
abiq; fignis digeſtionis pꝛecedentibus: tunc eft malum ín 
€gne:quia fignificat per boc ꝙ natura ſuccũbit: c ex mares 
namoxbi tantum abundat in coꝛpoꝛe qp redindar ad vꝛinã 
ratione fue muititudinis: vnde fignificatur talis tomatio 
tunc ficrivi fiutbomatis Per boc patet folutio ad argume 
tà, Q( A4 pꝛimũ oico cp vcrum cft cp to:narío fignificat de⸗ 
fectum ſpirtuũ c caloꝛis:ſed boc pot cflc fimpliciter ppter 
mo:títicarioncm: c taiíe finc oubíio eft mala; vel detrctum 
: quátü ad tempus: talis nó eft valde mala:quía poftea po 
tcít redírc per ignẽ. &lel owendum ꝙ toꝛnatio fignificat oes 
fectum tpirituum ouplciter.aut pcr com ad fa» 
num:z poc eit malum: vel per comparationem adegrumz 
vel p:opter eiquationem materie mo:bi factam cum vꝛi⸗ 
na toznante v;inam : 4 fic fi anteapparuerint figna dige⸗ 
ftionis materie mo:bí talís oefcctus [pintuum ín vꝛina nó 
eft malas vt oeclaratum cft; imo bonus. Per Doc paret fo 
luno ad fecundum q licct colozatio vꝛinẽ fit bona: non tñ 
to:natio ppter hoc mala:quia poteft fieri ppter cliquatio⸗ 
ncm materie moꝛbi vt oictü eft, Uel oicendum ꝙ colozatio 
vꝛine non eft bonũ femper:imo quandoq; mali: quía figní 
ficat íncenfionem facram in bumozibus cC. 3»er boc ídé pa. 
tet íolutio ad aliud ín contrarium. 3 
«32e p:eienti lectione querücur quattuo:, Et pꝛimo que 
vana fit melioꝛ: vcrum fübtilis vel groffa: vidctur cp ſubti⸗ 
lis melioꝛ fir: quia illa vꝛina melio: eft que trãſit in termina 
meclioꝛem:ied dicit aucto: in littera ꝙ vꝛina illa que tranfit 
a groſſicie ad fabtilit;stem tranfit ad termínum meliozem 
qᷓ illa que tranſit a ſubtilitate ad groſſiciem: crgo ſubtilis 
melio: eft qᷓ groſſa. Item illa vꝛina deterioꝛ cft que ſignin⸗ 
cat maximam turbationem nature; fed groſſa eft hmõi: vt 
dicit in lr̃a:ſubtilisvero nõ:ergo ſubtilis me ioꝛ eſt qᷓ groſſa 
In contrarium cft auctoꝛ in littera pꝛecedenti dicẽs: qp vꝛi⸗ 
njfubnüs fignificat naturam non potentem inchoare dige 
ftionem:groffa vero fignificat naturam íncepiffe operari fu 
pꝛa oecoctionem matene mo:bí:fed illa vꝛina que figuificat 
natura incepific operari ſupꝛa materiam moꝛbi eft melioz 
&p ula que fignificat naturã no potẽtẽ inchoare operatione 
füpza materi moꝛbi:ergo grofía melioꝛ .ft qᷓ fubnilis, zd 
e dicendũ q quedam cft fubtilitae in vꝛina caufata p viã 
dig. ftíonís: c talis cft peffima ín vꝛina:qꝛ fignificat natu. 
ram nó potcutem operari fupza materia moꝛbi: 7 detali pe 
cedit vltimũ argumẽtum.Eſt iterũ ſubtilitas caufara in vzí 
na pcr viã digeſtidis: q̃ ſequit groſſam:⁊ talis idẽ eft cp dla 
ritas ⁊ mediocritas: c ralis melioꝛ cft d» groſſicies:qꝛ figni 
ficat naturã cõpleuiſſe coctione in humoꝛibus ⁊ clarificaſſe 
vaná Vistos mig grauce infcríus:leues vero fupe 
rius: t tuncaquofiras fiue liquoz remanet darus:4 oc talí 
peedunt pꝛime rationes. Per boc patet folutio ad pꝛimũ 
argumentũ:qm̃ tu obtjcis oc fubniirate caufata per ví oi» 
geſtionis:⁊ tais fine dubio tranfit in termina melioꝛem dp 
&rofía:fed tñ loquédo oc ſubtilitate canfata per viam indi⸗ 
geſtionis nó eft verũ:ĩmo talíe fubtilirae eft peflima. Ad fe 
cundam patet ſolutio:qm̃ verum cft ꝙ ſubtilitas cauſata p 
viam digeſtionis melio: eft d aroffa.ende dico ꝙ qfi mare» 
ría mozbi eft ín co:de: vztna fignificans turbationẽ humoꝛũ 
materie inelio: eft jj fignificans quicté: t ponit Auicẽ.exẽ⸗ 
plum oe rege:qꝛ fi rez fitin caftro finc oubio meli? eft cp fit 
Quíetug ín caftro d turbatus:atti fi boftes fint ante caftrü 
mclius eft ꝙ fit ín turbatióc d ín quiere. Similiter efra pte 
tfta ꝙ wuna groſſa fignificat turbatíone ⁊ naturà potetem 
comouere ibl ſupꝛa materiã mo:bi: ffi e&£tibi ſubtilis 
vina figmficaret naturã nó potente facere cõmotionẽ ⁊ pe 
turbanone m humoꝛibus.¶ Secundo queritur vtrü mes 
lio: fit vna vnifo:mis ficur exiens fubtilisz permanens 
ſubtilis d vꝛina difformis:quia vnifoꝛmis fignificat humo⸗ 
rcs temperatos eſſe ín coꝛpoꝛe vt dicit in pꝛincipio pꝛecedẽ/ 
tis lectionis: diffoꝛmis vero fignificat humoꝛes intẽpera⸗ 
tos cffc ín coꝛpoꝛe:ergovnifoꝛmis melioꝛ eſt. Item dicet ín 
fenus v fi bypoftafis audabiĩlis perſcueret ín codem ftatu 
vía ad ftatum egritudínis bonf fignificat. vero oiuerfi 


. figníficat naturam non potentem operari in 


ficet malũ: ergo fimiliter liquoꝛ vniformis bonũ erit fias 
in ysínazoíffo:mis 9o malũ. 3n ↄtrariũ cft aucto: in lur 
dicens:ꝙ fi liquo: exiens tub.ilis permaneat fcmper fubri; 
lis malum cít:fi vero poftea ingroſſetur bonum, Iterum oj 
cit q fi exeat grofía c permancat groſſa malum eft; fi vero 
clarificetur bonum eft; « reddit caufas ín littera. Pꝛeterea 
dicit in littera: ꝙ vꝛina exiẽs fubtilis ⁊ permanens ſubtilis 
i Occoctione fez 
cum:ſed illa vaina que fignificat potentiam nature operan; 
tem fapza materiam amozbí: melio: eft qᷓ vꝛina fignificang 
naturam omnino impotentem:ergo vzína diffoꝛmis eft me 
lio:  vmfo:mís, Ad boc oícendum ꝙ loquendo oe medio; 
criliquoꝛe quí fignificat coplementum o:geftíonia:talís vni 
foꝛmis melio; eft qᷓ diffoꝛmis:⁊ oc tali loquitur in pꝛecede⸗ 
tilectione ín pꝛincipio:ſed loquédo oe liquose fübtilí ⁊groſ 
foquí fignificat digeſtionem incompletam: tale melioꝛes 
ſunt difformes d vmfoꝛmes:⁊ Doc eft quia fignificant dige 
ftíonem incópletam:zvnde líquo: fubtilis fi permaneat ſub⸗ 
tilis fignificat ímpotenríam naturc: fi vcro ingrofíctur tüc 
fignificat impotétiam nature inchoantẽ. rerum groſſa fis 
ificat naturam incepiſſe operari:fi vero permaneat grofs 
f íemp fignificat nature impotẽtiã: qꝛ fignificat ꝙ natura 
potuit incipere oígeftione ⁊ nó 2plere:f fi poftea claríficet 
figiuficat naturá operari cópletà digeſtionẽ. Et p boc patet 
folutio ad pzímum argumentum; quía auctoꝛ in pzeceden 
ti lectione loquitur oe uquoze mediocri: tu vero obijcis oc 
liquoꝛe fubtilí ⁊ groffo. Ad fecundum patct folutío: ⁊ oíco 
«p loquendooe bypoftafi naturali t mediocrí:tlla melío: eft 
vnifoꝛmis d oiffo:mís: fed tamen oe innaturali non eft vc; 
rum:fimíliter z de liquoꝛe. Per boc patet folutío eiufdem 
queftíonís que folct fieri:quia oiffozmitas fimul c fcmel vt 
bífcolo: ín vzina eft malũ:diffoꝛmitas vero fucccffiua eft ma 
lum:vt quando vꝛina cómutatur a groſſioꝛi ín ſubtilitatẽ c 
ecõuerſo.Et folutío puíus eftzq: oiffozmítae ſimul ⁊ femel 
1n vꝛina vt bífcolo: figníficat (mpotentiam nature: vnde bos 
minium figníficat o(uerfarum materierà ín coꝛpoꝛe:⁊ natu 
ram potentem ſupꝛa vnã materiã digerendo:impotentẽ ve 
to ſupꝛa alterã:ſed otffozmítas fuccefitua eft bona: q: figni 
ficat fo:titudín£ virtuti 1 Ó 1 


fubcilítatc ín groſſiciem tráfit ín termini melioꝛẽ:quia fub» 
tilitas figníficaz (mpotentíam nature:arofiiaes vero poten 
tíam:ergo eft melio:. Itẽ ille tranfitus eft melío: qui fequi 
operationem digeſtionis:ſed tráfitus a fubtilitate ín groſſi 
aem eft hmõi:quia ꝓcedit íngroflando ficut pcedít dige⸗ 
ftío ſcða refpectu pzims: ergo eft melioz, In Ziũ eft auctoz 
ín fa oicens ꝙ rranfitus a groſſicie ín ſubtilitatẽ eft melíoz 
quía figníficat matería complere digeſtionẽ:qᷓ tranfitus 
a ſubtilitate ín grofficie quí fignificat naturá tantümodo ín 
cboanté digeſtionẽ cC. Q9 concedo. &[ Ad pꝛimũ argumen 
tum ín cótrarium patct folutio per p:edíctazquta tu obíjds 
oe ſubtilitate cauſata per viã índíscftionís: c talis fine ou» 
bío eft peioꝛ:ſed fubtilitas caufata perviam oígeftionís eft 
inclío:. 8d ſecundũ dicẽdum ꝙ euplet eft digeſtio.Quedã 
fupza iuuatiuũ:vt fup:a nutrimẽtũ:⁊ talis pceditigroffas 
do.Quedã ſupꝛa nocitiuũ vt ſupꝛa materiã moꝛbi:⁊ talis p 
cedír qñq; fubriliado qnas ingroffando: tu ob.de illa dige 
ftionequefit fupzanutrimentum. ¶ Quarto qritur fi 

hoc qð dicit qp vꝛina clarificaturin vzinalí ppter tráfmifiio 
nem partium terrcarum ín pfundü:aerearum vcro ad fupe 
ríus: crao fitnilíter cũ talie trãſmiſſio partíum fiat ín vꝛina 
to:nata:vídetur ꝙ toꝛnata debet eſſe clara.s£t dicendum qp 
diuerſtmode trãſmittunt᷑ partes hinc ⁊ inde: quia ín vꝛma 
toꝛnata licct fit tráfiniffio partium ad loca ppzia: tfi hmõi 
partes non reguntur a calo;e naturalí neca ipirinbug:t íra 
am fpiritus fint lucídí c darificent vꝛinam « ralis non rega 
turp fpírítus uó erit dara:fs ín vꝛina groffa pzímo ⁊ poftea 
carificara partes vane reguntur acaloꝛe cfpíritibue « p:o 
pterbocfirclara.qT 3Poftca querif fupza boc qð dicit pv 
na groſſa ⁊ turbida fianificat oígeftonem completam cá fu 


&rínarum. 


bícerit «p fignificat incompletam. £t dicendum ꝙ 
picoidt qp fignificat completam, vicinam copleméto: qR 
vero oícit ir incõpletam: ipfcloquit ibi reſpectu 
claríficate ¶ Stc queritur fup boc Q9 dicit ꝙ enice 
cara cft groffiffima:quomodo pót cfic clara et grofliffima.. 
q folutío huius eft: quía dicit qp groſſiſſima eft cauſaliter: 
quia talis fignificat materiam cffc groffam; c omnino oi 

i repugnantem:vnde cũ fua cauſa ſit groſſa:nibil cti 
quatur de ĩua materia cd vina: c ppter boc cft dara fozma 
liter:tamen caufaliter eft groffazc nó oit qp fit groffifluma 
quía fignificat materiam groflam eliquaram cum vzinazqs 
fineoubioinpoflibllecftipfam cfleclaramtunc, ———— 
€ nod 1DaL. pleni? oſtẽdit cii dixit. Significatio 
actois fi occulta fit: nó aꝑta: ſicut fignificatio vzine 
fabtilíter exeuntis ⁊ poft in eafe groticfcentis: vꝛi⸗ 
ne ígnec ſubtilis: ⁊ ſimiliter citriniffünc , omnes em̃ 
inát iftc debilitatẽ coctiois ſignificant: ⁊ moꝛbũ efie 
ín nitio.Et fi ſignificatiões appareãt:⁊ ꝑmaneãt:⁊ 
ad ꝑfectionẽ nó veniãt:ſicut vꝛine turbide ercuntis 
⁊ turbide ꝑmanẽtis:maxie fi tincta ſit:⁊ vꝛine lenes 
vcl albe: e'nebule rubee:vł hypoſtaſis rubee:dũ ap 
parent ín digeſtionibus impertete: ín medíocritare 
funt coctis; ⁊ ĩ augmẽto moꝛbi.Et fi ſigniñcatiões 
appareant perfectẽ:ſed nõ tamen in ſuo naturali tẽ⸗ 
poꝛe.i.intrã coꝛpoꝛa anteqᷓ creat vꝛina: ficut groſſe 
cceuntis:et cum in vafe fir clareſcentis:coctio appꝛo 
pinquat perfectiont: z moꝛbus ín vltimitate eft fuí 
augmenti:z non niſi declinatio rantum fupereft fibi 
Et ti fignificatíoncs ín tempoꝛe fuo apparuerint:ſi⸗ 
cut invꝛina quc clareſcit anted coꝛpus crierit:figni? 
ficat. complementum coctionis:et ocdinationem 
moibí:et eum incepíffe minoꝛari. X empus vcro 
declinationis eft ex quo figníficationcs ín fuo appa? 
rcant tempose naturalí vfqs ad ablationem z mundi 
ficatíonem moꝛbi perfecte in toto cozpoze. €i Mab. 
vꝛina inquit tripliciter diuiditur. Eſt em vꝛina cocta 
que falutem fignificat: eft ec peffima que moꝛtem 
figníficat:cft ⁊ cruda ín coctione defecta:que groſſi⸗ 
tudinem fecum deſignat: 7 defectionem digeſtionũ. 
Cocta vꝛina in oedinatióe egro:um: fanozum vꝛine 
aſſimilatur:ſicut vꝛina ignea: im líquoze ⁊ colo:e me2 
dia.Que extra banc cft ín ſubtilitate vcl groſſitudi⸗ 
ne: cruditacem: 7 defectionẽ coctionts videtur figní 
ficare. fi extremitas eíus fit in ſubtilitate: z ignea 
ín colo:e:figníficat cc laudabilioꝛi pte naturã oꝑatã 
ín feci coctionẽ. Virtus erri cíncture vꝛine ⁊ bonitas 
colozis vtraq; bona funt figna, Claritas vero vꝛine 
⁊ cius ſubtilitas moꝛbum adbuc effe arudum fignifi 
car. Ande Dal quedam eft vꝛina que moꝛbũ crudü 
⁊ nõ coctü fignificat: ficut ignea ⁊ ſubtilis:⁊ d alba 
babet brpoftafim: fufpenfam;z fubrüem:fed rame 
neq; lenis neq; mollis eft, 
ue vꝛina ſignificat longitudinem moꝛbi. 
— Hina que in fundo pertinet rubozí: fi cfi 
"Nx ſvbtilitate fua alba fir ⁊ aquofa: ablatio⸗ 
RAURA "em coctíois oemonftrat cum longinqui⸗ 
i ratec moꝛbi peſſimitate.Si poftca lauda 

les apparcant figníficationcs:ticur groffitudo vꝛi 
net tinctura: fperari poteftfalus: fed tamc poft lon 
gum tempus: cum maioꝛibus moleftatioibus, Si 
aũt murct i groſſitudinẽ oe fübtüírarc fine tincura 











S'o.cittt. 
⁊ remanct albedo t eruditas:móftrat tarbíditatem 


« groffitudinem ſuam non effe ex actione naturc:fed 
de crtranco ⁊ igneo caloꝛe:q natura non miſcet bn? 


moꝛes:nec turbidos facit mifi antea ringat liquoꝛes 
t ſignificat mediocritatem cotioís. vꝛina grof 


fa fi fit tincta: virtute caloꝛis naturalis deſignat:ma 
rime fi fit ignea. 
€L 2c vinis perditione fignificantibus, 
Kina peffima que perdíríonem fignificat: 

i cft quadrupla . Quedam enim perdirio^ 
nem abfolarc poꝛtendit: ficut que nigram 
babet bepoftatim:z líquozem alzerius colo 

ris q nigriotra bypoftafim in nigredine. Quedã p^ 

ditionem ocbiliozem pꝛioꝛi ficur que bepoftatfim ba 
bene nigram:fed natantem. Quedam ocbilio: eft fe 
cunda d nebulá babet in fuperficie nigram. Quarta 
perdítioné certà ⁊ neceffaria:ficut vꝛina nígra:z by? 
poftafis nígra: « marime granofa:quía feces grano 


fc femp octignát perdítioné: marímc fi fint nigre. 
M Dee Eoctunir aucto: nificatióeo liquos a 


z adis 
uice. 3n partc ifta coparat fignificatiócs liquoz ad tẽpoꝛa 
moꝛbi:⁊ diuidit᷑ ín quattuoꝛ. 3n pꝛima determinat de vꝛina 
apparẽte in pꝛincipio moꝛbi. In fca oe vꝛina apparẽte in 
augméto: ibi: £t fi ſignificatiões appareant t permaneat, 
In tertia oc vꝛina apparẽte ín ſtatu: ibi:Et fi fignificatioca 
appareat pfecte, In quarta oe vꝛina apparẽte in occinatio 
nc:ibíz&t fi fignificatiócs i tẽpoꝛe fuoapparuerint, Et iſta 
quarta in duas. 3n pꝛima oetermínat oc vꝛina apparẽte in 
oeclínatione. In ſcða docet cognofcere tẽpus occinatióis 
ibí:Zépus vᷣo oedínanonis. Tũc ſequit ſecunda pare 
cipalis huius lectionis: in qua docet reducere oes differen 
tías líquo:is ad trimẽbꝛẽ otuifioné:à bic incipit: rine trí» 
pliciter otuidürur. ft illa in duas. In prima diuicat. In fe» 
cunda oc meb:is Diuidéribus agitzibi: Tocta ſanoꝝ vzina, 
t£t ifta ſecũda in tres. "n pzima determinat oe vzina ſigni⸗ 
ficáte coctione píectá t digeſtionẽ. 3n ſcða oc vzina fignift 
cátc idíacftione:ibi: Que extra banc eft cc. 3n tertía oe vꝛi 
na fignificáre perdítioncm: ibí; Cirina pefíima d pditione, 
Scdã iftaz diuidit᷑ ín duas. In pꝛima Determínat oc vzina 
figrificáte cruditatem ⁊ indigeftione ⁊ boc ín gñali.ſcðo in 
fpeaalí magis : ib: $5 tñ neq; lenis neqg mollis. Pꝛima 
in duas. dn yc oecterminat oe vꝛina figníficate cruditate 
⁊ hoc in griali, Scðo confirmat auctozitate tSaF ibi: inde 
ibaL. quedam eft viína, lec cft ofuífio et fnia lecrionís in 


generali. 
(T Pic pꝛimo dubitat᷑ oe tẽpoꝛibꝰ moꝛbi:cũ de ipfis faciat 
aucto: mẽtionẽ i la determinãdo coz vꝛinã. Et pꝛimo d» 
ritur oc pꝛincipio moꝛbi dd fit fiue qð appellet᷑ pꝛincipium 
moꝛbi: et videt᷑ ꝙ pꝛinapium moꝛbi fit Nud inftans indiui 
ſibile a quo ſit motus a ſanitate in egritudinem:qꝛ tunc bó 
indpit efle eger qn oefinit eſſe ſanꝰ:h boc eft in (llo inſtanti 
indiuifibili a quo fitmmotus a fanitate in earitudine: ó ilud 
ínftans indiuiſibile ent príndipii moꝛbi.Cõtra:cõſideratio 
medícinalís fenfum nó tranſcẽdit vt dicit Paly: fed lind in 
ftás indtufiibile n6 pót cognofd a medico: ergo nó eft pin» 
cipium — — ficut — Conſts. in 
tegni⁊ ín de criſt: cp vno modo cft pꝛincipiũ egri⸗ 
Exdinisillud inftans indinifibile ín quo arripír esntudo pa 
tíenrem: c tale non eft oe confideratione medía: cum fit 
im bile vt tu ob.Alið dicit᷑ p:incipiti mobi. (. fpacii 
triũ dierũ:⁊ tale fir non eft oc »fideratione medic: quía ot 
uerfificat in moꝛbis acutis ⁊ chꝛonicis. Tertii eft pꝛincipiũ 
egritudinis illud qð eft vnũ oe quattuoꝛ tẽpoꝛibus moꝛbi 
4 tale eft oe »fideratone medici: t oe tali dicit Mał.ꝙ pꝛin 
cipiũ egritudinis eft illa boza ín qua patiẽs pꝛimo fentit fen 
fibiliter egritudinẽ ⁊ ceffat ab us confuetis € confu» 
lit medici, «T Sxcundo vrl pip eror 
5 


tiber 


offit cogtiofd.i£t videt᷑ ꝙ nõ:quia fi cognoſcit᷑: aut cogno 
É p figna digeſtionis:aut indigeſtionis:ſed nó põt cogno 
fci per figna oigeftionis vel indigeftionis:q: oicit Auicẽ.ꝙ 
piindpíum egritudínis cft lud tepus in quo ncc apparent 
figna digeſtionis ncc indigeſtionis:ergo pꝛincipium egrítu 
dinís non poteft cognofci. n cótrariti cft 3faacín Ira phiti, 
qui determinat qualís vzína appa in piincipio egrirudi» 
nís. Pꝛeterea auctoꝛ ífte videt Sdicere Auicẽ qꝛ aucto: ifte 
dicit ibi: qp vꝛina exiens fubtilis poftea ingroſſeſcens appa» 
ret ín pꝛincipio moꝛbi: ⁊ dicit fuperius ꝙ vꝛina exiens fübti 
lis poftea ingroſſeſcẽs fignificat digeſtionẽ: qz fignificat na 
turá incipiẽtẽ operan in occoctóc fecũ:ſed dicit Auicẽ.ꝙ in 
puapío mo:bí nec appartt figna oígeftióis:nec indigeſtio⸗ 
nis:g 9m Auicẽ. talis vꝛina nõ pótapparereín pncipio moz 
bi:ifte t dicit qp imo apparct. Ad pꝛimũ iſtoꝛum oíco qp 
piinapíum egritudinis poteft cognotci: ⁊ dico ꝙ cognoſcit 
per boc ꝙ in pꝛincipio nec apparent figna digeſtionis nec 
indigeſtionis. Et tu ob. ꝙ in pꝛincipio non apparent ſigna 
digeſtionis nec indigeftíoms: vt dicit Auicẽ. dico qp verum 
€ft pcr poſitionẽ:ſed ramen funt ibí per pꝛiuationem: vnde 
licet figna oigeftionis vel índigeftionis nó fint figna pꝛinci 
pó p pofirione: tfi funt per pꝛiuationẽ.Et tu obicies cp imo 
q ín pᷣꝛincipio moꝛbi figna indigeſtionis apparent Pm pofi 
tionẽ:qꝛ cóttatg in pꝛincipio moꝛbi figna digeſtionis nó ap 
parent;ergo oc neceffitate figna indigeſtionis:⁊ periülaba 
bebít cognofa pꝛincipiũ. rem cóftat cp ín pꝛincipio moꝛbi 
materia omnino cft índige(ta: ergo figna indígeftionis ap» 
parent c p illa cognoſcet pzíncíptum. Item figna digeſtio⸗ 
nís apparent in pzíncipio moꝛbi: qz aucto: oicit ín ifa qp ín 
p:iindpio mozbi apparet vzina fubtiis:poftca groſſeſcẽs:⁊ 
talís fignificat oigeftione vt dicit aucco; fuperius: d relin⸗ 
quit q figna indigeſtionis z digeſtionis etiá per pofitione 
apparẽt in pndipio moꝛbi:⁊ per üla poterit paincipiü cogno 
ſci. Et dicendũ ad poc qp oupler eft inaigeitio.Quedã ením 
eſt qucfit cc pugna nature contra mo:00; 7 matería moꝛbi 
pꝛeualet moꝛbo:⁊ remanet indigefta: q: natura ſuccũbit ct 
nó põt materia moꝛbi digerere:⁊ talis nüd apparet in pzín 
cipio mo:biimo pot apparcre ín augmcnto:quia in pꝛinci⸗ 
pto nondum natura pugnat contra marteríam moꝛbi: ⁊ oe 
£alí loquitur Auicẽ:quando dicit ꝙ ín pzindpío necapparét 
figna oígcftionis nec indigeſtionis. Eſt iterum alia iudis 
geſtio que nó fit er pugna nature otra moꝛbũ: ⁊ talíe appa 
ret ín pꝛincipio moꝛbi:quia m pꝛincipio mo;bínarura nodü 
ínfurait contra moꝛbũ vel cotra materia mo:bi : imo eft jfi 
fopita:et pcr talem indigeftione per pꝛiuationẽ pót cogno» 
fá principium egritadinis:⁊ oc tali ob. tu: non oe pzíma, et 
ꝓpter bocoidt Bab in fine oe creticis diebas optimũ vᷣbũ. 
dicit em ꝙ moss aliqñ venit fine criſi: ⁊ boc qn materia moz 
bitáta abundat ín coꝛpoꝛe ꝙ anteqᷓ inſurgat natura cõtra 
illam:extinguitur calo: naturalis ín coꝛdevt patet in apoſte 
mate co:dís.sEr tu ob.q etiã figna digeſtionis apparenr ín 
pꝛincipio moꝛbi:qꝛ dicit auctozt littera:ꝙ ín pzincipio appa 
rct vꝛina ſubtilis: poftea groffefcens: « talíe vroicit fupe» 
rius figníficat oígeftionem:7 Auicẽ.dicit ꝙ in pꝛincipio nec 
apparentfigna digeſtionis nec indigeſtionis. Dicẽedum ꝙ 
quando auctoꝛ dicit ín [fa fuperius qp vꝛina ſabtilis poftca 
groſſeſcens fignificat oígeftionem:ipfe intelligit oc occulta 
videverum eít qp fignificat oígeftion£ occultam: vt patetin 
littera pzefenn:fed qfi Auicẽ. dicit: ꝙ in pꝛincipio nec appa⸗ 
rent figna digeſtionis nec mdigeſtions: oíco qp verum eft 
manifeſta:⁊ oe manifeſtis intelligit Auicẽ. 7 fic nó eſt cõtra 
dictio. Per bocpatet ſolutio ad cómune argumẽtũ qð fos 
let ibi fieri ad — q ibi in pꝛincipio apparent figna 
digeſtionis vel indigeſtionis: quia fi agens appꝛoximetur 
— impoſſibile eft non agere:ergo cum matería moꝛ⸗ 
(itin coꝛpoꝛe natura oc neccffitate inducet ín materíam 
illam oigeftionem vel indigeſtionẽ. natura oíco tunc fucci» 
bante matería mo:bível bftante.Zld boc dico verum cft fi 
natura non fit fopita: vel fi calo: non ſubito erinquat:r. vf 
tu ob.oe oígeftíone facta per pugnam ⁊ non oe indíacftio 
ne facta ppter ertínctioncm factam a matería moꝛbi finc ín 
ſultu alíquo pꝛecedente. ¶ Zertio oato qp piíndpuum moz 


bí poffit cognoſci: queritur per quid babeat commofci:vtrg 
per accidentia moꝛbi vel per fenfibílem wfionem operatíos 
num confüctarum:vídetur q non poffit cognoſci per aca, 
dentia moꝛbi:quia dicit Sał.ꝙ nondum cft febꝛis quando 
apparent accidenna:vt fitis vel ooloz capitis:ergo cti pzing 
puim mozbí fit mozbtte: nó poterít cognofci per acadentía 
imoꝛbi. Stem omne accidens poftenus cft ſubiecto: ergo ac 
cidens fequítur mo:bum ⁊ non antecedit: € fi non antece⸗ 
dit non dabit cognofcere mo:bum:ergo accidentia non da⸗ 
bunt cognitione p:íncipt) moꝛbi. 3n cõtrarium eft í 
in ꝓnoſticis dicens: cp tunc cft painapium moꝛbi quand 
pariene incipit oolere crígere- : *| tam doloꝛ d rígo: funt 
accidentia moꝛbi:ergo pzincipium moꝛbi cognofcitur per ae 
cidẽtia moꝛbi.Sed qꝙ ocueniamus ad cognítione pzincipg 
moꝛbi per fenfibüem lefionem operatíonüzvidef p boc q$ 
oicit sbatin tegní. dicit enim g terminus diſcretus ín big 
ideft inter fanitatem ⁊ b operi fenfibíhs lefio opes 
rationum. Item oícít Bat alibi:ꝙ principum egritudinis 
eft pꝛima boza ín qua patiens pꝛimo fentit fenfibiliter egri⸗ 
tudinem 2 ceflat ab operationibus confuctis ⁊ conſulit me 
dicum:ergo per boc vídetur ꝙ per fenfibilem lefionem ope 
rationum deuenamus ín cognitionem piíndpt) mo:bi, £5 
tra:fi poc effet ecrum iam fequerctur ꝙ in cadcm ceritudis 
nc principium effet otuerfüm: quia multi ſunt quí cti habet 
fcbzes funt moꝛbidi ⁊ languídi ⁊ ftatim ceffant ab operas 
tioníbus conſuetis:quidam vero funt qui babent eafdem fe 
bres ctfi funt fo:tes : c non ita cito ceflant ab operationi» 
bus cófuetio:6 tc. ¶ Solutio: ad primum iſtoꝛum oíco qꝙ 
piincipium moꝛbi cognoſcitur peraccídentia moꝛbi: fed ac 
cidentia funt triplicis generis: quedã antecedentia mo:bũ: 
quedam concomítantía: quedam fubfequentía. Dico ergo 
ꝙ piinapíum mo:bí cognofcitur per accídentia concomitã⸗ 
tia:vt plcurcfie cognoſcitur per oolo;em lateríe pungitiuũ 
ſerrinũ: per oífficultatem anbelítus:queomnía 
cocomítàtur pleureñm:⁊ non cognoſcitur pꝛincipium moz 
bí p accidétía cócomítátia:nec p cofequetia. Per boc pt5fo 
lutío ad pꝛimũ argumentum: per Wat.de fiti ⁊ doloꝛe capi 
tis:ꝙ anteceddt moꝛbum:ſed ficut bmóí antecedützíta pof 
fuut concomítari:t quando concomítátur tunc oant cogní^ 
tionem pꝛinciptj. Ad ſecundum bicendum cp verum eft qr ac 
cidens moibí €ft moꝛbo quantum ad caufam moz 
bí. verbigratia. de vomitu femper antecedít titillatio labi 
inferioris et tunc vomitus fubfequítur: t tamen vomítus 
actual cognofci babet pertítillationem: 7 boc cft: quía la 
bium ínferíne collígantiam habet cum ox ftomacbi quan⸗ 
tum adpelliculam interiorem in quo oꝛe cotínetur materís 
fiuc caufa vomitus:⁊ tamenantecedit vomitum, Et tu ob, 
q accidens eft poſterius fubiecto:ergo nó cognofdtur ſub⸗ 
icctum per accidens.Ad bocoico TUNI eft poſterius:ſci 
licet natura c tempo:e, vnde licet acides moꝛbi fit pofteri? 
natura d moꝛbus:tamen tempoꝛe eſt fimul cum mo:bo: vt 
patct oe pede impꝛeſſo in puluere:quía licet illa ímpzeffio 
fit pofterio: natura d pes:tamen fimul eft tempoze cũ pede 
fimiliter oico ꝙ lícet accidens moꝛbi fit pofteríus natura:ta 
men fimul eft tempoze aum mo:bo: vt patctoe fití t doloꝛe 
capitis:per que quidem cognoſcitur mo:bus:quia licet fint 
poſterioꝛa natura d? mo:bus ficut febꝛes:tñ fimul funt tem⸗ 
poze cum febꝛe. Per pocpatet ſolutio ad argumentum in 
contraríum:quía Hippo. in icis: quando ipfe/oícít ꝙ 
tunc cft pꝛicipium egritudinis: quando patiens incipit do⸗ 
sie 1C pei: oec —— concomitãtibus moꝛ⸗ 
um. poftea queris; vtrũ pꝛincpiñ egritu⸗ 
dinis babeat cognoſci per fenfibilem ——* operatio⸗ 
nũ. dico cum Bar. ꝙ fic: concedo argumenta boc pꝛoban⸗ 
tia.Ad illud Q3 ob. in contrarũ:ꝙ fi boceffet verum íam fc 
queretur inconueniens:ſcilicet ꝙ pꝛincipium ín cadem egri 
tudíne effet oiuerfuim in oíuerfis, Sico q nonzq: princi⸗ 
pum pꝛopꝛie eit lud tempus in quo patiens p:tmo fentit 
fenfibiliter earítudínem c cogitur ví moii ceffareab ope⸗ 
nbus conſuetis.vnde licet ille aui cft foetis babens febrem 
noit ita cefler: ramen cogitur vi mc:bi: licet oifferat : vel 
faltem ín mentc :u5 cogitat q loquírur cum medico ⁊c. 


Arinarum. 


rto queritur: vtrum augmentum differat a ſtatu. 
—— non:quia tii cft pꝛeexiſtentis magnis 
tudinis additamentum: fed in ftatu eft additamérum fin» 
tbomaturm pꝛauoꝛum accidentium pꝛeexiſtentibus fintbo: 
martibus:qzoíat Sał .ꝙ ftatus eft nego: hoꝛarũ in qua ola 
accidétia vitimant᷑: ergo videt ꝙ augmentü non oífferat a 
ftaru:mec ecouerfo, 3n contrariũ cft yfaacin littera: pones 
v:ínas oifferétes in augméto moꝛbi 7 in ftatu; vr pts im litte 
ra:quod cócedo.sÉt dico ꝙ augmenti ⁊ ftatus oíffcrüt. zd 
argumentà ín contrarii oio qp verũ eft qp vtrobiq; fcs tam 
ínaugméto d ín (tatu cft addítamenrü pꝛauoꝝ acadentiiz 
fcd tii boccftoifferenter: quía ín augmento egntudínie eft 
piincipiti additaméti maloz accidentiũ:in ftatu $o cft addis 
tamentii malo: accidenti invltimo:Q: tuncomnía accidẽ⸗ 
tía vitimãtur. ¶ urta boc quero vtrü ftatus fit logio: bo 
rarum caritudinis:z videt ꝙ fic:q: plura requirunt ad co» 
ione nobílé d ad ignobile: ende plura requirunt ad có» 
letionem bominis d» ad completion alioꝛum animaliũ:⁊ 
ceft q: pomo nobílío: cft ínter oia animalia, Sed volunt 
auctoꝛes qp nattira pcedit cõtra moꝛbũ triplici motu:motu 
oigcftionis ⁊ oíuifioms c expulſiõis:ſed expulfio eft actus 
pobilío: d digeſtiovel diuiſio:⁊ nec digeſtio nec diuiſio fit 
nifi ppter expulſionẽ: c erpulfio materie moꝛbi a co:pe fit 
in (tatu: indgebat lõgioꝛi cs ftat?cftlongio: hoꝛaꝝ to» 
tiusmoꝛdi. 3n cõtrariũ cft s£onftá.in decimo pantegní: ot» 
«eus ꝙ crifie cft mutatiovelor ſuperueniẽs mo:bo propter 
duriciem accidentiũ c infirmi reluctamentü oucens ad (anf 
tatem aut ad moꝛtẽ:cũ crgo crifis babeat ficri ín ftatu: fta 
tus crit bꝛeuioꝛ hoꝛarũ ⁊ velocioꝛ. Item fimile eft oc cópas 
ratione vnius moꝛbi ad alíum moꝛbum: 7 vnius tempos 
egritudinis ad alíud: fed moꝛbus quáto molcftío: táto bꝛe⸗ 
uioꝛ: et patct ín peracutis 7 perperacutís: ergo fimiliter (le 
lud tempus egnrudínis quod eft moleftíus erit bꝛeuius: 
fed boc eft ftatus refpectu alioꝛum tempoꝛũ mo:bí cti ín fta 
tu omnia accidentia vltunantur:ergo ftatus erit bꝛeuioꝛ bo 
rarum totíus moꝛbi. Sid boc dico fine pꝛeiudicio melioꝛis: 
qp ſtatus eft bꝛeuioꝛ bozarum moꝛbi: fed ramen diuerſatur 
piincipium ⁊ augmentũ ín acutís c in cbzonicía vr quidã of 
«unt:q: in chꝛonicis moꝛbis plus ouraraugmérü qꝙᷓpꝛinci⸗ 
pium:in acutis ecõuerſo:ſed nefao fi verum cft vel nonzíed 
Oc ftatu Dico qp bꝛeuioꝛ eſt: c concedo rationes boc probans 
tco. Zid argumenti ín contraríü oíco qp in expulſiõe que fit 
ín ftatu ouo funt confideranda. Unum cft actus ípfius ere 
pulfionis.Cmomentá illud ín quo materia ſubito expellit᷑: 
t fic c(t bꝛeuioꝛ bozarü: c indiget bꝛeuiſſimo rempo:e. Slut 
poffunt cófiderari illa que requírun£ ad erpulfione: vtpote 
digeſtio t diuiſio materie mo:bí que oia requiruntur in 0€» 
bíta ccpulfione materie moꝛbi a coꝛpoꝛe:⁊ quátum ad boc 
índíget magno etlongo tempo:e : et boc modo obi)cis tu, 
[Quinto queritur in quo tépoze plus labozet virtus na 
turalís vtrum ín principio vel in ftatu.:i£t videtur qp plus in 
pꝛincipio:qꝛ in illo tempoꝛe plus labozat natura in quo ínue 
nit materiã magis inobedientẽ ⁊ refiftenté:aum babeat illã 
digerere ⁊ diuidere: fed in pꝛincipio virrus naturalis inue⸗ 
nit materiã magis inobedientẽ q: indigeſtã:ergo plus labo 
rat virtus naturalis in pꝛĩcipio dp ín ftatu. s£ontra:labo: na 
ture non eftnifi ppter pugná c inſultũ nature contra mate 
riam mo:bi:fed in pꝛincipio moꝛbi nõdũ natura inſurgit cõ⸗ 
tra materiã moꝛbi:ĩmo eft quafi ſopita: fed ín ftatu pugnat 
fo:tiffime : ergo plus labozat ín ftatu virtus naturalis qᷓ in 
pindpío.8d boc foluunt quidã fatis ꝓbabiliter diſtinguẽ 
dod virtus naturalis plus labozat ín pꝛincipio et boc finas 
liter: quia plura babet runc facerezquía babet oigerere ma» 
teria mobi « diuidere:ſed ín ftatu foꝛmaliter plus labozat 
Q: babet actualiter materíá moꝛbi oíuidere c erpellere cam 
8 coꝛpoꝛe:⁊ ponít exemplũ oc ouobus pugilibus ín ouello 
exiftentibus:quía victo: ín pzincipio plus labozat finaliter: 
Quia babet oebilírare víctum ⁊ fuperare: fed ín fine ouellí 
plus laboꝛat fo:maliter:q: ínterficit ipfum z pabet ípfum fiu 
perare:funiliter eft a partc ífta et oícrum eft. clel Dicendum 
«p vírtnaturalis fimpliciter plus laborat ín ftatu d m pzine 
Gpio: c concedo argumentü boc p:obang ¶ 3d pꝛimũ ar 


Fo.clrrxj. 


gumentum (n contrarid reſpõdeo ⁊ dico ꝙ laboꝛ non vcnit 
ex inobedientia materie:ſed ex pugna nature contra mates 
riam mobi: ende l5 in pꝛĩcipio materia fit magie inobediẽs 
q'inftatu:tameu dico qp in píndpio nondit pugnat natura 
tita nõ laboꝛat:ĩmo quieſcit:ſed tn ftatu fo:tiffime pugnatz 
⁊ ppter Doc plug labozat in ftatu virtus naturalis. Ad fecti» 
dum argumentũ q3obtjas oc Ba.dico d? non condudit P 
plus labozet virtus naturalis in pꝛincipio d in ftatu-fed oi» 
atq plus labozatvirtus naturalis in pꝛincipio d? animalis: 
⁊ aialie plugin ftatu d in pꝛĩcipio.Ethoc cft fimiliter intet» 
ligendum:q; in pzincipio moꝛbi materia eft groſſa ⁊ ínobc» 
diens oigeftioni: ct inepta digeri a virtute naturali: ctita 
plus labo:at virtus naturalis in pzíncipio: fed tamẽ nondũ 
virtus animalis labozat: quia aĩalis non laboꝛat: nifi quan⸗ 
do fentít mala fintpomata:« quia in ftatu materia eft dige⸗ 
fta ⁊ eleuãtur fumiabilla matena pernidofi d inducit mas 
la fintbomata:tunc aĩalis fentiens ca labozat in epputfior.e 
illíus materic a qua eleuant (lli fumi:ſed bocnon fenticbze 
in pꝛincipio:quia nondum materia oígefta:fimiliter virtus 
naturalis non tif labozat ín ftatu: q: tunc materia cft dige⸗ 
fta:crgo non opo:tet t&c qp cam oigerat: t ideo Dicit Sa.ꝙ 
virt? naturalis plus labozat ín pᷣncipio:aĩalis plus in fatu, 
¶ Setoquerif oc oedinatione mo:bí: € pzimo vtrü decli 
natio fit vnũ oc tẽpoꝛibꝰ moꝛbi. Clidetur ( non: quía cicit 
Bab .in tegni q oupler eft neutrũ. Quoddã decidẽtie vt qr 
aĩal deuenit a fanitate in egritudm. Et quoddã conualeſcẽ⸗ 
tie vt qñ deuenit ab egríirudíne m fanitaté: cti ergo in decli⸗ 
natione botno veniat ab egritudine ín fanitaté: erit neuter 


cuata in oecdinatiocz üqua infectio materie 
cuacuate ín coꝛpe:vel aliqua impzeflio:et prs oe ignc extra 
cri vendi rri Sir 3 aiat ai iürems 
net ín furno, ín declinatiõe remanet aliqua i loin» 


tra oerclícta a matería tno:bí euacuataz vii fi oarent ibi ali» 
qus d poffentínflámari fequerc£ recidiuũ: f5 ppter bocpd 
piunt aucto:es d tlle quíeft ín declinatõe resaf p tres dies 
ficut regebat qi erat eger. (| Sd p:imB argumẽtũ in tra 
rium oíco cp l5 ille q eft ín oedínanióe pcedit ab egritudine 
ín —— neuter eft conualeſcẽtie: — quia lz 
materia ſit expulſa a cozpezwerütamen non cõſtat medico ep 
totalíter fit müdificarsi: vl cp illa impᷣſſio derelicta ab illa ma 
teria ſit iã deſtructa 7 erbalata: fed qfi coꝛpus ad plenus eft 
mundificatii ab illa matería c ab ílla unpflione: 7 qn oe boc 
cóitar medico tũc ineipit effe neuter ↄualeſcẽtie. Et cu obij⸗ 
dies qfi copus nó eft mundificará oino:tüc (à eft (anus pa» 
tícns:ó nó eritneuter, ££toíco ꝙ nó eft fan? quouſq; poſſit 
facerc opera cõſueta:⁊ qꝛ l5 co:pus ad plenũ fit tno dicas 
tum: rfi quía virtus adbuc eſt oebilis nec pót adbuc facere 
opa ficut facicbat anteõ incideret ín egritudinẽ: ppter poc 
bico qp talis eft neuter 7 nó fan2. ¶ Surta bocquerif vtrũ 
cõtingat alíqué moꝛi in dedinatiõe pur declinetio dicitvnũ 
detẽpoꝛbus moꝛbi. Clídetur qp fic: quía ał.u oe creticis 
ponit fimile inter pugna nature cũ materia mo:bi t ín pus 
gna que eſt inter duos pugilesin duello eríftéte: fed in pue 
gna eriftente ínter ouos pugiles quãdoq; accidit ꝙ vterq; 
moꝛitur: vnde vícto: qñq; moꝛitur boc ppter vulnus alte 
quod quodvictus ci feat: t bocpoft oucllum:erso fimiliter 
natura:licet in ftatu ſuperauit materiã mo:bi eam 3 coꝛpo⸗ 
re expellẽdo: tamen in illa pugna poterit íntantum natura 
debilitati ꝙ poftea in oedinatione ſuccumbet: erao contin 

git moz ín declinatione. Item dicit Balienus in de creti⸗ 

2* 


Ziber 


do:q ſicut in totali moꝛbo ſunt quattuo: ré — 
augmenti:ftatus:toccinartozíta ín paroxiſmo mosbi 
fcozíe funt quattuo: tpa pᷣdicta:ſed ín oibus tẽpoꝛibꝰ paro 
gifmí cotingit mozí panentem;:vt dicit a.ergo in occlinas 
tione — tientem — ue nó, 3n * 
trariũ eſt ide dicens:ꝙ in ot 1 zbí : 

git patienté moz pterd in oeclinatióc et bocpbatfic ba. 
Díc£e qp» moꝛs nibil aliud eft d cópletü onium materie moꝛ⸗ 
bi fupza naturá:fed ín declinatiõe mo:bi matería mo:bi nó 


pót cóplete dominari fupza naturá cũ ín Oeclínationemate — 
ria 


É a coꝛpoꝛe: ergo non cótingit moꝛi ín delinatiõe 
moꝛbi:qꝛ er quonatura fuit potẽs in ftatu fupia materiam 
moꝛbi.i.ſupꝛa foꝛtius ratióe cuius oeberet ſuccũbere: ergo 
erit potẽs fup:a debilius in declinatiõe: qð cõcedo. Vñ ois 
co qp in pfecta declinatiõe moꝛbi.i.qñ matería totaliter eua 
cuatur ã coꝛpe nullus moꝛit: ⁊ hoc cõcedo cũ £a. t cõcedo 
iſtã vitimã rationẽ ⁊ eã pono p cauſa. ¶ Ad pꝛimum argu 
mentũ in 2: dico ꝙ quoad quid eft ſmtudo.ſquoad poc 
q vtrobiq; cft pugna: 7 quoad gdoíffiftitudo.f.quoad boc 
q vtergopugil mouc£ per fe 2tra aliũ:ſed nó fic eft a pte na 
turc 5tra mo:bü:vnde matería moibi nó mouef otranatu 
ram nifi pius moucaf a natura:c ppter boceft ibí fallacia 
cofequétis. ld fcóm argumentá foiuit (pcmet fDa.bicte qp 
lsín oeclínatóe mo:bí nullus moꝛiat᷑:tñũ pot moꝛi ín declina 
tione parorifmi:q: ín oedinatíóe moꝛbi mullue moꝛit᷑: ⁊ boc 
eft quia tunc matería totaliter euacuat᷑: nec pót dñari tunc 
copiete fupza naturã:⁊ (ta ncc mosteimducerc: fed ín pꝛinci 
pío mo:bi:c ín augmẽto ctn ftatu;bene cotingit moꝛi:quia 
materia eft intra coꝛpus ⁊c.ſiłx ín pꝛincipio:augmẽto: « fta 
tu parorífmi cótingit moꝛi: q: tüc totũ coꝛpus eft cópseben 
fam a materia moꝛbi:⁊ ita natura non pót pualere materie 
« cõplete ofiari:fifr (n declinatiõe porífmi cõtingit mosí:qz 
tüc matería c natura veniunt extrã:⁊ ira natura ſiuevirtus 
poteſt diſſolui: cindemo:s poteftconfequí, — — — — 
¶ Gab ináüc Arina d mutat᷑ poſtqᷓ fuerit in inali 
ingreſſa:gratũ eft dicere: neq; debemꝰ dimittere:q; 

(mi medici decipiunt inde. Trina dara ⁊ ſubtil 
fi poſtqᷓ exierit curbaf c groſſeſcit: ocide in fua clari 
raté fubrifr redít:figníficat quãdãvẽtoſitatẽ pmane 
re ín vzina poſtqᷓ evicrít: fed cũ ventofitas illa fe mo 
uerit:vt ad loci futi naturale afcenderet; líquoz tur2 
bat? eſt.Cũ aut£ fc ſcparauerit:⁊ ín loco fuo remáfe 
rit:líquo: daríficat?cft. Alij dicũt qx Dal dixit vꝛina 
aliqñ groffa exit:⁊ poft darefcit: deinde ín fua groffi 
tudíne z turbiditatẽ redit:⁊ iterũ ín daritatẽ⁊ ſubti 
litatẽ. qð dicũt effe caufa cuiuſdã vetofiratt groſſe ít 
vꝛina ꝑmanẽtis:q̃ cfi daríficata effet pꝛima vice ⁊ ad 
aſcendendũ locũ ſuũ naturalẽ moueret ſe:liquoꝛ tur⸗ 
batus eſt:qͥ cũ fe fepararet: ⁊ ín loco ſuo remaneret; 
darificatꝰ eſt.Qð dicũtvidet᷑ effeipoffibüc;q: vꝛina 
q̃ exit groſſa:in q̃ natura laboꝛat ſubtiliãda cà eceat: 
nó tantã bs groſſitatẽ ⁊ccuditatẽ:vt poſtqᷓ femel da 
ríficata fit: nature altera vice darificare neceffe fit: 
qð ctía fi fieret: calo: naturalis nó ĩvꝛina egreſſa eã⸗ 
dem virtute haberet:vt altera více daríficare poffet 
cur a fio fundamẽto ſeparatꝰſit. Sterus (i fieret:nil 
ſigniñcatio vꝛine intra cospusvaleret:fed actio natu 
ralís caloꝛis rantüdé poffet ertra coꝛpus:quantũ et 
íntra coꝛpus.Qð palã falfum eft: patéter ergo ofté» 
dimꝰꝙ mutatíovzine ectra co:pus et groffitudíne ⁊ 
turbíditate ín daritatẽ⁊ ſubtilitatẽ:ñgnificatiua eft 
coplete coctiõis fecti ⁊ digeſtionis carũ. Que cũ tpe 
bꝛeui fit:fit melioꝛ ⁊ laudabilioꝛ:ecõtrario fi tpe mo^ 
retur lõgo. UVrine d mutabiles nó ín fuís q̃litatibus 
permanentes; fed oe ſubtilitate in groſſitudinẽ:⁊ oe 


qroffitidine in ſubtilitatẽ ſe mutãtes: melioꝛes fune 
q in enis qualitatibus ꝑmanẽtes. Arina cxics fin 
qulís tépo: q natura in ipfa operat᷑:melioꝛ eft 
d queinena erit qitate:⁊ fi mutat in oꝛdine. non ex 
nature actioc cfficit-fcd crit dara vbi oeberet e£ tur 
bída:z ccouerfo;vbi turbída ibi clara. 4D. Clrína ín» 
quit exiẽs dara:« groſſeſcẽs poſtqᷓ exeat: ⁊ fi crieng 
groffa dareícit pottea: melios cft qp q in vna qlitate 
⁊ quàto ín bꝛeuioꝛi tpe tato mel? et mg 
tatio oc groffirudine i claritatẽ melio: eft q̃ oc dari» 
tate ín groffitndínc;q: bocimorm fignificat nature: c 
ínceptioné ín coctione. De groffimdíncfe mutãs in 
dariraté:copletà in coctiõe demõſtrat nature actio⸗ 
nem: ꝓpiquare ad diuiſionẽ:⁊ ſingulas partes mit 
tercínlocii fn naturale.€i Cirína exiẽs ĩ vnoquog 
tpe: et ín vna q̃litate:ſubtũt:ſeu groffa: « d fi mntelz 
nõ tamẽ fm oꝛdinẽ nature mutat praua eſt:qꝛ in quo 
dam tꝑe ſubtilis:in quodã groſſa:⁊ ſine oꝛdine exit: 
fignificat naturcoífturbationc qz no ín vna q̃litate 
fecit coctionẽ:⁊ q; nature actio nó dñat᷑ ín oecoctioe 
fecũ ppter oífturbationé ⁊ defectionẽ fua. vri vaina 
fít diuerſa:⁊ cõturbata. Quidã tñ repꝛebẽdũt Gal. 
atq; dicũt:quare Ga.nõ fecit difſerentiã ínter groſ⸗ 
fam c turbidã:ſed poti? eas fccit ſiles: Hippo.tamẽ 
eas differre fecit in pnoſti.cũ dixit vꝛinã groflam no 
eſſe turbida, IRridem? his quantũ ad verboꝝ fonus 
ínter vtrũq; pDm videt᷑ cffe Sdíctio:qp fi vtrinfqs di⸗ 
fcutíaf intẽtio:nulla penít? apparebit diſſentio Nõ 
eft em̃ Ariſto. teſtãte Sdícrío vcra: nifi qñ idẽ ſubie⸗ 
ctum:idẽq; cft pᷣdicatũ:qð ín affirmatione ⁊ tn nega 
tione:ita videlʒvt fubiectü ⁊ pdicatüi negatidis nub 
la eqquocatiõe diſſideat a ſubiecto ⁊ pdícato a 
tionis:nullũq; fopbifma diuerſe relatiõis:ſeu diuer⸗ 
farum partium: feu diuerſi tꝑis intercedat:⁊ in actu 
vtraq; ptãtiue oueníat.ZDis erri diſſentio negatiõis 
⁊ affirmatiõis ín fola particula negatiua ↄſiſtit. Cii 
vtriuſq; differre etñ ↄꝛiũ vídeat: no tamẽ ſenſus cõ⸗ 
trarius cft intẽtioni:qꝛ certa ʒꝛietas ficut Ariſto.cõ⸗ 
firmat:nõ eft niſivbi naturaliter funt ʒꝛia:vt c ſubie 
crum ⁊ ín ſubiecto fit vnũ fine eqͥuocatiõe ſubiecti:⁊ 
in ſubiecto in vno tꝑe cõcoꝛdet᷑:⁊ in eadẽ relatiõe:et 
coadunet᷑ fibi poteſtatiue:vel actualiter:neq; diſcoꝛ⸗ 
dent᷑:niñ ín negatõe.Qð di ita ſit:palã eſt.G.nõ có 
tradixiſſe Hippo.neq; repugnaſſe fuis dictis:nõ em̃ 
conueniũt ptoteſtatine:neq; actualiter: qnia Galie. 
intellexit actualiter:quod dixit vꝛina groſſa turbida 
eft: ac ſi ít actu diceret: qꝛ ſenſualiter eft videre:qꝛ 
vꝛina non cft groſſa: nífi ez bumoꝛum cõmixtione ⁊ 
ebullitione. Que cii fint ín vꝛina:liquoꝛis neceſſe eſt 
ſubſequat᷑ turbiditas. Hip.ptoeſtatẽ intellexit t ſuis 
verbis dicẽs:vꝛina groſſa no cft rurbída: fs ptãte da 
ra: q9 itẽ dicere cft intellectualiter:etſi logi fira fen 
fib? coꝛpis:pximũ tñ eft ratiõi Cirína effi groſſa:etſi 
actualiter fit turbida:vicina rii eftvt ptatínei ſubtili 
taté mutet ⁊ darítaté:q: fignificat natura i coctíone 
bio opatà eẽ: « feces comouíffe:z liquoꝛẽ turbaffe 
neqs labozare ín mntádis rebꝰ:niſi i ſubtiliãdis feci? 
bue: mittẽdis finglis ĩ locũ ſuũ naturale: vri liquoꝛ 


darificet Palã g intelligim? hippo.ĩtellexiſſe vꝛinã 


AUrinarum. 


goſſam nõ cffe turbidãniſ er muratiois vicinitate 
tt clarítaté « ſubtilitatẽ. Neq; nos ctiãavidemꝰĩ quo 
nutet nift in ifta trafducatur, 3dcoqs antiqui ſoliti 
funt oíccre vꝛinã aroffas anteqᷓ darificet:nõ effe tur 
bídam:fubtilis em eft ín poteftate. Alij intelligũt co 
trarictaté d eft ínter verba llipp. Da.in prare tĩ 
cffe vsíne: nó ín actu ⁊ poteftate. Dicũt eim Pip.cũ 
oitít vꝛinã groffam nó rurbída:no intellexiſſe turbi⸗ 
dícaté liquoꝛis:ſed poti? brpoftafis:ac fi oíceret v:t 
tia groffa ín liquosczmó eft turbida ín bepoftaft, $55 
bec verba no funt verbis Pippo. ſimilia:hũoꝛes cm 
A ebullíat z cómífceant: liquoꝛes neceffe € turbent 
vbinulla bypoftafis babet:negs dara ned turbida: 
feces ein cti cõmiſceant᷑: rerreftrís pare natat ⁊ mb 
ſcetur.Si atit Hippo.dicãt íntelleríffe nebulã:dicẽ⸗ 
dum impoſſibile eft nebula clarã:⁊ liquoꝛẽ cõmixtuʒ 
cie turbidũ:vel nebula effe turbidã:⁊ liquoꝛẽ e£ da⸗ 
ram nifi redeãt ad poteſtatẽ c actum:dicẽtes. Si li⸗ 
quo: turbidus cft actualiter:nebula poteſtatiue:ſub 
tilis cft; fcd boc cũ ſuꝑioꝛi rõcinatiõe referendũ cft, 


¶ Superius cõparauit aucto: figuificatiocs liquoꝝ adin⸗ 
uicem ꝓᷣut mutant᷑ anteqᷓ ín vꝛinali fint:hic put mutantur 
p:outíam ſunt invꝛinali:⁊ differt mutatio binc c inde:quia 
pꝛius cõparauit mutationẽ vꝛine pꝛout mingitur ſubtilis:⁊ 
pen ingroffat in vafe: vel econuerſo: bic Yo oeterminat 
móí mutatione putomnino fit ín vaſe.i.poſtqᷓ; egrefía eft 
a coꝛpoꝛe c refidetín vaſe:⁊ oiuidi£ in partes —— 
ima ꝓponit qð intẽdit. 3n ſcða ꝓſequit᷑ oc intẽto:ibĩ: Vri 
na inquit clara.⁊ ifta ſcða in duas. Sn pꝛima determinat oc 
mutatiõe vꝛine put iam eſt in vaſe:⁊ de eius figníficatióe, 
In fcóa mouet ðubitationẽ:ibi:Quidã tf Walienũ repben 
dunt. Pꝛima in duas. 2n pma determinat oe figuificatió 
vine mutare ín vzínali fm curfum nature, In fcóa oe mura 
tione vzine bmóí nó naturali oetermimat.ibi: Urina exiens 
ín vnoquoq; tpe Pꝛima ín duas. n pꝛima octerminat oc 
mutatióc vzine facta in vꝛinali naturaliter, In ſcðᷣa ponit re 
gulas gñales oe hmõi mutatiõe vꝛinaꝝ innaturalid.ibi: Uri 
ne ergo nó naturales non ín ſuis. Pꝛima in duas:in pꝛima 
bcterminat de figníficationío? bmóí vꝛinaꝝ mutaraz i vꝛi⸗ 
nali. 3n ſecũda 2dudircodufion£ pꝛincipalẽ.ibi: Patẽter 
ergo õſtẽdimꝰ. s:ma in duas:in pma octerminat oc figni 
ficatione talía vane m vrinali mutate:⁊ bocfm £Sal 3n feo 
cunda £m auctoꝛitatẽ alioꝝ.ibi:Alij dicũt q:. ifta ſecũda in 
uas. 3n pzima octermínat de hinõi mutatióe vꝛine in vꝛi⸗ 
nali $m opinionẽ alioꝝ. 3n (coa illam opinione deſtruit.ibi: 
(Q3 dicerc videt effe impoſſibile.Tũc fequi£ illa pars in qua. 
ponit regulas gñales oe fi ióe mutationũ vꝛinaꝝ tna 
turalíii in vꝛinali:⁊ illa ĩ duas. 3n pma faat qð oíctü eft. "3n 
ſcða auctoritate sDa.cófirmat.ibí: Urina inquit exiẽs clara. 
Pꝛima ín ouas Pm ouas regulas:quarũ pꝛima fumi£ oe ft 
gnificatiõe hmõivꝛmaꝝ in gñali. In ſcða ocfendédo fiue có 
parãdo hmõi mutatióes ad tpa moꝛbi quantũ ad ſignifica⸗ 
tionem. ſcða incipit ibi; Urina exiẽs ín fingulis tꝑibꝰ. Zunc 
ſequit illa pars in qua mouet dubitationẽ ſophiſtarũ:⁊ illa 
in duas. 3n pma mouer. In ſcða remouet.ibi: Reſponde⸗ 
mus, c iſta (cóa (n duas. In pma rñdet ad illã obíechonem 
folutióe pon ſcða folutioe alíoz ponẽdo coz opimoné, 
fcóa ibi. Bir) intellexerũt Seietatẽ tima in duas. In pma 
ponit materiã ſue ſolutiõis. In ſcõa applícat ad ꝓpoſitũ.ſe 
cda ibi: Qð cũ ita fit palã eft Ba.Tũc ſequit ila pars inq 
ponit ſolutionẽ alioꝝ.⁊ illa ín duas. 3n pma ponit eo: opi» 
nione, n ſecũda rep:obat illã ſeda ibi: Sed pec verba nott 
fant $bís IDippo.c ifta fcóa m duas. In pma oeftruit folu 
— illoz d ſoluebãt per diſtinctionẽ liquozts ad bvpofta» 
m. 3n fca oeftruít folutionz ílloy quí foluebàt per oiftíti? 


ctione liquoꝛs ad ncbulà.fcóa ibi: Si aũt dicãt Dippocrate, 


IPeceft oiuifio ⁊ ſententia lectionis in gencrali, 


S'o.cltttíf. 


C Ibicquerunf duo in aic Prꝛimũ cft oc pcedéti lectione. 
£5cO5 oc pñti. De pᷣcedẽti lectiõe querunt qttuoꝛ. Pꝛimũ 
eſt ſuꝑ boc qo dicit in illa lfazcp vzina cocta ſanoꝝ vꝛne affi 
milatur: ⁊ loqui£ oe vzina cocta egroꝝ. Pꝛopter hoc que⸗ 
ritur vtrum vzina egroꝝ poffit effe fimilis vane ſanoꝝ. Et 
videt cp nó:quia ilie vine que repfenrát ↄtraria nó funtfi» 
miles:imo poti/oifferctes:fed vane fanoz 7 egroꝛum funt 
bmóiquía vrine in ſanis repfentàt ſanitatẽ: in egris egritu 
dinez:ergo nó erũt ſites. ite vꝛine digeſte a fo:n caloze oife 
feruntab vanis digeſtis a debili calozezquia calo foztís tin 
git vzinas oebilis remittit: fed vꝛine fanoz oigcrunt a fozti 
caloxe, vzine egroz a oebilizergo funt differetes ⁊ non fimt» 
lcs. In contrariü eft auctoz in littera illa vt oicrum eſt. Pꝛe 
terea dicit pꝛius dp colo: igneus apparẽs in vꝛina cii liquoꝛe 
mediocri repfentat vꝛinã ſanoꝝ:h̊ iC dicit ipi-cp colo: igne? 
⁊ liquoꝛ mediocris fignificat vꝛinã coctáin egris: ergo funt 
fimileg,et boc cõcedo cum yfaac. ¶ Ad pꝛiuũ argumentus 
ín contrarii foluo per interéptone oícendo qp non repzefen 
tant diuerſa nec ↄtraria: imo idem.f.foztirudine calozie oi» 
gerẽtis:tñ ſupꝛa oiuerfas materias: q: raiisv.ina appares 
ín fano figníficat foztítudine calozis digerentis materia nu 
trimẽti:in egrie Yo matená mobi: vri oiuerfiras folus eft a 
parte materie: c oiuerfitag a materie non ponit oiger 
fitaté in re. Ad ſcðʒ dicẽdũ qp l5 in egrís calo; digerẽs fit de⸗ 
bilis abfolute; t per coparationé ad materia mo:bi pauca 
t obediẽtẽ eft foꝛtis.eque bfi pot calo: oebilis cfle inegns 
fupꝛa materia moꝛbi paucá t obedienté ín oigeredo ipfum 
ficut calo; foꝛtis ín fanis fupza multa materiá nutrimenras 
lem obedientẽ. ¶ TScdo oubíta£ fup boc qo dicit auccoꝛ in 
líttera illa:q vaina nígra cft peſſima.Eõtra:illa vꝛina cft bo 
naque fignificat eduction£ male materie a t ni» 
gra eft hmõi:qꝛ fignificat eductione mc a coꝛpoꝛe: 
crgo eft bona. Site inferius habebitis ꝙ vꝛina nigra in folu» 
tione quartanc appares eft bona.Et oicendum ꝙ vꝛina põt 


apparere in caris:aut vinature;aut in foluticc quar» 
tàne: C fic cft bona: c ficobfjds tu: ⁊ ficloqui£ aucrozínfce 
ríua:G figníficatmatería melancbolicá fadente quartana 


educi acoꝛpe. Vel vꝛina nigra quàdocg apparet in mo:bis 
vifintbomatis:c boc dupliciter:aut ppter frigiditate moz 
tíficanté calo:£ naturalẽ: ⁊ tũc pcedit colo; liuidus:aut pꝛo⸗ 
pter calo:ẽ inmaturalẽ adurentẽ: ⁊ũc pᷣcedit eam colo: viris 
dis:⁊ vtraq; iſtoꝛum eſt peſũima:⁊ fic intelligit ibi yſaac. 
¶ Tertio oubita£ fuper boc qð innuit mulla littera: cp ins 
ter vꝛinã nígram d figníficat perditione quarta eft peflimaz 
illa.ſ.que habet — ⁊ hypoſtaſim vnifoemẽ.ſ.ni⸗ 
gram:⁊ ppter boc querit vtrũ hypoſtaſis nigra ſit meloꝛ: 
ideſt minus pernicioſa cà liquoꝛe vnifoꝛmi.i.cum nigro vel 
cum diffoꝛmi liquoꝛe.i.cum albo vel rubeo ⁊c.Etvidetur cp 
bypoftaftenisra cum liquoꝛe vnifoꝛmi fit melioꝛ: 7 ín mare 
ría pernicioſa qᷓ diffoꝛmi líquosc:q: fignificat potenriánatu. 
re potctis operari debite:diffoꝛmitas $o impotentia. Vri⸗ 
na que eft biſcoloꝛ fignificar impotentiã nature potétis fuo 
pꝛa parté materie impotẽtis ſupꝛa alterá parte ergo vana 
rep:cfentás — —— nigrã cum liquoꝛe vnifoꝛmi erit me» 
lioꝛ p cum diffoꝛmi. Dicit aucto: ín littera bodierna ꝙ im» 
poſũbile eft ꝙ appareat vzína groffa: ⁊ bypoftafis cara: ct 
ita innuit ꝙ liquo: vꝛine oebet effe vnifoimis am hypoſta 
fiz non oíffoxnís. In contraria eft aucto: infa pcedenti vt 
dictũ eſt. Pꝛeterea üla vꝛina oeterio: eft que fignificat mas 
lum invtraq; oigeftuia. f.in ſecũda « tertia:qᷓ que invna tm̃ 
vt in terüa :ſed bypoftafis nígra cà liquoze vnifozm: ſigni 
ficarmalum ín vtrags oígeftiua:quía liquo: niger fignificat 
aduftion£ fiue mo:tificatiócs in ſecũda digeſtiua:⁊ bvpofta 
fis nigra aduftioné m tertia: (s bv nigra cũ liquoze 
diſfoꝛmi vt cũ liquoze albo nó fignificat nift malum in tertía 
digeſtiua ĩ qua generat᷑ bvpoftafio: ergo hypoſtaſis nigra 
cum liquoꝛe vnifozmi eft magis mala:quod ↄ cedo cũ 

« concedo iftam vltimã rationẽ:⁊ pono eam p cauſa. ¶ aid 
pꝛimũ argumentü ín contraríd oico «p verũ eft ꝙ diffo:mi⸗ 
tas vbt debet effe vnifoꝛmitas cft mala: q: fignificat impo⸗ 
rentíam nature; fed rm diffoꝛmitas vbi oebet effc diffo:mi⸗ 
tas eft bona; vnde ínter liquoꝛẽ « bvpoftafim debet e£ oif? 


Liwer 


bodíerna:q bypoftafis groffa poflit cffc cũ liquoꝛe ſubtii: 
nec ecõuerio:imo oicit ꝙ in turbulétía liquozis no pot ape 
parere ftafis dara: q: er quo líquo; eſt turbidus non 
pót ibi aliquo modo apparere bypoftafis:ncc dara nectur 
bida. CQuarto querit fuper hoc qð oicit ín illa ira; ꝙ pma 
vina perdítioné figníficás:cft illa que pabet nigrã bypofta 
fim ⁊ líquo:£ cótra bppoſtaſim.i.ditfo:mẽ.Scda eft que pa 
bet nígrà Dypoftafim natanté cum liquoꝛe vnifozmi; € dicit 
qp fccüda ocbilio: eft in fignificádo perditione d p:rma. £o 
tra; quáto liquoꝛ eft magis vniſoꝛmis hypoſtañ nigre.tato 
peioz:fed boceft ín feóa vzinazvt dicit in uirrera: C nó in pꝛi⸗ 
matergo fcóa non eft debilioꝛ ín fignificado ꝑditionẽ cp psi? 
Taro eft fortior Ite in príma vzína remanet bypoftafis 
in ppzio loco.iin fundo:ínfcóa nó:imo fupernatar: fed ila 
v:na minus mala eft que fignificat pypoftafim in ppzio lo 
€o d que non:ergo pꝛima debilioꝛ eft in fignificando perdi⸗ 
tionem d fccilida. In contrariũ cft aucto: in littera illa et di 
etum eft. Yieterea in pꝛima vꝛina eſt xꝛꝛina nigra fubfidens 
que repscfentat confumptíoné oino factam € tnoztificario 
nem caloris naturalis nó potétis eleuare ventofitate: ⁊ con 
fumptione tpfiusvctofitatis c omniũ que funt m vrina. 3n 
ſecunda $o cft bypoftafis nígra fed tam? fupcrnatáe:vnde 
pcr bocq fupernatat figníficat ꝙ ibi eftaliqua ventofiras 
nondi confumpta: t natura pót adbuc íllamventofitatem 
elcuarc ín fomno:crgo fcóa oebilío: cftin fignificádo perdí 
tioncm d p:ía. cocedo poc cum vſaac:⁊ iftam vltimã ra» 
tioncm pono caufa. ¶ id pꝛimũ argumẽtũ oíco qp ín pit 
ma vrina c tníccüda eft difformitas:vnde tu ſupponis ral» 
i ad: feptem eftemifoznitasquía ibi cft diffor 
mitas:qꝛ loquit ibi oe vꝛina habẽte bypoftafim nigrã natã 
tem ſuppoſito eodẽ liquoꝛe nigro fupple. €lel dicẽaũq iʒ in 
ima vana ſit diſfoꝛmitas is ad liquoꝛẽ:ĩ fcóa vni 
unítag: tf pꝛima adbuc foztio: eft in pditioe: «boc eft qꝛ 
fignificat confumptioné oino vt oíctii eft; cum ibi fit Depos 
ftafis fubfidens non babés aliquá ventofitate quà natura 
poffit eleuare cc. 2 certius ſignũ ſumit ab b afi pal 
Quose: vt dicit £gidius c Zbeopbilus. Sid fcóm dicendũ qp 
ls ín fecunda vꝛina —*— s ſit in ſupꝛemo c non ín ꝓpꝛio 
loco:tamẽ debilioꝛ eſt ín fignificando perdítioné d? prima in 
qua bypoftafis eft ín fundo:⁊ boc eft quía ibi loquif oe bp 
poftafi ínnaturalisfed dicet aucto: inferius q quanto bypo 
ftafi ínnaturalís eft ín füpmo:tanto mínus mala, vn ficut 
naturalis oc qua tu obtijcis:hypoſtaſis melio; eft ifundo d 
in medío: c ín medio qᷓ in fupmo:ita innaturalis melioꝛ eft 
— qᷓ ínmedio: «in medio qᷓ ín fundo:⁊ hoc melius 
patebit inferius. 


¶ De lectioe pñti querunt᷑ tria. Pꝛimũ eft fup boc qð ot 
dtin fa hodierna:ꝙ vꝛine non naturales melioꝛes funt qñ 
permutant᷑ ín vafe qᷓ qn permanet ín eadẽ qualitate. Con⸗ 
tra:fuperi? oínt p vꝛina aroffa permanẽs groffa melio: cft 
qᷓ fubtilis mutata ín groſitudinẽ:⁊ loquit íbi o€ innatura⸗ 
lí: ⁊ fitr hic ergo videt fibi Sdicere, &rfolutio huius eft c» 
loquédo oc líquo:e vno refpectu eĩuſdẽ liquozis mcelío: cft 
ꝛina ínnaturalíe q mutaf in diuerſis tp(b? moꝛbi:qᷓ fi per» 
mancatín cadé q̃litate:qꝛ qfi mutat fignificat potentiá na» 
ture:qñ nó unpotentiã:⁊ fic intelligit aucto: ibi:ſed cópará 
do vnũ liquoꝛẽ ad aliũ:melioꝛ eftillav:ína groſſa d remanet 
groſſa:qꝛ fianíficat natura ia oꝑari:qᷓ vꝛina alía micta ſubti 
lis t poftea ingroffefces: q: illa q̃ poftca ingroſſeſcitgniñ 
catnaturà incepifle modo oparí:etficloquif aucto: fu 
t íta nó eft Idictio:qꝛ biccóparat vnũ liquoꝛẽ ad eundẽ:ſu⸗ 
perius vnũ liquoꝛẽ ad aliti, ([ coo querif fup hoc qð dicit 
tn Ifa: c fubftátia groſſa vꝛine nó pot efie fis das 
ra. f££ontra:oícet inferíus qp vzína rubícüdiffima ín coloze có 
paratur arofficicí ⁊ turbíditati: « qn (pfe dicet in talí vꝛin 
spparctbypoftafis laudabilis vt clara:figni eft euaſionis: 


4 ita innuit d am líquof crofío pot effc afis clare; 
—— ꝙ vuna — — fime: 
aut mediocriter groffa:aut attinens grofficiei: 
aucto: ocvzína groffiffima:q: ín tali finc dubio no pót 
rerc aliqua bvpoftafis:nec groſſa nec dara : fed on oícit ꝙ 
inferine ipfe loqui£ oc vzína grofla no groflifíma: fed atti, 
nente grofficicí:t fic nó eftcotradictio. Vel dicẽdũ qp (n par 
teiftaloquí£ eucro:ocvzna groffa ví ſintbomatis:inferius 
$oloquí£ oc groſſa perviã digeſtionis ⁊ nature ngroffata, 
«[ Gitimo queríf oc oubítatione fopbifrarum: € Queritur 
vtrüv:ina turbida « groffa oífferüt.vide£ qp nó:q: dicit &ui 
ccnna d turbulztía ĩ vzinacft pprer pmirtione partiti grofs 
fará cá liquo:e:fed ülud idẽ eft groſſicies: nó ergo Oifferüt; 
Er folutio bu? eft pyfaacd oid ín liztera qp vuna turbída 
« groffa funt d£ actu-non tfi poteftate cc. q: turbida potes 
ffate eft dara. Clel oicedii qp turbida vzina « goſſa ditferũt: 
q: turbída cft (lla ín qua permí(cenf partes impure com li 
quo:c:ls ílle ímpure fint liquidezvt qp permifce£ vꝛi⸗ 
na impura cti pura:tücfit turbíditas:aroffiacs $o qfi pmi 
fcen£ partes groſſe pure cá liquo:e:⁊ fic pt; q̃liter diffcrũt. 
¶ Septima particula q̃lisvꝛina cti ſubtilitate da 
ritate oucníat: ⁊ q̃lis cũ turbiditate ⁊ groſſitudine 
andoquidẽ de ſubſtãtia vꝛine expleui⸗ 
Imus: inuamẽtovel nocumẽto ipſiꝰ:⁊ oe 
Idiuerſitate liquoꝛis ⁊ coloꝛis eiꝰ:opʒ ꝓut 
pniſnꝰ:in D loco dicamꝰ ds colo: vꝛine 
cõueniat cũ ſubtilitate z crudítare natural fiue acd 
déralt: « qͥs ↄueniat cũ groffitate ⁊ turbirudie natu 
raliter ecl accidẽtalr. Incipiamꝰ aũt ab crtremítati 
bus coloz:d funt alb? ⁊ niger:qꝛ naturalr fant cete 
ríe antiqͥores. Oẽs ciii alij coloꝛes ab iſtis funt copo 
ſiti:neq; ipí coponuntab alijs. ¶ 3ndpiédü eft atit 
ab albedine:qͥ colo; eft pꝛimꝰ⁊ initiũ coloꝝ:cum oce 
alios ipſe recipiat:⁊ nullus alioꝝ ipm ſuſcipiat.Oꝛ ft 
quidã repbendátoicétesmónc inuenimꝰ ruboꝛe ⁊ ci 
trinitate alijſq; coloꝛibꝰ de ſubiecto coꝛpoꝛe ablatis: 
coꝛpꝰ remanere albũ.Quibꝰ r̃dẽdũ cft. Impoſſibi 
le ẽ em̃ fi qlbbet coloꝝ auferat᷑ anted t aliꝰ:qͥn 
ſuccedat albedovice ablaticoloꝛis:h̊ nó oc albedine 
ſilx:nõ erri neceffe cft auferri albedinẽ vt ſuccedat qͥli 
bet alioꝝ coloz. Palã g q: alb? colo: fufcipit alíos: 
fed nullus alioꝝ ipᷣm.Ga.ĩnqͥtvꝛina albaz groffanó 
cõueniũt:q: albedo groffirudine fignificat bumoz ⁊ 
erudiraré coꝝ:⁊ naturã ín repugnatioe moꝛbi pígri/ 
tantẽ. Gꝛoſſitudo figníficat natura (a incepiſſe occo 
«tion humoꝝ:⁊ coz cõmixtionẽ: vri eos 2ucnírc im 
poffibile cft nifi accidentaliter. Aliqñ eim coadunanf 
bũoꝛes grofl in coꝛpe oe crudi phlegmatꝭ gñe:quos 
natura: t exeũt ci vꝛina:hoc fit ouobus mo 
dis:aut cfi lent febꝛe ⁊ diuturno moꝛbo: eel cũ ignea 
febꝛe ⁊ acuto moꝛbo.Que am leni eft febꝛe ⁊ initio 
moꝛbi:diuturnitatẽ fuí poꝛtẽdit.Si ín die nũcia 
cretica appeat:⁊ marímce ín die q̃rto:moꝛbi ſignifica 
tur ab apoſtemate ín mẽbꝛis liberatio.Si poft oícs 
tertía fit: recidiuũ moꝛbũ figuíficat. Cii Gal.vꝛina 
alba lactca aliqñ a groffirudinc bumoꝝ líberat: ma⸗ 
xime ſi fit mulra:mulrírudo em̃ fta bumoꝛes groffos 
fignificat ín co:poze coadunatos:vel diutumũ mo: 
bum:vł laboꝛẽ. Si in die fir cetica:liberationẽ figni 
ficat ab apoſtemate:qð cft poft auriculas. Cõſuetu⸗ 
do ením laboziofe febꝛis eft generare apoftema poft 
aurcs aut ín auriculis, Quoꝛum liberatio onob? eft 







&rínarutti. 


modis:vel efi materia pungit nares ci ſus acumínc 
« fubrilítace:c tàdé exit cũ [anguíc: VE narura ocpo 
nit ín coꝛpoꝛis inferioꝛa:⁊ expeilit cà vatria;cut cau? 
fa groffitudo eſt⁊ grauitas. Si diuvꝛinaĩ groffirudi 
nc pmancat ned mutat: apoftema fub bypocidrijs 
fufpicamur:vbi fi permancar:noó fumus ſecuri quin 
cccoctü in ſaniem tit mutandi: famie aüt veniente z 
laudabílí (igno fequére:fignifical falus; poft logũ tẽ 
Di:fed fi fianíficarío mala fucrit; vicinitate denũ 

pus tñ:ſed ti fi à "ghe 
cíat moztís, Q2 fi cũ acura fit febꝛe: crudítare — 
tẽait:⁊ pigritia in repugnatiõe materie moꝛbi: c 
percuf ione ĩ regimẽto mozbi. Ci IPip.v:ina lacrea 
büo:cs groffos fignificat inuiſcatos: vcl i venis gib 
bi cparís:vcl invenis fai cõcaui. Si dii lent tit febꝛe: 
diuturnitatẽ fignificat moꝛbi.Si cum acuta:angu⸗ 
ftías ⁊ timoꝛẽ vicinuʒ denũciat:qꝛ materiã moꝛbi ex 
duobꝰ cõpoſitã oſtẽdit 5:5 bumozib^: vnus eſt acu 
tug cbolcrícus:altcr groſſus phlegmaticꝰ. Poc oſtẽ 
dítur ct acumine febꝛis:⁊ incẽſione ſui:⁊ groſſitudi⸗ 
ne vꝛine atq; cruditate. Virtꝰem̃ ⁊ incẽſio febꝛis acu 
men ⁊ peſſimitatẽ materie moꝛbi denunciat.Gꝛoſſi⸗ 
tudo ciri vꝛine ⁊ cruditas:groſſitudinẽ materie:⁊ ou 
riciem coctionis móftrat: que cti ſit:moꝛbus peſſimꝰ 
eft:ticuc Pippo.Moꝛbus indt peffim? ⁊ moleſtiſſi⸗ 
mus ccouob? ↄtrarijs humoꝛibꝰcõpoſitus:vno acu. 
to cvelociffimo:altcro groffo 2 tardiſſimo:q; natura 
acumé materie:⁊peſſimitatẽ moꝛbi nó por pati:neq; 
*elocitaté faí motꝰ:neq; cü altcro moꝛbo ouro: rar2 
do ⁊ longo ín recipienda oígeftionc. Si autẽ oolcat 
inrfirmꝰ in dertro hypocũdrio:multo peíus. Si fup 
:inancbnla alba dli ſpuma appareat:infirmꝰ perdi 
tioni cft vicinus: qz nebula fpumofa cbullirione bu^ 
moꝛũ cum igneo caloꝛe denũciat:⁊ ſi eruginotus baz 
bueritvomitum:vicinioꝛ cft ad perdendu:q; ſignifi⸗ 

cat cbolerícam íncentione, 

¶ Superius oetermínauit aucto; oc colose ⁊ líquoze abſo⸗ 
lute, Pic cóparat colo: ad liquoz£ oetermínádo quís coloz 
cii quo liquoꝛe cõueniat:⁊ diuidit᷑ pars ifta in ouas, In Tw 
ma Octermínat oc colozíb? extremis: vt oc albo t nigro. 3n 
fcóa oc medijs. (coa ibi: Toloꝛes bí cõueniũt ci groſſitudi⸗ 
ne. Pꝛima t duas. In pma octermiat oc coloze albo:cti quo 
líquoze cóueníat. In ſcða oc coloze nigro determinãdo cũ 
quolíquoze 2ueniat.fcóa ibi: Vrina fubrilis cũ nígro. pma 
ínouas In pma octerminat oc colozealbo cũ sroffa ſub⸗ 
ſtantia.Scðo aii fübtili ſuba.ſcða ibi:in fine pñtis lectionis: 
Vrina alba q̃ cfi ſubtilitate. Pꝛima ín ouas. n pꝛuma cóti 
nuat oícta dicẽdis. In ſcða pfequit. fcóa ibi: €inna alba ⁊ 
groſſa. Pꝛima in duas.in pꝛima pponit qð intẽdit. In fcóa 
remouct dubiũ.ſcða ibi: ££t fi quidã dicẽtes repᷣpẽdũt. Illa 
— ín qua ꝓſequit᷑ devꝛina alba ⁊ groſſa:diuidit᷑ in dũas. 
n pꝛima pᷣſequit oe hmõi vꝛina gñaliter. Scðo ſpeciatr. 
ſcða ibi: Si cũ leui fit fcb:e. c iſta ſcða ín duas. In ma oc» 
terininat oe hmõi vzína alba ⁊ groſſa putapparet ín fcb:e 
lenta. In fcóa put hmõi appet in acuta. fcóa (bí: Si cũ acu» 
ta fit tebꝛe. Prima in duas an pma oetermínat o€bmói ext 
na aiba ⁊ grofía apparente wm lẽta febꝛe fignificáte folutios 
nem apoftemat In ſcða fignificáte gñationẽ apoftematis 
fab bypocüdrije.fecunda ibi: Si diu vꝛina in groſſitudine 
permaneat, "Pirna ĩ duas an pma determinat de bmóivzi 
na fiauficáte olutionẽ apo ſtemnate ſub bppocũaris. In fe 
a Docet modũ líiberatióis apoſtematisabi: uox; libe» 
ratio eft duobꝰmodis. Prima ín duas in prima narrat. 3n. 
"fecunda auctontate sat. cófirmat. fca ibi: Elnde sSab sz» 
63 alba. Züc fequi illa pars in qua determinat oc bmóívzts 


S'o.cltttíif. 


nà alba t groſſa apparente in febre acuta: illa in duas. Iu 
peima determinat oe hinei vꝛina in febꝛe acuta fignificante 
malũ. In ſcða determinat oc hmõi vꝛina fignificapte peſſi⸗ 
mum malũ.ſecũda ibi:Ei autẽ doleat inirmus. Pꝛima in 
Duas. In pᷣma determinat oe hmõi vꝛina alba c fpifía figni 
ficinte maid ín febꝛe acra. In ſecũda cófirmat aũctoꝛitate 
lDippo.fecunda ibi; €inde lippo.vzina lactea.c ifta fecun». 
dainouas:fm ouas auctozitates D:ppo.fecunda ibr: Sicut 
Hippo.moꝛbus it.quit. c ifta fcoa in duas. 3n pma narrat, 
In fecunda caufam aſſignat.ſcða ibi: Hoc otté ditur ez cus 
minc.lDec eft diuiſio  (cntentia lect:óis in generali, 
¶ Tlhic pꝛimo bubitat oe quibufdà queftiomb? litterá ex» 
planantibus:⁊ pꝛimo dubitat᷑ aim fupenus ín capítulo de 
coloꝛe pꝛius determinauerit oe coloze mediocri d de coloꝛi 
bus extremis:⁊ ſimiliter in capitulo de liquoꝛe pꝛius de me 
diocri qᷓ oe extremis:bic Yo pꝛimo oe extremis: ſecundo de 
coloꝛibus medijs: t ita videt᷑ peruertere oꝛdinẽ. Stem ou» 
bitatur cũ pꝛius fufficiéter determinauerit oe colo:et liguo 
re:quare bic recapitulat fine repetit hoc idẽ. ¶ Ad pꝛimuʒ 
ſoluit £Derar.oicens qp bic vtitur aucto: genere doctrine có 
pofitiuo:c ppter bocbic indpit a primis colozib? cóponen 
tibus colozes medios vt ab albo ⁊ nigro. Scd fuper? in ca 
pitulo oe coloze ⁊ liquosewtítur modo refolutiuo:7 piopter 
bocin ilis capítulis pzimo incipit ab vltimo coloze,f.3 mes 
díocrí qui cftvlrímus in cõpoſit one. . id fcóm oicendum 
qp oe vtroqp per fe ſuperius fuffidenter oeterminauit: f5 qz 
er coniuncnone bozum reſultant diuerſa iudías: ppter bec 
bícoetermínat coniüctim fiue oe coniunctiõe colõꝛs aum li 
quo:e AT Poftea oubitatur fuper boc qð dicit in littera a» 
vꝛina alba in coloze groffa in fubftantia appar£e in febꝛe len 
tai pndpio fianificarlógitudint mo:bi.£ ótra dicit fupen? 
q talís vꝛina figníficatotgcftione inchoatã: ⁊ ua moꝛbũ bꝛe 
uem ⁊ non longi, £t ſolutio buius cft ꝙ tais vꝛina alba et 
groſſa in epp p febꝛis lente apparens fit vi fintbcmatisz 
pad gníficat longitudine moꝛbi:⁊ fic loquituribiz 
fed quandoq; talís vi nature fit:t tunc ficnificat digeſtionẽ 
inchoatã:⁊ ficloquit fuperius "Stem oícit poftea e» v:ína al 
ba ⁊ greſſa ín'acuta febze appares eft malü: quia fignificat 
moꝛbum compofitü er contrarijs:vt ek cbolera t phlegma⸗ 
te. Etvidetur ꝙ cópofino er cbolera ⁊ pblegmatenófit ma 
la:quiaomnis cura fit per contrariti: fi ergo mo:bus fit ez 
matería calida bonum eft: quía ibi fit materia frígida repꝛi⸗ 
mens acumen materie calide;ergo talís cópofitio eft bona, 
s£roicedü qp tu verũ obfjceres fi illa marería frigida vt pple 
&maremanerett illo moꝛbo fiib ftatu naturali: fs nófic eftz 
imo putrefit:z ppter boc aim omne putrefacríuü fie calidũ 
bmót pblegma compoſitũ ex cbolera magis acuit cboleram 
⁊ ira malum. Iterũ cus cbolera fit mobilis ⁊ ciriffime termi 
nab:lis quant cft oe fc:fi cũ ea mífecretur pblegma et bue 
(ufmodi fit groſſum ⁊ tarde terminatiõis z motus: piopter 
hoc talis cópofitio eft mala:⁊ ficloqui£ ín littera. 
€ Sco pꝛincipaliter dubitatur fuper boc qð innuit in lit⸗ 
tcra qp quidam coloꝛes conueniũt a:m quibufdá liquoꝛibꝰ 
naturaliter: c quidá non. Pꝛopter boc eft queftio: vtrü co» 
lo: quilibet cam quolibet liquo:e ↄueniat naturaliter, vide 
tur ꝙ fic:quia oídt (üperius aucto: d? actíue Dant coloꝛem 
paffiuc fubftantiá:fed quelibet actio naturaliter cóuenít ai 
qualibet paſſiua:ergo quilibet coloz cum quolibetliquo:ez 
quía fi concurfus eft in caufis 7 fimiliter in effectibus. 3n 
contraríti eftín littera vt oíctus eſt. Pꝛeterea multi funt co 
lo:s digeſtionẽ figníficantes:7 muln liquoꝛes ſigniſicãtes 
indigeſtionẽ: fed ímpoffibile eſt digeſtionẽ 7 indiceftiones 
fimul ⁊ femeleffein codem natural ter:ergo impoffibile eft 
quẽlibet coloꝛẽ cum quolibet lquoꝛe natcraliter conuenis 
re:t boc concedo. (T Ad primum arcumentũ ín contrari 
dico cp [5 concurfus fit ín caufis: nó tfi in effectibus: qꝛ õe 
aacus agit t (mp:imttín baſſum Pm exigentiã materie : vt 
oicit fSerardus:c qnia albus colo: fricidírati arrínet: fri 
giditas facit aquofitatem puram:ímpoff.bile eft aquofitas 
tem impinguari:vt dicit Serar. ꝓpter boc colo: albuenon 
pórcóueníre naturatr cũ aroffa fu5a loquédo oe cõuenien 
tia ín tpe naturali:ſʒ t accidẽtalt bñ pot ↄucnire alb? colos 


Liber 


«m groſſo liquoꝛe:vt ſi vꝛina.i.aquoſitas deſcendes inue⸗ 
níat pblegma in quibuidã partibꝰ bh põt permiſceri « fieri 
grofía cc. lel dicendũ q'lsacriua quelibet cũ qualibet paf? 
ftua poffit cõcurrere:verũth nó albus colo: a groſſo liquo⸗ 
re. caufa huiꝰeſt:qꝛ líquo: groſſus vt dictũ eft fuo. nóoa 
turín vzina nifl p cómirtione humoꝝ cũvꝛina vł cà adfitate 
v:ine:c q: colo: alb? fignificatfrigiditate c indigeſtionẽ nó 
permittit hũoꝛes pmifceri ci aquofirate c fint indigefti: et 

ita nó porfacere groffum liquo:£ Zertio drit (up 5 q3oí 
cit in fa c coloꝛes extremi vt alb?c niger funt antigozcs co 
loꝛibꝰ medijs.Cõtra:pꝛius eft equal qᷓ inequale:cũ 6 colo 
res medij fint eq̃les:extremi 9o ineq̃les:relinquit qp medi) 
colo ꝛes erüt pzio:ee antiqoscs dp extremi.pꝛeterea regula 
pꝛrꝰeſt dp illud qð regula£ ab illa regula:f medi? colo; € re 
gula colozü ertremo:ó erit pio: 7 antíqoz. Itẽ oicitin ira 
qp albus colo: eft pꝛincipiũ ⁊ fandamentà alíoz coloz:ergo 
illicolozes d erunt vicinioꝛes coloꝛi albo erüt pꝛioꝛes:ſʒ me» 
dij coloꝛes vicinioꝛes funt albo dp niger coloz:crgo medij co 
lo:es erũt pꝛioꝛes ⁊ antíquio:es ſaltẽ d niger coloz. 3n có» 
trariũ eft in litterazvtoictü cft, Ad boc foluit iDerardus qp 
pꝛius dicit pliciter: aut nobilitate:aut gñatiõe:vñ me 
dius colo: pꝛoꝛ eft nobilitate:qꝛ regulat alios:⁊ hac via p» 
cedát oue pᷣime rõnes.Sed cà extremi coloꝛes vt alb?« nt 
ger pꝛioꝛes funt:funt pᷣoꝛes gfiatione: q: cóponüt medios: 
4 fic loqui£ m Ifa, Sld tertiũ argumenti dicendũ qp oꝛdina⸗ 
tio iftoz colo: pót ouptr »fiderari: q: poffum? log oe iftis. 
abfolute pater extreme efficiunt medij: ⁊ ſic extremi pao. 
res funt z antidoꝛes:⁊ ficloqui£ aucto: in Ira: vL pofíamus 
oc ipfis loquí ſpecialiter pꝛout generant in coꝛpoꝛe a caloꝛe 
digerẽte:⁊ q:in 6c iftoz colo: ín co:pozea caloꝛe 
digerẽte puus g albus colo: a caloꝛe claudicáte: fed 
fcóo rubeus a fo:ti calo:e aduréte: ficoico p quãtũ ad hũc 
o:díné medij colozes pꝛioꝛes funt ⁊ antíquío:es nigro colo: 
Te:X ficobijdis tu «T Quarto querit fup boc qð dicit in lr̃a: 
«p albus colo: redipit ote alios coloꝛes. Cõtra:recipere oc» 
betur materie t nó fo:me: fed colo: alb? ínter oẽs alíos co» 
loꝛes maric eft foꝛnalis: q: mag! recipit oe luce q cft foꝛma 
colozz:erqo minime recipiet alios colo:es. Itemvidet᷑ ꝙ al⸗ 


bus colo: non pót recipere nígrum coloꝛẽ: c íta nó recipiet 
dẽs colo:ee: qt niger colo: caufa£ a calido adurentczali? $o 


caufa£ a frugido: fed calidus pꝛius eft p frigidü:ergoalbus 
colo: nó põt recipere fup:a fenigrü coloꝛẽ: t ita nó recipíct 
oẽs colo:cs alios. erea albus coloꝛ c níger cótraríanÉ 
adínuicem:fed ümpoffibíle eft ouo Zꝛia fimul femel effc in 
codi fubíecto: qð opo:teret fi alb? colo: recípet nígrü:d cũ 
boc nó poffitcffe víde£ ꝙ alb?colo: nó poterit recipeere n» 
grum: cita nec oẽs colozes, In 3: eft aucto: in littera oi 
cene ꝙ alb? colo: recipit oce alíos coloꝛes:⁊ pbat boc:q: fe 
queftratía alijs coloztb? ab alíquo remanet albus colo:: fed 
ti remoto albo coloꝛe nõ remanet alíj colozes:ó albus colo: 
recipit oẽs alios coloꝛes. Ad bocfoluit ferar. oíc£s ꝙ oue 
pler eft colo:albus: quidá cft colo: alb? peruius nó termi 
natue d fit er ꝑmixtioe lucis: 7 talís recipit oẽs alíos colo⸗ 
rco: t bocouptr. Uno mó per príuationes: vn q: talis coloz 
albus perui? nó eft termmat?: poter boc p pꝛiuationẽ rec 
pit om̃s alíos colo:es Sot.cã quare recípít talis colo: albus 
fntermínat? alios coloꝛes eft: q: talis cfficif per participa⸗ 
tion£ lucis: c qꝛ oĩs colo: ant eft p participstioot Ince: aut 
per pꝛiuationẽ: ꝓpter boctalis alb? peruius nó terminat? 
redpít alios colo:cs ſupꝛa ſe ppter partíapationé quá ba» 
bet cá luce. £ft iterũ alius colo: alb? quicft termínatus: et 
talis eft ín aliquo co:pe terminato 7 recipit alios coloꝛes qz 
eit albus:vñalbũ aaqregat. 2 iterũ q:funda£ ín fübftantía 
rara;fponaíofa c wifcofa: ppterboc atius imbibunf alíj co 

loꝛes i albo € ef adberét: nó ficín nígro: quiníger fundat 
ín groſſa ſubſtãtia c folida: fuse bocaltj colo:es citius 

adperét albo colozí d funda£ ín rara fübftátia cvifcofa dp ni» 

gro quí fundaf ín groffa fübftária c folida, silia caufa eft:cz 

coloꝛ nibil aliud eft c lur meo:pozata: tq: alb? colo: fit per 

partícipationem lucis: alíj fo colo:es perpꝛiuationẽ a luce 

maioꝛẽ vł minoꝛẽ:⁊ pꝛiuatidi no pot fupuenire babít? 7 nó 

ecouerfo,vnde vidẽs poteffc cecus: t non ecõuerſo: ppter 


pocalb? colo: pot recipere alios tand? babítue pziuaticng; 
cali non poffunt recipere albũ:qꝛ pꝛiuatio nó pot recipere 
babirii. Et tu obíjcis cp albus colo; no pot recipere nigruʒ: 
q; funt cótrana te Dicendũ q qfi albus colo: recipit nigra 
ín alio líquoze eft albus coloz:c in alio eft niger: ⁊ ita 5 con» 
trariantur:tñ non funt ín codé fubiecto: €t ita vnũ pot reci⸗ 
perereliqua vtalb? nigri. Aid aliud argumencü qð anteces 
díciftud modo folutü: Dico qp verus eft qp c fimplici 
ter pcedit frigiditate:fed rame in coꝛpoꝛe ín gfiationc coros, 
p:ius eft frígiditas.i.calo: laudicans caufans albũ coloꝛem 
$ calidiras caufans nigri per aduſtionẽ: vis p o2dme binoi 
«olo:esin co:pe gencrant. Sed cótra pdictà lolutiont obf 
ciunt quidá:q: tu dicis ꝙ albus colo: q: fundat in fubftan, 
narra: fpongio(a:z fubtili: ⁊ viſcoſa recipit alios loꝛes: 
«non níger colo: recipit alios: quia eſt in fubftáría folidaet 
groffa.s£entra boc fic obtjdüit:q: albus colo: caufaf a frígiy 
ditate: frigidiras condenfat:ergo albus colo: fundaturin 
fubftàtía grotla:fed niger cauſat a calido: calidi cft rarefa, 
ecrezergo niger colo: fundat᷑ ín rara ſubſtãtia: ergo melíus 
poterítrecíperc alios colo:es dp albus colo: cá fundatur ín 
groffa ſuba: vt ꝓbatũ eft.f£r oícedi ꝙ verá cftzq: calíditas 
inpndpíozaugméro rarcfadt:vt tu obijcis:ſʒ ín fine 2ftri 
git c ↄumit:⁊ q: calo: niger eft termin? caloꝛis:qꝛ canfif 
caloꝛe aduréte; ppter poc niger colo: adbuc fundaf ín groß⸗ 
fa(ubftantia c — oc melãcholia: q215 melãcholia 
fitbumo: gnatus acalído: tii eſt humoꝛ groſſioꝛ er folidio: 
ínter o£s;fimíurer cft ibi: c pprer poc niger colo: nó potett 
ipere alios colo:cs. Q[ Quinto quentur: etruum vꝛim 
it eſſe alba ín colozc c tpiffa in líquozez videtur ꝙ fic: 

caufa eft eadẽ ⁊ effectus fimiliter: fed frigiditae cft caufa 
albedinis: ⁊ filreft caufa grofficiet fiue ſpiſſtudmis:q; frigi 
diras condéfat ⁊ infpiffatzergo cc. 3tesin cozpoze bumído 
ót efie pu moz alb? ſpiſſus: vt pblegma a frigiditate cau 
atur; ergo fimiliter ín Dac vzina poterit efle colo: albus: et 
liquo: grofíus a frigiditate caufatus. "3n ↄtrariũ eff aucto; 
ínlíttera aucto:ttate zDa. £t boc p:obat: q: albedo ín vꝛina 
fignificat indígeftioné:fpiffirudo vel grofficies digeſtionẽ: 
fcd ímpoffibíle eſt indigeſtionẽ ⁊ digeſtionẽ fi cfle in code 
naturalirer:ergo umpoffibile eftvzína effe albà c fpiffam na 
turaliter. s£t boc concedo qp naturaliter conueníunt: fed ta 
wen accidétaliter poflunt cóuenire vt dictũ eft (upza. CAd 
piimü argumentü in contrari dico ꝙ frugiditas babet our 
plícé operatione, Unã in regtato ín quo opera£:vt ín epate 
condétando ipfum: fic obijcis tu. lbabet iterum alias ope/ 
ratione per quá facit vꝛinam clarã: qꝛ condefando epar ge⸗ 
nerat hůmoꝛes groffos: vifcofos: imdigeftos: quí no pof 
funteliquan cum vꝛina:⁊ poc modo per acadés facit vꝛinũ 
caram ín ſubſtãtia. Per boc patct folutío ad fecundà: affi 
verü cft ꝙ irigiditas quantü ad fuam pꝛimã operatione in 
epate facit humoꝛẽ album 4 ſpiſſum ínepate: fed tf quan/ 
tum ad fuam fccunda opcrationé facit vnã caram: et boc 
per accidens:et fic loquit᷑ aucto: in littera. Sexto « viti 
mo queri£ vtrũ colo: albus caufe£ ín vꝛina a calido vel afi 
&ido: vídctur qp a calido:qꝛ ille colo: quí plus babet oe peri 
uíetate caufatur ab elementis peruijs magis: vt ab igne t 
aere:f5 coloz alb?cft bmóí:ó magis caufat ab ele mẽtis per? 
uijs:vt ab igne ⁊ acrc:f5 tã ignis dp aer funt eleméta calida: 
ergo colo: alb? gñat᷑ a calido. Itẽ albedo diſgre gat t dila⸗ 
tat vtſum:ergo caufabif ab elemétis oifgregantibuse cma 
gis oilatátibus:fed calida eleméta magis oilatant coifare/ 
gant dp frígida: ergo albus colo: generaf fiuc caufatura c 
lído t non a fríaido. 3tes dicit pbs ín iib metheoꝛoꝝ: ⁊ etiã 
alibi:cp colo: albus ez permírtíone ignis cum acre: ergo €F 
calido generat᷑. In contraríü eft aucto: ín littera qui dicit ꝙ 
albus colo: fignificat arofíücit ⁊ cruditatẽ: fed crudiras cau 
fatur a fríaido:ergo ⁊ albus colo: repzefenrás cruditatem. 
Item nír maríme cft albi colozis:c tfi generat a frigido: vt 
vult pb ín merbeozis t nona calidozergo cc. Itẽ dicit aui 
cen.ꝙ calídítas agẽs ín matená ſiccã dealbat: in materiam 
humidã oeníarat:frigiditas vo ecóuerfo: qꝛ agens in mate 
ram ficcá oeniarat:ín humidã ocalbat-ergo cũ vꝛina fit coz 
pus humidũ caliditae agcne ín vꝛinã generabit colozem ni 


Urinarum. 


Aalditas foibidé generabit coloꝛem albi; ergo co 
— — in vrina a frigido ⁊ non a calido.qð conce 
do: c bocpono p caufa, Scd diſtingus vt pateat folutio 
ntà: t dico q oupler eft gatio co 2:quedá vní 


: e afi af acalido:qn afrí 
ictus hg genre uar aem 
&cná ficcá ocalbarzin purnidá oemgrat: frigiditas Vo acce 
ín materi bumidá ocalbat: in ficca denigrat. t qz in pen 
ti lecrione loqui£ oc vzína:que cft co:pus bumidü: frigidi 
tas agens ín materia bumída ocalbar cnon calíditas: imo 

i? ocnígrat:t ppter boc oco cp colo: albus in vzina cau 
uis frigidítate: t per íftam diſtinctionẽ patct folurio ad 
arguméta:q: pꝛimũ procedit 
faií, £llía 9o oe particulari: vt oíctum cft, 

¶ De v:ína alba. 

ey ina alba d cũ ſubtilitate « darírate ma 
S Ui "A curaliter conuenit: qtmoz ſignificat. De⸗ 

V $- fecrioncm coctíonte:c paruitate oígeftío 
DEC nig, Scðo ocfectioné caloꝛis naturalis in 

loco coctionis vꝛine. Tertio defectionẽ mẽbꝛoꝛum c 

oíffolurioné virtutis eoꝛum. Quarto oppilationẽ c 

apoſtema ivijs vrine: vl in mẽbris ſibivicinis ¶ De 

fectio coctionis ⁊ paruitas digeſtionis que ſunt cau 
fa albedinis v:ine:c ſubtiliatiois ſue:in tria diuidũ⸗ 

tur. In defectionẽ ftomacbijad cibũ digerẽdũ fm qp 

oposteat deficientis ppter cibũ bumidũ multũq; in^ 
. flaríuü:vel pꝛopter cibũ inoꝛdinate acccprü. Gti vꝛi⸗ 
na in guloſis cin multũ farcientibus vẽtrem cibis: 

alba ett clara.Scðo eft ex oefectiõe virtutis dige⸗ 

ſtiue ín epate:cuʒ caloꝛ cíus naturalis minuit:⁊ epar 

deficit in digerendis cibis ad ipm venientibus:nec 
inde perfectus fanguis efficitur vcl generat:ſicut pa 
tíuntur ycterici: ex defectione digeſtiue virtutis epa 
tío; vnde vctericia eft peffüna; q: bedropitim futura 
nuncíat;q: virtus epatio ſanguinis müdificatina cft 
quafi mo:tua. Gift Dat ficurín ablaríone ftormacbt 
coctionis: vꝛina albefcens « dara exiens ciboꝛũ plc? 
nítudíné ín tomacbo oftendit: fic cum ín epate nom 

excoquat fuccus cibi:vꝛina alba 7 ſubtilis bvpofar^ 
cam fururá denũciat. Z crtio defectione tertie dige⸗ 
ftionís ín oibus memb:ie:fcd tri maríme ín renibus: 

quoꝛũ virtutes (i fint deñciẽtes:digeſtiua c contenti 
ua:fcils appetítiua ⁊ expulſiua confoꝛtant:vnde ma^ 

gís bumiditas aque trabit: que qualis alba c dara 

bibírur:talís cum vꝛina emittit:ſicut in diabete víde 

tur. ¶ Defectio caloꝛis naturalis in loco cocríonis 
v:inc.Lín venis:duobꝰ cft modis:vel qꝛ calo: natura 
lis cũ íncedif caloze febꝛis:ad coꝛpoꝛis ſuꝑioꝛa afcen 

dit ct capítís;c venas er fevacuas dimittit:doloꝛẽq; 

nímiii ec moleſtatiõe gignit ín capite pprer aduna⸗ 
ttone in vno loco calozis vtriuſq; naturalis ⁊ ignei: 
vñvꝛina alba exit ⁊ cruda:ficur ín freneticis.vñ Ga. 
vina aiba ⁊ ſubtilis ín febꝛibꝰ incẽñuis:alicnationẽ 
p:efenté « futurã oñdit:marime fi cũ abbedine fit lu⸗ 
eis q: calo: 4 incẽño acumé cbolerc rubec innuit. 
€ ento ifta cruda ocfectione naturalis calozis fi 
gihicat tloco coctiõis:qꝛ ad ſuꝑioa aſcẽdit:vñ alíc^ 








Fo.clxxxiiij. 
natio eft c 


expectãda timoꝛis enũciatiua:qꝛ cerebꝛi na 
tura ocficit ín cõfoꝛtatiõe illi? cbolere taliter ebulliẽ 
tis ⁊ incẽdẽtis.qð dii ſit:impoſſibile eſtvitã remane⸗ 
re:ſicut ippo. in acutis. Cirína alba « lucida mali 
ſignificat:marime in frencrica. Si 9o nó bs aliena» 

tionẽ:neq; méris coꝛruptionẽ: laudabili fupueniete 

fignificarióc:ficut tínctura vꝛine:liquoꝛis groffimdi 

nc:facici ſplendoꝛe:virtutis boníratezmot" leuitate: 

anbelítus facilitate:ſomni laudabilitate:ſaluat᷑ poft 

lõgũ tẽpus.Hip. ín epidimia oc infirmo quodi rect 

tat:cuius nome plantius fuerat: buíus vina ab ini⸗ 

tío moꝛbivſq; ad.rLoíes alba fuit ⁊ lucida:in die.xl. 

vzine affuit rubo: paruá babens bhypoſtaſim in fun^ 

do:cum autem.lx.eſſet oicrum: infirmitas exit cum 

nímía ín fando vꝛina: vndc cum euaſuruʒ iudicauit: 
quod in. lxxx. die contigit. 3mpoffibüc em cft vicinü 
termínt cffe c moꝛbũ tante grauitatis z tardítatís 
fuiffe. Scðs eft modus caloꝛis naruralis in loco co^ 
ctionís vꝛine oeficiétia:q: aliqñ in co:pe nafci? apo? 
ftema lógca loco coctiõisvꝛine:ad qð digerendũ na 
tura vadit:⁊ lodi coctiõis vacui dimittit: ſicut vide 
mus ín vrinis habẽtiũ apoftema ín ínguínib?:i afcel 

lí:collo:z fifibus locis. &I Diſſolutio aũt mẽbꝛoꝝ: 

⁊ bumídítatis cox ex defectiõe cóteríne virtutis tr 

mẽbꝛis:cũ ſubſtãtialis bumídítas mẽbꝛoꝝ no poffit 

cotineri-fs pori? lídfir ⁊ cfi vzina effluit mutata vral 

ba fiat:ficutvidem?itvzínis leuif ——— 

nas büidíra mẽbꝛoꝝ patiunt᷑ liqactiões. Oppi 

lacíovía:z vꝛne qttuo: modis & Al em̃ ex cbolera ni 

gra 2 idigefta « groffa deſcẽdẽte adviirievias: eafqs 
oppiláte:c 3bente goſſitudinẽ ne exeat: ficut in fe* 
b:e rana. Ciel ppter pblegma groffus ⁊ vitreũ:qð 
ín vxinc ocfcédír vias z copzimit eas:ficut in mulieri 
bus mẽſtrua perdẽtibꝰ:⁊ in baberíb? doloꝛẽ bacba^ 
rum cx oppilatioevíaz d inter renes 7 epar fimt. 
ec cboleraru.cii humiditate groſſa:mixta ⁊ vifcofaz 
d groffificauit cbolera:c vetuit exire cũ vꝛina:vñ vꝛi 
na pdidit coloꝛẽ qué oe cbolera hr̃edebuerat:⁊ ſubti 
lis facta eſt ⁊ alba:ſicut i yctericia ex oppilatis infe⸗ 
rioꝛibꝰ vijs fellis:cũ cbolera exire pbibcat᷑ cüvzina z 
egeſtionibꝰ:q̃utraq; facra funt alba. Ciel ec lapidibꝰ 
ivefica naſcẽtibꝰ:viaſq; vꝛine oppilãtibꝰ:ne colo: ci? 
c groffitudo egredíat-fed tii cauſa albedinisvꝛine ec 
lapídib? vefice: alía eft naturalis pꝛeter ifta. Z'apís 
eim ſemꝑ fibi trabit devꝛina naturatr groffirudine co 
loꝛatã ín nutrimentũ ſui:vñ nacura ſubtilis remanet 
zalba.€L Apoſtemata d albedinisvꝛine funt cauſa: 
duobꝰ modis ſunt.Eſt erri apoſtema ii vꝛina naſcẽs 
vijs: ſtrĩgẽs eas:poꝛoſq; fuos oppilãs:pbibẽs groſ⸗ 
ſitudinẽ eiꝰ exire coloꝛatã:ſicut apoſtema facit ilud 
q3 inter renes ⁊ epar naſcit:⁊ qð ĩvenis iter renes 7 
veſicã ⁊ venis veñce oꝛit: qᷓs implẽs oppilat nc groſ⸗ 
ſitudo exeat. Eſt ⁊ apoſtema naſcẽs in mẽbꝛis ví 
cinis vrine vijs: quas coftringit ci impᷣſſione fuc ſi⸗ 
cut ín colíca pamone:q̃ cc cbolerico eft apeftemate, 
¶ Superius determinauit auro: de colozcalbo cũ líqueze 
aroffo:bic oetermínat oe coloꝛe albo cũ liquoꝛe ſibtil:⁊ oi 
uidi£ in duas. 3n pma enumcrat Qttuo: fianificata cotozts 
albi cũ liquoꝛe ſubtili. n ſcðᷣa ——— de ilis.ſcða ibi: De 
fectio coctiõis ⁊c.et iſta fi ín quattuo: Pm quattuo: 


Liber 


fíguíficata que ponit vꝛine habẽtis colo:£ album: t liquoꝛẽ 
fiue fubftantia fübtilem.fcóm fignificarü bic ín —8* 
ctio caloꝛis naturalis ín loco coctióís. terti ibi: Aiſſolutio 
gute membꝛoꝛũ.quartũ ibi; o ppilatio viarum vzine. 

pꝛima oiuidi£ ín tres : q: pꝛimũ fignificat hmõi vꝛine ſub⸗ 
diuidit᷑ in tría fignificata.fcOa ibi: Scðm eft ocfectiovirtu» 
tío.tertíaibí;Zertiii defectiõeʒ tertie digeſtiõis.Scða iſtaꝝ 
ín duas. In pꝛima narrat. In ſecũda confirmat.fecüda ibi: 
Sa. ſicut in ablatiõe.Tũc fequit ila pare ín qua ponit fcóm 
fignificatii pꝛincipale:⁊ illa m ouas Pm ouo ſignificata:qꝛ il 
lud fcóm figníficatti ſubdiuiditur ín ouo figníficara. feciida 
joi S ceüdus eft modis calo:s naturalis." Pꝛima in duas. 


nit terni fi 
mínat figni 


ponit. rr].£t oícendd ꝙ omes ille fignificatioes quas Egi⸗ 
dius ponitpoffunt: [ ad defectionẽ coctionis quáifte 
ponit:et boc innuit Egidius ín fine (lox verſuũ:cum dicit. 
Talis cruda pót velíndígeftavocari.3P»oftea videtur ꝙ pꝛi 
mum ſignificatũ pꝛincipale « fecundá fint idem: non otffe 
rant: quía in pꝛimo fignificato apparet vꝛina alba c ſubtilis 
pꝛopter oefectione digeſtionis:in fecundo vt (pfe dicit:pꝛo⸗ 
pter ocfectü caloris naturalis ín loco coctionis:ſed fi oeficit 
calo: naturalis tn loco coctionis ftatím fit indigeſtio: ergo 
ídem ſunt. Et dicendũ qp differũt:qꝛ pꝛimũ figuificatüvzine 


ino 

eft ppter f € caloꝛis naturalis a loco coctionis: 
quádo calo: naturalís petit caput ⁊ (cparat a loco coctiõis: 
non tame ppter bococficit in ſe. Poſtea vídet cp tertiũ fi» 
gnificatü pzincipale t tertiũ fignificat pꝛimi fianificati nó 
bífferát:q: vtrobiq; eft ocfectus digeſtiõis in mẽbꝛis tertíe 
digeſtiue:ergo nó oifferüt.s£r dicendũ q differũt: qꝛ diuer 
fimode eft defectus in mẽbꝛis tertie digeſtiue hinc⁊ inde: 
qꝛ in tertio fignificato cft defectus virtutis digeſtiue: tta qp 
ibi ſit cõſumptio humiditatũ a caloꝛe innaturali:⁊ ille humi 
ditates ſubtiliant᷑ ⁊ eliquant c vꝛina: vt ín etbico. $ed ín 
tertio fignificato pꝛimi figuíficati cft oefect? calozís natura 
lís fiue digeſtionis a caloze accídétalí non confumétis: ende 
ibi cft multus appetitus ⁊ multa potatio t debilis retẽtio: 
vt in diabete qn renes fupercalefiunt; vnde ibi eft calo: ma 
qnus:non tame confümes:fed ín tertio fignificato pꝛincipa 
li eft calo: innaturialís cõſumẽs. ¶ Poſtea quenif quíd ad 
p:opofitü oe tertia oígeftíua: qꝛ cum hic determinet de li» 
quo:e ⁊ coloze: « non oe bypoftafi: 7 tertia digeſtiua gñet 
folá bypoftafim 7 nó coloz£ vcl liquoꝛẽ:non deberet facerc 
mentione bícoe tertía digeſtiua. fEt ſolutio huius eft e» ve⸗ 
rum eftzquía tertia digeſtiua pꝛimo ⁊per fe generat bypos 
ftafim folá: fed tamé per accidẽs babet oíuerfificare coloꝛẽ 
líquo:: c bicoebet octermínare oe oibus coloꝛẽ ⁊ líquos 
rem vanáribus. Tertia em digeſtiua per accidens variat lié 
quoꝛem:qꝛ eum ibi fit calo: multus accidentalis:multii con 
fumít oe humiditate:⁊ inde caufatur multa ſitis:⁊ per ↄñs 
multus generaf appetítus potus:⁊ multa potatio:vñ mul 
tue potusrecipit quí non poteft oígería pauco caloꝛe natu 
rali ín loco coctióis exiſtẽte:⁊ ita remanet crudus ⁊ elíquat 
eum vzina 7 ipfum fubtiliat. "Item qñ ín tertía digeſtiua eft 
accidentalis calo: foztíffimus liquefacit humiditates (n tero 
n EM d: Hs t facit coloꝛẽ albũ: 

Pppter inet ad p dicere be tertia oí. 

ſtiua. ¶ Poſtea dubitat᷑ ſuper hoc qð innuit cp in — 
moꝛbis fi appareat vꝛina alba 7 ſubtilis cum freueſi femper 


cft malũ fignum: f fo fine frenefi appareat talis in acuta: 
—— eſt:quãdoq; mall bcd videtur ꝙ in acu 
ta ſebꝛ 1 


auperatus a caloꝛe naturali: t íta vzina nó tínaitur: fed 
ín Qua/o poíndipali eſt alba ⁊ ſubtilis ppteroppilationem 
factáab apoſtematibus exiſtentibus ín vijs vne ꝓpinqs 
vt in vefica ⁊ renibus:vnde meatꝰ:⁊ tunc exrit pu⸗ 
ra aquoſitas alba ppter ftrícturá viarũ. ¶ Poſtea querit 
ſuper hoc qð dicit in littera:ꝙ ín etbíca erit dꝛina alba cfüb 
tilis ꝓpter caloꝛẽ innaturalẽ foꝛtein cõſumentẽ.Contra:n 
eftibi calo: foꝛtis conſumens humiditates: ergo vꝛina erit 
groſſa cum ille bumiditates eliquant cum vꝛina ⁊ eã ingroſ⸗ 
ſant:⁊ iterum cft ibi caloꝛ foꝛtis tingens vꝛinã.Et dicẽdum 
qp in ethica apparct vꝛina alba in coloꝛe ꝓptercaloꝛẽ natu 
ralem debilitatũ:⁊ ꝓpter caloꝛem acci ẽ non acutum: 
immo lentũ non potentẽ tingere vꝛinam. Item ſubtilis ap⸗ 
paret in ethica vt in pꝛima fpecie c fecunda ad minus:⁊ boc 
eft quía a caloꝛe ethice humiditates ſecunde in pꝛima ⁊ fer 
canda oebiticer Gant o6 : t ideoper illũ caloꝛẽ accidẽ 
talem ſubtiliank ⁊ líquefiüt cum vꝛina non inſpiſſantes cá: 
quía non funt oc fe fpifíe cc, vt pts oc pblegmate vítreozat 
faat vꝛinam fübtilem per cius oíffolutiones: boc eft quia 
bebíliter coagulatũ eft: cito fubtiltaÉ a caloze accidentalit 
liquefit c& vaina, €T Jurta Doc quero quare in oíabete ebí 
eft calo: innaturalis ín mẽbꝛis tertíe otgeftíue vt ín renib? 
eft maxima fitís:non ficto ín ethica:⁊ tamen ín ethica eft ca 
lo: conſumens pumiditates ⁊ oeperdés cas: t íta maxime 
ibi debet aenerari fitía: 7 bui? cft tripler caufa: quía in dia 
bete vbí cft fitis: quía calo: eft ibí magie acutus induces fuv 
tim maíozem:ín etbíca 9o non ficiimo letus. Secida caufa 
eft conſuetud o:quia erii ín ethica calo: accídentalís eft co 
füctuszín ofabete $o nó cft 5füetus: ppter bocoperatioes 
caloꝛis accidentalis vt fitis magis funtocculte (n etbica: in 
diabete $o magis mamfefte.Lertía caufa eft: quía calo: ao 
cidentalis in etbíca magis cft radicatus ín mẽbꝛis folidisz 
vude marime ibí oebilítatur vírtus naturalíe t moꝛtiſicat 
⁊ non appetit:ſed ín diabete non íts calo; accídétalís eft fi 
rue in ſolidis — ita debilitãs P naturalem: vt 
virtutem naturale que appetit potus. (T Poſtea queritur 
fuper hoc qð dicit cp ín oíabcte apparct vzina alba ⁊ ſubti⸗ 
lis. fContrazín diabete eft füpercalefactiorenum:vnde caloz 
eft in locococtíonis vt ín renibus vbí viinarecípit fpecié vꝛi 
ne:zergo vrina debet ibiapparere tincta t non Et ſolu⸗ 
tio huius eft plsin diabẽte fit caloꝛ foꝛtis ín renibus:tamẽ 
non tingitur vꝛina:⁊ boc eſt:quia caloꝛ foꝛtis nó poteft agt 
re niſi in paſſum fibi obediens: quía ín diabete aquoſitas 
continuẽ attrabítur ⁊ cõtinue emitti£:calo: ille:lʒ fit foꝛtis 
non poteſt impꝛimere tincturã in illa aquoſitate cuʒ ſubter⸗ 
fugiat caloꝛem:vndeverum effct qp in diabete longo tempo 
re remanet v:ina fiue aquofitas intra coꝛpus:quia vcinaap 
paret tincta:fed nó fic eft: ppter bocappetalba 4 Poſte 
Queritur ſuper boc qð oiditqp vꝛina alba in colo:c fübtilis in 
fübftantía fianíficat lapidem ín renibus velvcfica.f£ontraz 
dicit Serapion ꝙ laprs generatur a caloze excedente:etca⸗ 
lo: excedens ringít vzinam:ergo erit tincta. Item grofía € 
non ſubtilis:quia lapis generatur ex grofíis vum· s 
y 


Urinarum. 


Myumoꝛes habẽt ingroſſare vꝛinã: c non 
— E aiit q inlapideapparetvsina alda ⁊ ſubti 
líg:q; lapío rrabit ad fuinutrimecu groſſitudinẽ:innuit 6 
qp lapis nutritur: quod eft inconuenens:quia nutritio 0€ 
u aiato c nó inaiato. ¶ ad oᷣmũ dicedũ qp in lapi» 
ác — —— At : 

: lapis deoppilat meatꝰ - E 
erri —2* —— alba ⁊ ſubtilis cuquat c no 
glidd oc humoꝛbꝰ ꝓpter ftricturá meatuũ.Scoa cã eſt:qꝛ 
lapis trabit ad fuí nutrimẽtũ parte groffam:« tüc pe fubti 
lis egit cc. ad pᷣmũ argumẽtũ O10 CP l5 lapis gnetur a calo 
re cccedéte:ri p accides facir vana albà z tenue oppilàdo 
meatusvt oic cft. eld fcóm ps fouirio:q: ptus facit aa op 
pofirü d ad p:opofitü;quía em lapis gñat cr grotiis Dio 
ribus pprer D oppilat. Iterũ illinó pofiunt cuquare cum 
aquoficatc. eld aliud dico qp lapis trabit ad fui nutrimétus 
pté groffio:c:non q: ꝓpꝛie nutriat vztu obtcis:fcd trabit 
p virturéquandá qua ps ad pocvt petreficen£ ilie grofiicu 
dineg:vt ps in mincralibus; vnde non eft pꝛopꝛie nurritio. 
¶ 3boftca oubitatur fup poc qð oicitin quarto figniticato 
q vína align appetalba 7 fubtilis ppt apoftema exiſtẽes 
ín vije v:iuczaliqn ppter apoftema in locis vicinis vt ĩ inte 
flinís vti colica. v innuit qp ĩ colica appetiv:ia alba.Cotra 
fuperius dixit ꝙ in colica apparct vina tincta ⁊ non alba. 

tem £uice.oicit ꝙ ín colica qñq; tingitur vzina ppter oo 
eren nuntii £t oicédus ꝙ qnq wn couca eft mapimus 90 
0::c tũc calo: naturalis ⁊ ſpũs ibi currunt 7 tinguntvzina 
4 fic lodtur auic.ꝙ (n colica ríngit vꝛina.⁊ fitr hoc mõ loq 
tur aucto: ſuꝑius:aliqñ veroin colíca non cft magnus do⸗ 
lo::fed tf eftioi multa matcría oppilãs: 7 rõne illius oppt 
latiois ppter ſtricturã mcatui ertt vzina alba ⁊ clara; vnae 
cum non fit ibi magnus doloꝛ non tíngitur;z boc modo lo 
quitur auctoꝛ in parte iſa. 

Quis liquoꝛ vꝛine nigre conuenit. 

Rina ſubtilis cũ nigredine non conuenit: 









— * 22 ^ * - " 
K ui À ci nígredo ín vrina tres figníficet naturatr 
:Y Ki caufas. icd fanguis inceniioné fuc ſubſtã 


ialis bumidiratis confumptione er igneo 
calo;e. Ciel caloꝛis naruralis extinction 7 congela⸗ 
tione ppcer nimiã frígidirare. ciel humoꝛes melan⸗ 
cholicos a natura fabriliaros z fm crítimerpulios 
qui cũvꝛina exeũt:quã ⁊ grotfam faciunt:ſicut vꝛina 
ex nature actione ín fine febꝛis quartane. fiue men? 
ſtruoꝝ auferendoꝛum appꝛopinquãte diſſolutione. 
Si auferant᷑ cx melancholicis ⁊ groſſis bumoꝛibus 
quos diſſoluit natura ⁊ nó expellit cũv:ina.vñ ntvt 
vꝛinã nigrã cfi ſubtilitate ⁊ daritate cõuenire tic un 
poſſibile Si aũt cõtĩgat:nõ naturalt fed accidẽtałr 
fit Aerbigra:ñ bumoꝛes phlegmatici groſſi in coꝛ⸗ 
€ (int: vel melãcholici crudicũ groffirudie fua oc 
ceudüt advꝛine vías:z oppilãt eas cõtrahẽtes groſ 
ſitudinẽ ne excat.Si humoꝛes fuerint pblegmaríci 
grom̃ in coꝛpoꝛe vꝛina alba exit.Si melãcholici dat᷑ 
vꝛine tinctura ⁊ nigredo:⁊ exit ſubtilis ⁊ nigra acci 
déral'r non nacuratr.Soí cü lenta fit febꝛe: ſigniñicat 
anguftià nimiã z defectionẽ:aliqũ alienaciones;boc 
macíme nunciat fanguinis flurũ in oie cetica:pꝛeci⸗ 
pucin méftruofis mulieribus c cmoꝛroydibꝰ.Si cũ 
acutis fit febꝛibꝰ fit peſſima:maxime ſi in quãtitate 
fit pauca:q; nigredo ptinet inccnoni ⁊ vſtioni. Pu⸗ 
moz paucitas finc oſtendit ſubſtãtialis humectatio 
nis F ſanguie. Subtilitas groſſitudinẽ ⁊ cruditatẽ 
motcat materie moꝛbi ⁊ diuturnitatẽ ſui:q: natura 
no pot digerere:iõ cruditas ⁊ duricies in logo tẽpo 
re ꝑmanet.vñ hip.vꝛina nigra ⁊ ſubtilis in febꝛibꝰ 


S'o.clttt v 


pcracutía peſſima eſt:maxime fi fit pauca. Sot enim 
multa c cũ vigilijs « furditate bypottati fupucnicn» 
te nigra z naturali ĩ die arctíca; fanguine e naribus 
fluere tignificar.S5i fignificatio ſuꝑuenit laudabilis 
folutione pnũciat moꝛbi pprer fanguinca naribus 

effluentẽ. ¶ IHigra aũt vꝛine q̃ groſſitudini cõuenit 

t turbiditati hũoꝝ:diximꝰ aii qp tria ſignificat. el 

abundantiã humoꝝ melãcholicoꝝ Pm crifim cũ vꝛi 

na expulſoꝝ:vel incétione ſanguinis:⁊ cõſumptionẽ 

bhumẽectationis ſubſtantialis:vᷣel ↄgelationẽ caloꝛis 

naturalis ppter nimiã frigiditate ſui. Qualiſcunq; 

actio nature ruit £m crifim nũciat ſalutẽ me ãcholi⸗ 

coz mo;boz ficur iã otcün? Gn btp.in epidimia:im 
potíibile cft ſaluare infirmos in quo: vꝛina ornatur 
nigredo:nüi ilios a qbus Pm, crüum vꝛine exeũt. Cin 
meſtrua cà auferant mulieribꝰ nigra car vzina fine 
pcedétí caufa cito ſanant᷑:qꝛ fm crim vꝛina crirab 
ipiis. Intelligẽdũ cít bippocraté hoc nõ dixiſſe fine 
cã.i.ſine febzibus; vci als rebus nigredint vꝛine p? 
tinẽtibus:niñ accidẽtibus méftrua femp pᷣcedere fo 
lẽtibus. Gin btp.in code loco:ñ aufcrant méftrua fe⸗ 

minis nigris ſuꝑueniẽtibus vꝛinis:cito fanant, Cri 
na nigra q incétioné fignificat humoꝝ ouob?eft mo 
dís:Qdam em incenfioné rignificat cbolere rubee cũ 
ígneo calose:jdam incenftoné fanguínis . Inter de 
duas diſtat:qꝛ pꝛioꝛeʒ femp feátur moleſtatio: angu 
ſtia:doloꝛ capitis:n ín inizio ſit moꝛbꝰ:⁊ ſignũ ſequa 

tur laudabile:atq; bora fupueníat crílis: poffibüc 

eſt ſaluari.Gał.ſuꝑ epidimi3.bippo.aliqn infirmus 
ín piíncipio moꝛbi nigrã vꝛinã fact cà accidentibus 
molcícüfimis ⁊ rerribilifimis: tii faluat fi virt?fua 
cuſtod:at᷑ ibi: facilis anbelitus: bora cris ſuꝑ⸗ 
uenerit. Itẽ idem in eodẽ:aliqñ in initio moꝛbivꝛina 
nigra venit cü timoꝛe accidẽtiũ:⁊ ꝑmanet vſq; ĩ diẽ 
vij.pott vcro bona ſuꝑueniente vꝛina cu hypoſtaſi 
alba:declinatione moꝛbi:⁊ illius falutem nũciat.Si 
ſigna nõ ſequãtur laudabilia:ſed anguſtia anbelitꝰ: 
ſudoꝛ ín mẽbꝛis ſuꝑioꝛibus:alienatio metis: puíras 
deſiderij cibi:ꝑditionem oſtẽdit.Sed fi fit ín pleure 
fi ⁊ diuerſam babeat bvpoftafimzín qua colo: poft 

colos fit:vel rocũda ſicut gutta:febꝛẽ z moztem oc2 
móttrat.Soíreb:is tit acuta:ſpaſmũ ex inanitiõc an 

tc moꝛtem denũciat.Scðs modus incenſionis: ſan⸗ 

guis liquoꝛẽ paruũ hʒ.ꝙ fi mala ſignificatio fequaf 

ticuc tempoz cõſtrictio: cõcauitas oculoꝝ:cõtractio 

labioꝝ:⁊ pulpe auricularũ inuerſe:q̃ duobꝰ ſunt mo 

dis. inus ec ablatione nutrimẽti hoꝝ membꝛoꝝ p 

pter conſumptionẽ ſubſtantialis bumíditaríis coꝛpꝰ 

nutriẽtis. Alius cft modus:q: inſtrumẽta d trabere 
folét humectationẽ ſubſtantialẽ in nutriẽdo coꝛpoꝛe 

func moꝛtificata.vñ Dec ſpẽs peſſima eft maxime fi 

febꝛis fit incenſa. Arine ergo nigre ſignificãtes con 

gelationẽ caloꝛis naturalis:⁊ ꝓpinquationẽ fuc et^ 
tinctionis:cã eft cholera nigra:q̃ nature pualct pꝛo⸗ 

pter frigiditate ſuã:⁊ caloꝛẽ ſuffocat:auferẽs ſangui 

ni pulcbzirudíné c ſplendoꝛẽ.vnde ſignitficat moꝛtẽ. 

€ Quidã antiqͥ dicũt vꝛinã nigrã aliqñ ſignificare 
vtericiũ ecoppilatoe ſplenis:qñ natura (de deficit 
in trabẽdis ab epate fecibꝰſanguĩs:⁊ alíqri apparet 

⁊ 


Liber 


yctericia bec in coꝛpoꝛis cute:aliqũ intus occultat, 
vñ mẽbꝛa occiduntur:ſed fignificat bmõi oppilatio 
€x vꝛine ſuperficie ſpumã citrinã habente mixtã eis 
liuiditate ⁊ nigredine. 
¶ Superius determinauit aucto: oe coloꝛe albo cũ quoi 
quoꝛe 2ueníat:bic de coloꝛe nigro:⁊ diuidit᷑ hec pet duas 
"$n pma determinat oe ↄiũctione coloꝛis nigri cii liquoꝛe 
mubrili:cui nõ ↄuenit naturatr fed accidẽtaliter. In ſcða oc 
diũctione coloꝛis nigri cá liquoze groſſo cui 2uenit natura 
liter.fcóa ibi: IBígra aũt vꝛina q groffitudint.pma in duas. 
In pma declarat quatr niger colo: cá ꝛquoꝛe fübtili nó pót 
2uenire natural. 3n ſcða declarat quatr colo: niger cõue⸗ 
nit cus fubtili liquoze accidentatr.fcóa ibi:Si atit cótíngat 
nonnaturaliter ⁊c.ſcða ibi. Sicut ex nature acnone.illa pe 
ín qua oedarat quatr nigcr colo: 2ueníat accidẽtałr cus li⸗ 
quoꝛe ſubtili: oíuidit ín duas. 3n pꝛima oeterminat oe fi» 
gmficatione talis ↄiũctiõis ín gnali:ſcðo ín fpali:fiue pmo 
determinat be fignificatióc talis vꝛne fine febꝛe.ſcðo cũ fe 
Wzc.fcóa ibi: €i cü leni fit febꝛe.⁊ ifta fca ín duas. In pma 
Oetermiat figrificatione colo: nígri cũ ſubtili fuba put ta 
lis vꝛins appet i febꝛe lenta:in fcóa putappeti acura.fcóa 
ibi: Si cii acutis fit febzib?. c ifta ſcða in ouas, In pzíma fa 
«t qõ dictũ cft. In ſcða »firmar.fcóa 101: € brppo.tüc feq 
tur illa ps ín qua oeterminat oc ↄiũctione coloꝛis nigri cũ 
fuba fpifía cui 2uenttnaturalr:7 illa duas. 3n prima enu 
merat tria figni: talis vꝛine nigre ⁊ groſſe. In ſcða de 
ilie pfedtur.fcóa ibi:Qualiſcunq; actio nature.⁊ iſta fcóa 
ín tres fm tria. In pma determinat de vꝛina nigra c ſpiſſa 
figníficante diſſoiutionẽ humoꝝ groſſoꝝ melãcholicoꝛuʒ a 
coꝛpoꝛe ín criſi. In ſcða determinat oe huiuſmodi vꝛina ni 
gra groſſa figníficáte incenſionẽ humoꝝ ín coꝛpe:ibi: Vri⸗ 
na nigra q̃ incenñonẽ. In tertia determinat oe bmóí vꝛina 
nigra groffa fignificáte congelationẽ caloꝛis naturalis:ibi: 
inne vero nigre figmficatis cõgelationẽ. Pꝛima iſtarum 
non diuiditur pꝛopter ſui bꝛeuitatẽ:ſed fecunda diuiditur 
in duas. In pᷣma determnat oe hmõi vꝛina nigra ⁊ groſſa 
figmficáteincéfione cholere. In ſcða determiat de huiuſ⸗ 
modi vꝛina ſignificãte incenfioné ſanguinis.ſcða ibi:Scðs 
modus incẽſionis ſanguĩs. Pꝛima ín duas.in pma octer 
minat de hmõi vꝛina nigra 7 groſſa figníficárc incenfioncs 
cholere. In ſeða ↄfirmat auctozitate Ba.ibi:Ma. ſuꝑepið. 
⁊ iſta ſcða in duas. In pra determinat oc hmõi vꝛina ni⸗ 
gra ⁊ groſſs auctoritate zDa. put fignificat falute. In fcóa 
put ſigt ꝑditionẽ.ſcða (bí: Siĩ figna nó fequat laudabilis 
"Tunc fedtur ílla ps in qua oetermiat oe hmõi vꝛina nígra 
t grofía fignificáte congelatione caloꝛis naturalis:⁊ (lla in 
0135. In pꝛima octerminat figmficatione bmóí viíne Pm 
aucto:ttate fua. n ſcða recitat opinionẽ antiquoꝝde figni 
ficatione bmóivitne ⁊ fpifle fignificante 2sclatione.fecüda 
ibi. uiia antíq oícüt vini nigra. Hec eft diuiſio ⁊ fenten 
tía lectionis in generali; 
¶ IHic pᷣmo dubitat᷑ vtrá fricidítas ↄ gelans poffit caufare 
ngrũ coloꝛẽ (n vꝛina.Et vidc£ cp nõ:qꝛ oícitpbsín topicis 
Si funptr ad fimpir ⁊ magis ad magis:⁊ maxime ad mari 
me:fed frigiditas vt babítum eft ín pᷣcedenti lectiõe caufat 
albediné:á maioꝛ fríaiditas caufabit maioꝛẽ albedine ⁊ ma. 
pma maximaʒ:ſed frigiditas ↄgelãs eft marímafrigiditas 
& caufabít marím3 albedinẽ:nõ ó nigri coloꝛẽ. Itẽ oícit ín 
lra pñti ꝙ niger coloꝛ nó pót »ueníre naturalr nifi cà fuba 
groffa:fed frigiditas facit vꝛinã tenue ⁊ ſubtilẽ: vt oícitfu» 
períus:ó frigiditas nó pót caufare coloꝛẽ nígrü d non põt 
duenire ci ſubtili liquoꝛe tmo femp cà groſſo. In 5:(8 Cau 
cto: ip pᷣncipio lectfonís dicẽs cp colo: niger cauſat᷑ ex extin 
ctione caloꝛis naturalís c ei? ↄgelatiõe ppter ſummã frigi 
ditatẽ. nos videmꝰ ad ſenſum ꝙ frigiditas 2ges 
lãs coꝛpa exterioꝛa ipfa denigrat:ergo fitr frigiditas cõge 
lans bůoꝛes in coꝛpe ipᷣos denigrabit.qð ↄ cedo. UVñ dico p 
frigiditas ↄgelãs mo:tíficat caloꝛẽ naturalẽ in coꝛpe⁊ fpüs 
q̃ erãtlucidi:⁊ ꝓpter h̊ ſpiritibꝰ moꝛtiſicatis inducit᷑ coloꝛ 
niger ꝓpter defectũ ſpirituũ pauoz pñtiaʒ erat luciditas 
in coꝛpe ¶ Sid pmi argumẽtũ dico qp ilia ꝓpoſitio:ſi ſim⸗ 


pliciter ad ſimptr ⁊c.tenet in —— ſe. vñ vex eft tp fiat 
büoifgregat:q magis albũ magis oífsregabit 7c, Sed na 
teneti pdicatis ꝑaccidẽs.vñ verü eft » frigiditas p fe deai 
bat:ſed tũ p acadés denigrat:qꝛ extinguit ⁊ mostificat calo 
rẽ naturalẽ ⁊ ſpũs d p fui pñtiã erant cá albedinig;p tui á 
moxtificationé c ectinctione erüt cá nigredinis ad m bí 
ccndi q cupler eit frigiditas:ddam eftfrisiditas à folum 
facit indígeitionem « talís facit v:inã fubtilE: qzilli pumo; 
res indígcfti no eliquár cii vꝛina immo oppilãt:⁊ oc tali lod 
tur ſuꝑr⸗.Eſt alia frigiditas exce des ↄgelãs 7 moꝛtiũ 
caloꝛẽ digerẽtẽ in epate quo moztíficatoocficit ſegregatiua 
ín epate; t tunc hmoi humoꝛes in epate nó fegregati caloxe 
mo:tificato eliquãt cũ vaina: c talis frigiditas facit vꝛinam 
fpiffam;coctali logtur hic. &coooubitat fup boe qð in 
nuit inlfa:q eroppilatióe melãcholie:aliqñ apparet vꝛina 
groffa.sContrra:fupius babuim? ꝙ er oppilatiðe melácbos 
ue apparet fiuc fit vana ſubtilis in liquoꝛe:nõ ergo groffa, 
Itẽ íupíus habuimꝰ ꝙ lapíe in vefica vel remb? Gat aca 
lo:e excedéte c oppilat meatus ⁊ facitvꝛinã tenue nó grof 
fas:o fitr melàcpolia b5 gñari a caloze excedẽti ⁊ adurẽte:g 
oppilabit vías ⁊ facíctvziná tenue ⁊ nó fpiflas. Et dicẽdũ gp 
oppilatio melácbolic qñq; facit vꝛinã fubniles tenue, fois 
cóculcat in alíquo loco:4 tota ília tnelácbolía penít? eft in; 
digefta:necaligd oe ca eliquat cũ vꝛina imo oppilat meatꝰ 
« tüc erit pura aquoſitas:⁊ ficlogtur fupius cà dicit d ope 
pilatio mclácbolie faat vꝛinã tenuẽ:qñq; $ofitoppilatio a 
melãcholia ín vijs vzine; vel ín vicinis ptib?: cilia melans 
cbolia p pteeft oígefta: c elíiquat cà vꝛina.alia o ps meli 
cbolic cft indigeſta c facit oppilationẽ:⁊ talis oppilatio mc 
lácpolic facit vꝛinã nigrá ⁊ fpiffam:t fic lodtur aucto: ín pfi 
tilectionc.p boc ps folo ad pꝛimũ argumétü:q: oíuerfimo 
de lodtur bic ⁊ fuptus.zld fcóm dicẽdũ qp fe ẽ oc lapide c 
melácbolia:q: lapis ourus eft 7 folidus:nec pót íta oígert 
ep eiquet cũ vꝛina:ſed melãcholia benc pót vt oictum cft; 
¶ Tertio oubítat fup bocóq innuitilfa qp níger colo: nó 
ouenít natural cá liquoꝛe fübtili fcd cũ groſſo.Sed videt᷑ 
q colo: níger plus oueníat natural'r cũ liqꝛe fubnli dp euim 
grofío:q: colo: niger aut caufa£ in vꝛina a calido vela frigi 
do:ícd tam calidá dp frigida fubtiliat liquoze invꝛina:ergo 
plus 2uenit naturar ci fubtili cp c3 groffo, pbatio miosis 
calidũ em̃ ſubtiliat:⁊ ita facit liquoꝛẽ fubtilezfitr frigiditas 
facit ſubtilẽ q:condéfat ⁊ oppilat:⁊ p ↄñs liquoꝛ epit fub 
tilis:g cc. In ʒꝛiũ eft auctoz in lr̃avt dictũ eſt.Et ꝓbat hoc 
qꝛ colo: niger aut fignificat diſſolutionẽ hũoꝝ grofíoz, mes 
lãcholicoꝝ a cozpezaut aduftion& bumoz: aut 2gelatione; 
caloꝛis naturalis 7 ſpirituũ:⁊ vtrũq; iftoz tri facit ſpiſſitu 
aͤmẽ c groffiaé ⁊ nó fübtilitate:ó naturalt colo: niger 2ue 
nít cũ fuba groſſa nó cü fübtili.:Et boc 2cedo cu; yſaac:⁊ 
ↄcedo iſtã vltimã rõnem:⁊ pono cá p cá. ¶ Sd pmü argu⸗ 
mentũ in ꝛiũ oíco «p colo: niger caufa£ ab vtroq;.ſ.a calis 
doadurente za frigido mo:tíficáte:c tu ob.caliditas ſub⸗ 
tdiat:dico cv verü eft ín pꝛincipio ⁊ fic tu oD.fed rm calidítas 
in fine fuí adurit  indinerat cingroffat: t a tali calícitate 
aduréte ⁊ ingroffante gna£ colo: niger; t nó pᷣma.⁊ tu ob. 
frígíditas condenfat:7 ita fubtiliat p accidẽs:dico cp verus 
eftloquédo ocfrigidítate debilitante oigeftione : er oc illa 
tu obr).fed ílla nó caufat colo: nígrus:immo frigiditas vl: 
timata ↄgelãs ⁊ mo:tificàs:talis ern coloꝛẽ nígrü caufat et 
talis nó fübtiliat:immo potiꝰingroſſat 7 oe tali logturilfa 
«[ Quarto ato q colo; niger caufétur a caído c a frigido 
queritur a quo pluries ⁊ frequentíus caufetur errum a cas 
lído vel frigido Oð nullo modo poffit caufarí a frigido:vi⸗ 
detur:q: idem nó eft cá diuerſoꝝ effectuũ:ſed frigidíras vf 
dicit fuper? eft cà albí colozís in vꝛina:nõergo nigri. Poſt 
ea dicit Aui.ꝙ frigiditas agẽs in materi ficcáoenigrat : ín 
bumidas ocalbat.calíditascconuerfo:cü ergo vꝛina fit bu. 
mida frigiditas agens in vꝛinã eam ocalbabít non ergo bc 
nigrabit. In contraríü eft auctoz ín líttera quí oicít ꝙ coloz 
niger qnas caufatur ín vzína a frigiditate moztificantc. S 
q pluries caufetur niger colo: a calido & a frigido: videtur 
q: ouob? modis poteft caufaría calído, Cino modo ꝓpter 
erpulfionem bumoz melacpolicoz. ilio mõ ppter incẽſio 


arínarum. 


Sed afrígido tantũmodo caufa£vno mõ.ſ.ꝓ 
figidiatem moꝛtiticantẽ caloꝛem naturalem 
 fpüs:ergopluricea calido q: duobus modis: afrisido 
Q: vno mótantü, cd ꝙ pluries caufctur niger coloza frí 
gido da calido:vide£: qꝛ nó caufatur a calido nifi ppter in 

cenfionem pumoz ⁊ ita vno mó:fed ouobus modis a fri» 
gído.f. pptereliquationé pumoꝝ frigidoz melácbolicozus 
cá vzína: c ppter moztificationem caloꝛis naturalis a fngi 
dítate nimta:ergo pluries a frigido d a calido. Vd poc oi» 
co fine piudício melio: [ qp pluris caufat níger coloz a cal 
dod a rigidorfed tii poteft generaría frigido.Et pꝛopter 
bocfoluendum eft ad vtraq; argumenta, prima qpbant cp 
nullo modo caufc£ a frigido: ꝓpter hoc dico ad pimum 
q idem diuern mode fe babens bene pót effe cà cotrarioe 
rum vt psocnauta ín A fuí pientiam eſt cã falutis 
per faí abfentías píclitatióis, Soir dico qp frigiditas diner⸗ 
fimode fe pabens pót effe cà 2trarioz vt albicoloꝛis vel ní 
gri: vende verá eft qp fngidítas impediens oigeftionem cft 
€à albeditiie: c fic loquitur ſnꝑius:ſed frigiditas extinguẽs 
a mostificans calozem naturalem t ſpũs cft cánigri coloz] 
4 fic loquitur ibi Ad fcóm oíco ꝙverũ e(t ꝙ frigiditas ages 
ín materiá pumídam vt ín v:inam ocalbat p ſe:ſed tf p ac 
€idevs pẽõt denigrare:qꝛ frigiditas excedens mo:tificás er 
'ohiti ⁊ pacddens agit in ſpũs:⁊ q: ſpũs funt ſicci:illa frígi 
Bites agens ín ſpũs denisrat:⁊ bocmó frígiditas pei 
caufare nígruscoloxc. Ad aliud argumenti qð fequit p q3 
ꝓbat q pluries caufatur níger coloz a calido dp a frigido:di 
€o qpverü eft :z bene 2cedo qp pluríes caufatur a calido P a 
frigido:quía cũ caliditas fit amica nature:frigiditas econ⸗ 
uerſo qꝛ contraría:facilius pot intendi catidítas in coꝛpoꝛe 
£p ibi íntroduci frigiditas. foluo ad iftud argumetus 
qð fequitur:q I5 duobꝰmodis fiat a rígido: z vno mó folü 
a calido:tñ íliud folum pluries ? frequenti? aduenit d? alia 
Ouo.vnde faalíus eft incendere calozem ín cozpoze dp ibi fri 
giditatem d cft cí contraria introducere:⁊ p bocps folutio 
ad íllaargumenta.( Quinto q̃ritur vrrum in feozibus acu 
tis plurícs fit colo: mger cum fübtili fubftantia vel cà groſ 
fa. Videtur qp plurics cum ſubtili:qꝛ in acutis materia eft 
fubtilís:c vꝛina deſcinditur a matería moibi ⁊ deſciſum at 
tcftatur cía quo deſcinditur:ergo vzina in acutis apparẽs 
eum nigro colo:c pluries erit cuim liquo:e fubrili d$ cũ grof» 
— — lectione pꝛecedenti habuiſtis cp in ethica 
confumun£Dburniditates que cliquant cũvꝛina ⁊ ſubtiliant 
« faciunt vunam fübtilem:ergo cum in acutis melio: fit oif 
folutío c confimptio bumíiditatum vzina ín illis erít fub» 
tilís c non ſpim: g níger colo: pluries erit in acutíe cũ fub» 
tili liquoꝛe d cum groffo.fContra:tn lectione iftababemus 
ab aucto::q nígra veina naturalíter compatitur fpiffus co 
lo:emc non fübnlem:fed frequentius aduenit colo: cá ſub 
ftantía naturali ꝙᷓ cũ ínnaturalí:ergo in acutis pluríes cft 
colo: níger cum fubftantía groffa dp cum ſubtili. Pꝛeterea 
vꝛina nigra cum fpíffo liquoꝛe tendit ad bonum: q:fignifi» 
cat folutíonem quartane:fed vꝛina nigra cum fübrilí ſubſtã 
tía fignificat malum vt dicit:ſed oícir iDa.fuper apbosíf. gp 
crífis pluríes fit ín acutis: tenfis vt dicit sDa.plus attinet 
faluti qᷓ moꝛti:ergo ín acutis vꝛina groſſa ⁊ nigra pluries 
apparet dp níarac fübtilie.quod concedo p:opter rationes 
itas dictas. ¶ 3d pꝛimum argumentum ín contrarius of 
€o cpls ín acutis matería fit ſubtilis:cum vꝛina non nígra fit 
fn acutis oonec fiar aduftio ín Dumo:ibus:f5 qn fit aduſtio 
inbumozibus tuncbumo:es íngroffantur zindneranturz 
tunc fit ſpiſſa viína: ppter boc pluries eftín acutis colo; ni 
ger cum ſpiſſa fubftantia: c non cũ ſubtili naturaliter oíco, 
Ad fcóm dico ꝙ ſecus eft oe humoꝛibus eliquatie ín etbica 
Q: illi oe nouo funt coagulati:c ppter'poc diſſoluuntur € 
fubtüiantur c eliquantes cum vana eam fubtiliat, ^»;eter 
ea ibi non ft calo: fubito adurens nec incinerans:ſed caloz 
paulatíne conſumens:ſed ín acuta febzeverum eft ꝙ maio: 
Eft confümptio:q ſubita aduftio ⁊ íncincratío:c ita ingroſ⸗ 
werdet, zai ibi derunt bumoxee quí ingroffe» 
t6 fit pelo ven at groffém-«T Geto queritur quevat 
peioꝛ:vtrum vꝛina alba vel vina nigra, alba fit pee 


S'o.citttvj. 


ioꝛ videt: qa vꝛina que fignificat pꝛiuationem caloꝛis na 
turalis digerentis cft peioꝛ qᷓ illa que fignificat caloꝛis au» 
gmentũ in coꝛpoꝛe:ſed alba fignificat pnuationẽ caloꝛis na 
turalis digerẽtis:qꝛ fignificat indigeſtionẽ vt habitũ cft fu 
—— vero folum fignificatcalozis augmentũ:qꝛ ſigni 
at exceſſum in digeſtione:ergo alba peiot. Item alba vꝛi 
na t habitum eſt ſupꝛa naturaliter conueñit cum ſubti⸗ 
li fubftantia:nígra vero eft groſſa vt dicit in littera:fed füb 
riis fubftantia eft peioꝛ dp grofíaz vt dicit fuperius:q: fube 
tiis figmficat omníno impotentia nature non potentis in 
choare digeſtionẽ:groſſa vero fignificat potentiam nature 
potentis turbare humoꝛes in digerendo eos:ergo albavꝛi 
na que conuenit naturatr ci ſubtili ſuba peioꝛ eft dp nigra 
Q couemr cũ groffa Contra:illa vꝛina peioꝛ eft d fignificat 
malum qð non pót coꝛrigi:qᷓ ila q figniticat malus qð pót 
co:rigi fed nigra vꝛina fignificat aduftionem bumoz à nà 
pot coꝛrigi:alba vero ocbilitatem virtutis digerentis cuc 
poftea bene por fo:tificari ⁊ coꝛrigi:ergo nigra peioꝛ eft dp 
alba. 3:ererea alba v;ina fignificat onium pblcgmatia 
nigra omum imclancboüc:fed pblegma magie eft amicus 
nature ⁊ cóueniens:melà vero maxime inimica ⁊ per 
nicioſa:ergo alba melioꝛ fiue minus mala d? nigra.qð cono 
ccdo. Uñ oíco ꝙ loquendovt ín pluribus: comparàdo ma 
lam vzinam albam ad mal nigra: pcío: eft nigra dp alba: et 
concedo rõnes boc ꝓbantes ⁊ eas pono ꝓca:ſed tñ q̃dam 
nigra vꝛina vt illa que apparet in ſolutione quartanc me» 
lio: eft P alba:fed ego loquo: vt in pluribus. ad pᷣmum 
argumenta oico ꝙ nigra nó folum fignificat caio:( augmẽ 
tü:immo caloꝛem adurentes humoꝛes qui nó poflunt cozrí 
gx fed alba nó fignificat indigeft.onCoinozimmo caloꝛẽ di⸗ 
gerente figaifizat efle dcbilitatũ q poftea bene põt toꝛtifi⸗ 
cari ⁊ coꝛrigi:⁊ ppterbocalba minue mala, 8d fcóm argu 
menti oico c arofíiaes c fubtilirae pofíunt aduenire Du» 
— modo ꝓptercaloꝛem digerere incipiẽtẽ:⁊ fic 
ine dubio groſſa fubitátía melioꝛ eft; c ſic loquitur fupiug 
ſed cum tali groſa non conuenit niger coloꝛ naturatr: imo 
cũ groſa fua caufata a caloze adurente, Vel ppter frigi» 
dírate rnostificante ⁊ congelanté:4 talis DUM. ubítantia 
peio: eit:quare non pot coꝛrigi:qᷓ fubtib.s à poteft coꝛrigi. 
¶ Septimo q̃ritur vtrum vina nigra repᷣſentans incenfio 
né cpolerc fir deterioꝛ qp repᷣſentãs incefionẽ fanguinis. vi 
dc£ ꝙ ficzq: ula peioꝛ eft q̃ repñtat peioꝛa fintbomata:f5 im 
incéfione cpolere peioza tunt fintbomata dp in incéfióe ſan⸗ 
guínis:ergo zc. 3item apoftema fanguíneü ín quo eft imã 
matio fanguinis cft mínus malum d? apoftema cbolericus 
ergo fimiliter incenfio fanguinis mínus erit mala dp incen⸗ 
fio cbolere:ergo vana nigra rcpíentans incenfione ſangui 
nis erit mínus mala:crepfentans imcenfione cbolere mae 
c —— € às :a fanguínea eft incenfio fans 
Wn toto cO:pO:e; in lepza cbolerica eft íncenfio 
cbolere:z tri peto: eft lepꝛa cbolerica:q: ibí cadunt memb:a 
qᷓ lepꝛa fanguínea:crgo filr incenfio cbolere ín toto 
— erit d incẽfio fanguíis:ó fir ⁊ vzina rcpfentans in 
né cbolere ín cozpe erit peioꝛ qᷓ repfentás tc&fione (3n 
— In Zꝛiũ eft aucto: ilra dicẽs qp ſcðs modus fianí» 
incenfionz fanguinis: oícít ꝙvꝛina repfentans (ftum 
virima moda eft peſſima:ſed peus eft vitra Q3 non pót 
eſſe additio:gvꝛina nigra repientans né fanguinis 
peioꝛ eft dj vꝛina nigra repientans incenfioné cholere. oc 
idẽ pbat £Scrardus qꝛ ſanguis amicabilío: € nature d cbo 
lera: ergo incenfio in fanguine facta peioꝛerit qᷓ in cboles 
r3. Q9 concedo, Unde oíco ꝙ ficut fanguís cft magie amic? 
nature cp cbolerazita peccatü in fanguine:fiue incenfio ma 
gis moleftat naturã cp incenfio in cholera:⁊ ponitur erem» 
oc filio ⁊ de feruo patris.vfi ficut (anguis inter omnes 
umo:es magís diligitur a natura ín ftatu naturalízita ín 
ftatu innaturalí magie odío babetur a natura. ([ 3d primũ 
argumentü in contrarium dico qp l5 peioꝛa fintbomara fint 
ín incenfione cbolere dj ſanguinis:tñ peio: eft mcenfio fan» 
—— TÉ — vebiculum caloꝛis naturalis et 
ptrituu5:non fic vero cbolera:p:opter boc dico d» qfi fit im 
cenſio in fanguíue calo: naturalis ⁊ fpiritus aduruntur c£ 
ti 


Liber 


neẽdũtur:⁊ cadít tunc ᷣtꝰq̃ curat moꝛbos:⁊ ita plusobeft 
cafus virtutis ín incenſione ſanguinis d fintbom atamala 
ía íncenfionc cholere: cũ virtus in incefionc colere non ca» 
dar. ld (cám oíco qp (eus cft oc fanguie putrefacto ín apo 
ftemate in aliqua parte co:poꝛs:q: adbucín venis nó ince 
díturzimmo remanet calo: naturalís c ſpũs ín qbus confi 
fnt virtus curans moꝛbos € — illud malũ:ſed 
non fic eft qfi fir incenſio intra venas in fangume:q: tam ca 
lo; naturalis d? ſpũs aduruntur:⁊ p ↄñs cadít virtue, zid 
aliud fitr p ſdiutio:ꝙ fecus eft oe incenfione fanguinis fas 
cta in lepa fanguínea c ín toto cozpose ; quia ín lepza fan» 
guínea incenfio fanguínis fiz in carne; tunc adbuc rema» 
net calo: naturalis c ſpũs ín fanguínc intra venas; ppter 
boclep:ofüs bene pot viuere p longi tempus:fed íncefio» 
tc facta ín fanguine intra calo; naturalis « ſpũs adurütur 
4 virtus cadit non ficfitín incenfione cholere:⁊ pprer boc 
peio:eft vna mugra repoefentano incenfionem actá in ſan⸗ 
guine dp in cholera:⁊ patet ſolutio ad oia quefita, 
¶ ni coiozes conueniant cum groſ⸗ 
firudine « turbidírate. . 

Sloꝛes bí coucniunt cti groffitudine ⁊ tur 
biaitate:qui ſolũ ſuntde gñe cbolere nigre 
fed tii ſiclinus pius ſignificat incentionem 
dhumoꝝ z oſumptionẽ humiditatis ſangui 
nis. vñ fignificat ſpaſmũ.ꝙ fi tit cti febꝛibus acutis: 
alienaríoné mentis ⁊ timoꝛem moꝛtis fignificat. Sot 
laudabilis figuíficatio ſuꝑuenerit:vel in oie qetica 
exierit:ſi mozbo fit vicina:futuram faluté nuncíat ſi⸗ 
cut fDa.teftatur:víridis inquit vꝛina fi in die appa⸗ 
reat cretica:⁊ infirmus doloꝛẽ nó habeat:moꝛbi diſ⸗ 
ſolutionem ſignificat. Sulphureus minoꝛ eft ſicleo 
ín (ncéfionezquí fi Git cum leni febꝛe: ſtranguriã poꝛ 
tendit.Si moꝛetur aliquãdiu:⁊ quantitas vꝛine ma 
ioꝛetur:ebibite aque quantitate conſumitur coꝛpus 
Si cum acutis (it febꝛibus:peſſimus denunciatur 
ſpaſmus. Si ſubtilitas ſuperuenerit ⁊ extremitas 
corpoꝛis friguerit.⁊ ſudoꝛ in ſuperioꝛibꝰ mẽbꝛis fue 
rit;peffimitas eritex ꝑditione fpafmi . Plumbinus 
congelationem demonſtrat ⁊ frigiditatem.vñ calo» 
ris naturalis defectionem fignificat : c ꝓximitatem 
ad extinctioneʒ.vnde fit certa caufa hypoſarche pef 
fime ⁊ moꝛtifere. 


¶ De vitellino ⁊ citrino ⁊ citriniſſimo. 
Sti coloꝛes cũ claritate concoꝛdãt ⁊ ſub 







"— 


m 





















— 






R53 [gxgilirate:q: ſigniũcant cuditatẽ⁊ coctio 
nis detectionẽ:⁊ fi matura incepit deco⸗ 
Uc Dysiquerez inceperit pꝛeualere in coctione. 


s «e 


* * - 
— 
- 


z-zx'|vii colo; eft in vaina tij pi moͤſtrat 
nature in cõplenda coctione:cum —— 
leuius cit eii nature agere coloꝛẽ d? hypoſtaſim: by⸗ 
poſtaſis em̃ non cõpletur:niſi cum virtute coctionis 
pcr totũ coꝛpus:⁊ coloꝛ cũ virtute tm̃ caloꝛis natura 
lis in loco coctionis. Citi bi coloꝛes non bonũ ſigniñ 
cat perfectũ vninerſaliter:qꝛ ꝑfectio bonitatis ct by 
poftafi cft t̃.qð cum ita ſit:neceſſe eft quicũq; box 
coloꝛum minus babet tincture:defectionẽ coctíonis 
ín cis cffe:z a bonitate elongare. ¶ VUitellinus aute 
colo; minoꝛ eft ín tinctura:vnde a bonitateremotioꝛ 
⁊ nature albe vꝛine in crudítate ⁊ defectiõe coctõis 
ꝓpioꝛ:ſed ramen quía tincturam aliquantulam ba 
ber: eft melioꝛ: cam ſignificet naturam incepiſſe ali 
quantulũ coctiois €. Citriniſſimo coloꝛe virtus ope 


nir nature deſignatur in coctione: mde bonirare 
monſtrat cõplemẽto vicinanteq: m in perfe 
ctione eft coplenda aum hypoſtaſim non babear, £ i 
trime mediocris cft ínter ciríniffümus ⁊ vitellinum 
boníratem ergo fuam fignificat nondũ effe comples 
tam;cum inceperit bonitas: nondũ tamen apparcac 
bonitas; ficut dixit [P íppo.citrina vꝛina fanttatem 
nondá perfectã fignificat, IHatura etf etũ coloꝛẽ fas 
cicbypoftatim tf facerc non poteft , 2? fi bmóioíg 
permanſerit:defectionẽ nature it oCCoctlone moꝛbi 
fignificat. inde Hippo.citrina ⁊ fubtilis nodi mo; 
bam digeſtũ fignificat: ſi in diuturno ſit moꝛbo:nõ 
curatur infirmus fi permaneat (alibi non ſecuratur 
infirmuevt permancat)quoufqs moꝛbũ digerat Si 
auté febris non exinaniat: alba bypoſtaſis videat: 
⁊ inuiquoꝛe diuerũficet:peioꝛ eſt:qꝛ alba bypoſtaſis 
ante digeſtionẽ moꝛbi:non eft ex coctiõe naturali: fs 
potíus er materie moꝛbi groffirudínce: ⁊ fuí motus 
grauitate. 23 di fit neceffe cft nature tãdiu iliam oi 
ererczvt certificet infirmus permanere:donec dige 
ſtionẽ poffit cõplere.Qð fi becvzina laboziofa ſit in 
fco:íbus peſſima cftzq: fi febꝛis inceperit:ſpaſmũ oc 
repletíóe poꝛtendit:humoꝛẽ em̃ groffum z crudi fiv 
gnificat:⁊ in digerẽdo eumnaturam pígram. Que 
viina ft tit ín paralyticꝭ vcl epilepticis:nõ mala figni 
ficat:q: paruitas fue ticture ex natura eft moꝛbi ma⸗ 
terie:non ex pigritia nature in moꝛbi oecocríce. Cii 
1Da.intelligerc eſt:q vꝛina citrina in acuta febꝛe eft 
peſſima fimo fequaf laudabile ſignũ:⁊ appareat fo: 
tís ticrura ín ote cretíca vel nücia: qi natura excitat 
⁊ in oecoctíone fecis confoꝛtat. Gał pulchꝛã rẽ red 
tat bmõi ín epilſtola ad glaucouẽ. Aidi inqͥt iuuenẽ 

ij annoꝝ acutam feb.patientẽ. 3n'rertía aũt die fe 
biis ad viñtãdũ eũ qͥdam íntroínft coz quí dicuntur 
medici:pᷣconiʒantes p vías ⁊ plateas vt fe vendere 
poffint:fuít eiuſdẽ ↄſanguineꝰ infirmi qͥ cii introtuit 
digeſtionẽ q̃ſiuit. Dixit ait pater qꝛ ſtipticꝰeſt:dein 
de nedicus quõ dñs Ga.hůc locũ neglexit mifer 
putauit pbarmacía laudabilẽ eẽ ante decoctionem 
moꝛbi ⁊ accepit tres baccas quas feci habuerat:et 
ercoꝛticauit eas ct paruo succaro miſcẽs 7 píftaras 
infirmo oedit bíbendas: « illa oie feptem habuit fel 
las:vnde diſſoluta cft virtus fua. 3n die autem alte/ 
ra.Lab initio febꝛis quarta:íntraut ad ipfumvífiran 
dum z qualíracem fui babírus extimui.vidi enim fa 
ciem mutatam a facic ſanitatis:et vaina facta eft ci⸗ 
trína c dara.Qð aum viderem íntertía ote nunca 
timui:⁊ nullam medicinã mãdaui fieri:niſi fola ptífa 
tiam: ⁊ exurgens cito putaui effe er debite nature 
in moꝛbi repugnatíone pigrítantis, 4239 cũvidit pa 
ter dixit. Domine ex babítu tuo timui: (i ergo aliq 
malí eíderis oftende nobís. "IRefpondí: bodic dies 
nücía cft: que dd enenire debeat in oíc feptimo fiant 
ficare oebuerat. ego ante bac die ſperaui laudabile 
me videre ſignificationem: nunc euenit contraríum 
vnde mulnim timeo.Dirxitq; pater infirmi:heri dñe 
melíns fe babuit qᷓ hodie.uidaʒ erii parée nofter 
medícus berí oígeftionem quefiuir:cui ſtipticũ cffe 
dixi: ipſe at tres baccas cxtralce excoꝛticauit ⁊ pl 


Urinarum. 


ſtauit:⁊ cũ ʒuccara dedit ei bibere.qð cũ audiſſeʒ:di 
riſcis ne quales bacce erant non equidẽ dixit:ſʒ coz 
tices earũ babeo.oſtende Ga.dixit:quas cũ oſtẽde⸗ 
ret:vidi cataputie eẽ coꝛtices:⁊ iratus nimis acumẽ 
medicine etiã in non febꝛibꝰ periculoſuʒ effe edocui: 
quanto magis ergo ín febꝛe? Cũꝙ; caufas cognoſce 
reim:redij;z confoꝛtatꝰ dedi pſiliũ c rodoʒaccara:⁊ 
nutriui cũ ptiſano ⁊ (ilius alijs cibarijs.Scᷣa oie 


» qe e 


fuc paulatim adducte vfq ad finé moꝛbi cũ infinn? 
euaſerit. Aerũtamẽ fopbifte repbendüt nos dicen⸗ 
tes:quõ crítis fuit in.xiiij.cũ dies moꝛata fit nuncía 
vſq; in. ix. An nõ dixit bíppo.oícs nücía fi vſq; in diẽ 
vij. fuerit moꝛata:groſſitudinẽ materie moꝛbi ſigniñ 
cat:⁊ grauitatẽ fui mot?;crí(is atit eft ipoffibile ante 
xiiij. venire:vñ moftranít qp fi nunciatiua vſq; in diẽ 
ix.moꝛet᷑:materia grauioꝛ 7 groſſioꝛ ꝓbabit:⁊ ĩpoſſi 
bile cft venire crífis ante diẽ xx. Reſpõdemus ti mo 
ra nũcie diei vſq; in.ix.ꝑ groſſitudinẽẽ ⁊ grauitatem 
effet materie mo:bí:verus eſſet qð oírífti:fi materia 
fuit ín occafióc defoꝛis coꝛpoꝛi adueniẽte que ĩpedit 
naturã ĩ moꝛbi regimine:aduẽtus crifis in oic. xiiij. 
lenẽ ⁊ ſubtilẽ ĩ fui naturã materiã fignificat] Itẽ 
ſopbiſte: quarc dixiſti vꝛinã citrinã c ſubtilẽ erudita 
tẽ ſignificare ⁊ coctõis defectionẽ:cũ Ga.dixerit vꝛi 
na citrinã c ſubtitẽ q̃ eft ínter citriniſſimã ⁊ ignea na 
turalẽ effe vzínaz Rñdemꝰ antca diximꝰ in libio nro 

; voína ſanguinis c ceteroz bumoz fit colamentũ. 
un neceffe eft vt vꝛina femp oftendat hũoꝛes coꝛpi 
dñantes.Cũ aũt bec fit neceſſariũ:⁊ coꝛpus fir fan 
⁊ complexio temperata:fanguísc ceterí humoꝛes in 
poteſtate temperati ſint:neceſſe eſt:vt vꝛina ex cete⸗ 
ría q̃ttuoꝛ humoꝛibus equaliter fit compoſita. Nos 
autem videmus q ín cõpoſitis his coloꝛibus.i.rubo 
re ſanguinis cum phl :t vtriſq; choleribus 
q citrinus ⁊ ſubtilis colo: aliquantulum pertinens 
igneo colo: componitur:ſᷣm virtutem naturalis ca⸗ 
loris ín iunenibus:⁊ cius defectionem ín feníbus ct 
alijs etatíbus./£ um ergo complerio extra tempera? 
mentum fit:z complerio fanguínis humoꝛibus do⸗ 
minetur alijs:neceſſe eft et laudemus vꝛinam cr hu⸗ 
moꝛibus copo: dominãtibus colozatatn.cinde vi 
na cítrína ⁊ fübtilís ín co:po:ibus fanis cft laudabi/ 
lis in infirmís ẽ illaudabílis .q8 manifefta? ex tepe⸗ 
rametoliquoꝛis (n fanís:c cruditate fua in infirmis, 

De inccptionebypoftafis, 


S'o.cltttvj. 
Oloꝛes bí ſignificãt naturã inccpiffc face 
I SES re brpoftafim: fed nondi oplexítie:z ob b 
caritate dimiſiſſe:⁊ fubrilirate intrauiſſe. 
555 t̃ rufus calidioꝛ cft oib?z acutiox:cbo 
lerubee ſignificãtioꝛ. vñ fi cũ acuta fit febze :acumé 
⁊ quditatẽ materie moꝛbi virtutẽ z augmératione: 
⁊ pigra ſignificat natura ad digeſtionẽ. Taloꝛẽ ergo 
patiunt᷑ infirmí ⁊ incẽſionẽ: anguſtias defectiẽes et 
vigilias magis cii criſis apoꝛopinquat.Colluctãtur 
iex büo:es Ver eei pr — ĩ ða tertia 
rur tertia ⁊ in q̃rta ꝑiodo.q̃ ſi lõgi fir tẽpoꝛis:defe 
ctio eſt nature ⁊ —— —— ua 
ruerit ficut ſpumavini alienatione mentis figníficar 
Nigra alienatione z timoꝛẽ nũciat. 3n infirmo fple 
netico bepoftafis nigraz oiuulfa pdirionc fignificat 
cũ igneus colo: fplenem cõſumat. 
¶ Suꝑius oetermínanit aucto: be colosib? extremis:vt oe 
&lbo c nigro cii bus líquoab? »uentát;c oc fignificatione 
eoꝝ:bic de colozb? medijs:⁊ omidi£ in quattuoz. 3n pma 
ocrerminat oe colozib? medijs moꝛtẽ z pditioné fianitican 
tibus. 3n ſcða oc fignificátibus indigeſtionẽ:ibi:Dicti cos 
loꝛes cii daritate. In tertía oc colozib? fignificátious dige 


ſtionẽ vel í a: vel medíatam:vel cõpletã:ibi: €lírellf 
nus atit colo: "3n q̃rta oc colozib? fignificantib? ercefíus in 
digeſtiõe:ibi: ilioſa vꝛina claritati. Tres pᷣme partes 


ſpectãt ad pñtem lectionẽ:⁊ diuidit᷑ pꝛima ín duas. Sn pi» 
ma ꝓponit qð ĩtẽdit. In ſcða pfequit oc coloꝛibus pditio 
né ſignificãtibus.ſcðaibi: Siainus figníficatio humoꝝ.⁊ 
ifta ſcða ín tres. 3n pma determinat oe coloꝛe ficuno vel vi 
rdi qð idẽ ẽ. In ſcða oe fulpburco:ibí; &nlppure? mino: € 
fidíno, In rertia oe plũbino:ibi: Plũbinus »sclationem. 
Scda ps pit Ffcques ín j octermínat oc colonb? indi 
geſtioaẽ figmficátib?nó diuidit᷑: Zũc ſeqᷣtur terria ps pᷣnci 
palis in q̃ determinat oc coloꝛibus Digeftionem fignificári» 
bue q̃ bicínapír.Clitellinus. (lla ín duas. In prr.a deter⸗ 
minat oe coloꝛe virellino citriniſſimo 7 ditrino , 3n ſcda de 
coloze rui « fubrufo.ícóa (oi:££olo:es bi — —— bma 
ín ouas. In pꝛima Octerminat oc hinõi colozb? fignificatí 
le pulp red fma ín tres.í£n 5 ir 
ulcbzá re red ain pma oetermínat oe 
coloze vítellino qd figníficar. In fca oe dtriniflimozibi £i 
triniſſimo colozcvirtus. 3n tertía oe ditríno:ibí: £ itrín?me 
diocrís cft üc ſeqᷣtur ílla pe in d recitat ep'am ab.⁊ illa 
ĩ duas. 3n pma recitat ⁊ narrat cá. In fcóa mouet obiectio 
ncs fopbiftaz5bocibi: I rf fopbifte nos. Pꝛima ĩ duas 
2. pꝛima narratillá fabnlá In fcóa — ꝓpoñtum 
toa ibi: Scda die veniẽte intraui. Tücfeqtur ila psín qua 
mouet obiectiões Bri eine in ouas fm duas obie» 
ctiones quas mouct 7 foluít. i: Item fopbifte. 
eſt diuiſio ⁊ fnia lectionis in gũali. —— 
¶ Pic pᷣmo dubitat᷑ ci pꝛimo ſupius determĩauit aucto: 
oc coloꝛibus extre mis:vt de albo fignificáte indigeftíonem 
videt᷑ qp poftea immediate determinare deberet oc colo:i 
bus vicinatib? albo coloꝛi:vt oe pallído ⁊ fubpallído baro 
pos fiuc glanco d fitr figníficát ĩdigeſtionẽ:⁊ nó oe fulpbu 
rco ⁊ virídi nó vianant albo:íimmo potius fignificat adu 
ftionc. 8d boc foluít £Serardus 


octerminauerit qualr colo; niger pabcat cõiũgi acddétalr 
t dj 


Liber 


A ſuba ſubtili: quare filt hie nõ dicit ꝙ colo: viridis d fitr fi 
gníficat aduſtionẽ babeat ↄiungi ca ſuða ſubtili accidétalr 
Et dicẽdum qp colo: niger fignificat aduſtionẽ cópletas. vñ 
hũoꝛes adufti tũt funt i vno ĩloco qᷣeti:⁊ faciẽtes oppilatio 
aẽ in meatibꝰnõ eliquant᷑ cà vzinavn exit lir ſubtilis:ſʒ ví 
ridis colo; fignificat aduſtionẽ inchoatã.vñ hũoꝛes nõdũ 
funt ín dete:immo adpucfuntín motu:⁊ ꝓpter h̊ non pnt 
facerc oppilationé dn in illa oppilatõe eliquãt cũvꝛina:⁊ ꝓ 
pter bocnó pót ↄiũgi colo; vindís cà ſubtili liquoꝛe nec na 
&uralr ncc acáidétatr imo femp ai grofio. €T 3t dicit ilia 
p colo: viridis fignificat aduftione pumoz:quare nó oicit 
c bmoóifignificat moꝛtificationẽ calo: naturalis ⁊ ſpirituũ 

cauſatã ppter frigiditate:q: fignificat frigiditateviridis co 
1ozq: nos videmus ꝙ viridis colo: ín arboꝛibus fignificat 
trígiditaté.vt dicit pbus in lib.oe plátis:ó fil colo: viridis 
in vꝛina frigiditaté fignificabit. Itẽ epilẽticis qñq; vídem? 
venae virides: boc ppter frigiditate moꝛtificãtẽ:ergo fi 
militer in vzina viridis coloꝛ qnq; caufa£ a frigiditate moꝛ⸗ 
tificitc. Ad D dicẽdũ qp viridis coloz in vꝛina gnaf cr cõmix⸗ 
tione nign coloꝛis ⁊ citrini:⁊ q: colo: citrinus femp gat a 
«alído: ppter boc colo: viridis d giat ex cítrino femp sñat 
ín vana a calído t nüd a trigiao:⁊ boiat Serardus. 
piimü argumẽtũ ín 3:id foluit Serardus dicẽs qp tu bene 
obijcercs fi viridis colo: in plãtis gñaret᷑ cr cõnuxtiõe citri 

ni cü nigro:ficut viridis colo: invꝛina cx cõmixtiõe citrini cũ 
nígro:fcd nó fic eft ppter boc nó valct.Ad alíud oíco ficut 
dictũ eft füpza:q viridis colo: caufa multiptr.vh ín epilẽ⸗ 
ticis nó apparent vene virides caufate a frigiditate immo 
Qfi nige:⁊ boca caliditate excedẽte. C Poſtea qrit cũ b oc 
termict oc medijs coloꝛibꝰ: « pmo oeviridi q figt aduftio » 
né&vidct ꝙ ĩmediate poftviríde oeberct poti?oeterminare 
oc purpureo rubco ⁊ vermilíofo d fitr fignificát caloꝛẽ epce 
dẽtẽ à oc pallído fubpallído glauco q fignificat indígeftio 
nẽ frígiditaté:cü oererminatio fua oe hmõi colozib?ocbe 
ret eſſe $m vicinitatẽ. Et dicẽdũ q prius imcdiate ante iſtã 
lectionẽ determinauit oe coloꝛe plũbino ſignificãte frigidi 
raté excedẽtem:⁊ ꝓpter hoc ĩmẽdiate poft determinat de 
coloꝛibus figníficanb? frigiditatẽ vt oc pallido ⁊ ſubpalli⸗ 
do tc. ( "$boftea oubitat fup boc qð dicit in Ira illa «p dicti 
£olo:ce cü caritate 2iügunt: gloſat Berardus.i.pallidus 
4 fubpaliidus ⁊c.cõmũgunt᷑ ci sroffoliquo:c.£tbui? folus 
tío cft:q: ifti fignificat indigeſtionẽ ⁊ ingroffirudint humo 
rü no potẽtiũ elíquari ci vꝛina ⁊ prurbarc vꝛinã c groſſiciẽ 
giiarc: c ppter B nó poffunt ↄiũgi cũ lidre groffo timo fem 
per ai claro, Itẽ dicit ínlfa ꝙ colo: fülpbureus figruficat 
ftranguriá. ££ otra:oicit ín ra ꝙ fulpbure? fignificat caloꝛẽ 
fo:té adurenté vías clargantéezó nó poterit fignificare ftra 
guriã.Ad bocbicedi qp fulpbure? fignificat minoꝛem adu 
Nionẽ d viridis:vñ ſulphureꝰ fignificat caloꝛẽ ↄſumẽtẽ fub 
nile ⁊cõpingentẽ groſſiun: qð groſſum cõpactũ põt deſcen⸗ 
dere in collo veſice ibi oppilationẽ efficere: z p oñs ftran 
guriã inducere. Et opponit Gerardus q talis vzna ſigniñ 
cat ſtrãguriã ppter oppilatione:ó debet exire ſubtilis:⁊ tri 
dicit qp talis cõpatit᷑ ci fuba groſſa ſemꝑ.Ad hoc dicẽdũ cp 
lz op hmõi materia colluʒ veficeznó tr ꝓpter boc erit 
fubritieimo groffa:q: ad ſtrãguriã nó erigitur nifi exitꝰ la 
boꝛioſus:⁊ q: bmóív:ina crofía exit peranguftü meatum: 
pter boc fadt ftráguna, vfi nó opoꝛtet ꝙ ſit ſubtilis ĩmo 
c põt eſſe grofíaz ſtrãgunã fignificare. Poftea oubí 
taf (uper hoc að dicit auctoꝛ in Ifa poftca: vbi rccítaroc íllo 
medico à dedit cataputías illi patiẽti: ipfeipzobat B:q: ille 
cataputic fant medicina foꝛtis ⁊ violẽta: qꝛ 0€ pharmacuʒ 
eft calidus: c ipſe patiebat᷑ moꝛbũ calidũ:q̊ male fecit : q: ex 
quo ipfc dicit ꝙ talis medicina violẽta nocet faníe quanto 
magis. egris. Aidet᷑ qp nó oeberct bocrepzobare:q: bíp.ín 
regimẽto acutoꝝ docet helleboꝝ oari ín pleurefi d eft moi 
bus acut? ⁊ ec calida materia: c tfi bellebo:use mediciavio 
leta c foꝛtis.Et dicẽdũ qp medicína víoléta ti 55 oarí [acu 
t19: t bene bocrepzobat:q: o£ pharmacũ eft calidum: ma 
teria acutoz, eft calida.Et tu opponis bip.oocuít Dare : of» 
€o ꝙ q̃dã funt acute oc materia calida cõpacta ín mẽbꝛo fo? 
lído ⁊ cópacto vt in pleureſi:⁊ talis nó potertrabinifi pcr 


mediciná foꝛtẽ ⁊ violenta: ppter b docuit bip.adminittra 
tc belleboz ibí:fed materia ipᷣus acute oc quo lodtur i Ifa 
non cft talis; c ppter boc repꝛobat erbibitiones pparmaci 
ín tali acuta. Tel oícendi qp hip.erat fcerctar? nature z no 
ucrat $tuté patiẽtis ⁊ mcdícine quátitate: 7 ꝓpterhoc po 
terat oare fccureznó fic $o modemi cá n fint ua experti ín 
artc medicie tc, lel oicédG qp nó docuit oare heleboꝝ p fe 
ín pleurcfi;imo cü repffiuo vt psin regíméto:fedifte dedit 
ifta cataputias finc rcpfituo —— 
«[ Sottea qrit fup hocqð dicit in pecfiu ill? moꝛdide d 
narrat qp pmo ante nonum diẽ eríutt vꝛina citrina ,pofteg 
in.ir.oíc.in pte fupiozi exiuit vᷣmilioſa cc. C lat ꝙ inca, 
bie tota exiuit citrina.vn innuit ꝙ ante nont die Crat mates 
ría penitus indigeſta c exiuit citrína: poftea in.xiit.die cres 
tica fuit materia totalr oigefta: c exiuit fil citrina:⁊ ita. vis 
de£ innuere qꝛ citrinꝰ colo: —— gm t oíges 
ftíone cóplctá:quó boc pote cft dicẽdũ qp fm qð dicit in 
folurióe pme obiectóís cp citrinitas ín ſanis repfentat dñiũ 
equale quattuo: pumoz ín cozpe c talís fi car digeſtio 
ces ín egríe 05 c —— — onantis: 

g citrina appeat ín egris fignificabít uidígeftione:T pros 

er B ante noni oié citrína a parte ibi fignificauit indige 
ftione:q: debuit apparere fm dñium hũoꝛis dñantꝭ 
in illa acuta egritudíne:fed in mona apparuit ín fupiozi ptc 
fmiliofa,cita figníficauit pᷣncipiũ digeſtiõis:⁊ ín pzoceflu 
poftea fignificauit maioꝛẽ femp digeſtionẽ:qꝛ fignificauit 
fubtiliozes ptes materie eſſe digeſtas:⁊ pps b ruit 
rubea ín pte ſuꝑioꝛi: f$ ín fine qñ materia fuit total erpub 
ſa:⁊ co:p? redijt ad ſanitatẽ vel incepit redire tüc apparuit 
tota atrína ⁊digeſtionẽ ſigniñcauit:⁊ fic pts foto ad illud, 
¶ Poftea oubíta£ (up b að fopbiftez ípemet yfascinuit 
ínlfa ꝙ equale tpe 05cca die nüctatiua iq apparet pmo 
manifeſte figna oígeftiois vſq; ad. ftatum cvíqo ad pꝛinci⸗ 


iũ mo:bí.Glide£ poc cffe falfum:q: dicit hip.in apbo.q.rj. 
Deci nücia c inlicacima aiii fedcóftat qp nó tátü cít tps 
ab. xj. vſc; iij.quãtũ ab.rj.víq ad pᷣncipiũ moꝛbi. 3tes 


ad.xii. a 
motus naturalis ín finc intẽdit:violẽtus ín fine mittit: fed 
motus digeſtiõis eft mot? naturalís:ó (ntédit in finczerco 
dti? moutf a nũcia vfqs ad ftatü qᷓ a nũcia vfq; ad pncipiit 
én6cft edle tp. Xontraria tf ínnuít ín Ira qr cft cale. cb 
2«cdo et cã huiꝰ eft:q: opationee nature cfunt c 
o:dinate 7 nó ſubite:vt bicit Bale. in oc creticis diebus. vit 
figna oigeftiois manífcfta nó apparent donec digeſtio mc 
diats ſit:qũ cft G digeſtio mediata:tüc apparent figna bigc 
ftíois manífcfta : á quanto tpcíndiguit natura ad digeſtio 
ne medictat? materie mo:bí:táto tpe ⁊ equ indiget ad dige 
ftione alteriꝰmedietatis:⁊ q: natura fuit ipedita in moꝛbo 
(lli? patiẽtis:ꝓpter boc nó apparuerunt frgna digeſtionis 
vſq; in. ix. crifis fuit in. xiiij. Ad íllud q3 obtjeís t Zꝛiuʒ per 
bíp.in apbo dicit qp».rj.eft nuncia.xiiij. dico ꝙ bíppo.ibi in 
apho.dõocet quó fiat menfis medicinalis:⁊ quõ tres fepti 
manc faciũt tãatũmodo.xx.dies.vñ.xj.dies q eft indicatiua 
xiiij. fuit tertia oíes ſcðe omade ſicut q̃rta dies fuit f» 
me hebdomade.Vel dicẽdũ qi materia bomogenea ⁊obe 
diẽte femp dies nuncia eft media:ſed non ſic eſt in matcria 
mobediẽte ⁊ etherogenea:⁊ talis materia ĩobediẽs fuit in 
illo moꝛbo ín quo.rj.fuft indicatiua.xiiij. VNel dicẽdũ ꝙ £52. 
in ſine de crifi ponit criſiʒ fieri fer modis.q̃dã cft criũs d ou 
cit ſubito ad ſalutẽ:⁊ iſta dicit criſis abſolute:ſcða q̃ fubito 
ad moꝛtẽ:⁊ iſta ðꝛ mala abſolute:tertia eft d ducit paulati⸗ 
ne ad ſalutẽ:⁊ bec eft crífis diminuta:quedã.ſquarta d ou 
cit panlatinc ad malũ:⁊ bec € mala: vel it crífis i q̃ qfiqp 25 
gregátur oue res (n coꝛpoꝛe:⁊ tunc duptr:qꝛ tuncaut ſubi 
tc ⁊ paulatíne ad bonũ:vt qñ ps materie ſubito euactiat c 
tato: ps remanet ⁊ paulatine oígerit anatura t erpeli: 
z tuncfit crífis ad bonũ:⁊ bec cft quita crífis:vel qn fubito 
cuaaiaf ps materie ⁊ maío: remanet nó pót oígerí a na⸗ 
tura ppter cíus inobediẽtiã immo víncit naturam: € tunc 
fitcnfis ad malũ:⁊ íta fit crifis ſex modis.vñ illud qO 3: ? 
equale tps 5 eſſe a die nuncia viq; ad ſtetũ ⁊ vſq; ad pna? 
pi : boc íntelligendi eft oc vna crífi abfolute: « nó oe illa 
in qua oue ree aggreganf:fed of pippo,oiat q. tj. eſt iuci 


Urinarum. 


ít. B eſt in üla criñ ĩ qua due res £:q:0f 
—— ꝙ 53*  Pecdéni alcd fui tubi 
to erpuiíum oe materia moꝛbi.iea tũ maioꝛ pe remanfit vt 
Dicti cft. p Doc ps lolutio ad fcóm argumentũ. ¶ Poſtea 
pubitaf fap boc qð dicit poftea q colo: rufus tub:ufus co 
uenítit cum claritate. Contra:in pnadpto leenonis fupius 
birit cp cti mediocri fuba cõueniũt:hoc idẽ vult egidíus ct 
dicit. 3n rufus vergẽs puri colo: emulus aun: f£qualís pu. 
rus medius cui fe liquo; enit ⁊c.quõg coitiget colo: rufus 
vel ſubrufus cá fabtili iquoꝛe c cũ groſſo.t folutio huius 
p5 p pdícta ⁊ p lítterá textus:qm colo: rufus in fanis ↄiun 
gitur ci mediocri ſuba:⁊ fic loqquitur egidius et aucto: fu» 
paa:fed in egrís coniungitur cum fubtili : qꝛ fignificat indi 
geftionem vtin acutis:⁊ ſic loquitur hic. 
¶ De vꝛina vermiliiſſa. 

Ermũiola vꝛĩa claritati c ſubtilitati qñq; 
duenit:⁊ itẽ groſſitudini:cũ ĩter rufus ⁊ ru 

beũ media fit groffirudo ſua:aliqñ rubea 

aliqñ clara rufa fm naturã humoꝝ coꝛpoꝛi 
dñantiũ.Subtił erínac clara acumẽ cholerici fang. 
ſi mificat:⁊ feb.cũ abelitu ⁊ oꝛthomiã fignificat. 3n 
alba ſuꝑueniẽte hypoſtaſi leni ⁊ rotunda nũdat᷑ co⸗ 
ctio cóplcta: z ſalꝰvicina.Si bypoſtaſiʒ lenẽ z rotũ 
dà nó bs: € coctio defecta:ſalꝰremota:qꝛ foztt tinctu 
ra ctii falute ſignificet: tñ bypoſtaſis fua c ſubtili⸗ 
tas ablata : oígeftíócs ocfecta « moꝛbũ diuturnũ fo 
re tignificar. Cini 153.11 vꝛĩa ĩ tãta ĩfirmitate firbona 
lalubꝛis eſt.ſi cũ bonitate ſubtilis eft in liquoꝛe:ſalu 
tem poft longũ tpᷣs videt᷑ ſignificare.Si infirmꝰ dc^ 
uerit: ⁊ ín oic quarta fit leñis:in oíc. vij. crífis crit 
imꝑtecta:ſʒ ín nona faluabít:fi tñ laudabilis ⁊ íllau 
dabilis fignificatio appeat:fm foꝛtioꝛa ⁊ cerríoza iu 
dicabít figna , Vrinẽ ſubtilitas ⁊ coctio oefecta mo 
rari faciũt crítim ĩ.ix. Natura em̃ in.vij.nõ potuit ot 
gerere ꝓpt᷑ cruditate ⁊ ſubtilitatẽ materiẽ. Unñ Ga 
le. vꝛina bona ſalutẽ ſignificat:ſi ín die quarta appa 
reat:ſalus erit ĩ die.vij.ex neceffiracefutura. ip.ait 
AUrina rubea ⁊ dara ſalubꝛioꝛ eft qp rubicunda pꝛo⸗ 
pter ſplẽdoꝛẽ⁊ coloꝛis fui pulchꝛitudinẽ.groſſac tur 
bida groſſitudinẽ ⁊ hũiditatẽ materie ſignificat:⁊ fe 
bꝛẽ nunciat moleſtã ⁊ anbeloſam.nõ tẽperata ín tur 
biditate ⁊ groffitudic fi diu praneat: groffitudines 
4 materie multirudíné c feb. postédit moleftatione 
atq timoꝛẽ:qꝛ in vꝛine ruboꝛe fanguís erugínofus z 
Íncéfio cbolerefiguificat:in grofficudie fui groſſitu⸗ 
do hũidi fanguinis ocmóftrat ín loco ꝑmanere fuo. 
Aẽtoſitatis multitudo « multa motío 7 ebullítío cü 
caloꝛe extraneo.i.febꝛe nó et actioe naturali. Girina 
turbída apparée 7 rubca in oic.rc.crífis cõplet ĩ die 
xl.humoꝝ ctii colo: ⁊ ebullitio:cũ nó niñ appear ín 
die xx. grauitatẽ z groſſitudinẽ fut mot? ocnuncíar, 
vnipotlibile eft digeſtionẽ cõpleri añ.xl.motꝰem̃ ve 
lor c leuis fignificat velocitate crífis:q: febꝛes funt 
lencaz nature cito obedíétes.ccótrario fi grofíc fint 
vñ bip.bris eritim ín oie. vij. nebulofas babuit vzina 
Wi di qrra boiem nũciãs liberari. lBebula in oic ár 
n — — —— — ſignificatve 
z4*e- € naturãa nõ in digeſtiẽe pigritantẽ.criſis 
lino vfas in vij.oíe appuic:groffirudine fcc ac 
bs * ín oic.tj. venite potuít:rps ínter íníriii moz 
pd nacle cit quáritari 4 inter qttã ⁊ feprimas 
cia in fcptia appeatzipoffibile cft vcnírc ci 


S'o.citttvttj. 


fim ante.viitj.fi nücía appeat in.xx.impoſſibile cft crí 
tun ↄpleri añ.xl.ſi nũciatiua cà nó in die nücia appa 
reat:nec in oie eretica: mozatur crífis in die altera a 
arctica:aligti venir criſis poft logü tñ tpe.bíp.i epi. 
Quidã infirmꝰfuit cuiꝰvꝛina in.viij. habuit bvpofta 
ftm albam: ſanatꝰ eft in.xvij. impoſſibile cft ſalua⸗ 
ri in.xj. ꝓpter ꝑuitatẽ hypoſtaſis:⁊ iter q: toic ac^ 
tica no apparuit, De vꝛina rubicũdiſſima. 

5 Iia rubicüdiffima ↄuenit turbiditati ⁊ 
SN y Iscoſſitudini natural:qꝛvirtutẽ fignificat 







ature z dñantiã in decoctione. Si neq» 
LM arofíanegs turbida apꝑeat: nó ex fua na 
tara eftzí5 ex accidérius paffioc-tieut (i dñat fanguis 
acute cbolere incẽdẽs eã ⁊ liquoꝛẽ futi tanficiszco 
lo: ein capitec alienatio mẽte:ſi laudabilia ſuꝑue 
nerit figua ficut acut? feto; nigra ⁊ vifcofa bvpctta 
ſis:ſunt nücia timoꝛis.Si fubtiicrur poft pᷣaictam 
groffirudínc oemóftrat augméraram calcfactionem 
I ouenice ait naturalr groffitudini hũiditati c tur 
bíditati duobꝰ oíníditur modis:qꝛ groſſitudinem fi 
gnificat fanguis: cruditaté dlaufam ín vaíis epatís 
t venis dyaphꝛagmatis z ivenís à funt fub ipᷣis.vñ 
fignificatur febꝛis cii oolo:e pectoꝛis ⁊ lateris ⁊ apo 
ſtema ĩ dyaphꝛagmate:⁊ o£ gen? pleureſis:⁊ apotte 
ma cerebꝛi vri gignit freneſis:quẽ ex apoſtemate cft 
dyaphꝛagmat: aliqñ fignificat ſalutẽ cii rubicũdiſſi 
ma ſit:⁊ rubo; virtutẽ coctiõis ⁊ dñantiã nature fi^ 
gnificat digeſtiõis:marime ti hypoſtaſis fuerit alba 
lenis et rorüda . Cirína enim fifuer bhuiuſmodi ex 
virtate decoctõis ⁊ rubosc caloꝛis:vicinã ſalutẽ ofté 
dit.Si hypoſtaũs fucrít rubea:ſed tri lenis ⁊ rotun⸗ 
da:tardã ſalutẽ demonſtrat. Et ſi non habuerit hy⸗ 
poſtaſm:liquoꝛ atit turbidas ⁊ cõmixtus fucrir : ri 
moꝛẽ alõge poꝛtẽdit:qꝛ turbiditas ex igneo dñante 
cft caloꝛe nature:⁊ nó cc actiẽe naturc.vh bippo. in 
epidi.Cirina rabea fi bvpottatim babeat: faturis eft 
nícia cerra. Si yo cũ liquozc cft groffo ⁊ turbído: il 
laudabüc eft:q: groſſum ſignificat ſanguinẽ nimiam 
habentẽ vérolitaré quà calor oíffoluit moꝛbi nen ca 
Io: naturalia. Si talis vꝛina cũ acura fir febꝛe:coꝛdis 
tremoꝛe:doloꝛe bypocüdroii:lingue aſpitate:mole 
ſtationẽ tignificar ⁊ timoꝛẽ. Si vomitꝰ eruginoſus 
fupucncrit vicinat᷑ timoꝛi Si in ſupficie cradiras c 
albedo appareãt deſcẽdẽtes vſq; ín pr? fui tertis: na 
ture timoꝛẽ ⁊ capitis denũciat doloꝛẽ:alicnationem 
q; ⁊ timoꝛisvicinitatẽ.Si cruditas ⁊ albedo ín rota 
tint vꝛina:timoꝛi funr magis vicina:tt nec albedo ncc 
duditas apparcar. Sí vzina i fui ruboꝛe ⁊ turbidita 
tcprianeacbedropífi pfenti cft moꝛs:qꝛ bvdropi;s 
detectionẽ ſignificat digeſtionis epatis:q digeſtio fi 
deficiat: ⁊ vꝛina ín ruboꝛe :co:rüpirur cibus 
ecincetione fuijptius . Coꝛruptio erri ibt ouob? cft 
modis:vel er ocfectíóe calozis:vel et augmẽtatione 
⁊ foꝛtitudine ſui:ſicut videmꝰin extcríosib?materüs 
pare ſ.⁊ carne ex foci íncefi magnitudine. Scðs mo 
dus diuidit ín duo.quedã em̃ ocfecríonem fignificat 
virtutis eparía ín mundíficzdo ſanguinẽ ex bumoꝛi 
bus. (a ocfectíoné in renibus ocfanguíniscclamé 
to fibi veniẽte digerẽdo. he due vífferüt vꝛine: q; fi^ 
⁊ iiij 





gnificis defectionẽ epatis rubicũdioꝛ eft c goſſioꝛ 
ẽ minus — ſplẽdoꝛis:facies infirmi citrinac plũ 
bina cá coͤſumptione coꝛpoꝛis:epar em̃ 
emüdádo fanguic oc vtriſq; choleribus ⁊ plegmate 
vcl alía fece:mittit ad alia mébza coꝛruptũ fanguine 
qué cx plíma pre refutãt mẽbꝛa:cũ parũ ĩde recipiãt 
redit igitur ad epar:⁊ cũ colamẽto ſanguinis immit 
titur renibus: ſicc; cá vꝛina fine moꝛa cgredit᷑ mcm 
bꝛa vᷣo cũ nutrimẽto careãt cõſumunt᷑:⁊ coloꝛes coz 
poꝛis mutãtur in plũbeũ ⁊ citrinum ⁊ alios coloꝛes. 
ifi Banoõ indt bona vita viuimns finc epatis fani 
tate. Altera ocfecríoné fanguis tignificas ín renib? 
in duo rurfus diuidit:vel ex ꝑuitate fuí rubo: mul 
tírudínc ſui fpledezis:epar erri cft foꝛte in digerẽdo 
fanguine ⁊ fai müdificatioe:d cũ oígeftus ⁊ müdifi 
cat?mancat ad mẽbꝛa recipit ca nutriturꝰ:ofoꝛtãs p 
mancre co»? in fuís jlirarib?. Colamẽtũ ci^ eus 
puo rubozc petit rcnes; vii ⁊ nutritur; qui ci deti⸗ 
ait in digercoo colamẽto eijciũt cũ vꝛina ⁊ ruboꝛẽ il 
iã Scðs modus detectionis in renibꝰ:doloꝛ in ven» 
tre fciti£;oefectio in renibꝰ (als genibꝰ) qꝛ ſiccitas 
in renibꝰ dñatur:qͥ parũ nutriũtur ꝓpter ocfectione 
fi3 in mundificando colamento fanguinis; vnde cuʒ 
v — 
2c vꝛina purpurea. 
Rina purpurca coucuice groffitudint et 


turbiditati ouobus fit modis. Cinus cft cr 
incenſiõe fanguínis cus igneo coloꝛe:alter 
ct cõpoſſtione:vel códutione cholere cum 
bumoꝛidus ⁊ íanguíne ⁊ coz cõmixtione. Pꝛimus 
eft peſſinus:q; incétionez moleſtationẽ moꝛbi figni 
ficat humoꝝ ⁊ río: ſui.Si febꝛis ſit foꝛtltimoꝛ fit 
cios Soi iat aſperã bepoftatis ⁊ granoſaʒ:fit mo; 
us 3 adeo fufpectus.s5cos modus cft cx condus 
fione cboleríca intra fanguinc:fignificans venarurt 
q̃ inter epar ⁊ fcl fant oppilacione, Clenc ctii oppila⸗ 
tc cõtrabũt pré cpolericà in ſanguinẽ:q̃ ad fel vadít 
z in ſanguinẽ fc daudit:qð cũ fizoifpergit cii ipfo p 
toti cozpus:cutus exterioꝛa inde tingunt. Uñ intus 
peſſima vctericia gñatur:⁊ iterũ efi colamẽto ſangui 
nís ad renes vadit exiẽs inde cfi vꝛina:cui tincturaʒ 
pitat dti lutũ rubeũ ꝑtinẽs nigredini aliquãtulũ: et 
io peſſima:⁊ timoꝛẽ uᷣgnificat:niſi laudabił ſignifica 
tio vel illaudabilis fupueníar:z tücfm foꝛtioꝛẽ c cer 
tioꝛem iudica. ¶ De vitia roſea. 
BKina rofca fubrürari z darítatíonenír:q 
— ſuꝑfluitatẽ fignificat ſanguineã cti hũidi⸗ 
NEZ EA rarc no cocra mitrzq fui ruboꝛẽ mutauit 
ccuũ dariraterofea 3 sala eft g ꝙ vzina fub 
tiliſſimavel groffiffima cruditatẽ « diuturnitatẽ moz 
bí ſign ficat:⁊ loge cft a coctione fubriliratí vꝛine p^ 
tinẽti: nõ an irudíní. Groſſe ciii etfi fit neceffe tps 
ín cóplenda fut coctiocvt fübrülíct args diuidat᷑ ⁊ cla 
ríficct : fubrili vꝛine magis neceffarium cft tcmpus: 
quía neceffe cft Lp fib: vt commifceatur ebulliar 
t turbetur:tandẽq; grofía efficiat:poſt neceſſarium 
eſt aliud tẽpus vt ſubtilict᷑ diuidat᷑ c clarificetur. 
¶ De vicinitate coloꝝ fc oc vꝛina tẽperate citrina 
dci & rubea z vermilioſa:iſte omnes funz vicine ín 
colo;e ! 




















Jubet 


Kine tẽperate citriniſſima Yufa 7 rubea z 
xvᷣmilioſa funt vicine. Coloꝝ iftoz bonitas 
virtutc actiõis naturc ſigniticat n ipᷣis:vñ 
lquoꝛes coz tcpcraméto funt vicini:qꝛ vꝛi 
na (i (it ſubtiliima:defectionẽ nature tn cocrióe fug 
fignificat. ſicut Ba . inqͥt: poſſibile cft vt invzina adu 
nc£ fubrilitas líquozis-fs tñ nó multi fubrilis.Ssub 
tiliffima eim natura nibil in coctioc agere oftédit.bo 
nitas colori ſigt curé actiois nature ; q ouo no fibi 
ouenífit.en ꝓpꝛia € ſubtilitas albedini vicina in co 
loxc. vit fDatipoffibile € vt ſubtiliſſima vsítia ft ttcra 
nifi pua fir rincrura:fostis citi tincturavtute acrtots 
uaturc i initio moꝛbi ſigt:q; iftam actione fua ↄplet 
¶ Suꝑius determ inauit aucto: oc colozib? indiscftíones 
figiificarib?: c oigeftioné ↄpletã vel init latã yel mediata: 
bic determinat de coloꝛibꝰ vꝛine calo:ẽ excedẽtẽ fignificátio 
bus ⁊ oc ſigniñcatiõe eoꝝ:⁊ diuicit᷑ ifta pe ín duas. In ps 
ma octermíat oc hmõi coloub? calo:e excedéte fignificanti 
bus. In fcóa recapítulat oc bmóf.fcóa ibi; Pala ó eft qp vzt 
na, uma ín jttuoz, In pma octermínat oc coloꝛe $müios 
fo. In fcóa oc rubicüdiffimo:ibi: SRubicüdiflima vꝛina. n 
tcrt;3 0c coloꝛe purpureo:ibi: iria purpurea. In quarta 
oe roſeo:ibi: Girina roſea. Pꝛĩa 1n duas. 3n pma determi⸗ 
pat oe colo:c vᷣmilioſo ci fübtili ſuba. In c3 oe eode am. 
grofía ſuba:ibi:Mroſſa c turbida, SPzima in duas. 3n pꝛi⸗ 
ma narrat. 3n ſcða aucto:itate :D3. »firmarzbi Gi iba, 
ín rota. Zũc feqtur illa pein q̃ determinat de colo:c vᷣmilio 
fo cü qrofía ſuba:⁊ illa in duas:q: pꝛimo octermínat be bu 
íuftnodi vina ín gñali. In ſcða int [p cóparatione ad 
tpa mo:bi.fcóa ibi; €jria turbida t rubea. Tunc ſeqt illa ps 
ín q determinat oe coloꝛe rubicũdiſſimo:⁊ ílla (n duas. In 
pmaoctermiat oc coloze rubicüdiflmo cũ ſubtili ſuba cid 
ouenít acadétalt. 3n (c5a oetermiat oc coloze rubíctidíflis 
wo cũ grofía fuba cfi d 2uenítnaturalr.fcóa ibi:Cõueniẽs 
naturatr aroffitudini,c (fta fcóa ín duas. 3n pma determi⸗ 
nat oc colose rubícüdiffuno cũ grofía ſuba:⁊ 5 ín gñali. 3n 
fc3a ín fpàlí put apparct mó! in tebꝛe acuta. fcóa ibi: Si 
Pꝛima ín duas. 3n pma narrat, 





vila cũ acuta fit febꝛe. 3" 
fca »firmat auctozítate bip.ibí: Cin bíp.in epi. Züc fcquit 
illa ps ín qoctermiatoebmóí rubicüdiffimo coloꝛe ꝓut ap 
paret ín fcbze acuta:⁊ illa ín duas. 3n pma narrat. 3n ſcða 
oecarat qðdã ſuppoſitũ i illa narratóc.fcóa ibi: f££o:ruptío 
em̃ cibi. c ífta fcóa ín duas. 3In pma diuidit. 3m fcóa fubdi» 
uídít.fcda ibi: Pꝛimus modus diuidit᷑ ín ouo. cifta ſecũda 
ín duas. 3n piima fübdiuidit. 3n fca octerminatfiue pos 
nítoffferentià ínter vꝛinas illos duos modos rcpfentates 
fcóa ibi: He duevrie oifferüt, c ifta ſcða ĩ duas. In pma oc 
termiat de pmói vꝛina rubicũdiſſima ⁊ groffa ꝓut defectũ 
fignificat epatis. In fcóa put fignificat oefectu rena. fcóa 
ibi: zia oigeftionem fignificat ĩ renibꝰ. Zũc fedt illa peut 
q̃ determĩat decoloꝛe purpureo.⁊ ílla in ouas Pm duos mo 
dos talis vꝛine.ſcða ibi: cs modus.tüc fcQE illa pe ín d 
determĩat de coloxe rofco: illa ppter fui puitatẽ nó diuidi 
turf; poftea fej£ illa ꝑs in d recapitulat:4 üla diuiditur ít 
buses. 3n pma recspítulat oc vzma fubtili ⁊ groſſa. 3n fca 
recapitulat oc mediocrivel tẽperata.ſcða ibi. Urinẽ ttpera 
te citrinifüma. Hec eſt diuifio  fnia lectioms in generrli. 
¶ IPicoubita£ fup vnico $bo qð dicit in fine pᷣcedẽtis le⸗ 
ctióis:oiat em ꝙ rufus colo; eft calidioꝛ oib? aitjs:7 ita fup 
pou q fit calidio: ⁊ incẽ ſioꝛ d? colo: ribe?, Scd 2:colo: ru 
vr dictũ cft atteftat ſanguini:rufus $o vt oíat ín ptc 
illa attefra£ téperaméto bumoz ín cozpe:fs oplerio fanguf 
nca calídio: eft cóplerione r&perata:ergo colo: rube? q atte 
fta£ cõplexioni (anguínce calidio: erít p rufus attcftás cõ⸗ 
plerioní teperate pnmo: fzfi eft calídio: erit íncefio: cà ca 
lídi fit tíngere vꝛinã ⁊incendere:ergo rubeus coloꝛ magis 
eftincéfus dp rufus. Pꝛeterea colo: rubeus vt oíat fignis 
ficat dñiũ nature in coctõe:ſed ſuperiꝰdicit ꝙ rufus fiór eru 
ditaté:f5 colo: ifte macie € íncefus d figr dñiũ nature otgc* 
tẽtis d ílle  figt cruditaté; 6 rybe? magis cft inctfus qp TV 


aríinru. 


fus e Si eft atc die dé rufus colo: zalidíot Colb? alíje 
fus An Sibi ctinccoo rubo, 


v 1 ings e 
lidio: ínezvt oct sbatin oc coplerionib?: árufas 
€olo: — rubeo:g € incẽfioꝛ. Et dicẽdũ rufus co? 
lo: qnq gnat pꝓpter eq̃lẽ cõmixtionẽ hũoꝝ in co:pe vt'pt$ 


P ioé calosé accidétale dp rubeus: c B mo loquif auctori 
illa IFa.vit oico q rube?figt maiozé caloze naturae c minoꝛẽ 


vía pcedtit vitime rõnes:⁊ fic p5fotoad hoc qð dicit ín az 
er fus calidío: eft ⁊ acutio: oibus alijs: vcrü eft oc calo; 
idétali:q: figníficat dñium cbolere indígefte. ] 
Pꝛeterea dubitat oc pfenti lectiõe: c pmo oubítaf fup 
boc q3 oícitin ma ptc lectionfe m Dncipio:cp colo: Vmilio» 
fus couenitnaturalitcr cá fubtili iquoze c cti groffo . 5 3 


digcftioné:fs Ly pers citet ipe ofrit füpi? oigcftione c idi 


bei, 
poſitio.ſ.qð naturale eft nó afucffat ín: 
Qregunt ſolũ a natura íta ꝙ nó ab aia , 55 qꝛ colo: $miülios 
fus rcgi£ anatura ⁊ ab aĩa.i.a caloꝛe naturali deciſo in vꝛi⸗ 
na ppter D nó valet: imo pót cõiũgi aii groflo ⁊ cà ſubtiu:⁊ 
pót poní ũ de carne bouina in vía nutrimeti recepta: 
q:ifit anaturatr:z nanuratr hẽat peterc fundũ:tũ az 
regulaf a caloze tédit ſurſuʒ ocozfus oextro:fü c ſiniſtroꝛſũ. 
Aldicẽaũ q qfi colo: $miliofus 2uenit c fubtüi fiue oi 
e£ cii fubtili c cũ groſſo variat᷑: qꝛ qn cõiũgit᷑ cũ fubrili ma 
Gio occlínar ad rufum colose : qn Vo cii groffo magis sd rue 
bei. ld ſcðʒ pʒ ſoto:qꝛ vez eft «p idẽ colo: nó varia? nó pot 
fire digeſtionẽ c indigeſtionẽ: (5 idẽ coloz remiſſus inten 
fus pótilla fiárc.fic cft ín ppofito vt oíctü eft, Sid terri di⸗ 
ccdi qp» fecus cft oe extremis coloꝛibꝰvt oc albo oc nígrot 
oc medijs coloꝛibꝰ etoc vᷣmilioſo:qꝛ medi) colo:cs vtoictü 
cft poffunt ptíciparc naturá fuoz ertremoz : ⁊ ppter B co» 
lo: vermiliofus qf plus declinat ad rufus pót 2ucnírcnatu 
raliter cũ ſubtili:qũ ad rubea cà grofío:f5 vnà extremũ Zꝛia 
tur aiteri· Tppter bynũ nó pót Duenire c altcro cc ¶ Ter 
tio oubíta£ fup D qð oícitilra poftea cp vzina $miliofa grof? 
fai d apper nebula rubcai fupficic vꝛine: c D inaitj.oíe fiot 
erífim futurà ad bona ín. vij oic. Aidet᷑ ꝙ falfus oicat: qz fi 
gna repfenrátía crifim futura ín feptima die fi appareat ín 
(itj. oic illa debẽt cffe »pleta:fs nebula — — nõ ẽ ſignũ 
cópletü: q: ad B ꝙ hypoſtaſis fit bonũ ᷣgnũ:opʒ ꝙ ſit dige 
fta t appeat ín fundo lenís ⁊c.g nebula bvpoftafis ín talivꝛi 
na apparési iit). ote nó C certüfignü criſis future adbonüt 
vij.ore , In Sri eft aucto: ín Ifa vt dictũ eft aucto . bip . id 
D dicẽdũ ꝙ nó oicítD.f.c nebula apparéo rubea ín.iit).oie ft 
gnificet enfim futura in. vi) imo oat ꝙ vꝛina fignificás cri⸗ 
fim fp-vij.oic : babuit nebuli rubea ín (upficie in.iiij.die.⁊ 
iris t eſſe t noopsq ppterb fitecóuerfo. Gel dicẽdũ qp 
ebula rubea aliqũ appet ín vꝛina ai oígefttóclíiquosts c co 
— Coplcte:ctalís apparẽs ín.íitj.oie in ral vꝛina eft certũ 
ans iie futurc in. vij. ⁊ ficloquít inlra . align vo appet 
pmi nebula ín tali viina cà oígcftíóe liquozis c coloxi9 nó 


S'o.citttít. 


copleta:t talis nó eft certü fignü: cfictu obijcis. ¶ Quar, 
to oubítat fup B qð oícit poftca ĩ la:qꝙ vꝛina rubicnda grof 
ſitudini coueniee fidt actione nature € caloz£ digerẽtẽ.o⸗ 
tra qii calo: ofiat in oigerédo facit liquo:£ inedíocrem ⁊ nõ 
grotíus:ó falfus dicit. Et oictdi ꝙ oma naturc pót eſſe duo 
Dus modis:qfiq cr natura fiue caloz naturaus dñat᷑ fupza 
materia nutrimeti: 7 tüc fine dubio facit iquo:xt mediocrẽ 
tficobrjas tu:qñq; pᷣo dñat ſupꝛa materia inobediẽtẽ.i.ali 
quãtulũ reſitẽtẽ vr ſupꝛa materiã moꝛbi: c tũc nó pot facce 
re liquoꝛẽ mediocrẽ:⁊ facit qð pot t ingroſſat liquoꝛẽ ptur 
bádo hũoꝛes ⁊ diſſoluẽdo in co:pe ⁊ fic loqui£ ibi. CMuin 
to dubitat᷑ (up b qð dicit in la: p vꝛina rubicũda in coloꝛe 
qna eft ſubtiũs inlidre accidétaliter:c D eft qð dicit ipfe ꝙ 
onat fanguís cholere acute vel rubee. qp falfu5 oicat 
q: qñ fanguis dñal cbolere rubee tũc inſpiſſat vzinà ꝓptet 
fui ſpiſſitudinẽ:g tiic nó eritvzina fübnT. Zid B foluit zócrae 
dus dicẽs qp ibi eft quã figura dvocaf hypalage:q; auc. vult 
Oicerc totü Szit: vult em̃ oicere ꝙ vzima rubicũda qna ẽ ſub 
tilzs p accidés: qnas cbot.rub.ofis£ ſagumi: ⁊ D mo legit ge 
rar.itá ras. CSexto oubitat (up b qð oíGtauc.pofteailia 
qab?anqsco:rüpif iftomadpo;ppt augmetationz calor? na 
turat.Cõtra quáto 9t? — calo: — forrior 
tãto meliꝰpõt exercere fuas oꝑatiões:ſʒ quãto caloꝛ natura 
lis augmẽtat᷑ tátofo:tíficaf:ó magis tũc põt epercerc ſuas 
oꝑatiões:ſs fia opatío € digerere cibũ ⁊ no coꝛrũpere:g̊ au 
gnetato caloꝛe naturali i co:penó coꝛrũpit cibũ.⁊ oicecũq 
co:üpít cibũ vt dicit ifa ⁊ optic D declarat c cãm inde red 
dit.&d argumétüin Zꝛiũ qð obtjcís cp quatot natural cft 
fo:tio: táto meliererceret fuas opatióeszvez,e qp p 2patio 
n£ad paffus ꝓpoꝛtiõe:ſʒ qꝛ qñ calo: natural muitũ augmes 
tat: fi recipiat db?fubtihis ftati coꝛrũpet᷑: ppter D nó cft ibi 
ppo:tío oebíta agẽtꝭad pafíti ; vñ ín calidiffimo ftomacbo 
adurüt cibaria ſubtilia vt camcs pullie:grofíavo ibidẽ dige 
run£:vt carnes bouine. Vel dicẽdũ cp vex ẽ qp fi caloz natu 
ralíe augmẽtet᷑ íta tfi p nõ exeat ꝓpꝛias metas:tũc ſine ou 
bio nõ coꝛrũpit:ĩmo pfecte digerit:h̊ fi exeat ꝓpꝛias metas 
ꝑexcenũ tüc coꝛrũpit᷑:vñ calo: naturataugmetat?valde mtu 
tat ĩ igneũ:vt rire febri. ⁊ mu coz 


rüpit cibũ:⁊ oe tali loquif auct fa:tu 9oobtjcis oeaugme 
tatióc nó ppias metas. Seprio oubitat up b 
qð oit auc , poftea iifa qp vrina purpurea in coloze bis by»' 


poftafim grauofa mín? fufpecta eft fi nó babeat pvpoftae 
fitn granofam.£ ótra vzina rubicũda fiti coloꝛe er icefioe fa 
guinis:vt dicit [Ifa : cita figt malũ. Iteꝝ bppofta.granofa 
gnat᷑ a caloze egtranco adurẽte: ⁊ íta tał vua cũ tati hypo 
ftafi fiGt ouo mala:;fine vero talí t nó fiát nifi enu; 


malũ:g vzina purpurea ai b 3 mag € fif; 
cadi fine talipypoftafi. Bd Rui crar Dick S Dypéft- 
in vzína caloꝛẽ foꝛtẽ t incineráte 


:f 
1 appellatur hypoſtaſis.i.cõtẽtũ granofum c —— 
granoſa apparens in tali vꝛina purpurea eft min? fü» 
fpecta q: &gnificat ꝙ illi hũo:es vifcoft in cozpoze groffi adus 
runt ⁊ elíquát cũ vꝛina: nó remanet tn coꝛpoꝛe qó eft bo» 
n: fic loqui aucto: ín littera. lel dicẽdũ qp qñq; generat 
bypoftafie granofa a calo:e adurente materia mozbi: c tüc 
apparétin vꝛina quaft arene:⁊talis eft bona vt dictũ eft: et 
tunc aduftio cadit ſupꝛa materiã moꝛbi z no ſupꝛa materiã 
nutrimẽti:⁊ fic loqui£ ín lírtera. lion $o apparer talís by» 
poftafis granofs ppter aduſtionẽ factam in materia nutri» 
mentí:c talis cft peffima:c fictu obijcis. Vel oicedum qv ft 
cut patebit inferius: ficut bypoftafis nigra: d eft innatura⸗ 
lis peioꝛ eft in fundo d infupzemo: q: in fundo talis bypo⸗ 
ftafis apparée fignificat cófumptioné ⁊ adufttone materie 
mo:bí c etiã vétofiratis nó potéti$ cleuare illá ín fupsemoz 
ſimiliter dico qp ín tali vrina purpurea fianificáte incen 

nẽ fanguinis bypoftafis granoſa druulſa eft mimus fu 

3:9: figmfcat adbuc alíquá vétofiratem facere o 


vt 


Liber 


ivzína purpurea ſigniticat moꝛ L 
né oino facti m oibug partibus z enáínuentofitare, ([ Ci 
timo oubítatur ſuper hocqð dicit poftcain la ꝙvꝛina fubti 
lis « cinericia fignificat ſubtilitatẽ 7 €; cita innuít 
«p ſubtilitas 7 cruditas poffint fc fimul copati ín eadẽvꝛina. 
«otra crudítas nó cft in vꝛina nifi ppter oiuifibilítatem ct 
partibilitatẽ partiũ materíe:fubtiuras vo ꝓpter diuiſibili⸗ 
taté ⁊ partibuitatẽ: fed impoffibüle eft diumbilitatẽ ⁊ indis 
uifibilitaté effe fimulin ead£ vꝛina:q̊ falfum dicit. Et oícens 
dá ꝙ nóloquíf ibi oe fubtilitate à fit p diuiſibiltatẽ partiũ 
gromſaꝝ ⁊ (equeftrationz; vt tu obrjas: immo loquit oe fub 
— viã indigeſtiõis:vñ qñq; materia cft ira ſub 
tiis ⁊ fumoſa qp natura nó poteft cá attingere nec digerere 
vcl ingroffarezimmo fubterfugit:vt oe cbolera ardétiffima 
pts: t tüc remanct ſubtilis ⁊ cruda ;c ficloquí£ ibi. 

€ 3arricula. viij. oe diuiſione bypoſtaſis gñalr. 


ín partib? vine: f5 fi talis ftafie granofanó appa 
reti." Julia 14 tied ina n7 





4 J|ralisregulà fua cuftodít:cii nec difinitionẽ 
aam ercedit:nec infra ſubſiſtit.qð quinqs 
modis fir:coloze;loco:líquoze:fouma : motu.Coloꝛe 
c albiffüria fit ex neceſſitate. nó alba em nó eft nae 
turalís: qo ín fequétib? explanabímus, 7 oco:vt fc^ 
deat íi vafis fundo.q fino fedcat in fundo:bypoſta 
fis vocat ĩmerito.Liquoꝛe:vt ſit mediocris iter fub 
tile ⁊ groffum:q: nó mediocris nó eft digna tẽpera⸗ 
ta iudicari.Foꝛma: vt ſit rotũda lente afi pinea: vt 
inferío: pars tit lata:ſuperioꝛ fir acuta.Motu:qm̃ 
oi tépo:e leuís cffc ín motu ocbet ; vt ſi vas mouea⸗ 
tur:cíto fine liquoꝛis turbiditate aſcẽdat ſuperiꝰ:cũ 
verovasquieſcat:ſubito deſcendat ad inferioꝛa:⁊ in 
foꝛma pinee reſideat.Cũ bec quinq; dixerimꝰ abſo⸗ 
lute:opoꝛtet vniuerſalins — expꝛeſſius: 


* 


¶ De bypoſtaũ alba naturali. 
Nipoftatis alba naturalís dicit effe cũ na» 





Xin cura onetf bumo:ib?:c feces putops co 
auãtur:ꝗð actio eiꝰin fpermate tcfticulo 
4 C3» Ai rü:in lacte mamillarũ:in faníe apoftema 
ute Tiri teftat:q: natura fi ín coctiõe ſpermatꝭ 
p:cualear ft qj optʒ: exit ſperma albũ iunctũ in li^ 
quoꝛe téperatü:odo:iferü:quía odo: ei?eft quafi nos 
ucilí fruc? palmaꝝ.cũ aũt in decoctiõe deficiat: vcl 
aliquid eã impediat: feu cõplexio mala:ſeu maloꝛũ 
bumoꝛũ ín coꝛpoꝛe abundãtia:coꝛruptum neceffe eft 
excat in coloꝛe:liquoꝛe:hoꝛribili odoꝛe:nõdũ erri cõ⸗ 
pletũ fuit in coctione vt auferret᷑ ab ipfo fanguinis 
acredo:ſicut cũ exterioꝛ caro excoquit᷑: ſi nõ i coctio 
nc cõpleat᷑:ex odoꝛe⁊ ſapoꝛe abominat᷑. Idẽ cft oe lí 
cte in mamillis ⁊ ſanie in apoſtemate:qͥbꝰ ſi caloꝛ na 
turalis dñetur:alba mundificata iuncta c non fctída 
egrediunt᷑. Si natura ín coquedíe no ↄpleat᷑:⁊ a fua 
digeſtiõe ocficiat:z eciraneus calo: illi dñetur:hoꝛri 
bů is ín odoꝛe emittit᷑:⁊ oíucrfa in liquoꝛe:q; rofea c 
fubtilís fi matería calída fuerit: vcl cínerofa « pecía 
ta:fi marería fit frigida.Sed tamen cà albedínís na 
turalís bepoftafis nó cft aſſimulãda fanicí:fs po 
tíus fpermaríz lactí:q: natura ſaniẽ mẽbꝛis pay affí 
mílat:lac vᷣo « fperma fpecálitcr ⁊ naturalíter tem 
bꝛis cõfoꝛmant᷑:qð ouob?fir modis.Sperma em̃ po 
teſtatiue eft mẽbꝛũ:lac caro.bocaüt moftrat cũ fo 
mã fai dimitrere « eſſentiã videamꝰ:⁊ in foꝛmã mc» 






en naturalíscft: aut nó haturalis Hatu⸗ 


bꝛoꝝ mutenk. Sperma g ülud eft in qð mutak 
ſtatiue:⁊ ipſa ĩ p» fint poteftatiae.inde ci gena; 
tur « coficiunt. 3mpoffibile erri eft effecti no cffein 
cá cfficicte naturalr vel poteſtatiue.Qð fi effet pogi 
büc poffet vultur cr gallo effc; ⁊ clepbas cr ftrutioe 
boc afit ín pparulo cit vᷣitati obuiare.Scð 


-— ^ 3 


pletiua. ¶ IRepbédür nos fopbífte ín bvpoftafis gl 
bedine:dicẽtes:q̃re alba hypoſtaſis € laudabilis « fi 
gníficatíua oigettionis ⁊ coctiois, Blbedo xᷣo wꝛine 
utaudabilís ⁊ũgtiua cuditatis er indigeſtionis 
Reſpõdemꝰduobꝰ modis fieri:q; brpoftatis funda 
mẽtũ eft tertie digeſtidis:q̃ ĩ mẽbꝛis cri ſuã cõplet co 
ctione z digeſtionẽ mẽbꝛoꝝ pfecte expꝛimit tilírudi 
né. Ael q: bypottatis cft ſcðõo oecoc? f3guís; à ſcõo 
excoctꝰ pott rubo: pletü nó ĩuenit ĩ quà mutet ál 
taré mẽbꝛis aſſimilãtẽ:niſi tãtũ in albedinẽ:ſicut dix 
tnus ci fanguis in lac z ſperma mutaret᷑.⁊ fitr cũ ca: 
ro ín pinguedinẽ trãſducat᷑:qꝛ pinguedo ín inítío ni 
alíud eft qp caro mollis vícina coagulatiõi: q cũ calc 
rẽ naturalẽ in fe admiſerit:⁊ fu coctíoné cõpleuerit 
mutatã in albedíne facir — €, Zirift.ín lib. de 
aĩalibꝰ intitulato ꝑfecte D expᷣanauit:nõ tii cft nre id 
tẽtiõis illud ín libꝛũ noſtrũ intromitti: fs fi ds intel 
ligere voluerit:recurrat ad auctoꝛitatẽ Ariſt. Cirir: 
faiiguis ⁊ alioꝝ bhũoꝝ € colamétü: dre ipie affimilai 
q: calo: et bis cõpoſtꝰ retinet. i hũoꝝ erri comitri 
nib?.ifanguis cũ pbleg.⁊ vtrífqs cboleríb? coloz ef 
mediocrísc tépcratus:q: cítrín?cftz ſubtilis:ſʒ tñ ſ 
bilo: alíds dñet᷑ coꝛpis ↄplexiõi:ſiue ſimplex:ſiue cẽ 
poſitꝰ ſit:coloꝛ ci? ín vꝛina apparebit. Neceſſe cft e 
alba hypoſtaſis coplemétü ſignificet coctiõis⁊ dige 
ftíois — —— —* — — ratur 
⁊ cõplemẽtũ fiat coctiõis. Palã cft intelligi qp bypx 
ſtaſis natural albedo fundamẽtũ ſit.qð diira * 
poſtaſis nó alba eria ſanitatẽ crit: ⁊ ad infirmitate 
por calo: naturalis fi a coctiõe materíe moz 

i defecerit:hypoſtaſis nó cõpleta ín coctiõe crít: c 
3:ía cft albedini:⁊ mouct ín coloꝛẽ materie moꝛbi:v 
rubca:rufa:glauca:cítrína:c cinericiaviridis vłui. 
fit. Rufe « glauce:lʒ oricf chol.rub.tñ coctiõis fii 
&caté ⁊ digeſtidis cõpletionẽ. vii ficut alba ad fant 
taté funt vicínc. ¶ IRubca bvpoftafis fi&z medio 
critatẽ coctiõis ⁊ poflibilítate ↄplemẽti. itrin⸗ 
bvpoftatis ſigt q: nodũ natura coctionẽ inceꝑit: tii 
poſſidile eft illi: qꝛ cale: eft ſtabilis fm coloꝛẽ mate: 
rie moꝛbi: nó adbuc mutat᷑ ín coꝛruptionẽ vcl cõſum 
ptione; q9 in loco fuo liquido dicetur. 


Urinarum. 


Quiaã dicũt ꝙ fuperius determinauit aucto; oc líquo 
* colozc vzinic. In ſcho ifto ibꝛo e hypoſtañ. Ael dicen 
d& $m oíuifionté vñac in pꝛincipio libziz dp finitis ſeptem ca 
pículís : hic incipit octauũ in quo Octerminat oe bypoftafiz 


: pꝛimo p:ofequif ocbypofta 
af innatorati-fcctida i : Ipypoftafis ergo contranatura 


uítur. In quara pzima octermínatoe colo: by 
or rien d In feainda oc loco bypoftafis narura» 
lio ín pzefenti lectone: ibí : In fundo by poftafte fignificat, 
ntertía oc liquoze: ibi: Hypoſtaſis ínter ſubtilem⁊ groſ⸗ 
am. In qrta oc foꝛma:ibi: Lenitas bypoftafis ct cõiũctio. 
In dntaoc motu vel tꝑe:ibi: Leuitas ——— veloci⸗ 
tas. Pima iſtaꝝ cum dua pᷣcedẽtibꝰ eft pᷣſentis lectiõis:⁊ 
diuiditur iſta pars in duas. E pꝛima octerminat oc colo2 
re pvpoftafis naturalis, In ſcða mouet obiectionẽ fopbaz, 
«remouet.fcóa ibi, SRep:cbendunt tamen nos ſopbe.Pꝛi⸗ 
ma ín pepe ai pꝛima coparat aucto: bypoftafim ad lac ad 
fperma c ad ſaniẽ:⁊ bſub ↄueniẽtia. 3n (Oa ſub oíffcrétia , 
fcóa 1:bí: 5 th bypoftafis affimiláda nõ eſt ſaniei. Pꝛima ín 
duas. In bma 2parat bypoftafim ad lacz ad ſaniẽ füb cóue 
niétia. 3n fcóa fub dꝛñtia. ſcða ibi: Idẽ fit oc lacte in mamil 
lis. Ji pars in qua cõparat bmói fub diffẽrẽtia diuidit᷑ ín 
duas fm duos modos differẽtie quos aſſignat.ſcða ibi:Se 
cũdus modus cft q: faciẽs.Tũc ſequit᷑ illa pars ín d mouet 
obiectionẽ fopbiftaz: illa in duas. 3n pꝛima mouct obícó 
ctione ⁊ remouct. 3n fecüda cõcludit ouas códufióes pᷣnci 
pales.ſcða ibi: IBeceffe eft à vt alba hypoſtaſis. Pꝛima ín 
Ouas. In pꝛima mouet obiectionẽ. Iñ ſecũda remouet. fce 
cũda ib Refpondemus bocouobus modis fieri, 4 ifta fcóg. 
11 duas. 3n pᷣꝛima ponít pꝛimã parte fue folutíonís. 3n fc» 
cunda —— — eſt liquamentũ ſanguinis. Zunc fe 
quitur illa pare in qua cõcludit duas cõclufiones pꝛincipa⸗ 
ĩes: ⁊ illa ín duas. 3n prima cõcludit codufione oe bypofta 
fi naturalí. In fecunda oc innaturali.ſecũda ibiz29 cũ ita 
tts eftoiufioc fnia lectionis ín generali. 
¶ Hicpᷣmo dubitat᷑ vtrü hypoſtaſis naturalis generct ab 
operatione fcóe digeſtiue vel tertíe.q ab opere fcóe vide£:: 
qꝛ ab eadẽ operatione cft totum ⁊ pars; fcd bypoftafis cft 
gare vꝛine:⁊ vꝛina eft ab operatione ſcðe digeſtiue:q: genc 
faf in cpatc cũ hũoꝛibus:d̊ ⁊ bypoftafis. St? Bał.in oc fim 
plici medicina:dicit ꝙ ín quolibet fucco funt Qttuo: partes, 
Pꝛima eft fer ⁊ refidétia : fccüida fpuma: tertia aquofitas: 
quarta veritas fucci : & fitrín vꝛina erütífte quattuo:: (5 ín 
fucco ab ead£ vírtuteariaf fer fiuc reſidẽtia ſucci « fuccus: 
ergo fimiliter in vꝛina ab cad? operatione generabi£ reſidẽ 
tía vꝛine d eft bypoftafis c vitas vꝛine: f ipfa veritas vꝛi⸗ 
nc generat abopatióe ſcðe digeſtiue: vt ab opatione epaz 
tís:G itr bypoftafis, "tem Auicẽ. dicit ꝙ melàcbolía eft fer 
alíoz humdꝛũ: t tab eade virtute generat melancholia z 
alij humoꝛes:qꝛ a vírtute epatis-ó fitr c bypoftafis ſit fex 
« refidéría vꝛine ab eade operatióe anabi£ ci vꝛina:ſed vꝛi⸗ 
na giiaf ab opatióc ſcðe digeſtiue: g ⁊ bypoftafis. In cons 
traríü eft aucto: in littera qͥ dicit ꝙ bvpoftafis eft fundamẽ 
tü terne digeſtiue ín mẽbꝛis c nó ſcðe. Pꝛeterea bypoftas 
fis eftnaturauter alba:g̊ gñabit in oigeftioe oealbate:(5 ter 
tía digeſtio dealbat:ſcða rubificst qꝛ anat hũoꝛes: óbypo 
ftafis genera£ ab opatióe tertie biceftiue c nó fcóea&t boc 
€ocedo loquédo oc vera bppoftafi:z cócedo rón boc ꝓba⸗ 
t QE Bá pꝛimũ ín cótrani oco q bypoftafis nó fc Dabet 
ad v:inà fiat pars ad totá: vt tuobiüjcis:immo ficut cotenz 
ice ed anten vina cótinet bypoftafimt ppter B nóvas 
diecdũ dp multipler eft totizeft ejr; quoddá totà Fm 


S'o.ctc. 

cõtinuationẽ pti: vt ps inligno ⁊ pmói: c ſic eſt verdi q a9 
cade virtute pabct fieri totũ ⁊ pare.cft iterũ quoddá totus" 
fim aggregationẽ partiũ:vt ps in aceruo lapidum; 7 oc talé 
no cftvez a» totü t pare fint ab cadé virtutc, rale totri eſtvꝛi 
naadbypoftafim pprer b nó opo:tet e fi vꝛina ſit ab oꝑa⸗ 
tióc fcóe digeſtiue qv ppter boc bypoftafis.zd fcóm dicẽdũ 
qp refidétia in vꝛina eft duplex:qdã cm eft refidétia vzine q 
teſpodet totali vzinez vt videmꝰin toꝛnatiõe vꝛine:⁊ illa reñ 
detia reſpõdet totali vꝛine:⁊ oc tali verũ eft p ab eadẽ opas 
tioc fuitzvt ab opatíóc ſcðe digeſtiue: cft iteꝝ alia reſidẽtia 
q̃ nõ eſt hmõi:immo à: reſidẽtia in vzinazc nó vꝛine d reſpõ 
dct parti vꝛine: t de tali nó eft veꝝ ꝙ ab eodẽ ope fiantz vt 
cft bypoftafis:c q: refidétia fica refpondet ficco totali pꝛo⸗ 
pter bocab cad£ virtute opant:nó fic vo bypoftafis et vꝛi⸗ 
n3. Per b pts foo ad tertiũ:qꝛ nó cft fimile oc melacbolíaz 
q: melãcholia eft refidétía hũoꝝ:ſs bvpoftafis nó cft refidz 
tia vꝛine:immo cft refidetía in vꝛina. vtrü 


ꝙ bypoftafis eft fundaméti tertie digeſtionis: f$ tertia di⸗ 
geſtio opa inoibus mẽbꝛis:g̊ bypoftafis deſcindit᷑ ab om 
níbus mebzis Xt B »cedo:tii sDerardus vult ín glofis fuis 
q'tantümodo ocfanditur a mẽbꝛis intra venas 7 nó ertra 
c tÓ fua eft : qꝛ ex quo fuperfluitas eſt extra venas vt "PRO 
cuté:tüc infenfibiliter euapoꝛat᷑ a natura vel emittit cu fu» 
doꝛe:⁊ nullo mó pót redire íntra c elijri cum vꝛina. Zn me» 
lius eft vt dicamus ꝙ ab oibus méb:is tà intra venas d? ec 
tra deſcindit hypoſtaſis. Ad pmi argumẽtũ in Zꝛiũ dico cp 
veꝝ eſt:ꝙ mtb: ignobilia nó tráfmirtürfuas ſuꝑſuitates 
ad nobilia:⁊ tu obtjcis:⁊ íta ille (upfluiraree remaneãt in 
— — qon: B facere: vt ille fi 
tráfeàt extra:vt pts in p. : materia em pleurefie 
SM — ——— ibi — 
ꝙ ercat cà (puto q: i3 vid p quá creat: fir mẽbꝛa 
tertic oigeftiue poſſũt tráfmittere bypoftafis ad epar nõ ꝙ 
ibi remaneat:cũ — — epar ibi trãſeat ad vcfi» 
ci dinó hz aliũ meatü. Glel oícedr aliter ⁊ meliꝰ:ꝙ eft vez. 
c mẽbꝛa ignobilía nó trãſmittũt fupfinirates ad nobílía ní 
finarura fit ipedita:fs qꝛ natura qñq; eftfo:ttíra qp ſupflui⸗ 
tates q funt ppe cute infenfibilíter eua 0:at: qñq; bebilis 
⁊ illas 2uertit ad aliã ſubſtantiã⁊ emirt p fudo:Eqfig vᷣo 
debilioꝛvel oebilíffima:c ficemírtitper bypoftafim:íta cp fi 
cut oíctus eft ſupꝛa qfi hũoꝛes gñant᷑ in epate zaquofitasz 
aquofitas currit cà (anguie: vt faciat fanguine d eft sroflus 
penetrare ad mẽbꝛa:qñ vero aquofitas reditad eparab oi 
bus mẽbꝛis i reditu fio defert ſecũ bepoftafim fiue reñduũ 
ita bypoftafis deſcindit ab oi? mchꝛis. Ad fcóm oícedü 
q Isepar ⁊ q̃dã méb:a coꝛpis actuar fint rubea: t É q; effí 
dtepar ſanguinẽ q eft rube? ⁊ tingit epar ꝓpꝛio coloze cus 
n naturalr Calbüc oia mẽbꝛa radícalia ffr natura?'r funt 
a:t bpsq: fi cparoecoqua£ redit ad albedine.p i oícta 
pts folo quomó Dypoftafis q eft ertra venas redir íntra:et 
elijt cũ vꝛina qꝛ cà aquofitare p reſudationẽ ocfert aboib? 
mẽbris ab ep ar t ab eparead veficác poftea extra: vt decla 
ratü efte ſupiꝰpluries. ¶ Tertio bubitaf qð inoꝝ fitcerti? 
fignü:etrü vꝛina vel bypoftafis:vide£ ꝙ vina: q: vrina atte 
ftatradici vt epati —— ramis vt mébri tertie digeſti⸗ 
ue:⁊ cert? eft lud figni qð atteſtat᷑ radici ꝙᷓqð atteftaf ra 
mís . Itẽ illud eftcerti? ſignũ qð deſcindit᷑ a loco coctionís 
qᷓ qð ab extra:ſʒ vꝛina oefcidi£ a loco coctiõis:vt ab intrave 
138: GC bypoftafis ab crtrazó cc. In contrariũ funt aucto» 
res & maxime s£aidius oícens . Sepius artificem oe lus 
dit foꝛma colozís ; KOcfraudat plurimum fidem cenſura tir 


Liber 


quoꝛis. Eſt ín contentis rata ler diſcretio certas Pꝛete⸗ 
terea per ypoftafim iudicamus oc opere nature in omnis 
bus mẽbꝛis coꝛpoꝛis tã intra venas tp extra:per vzinà ergo 
iudicamus tantümodo oeopcratíone nature facta ín qui» 
duſaã memb:is vr intravenas:ergo certius fignü cft bypo 
ftafis dp v:ina.f£t poccoccdo z ponoiftà ꝓcã. ¶ Ad pma 
argumentum ín cotrarii oico qp — nó folum atte 
ftatur ramis; vt mẽbꝛis tertie oígettiue: fcd cti radici atte 
ftatur vt meinbꝛis íntra venas zz p:opter bocfüpponis fal 
fus. Per pocps ſolutio ad fcóm: q: hypoſta ſis nó loli eft fu 
perfiuitas membz;ozum ertra venaszimmo ctiá mẽbꝛoꝛum 
intrac ab illis deſcinditur. CQuarto oubítat fuper boc qð 
oicit in littera qp by. $ nó eft aſſimilãda íta faníci : fcd 
fpermati clacti:z ppterB quent vtrübypoftafis plus aſ⸗ 
fumitur ſaniei vel fpermati ⁊ lacti.ep plis aſſimilet᷑ ſaniei 
vídetur:q; tã ſanies dq by funt fuperfinitae impuri 
tatis d non indiget natura:fed fperma 4 lac funt ſupertlui⸗ 
tas reñduitatis à indiget natura:ergo bypoftafis plus af; 
fimilatur fanici qᷓ lacti vel ſpmati. Pꝛeterea ex cade mate⸗ 
ria generat bvpoftafis c fanics q» ex materia moꝛbi:ſed by 
poftafis fperma ⁊ lacnó ez cadézimimo bypoftafis er mate 
rta mozbí: lac 7 fperma ez matería nutrimenti : ergo plus 
affimüatur pypoftafis ſanieiꝙ lacti vel fpermati . In Zꝛiũ 
cft aucto: in littera vt dictũ ett. Pꝛeterea bypoftafis c lac 
«(pma coueniüt a partc caufe efficietis:q: omnia ifta gene 
rant a caloze naturali : nó ficvero bypoftafis c ſanies: im» 
mo differũt a partc caufe efficientis: q: bypoftafis generat 
2 calo:c naturali-faníes vero partim a naturalic partim ab 
innaturalizergo plus cóuenit fiue plus affimilarur bypofta 
fie lactic fpermati dp faníet.f£t poc concedo:c oíco qp bic nó 
introduatiftà cóparationé bypoftafis ad hmõi nifi vt appa 
reat gencratio 7 caufa efficiés pypoftafis : ⁊ qꝛ bypoftafis 
«lac ⁊ fperma cõueniũt a parte caufcefficiétis : no fic 9o fa 
nies ⁊ bypoſtaſis: Lick oícit aucto: ín littera pbypo 
ftafis nó eft fanici afftmilanda fed fpermati ⁊ lacti, "er boc 
patet folutio ad árgumenta ín cótraríum:q; licet bypofta» 
fis ⁊ fanies plus coueníát ín caufa materiali p b fisc 
lac t fperma:tamé qi differũt fanies ⁊by ín cá effi» 
ciéte: nó fic vero bypottafis t lac ⁊ fperma : pꝛopter hoc nõ 
valet iliud argumentü : necfcóm fimihter ímmo folua£ eas 
dé folurione.Q[ Quinto oubítaturvtrü ſanies a 
caloꝛe naturali vcl nó naturali vel ab vtroq; cti oc bocfaciat 
aucto: métíone ín littera . qp nó generctur a caloze naturalí 
videtur:q: nibil qð impedit operarionénature gcncratur a 
caloꝛe naturali: fed ſanies eft bmõi quia impedítoperarios 
nem ínvulnere q: impedit curá ficutvult iban tegni: cin 
megategni. oicit eii ꝙ vulnera nó fananf oonec pzíus mi 
dificentur:ergo nec generatur a calo:e naturali. Jtem calo: 
naturalis femper facit odo:€ bonũ: fed ín fame — 
odo: grauis c fetidus:ergo ſanies nó generatura caloꝛe na 
turali. £» famcsnó ghet a calo: innaturali pbaf: q: oícit 
aucto: inlra : ꝙ caloznaturalis mundificat c albíficat ; ín» 
naturalis $0 putrefacit coꝛrũpit ⁊ oenigrat: fed ſanies bae 
bet coloꝛẽ albũ ⁊ nó nigrũ:ergo nó atura calozxe inna⸗ 
turalí ímmo potius a naturali. fld bocoícendü ꝙ fanies gc 
neraturab vtroq; calo: vt oícit ín littera: 7 vt volũt alij au 
ctoꝛes vt partum à naturali  partím ab innaturali, Sanícs 
ením generatur oc materia apoftematís; vndc calo: natura 
lis agens ſupꝛa illã materiã intendít eá coꝛrigere ⁊ expelle⸗ 
re ⁊ facít qð pót: ipfas dealbat:⁊ quãtũ ad poc generat᷑ a ca. 
loze naturali : fed qꝛ illa materia infecta eft non poteft caloz 
naturalis cá ad plenü corrigere cum fit inobediens:immo 
condipit caloꝛẽ innaturalẽ « pungit moꝛdicat:⁊ quantus ad 
bocgeneratur a caloxe innaturali. Per bocpatet folutio ad 
argumenta: ad pꝛimũ oíco qp verũ eft ꝙ nó penítus genes 
natura caloꝛe natũrali. €lel foluedi eft ad illud argumenti 
—— dicẽdo ꝙ ſanies nó impedit operationẽ 
nature inuoluẽs curã: immo potius curã accelerat:quiavt 
volũt auctoꝛes fi ſanies apparcat ín vulnere bonũ eſt:ñ nó 
mali: boc dupłr:qꝛ non appareat aut fm virtutẽ totY?coz 
poꝛis pzoftratam nec potente oclegare ad illud vulnus bus 
moꝛes ⁊ 1bí generat (aníczaut fignificat mo:tificatione vir 


is in (llo memb:o particulari nó potẽtis generare fauiz 
paid lo met im J55fi apparcatibi faníce tüceft boná; 
natura fiue virruté bene potente tranfinittere 

Dumoses ibí « ín ſaniẽ couertere ; € poftca 0e facil ín 
ocfignat curá illius ». CH 1€ Concedo ꝙ ſanies 
p:cfens invulnere impedit cófotidationé in pfentisfed tame 
figuificat ea ín futuro c ab illo vulnere Per pze 
dicta folutío ad alind argumentu:qs veru eit c» calo: 


tas pꝛimo tranfit ad orunía memb:a ci fanguine: ibí inue 
nítbypoftafim: ín fuo reditu ad eparocfert (llam bypofta 
fim ad epar ⁊ ocínde ad veſicã:vnde pmóí cólunctio hypo 
Rafis cii vrina incipitín omnibus mẽbꝛis: fed complemene 
tum recipit ín ecfica, ld argumenti oíco ꝙ illa bypoftafis 
quc apparet in crapulofte tin diabete nó cft vera bypoftas 
fis: ímmo cft fuperfluitas quedam. Vel oícendum qp fi eft 
ib(bypoftafis hec eſt (lla bypoftafis Que cft ſuperfluitas il» 
laruim víarum que ſunt inter epar veſicã quá ducit aquofi 
tas fccus quádo oefcenditab epate ad veficà. « fic patct fo 
lutío ad illud . ¶ Septimo oubítatur vtri bypoftafis gc» 
neretur er materia moꝛbi vel ec materia nutrimenti.c non. 
generetur ez matería moꝛbividetur:qꝛ in ſanis eft h 
fie c tamen in ſanis non eft materia moꝛbi:ergo cc Pꝛete⸗ 
rea bypoftafis vt dicit ín littera eft alba naturaliter: f5 ma» 
tería ino:bi quandoq; cft nigra vt melácbolía : quandogs ci 
trínavt cholera:quandoq; rubeavt fanguis: t ome occifus 
atteftatur eia quobcfcindif : ergo cũ omnis bypoftafis fit 
naturalís alba nó generabirura matería moꝛbĩ. Pꝛeterea 
poftafis oefcínditurab operc tertie digeſtiue que fir ex⸗ 
tra venas:ſed materia moꝛbi nó femper cft cptra venas:im 
mo quádoq íntra:ergo non generabitur a matería mo:bí, 
Sꝛeterca bypoftafis cft fuperfluitas tertic digeſtiue:g̊ oc 
fcindítur ab epate tertie digeſtiue: fed boccft nutrimentus 
«nó matería moibí:ergonó generabítur a materia moꝛbi: 
ímmoa matcría nutrimenti. In cótraríü eft yfaac q ofata 
bvpoftafis fiamificat materia mozbí effe digeſtã: fcd omne 
fignü attcftat figníficato: d gñat a materia moꝛbi. Pꝛete⸗ 
rca dicit ínlfa cp qñ talís ocficit hypoſtaſis cft Pm coloꝛẽ ma 
teríe moꝛbi:g̊ innuit ꝙ anat fiuc ocfandi£ a materia moi 
bi.£toícédü qv bypoftafis in fanis ocfcindif a matería nu» 
tríméti:c p bocpsfolutio ad pꝛimũ argumẽtũ: fed ip egrís 
befcindi£ abvtroq; :qꝛ materia nutriméti füb regimic natu 
rc criftes: poftea pót effe materia mo:bí:fi fit ín ftatu inna⸗ 
rurali: vñ materia nutrimẽti eft elemẽtũ ad materiã moꝛbi. 
Ad ſcðʒ argumẽtũ dicoꝙ — — 
alba:q̃dã nõ naturalís: vt citrina vcl hmõi:vñ vez ẽ ꝙ alba 
ot ocfcidi a materia nutrimẽti:nigra $0 vel alía a materia 
moꝛbi. lel dicẽdũ qp licet quedá matería moꝛbi fit nigra:q̃ 
dá citrina ⁊c.tamẽ hypoſtaſis deciſa ab hmõi matería moꝛ⸗ 
bí eft alba:⁊ P eft qꝛ dealbat᷑ a foꝛti virtute ecl caloꝛe dige⸗ 
rentc. Ad tertiũ oico ꝙ nó folii bypoftafis generat ab ope⸗ 
re tertíc digeſtiue extra:immo ctíá ab ope tertie digeſtiue 
íntra venas:⁊ ita a vtraq; materia mobi tá intra d extra 
deſcindi. Ad tertii bíco: vp virtus tertie digeſtiue m 
egris nó folus laboꝛat ín bígeredo materiã nutrimenti:fed 
etiã in gerendo materiã moꝛbi:⁊ ppter bocab illa mate» 
ria moꝛbi quà digerit vírtus tertie digeſtiue deſcindit᷑ bye 
poftafis, Glel oícedü ꝙ Is nutrimenti fit obicctü intertia of 


Urinarum. 


naturali :tfput oucrfus eft in ftatu 

setius put T mosbi cab ia pórocindibypoita 
fig, Argumenta ad oppofiturm cóccdo:quia pio me lunt, 
nN I fundo bypoftafis ſignincat nature v 

(a Qd tutẽ ——— fcc fübtiliandis atq 

$4 di Woiuidendis: ⁊ particulis in locii fati natu 

YS. Sullralé ponédíe:vr pars acrea furfum aſcen 

dat;tarettris ocoxfum veniat ; líquos darus 2 mũdi 







rt; nó cöpletioꝛem neq; fut perfectioꝛẽ eſſentiã quo 
aſcendat innenit:deinde redit ad minoꝛationem ſui. 


ta cũ ⁊ pacioſa: ſuperioꝛa fui ſubtilia et ſtricta et 


V» -, 2 


erecta. índicii tm ſue ſedis íde eft qð « fui acuminis 


rioꝛa: Reſpõ. ſenſus tuus nó eft intellectualis:q mõ 
ſtrat ín pede radícé coꝛpoꝛis humani:⁊ caput ei? ra⸗ 
mios. Soic ratio tibi contraria eſt. Radix omnium ar 
boꝛum eft fandamentum ſuoꝛum ramo:um quí inde 
p:occdant ⁊ cceunt. nde in omnibus rerrenafcenz 
tibus:arbo:ibue: feu quibaflibet alijs:ñ radíces pa^ 
— deſiccãtur c — ramus nõ nocet 

actccmeg mutatur a futs qualitatibus. dem fit ín 
cerebꝛo cutuflíbet aialis:qd fi patiatur totí nocet coz 


So.ctcj. 

po: Sed fi membꝛoꝛum quoꝛũdã fit paſſio:nibil no 
cet cerebꝛo:quia cerebꝛum fenfus ⁊ motus eft initiũ. 
a quo pꝛoceaũt nerui:qui ſunt fundamẽta coꝛpoꝛis: 
⁊ ligamẽta fui. [IPoc manifeftarur quía ti enne neru? 
inadarur in manibꝰ vel in pedibns:inde cerebꝛũ no 
impeditur:neq; etiã medía membꝛa inter cerebꝛũ et 
membꝛũ inciſuʒ.Si atit neruus in cerebꝛo patiatur: 
omnia membꝛa quoꝛũ actio ab illo neruo incipit:dã⸗ 
nabuntur. Radic ergo coꝛpoꝛis humani caput eſt:⁊ 
extremitas fui ramicoꝛpꝰ inter radices ⁊ ramos me 
diũ erit. nde antiqui hominẽ inuerſe aſſunulaue⸗ 
runt arboꝛi:cuins radix ſuperius ſit:ramivero tnfe^ 
rius ſint.qð di ita ſit:neceſſe eft initiũ coꝛdis ⁊ ſedes 
fui contra cerebꝛum (it; rami ⁊ extremitates pedum 
infima. Coꝛꝑis crgo foxma eft pinea:cü fedes laca ſit 
4 fuperioza acuta tint, 'í&cpzebendür ramen ncs de 
epate dicẽtes:quare cpar nó fimüicer eft: cum tps 
indc pcedat naruralís;z fanguis qui totum coꝛpus 
nutrit, Reſpõ.nõ confequi.non enim vene ab epate 
cxcüt vr intelligis. Epar enim nibil aliud eft qp caro 
celata cũ neruis fubrilíbus : quos nori poteft fenfus 
cóp:ebendere.qg fi nó eſſet:nõ eſſet epar feritibile, 


paffiones ⁊ venc atas vafa a neruis furit excũtia 
ii queda vene fandant in cpate: quodda neruofum 


co;pus in illis concreatur:vt feparata ⁊ fciffa reſtau⸗ 
rent, cene ergo no incipiunt ab epate.vñ fi oícerís 
epar effe fundamentum coꝛpoꝛis quía inde exit ſpũs 
naturalis:co; quoqs fundamentum feceris cam inde 
p:ocedat fpíritus viralis, IRefpon . tibi ende virtu⸗ 
tcs coꝛpoꝛis procedunt nion cft fundamẽtum co:po^ 
ris:neq; vic eri per quas exeũt.Si dixeris te dixiſſe 
ideofundamẽtũ effe qꝛ fanguis ibi excoquatur:⁊ in⸗ 
dc torum nutritur coꝛpus: Reſpon.ergo fundamen⸗ 
cum cit ſtomachus:cum cibus in eo coquatur:vt epa 
tí coc? pparet , Similiter coquuez putoꝛ fundamé» 
tũ erũt:q; ftomacbo pparat cibũ: qo impoffibilc eft. 
(9 2? determinauit 3uctoz 0€ coloꝛe bypoftafis natu 
ralis: hic de loco t lquoꝛe t oc ei? ſoꝛma:⁊ da bocfunt par 
tcs tres pincipales in bac lectione.ſcða ibí:IPypofiafis in» 
tcr fubtile.tertia bic: Lenitas bypoftafis ⁊ ↄiũctio. Pꝛima 
ꝓpter fui bꝛeuitatẽ nó diuidit᷑: fed ſcða in ouas , 3n pꝛima 
pponít qó inteit. 3n fecunda deciarat ſuũ p:opofirü per 
crépiB.fcóa ibi: €lerbi gratia inuenimus luna. Z&c fequi£ il 
lg pars ín qua oeterminar oc toꝛma bypoftafis naturalis z 
⁊ illain duas. a ꝓponit quod ĩntẽdit:determinans 
oc formabypoſtaſis naturalis, jn ſcða mouet obíectióes fo 
pbíftaz . (coa ibt ; Kicʒ foppite nos repzebendár.e ifta ſcða 
in tres obiectiões de mouct« remouet.fcoa ibi: * ics ſenſua 
liter repzebendamur.tertía oi Repzebendát nos tn oe epa 
Cei eft — — in general. 

ic pꝛimo oubirarur vtrũ — ———— top: 
baveat in fundo velín fupmo iU dere. 3 ín —— 
tur:qꝛ tres digeſtiue oꝛdinate funzz c ſimiliter earum ſuper 
luitates:vnde ficut (e habet ſuperfluitas ſcðe ad pꝛimã:ita 
ſuperfluitas tertie ad ſuperfuitatẽ ſcðe:ſed fupfiuitas ſecũ 
de:vt vꝛina leuioꝛ eft p iupfiuitas pme.i. ftercus:ó fir ſuꝑ⸗ 
fluitas tertie vt by poftafis leuío: erit dp fi fccum 
de. i.d vzina:f; cozpa leuia femp petũt loci fupiosé:ólocus 
bypoftafis naturalis eri fupio: . Itẽ oícit ps «y oícefta le 
uioza funt índígeftis:c boc cít:q: in digeſtis partcs impure 
ſeq̃ſtrant c abtjaun£f a puris; ^ pure ibi remanet d funt Le 
ucs:ipurc abijciunt᷑ d funt graucs:f5 in prib?índiaeftis per 
mifcent impure cũ punsc impure aggrauãt puras: ci óby 
pottafis naturalia maxic fit digeſta erit idi fegueftratio par^ 


v 


Ziber 


tium ünpuranis a puris:et (ta femper petet hppoſtaſis na» 
turalís locum füperio:em. 3item dicit m littera füperius p 
ficut pinguedo 7 lac ocalbantur a caloꝛe naturali in terria 
bigeftiua:fimiliter c bypoftafis:fed pinguedo fcmper petít 
locum fuperiozem: quia femper natatzergo funiliter et cM 
gottufie naturolis. 3n contrer caa 
«tionis oícens qp debet effc ín fundo. Pꝛeterea tn pꝛeceden 
ti lectionc dixit ep bypoftafisc fanice « fperma affuniláturz 
f5 tam fanies d fperms femp petüt fundà : ó c bypoftafis, 
- bypoftafis q̃ eſt in fupmo vꝛine vel ín medíofit 
vẽtoſitatẽ effc ín vꝛina q̃ pmoibypoftafim: f5 
qñeſt invꝛina ſignũ eft ꝙ natura potuit rcfolucre bmotvcto 
fitatéc nó ↄumere potuir:vhifianíficat digeſtionẽ icopleta 
t omne talc eft peffima ín bppoftafi naturali ; f$ qũ ipfa cft 
ín fundo tücfignificat cõpletã digeſtionem:ita qp natura po 
tuit bígerere equaliter omnes partes vꝛine c trãſmittere 
: partcs terreas inferius aqueas ín me 
dio aercas fuperiug:c boc eft boni : ó bppoftafis natura» 
lie — in fundo ⁊ non ín ſupꝛemo vcl medio, 
Et ad pᷣmũ reſpõdeo dicẽdo ꝙ nõ cft — inter pᷣmã 


groſſum:⁊ illud trãſmittit ad tertiã finc aliquo ſubtili: ⁊ tũc 
tertía nó bs aliquod ſubtile ⁊ ſequeſtrat ab illo nutrunẽto 
partes impuras : c ille funt gro: e«terreftree ex quib? ge 
— boc ve —— fe 

ter po emper petit es 
Pas dico kd nri dicit ouptr. Gino mó leuiꝰ.i.nature obe 
diétiusg.« fic íntellígit pbs cum oícit ꝙ digeſta leuioꝛa funt 
£obedientio:xa nature indígeft(s: vel leuius in motu:⁊ boc 
modo tu obíjds:zficnó intellígit.sEt tu obijcis maxime oí 
gerit: g minus babebít oe impuro: 7 ita minime petit fun» 
dii. Picoc verü eſt q maxime digerit᷑:ſed quáto magis oí 


geritur nutrimẽtũ ep cuius fuperfluitate generat a 
fis tan i a€ c membꝛis aſſimilatur:⁊ quanto 


tomasis 
magis ingroffat tanto fua fuperfiuítas vt hypoſtanis grof 
fio: eft ⁊ magis terreftrís: cita tantomagis tfundum, 
fid terti dicedũ ꝙ fimile eft quoad poc qp tà hypoſtaſis:qᷓ 
pinguedo tertia digeſtiua ocalbatur: fed oifltmile eft qz 
pinguedo eft nature aeree 7 ita femper natatzfed bppofta» 
fis n5: immo magis terreftris nó petit fundum. Qf Secun 
do queritur fuper boc qð oicit ín lítrera ꝙ bypoftafis natu. 
falís debet effe medíocris in liquo:e.Sedcõtra oicit in litte 
ta:q locus naturalis ípfius bypoftafis naturali eft cffe iu 
fando:fed quáto bypoftafis groffio: tantomagis pctít fun 
dá:ergo ocbet habere liquoꝛẽ groffum. Itẽ bypoftafis at» 
teftatur tionitertic oígeftiue:fed tertia digeſtio ꝓce⸗ 
dit ngroffando : dilla que ingroſſioꝛ erit magis attenabi⸗ 
tur operationi tertíe digeſtiue: hmõi eft 3 ⁊ nõ medio 
crie:ergo bypoftafis debet eſſe groſſa in liquoꝛe. In cõtra⸗ 
riũ eft aucto ín littera: d dicit ꝙ debet efle mediocris:⁊ pio 
bat boc ín líttera per Ariſto.q̃ dicit ꝙ oíffinitio ílla eft bona 
cui fi adiunxeris aliqͥd eft füpfluü : fi diminueris erit dimi⸗ 
nuta: fimiliter cocb ffi.lbocíde pbat per mam: qz 
ficut (lla lunaeft perfecta.í.in fuí cõplem̃ẽto g fi tráfcendat 
vltra declinabit a téperamento: tfi minuat᷑ nó erítín cóple 
mento, Similiter eſt de bypoftafi qp illa eritnaturalis q̃ ba 
bet líquo:em mediocrem c. ergo bypoftafis debet effc me 
diocris ín líquoze: ⁊ boc cócedo cum yfaac.fld pꝛimũ arguo 
mentum ín cótraríum dico ficut oícít £Derardug:q in hypo 
ftafi ifta conditio que cft eſſe in fundo:níbil fignificat per fe 
mfi aum als conditionibus:ficut nec cyphꝛa tn algoꝛiſmo 
alíquíd figuíficat nífi pꝛeponatur alfjs Ie: vel poftpos 
natur.Ginde ín infundo criftenti requírütur cum 
bocalíe conditiones laudabiles. f. c" fit digeſta: lenis: oc» 
albata:pineata:⁊ q: liquoꝛ mediocris atteftatur píneationi 
leuítat oealbationi 7 binõi:⁊ nó liquoꝛ groſſus:qꝛgroſſus 


figuificatnatur non potentem tranfimittere partcs ad 
ía loca: pzopter poc ocbct cffe mediocris ín iquo: Bag 
cundi oíco cp vcru5 eft ꝙ tertía digeſtio procedit ingrom̃n 
do per cóparatione ad fccüda tame: que debet cffe medios 
cis cc casio oubitatur ſuper hoc qð oícít ín littera :o» 
bypo naturalis ocbet efle fo:me piramidalis fiue pí, 
nẽate. Tontra blat yfasc — naturalis oebet efie 
bomogenea c vnifozmie:fed partes vnífo:mes non moues 
tur ad oíucrfa loca : immo ad cundem locii: ergo bypofta » 
fis erit fpbericc figure ⁊ nó pincate: q: fi pineate ià fere, 
tur ꝙ — graues peterent 
4 partes leues ſupꝛemum: ꝗð non poteft 
mígvtout faac tem ipfe cóparat hypoſtaſim fub cóue 
nientiam á tad coꝛpoꝛa füperíoza: fed nos videmus 
qp co:poza fuptoza vt luna c pmói funt (pberice figure t nà 
í :ergo fimiliter fis eritrotundefigure fine 
—— 3n cotraríü eft aucto: m littera: c ꝓbat boc per fi 
se fombtum in esde ci (an t e incar cpi 
€ P s natu oe n 
midalis figure. zeterca bypoftafis naturalís atteftatur 
complemento c na is digerentis potentís feques 
ftrarc partes terreſtres a leuibꝰ⁊ aereis trãſmi Gra 
uce infcríus t leues ſuperius: fed talis tranſmiſſio facitfoy 
mam piramidalem: crgo bypoftafis naturalis erit pineate 
fiue piramidalis figurc.s£c bocconcedo t ponoiftas ratíos 
nce virimag p:o caufa. Ad pꝛimũ in cõtrariũ dico ꝙ quer 
dam fünt partcsvnifoimes : Ita ꝙ ſunt omnes obedier.tes 
nature digerenti: íta p graues tranfiníttit inferius:leues 


fuperius: talis vnifozmítas eſtin bypoftafi: ⁊ ficloquitur 


yíaac. Queda $0 funt vniformes íta q» omncs groffe ⁊ tẽ⸗ 
diit ad eundem locũ:⁊ oe talí obijas tu:c fic non eft in hy⸗ 
poftafi naturali.ad fccunda dico ꝙ fimile eft quoad bocep 
icut luna cópleta eft pfecta⁊ qn trãſcẽdit declinat.⁊ fitr by 

naturalís eft q cft mdiocris:⁊ qfi trafcédit oecunat 
à téperamétoc fic ponít exẽpiũ. Sed diſſimule cft quoad B 
q generatur afuperftuítate nutrimenti ín qua 
funt quattuo: partes.f.aerec: aquoſe:⁊ bmóí, vnde natura 
tranfmíttit qualibet partem ad loca pꝛopꝛia:ſed nó fic eft in 
luna necín co:pozibus fuperio:bus: vnde non generantur 
9b clemétatís ficut ſtaſis. ende luna quía debet rege 
re inferioꝛa ⁊coꝛꝑa fitr (upio:a oebent regere inferioꝛa:pꝛo 
pter bocbabuitillá foznarm que magis eft apta ad hoc:bec 
aũt fuit rotunda:c ppter boc luna c co:po:a fuperiozafunt 
fpberíce figure tno piramidalis. C Quarto oubita£ fup B 
qð dicit in ſittera:ꝙ ignis ocbeteffe piramidalis figure. f£ 
tra ignis cft vnuʒ de quattuoꝛ elementis:ſed omnta eleme» 
ta funt ſpherice figure et nõ pineate vel piramídalis : ergo 
ignis critfpperíce figure. Ste cotinens immutat content 
ad fuam foꝛmam:vt dicit Philaretus: fed oicít ££onftanti, 


DINER 


pꝛincipia É 
oicit IDaly ꝙ fpüsvítalis € ficut radix:naturalis voc aialís 
ficut trunci : t íta vitalis eft fundamétü naturalis 7 aialís 
g itr coz cũ fit fundamétüvitali ipfum coz erit fundamẽtũ 


UArinarum. 


à broꝝ. Ged vidcE qp epar ſit fundamẽtũ oim mem⸗ 
— bæoro. mébxa nó augentur nifi per vir? 
ture naturalé.vn ad B ꝙ mẽbꝛa nutciant᷑ vcl augcant opo 
tet qp virus naturalíe pzecedat : fed virtus naturalis radi? 
caturia cpate:ó fimiliter epar pꝛeceait cent fundamcntus 
oim méb:02 8d poc foluit Serardus dicẽs p Pin pboe ou 
ple; eft fundametü membꝛoꝛũ: quoddá eft vurtuale ; ⁊ boc 
modo co: eft fundamentü alioꝝ:q; a co:de ꝓceditvirtꝰ alio 
rü:quoddà $o eft fumdamentü materíale: boc modo ceres 
b: cftfündamentü alioꝝ:⁊ boc cft q: ab ipfo ꝓcedunt ner 
uí qui oant fenfus c motü oibus mẽbꝛis.vñ virtutes excũt 
a co:de:fed opationcs pcedüt ab altjs: ficut mandati exit 
a rege:fed tñ opationes exeũt a fübditis. fed tnifta reſolu⸗ 
tio oubía cft , 3t) oícüt qp yfaacerrauit tripliciter, Errauit 
eim bíc qñ dicit ꝙ cercbzü eit fundamẽtũ alioz mẽbꝛoꝝ. Se 
cundo errauit quádo dicit qp immediate vene oztunt a ner» 
nis.Zerno modo in dietis vniuerſalibꝰ vbi dicit cp cerebꝛũ 
cft calidá:z multü nititur Doc ꝓbare in dietis vniuerſalibꝰ. 
f£ro:ct ad illud qð obijcis ꝙcerebꝛũ eft fundamẽtũ mem 
b:oz:q oupler eft fundamentá. vno modo oícif fundamen 
tá iliud pꝛimũ a quo alia oꝛiũtur:⁊ fic dicit pbs ꝙ co: eft fun 
damentü:cbocmó nó loquit hic:alio modo oíat fundamẽ 
tũ qó eft oᷣncipiũ fuftentationia.z hoc modo cereb;ü eft fun 
damentũ: quía nermí ⁊ ligamenta d ſuſtentãt alia membꝛa 
oxiun£ a cercb:o. t boc oicit plane in L ra, £lltj dicunt ꝙ fun? 
damentũ dicit᷑ multiplr : quoddá eft fundamentũ mẽbꝛoꝝ 
radicaliũ:⁊ fic cerebꝛũ:q;: incerebzo eft fiuc mapime abüdat 
fperma ex quo mẽbꝛa radícalía gencranf: ⁊ Bmodoloquit 
aucto: ín littera: q: cercb: eft fundamentü alioꝝ:⁊ per boc 
patcz folutío ac ouo pzíma argumẽta.Ad tertii foluít Aui 
cen.dicens qv quádo Hippo.dicit ꝙ mẽbꝛa nó augentur ni? 
fi pervirtuté naturalé obitus fuitvite:qꝛ nó — nu 
triri niſi pꝛius viuat:⁊ qz pofuit hoc oblitus fuit víte: vri vi» 
tà (tatin coꝛde pꝛopter boc pꝛius ⁊ fundamẽtum cft. E Sex 
to dubitatur fuper boc qð dicit in littera:ꝙ vene oꝛiuntur a 
neruis. f£ótra.alfj auctoꝛes voluntomnes ꝙ oꝛiunt abepa 
te. Pꝛeterea ſicut ín ccrebzo generatur ſpũs animalis:ita 
ín epate fanguis : fed ſpũs aĩalis fuus vehiculũ: vc nerui 
oꝛiuntur a cercb;o:ergo fimiliter fanguis t vene q̃ fangui» 
nẽ pabétocferre ad mebza oꝛiuntur in epate nó ergo a ner? 
uis. In cõtrariũ cft aucto: ín littera qui oicit cp vene oziunt 
a neruis, c boc pbat qꝛ epar eft fübítária coagulara neruis: 
ergocc.z ita imuit ꝙ vene a neruis oztuntur. In contrari 
eft Sal in lib. interioꝝ dicens ꝙ necín epare nec in renibus 
inuenimus pulſationem:⁊ hoc eſt quía vᷣt ipſe dicit:ibi non 
ſunt nerui:⁊᷑ ita vult Bał.ꝙ ín epate nó funt nerui: c ita 
tradíctío eft inter Sal. c auctosem iſtũ. Sid hoc dicẽdũ Pr 
quofdá ꝙ yfaac falfum dicit aperte ín littera oicendo qp ve 
nc oꝛiũtur a neruiszimmo ozíuntur ab epate.Sed tame oc» 
bemus füftínere auc.t pꝛopter boc dicendũ cp vencoziunt 
ab epate:⁊ nó oꝛiuntur ab epatc ímmo a neruis: non enim 
ziunzur ab epate vírtualiter immo a co:de; vt dicit pbe:ta 
men materialiter et fenfibiliter oꝛiuntur ab epate: « q: mes 
dicí funt fenfibilee pzopter boc oícunt qp oꝛiũtur ab epate. 
Iteruʒ (fte oicít pa neruís oꝛiunt vene. 2 fua cà fuit: qzín 
epate vt oícitin littera funt vence minutiſſime: ⁊ bocoe ne? 
ceffitate:q: ci epar mutet cbilü ín chimũ:opoꝛtet ad boc ꝙ 
ín epatc effent minutiſſime vene ita ꝙ quelibet pars epatis 
Pm minima rágerer quálibet parte cbili adboc qp efict per » 
fecta muratio cbili i chimũ:⁊ qꝛ yfaacfuitvalde groſſus me 
dicus 7 etiã iudeus: ;ppter boc credidit qp vene nó osírent 
3b epate:⁊ ppter boc qp nó fenfibüiterappareto:tuseaz in 
€pate:t idco oíat ꝙ a neruís.t. a méb:o neruofo fiue a més 
bris neruofis:vt a filie ín ípfo epate eriftentib?.sEt per poc 
patet qp non eft contradictio inter Bat. 7 aucto.iftum:quia. 
quando Bal dicit qp ín epate nó cft neruus. verti eft loqué» 
do Ppꝛie de neruo:quieft neruus ppzic nópabes cócauita 
tem aliquá : fed tn ibi intrat (übftária nerucfa non cziftens 
Ppꝛie neruus:fed fpecít nerui babens: ⁊ boc modo loquit 
auctoꝛ dicẽs ín Ifa cp veneount a neruís.i.a quibufdá més 
Duo fimlinudine neruozó babétibus ve! fpecic T Citimo 
; Sc fitu co;dío ín bomine: qꝛ oicítin littera: q pare 


S'o.ctctf. 


lata cft ſuperius: conus ðᷣo inferius. Cõtra pare poderofioz 
femper petit locii inferioꝛẽ:g̊ cũ latio: co:dís fit pode 
rofio: Leid rr parté ínferiozem:fcd pars infero: pois 
eft verfus pedcs:ó cc. Itẽ co: influit caloꝛẽ natural£ fpti$ 
ín memb:is Pm faf partem latioꝛem:vnde vbí funt membza 
maioꝛa ⁊ latioza ibi debet magie influere: fed boc eft infe» 
rius:vt verfus pedes:6 pare latio: ipfius co:dis firuabi£ ín 
feriusverfue pedes:« acuto: fuperiusverfus caput. "3n co 
tranurm eft aucto: ín lttera:qui dicit cp bomo eft ſicut arboz 
inuerſa:vnde caput eft quafi radix: ⁊ ita lata pare coꝛdis t€ 
dicfurfum: conus $0 deoꝛſum vcrfus pedes. Pꝛeterea oi» 
Cit pbe in.rtj.oc animalibus ꝙ cerebꝛũ fuit ſituatum in ope 
pofita parte coꝛdis vt fia frigidirate miticet caloꝛẽ coꝛdis c 
C02 in oppofito cercba vt attemperet frigiditatem cere» 
bii fuo caloze : fed hoc non pofict fieri nifi par lata cozdis 
tenderet (uperi?ó ⁊c. Pꝛeterea dicit pbe qp in piſcibus coz 
fituatum cít íta qp pars acuta tendit verfus caput: lata vo 
verfus caudã:⁊ boc eft q: ai fint frigidiinfpirár acuá 
per bꝛũcos: ⁊ íta fiacura pars eſſet verfue capurftanm per 
frigiditate aque extingueretur calo: coꝛdis: ſed econtrar o 
eft oc bomine: quía lata pars co:dís rendír verfus caput ct 
boceft quía babet co: calidiffimü: € opoctet qp refrigeretur 
acre inſpiratũ:ſed bocnó poffct cffe nífi eſſet lara pars 
uperius:qꝛ fi conus eſſet verius caput:cũ ibí nó ſit foꝛamẽ 
nà poflct calo: coꝛdis mitigari per acra t ꝓpter boc zc. £t 
boc concedo cii pbo « cii vſaac: ciftae rarionee pono p cà. 
¶ Ad pꝛimũ ín contrarii oico ꝙ quedá rcgulárurab anima 
foli ⁊ in taubus verá eft ꝙ paro poderofio: fcmper petit lo 
cũ inferioxem: fed ín illis que regulan ab anima à natura 
nó eft verà:ficcft in code; c ppter hoc ⁊c.Ad ſcðm foluop 
ínteremptíoné mínozis:q: dico ꝙ mẽbꝛa inferíoza ron indi 
gent mãioꝛi influentia dp fuperíozazimmo ponus ecónerfo 
vnde natura eft ficut bonus paterfamilias quí oat pꝛopꝛio 
filiobonum nutrimenráü ferutentivero grofium , Similiter 
natura oebítcoperás tranfmittit purioꝛẽ parte nurrimentt 
ad partcs füpío:es c magis folita cft arca ipfas : ⁊ ita ma 
ioꝛẽ caloꝛẽ influitzfed ín mẽbꝛis inferioubus minoꝛẽ quia tã 
tũ nó curat oc ípfis ficut oe ſuꝑioꝛibus: ⁊ fic folnit adillud. 
€i X enitas bypoſtaſis ⁊ velocitas mot?fui ad (upto 
ra et inferioza natur3agentem 7 in moꝛbi matertam 
oominanté fignificat propter leuítatem materíc ct 
fu3 obediẽtiã nature.Si enim non obediret ⁊ ín ali 
quo impediret: oígeftíonem fuam dimitteret cruda: 
⁊ nó benc cocã emítteret ; Palã crgo intelligit᷑ oz 
regule bvpoftatis.v, effc cõpꝛobant᷑: albedo fut coio 
ris:fcffio in fundo vatis; medíocriras fuílíquozis : ⁊ 
rotũditas foꝛme:leuitas « facilitas fuí motꝰ.Cũ bec 
v.adiint ꝑfecta eft natura in téperaméro cõplexiois 
⁊ fanitate coꝛpis. £ ii galiq̃ ba. ppꝛietatũ aufert 
« cõpetẽs actlo facietis mature rollíf: cib? ablatís ⁊ 
tertia actio aufertur ab oibus mẽbꝛis.Si ergo leui? 
tas motus bypoftatis tollat:c Fm motũ nature egre 
díatur:actio naturalísz dñiuʒ ſuũ ĩdigerẽdis fecbꝰ 
auferunt᷑. Z cníratez rotũditate foꝛmẽ ablatis:natu 
re dñationem in oẽs pres materie moꝛbi neceſſe cft 
tolli:⁊ actio fua ín otb? eft eq̃lis.Si vᷣo in prib? opa 
ret: in ptib? nó eciret diuerſa. ín ꝑtibꝰ.i quedã ſubti 
lis ⁊ qdã groſſa: alia cuda.Mediocitate ⁊ tẽpera 
mẽto liquoꝛis ablatis auferet᷑ c cõplemẽtũ coctiõis 
ín fecibꝰ. Sinõ fedeat hypoſtaſis infcrius:diuiſio na 
ture ín partibus ⁊ poſitio vniuſcuiuſq; partis in lo⸗ 
cum fuus naturalem tollitur.Si albedo bvpoftafis 
aufertur: digeſtio nó cópletur:que cii inſimul aufe 
runt: tcrtía digeſtio in membꝛis neceffe cft tollatur. 
€ Kepꝛebẽdũt nos ſophiſte dicẽtes: q̃re no diriſti 
auferri hypoſtaſim ex foꝛtitudine tm̃ mẽbꝛoꝝ coꝛpo 


Liber 


ris: ín ſuperfluitatibus fui nutrimenti p poꝛos ex⸗ 
pcllédis:c no ex ablatide tertie digeſtiois? IRcfpon 
demꝰ qꝛ mẽbꝛis foꝛtibus in ecpelledís ciboꝝ fupriui 
tatíbus nó neceffe cft reddi epati: z inderenib? mir 
tí cũ colaméro ſanguinis:⁊ ita ccíre cũ vꝛine Dopofta 
fi.£ofirmat D cx Bal dicto dicẽtis vrina in fants nõ 
bs bypoſtaſim:niñ paru3 ci moꝛet᷑ invaſis:qꝛ virtus 
digeſtionis tertie ec foꝛtitudine membꝛoꝝ cil foꝛtis. 
Reſpõdemus bis mõſtrauit /Dal.in verbis fc intel 
lecific oc coꝛpoꝛibus ſanis:q̃ téperate funt cõplexio⸗ 
nis: perfecta ín vírmtribus futs: neq; plus capiunt 
cibo: nífi quati oígerat natura coz.qo dii fit coftat 
cos nó babere bepoftafim : q: mẽbꝛa foztíoza funt. 
Sed ínfirma co:poza virtutibus obuiantia ex abla⸗ 
tíonc virtutis defectionẽ innuũt tertie digeſtionis. 
mẽbꝛis em̃ ocficientibus ín expellendis cíooz fuper 
fluitatib?: epatíreddunt ⁊ cũ vꝛina emittunt᷑. Quc 
cũ ín vꝛina nó appareãt:ſʒ in mebꝛis ꝑmaneãt:couer 
fio illa dinerſos mo:bos gñat fm fuptisrarum natu 
ras:q intus h faciũt calo: nazuralí : qo igni ligna de 
fozís. cti e incelligim?:q fiovpoftaft adtit albedo : 
feffio ín fnndo:liquosis medíocritas:foxme rotundi⸗ 
tas; cienitatẽ nó Dabear. fex bac ena ín fua vi amiſſa 
groffam vérofitaté fignificat quod3 in tpe parté fut 
diuidẽtẽ:⁊ naturc actionẽ in fe cóplerí ꝓpibẽtẽ. ñ 
aliqñ vꝛina lenís erit 7 rotída: alíqti vo diſperſa: ec 
oíuulfa ci bvpoftafi albedo:fundi ſeſſio:medioccitas 
liquoꝛis fuerit.ſi lenitas cõiũctio deſit: ouas regu? 
las fibi eſſe ſublatas ĩtelligimꝰ: eii nature fignificat 
pigríci: d ptib? bvpoftatis nó edlíter ofict . Hecg 
ſpecies pꝛioꝛe eft peioꝛ:q; pꝛioꝛ ſignificauit virtutem 
nature agentis ín quoda tẽpoꝛe:vt vẽtoſitatem groſ 
faim diſſolueret:⁊ feces ſubtiliaret:q ſi in omi tepoꝛe 
nõ faciat:aliqñ tamẽ facere laboꝛat. Pec ſpecies na 
ture defectionẽ in diſſoluenda ſignificat ventoſitate: 
⁊ ín fecti oigeftioc.bocc in om̃i tepoze: fed tñ ín pꝛio 
ri occultũ quíddà expalanre ops. ciétofiras groſſam 
partẽ bepoftafis adunari pꝛobibẽs aliqñ cofo:tat 
dievna:⁊ deficit paulatim vſq; ĩ diẽ moꝛbi:poſtea fic 
ecõtrario: et ena die deficiat ⁊ cõſoꝛtetur paulatim 
vías in diẽ moꝛbi: poſtea aliqñ vna die deficit:vt alte 
ra confortatur. Et pꝛioꝛ d era die ocficice: cõfoꝛtat᷑ 
vſq; in finẽ moꝛbi:minoꝛ in peſſimitate eſt: d» ea que 
vna die cófoxtarí habet:altera vᷣo videatur oeficere: 
actio em̃ c malicia eius peſſima fi no cõfoꝛtetur. Itẽ 
melio: eft ea quevna die ocficít;z poftea cõfoꝛtatur: 
q: vna die oeficiés alrera cõfoꝛtans: lucrarí cü mo: 
bí matería figníficat naturã: ⁊ pualerc interdũ eã. 
iDcfectiovero vnius diei ⁊ cõfoꝛtatio cõtinua fignift 
cat fugã nature cũ fui defectione in materie moꝛbi re 
pugnatiõe. Om̃e bocín pulſibꝰ ſimiliter intelliga⸗ 
mus:qꝛ fi pulſus vna die melioꝛetur:altera vᷣo nó:me 
lioꝛ e(t dp vna die melíozato: ⁊ poftca femper peioꝛa⸗ 
to. vnde bypoſtaſis nunqᷓ functa: neq; ſimul aduna⸗ 
ta:peioꝛ eft q̃ quevna die adunata:altera vᷣo nó adu 
nata. Itẽ coniancta ena die altera vero nõ:peioꝛ eft 
femper coadunara.Cinde palam eft intelligi: qꝛ fi bv 
poftifis cũ ouobus ſupꝛadictis aufera£-federe in fun 
do ⁊ tẽperati effc liquoꝛis leuẽ « lené eſſe:ꝑdite funr 


regule quattuoꝛ:⁊ fignificat groffaevétofitates « i 
digcftas;quíb?ferucat pumoꝛes⁊ rurbent liquoꝛes: 
« natant feces fundi:ſeſſionẽ pꝛobibẽtes.Si tnde al 
bcdo auferatur ⁊ ablatis ſupcrioꝛibus.: cũ ote regu⸗ 
la ſuas perdiderínt:figuíficaz detectionẽ coctiouse 
pigritié naturcín copleméto digeſtionis. Siablata 
albedíne ipfa vidct ſedere in furido Fm coloze frenifi 
catur: qualítas materie moꝛbi intelligit: « quanti? 
tas actíonis fuc ſiue fortis fit fiue ocbílis.verbi gra⸗ 
tía. Si bypoſtaſis glauca fir fiue rufa: ocfignat qp al 
be bypottafi fit vicina virtute cocttore: 7 complemez 
to oigeftionis:q: parũ remancret vt alba fiat.S tir 
citra materia moꝛbi remanet cboleríca:c nibü po 
ficit natura ín fua cocríonc:fed tii poteftatem baber 
vt bepoftafis ín coloꝛe materie moꝛbi remancat nun 
dũ immutata ín coꝛruptionẽ ⁊ íncentioné vt faciat fe 
viridẽ. Ande Hippo.n ín bypoſtaſi cbolera domine 
tur leuis c ſubtilis motu: moꝛbus cft calidus.vnde 
Hippo. monſtrauit per leuitatẽ motus leuitatẽ die 
in fecibus:⁊ eoꝛũ obedientiã.qð dixit ſubtile:ſubtile 
ſuperioꝛẽ c latitudinẽ inferioꝛẽ voluit intelligere: e 
tuncfoztna cíus cft quati pirica.S»i bypoftatis firmi 
bca crít moꝛbus quafi ſanguinolentus: « mediocris 
coctio cíus. viridis vel nigra incenſionẽ bumoꝛum f 
guificat:cp ab obediẽtia ſit remota . JDlauca (gif by 
poftafis z rufa pꝛopinquioꝛes funt coctiot dp rubes: 
rubea melío: cft dp citrina.citrina melioꝛ cft qp viré 
dis:qð alibi melíus fumus dicturi.¶ Sufficit oc by 
poftafiquantíraté mõſtrare coctidis:⁊ q quantites 
coctionis quãtitatẽ mõſtrat actionis naturalis calo⸗ 
ris:⁊ ꝙ quantitas caloꝛis naturalis quãtitatẽ copie 
xiõis in ſanitate ⁊ in infirmitate. 
¶ Superius determinauit auctoꝛ oe quattuoꝛ cõditioni⸗ 
bus bypoftafis naturalis:vt de coloꝛe:ſitu:liquoꝛe: forma. 
lpicocterminat oc quinta cõditione.ſ.de bonitate motus: 
t diuiditur in duas. In pꝛima determinat oc leuitate mor? 
hypoſtaſis nzturalis. In ſecũda conctudít aucto: cõcluſio⸗ 
ne pꝛincipalẽ.ſ.ꝙ pᷣſentia cõditionũ pꝛedictarũ m by poftaft 
naturalí fignificat digeſtionẽ cõpletam:abſentia vo earü oí 
geftione in cõpletã.ſcða ibi: Palam ergo intelligendü ꝙ re 
gule. (fta fcoa ín duas. In pᷣima facit qð dictũ xal x feci 
darecapítulat.fcóa ibi ín fine lectionis: Sufficit dixiſſe. Pꝛi 
ma ín duas. In pꝛima cõcludit fua cõcluſionẽ paincipalem. 
n ſecũda eã declarat.ſcða ibi:Si em̃ leuitas motus hypo⸗ 
afis.cifta ſcða ín duas. 2n piíma declarat hmõi cõcluño⸗ 
nẽ in generali. In ſcða in fpecíali.fcóa ibi:Unde gᷣ intelligi 
mus d ſine h poſtañ.pꝛima im duas. In pꝛima decl.rat in 
generali illã cóclufione pꝛincipalẽ. In icða mouet obiectio 
nẽ ſophiſtaꝝ:⁊ illã ſoluit.ſecũda ibi: ñ ſophiſte reppcdunt 
nos. ifta ſcðᷣa in duas. In pma mouet obiectionẽ ⁊ ſoluit. 
n fecüda cófirmat boc: ibi:Cõfirmatur boc ex Dal. Tunc 
equitur (lla pare in qua occlarat hinõi coclufionem mass 
ín fpeciali:c illa m quingg. In puma ocdarat qualiter fi au 
fcra£ vnica cõditio bvpoftafis naturalis figníficabit mdige 
ſtionẽ. In fecund: qualiter auferantur ouezibi s£um m Dy 
poftafi albedo. In tertia qualiterquattuo: ibi : Ginde pa^ 
là femp eft intelligi. In quarta qualiter.v.ibi: Si aũt albe⸗ 
do auferatur. 3n quinta q̊liter ablata albedine:ibi:Si abla 
ta albebínc.&xcóa iftarü i5 duas. In pꝛuna narrat. In ſecũ 
da quoddá occuitũ in ílla narratione fuppofitó oedarar. fe 
cüdaibi: Sed ai peiori quídd occultá. Tũc fequi£ illa Le 
ín qua oftédit qualiter ablata albedíne fignificatur indic 
ftio:c illam ouas. In peima proponit 3n fecüda pꝛoſequi⸗ 
tur oc bypoftafibus cauſatis cr ablationc bmóí coditionũ. 
ſecũda iot: Si hypoſtaſis fit glauca, ifta (coa in quattuoz 


Arinarum. 


determinat de hypoſtaſi glauca. In ſcða oc rubea 
2n Dioypotafia fit —2* tertia devĩridi:ibi: Uriclis 
vcroveluigra. In quarta cõparat poi adinuicẽ: ibi.Blau 
ca igitur bypoitans. 
€ Pic puaooubuatur quíd ad ppofitum de motu bppo 
m̃ũs:q; Videtur ꝙ maie oeterminet bic oc motu cius; quia 
motus ſolũmodo eft animatoꝛum: vndc dicit pbs:ꝙ ꝓpꝛiũ 
eft animatoz ſcidis mouerí: cam ergo bypoftafis fir quid 
ínalatum:nó pabet motũ:ergo male Octerminat oc ci? wo? 
tu. tem fuperíusvbi octerminamt de vꝛina nó determina 
uitoe motu vꝛine: ergo fimüiter nec ibi debet octermínare 
de motu pypoftafis. Bid boc dicẽdum qp non determinat ibi 
be motu naturali ipfius bypoftafis: quía non pabet motu 
naturaiem vttu ob.íedoc motu cíus víolento: qnia quádo 
v:ina mouetur violenter mouctur bypoftafis inípa, p boc 
patet fointio ad pꝛimũ argumetũ: qz verum eft qp bypoftae 
fis cum fit quíd inanimatü nó pabet moti naturalczted pa 
bct violentum, Rt nora ꝙ bic determinat oc motu violen⸗ 
toipfius —— ad habendam pertectã digeſtionẽ.i.ad 
babendi figaum perfecte digeſtionis: quía quando py pos 
ftaisato mouct ſupꝛa t oiuelit ⁊ cito redit ínfundo tub 
pꝛopꝛia fozma: vt iub pincata fozma ; tunc fignum eft ꝙ 
bene digeſta eit: ⁊ ꝙ parcce terreſtres bene feparate funt à 
natura 30 aquofitatc; t dicendum ꝙ non eft ioi aliqua ven 
toſitas ib remanés inconfumptazque faciat (llam hypoſta⸗ 
firn remanere eicuatam ⁊ boc bene pertinet ibi, Zld ſccũdũ 
argumẽtũ ofcedum ꝙ bypoftatis eit quid minimũ refidés 
ín vina m fundo qð oc tacili poteft moueri c eieuari:⁊ dito 
redírc in fundũ fub ꝓpꝛia ſoꝛma fi fitnaturalis.ende wn fpa 
—— innaturaũ op poffunt partes terreſtres ⁊ grone 
eparari ab aquoſitate:et pꝛopter hoc idi cius motum de⸗ 
teraunatzied in vrꝛina naturaliter fe babente partes bumo⸗ 
rales non poſſent ſeparari ab aquoficatc cũ mifccaocur ſᷣm 
mínímü: imo fi eparant tuncnon remanct fub fua natura 
litate:ĩmo toꝛnat: £ ppter poc fapenus non oeterminauit 
be mor ipfius vꝛinẽ:quia per mori ipfius nonpofíumus 
iudicare oe cõplemento digeſtionis:ſicut poflumus p-r mo 
tum UDINE Cecndo oubiraturzvtrurm leuítas mo 
tus ad lüperiozs ſic bonũ (igaum; videtur cp non: quia vna 
queq; rea asturaliter ococr moueri ad (aum ꝓpꝛium Loci 
fed pp:ius locus bypoltafis naturalis eft fundus: ergo oc 
bet naturaliter moueri ad fundum c non ad ſuperoꝛa: « ft 
mouct ad tuperíoza: boc eft ínnaturaluer: f; fignum debet 
repzefentare ſignatus co modo quo citzergo bypoftsfis na 
turalía femper debet petere fundum fi figniicaz bonũ:non 
ergo ad ſupenoꝛa ocbet moueri. Item hypoſtaſis non mo» 
uctur ad ſuperioꝛa nífi ppter aliquam ventofitatem cum 
€íus ꝓpꝛius locus fit fundus:fed fi figmficet venrofiratem 
bocctt peffimü: ergo hypoſtañs monens ad ſuperioꝛa eft 
malum figaum:quia indigeitionem figniticar z nó comple 
mentum digeſtionis. 3n contrarium eft aucto: inlfazqui oí 
cit ꝙ eft bonũ ſignũ:q⁊ figaificat naturã dñari ſupꝛa mate» 
riam moꝛbi complete. ꝓꝛeterea hypoſtaſis naturalís mo» 
uens ad ſuperioꝛa fignificat leuitatem ⁊ obediẽtiã materie 
remanens vero femper in fundo inodebientiam: fed bypo 
ftafis figníficans obedientiam materie 7 leuitatem e(t boo 
nium fignum:fignificans vero cõtrarium malum:cum ergo 
bypoftafis naturalis ato mouens ad ſuperioꝛa fignificet 
obedíentiam materie erit bonum fignum: qð concedo aum 
yfaac. ende bypoftafis naturalís cítoafcendens fuperius 
X dto veniens inferius fub ꝓpꝛia forma pfneata eft bonum 
figni vt (apa dictũ eſt. ¶ Sid primum argumentũ wm con⸗ 
trariü oico ꝙ verũ eft y motus naturalíe ipfius bypoftafis 
eft fundus:fed tamen pcr violentiã poteft moueri ad fupe? 
rio2a ⁊ poftca redire interius ſtatim fub fo:ma ppzía, ende 
tu benc obíjcerce fi remaneret iupꝛa « non rediret. ad feci 
dum pater folutio per (am oícta: quia verum cft p quando 
per entofitatem eleuatur bypoftafis nó redit: (ed nó dicit 
ín 4r: q non redeat:imo ip ftatim redeat fub ppiía fo: 


* 


S'o.ctciff. 


t3. c redit cum aquofitate ad renes ⁊ ad veficam per meas 


eft naturalis. Pꝛeterea iftc motus bypoftafis a mẽbꝛis ter 
ticoigeftiue ad veficá fit a pꝛincipio intra vt a diſpoſitioni⸗ 
bus bypoftafis laudabilibus.pundipio oto intra complere 
pafío; quía fignificat obedientiam 7 lenitatem: quia fi ma» 
teria eſſet nimis groſſa c inobediens nund fequeftrareturz 
€rgo cũvꝛina fequeftretur fir a pincipio intra 2plete pafloz 
c omnistalís motus eft naturalís: ergo zc. Ad bocoico qp 
vao inodo oídtur naturalis motus quí rir furfum z ocoz 
fiim: talis motus ppzie eft inis que regulanturtantü a 
natura z non ab anima: vrfünr inanimata:vt leue naturalis 
ter tendít furfum 7 grauc deoꝛſum: coe cali motu nibil ad 
ꝓpoſitum:quia talem morum non eít ppzie ponere in coz 
ꝛe humano:cũ omnia que fun in co;poze humano:regu⸗ 
ta funt a natura 7 ab animat 2 loquendo oe ifto motu re» 
gulato ab aníma dico ꝙ motus bypoftafis a membzis ter» 
tic digeſtiue fit ad vefica ⁊ tunceĩt naturalis ⁊ nõ violent? 
qꝛ ſit a vᷣtute foꝛti dominãte ſupꝛa materiã mo:bi: t 2cedo 
iſtas vltimas rationes boc ꝓbantes. ¶ Sid pꝛimũ argumẽ 
tum in contrarium dico qp ſemper verü eit qp fuperfluirates 
terrie digeſtiue ꝓpꝛie babent crpelli p poꝛos cutis: nifi na 
ra ſit iapedita veldebilitata:vei materia fit groffazquia qfi 
natara eft fortis ĩ tertia digeſtiua eppalatfuas fupfluitates 
infenficiliter: ecl conuernt in aqueam fubam 7 cum ludoze 
emittit:ſed fi fir impedira aliquárulum:íra ꝙ marería fic ni 
mis Sroil3 ct non poffit per pozos expelli:tunc facit quod 
poteft c trãſmittit eas fi uitates cũ aquofitate ad mea 
tus magis marifeftos cuiu(modi funr meatus ad veficam 
fErtu obijcies q natura tunc coacta eſt:ergo ralís mot?enit 
violẽtus:dico ꝙ non:ĩmo naturalis: quía narura ron cogit 
necocbilitatur implíciter: imo cogitur ſolũmodo refpecru 
virtutis foztiflime potentis illae fuperfluitares erpellere ín 
fenfibüfter: vnde adbuc fatis fo:tis qfi tráfmittit fuas fup» 
fluitates cum aquofitare ad veficam vr hypoſtaſim.Et per 
boc patet ſolutio ad fecundum argumenzü:q: mẽbꝛa igno» 
bilia non tranſmittũt fuas fuperfluitates ad nobilía: vr tbf 
maneát: imo ꝙ exterius eppellant.Elel oicedum ꝙ tráfrit 
tunt per meatus magis manífeftos: fed tu obtjdes: c fup» 
fluitas tertie oigeftiue nũqᷓ erpellit nifi p ꝓpꝛium emücto 
rium:vnde ſtercus nunqᷓ exppellitur per vzinam nec p emũ 
ctoꝛiũ tertie digeſtiue vt per poz0s:ergo fimiliter ſuperui 
tates tertie vt hypoſtaſis nund expellent p emũctoꝛiũ ſcðe 
vt per yꝛinam. Dico qp non cft ſimile:quia fuperfl nitas pꝛi 
me vt (tercus babct vías latas etnotabiles per quas femp 
exit: c hoc eſt:quia eft (uperfluizas groſſa d nó poffet exire 
per meatum ftricrum vt per vírgà: € fimiliter ſuperfluitas 
fecunde vt vꝛina bsvias feufibiles ⁊ notabiles et virgam 
t ordre decr per emunctosturm tertie digeſtiue: 
fed füuperfluitas tertie non habet vias íra notabiles 7 fenfi 
bíles: ende non habet niñ poꝛos cutís, Si ergo fua fupfluf 
plein pico. simis maa p po:os autís quí funt ftricri 
fi vero fit a matería non pᷣoterit expelli pcr poꝛos quí 
ſuntſtri ik ergo vt dictũ eft exire per vꝛinã «T Quar 
to dubitatur ſuper boc qð dicit ín littera:q by non 
poteft effc: nec apparere ín toꝛtitudine virtutis ídeft foꝛti 
eriſtente vᷣtute Cõtra:quãto vᷣtus eft foꝛtioꝛ: tanto magís 
expellit fuas ſuperſluitates:⁊ quantomagis — 


Liber 


masis apparet: ergo i foꝛtitudine oᷣtutis íntertia digeſtiua 
poteſt etie bypoſtañs. Pꝛeterea nos videmus ꝙ quanto 
virtus eſt foetioꝛ ín pꝛima digeſtiua: tantomagis expellitur 
ſuꝑfluitas ſua vt fterais: c ñtr pocide videmus m ſecũda: 
6 tit ín tertía digeſtiua quanto vírtus eft foꝛtioꝛ tantomas 
gis erit ibi fuperfluitas vc hypoſtaſis. Sn ʒꝛium eſt auctoꝛ 
in littera vt oictü cft, Pꝛeterea oícit fuperius auctozzqp qñ 
virtus eft foztis:tuncnon apparet bypoftafis:z boceft: qz 
fupfiuítas ecpellitur míenfibiliter p pozos vel etíam cũ fus 
do;e: vnde in fanis nulla vel pauca apparet bypoftafig:d in 
fo:títudíne virtutíe nó eft by poſtaſis:ĩimo erpellítur fla ſu 
pfluítas q 05 cedere in pppottafim p pozos infenfibitr vel 
cũ ſudoꝛe.Ad hoc dico qp to:títudo vᷣtutis pot efle ouobus 
móis:aut abfolutc;aut p onẽ ad materiã nutritiuã 
Dico g̊q qn $tus foꝛtis € reſpectu materie nutritiue: t (bi 
eft — oꝛdinatũ:tunc nó apparct hypoſtaſis: q: totü co 
ucrtit ibit nó eſt ibi (apfluítas: c ficimtelligit aucroz infa 
fed qii 9tue eft fo:tís abfolute: t materia moꝛbi eft grofía 
⁊ inobedics:tunc vᷣtus nó pót eam expellere infenfibiliter 
velcum fudoie p poꝛos cutis: ĩmo eã tranfmittit cd aquofi 
tate ad veficas: c poc appellat pypoftafis.QT sid pꝛimũ qð 
ob.in Jum q quáto foztío: virtus tatomagis expellit fuas 
füperiluitates: að verum cft; vf no opo:tet cp Doc fit ci by 
poftafi-imo ꝛnſenſibiliter vel có fudose, id fccundü oíco qp 
nó eft ite:q; lícet ĩ foꝛtitudine vᷣtutis pꝛime appareat femp 
fuperfluítas vt ftercusz ín fostítudíne ſcðe vt vitna:tri non 
ín fostítudíne tertie femp apparet bypoftafis fiue fenfibi» 
lis fupfluítas. (€1na caufa eſt:quia ſupᷣerfluitas pꝛime dige⸗ 
ftiue t ſcðe multũ eſt ímpura c grofía. vnde nó poteft infen 
fibiliter euapoꝛari: ficut facít fupfluitas tertíe q magís eft 
pura c magis digeſta.Scða caufa eft: q; in tertia digeſtiua 
quodlibet mermb:ü hʒ ſuã ſuꝑfluitatẽ: cita quodlibet me» 
b:ü meli? pot cõſumere ſuã fi (raté dp vnũ membꝛũ fos 
lumtotam illà ſupfluitatẽ: ⁊ q: puma c ſcða füpfiuitas nõ 
eſt inſimulin vno memb:o yt ín ftomacbo vel ín epate: non. 


poffunt confumere fuam fi itatem:fed ín tertía dige⸗ 
ftíua quodis mẽbꝛum babet ſuã fupfluitate ⁊illã oc leui po 
teft cõſumere ⁊ infeufibiliter e, 


¶ Mypoſtaſis ergo aim naturam ſuam exierit:mu⸗ 
tationem fignificat in complexione coꝛpoꝛis: eel ín 
ena qualítare ficut it caliditate: vel ín coloꝛe: locoz 
liquoze:vel ín fuis qualitatibus quinq;.Si in fuo co 
loꝛe vclcalose: rubea erít vel citrina:vel ficut diximꝰ 
— Si extra naturã ſui loci creat: fuf, 
itur: vel natat:vel in fuperficíe eft nebuloſa. —* 
da ſubtilis eft ecl groſſa plus q̃ opoꝛtet. Foꝛme na⸗ 
turam exiens:lata fit vel diſperſa tu ?oinerfa: 
vr partim fit ſubtilis: partim grofla, IHaruraim lenis 
motus fui crícs: quodam in tempose exit laudabilis 
quodam illaudabilis vt dicemus. 
¶ De hypoſtaſi accidentali. 
A Vpoſtaſis accidentalis diuerſat᷑ tribue 
miodis.in loco: in quãtitate:⁊ qualitate. 
4 3n loco d ín ſeſſione fundi: ecl ín ſuſpẽ 
LEX fone medij vaſis:vel nebulofa eft in fip? 
ficie fui. (| Diuerſitas locowm quantitatem mon? 
Pelo cali — s v^ in medio:vel in có 
éto. isn a efti pꝛimis:in cõple⸗ 
mento ín fundo erit:media in medio ſuſpenditur va⸗ 
fis:q: di natura humoꝛes excoquẽs facere hypoſta⸗ 
fim inciptat:ín pꝛimis diſſoluẽs mouct ftia vetofita^ 
tem:quã cũ mouerit altitudinẽ petit:quilocus fuus 
eſt naturalis:⁊ cũ aſcenderit: humiditatem turbidã 
reddit ingroſſans eam:⁊ terreſtria feci cii xᷣtute fui 
motus postane facit quida nebulã. Cũ coctionẽ mc 








[4 
d 
AY 


diat:ventoſitatẽ ſubtiliat:⁊ pᷣtus fui tot? deficit:de 
índe hũiditas ſubtiliat: groſſicies amitti: pars ters 
reftrís in locũ fui naturalẽ regredit in mediãvenies 
pꝛinã. qð ex groffimudine remanet ⁊ bumíditate; pbi 
bet parté terreftré ĩ locũ fui oefcédereremaner d (n 
media vꝛina natae « ſuſpẽſa.Coctione copleta eft ín 

ug diuiſa. pare aerea natat effecta nebulofa: 
pare d grauat᷑ terrea in fundá deſcẽſura: bumiditag 
aiit permanet dara ⁊ müdificara, vr intelligit nebu 
lofam bvpoftafim (igníficare initiũ coctíois;c tute 
naturc in faciédam bypoftafim. IHatatilíe fignificat 


mediocritatem coctíonís: « inceptionẽ coplementi 
⁊ pꝛeualere naturam ín oig burnozbus;z p^ 


tibus fuis diuidẽdis. 3n fundo cóplemét(i coctionis 
oftédit;z diminutionẽ fecis:ponẽdo in locũ fist nang 
ralé vnãquãq;. Ex loco (git —— neq; bonum 
abſolnte:neq; malũ fignificat:fed quantitas ſiue bo 
ni fiuc mali copleimért ſine minoꝛatio complemẽti e 
mediocritas. ypoftaſis bona finc mala ex colos 
re liquoꝛe motus lenitate eft intẽdẽda.Sũt enim 
qͥdã coloꝛes bri abfolute ſignificãtes:qͥdã indcfinite 
Jdẽ cõtingit oc figníficarioc mali, Quidã etia funt 
mediocres inter boni ⁊ malum abfolute ⁊ ocfiníte, 
Albedo fignificat tant& abfolute bonũ.diſtincte bo 
nũ ſi fir alba: candida: ín líquose teperata : ín fonna 
rotunda; lenis; c ín mot leuis, Ze cii (int figna 
ſua:ſine dubio fimt perfecta ⁊ bona. ꝓpꝛie. Sot alba 
bypoftafis ab bac pp:ícrate fe moueat:⁊ aliqua ba 
rum regularumamitrat: abfolute vocat alba: ⁊ bos 
nũ fignificat: fed nó abfolute.fignificatíones a bont 
tate mínosent fm ꝙ oc bís regulís erit min?, Colo 
figníficas malfi abfolute cft nigredo tãtũ 

o im nigerrima:in liquoꝛe diuerſa: granofa vel 
afpera:d finc oubío mala funt; marimc fi vꝛina fit ni⸗ 
gra. uter lũ mediocria:ruboꝛ:citrinitas: 
ví fed rubo: tii ccterís eft melioꝛ: bono vici? 
nioꝛ: fignifícis fangníné ceteris bumozib? melioꝛẽ 
Airidis cft peío: ⁊ tímosí vícitríoz: q; humoꝝ figuifi 
cat incẽſionẽ: ⁊ fanguinis humiditatis cofumprione 
Citrinus cole: fignificat bonũ  malá: q; naturali⸗ 
tcr acutos ⁊ nó coctos oftédít cbolerícos humoꝛes. 
Jõq; vtrũq; fignificat poſſibile: vt ⁊ calo: febꝛiũ oe 
ficíat:c acumẽ cholere —— nó cõfoꝛtat nara 
ra ín materia moꝛbi digerẽdã. Bypoſtaſis q̃ mutat 
ín rufitatẽ ⁊ glaucedinc: fignificat falute. Itẽ poteft 
effe t calo; febꝛilis augmẽtet: acum cholere cõfoꝛ⸗ 
tct-fanguis 2 — incendank: bypoftafis in 
viriditatẽ mutet᷑.vñ timoꝛ in malũ nũciatur.Signa 
ergo citrine bypoſtaſis non abfoluta ſunt.i.nõ ccrta 
Repꝛehẽdimur tfi a dicentibꝰ:quare rubeã non 
dĩriſti abſolutã lx:cũ poffit natura in cõplemẽtũ co 
foꝛtari coctionis:hypoſtaſis ín albedinẽ mutari:⁊ fa 
lus ſignificari. Itẽ poſſibile fit vt natura ín coplemt 
ioo erendí feces oeficiat: z bumozes calos febzíf 
í t bypoftafis in viriditatẽ mutet᷑ vñ mali ti⸗ 
moꝛ poztendit Rñ.falſum eft q3;ppofuifti:q: rubea 
brpoftafis fine dubio fignificat bonũ nõ ſuſpectum 
vel ex eſſentia vel ec fuí fouma. f£r effentia: qz vꝛine 
bypoſtaſis fanguis cft materia; ſanguis vero ccteris 


Arinarum. 


hũoꝛibꝰẽ laudabilioꝛ.⁊ t actõe nature facilio:. £r foz 
ma: q; medíocrítaté (ignificat : z fui vicinitate cóple 
acti ned fupeft nature nifi oígeftione coplere: c in 

iné muiare: fignificat g bonũ certũ.Si aliqñ 1 
aliii colo:£ mute no albũ:no eft (ibi naturale:fs acci⸗ 
dentale:cii rubo; bypoſtañsvᷣtutẽ ſignificet cocróís: 

1 albedíne naturalẽ. Uidemꝰ em̃caloꝛẽ 


díne muraf:et fpcrma ⁊ lac cõcreet. Repꝛebẽdũt m 
ios antiqui fopbífte dicẽtes. Quare c caro nó alba 
fuit cum fanguis fcóo excoctus (itz Rñ. non. Caro 
eir fanguis cft coagulatus cum paruo caloꝛe: c no p 


— 


fecra decoctiõe.S 


materia cbo 
coctiõis.Cholera aũt rubea cr acumine fao natura⸗ 
liter Ve Agri angméetet febꝛis ci caloze et 
cõfoꝛtete nõ certi fumus quin humoꝛes incẽdant᷑: ct 
natura deficiat ín repugnãda moꝛbi materia.Si ca^ 
lo: febꝛis deceſſerit:⁊ acumẽ cholere rubee extingua 
tur: natura neceffe eft confoꝛtetur:⁊ digeſtio moꝛbi 
compleatur, Signíficatío ígitur rubee bypoftafis 
naturalís cft ct effentíalis, citrine: poffibilte non na 
turalís nec eſſentialis. ¶ Repꝛebendimur tame a 
quíbufda:quare ínquiunt:bypoftafis citrina no fuit 
melioꝛ qᷓ rubea:cũ ſit ínter viride rubea media: ct 
tu pii? dixeris medía extremis dignioꝛa: Rñdemꝰ 
menſuraſti nó dimẽtienda:aſſimilaſti no affimüanda 
portés medíocrítate ínter bonitate 7 peioꝛationẽ:q̃ 
vtraq — citrinitas:in rebus tñ diuerſis:⁊ tnter 
ouo oppoftra:quoz neutrum recipit.Citrina em bv 
poftaíis eft inter rubeum laudabile certum: viri 
dc illaudabíle certum: c ad comparationem víridís 
laudabilis: q: remotioꝛ efta peffimítate. rubea erri 
ficut diximus:certa falus fignificatur: c víridi timoꝛ 
certus. Citrina z bonum z malum ín rebus diuer⸗ 
fis fignificat ppter caufam extraneam: non fui eſſen 
tiã: medíocrítas nõ íta eft. oe fua em̃ eẽntia no oc cà 
eft ectranca: ned ec cóparatióe ad alía, q3 em̃ exit 
3b ípa vltra fe eſt:⁊ fi no ad ipam perueniat ínfra fe 
cít.verbigratía. fi mel ſumamus ⁊ cii multa aqua mí 
ſceamus:dulcoꝛẽ fuii minoꝛatũ reperimus; fi aũt ad 
foci eccoquaf aquofitas paulatim minoꝛat᷑: oulcoz 
augmétatvcad boc qð ante fuit reuertatur.Cũvero 
- pfection£ pꝛiꝰhabitã deueniat:ſi UNE no 


maioꝛẽ dulcoꝛẽ deuenit ? pii? habuit:ſʒ poti? mí 
noxat: c ita ialfaginé mutaf-z oc falfagine t amari 
tudinẽ tráfducif: bacrónc pfpecra: q; teperat ínter 


Duas minoꝛationes:vel etiã intẽperatiões. Tẽpera⸗ 
menti fi augmenteturvel — p 
id egredif:q9 vero cõplemẽtũ egreditur:con⸗ 
qu minuat. Si em̃ effet poffibile poft cóplemen2 
tá aliud cõplementũ fccedere:vel poft fecti aliud 
ꝑfectũ eſſe: pꝛima neq ꝑfecta effent neq; cõpleta. 


Fo.cxciiij 


* 
«KL Supíus determinauit aucto: oc hypoſtañ naturali:bi 
oc fansturalicc bíakhf in Ones. Qe DNUS eterne GET 
aliter fubdiuidéo 


* ve qð ſcða cõclu 
uma in Onac gn pꝛimã facit qð oíctü eft. "3n ódus 
| — incidentẽ. — fx loco igit 
n num. Pꝛima in ouas. In pzima oiucrfific 
ftatim a ptcloa. 3n ſcða condidit lud qo poauiz-edatt: 
ln inteligif nebulofa, Pꝛima ín ouas. In pꝛima faat qð 
dictũ cft. In fcóa cás aſignat.Scða ibi: Cauſa eft:q: cũ na 
tura humoꝛes.Et ífta ſcða ín tree, In pꝛima reddat càm de 
bypoftafi ínnaturalí in fupfidie crifteti. In (cóa 0c proi eri 
ftéte in medio:ibi:⁊ũ coctioné natura m̃ediat. 3n tertia 0€ 
criftete ín fundo: ibi: Coctiõe cópleta. Tũc fequi£ illa par 
in qua cõcludit cõcluſionẽ incidente: 7 illa in duas. 3n pma 
ↄcludit íllà ↄclunonẽ:⁊ cà oeclarat. In fcóa mouct obícctio 
ncs fopbiftarum:7 illas ſoluit.ſcða ibi: Tã repzcbendimur 
a oicétibus."»:ima in duas. In pꝛima cõcludit illã cõcluño 
nẽ incidentẽ. n ſcða eã decſarat.ſcða ib: Sunt em̃ quidã 
colo:es. Et iſta ſcða ín duas. In pꝛima diuidit. In de 
mẽbꝛis üllíus diuifionis ꝓſequitur.ſcða ibi: Abbedo tantũ 
fignificat abfolute bonum. Pꝛima in duas. Sn pꝛima deter 
minat oe colozíb?ertremis pypoftafis innacunalio. "3n ſcða 
oc medie. fca ibi: 3inter bona ⁊ malü mediocria. Pꝛima 
in uas, In pꝛima oetermínat oc coloꝛe albo fignificáte ab 
fou:te ⁊ oefinite bonũ. In ſcðᷣa oe nigro fignificante abfols 
te c cefiníte mali. (cóa ibi: Coloꝛ hypoſtaſis figmficis abe 
folute malii cít nígredo. Illa pars in qua oeterminat de co 
lo:ibus medtjs otuidi£ in duas. Sn pꝛima oererminat oc ca 
loibus m magis oedínantibus ad vnum extremũ dp 
ad aliuc: vt ad malũ qᷓ ad bond: vel econuerfo, "3n fcóa oc» 
termínat oc colozibus medijs nó magis ocdinárib? ad vnũ 
extremũ d ad aliud. Sca ibi: iL itrinus colo: 7 bonü fignifi 
cat t malá. T üc fequi£ illa pars ín qua mouet obiectiões fo 
pbíftara. £t ílla intres Pm trcs obiectiões.ſcða ibi: SRepze 
bendüttii nos aliqui oícentes. Tertia ibi: &Repꝛebendimur 
iñ a fopbíftís c£. Pꝛima im duas. In pzáma mouet illam pꝛi 
mà obiectionẽ. 3n ſcða ſoluit cá. (coa ibi: SRidem? falfum 
cft qð ꝓpoſuiſti Scða obiectio non diiudit᷑: fcd pare illain 
qua mouet tanti obiectionẽ diuidit᷑ m duas. In pꝛima mo 
uet illã obiectionẽ tantũ:⁊ ſoluit eã ⁊ oectarat qualiter citri 
nus coloꝛ eft mediũ inter rubeum ⁊ viridẽ. n ſcða declarat 
qualiter citrinus nõ vere eſt mediũ inter rubeum ⁊ viridẽ. 
fcóa ibi: Oediocritas non ita eft. Hec eft diuiſio ⁊ ſnĩa le» 
ctionis in generali. 


geſtio 

bi poffunt apparere ín egris: fcd bypoftafis naturalis ci 
fuis cõditiõibꝰ eft hmõi:g̊ apparct Tegris. 3t€ dicit hippo. 
—— — nuncia vt in quarta: 

fienaruralís cá fuis bonís ↄditioibꝰ:ſi erifim 
futuráifeprima cad bonũ:ſed crífis nó eft nifi ĩ egris:g 
poftafis naturalis cii fuis ↄditiõibꝰ laudabüib?pót 
r̃e in egris.ad hoc dicũt quidã:ꝙ in egris dic t id 


debilis ín earis:infanis vero fortis cc. dico ꝙ vᷣtus pótoíci 
fo:t[ abfolutevel p cóparatíone ad materiá mo;bí. €ln dico 
ꝙ virtus in fanis foztio: eft abfolure p ín egris, verütamen 
$tua ín egrís fo:tioꝛ eft p cóparatione ad materíá moꝛbi q 
eft pauca t obedi£s digeſtioni: d *tus in fanis p cóparatio 
nemad materiã nutrimenti q eft multa ⁊ inobedies ppter 
fuí multírudiné « abüdátia, vn ita bñ potbypoftafis natus 
—— in egris ficutin ſanis. Rones adt ad oppoñ 
tũ cõcedo. ¶ Scðo dubitat᷑ vtrũ hypoſtaſis diuulſa contis 
nue apparẽs fir melio: vel diſcõtinue apparẽs diuulſa. M 
melio: fitilla d otinue apparet diuulſa:vᷣidet᷑:qꝛ opationes 
nature oꝛdinate ſunt:opꝑationes vero materie mo:bí diſcõ⸗ 
tinue:ſed melius eſt illud ſignũ qð ſigniſicat operationẽ na 
turc d illud qð figníficat operatione mo:bí: fed hypoſtaſis 
cõtinue appar£e dinulſa fignificat oꝛdinationẽ: ⁊ itaopera 
tionẽ nature: (lla vero d diſcõtinue apparet diuulſa vt mõ 
diuulſa cõtinue:cras vero diſcõtinue ſignificat inoꝛdinatio 
tic: (ta ionẽ materie mo:bí;ó h cótinue 
8* —— po s nig a queo dr a bicet in 
q bypoftafis nigra melío: € qr apparet Lfüpzemo d of 
in fundo refidet: c cá'oui? eftzqz qn tetidet in fündo figni 
«at cófumptionc omnimodã vt partiũ oim aduſtionẽ:⁊ etiã 
vẽtoſit atis:ſʒ qñ eft in ſupꝛemo fignificat adbuc aliquã ven 
toſitatẽ cffc ín vꝛina q̃ nondũ conſumpta eſt:imo eleuat illã 
bypoſtaſim nigrã:ſed bypoftafis cõtinue apparẽs diuulſa 
ngnificat ventoſitatẽ aliquã nondũ cofumpta:tmo potentẽ 
diuellere ꝑtes hypoſtaſis:ſʒ qn diſcõtinuẽ apparet diuulſa 
fignificat qñq; vctoſitatẽ oĩno efle ↄſumptã:qñq; nó: illa 
bypoftafis peto: eft q fignifict vctofitatt omníno effe con 
fümptá d q nó:ergo bypoftafis cõtinue apparens diuulſa 
melioꝛ eſt P apparce diſcõtinue oíuulfa, In cótraríi eft au 
«to: ĩ lfa pꝛecedẽti dicẽs:ꝙ bypoftafis naturalis diſcõtinue 
apparẽs oíuulfa mclio: eft fiue minus mala d cótínue aps 
pares diuulſa.Et boc pbat ꝙ corínuítas ín malo peto: eft 
«p diſcõtinuitas.vnde peíus eft malũ continua d interpola 
tum: cü bypoſtaſis cótínuc appares diuulſa fignificet ma 
là cõtinuũ:peioꝛ erit cõtinue otuulfa d diſcontinue. Et boc 
«ócedo aum yfaac. T Ad pꝛimũ argumentü in 3:í8 oíco qp 
quida eft motus o:dinatue ad bonũ: c talís motus o:dínas 
tus ad bonü melio: eft cõtinuus d oífcotinuus: c ficob.tu 
eſt alius motue o:xdínat? ad malũ: ⁊ talío melioꝛ eft diſcõti⸗ 
nuus:vnde melius eft malũ vna vice adueniẽs d» continue 
adueniens:⁊ ficloqui£ aucto: ín Ifa: qꝛ (bí loquí£ de pypoe 
ftafi naturali, €i d ipᷣa fit diuulſa tüc fignificat mali. (ed t 
inclío: eft fi fianificet vna více mali d cõtinue.vñ tu ſuppo⸗ 
nís falfum dicendo qp bypoftafis cótinua'ofuulfa fignificat 
operatione nature:ĩimo potíus fignificat operationem moz 
bi. &d ſecũdũ pts ſolutio: qz ínlfa illa comparat auctozifte 
brpoftafim innaturalẽ ad naturale, vnde contínua diuuiſa 
eftinnaturalía:t vétofitas eft mala: quía fignificat defectũ 
in oigeftionis complemento: fed cum contine ſignificatvẽ 
tofitatem peío: eft dp oífcontínue: ⁊ bec modo loquitur íbiz 
fcd quando tu ob.tu comparas innaturalem ad naturalem. 


ende comparando b fim diuulſam ad nigram in kun⸗ 
do tunc nigra peioꝛ eft, "mS 
ſtea queritur oc pzefenti lectione 0e bvpoftafi (nna 
turait:2 pꝛimo querit᷑ quarenon oíuerfificat bypoftafim ac 
cídentale nifi eese ^g loc:quátitatem z qualita 
tem: quía videtur efle infufficiens ín ulla diuifione: quia fg 
vnũ oppofitomm oicitur multipliciter t reüquum; pt oí, 
dt pbus: fed pypoftafis naturale ct innaturalis oppongs 
gur; ergo quot modis oíuerfificatur naturalis totidem mo 
—— n inaturalis:fs naturalís qnas moisdiuer 
fificat vt habitum eft ſupꝛa: g inſufficiẽs eft quí won diner⸗ 
fificat innaturalem nífi tripliciter. Pꝛeterea bonũ vno mos 
do oícitur malum vcro multifaría: et dieit pDus. f naturas 
lis bypoftafia cft ficut bonum: innaturalie ficut malum; à 
pluri? modis debet oluerfificari innaturalis d? naturalísz 
fs naturalis oiucrfificat qͥnq; modio: g innaturalis ad mí» 
nus fer vel plus. sid pocoico ꝙ innaturalis bypoftafis folig 
inodo oí(uerfificatur penes tres conditiones pꝛius cnumes 
ratas. fd pꝛimum argumenrum ín contrarium dico ꝙ ſub 
quantitare compzebéditur ocbíta foꝛma zlíquo: t motug 
⁊ ita non eft infuffictens, £d fccundum dico cp verum eft ce 
pluríbus modis ocbct oíincrfificari c diuerſificatur innatu⸗ 
ralis qᷓ naturalíe:f; q: aucto: non poffct narrare ilios mo 
dos infinítos ppter boc (los oẽs reducitad tres modos 
generales quos ponít ín littera. T 3lurta poc quero cũ po 
nat ín parteifta quantitate cffe códitionem bypoftafis in 
naturalis velaccidétalío; quare fuperius ybi oéterminauit 
oenaturali bypoftafi non pofuit fimiliter quantitatem eſſe 
condítionem innaturalís hypoſtaſis: Sld boc foluit Merar⸗ 
dus dicens ꝙ quantitas non eft certum fignum nec ad bos 
num * ad — et quia * fis — cft cero 
tum ficnum um : propter boc non pofutt fuperius 
quantitatem effc conditionem — naturalis. Ciel oi 
cendi » füperíus quando octerminanít oc bgpoftafi natu. 
rali reducit quantítatem bypoftafis ad mediocritatem in 
líquo:e: vnde fi (cim? cp bypoftafis naturalis eft medíocris 
in líquoze: tunc fcímus qp non peccat ín quátítate 4T Scc: 
do oubitatur fuper hocꝙ dicit auctoz ín littera: cp viridis 
colo; eft medium ínter bonum ⁊ malum .£oótra:vírídis coe 
lo: fieníficat aduſtionem:⁊ aduſtio femper eft malazergo v£ 
rídís colo: qui rep:efentat aduftíone femper erit malus:nõ 
€rgoeritimedium inter bonum Tmalum. Et ipfe ſoluit hoc 
ín littera: quía medium eft tñ plus oeclínat ad vnum extre⸗ 
mum vtpote ad malum . ¶ Xertio oubítatur fuper boca» 
yfaacoiat pofteain littera:g caro coagulat᷑ a paruo ⁊ mos 
dico caloze: pinguedo vero a foztiffimo,£t boc pbat qp ca» 
lo: complens fuam actioncm ocalbat: non complens vero 
rubificat:fed pínguedo ocalbaturznon ſicvero caro:ímo eft 
mcdíata ín oecoctíóe vt dicit ín litterazergo pínguedo a foz 
tioꝛicaloꝛe coagulatur d caro. $ed contra Auicẽ.⁊ alij oi» 
cunt ꝙ pínguedo coagulatur a frígido.í, a calido remiſſo:ſʒ 
olat Zonftantínus —— caro coagulatura calido 
⁊ ficco: f$ calidũ ⁊ ſiccũ calídi? eft p calidum remíffum:ó ca 
ro coagulat a foꝛtioꝛi caloze d» pinguedo, Pꝛeterea foꝛtio: 
caloꝛ foꝛtius coagulat: ende videtis carnes virozum durio⸗ 
reg t fo:tius coagulatas dp femínarum: t boc eft:quía ín ví 
ris carnes coagulantur a foꝛtioꝛi calozezfed caro foꝛtius cos 
gulatur d NC UTD a foꝛtioꝛi caloze coagulatur caro 
dq pinguedo. Id bocoícunt quidam ⁊ Werardus fili: v qi 
dicit aucto: in líttera:qp caro coagulatur a pauco calo:e:ipe 
intelligit oe matería carnís vt de fanguíne anteqᷓ fiat vcra 
caro: c nó íntclligit de vcra carne íam coagulata. Alij Dict 
ꝙ verum eft cv caro coagulatur a pauco caloie: ideft a debi⸗ 
lioꝛi caloꝛe qᷓ pinguedo:auctoꝛem füftínédo, ££t fi obijcias: 
caro foꝛtius coagulatur: ergo a foꝛtioꝛi caloꝛe P pinguedo 
coagulatur. Item oicunt cp tantum ⁊ etiam plus potcft fas 
cere ocbileagens ínlongo tempoꝛe quantü fo:te in pauco 
t quía ofcunt ipfi:lícet caroa debili coaguletur:tamen boc 
eft paulatíne zin longo tempoꝛe 7 íta fox: fiue coagule£ 
refpectu pínauedínis qae coagulatur afo:tí ſubito ⁊ ín bꝛe 
ut tempoze, lel dicendum ꝙ calo: dicitur fo:tio: oupliciter 
autin fc 7 abfolute; aut per cõparationẽ ad materiã ín qué 


crinarum. 


inde dico P caro generatur fiue coagulatur a foꝛti ca 
— (c: ficob.tu;pínguedovero a debilioꝛi:ſʒ tamen pim 
guedo coagulatur a fo:ti caloze per comparationem ad ma 
teram ec qua generat pinguedo: c matería eft pauca ⁊ ctiá 
obediícne illt calozí fimpliciter oebil cum foztío: per cópa» 
rationem ad huius materiam paucam:caro vero a ocbilio» 
ri pcr comparationem ad matcríam ex qua caro generatur 
que eft multa cabundans ſupꝛa quà non bene poteft ca» 
lo: foztís ad ocalbandum: ficut pót calo: oebilis ſupꝛa mas 
tcriá pi nis. GInde benc dico vp caro a foꝛtioi caloꝛe 
in fe gencratur $ pinguedo:c ppter boc videtis cp in lous 
calidís et ppeco: cé nund JO; tam en 
caro ibidem bene genera£. Per poc patet folutio ad ouo 
vltima argumẽta. ad aucro:e iftum olco ficut oictum eft ꝙ 
€aro coagulans carnem fortioꝛ eft fimpliciter dp calo: coagu 
lans pinguedinem:vertitamen per comparationem ad mas 
tcríam que pauca cft:calo: coagulans pinguedinem foztioz 
€ft:calo; vero coagulans camem debũioꝛ cftz quía ila mate 
ría ex qua generatur caro ratione fue multitudinis ⁊ abun 
dantie eft inobediens hmõicaloꝛi: ⁊ íta non poteft cóplete 
íta caro oclbarí: 7 boc vltimo modoloquítur ínlitrera. Ad 
fecundum argumentum oíco ꝙ tubcnc obtjceres fi caro pa 
beret materíam íta obedienté calo: coagulãti ficut pmmgue 
do:ſed nó fic cft vt dictũ eft ⁊ ꝓpter bocnó valer. (| (Quar 
to oubítatur ſuper hocqð dicit aucto: in líttera verfus finc 
lectionis ꝙ fi aqua ponatur cum melle diminuet dulcedinẽ 
mellis. Contra:dicit £Satan oc fimplid medicina:q aqua ⁊ 
oleum funt elementum omní& medidnarum: ergo aqua 
olcum poterunt tranfmutari a quolibet fib: appofito ⁊ nó 
tranfmutabunt veloímínuent alia: ergo aqua pofita cum 
melle non mínozabít oulcedínem mellis. item caliditas 
fo:tío: eft actiua dp frigídítas:crgo calíditas diminuet oc frí 
giditate 7 nion econuerfo: fed aqua frígida eftz mel vero eft 
calidum:ergo mel diminuet oc aqua: t non aqua pofira ci 
melle oulcedinem mellis. £d boc oico ꝙ aqua inſipida cft 
oulcedo vero mellís eft quid fapidum: quando ergo aqua 
poniturcum melle oiminuit oe oulcedine mellis; quia oul» 
€cdo ín melle fundatur in groſſa fubftátia ; ⁊ aqua ſubtiliat 
illã groffam fubftantíam cremittit eam:⁊ cum bocremítnt 
qualitatem fundatam ín illa groſſa ſubſtantia vt dulcedi⸗ 
nem:⁊ ficloquítur aucto; ín líttera. €] Ad pꝛimũ argumen 
tumín Zium dico qp vcrum eft ꝙ aqua tranfmutatur a quo 
libet fibí admirto cum fit elemtum: tamen ín fua tranſmu 
tatione agit ínillud qð eam trãſmutat:vt patet: quía culteb 
lus agens (nceram mollem qñq; bebetatur: quia ín agedo 
pantur, Similiter aqua pofita cum melle ín patiẽdo agit; z 
diminuit onlcoxem mellis. Per boc patet folutio ad ſecũdũ 
ꝙ verü cft ꝙ calídítas eft foꝛtioꝛ actiua:⁊ etia caliditas mel 
lís agit in aquam:⁊ ín agendo patitur abaqua: quía aqua 
dimmnuit eiue dulcoꝛẽ. ¶ Clitimo oubíratur fuper poc qð 
dicit poftea aucto: ín líttera:qp mela oulcedíne tranfirin fal 
ſedinẽ: toc ſalſedine ínamaritudinem. Sed vídetur ꝙ ime 
diate tranfcat aoulcedíne ín amarítudincm ⁊ non ín falfes 
dínem: quía vt oicít pbus: omnís motus fita contrario (n 
contraríum:cum ergo oulcedo contraríctur amaritudini et 
non ſalſedim:videtur q a oulcedíne mel ĩmediate tranfeat 
ín amaritudine. Pꝛetereavt dicit Bab in oc fimplici medís 
cina:mel eſt dulcius omníre € generat humoꝛem amarioꝛẽ 
cholera ín coꝛpoꝛe noftro: ergo fimiliter exterius per calo» 
rem ignis mel conuertetur immediate ín amaritudinẽ. Itẽ 
fo:tío: eft calo: (gnís agens exterius dp calo: naturalis ages 
ín coꝛpoꝛe:ſed calo: naturalis agens in coꝛpoꝛe tmedíate ge 
nerat ce melle amaritudínem cnon falfedínem: ergo firnili 
ter calo: ígnis ertenus cum fit foztío:: tranfibit fiue faaet 
tranfitá ín melle a oulcedíne imedíate in amaritudine. 3n 
cotraríum eft aucto: in litterazvt oícrá eft: etíam in oíetis 
vuiuerfalibus: quidicit ꝙ mel pumo tranfit a oulcedine in 
falfedínem ca falfedíncin amaritudinem. 'oxererea nó eft 
Oeucnircab extremo ín crtremüniífi per medium:fed oulce 
do t amarítudo füntertrema: falfedo vero medium:er 

non eft ocueníre a oulcedíne mellis tn amaritudinem nif 

mediante ſalſedine Et pocconcedo; ^ 
t caufa puius eſt:quia 


|. So.ctcv. 

ſalſedo fundatur in mediocri fubftantía:zamaritudo vero et 
oulcedo ín groſſa: vn qb mel oecoquitur ad 1gnem pꝛimo 
—— —— ſubtiles ⁊ fiunt — 
partes groſſe nó: imo fiunt per caloꝛem ignis quafi pa 
de.vnde er coniunctione — ſubtilum que fiunt 
amare:per aduſtionem aim inñpidis generatur ſalſedo: ct 
ita mela dulcedine tranfit ín falfedínem:;fed poftea quando 
calo: mualefcit:tüc adurit omnes partes grofías 7 ſubtiles 
GQ iam erát aduſte:⁊ íta totum fit amarum: ppter boc mel 
tramit à oulcedine in amarítudínem mediante falfedine: € 
bocmodo loquitur auctoꝛ in littera. ([ 8d p:imum argus 
mentum in contranim dico qp verum eft: cp omnis motus 


oulcedo ⁊ faifedo funt cótraria oiftemperata: ⁊ talis mot? 
potcft bene cffe, Uel Dicendum qp omnis motus cft a con» 
trario ín cótrariumz verum eft per aliquod medium: 7 quia 
falfedo eft medium ínter oulcedínem ⁊ amaritudinem: pꝛo 
pter bocmcl tranfit a onlcedine ín amaritudinem mediano 
te falfedine, d alia ouo argumenta vnica ſolutione refpon 
deooicendo ꝙ non eft file oc calo:e naturali: c de igneo:qꝛ 
vt dicit s£onftantinus: humoꝛes fünt fil) elementosum: e£ 
quía invnoquoq; mirtofunt quattuo: clementazfm ofiium 
elemẽti onantis generatur humoꝛ in cozpoze mixto:⁊ quia 
mel eft calidi cficcum ppter boc er melle recepto t cozpoze 
generatur bumo: calidus ⁊ ficaus: vt cbolera que eft amas 
ra.fed actio ignis exterius agens in melle non mtendit ge⸗ 
nerare humoꝛem: immo confumere partes tam fubtiles dp 
arofías:t quía non (ta cito poteft confumere grofías ficut 
Vwsertóp] 4 pais: generatur pꝛimo falfedo (n melle vt oce 
claratü eſt qᷓ amaritudo'cópleta. Vel dicẽdum ꝙ ín cozpoze 
bumano nou pót falfedo er melle; quia fi poffct 
bocnó eſſet nífi phlegma falfum:f5 hmõi cft inaturale:z nó 
loquitur oc generatione humoꝛum t i ĩmo natura⸗ 
li: ppter boc «€. « ſic ſoluit᷑ adillud. 


¶ I? vpoftafis ergo figníficatio oe malo ad borum 
€x coioꝛe fuo intellĩgitur:liquoꝛe: foꝛma:motus leui? 
rate. Zuanritatem boni (iue mali: ec lods intendi 
mue ſuis.PBypoſtaſis enim landabilis c ſigniñcati⸗ 
na boni-ficar alba:eft cum in fando fir-perfectam bo 
nítatem poꝛtendit. Natãs bonitarem mínus:tamen 
eerie impri bonirarem mon completam:q: 

vpoftafis fundi naruraliter laudabilis ſignificat fe 
curm coctionem:⁊ earum otuifionem:z vnaquag fe? 
ceffiffe parrem ín locum fuum naturalem. 1Harans 
medíocrem fignificar cocríonem : c ad oígerendum 
p:opínquítatem: 7 humoꝛes dinidi inciptentcs: fed 
ppter vertofiratem quadam groffam nondum a na2 
tura ſubtil :que quía poteftatem non babet 
fubriliandi : remanferunt indiuife, ende bonitatem 
nor completar oftendít. ]Hebulofa naturam deco⸗ 
quere eri oin psu —— bumoz oíf 
ſoluere:ſed camen fapereft (ue actioni medíare poffe 
coctione: c ſubtiliare ventoſitatem:⁊ morus fut face 
rcquícte: et humiditatem ſuam ſubtiliet: quatinus 
bypoftafis ocfcendens ín inferioꝛa natet. Itẽ aliud 
neceffaríum eft tempus vr oígeftio copleatur: z hu⸗ 
moꝛes diuidantur:quoꝛum vnaqueq; pars ín locum 
fuum naturalem ponatur:ſcq; pars terreftrís ín fun 
dum oefcendar. ende bonum nondum completum 
fignificat: fed apparens denũciat. S»ígnificario 
quantiraris in mala bepoftafi contraría eft fignis 
bone bvpoftafis:q ft in fundo ſit:malũ cõpletũ figní 
ficat Si natauerit-(igníficat mínus malum cffe qp có 
plerum, Nebuloſa malum nondũ cópletii oftendit. 


2 ij 


In fando em̃ ſedere hypoſtaſum malam: extra actio» 
nem eft nature: ſignificans groſſitudinem: ⁊ bumo⸗ 
pum crudítatem: ⁊ foi morus grauitatẽ. Cum enim 
materia mobi buíufmodi tit qualítaris: non ſumus 
fccuríoc natura confoꝛtãda in repugnarione moꝛbi. 
fugit ergo atq redit ante fcparacioncm moꝛbi.yn⸗ 
.demalum fignificat complemum.& Matans (i ſubti 
lioꝛ  lcuíoz tit ; fignificat naturam poffe in repugna 
tione moꝛbi anre feparationcm fui-ideogp malt poz 
tendít mínus d» completũ. C IP vpoftatis inter lau⸗ 
dabilc « illaudabile medíocris ctt citrína:q fi fit nc? 
bulofa fpem complendi fignificat coctionem.Si na 
tatilis ſperamus minus dp compleri. oí ín fundo fit 
cruditatem humoꝛum etc grauitatem cum groſſicie 
fignificat. nccefíe ergo eft nature in longo tempoꝛc 
faam oigeftíonem complere. Si nataucrit bumo:es 
leuioꝛes tigníficat ⁊ ſubtilioꝛcs cffe: c naturam vna 
actione implcuifie:fcd fupcreffe plus ſubtiliare:⁊ ne 
bulofam pzíufd natantein faccre: deinde ſubtiliare: 
cvnáquag, in loco fuo mittere:atq; ín fundo federe, 
f£x ncbnlofa intelliguntur humoꝛes eflc ſubtilioꝛes 
c leníoxce: « qp natura fuam folutíonem cõpleuerit: 
atq; allcuíaucrir. ende ncbulofa fit: neq remanet 
niii vc natẽt humoꝛes: peftqs diuidantur:⁊ pare tcr 
yca in fundum reuertatur: vndc fpcs perfectiots poz 
tenditur. 3fsalam ergo ínteliígitur: quia hypoſta⸗ 
(is inter bonü malum mediocris in fundo bumoꝛũ 
cruditatẽ:⁊ moꝛbi oftédir diuturnitatẽ:ſi inicio moꝛ⸗ 
bi apparuerit: t virtus infirmo fit fpem alonge poꝛ 
tendit. 3n ſtatu (i natura fit defecta: vicinus eft ti 
xquianon fumus ſecuri propter materie grauita 
tci; cius groſſitudinẽ quin virtus oeficíat ad mo; 
birepugnationẽ:⁊ narura fugiat laceffioncs antedp 
moꝛbũ digerat. Natatili vel nebulofa fignificatur 
materie ſubtilitas:leuitas:⁊ moꝛbi bzcuítas. 3n ſta⸗ 
tu moꝛbi ſi vᷣtus borra fucrit; fpes longinqua crit; fi 
xᷣtus fit defecta:timoꝛẽ oclógc nücíat. vpofta 
fis ín quadam die moꝛbi nebuloſa:⁊ i fundo oic ipfa 
peſſima eft : q: natura (igníficat fugere a moꝛbi re» 
gimine pzopter groffitudinem c grauitatem mate⸗ 
ric. 3n fundo cnim fübito federe bypoftafim « fine 
o:dine non ec nature eft actíonc: quia actio natura 
lís paulatim fm oꝛdinem procedit fm quantítarem 
vírturis.cum autcm ita fubito cuenerit: timet natu» 
ra t fugit p:opter groffitudínem c grauirater ma^ 
terie moꝛbi.Quod confirmatur er dictis Gal.bypo 
ſtaſis inquit ſi in initio nebuloſa ſit:ſubtilitatẽ ſigni 
ficat materie:⁊ facilitatem obediendi nature.in fur» 
de groſſitatem c grauitatem.ſimatauerit mediocri⸗ 
tatem oſtendit cum vicina nebuloſe ſit. Quibus cc 
vᷣbis móftrat:q: fi bvpoftafis a nimia ſubtilitate⁊ le 
uitate in grauítaté z groſſiciẽ fubíto finc mediocríra 
te mutetur:non et acríone cft nature; ende peffima 
4 timoꝛis eft nunciatiua. ¶ 3nfequunt nos quidã 
dicentes: ende differunt ſubtilis bppoftafis cocta z 
ſubtiliata:⁊ que in fundo eft groffa atas cruda? Itẽ 
natans cruda 2 indígefta : quid differt a fe cocta et 


digeſta 2" IRefpondemus ; bwpoftafis ín fundo cru⸗ 


da c indigeſta eſt: cuius colo; eſt citrinus:liquoꝛ fub. 


€ 


tilío: qr opoꝛteatvel groffio: forma ſupficioſa. Arim 
fubrilis coca noti cruda:ft autẽ bcne üt cocta; alba 
eſt ⁊ candída:liquos ci? mcdíocris:founa pinea. Cri 
na in liquoꝛe temperata; bypoftalis quoq, natar, fi 
ſubtilis eſt.iũcta⁊ lenis; viact eiꝰtincꝛura pulcb;a. fg 
groffa:oífperfa « diuerſa atas oíuifa: vzina cing cra 
aa « turbida, Sí (n qualítare illa permaneat:neq; 
fubtüíctur; peffima cft: c mali figníficatina. nac 
lPippo. vꝛina inquit natans ⁊ numd in fundo fes 
dép:cum ſudoꝛe ⁊ coloꝛe fub bypocundria:timoꝛem 
ſignificat. 
¶ Superius determinauit aucto: de bypoftafi naturali d 
ĩmaturau: duuidendo innaturalem a partc loci.hic repetit 
aucto; jfi p modũ cóclafiórs illud qð dixit ſuperius ct diui 
dif ifta pare iouas. In pma repetit auctoz 0€ fing 
turali. 3n fccunda oc mnaturaa. fecunda ibi; sSignificano 
quáirstis in mala pypoltafi, Et ifta ſcða in ouag. In pma 
oetermínat 2c fignincadóc bypoftafis ĩnaturalis. In Ica 
mouet obiectione fopbiftaz c illà ſoluit.ſcða ibi: Inſequũ 
tur nos quidã dicẽtes. Pꝛima i duas. 3n pma octerminat 
oc fignificatióc pypoftatis inaturalis qti in gñali. In ſecũ⸗ 
daocdarat ilia magis in fpeciali octerminando 0c hypo⸗ 
ftati atrina. fecunda ibi; Hypoitañis inter laudabile z ulaus 
dabtic £c iíta ſecunda in Quag. 3n pima ocrermínat ocby 
poftafi citrina: pzour in vna oic femper remanet in codcm 
loco vt in iupꝛemo medio fcilicet velín fundo. In fecunda 
determinat oc ipfa poutnon remanet ín codem locozims 
mo p:out in vna oie eft ín ſupꝛemo: et in cadem fubito 
eft in fundo, fecunda ibi: afis fiin quadam oic 
moꝛbi. Prima in duas. 3n puma octerminat oc bypoſta⸗ 
fi citrina:pꝛout in eadem oie obtinet eundem locum; vt 
ſupꝛemum medium: el infimum, 3n fecunda concludit il⸗ 


JIAlla pare in qua octerminat oc bypoftaft 
in cadem oic obtinct o(uerfa loca diuiditur ín duas. In pꝛi 
ma faci qð dictum eft, In fecunda confirmat boc. fecunda 
ibizeuod confirmat eroíctis sioat.IPec cft oíuifio c fenten 
qLlbic psimo Í 

ic pzímo oubítatur oe littera precedenti: t primo ſu⸗ 
p boc að dicit ꝙ bypoftafis innaturalíe oce milio etd 
atrina:⁊ boccft quod oícit ipfc; quia rubea atteftatur 00s 
minio fanguinis:cítrína bominio cbolere: fanguis cum fit 
amícus naturc cozrígibilio: eft d? alt) humoꝛes. £r propter 
boc queritur vtrum fanguis paccane ín coꝛpoꝛe cirius co: 
rigatur à natura & alius bumoz peccans. Et videtur ꝙ 
non: immo «y minus: quia ficut fanguís eſt maxime dige⸗ 
ftus refpecru alíozum bumozum codem modo fperma ma; 
xime eft oígeftum a natura refpectu fanguínis meftrui: fed 
fperma vt dicit Sat. tardius corrigitur pd 
menftruus. vnde fuffocatio matricis er fpermate retento 
deterioꝛ cft dp cr fangume menftruo: crgo ſimiliter fanguis 

in coꝛpoꝛe tardius cozrígetur a natura dp alíus pus 

moz, Item illad peccatum qð cft ín humoꝛe groffiosi ín có» 
pofitione c in maíozí quãtitate exiſtente ín co:po:e tardius 
corigiturzd illud illud peccatum Q9 eft ín ſubtilioꝛi bumos 
re ín compofitione ⁊ ín minoꝛi quantitate: fed peccatum ín 
fanguime cft ín grofíio: bumo:e ín compofitione t maioꝛi 
in quantitate d? peccatum ín cpolera: —— per ſe: ergo 
tardius coꝛrigetur a natura peccatum in ſanguine qᷓ pecca⸗ 
tum in cholera. In contrarium eſt auctoꝛ m littera: vt dictũ 
eſt. Pꝛeterea illud qð magis eft innaturale t minus conue 
nit vire citius interficit ⁊ tardius coꝛrigitur a natura:vt pa? 
tct oc venenis interficientibus: ergo per locum aboppofie 
tis: iliud quod magis naturale eft borríni c magis conue⸗ 
nít nature bumanc citiuscoꝛrigetur a natra: ß fanguie eft 
buíufinodí refpectu alioꝛum pᷣumoꝛi m: quia fanguís de⸗ 
fert calosem natural. m « fpiritus ad omnia membꝛa corpo 
ris cum fit amtcue nature 2 famiuaris: ergo citius coꝛrigi⸗ 
tura natura d alíus humoꝛ.Ad boc oicunt quidam qp trf 


&rnarum. 


(us coꝛrigitur a natura d» alíus puros fi fit ín ftatu inna» 
—— ficut filius obediẽs patri magis diligitur dp ier? 
-codem modo fi filius oclinquat im patrem tardius re» 
cociliat pat dp ſeruus ſuꝰ.Sitr Dicunt a pte ifta ꝙ fanguis 
nó pcccang magis orugitur a natura:qñ Code modo peccat 
c ocrelinquitur a natura tardius coꝛrigitur à. natura. Sed 
yñac planc contrarius eft ilus qui ficoicunt: c pprer poc 
Dico cum yſaac:ꝙ fanguis peccans atius cozrigitur a natu⸗ 
ta d aliquis alíus humoꝛ peccans. «L 34 pꝛimum argume 
tum in contrarium oíco ꝙ non cft penitus fimile oc íperma. 
te £ 0c fanguine, £ft enim fimile quoad poc: cp ficut fpers 
ma oígerirur a natura codem modo fanguis; fed diſſimile 
eft quoad boc ꝙ fperma non digeritur a natura vr rema» 
neat ín coꝛpoꝛe in Quo digeritur: immo potius vt exer⸗ 
ceat operationes fuas extra: vnde non o;dinatur fperma ad 
conferuationer indiuidui: fed potíus fpeciei, 1Ró eft crgo 
mirum qe quo [perma non oigerif a natura vt remancat 
in coxpose: fi remaneat ín coꝛpore c retineatur fi facíat vet 
generet egritudinem perniciofam: fed (anguis ex quo nu» 
tritur coꝛpus oígerítur a natara vtremancat in cozpoze: et 
gb eo co:pus nutriatur:⁊ pꝛopter boc er quo efr oꝛcmatum 
& natura: vt (pfe remaneat ín coꝛpoꝛe: fi peccet cito poreft 
co:ígi a natura:quía oigerif a natura vr conducatur u mẽ 
bza ⁊ vt fit medíà in vita, vnde natura plus labozat in eius 
costectione d? 1n coꝛrectione alioꝛum humo:um. Iterũ fan» 
guis quantum ad eius fubftantiam magis eft obediens oi» 
geftioni alius humoꝛ:quia pblegma ínobediens eft dige 
ftioni p:oprer cíus groſiciem: cbolera ppter cíus mmíam 
fubnlitatem: c quia fanguis eft quafi mediocris ſubſtantie 
quía non eft ita groffus ficut pplegma:necita fubrilis ficut 
€polcra p:opter hoccitius coꝛrigitur.Ad fecundum argus 
mentum oico q plus facit ad oppofitum dp ad pꝛopoſi⸗ 
tum. vnde verum c(t p fanguís ín groffio:í fubitanzia fun» 
dat d colera: etíam im maioꝛi qunatitate eftin cozpoze dp 
cholera: ⁊ ppter pocoíco ꝙ citius co;rigirur. v3 cbolera no 
cito co:rígit ppter cé? ſubtilitatẽ: 7 ꝓpter ei? paucirate: 15 
illa srofficice que eft infanguine no ett grofüicice fimpiicis 
ter: imo cft quafi medíocritas refpectu cholere ⁊ phlegma⸗ 
tis. [ Secundo dubitatur iuper poc qo oicir in pꝛecedenti 
lectióe vt oictü eſt:ꝙ Dy poftatts rubea melio: eft dp atrina, 
f£3tra:ficut iudicamus ia egritudinibus per bypottatmz 
ita per fputum : fed dicit Bippo.ꝙ fpurum curinum mco 
lius eft p rub:um; crgo fimiliter pypoftafis cirrina melioꝛ 
eſt rubea, Item illud quod magis viciaatur melíozi eft 
melíus: fed pypottafis atrina vianacor magis bypoftafi 
melios: vr albe que cftnaturalis:quía rubca py poirafis nõ 
tráfit ín albedinem nifi pꝛius rubedo remittatur cfiat qua» 
fi citrina: ergo citrina melio: eft dp rubea. 21d poc oíco cum 
yſaac:ꝙ deseen een melícz eft d citrina: ⁊ hoc eſt: qz 
rubea atteftatur fanguini quí magis cft obediẽs nature:ci⸗ 
trina colere d magis inobediens.vnde hypoſtaſis rubea 
fignificat p materia oigeíta cft: c non exigit nifi p tranfeat 
ín albedinem:catrina vcro non. Pꝛeterea citrina bypoftas 
fis non poreft tranfire ía albam; que ett naturalis: nifi per 
rubo:em: et pꝛopter boc rubea melio: eff d atrina. 

«34 p:imum argumentum in contrar.um dico ꝙ fputum 
Qquandoq; citrinum eft pꝛopter digeſtionem mareríe mozbí 
tficloquitur IDippo. cum dicit ꝙ atrinum eft mclius d ru 
beum:quia pꝛius d? fputum rubeum fiat album opostet ap 
tranfeat per atrínitatem, Alio modo dicitur fputum citri» 
num z etiam rubeum: non propteroigeftionem: fed ratios 
nc materie cholerice: vel fanguimee: et fic rubeum me» 
líus cft: quía atteftatur fanguíni quí masis cft obediẽs 
nature $ cbolera, &miílíter oíco ꝙ bvpoftafis illa que eft 
&trina per víam digeſtionis melio: eft rubea: quia citri 
na magis fignificat oígeftionem d rubea: cum non fitoeue 
PCI rubea bypoftaft ín albam nifi per citrinam: fed ta 
cni loquendo oc bypoftafi rubea c citrina per viam dege⸗ 

ftíonts. Sed oc'pmói loquédo ratio feilice S 
babentcoloxem m — one matene ſcilicet put 
lo:xem matene oomínantis; fic dico rubea mee 


S'o.crcvj. 


lio: cft d citrina: quia rubea atteftatur materie magis obe» 
dienti naturc d atrina:⁊ poc modo vltimo loquitur auctoz 
ín littera: cum oicit qp rubea bypoftafis melioz cft amma. 
cl oicendum q non eft equalis coparatio fputi atnní ad 
rubeum;4 bypoftafis citrine ad rubeam; quia fputum rus 
bcum quandoqs venit propter digeſtionem: vt quando mà 
teria cbolerica que citrina cft tranfit ínalbcdinem : pzimo 
tranfit ín rubozem poftea in albedinem: quandoq; vcro fit 
fputum rubeum pzopter colorem materie fanguince que 
rubca eſt.vtroq; iſtorum modoꝛum rubeum ſputũ melius 
eft ditrino: ⁊ boc modo nó loquit Pippo.aliquãdo vero fit 
fiuc venit fpürum rubeum pzopter rupturam vene ⁊ crit 
fputum da uie a i fputí rubei citripum me» 
lius cft: c ficloquitur lDippo.quía citrinum cft melius. ctus 
obijas poftea: ergo fimiliter citrina t ftafis melioꝛ eft 

pypoftafis rubea nullo mos 
bypoftafis rubca; boc eft pꝛopter colo:em matene crnon. 
p:oprer rupturam vene: t rubedo atzeftatur ſansuini.citri 


hoc rubea melioꝛ eft citrina. lel dicendũ ꝙ tu obijcis a par 
tc digeſtionis zc. ¶ Tertio dubitatur fuper boc qo dicit 
aucto: ín lectione pzecedenti — melioꝛ eſt 
citrina: c boc eft oicit ipᷣe:ꝙ rubea albam fine medio 
atrínavero cum medio. f£t probat boc ficut fangnis tranfit 
imedíatc ín fperma qð eft album : quia fanguis ocalbarir 
ín tefticulio imediate:ergo fimiliter afio rubea rrafit 
in albedinem fine medio.£ontra non eſtvenire ab ertremo 
in, exrremumnifi per medíum : ergo cum rubeus cclo: ⁊ al 
bus fintertremazopostet ꝙ tráfitus conum fit per medium 
cum 2rao plures colosee medtj: vtpote pallíáus fubpalli» 
dus rufas cé. fint medi] ínrer rubeum 7 album: tranfinis 
rcbei ⁊ albi eft per medium Pꝛ dicit ſuperius qp bv» 
poftafts glauca t rufa melío:s funt d citrina: t boceft Q3 
oicit ipic: quia magis ppinquiozes funt digeſtioni vt albe 
«ita innuit ꝙ p colozes medios fit tranfitus ab vnoertre 
moad — — rubca Y cns ertrema:tranfirus 
carum erirperalíquod medii. ¶ 8d boc dicit Merardus 
ꝙ impzeffio coloꝛis vtquando fit tranfitus ab vno colo:e 
ad alium eft ouobus modus.Quedam eft impꝛe ſũo coloꝛis 
fuperaddendo colozem colozi: t loquendo oe tali verum eft 
q fir per aliquod medium: ⁊ ficobijdes tu. Quedam vero 
impꝛeſſio coloꝛis fit detegendo coloꝛemvt quando deſtruit 
vnus coloꝛ ⁊coloꝛ q eft fub illo detegitur: ⁊ boc modo da⸗ 
tur colo: bypoftafi: ⁊ talis non fit per medíum: ⁊ ſic loqui⸗ 
rur aucto: ín Littera. &lel oícendum ꝙ tranfitus a rubea bv» 
poftafi ín albam fine oubío fit per medíum vel ſenſibiliter 
vcl infenfibüiter: vt fit per medium ínfenfibe fm fenfumz 
tamen per medíum fit 6m verum: fed dicit ꝙ fine oubio fitz 
verum eft ſenũbili:quia em̃ quando eft rubea bypoftafis at 
teftatur ſanguini:⁊ (anguís eft valde obedíens digeſtioni: 
p:opter bocín bꝛeui tempoꝛe 7 quafi mfenfibii quantum 
adnos fit tráfitus a rubea bypoftaft ín albam: 7 boc modo 
loquírur aucto: in littera. Ser boc patct folutio ad pꝛi⸗ 
mum:quia verum eft ꝙ non cft venire ab extremo ín extre⸗ 
murm:nifi vd medium:verum cft ſenſibiliter velínfenfibís 
liter quoad noe . Ad ſecundum argumentum dico q non 
eft fimile oc atrína bypoſtaſi: quía ditrína atteftarur cboles 
re que valde eftinobediens oigcftioni: t pprer bocron po 
teft tranfiire ín bzeui tempo:e in albam z nec inſenſibili⸗ 
ter : ficut facit rubea que atteftatur ſanguini: qui eft na» 
ture obedíens cC. 

¶ Poſtea oubitatur oc p:efenti lectione: et queruntur 
tria, Primum eft fuper boc qð innuit auctoꝛ in littera: qe 

2 uj 


Liber 


bepoftafisinaturalis contraria eſt naturali: quía ficut 
nacuralis melio; eft infundo: minus bona in medtazminr 
me bona ín fup:emozcodem modo econucrfo imatura⸗ 
lío mínus mala eft in ſupꝛemo magis mala in mecuo:ma⸗ 
xune vero mala ín fundo, 35cd videtur ꝙ bypoftafis ins 
naturas melio: fit ín fundo dp in medio: vel ſupꝛemo: 
quia dicit in littera ꝙ locus pypoftafis oe fc necoonum 
nec malum fignificar:fed quantitatem boni vel mali; fed 
ego video qp in bypottafi naturali refidentía m fundo 
fignificat quantitatem boni: lícer non fignificet bonum 
vel malum: ergo fimüíter ín bypoftafi innaturali ſigniñ 
cabit quantitate boni: vel q̃re nó? Pꝛeterea bypoftafis 
innaturalis quanto melius digeritur:tanto mco: cft vt 
dicit: fed quáto melio: eft bypoftafie:tanto magis petit 
fundü: ergo bypoftafis inaruralís in fundo melioꝛ cft p 
ín medio vel füp:emo.&d boc dico cum yfaac: ꝙ hypo⸗ 
ftafis innaturalis quáto magis eft ín fupzemo tanto me⸗ 
lio:: t quanto magis in fundo ranto Octerioz quia quan? 
do eftin fundo figníficat ouo: quía fi cft virídie vel ni» 
gra:tunc ficítín fando figníticaz omnimodam aduftíos 
nem ín humoꝛibus z ocbilitaré nature 7 eius mozrifica 
tionem:ita ꝙ non poteft eleuare ventofiratem alíquam 
ab illis humoꝛibus:que ventofitas poflir eleuareillam 
bypoftafim ín fupzemo vel medio. GIel fignificat aliudz 
q; fi llla hypoſtaſis inaturalis rcfides in fundo fit alteri? 
coloꝛis dp viridis vel nign fignificat rantam groſſiciem 
materie: z tantam ínobedientiam : qp ab (ila matería z 
p:opter ſui grofliciem non potuit refolui alíqua ventofi 
tae que poſſet eleuareillam hypoſtaſim in fupzemo: et 
v iftozum eft peffimum;et pꝛopter boc quando by» 
poftafis innaturalis eft in fundo peffima cft, (T dd pi» 
m:im argumetü ín contraríü oíco ꝙ effc im fundo altud. 
eft — naturali: aliud in ĩnaturali:qꝛ in naturali 
fignificat foꝛtitudinẽ digeſtiõis:⁊ eiꝰ cõplementũ:⁊ pꝛo 
pter hoc eſt boni: fed ín inaturali figníficat compicicn 
tü omnimode indigeſtionis⁊ ⁊ psopter boc eft malũ. Ad 
fecundum argumentum : foluo per iuteremptionem mí 
noꝛis. Dico enim ꝙ quanto ftafis innaturalis ma 
gis digeritur tanto magis petit ſupꝛemum locum; z non 
ínfimum.vnde ru obíjcie ac fi hypoſtatis ĩnaturalis effet 
naturalis:qð cft fafum «4 [ Secndo oubítatur fuper boc 
qð aucto: innuit ín littera:ꝙ bypoftafis innaturalis mc» 
lio: cft fubtilis d» grofía. &onrrazquia ficut iudicamus 
pbypoftafim ita p líquo:em: ted dicit ſuperius ꝙ liquoꝛ 
v:ine groſſus melio: eft fubtili: quia groflue fignificat 
naturam íncpoare digeſtionem: ſubtilis vero omníno in 
digeſtionem c nature impotentiam: ergo fimiliter hypo 
ſtañs groffa melioꝛ erít fubrili. Stem oícit füperiue ꝙ 
illa bypoftafis melío: cft que maais petit fundum:fed 
grofía cft huiuſmodi refpectu fübtilie: ergo melioz.££on 
tra: groſſa bypoftafis vt dicit ínIfa:fignificat omnimo 
dam índigefhonem z materíe inobedientiam:fübrilísve 
ro figníficat ſubtilitatem c aliquam materie inobedien⸗ 
tiam:ergo fübtilía melio: eft groſſa. Pꝛeterea dicit ín lit 
tera ꝙ bypoftafis innaturalís natans melio: eft d ín fun 
do rcfidens : fed bypoftafis ínnaturalís natat ratione 
ſubtilitatis: quía fubtilís eft fupernatare: fed petit funs 
dum ratíone arofficící: quía groſſum naturaliter petit 
fundum:ergo ſubtilis bypoftafis ínnaturalíe melio: eft 
d groſſa:⁊ boc concedo cum yíaac: ⁊ concedo íftas vlti⸗ 
mas rationes boc pꝛobantes. UVnde oíco ꝙ ínnaturalis 
bypoftafis fubtilís melio: eft : quía fignificat aliquam 
fpeciem: et virtutem fortem per comparatíonem ad mao 
teriam quam poteft ſubtiliare: groffa vero timoꝛẽ: quia 
fignificat impotentiam nature c ínobedíentiam ⁊ gom̃⸗ 
ciem materie. ¶ 8d p:imum argumentum ín contra 
num oico ꝙ groffus líquo: quandoc melío: eft fubtilíz 
vtquando groſſus figntficat pꝛincipium oígeftionis:fub 


nlis vcro omnino indigeſtionem:⁊ fic loquitur auctoꝛ 
fuperíus:quádoqs vero ſubtilis meliozeft q arofíus; ve 
quando fübtilitas caufatur p:opter fequeftranonem par 
tium et tranſmiſſionem cuĩuſſibet ad piopium locum 
quia tunc remanet liquoꝛ clarus ⁊ fubtilis: € talis melíog 
etd? groſſus:quia figníficat complemétum digeſtionis⸗ 
grofíus vero pꝛincipũ digeſtionis:⁊ fic obtjcis. Vel fiip, 
tilis fignificat obedientiam materie; groſſus inobedien⸗ 
nam.ssimilíter dico oc bvpoftafi: fed dico ꝙ in Dppofta, 
fi innaturali femper groffiacs eft a groſſicie mat.ric:fub 
tülítas vero ab obedientia: ⁊ pꝛopter bocin bypoftafi ín 
viaturalí fubtilis melio: eft p grofía: q: ibt groſſitudo 
fcmp fignificat groffiat materie : « fic loquitur auctoꝛ. 
fidíccidü patct ſolutio: q: tuobijas oe naturali; c oe ta. 
liverum eft ꝙ melíoz eft que petit fundum:quia generat 
ibi grofficics a natura digerente cC, t non eft verum oe 
ínnaturalí: quía ibi femper caufat groflicíes ab grofft 
cic materie RT Zertio oubita£ Piper poc qð dicit auctoz 
ín littera:ꝙ by. fis ínnaturalís que ín eadem oie ſu⸗ 
pernatat: c poftea in eade oie fubito petít fundum: pefft 
ma cft, c boc pzobat:quía talis fit a dominio matcríc moz 
bí t non ab operatione naturc:quía operationes nature 
ordinate funt; non fübítezcum ergo talís bypoftafis fit 
íno:dínata 2 ſubita:huiuſmodi figníficat oomimum mas 
terie moꝛbi:⁊ natura fugit a facie materie moꝛbi.Sed vf 
detur cp talis bypoftafis ſic oꝛdinata fit bonum fignumz 
quia dicit fuperius ín capitulo de liquoꝛe: d permutarío 
fubíto factain qualítatib? vꝛine vt a groſſitudine in ſub⸗ 
tiutatem melío: eft  paulatína.EInde fi mingaturvꝛina 
grofía melio: eft fi cíto permutetura groffitudinc ín ſub⸗ 
tiitatem d fi permaneat femper grofía: ergo fimiliter 
fubíta — in hypoſtañ et fi modo natet: mcdo 
tat fundũ:melioꝛ erit dp fifemper ín eade otc mancat 
eodem —— bypoftafis natans fignificat ín 
dígeftionem: rc e vero in fundo oígeftioncm: vt di⸗ 
cit füperíus:fed mutatio ab indigeſtione ad oígeftionenr 
cft laudabilis:ergo hypoſtaſis modo natans t ftam pe 
tens fundum erit laudabilis, Ad bocoíco cum yſaac in 


littera cp talis tranfitus illaudabilie eft:quía figrificatur 
fierí ec vi materie moꝛbi:⁊ non er ví nature, ¶ id pꝛi⸗ 


mum argumentum fn contraríum oíco ꝙ non eft fimile 
bc permutatione illa liquoꝛis oe qua loquitur fuperiusz 
£ oc pmutationebypoftafis innaturalis: 0e qua loquit 
ibi: quía fuperius loquítur oe vꝛina que digeritur inte⸗ 
ríus vt intra co:pus c fequeftratur exteris. CInde quam 
do binufmodi otgerrtur t míngitur groſſa:natura 
íntra totam fuam actionem compleuít p:eterd fequeftra 
tionetti partium ; quá com ifrecfi ila remanfifíet ins 
tra: propter boc melius eft qp ftatim fubtilietur quando 
eft extra d finon fübtilietur: quia quando ftatim fubti» 
Vatur:tunc fignificat dominiuin nature fupza materíau 
moꝛbtet non reftat nifi tranfmiffio partíum ad ꝛi 
loca ⁊ cdarificatioliquoꝛis.Sed nó ſic eſt oc —— in⸗ 
naturali: quía magis eft grofía magis inobediens, vns 
dz quandoipfa eft in ſupꝛemo natans:natura non 

cam tantum digerere tn vna bic ꝙ eadem die petat fun 
dum per action£ nature;z ppter bocfi petatfundum ea 
dem bie: boc eft oe Dominio materie mo:bi fup:a natue 
ram, Ael oícendum & ibi loquíturoe bypoftaft innatu* 
ral: in qua non requiritur tantummodo oefcenfus ad 
fundum ad boc q fignificet bonum : immo requiritur 
tum boc ꝙ babeat omncs alías conditiones laudabiles 
vt coloꝛem album:foꝛmam pineatam : liquo:é med ocrẽ. 
tnatura non potuit in hypoſtaſi innaturati omnes iſtas 
conditiones facere ſubito.Si ergo veniat ad fundum 
fubito : boc eft fine conditionibus : et tunc eft malumz 
quía fignificat boc fieri er oominío mo:bí: et bocmo⸗ 
do loquitur aucto: ín littera, Ad ſecundum foluo per 


arínarum. 


:£6ico ꝙ quando talis bypoftafis natans 
ín vna oic ſubito petit fundum:otco qp ifte rranfitus non fit 
ab índigcfti nc ad digeſtionem: immo potius ab indige» 
ftione ad vinnm ⁊ peílimam indigeftionem: 2 fic pater fo 
iunoad illa , Vel alter dicendũ ꝙ quando oicitur qp hppo⸗ 
frais uatans fignificat indigeftioncm:refidens vero in fun 
dooígeftionem:;ülud intelligituroe bypoftafiiam tendens 
tcad bonum: ídeo fi ralis pypoftafis per virerío:em * 
ctionem refideat in fundozoiceturlaudabilis, Sed pypolta 
fis que fimpliciter «abfolute nec per virerio:em decoctionẽ 
effici potcít laudabilie:quanro magis natans tant⸗ minus 
tala; c quanto magis rcfidens in fundo: tanto magie tna» 
la. c oc tali pypoftafi ínnaturali reñdenti in fundo ; intclic» 

pit yfaacin tegtuzquía íemper malnm fignificar, 

¶ De diuerſitate hypoſtaſis 
ín quantitate. 

uerntas bypoftafis in quantitate: vcl 
— Lon eſt:vei pauca; fine media.Multa 
E^ el vel in coꝛpoꝛidus fanis; vel infirmis. 3n 
*y Aifaris grofficicim z bonam fignificat pa^ 






SN 


tírudínem; quod ex fubzilitate piloꝛum intelligitur: 
4 paucítate corum, Gel quía bumidítas corum cft 
multa groffa ⁊ vifcofa:calo; vero paruus Cum anté 
ꝛi ſint ſtricti humoꝛes groſſi ⁊ viſcoſi cà detectio⸗ 
ne caloꝛis:parum oíffoluitur in ipſis ex ſupernuitate 
tertie digeſtionis:illa autem fuperfluitas intra coz 
pom clauditur interioꝛa:et ibt abundat; quà opo: 
tcc naturam redderc cpatí: et cmiffam cum vzína fa? 
cere bypoftatim. inde Galienus: bypoftatis in pin 
guibus mulra:ín macidis cft parua zin mediocribus 
media. 3n coꝛpoꝛibus neq; pinguibus:neq; cafíis 
bypoſtaũs mulra cft ouob? modis, Gel ec motus et 
exercitij dimiſſione ⁊ aſſueta quiete ⁊ ſuauitate:cum 
parum diſſoluitur per pozos : ct multũ adunatur ii 
coꝛpoꝛe oe fuperftuitate tertie digeſtionis ppter par 
nitatem exeuntiũ cum fumo ct ſudoꝛe. Gel ec multi⸗ 
tudine cíboxum 7 potuum finc oꝛdine acceptozum: 
marínc fi cibus in fui natura groffus fiz ⁊ vifcofus, 
¶ Gundc bypoftafis ít pueris multa fit; cum acci? 
píant plus q» oígerát:z cum membꝛa ocficíant ad fu 
perfluitacem ecpellendam:reddunt cam epatt. Qn2 
decum vina exit:⁊ multam facir by poftatim.z idco 
multa eft bhypoſtaſis in cozpozíbus tanís tignificang 
foꝛtitudinem membꝛoꝛum ad ecpellendam humoꝛũ 
ſuperfluitatem tertie digeſtionis. Cum erri non poſ⸗ 
fit exire poꝛos coꝛpoꝛis pꝛopter ſtricturam poꝛoꝛuʒ: 
vel multitudinem füam: reddírur epati: er exit cum 
vina hypoſtaſis quafi naturalis: neq; differt a na⸗ 
turali nift ín quantitate ſua:quia plus eſt qᷓ tit in na 
turalí. Gnde JSalíenus:bepoftafis multa ct ſubtilis 
⁊ in liquoꝛe medíocris:fed tame in foxma alba:rotü^ 
: C ir motu leuis:fanitatem et membzozum virtu⸗ 
tcm fignificat ad coctionis compietionẽ tamen eius 
maltitudo abũdantia oftédít bumo;i. €L £Oyulritu 


S$'o.ctcvtf. 

do bypoftafia it coꝛpoꝛibus infirmis alba cft ct ro2 
tunda ; iuncta et lenis ; vel oífperritaz non rotunda: 
neq; iuncta. Alba et rotunda moꝛbi naruram a fupe 
rioxipus ad interioza ocfcendentem nanciar; et ma 
rime in die apparens crerica. nde fDalienus: bv2 
poftafis alba « multa bonum fignificat: idco fi in vꝛi 
na febꝛientium apparucrit:ct febꝛis cum alienatione 
ſu:⁊ capilli ceciderint:fignificat quierem moꝛbi:nun 
cans materiam a fupcriozíbus ad inferloꝛa oefcen^ 
dentem. iHon albazmecronunda;negs iuncta:multos 
bumoses in coꝛpoꝛe adunaros ſignificat oc genere 
pblegmatis groffi vel (abtüis S» t tinefebzezcpoz 
rct purgari co:»pus:ticut Balienus dicit. Oulta ov 
pottafis humoꝛes oftendit in coxpoze : quoe neceũe 
cit nature purgare.Si ſit um febꝛe:rigoꝛẽ nunciat 
ſuperuenturuʒ ſibi:humoꝛes enim caliai ti caloꝛe ca^ 
leſcant febꝛis: neceſſe cft putreñant:et neceiſe ett ri⸗ 
goꝛem faciant: maxime (t hypoſtaſis (ir. furfurea. 

VUnde BGalienus:hypoſtaſis mulra ⁊ farturca c cum 
febꝛe c cum falure remm et veficerígozem ſigniti⸗ 
ct febꝛis faperuéture. IPvpoftafis multa febꝛe nen 
mitigante:neq; mínuta: confamí copus ſignificat. 
¶ 3jsaruitas bypoftaíis vel in co:pozibus eft ſa⸗ 
nis; vel in infirmis. 3n fanis fignificatur ſiccitas ma 
cies ct fubtilítas, Souperflnus enim poruset dibus 
ín íptis coadunatus paruus eft: ecl ecrarírate po? 
roꝛum:et humoꝛes non viſcoſi: neq; groffifunt:quod 
ex multitudine monſtrat᷑ piloꝛum et groſſicie ⁊ aſpe⸗ 
ritate comm. ciel quía humoꝛes ſubtiles funt ⁊ cur 
rentes: et calo: naturalis foꝛtis. Qui cum multus 
ín coꝛpoꝛe coadunetur et virtnoſus: cum fabrüirare 
dumoꝛum ct raritate poꝛoꝛum: diſſoluitur multum. 
Parum ergo in tertie digeſtionis coꝛpoꝛe coaduna 
tur; cum natura non inneniat quid epati reddar: cc 
cuim vꝛina eijciat. repꝛebendimur a qui⸗ 
buſdam apertum nobis exemplum dantibus et di⸗ 
centibus. Si oc coꝛpoꝛibus pinguibus minus diſ⸗ 
foluirur : quare ergo ín eis plus ſudoꝛis baberurz 
"IRefpoudemus etti fenfus hoc oſtendat:veritas ta⸗ 
men eft ecoritra : quía macroꝛum calo: naruralie cff 
foꝛtioꝛ:humiditas ſubtilioꝛ erleuío: pꝛopter parui⸗ 
tatem pinguedinis ⁊ viſcoſitatis: vnde caloꝛ eoꝛum 
deſiccat femper humiditatem ſudoꝛum: licet non ap 
pareat ſenſui. Coꝛpoꝛa vᷣo pinguia calent parum na 
turaliter: humiditas eoꝛum groſſioꝛ er viſcoſioꝛ eſt: 
et ideo calo: deficit in octiccarione ſudoꝛis aliquan⸗ 
diu ín ſuperficie coꝛpoꝛis remanentis:et interim fen 
fuí femper apparentis. Quod cum videatur: pius 
diſſolui ab eis putat᷑:ſed veritas repugnat. Par 
na hypoſtaſis in coꝛpoꝛibus craſſis duo poꝛtendit: 
vel nimietatem exercitij et laboꝛis: vel multum ieiu⸗ 
nij ⁊ paruitatem nutrimenti.Motus enim foꝛtis fia 
perftaitatem diſſoluit coꝛpoꝛis: et qued fuperius 
cit tertie digeſtionis minuit : non ergo inuenit na⸗ 
rura quid epati reddar : et cũ vꝛina quà bypoſtaſim 
emittat Similiter z cum ieiunetur: 7 paruus cibus 
accipiat᷑:nibil fuperfluá rertie digeſtionis in co:posg 


Liber 


coadunatur:maxime ſi cibus ſubtilis ⁊ leuis ⁊ ad di 
gcrendum ſumatur facilis. ¶ Paruitas bvpottaz 
iis in coꝛpoꝛibus infirmis fignificat paruitatem bus 
miditatis fanguinis « pꝛopinquitatem confumpríoz 
nis:vnde pcílina eft (i aum febze fir acuta. 7 cm^ 
peramentum bvpottafig inter multum ⁊ paucum:ſi⸗ 
gnificat complerionis terperamentü: et virtutem 
membꝛoꝛum in complemento fim ꝙ opoꝛtet acrío? 
num naturalium. 
€i Supenus determinauit aucto: bypoſtaſim innaturalẽ 
& parte loc: bicoiuerfificat cam a quantitatis:⁊ diui 
ditur ín duas. In pꝛima diuidit ⁊ ĩubdiuidit. In ſecũda oc 
membꝛis diuidentibus agit.ſecunda ibi: 3n fanis groſſicẽ 
⁊ bonam ſignificat.⁊ iſta ſecunda in tres. In pꝛima determi 
nat oe multitudine hypoſtaſis. Sn ſecũdã oc paucitate:ibi: 
Paruitas bypoftafis vcl in cozpozib?, In rertia oc medio⸗ 
€ritatezibizZempcramentá bypoftafis inter mulrum, ꝓPꝛi 
ma in duas. In pzuma Oeterminaro:z multitudine bypotta» 
fis in co:pozbus fanis. In fccunda de infirmis.ſecũuda ibiz 
Oultitudo bypoftafis in co:pozibus infirmis, "$»:ima in 
duas. 3n prima determinat oe multítudine bvpoftafie ín 
co:pozbus pinguibus. 3n ſecũda oe ea in co:po:íb?rredio 

cribus. Sn fecunda oeclarat fuum pꝛopoſitum.ſecunda ibi: 

In coꝛpoꝛibꝰneq; pinguibꝰ:neq; macris. 1 iftam ouas. 3n 

pꝛima octermínat oe multitudiñne bhypoſtaſis in co:ponb? 

mediocríbus. 3n ſecũda oedarar fuum pzopofitü. fecunda 
ioi: €Inde bypoftafis in pueris. Zunc fequitur illa pars ín 
quta determinat oemultirudine byppoftafis in coꝛpoꝛibꝰ in» 
firmis:c illain Quas. 3n prima otuidit. 3n fecunda de mẽ⸗ 
b:is diuidentidus 3git. fccunda ibi: liba ⁊ rotunda.et iſta 

fccunda ín duas. 3n pꝛima determinat de alba ⁊ rotũda * 
poſtaſi apparete in coꝛpoꝛbus infirmis, In ſecunda oen 
alba neq; rotunda.ſecũda idi: Hon alba neq; rotunda. Tũc 
fequitur iita pars in qua determinat oc pauarate vel parui 
tacc hypoſtaſis:⁊ illa in duas. a pam a o(uidit, 3n —— 
da de membꝛis dulidentibus agit ſecunda ibi: ju ſanis fi» 
gniñicatur ſiccitas.⁊ illa ſecũda in duas. In pꝛim̃a determi⸗ 
nar oe paruitate hypoſtaſis in coꝛpoꝛibus ſanis. In ſecun⸗ 
da oc ca ín infirmis. ſcða ibi: Paucitas hypoſtaſis in coꝛ⸗ 
pozbus infirmis. Pꝛima ín 0249. 3a pꝛima Octerminat oc 
pauatatc bypoftafto ín coꝛpoꝛibus faaís macris. In ſecun 
da de eain craſſis vel pínguibus. fco. ibíz Paruitas bypos 
ftafisin coꝛpoꝛibus craſſis. Pꝛima m duas:in pꝛima propo 
nit qð intendit. In ſccunda moue. obiectionẽ ſopbiſtaruʒ: 
7 illam ſoluit. ſecũda ibi: Zamen rep;epédimur a quibuídá, 
Hec eſt diuiſio ⁊ ſententia lccrionis ín generali. 
¶ Idic pꝛimo dubitatur vtrum hypoſtaſis multa ín quan» 
titate apparẽs in ſanis coꝛpoꝛibus ſit bonum ſignũ vel ma⸗ 
lum cum oe hoc ſequatur in littera.Et videtur op fit malus: 
qꝛ omne fignum qð euenit contra naturam reieſt malũ:ſed 
hypoſtaſis multa in ſanis venit contra naturã ſanoꝛũ: quía 
dicit fuper? ꝙ ín (anis pauca aut nulla debet eſſe by 
fis. €x ergoinipis fans cucníat multa bypoftafis;bocerít 
contra naturá fano:um:ergo erit malũ. Pꝛeterea omne qó 
ín fanis figaíficat debilit atẽ virtutis eft malum fignum:fcd 
bypoftafis multai fanís eft buiufmodtzergo malti. Pꝛoba 
no minoꝛis:qꝛ oícítfuperius ꝙ quando natura fo:tis cft fa 
cit ſuperfluitates terne digeſtiue wfenfibiliter p po:os eps 
balarezquando minus foꝛtis conuertit cos in aqueam ſub⸗ 
ftantiam:z expellit cum ſudoꝛe: quando$o ocbilis rüctráf? 
mittit cas ad epar:⁊ tunc ereunt cum aquofitate vꝛine per 
veſicam c vocantur bppoftafis, Si ergo bvpoftafis multa 
apparcar ín fanis ficnificabit ocbiüliratem virtutis 4 ita ma» 
lum. In contrariũ eft aucto: in líttera. ££t boc poffum? pro» 


barc perboc qð dicit in littera: q: omne qð fignificat poten» . 


tiam € virtutem membꝛoꝛũ in erpel.endo fuas fi ita⸗ 
tes eftbonum ũsnũ in ſanis 7 ín egrís: fed bepoftafis mul 
tà tn quantitate apparens in fanís cft buufmodí:erqo erít 
bonum fignum vt O:cit ín littera: quod concedo, Ginde oí» 


cod bypoftafis multa spparens in fanis eft bonum figni: 
EE co:pus benc nutricur et v membꝛa * 
funtin € fuas ſuꝑfuutates per bypoftafim cũ yzi» 
na. Jtem fignificat bonam babitudiné Cox poii; ita cp neq 
nímis macram: nego nimis pinguem:vt dicit ín litrera, 
¶ 3d iliud qð pꝛimo obtjcis:qp 1n ſanis pauca aur milla de 
bcc apparere Dypoftafis vt dicit ſuperius:dico qp verum ege 
in fanis debito modo ⁊ o:dinate fc regentibus: fed tamen 
in fanis multum ſumentibus oc nütrimento € Ino:dinate 
feregentibus debet apparere multa bypoftafis: 7 tuuc eg 
bonum fignam:q; ín ralibus fignificat foꝛtitudinem mem, 
b:o:m ín erpellendo fuas fuperfluitates cum vzinaz et fic 
loquitur ibi aucro:, £d ſecundũ argumentü oíco qp 5 in fa» 
nís in quibus multa eft bypoftafis fir debilis virtus per có 
paratíonem ad virtutẽ fo:1o:em potentẽ illam ſupertluita 
tem que exit per pypoftafim crp inſenſibiliter per pos 
ros:tam£ir ipfis cft virtus toꝛtis abfotur c que potett lam 
fuüperfuitatéerpellere per bvpoftafint cumvꝛina: Vnde cft 
ibiro:tio virtus fimpliater z abſolute. ¶ Secundo dubita 
tur vtrum in pueris debeat apparere multa bypoftafis nas 
turabter in quantitate: q non videtur:qꝛ quanto plus coni 
uertíturDe nutrimẽto inalíquo coꝛpoꝛe: táto minus eft ibí 
oc ſuperfuitate ilius nutrimenn intertia oígeftinszled ín 
poe plus conbertítur oc nutrimento: qꝛ ibi eft foꝛtis ca 
ꝛ requirẽs nutrimentũ pprer augmenta vel nutrimenti: 
ergo ín ipfis minozcrítiupfiutag:c íra pauca debet in ipis 
apparere bypoftafis.sEontra:cum bypottafis fit ſuperflui⸗ 
tà$ certie digeitiue non poteft venire nift —— bonitatẽ 
digeſtionis. vbi crgc cft indigeſtio ibi non debet cffe hypo⸗ 
ſtaſis:ied in pueris eft indigeſtio:qꝛvt dicit i littera:in ipfis 
eft íno:dimara cibi acceptio: vnde plus fumunt oe nutrimés 
to d poffint digerere:remanet ergo illud nutrimentàü indi» 
geftus: t firemaneziidigeft non ouertet᷑ in rertía oig: ftí 
ua:⁊ fi non conuertatur in tertía oígeftiua non gencrabitur 
índe bypoftafis:ergo cum ita fit ín pueris non Debet 
rerenaturaliterin tpfis multa bypoftafis, In contrariíü cít 
auctoꝛ in littera:dicens ꝙ inpucris multa —— 
hoc pꝛobat:quia hypoſtaſis multa eft epfüperfiuitate mul⸗ 
ti cibi:ſed pueri iültum accipiunt oe cibo nec poſſunt totũ 
conuertere: (ta manet multa ſuperfluitas queoclegaf ad 
epar a membꝛis: deinde ad. veficam per renes: et vocatur 
bypoftafis que exitcum vꝛina cum babeant vírturem foꝛtẽ 
potentem erpeliere fuas ſuperfluitates cum vina: et boc 
concedo cum yſaac. ¶ 8d primum argumentü in contra 
rium oico dp tu bene obiſceres fi puen parum accíperét oe 
nutrimento ⁊ illud totum conuerterc£:tunc pauca effer ibí 
hypoſtaſis:ſed fic non eſt:immo quía accipiunt multum oe 
abo plufi? oígerere poflint ⁊ ínozdinate: ls multum conuer 
tant tamen adbuc mulrü remanet oe füperfüntare que c 
dit ín hypoſtañm:qꝛ babent virtutem fo:tem ⁊c.vt dicit in 
litzera, Ad feeundum oíco qp quedam eft índigeftio in qua 
nullo modo fit tranfmuratío nutrumenti nec conuerfío: tà 
lis fine dubio pꝛiuat —— zet de tali obijcis nu: et ta⸗ 
lis non eſt in pueris: « pec appellatur indigeſtio abfolute, 
Eſt alia indigeſtio que nó cit mere indigeítio: imo dicitur 
folum indige ſtio refpectu vígeftíonís complete: talíe non 
piuatbypoftafim:inmo potius facit bypottafim mulzam:z 
vt dicit aucto: in littera. ct talís eft ín pucris:quia in pueris 
cibaria recipiunturinozdinare « multa: p: hoc dere⸗ 
linquitur multa hypoſtaſis: quia illa otgeruptur: fed non 
ita complete digeruntur:ꝙ omnia cóuertantur ín ſubſtan⸗ 
tiam membrꝛorum ⁊c. ¶ Lertio dubitatur ſuper boc 
quod dicit in litera auctoꝛitate Balie.ꝙ bypoſtañs multa 
in quantitate ⁊ ſubtilis apparens fignificarta 
tra: ſuperiꝰ dixit qp ín fanis debet poſtaſis apparere me⸗ 
diocrís ⁊ ſubtilis.Ad bocfoluit sScrardug:oícens qp ibt ac 
cipitur ſubtilis pzo mediocri: vel pꝛo vicina mediocri: c non 
accipitur fubnlis p extremo.i.put ſubtilis fignificat oino 
indíaeftionem:;vt tu obijcis. ¶ Quarto dubitatur fup boc 
qð dicit poſtes in littera ꝙ noñ alba bypoftafis in i 
apparẽs fignificat hũoꝛes pplegmaticos abüdarcin co:pe 


arínaruttt. 


tra:de atteſtatur ei a quo deſcinditur: crgo cum 
—e — deſcindatur a materia moꝛbi: vc ab 
'pumosi Legmaticío atteftabitur we cum vu 
E. legimatid fint albi: ftafis cis atteftans fimiliter 

bie: i xe — q quando dicit qp de⸗ 
bet eſſe non alba non pꝛiuat albedinẽ abfolute; immo albe» 


8 ficco:fed cozpoza pinguia humidioꝛa faut p macra; ergo 
io fit à 


ca * 
án refolutio ab ipfisvt patct oc metalis:ſed co:poꝛa macra 


calo:íg;pínguía vᷣo ocbilíozis: fed foꝛtioꝛ calo: fo:tius coa⸗ 
gulat:ergomacra coꝛpoꝛa toꝛtius funt coagulata: crgo mi» 
noz refolutio fict a macrie co;pozibus d» a pinguib?, 3n co» 


tas quein ipfis eft ſubtilis oc facili pot per huiuſmodi pos 
ros largos refpírari: fed in pinguibus eft bumidítas grof? 
fa ⁊ calo: debilis ⁊ posi ftrictí; vnde puiifmodi bumiditas 
groſſa non poteft refpirari libere per huiuſmodi pozos ftri 
ctos:⁊ ideo maío: refolutto fita cozpozibus macrís d a pin 
guíbus. ld boc diſtinguut quídam ꝙ oupler eft refoluno a 

- £o:poze. Queda; eft refolutio bumiditatrs neceflaríe ad nus 
trimentum membꝛoꝛũ: etloquendo oc tali maio: fit reſolu 
tio in macie d ín pinguibus. £ft alia refolutio facta in coꝛ⸗ 
poꝛe humiditatis fuperflue que non debet couucrtí ui mé» 
b:a: oc talí loquendo fit maio: ín pínguibus:quia inipfis 
abundant plurce pumidírates fuperfiie, Vel otcendum cp 
refolutio facta wm coꝛpoꝛe ofatur dupliciter:aut abſolute:et 
fic maio: fita pinguibus:aut per comparatione ad materia 
contétam ín corpoꝛe a quo fit reſolutid:⁊ fic maioꝛ fitin ma 
erís: q:fi fcx lib;c Dumiditatis fint ín coꝛpoꝛe piani ⁊ fiat re 
folutio in trib? ibꝛis huiuſmodi humiditatis: in macro Vo 
fint quattuo:; « fiat refolutío i ouabus libꝛis:dico qp mas 
10: refolutio fitín macro coꝛpoꝛe per comparationem ad bu 
tníditatem ín fuo coꝛpoꝛe contentam dp in pingui. Per boc 
— — dico ꝙ verũ eft q Pm 
rem plus reſoluitur a pinguibus abfolute. Zoquendo ta» 
men per comparatíone ad materiam vel bumíditaté in coꝛ⸗ 
oe contentam plus oíffoluitur a macris. Glel oícendum qp 

icct fenfibiliter maio: refolutio fiat ab bumido vt a pingui 

bus:tamen inſenſibiliter maio; fita macris. cl oicendum 
qp maío: oíflolutio fit ab humido per comparatíoné ad eun 
dem calozem da ficcoztamen mato: oíffolutio fira ficco: qz 
maioꝛ calo: eft ibí confumens. Ad fecundum dico qp I5 coze 
po:a macra fo:tius fint coagulata dp pínguía: verumtamen 
Q: calo: refoluens immediate venir in humiditates co:pos 
ns nutrimentales et in carnem fine aliquo obftaculo : pzo2 

pterbocmaío: fit diſſolutio a macrís: fed in pínguibus non 

E MCN — —— — ui⸗ 

tates odo necefíarías: imo fu uas que (unt quaft 

eroe ocfendendü necefíarías bumiditates: iõ n5 fit 
duca rcfolutio ín pinguibus quanta ín macris. Cleloicens 

m ql5 coꝛpoꝛa macra fint fo:tíus coagulata d pínguía: 

cn quia in macns fünt posi rari c lare  bumidita 

tcs fub. tiles cito fitab ipfis re io:ſed in pinguibus poꝛi 

—— humiditas groffanon potens eliquari per (tri» 

: 9 Sextodubitatur stus maio: bypottafis 


Fo.cxcviij. 


in coꝛpoꝛibus macris vel in pingui⸗ 
bus. ín macris maio: videt᷑:qꝛ quato plus conuertit de 


— membz0:8 in erpellédo fuas fuperfi uitates:ſed 
ztior vírtus cft in macns q — ergo maiorby⸗ 
poftafis in quantitate debet eſſe u 

In cótraríü cft aucto: in littera:dicens qp in pun gibus mas 
io: eft bypoftafis in quantitate: c boc cft pꝛðpter multitudi 
nem nutrimenti, "$»3cterea ín maans cft calo: foꝛtis ⁊ pus 
— fübedcm camino: ied pinguibus calo ct 

ub omnino; fcd in pingui D€ 
ocbilís ⁊ iditas grofía: vndc caloz debilis in pinguib? 
non poteft confumere bumiditate groffam: imo cam refol 
uit ⁊ non potcft conſumere:ĩmo cam tranſmittit cum vꝛina 
per bypoftafim: ita maío: bypoftafis in quannrate appa» 
rct in pfi u9 cc. boc concedo. Tad pimum in cons 
trarium dico ꝙ l5 in pinguibus plis conuertatur oc nutri 
mento: verũtamen qꝛ eft ibi multitudo cibi et caloz debilis 
non potens confumere humiditatẽ grofiam: in macris ca 
loꝛ fortis potens conſumere humiditate fabtilem:pzopter 
bocadbucmaío: debet eſſe by: in pinguib7d in-ma 
cris, ta in pínguib?non funt pozi ran nec largi ficut 
funt in macris:i ftrictí: vnde füperfluirarce in pinguis 
bus nó poffunt infenfibilter exbalari: imo opostet qp egeat 
€um vina cfiantbypoftafig. £d fccundum oico qp L5 in mae 
cris fo:tío: fit virtus abfolute d ín pinguibus:tamẽ per co» 
parationem ad erpulfione huiuſmodi füperfluitarü pcr bp 
poftafim aum vꝛina foztio: eft inpínguibus ppter ratióes 
iam dictas ín pꝛedicta ſolutione:⁊ ſic ſoluitũür. 
¶ De diunerſitate bypoſtaſis in qualitate. 





eft ⁊ lenis:ſicut iam dixi. Mõ naturalis vcl diuerſus 
eft ín liquoꝛe:⁊ extra temperamentũ in ſubtilitate ⁊ 
goſſicie: vel diuerſus eft in partibꝰ:⁊ granoſus pꝛo⸗ 
pter incõtinẽtiã digeſtibilis virtutis:ũcut ín molẽdi 
novidemꝰqð ci no retineat granũ integrũ fere args 
emittit groſſuʒ. Exire temperamentũ in ſubtilitate: 
arrow labio a —— grofli 
tudine$o grofftcie humoꝛũ 7 grauitatẽ cozum 7 pi⸗ 
griria naruread ſubleuandũ.Si inírio (tt moꝛbi:lõ⸗ 

írudinem fai oſtendit:⁊ ouriciem ſue diſſolutionis. 

n ftaru mo:bínon fumus ſecuri qui nature defe⸗ 
eum timeamus antedp mo;bus oígeratur. Gꝛano⸗ 
fus ti cum feb:c fit folida ⁊ continua:conſumptionẽ 
coꝛpoꝛis fignificat: fed ramen ſignificatio in bꝛeuita 
te timoꝛis ⁊ longitudine fuí ſᷣm coloze5 oimerfa erit, 
Si cum acuta ftt feb;e: tncentionis bumo;zum nun? 
cía eft et timoꝛis 


¶ De colo:e bypoftafis. 
Ds 2o: bepoftafis:vcl naturalis eſt:vel nõ 


! E naturalis. Hansralis albus c candidus. 
39 Hon naturalís ín octo viniditur. £ft em̃ 


cus vel rufus : fiuc rubens: citrínus : vel cinericius: 
viridis vel niger. ¶ Obſcurus vd cxtra temperas 
mentum eſt ín liquoꝛe:bypoſtaſis ſubtilis feu groſſe 
vel in partibus oínerfe er granoſus. Extra rempes 
ramentum in arofftudine:ti t ſine febʒe: humoʒes 





Lwer 


goſſos ſigniñcat oc genere pblegmatis:quos natu 
ya diſſolucre nõ poſſt. Neceiſe eft ergo ea adiuuare 
ín coꝛpoꝛis mundificatiõe cũ a ꝓpꝛie illos 
bumoꝛes expellente.Si cum febꝛe:ſignificat groſſi⸗ 
tudinem humoꝛum cum viſcoſitate c duricie ipſoꝛuʒ 
ſoluendoꝛum. 3n initio autẽ moꝛbi fi virtus adſit: 
ſpem tamen remotam postendit. 3n ftatu c virtute 
ocfecra: vicinus cft timoꝛ.Subtilis vel fignificat bu 
miditatem ſaniei:vel pblegria non bene coctum: fed. 
tamen aliquantuli: q: album:neq; rotundum: neqs 
iunctuʒ.Si cũ febꝛe c furfurca ⁊ colo: ſicut ſaniei ſi⸗ 
ne aliqua re:in renibus vel in veſica rigoꝛem febꝛiuʒ 
fuperuenturü nunciat. Differũt bec hypoſtaſis ⁊ na 
turalis:qꝛ naturalis candida eft in albedine:rotun⸗ 
da:et iuncta:leuis in motu. Pec nunqꝙᷓ candida ctt 
non iũcta:neq; rotũda:ſed lata: que cti moucatur:fi^ 
cut puluis oífiolníf:c cum vꝛina mífccrur quícfcens 
velociter non ocfcendit. Sicut Ga.inquit:aliquan⸗ 
do invꝛina apparet in fundo albedo non clara:quc tt 
offío: eft qp appareat:ſubtile pblegima demoſtrat. 
Si cum fubrilirate fit ſpumoſa:ventoſitatẽ fedis co^ 
miccam fignificat. € IHebulofa quafi veſica vł vua 
ventofitate frígidam ⁊ groffam oftendit z inflatiuaz 
ad folucidum ouram; z longitudine moꝛbi nunciat. 
¶ Sanioſa cc odoꝛe intelligitur:maxime fi exeat lo 
ca vꝛine vicina ficut eft veſicã. Exit erri cum qualita? 
tefua:z non mutatur cum alia.Si aurem a locís ab 
vꝛina longe remotis ccíerít: ct cum alijs humoꝛibus 
fetosem auferentibus fe mifcuerit; intelligitur ex vꝛi 
nc crudítate: et infirmi inquiſitione. Si circa renes 
vel epar vel loca vzine vícina doloꝛem ſentiat: fi do⸗ 
loꝛem ſenſerit:vbi volo: indc moꝛbus exit. IDvpo 
ſtaſis alba que eſt granoſa ⁊ in partibus diſpartita: 
vel cum febꝛe cft acuta: vel ſolida ⁊ continua. Si ci 
acuta: bumozes pblegmaticos calo:c febꝛis incefos 
ſignificat.Que cumfolída eft c cõtinua:vel ín eſſen⸗ 
tía fua fquamofa ficut piſciũ fquama: figníficat diſſo 
lutíouer exterioꝛum membꝛoꝛũ z duroꝛum ⁊ ſubti⸗ 
lium. Vel furfurea eft que diſſolutionẽ humidi:⁊ no⸗ 
uiter coagulate partis membꝛoꝛum deſignat.Tel fi 
cut farina groſſa duroꝛum membꝛoꝛum diu coagula⸗ 
toꝛum conſumptiua. ne fi moꝛet᷑:caloꝛ febꝛis pin⸗ 
guedinem mollem ⁊ tenuem in pꝛimis calefacit ⁊ li⸗ 
quefacít.in ſuperficievꝛine nebula vnctuoſa videtur 
apparere:quãtomagis autem febꝛis cõfoꝛtatur:tan 
toplus dura caro vel pinguedo diſſoluit᷑:⁊ vꝛina ne⸗ 
bulofa quafi aranee tela cgreditur. Si iterum plus 
gaugmentct;onra mẽbꝛa cox coꝛtices liqueſcunt:⁊ 
ſupficietenusvꝛina crít fquamofa vel fcítitillofa. Fe 
bꝛe plus ag t3: 7 ad inferioꝛa ptingente mem⸗ 
bꝛa:concauitas membꝛoꝛũ líquefcit.bumiditas vꝛi⸗ 
na eccuntc furfurea. Unde Ma.hyvpoſtaſis ſquamo⸗ 
fa conſumptionẽ duroꝛum membꝛoꝝ fignificat. Fur 
furca caloꝛem foꝛtioꝛẽ in membꝛi perfoꝛatiõe.bypo⸗ 
ſtaſis maioꝛ atas groſſioꝛ caloꝛeʒ figmficat groſſioꝛẽ 
t fortiꝛrem. Ided bvpoftafis ficut farína groffa pꝛo 
ꝛioꝛ eft conſumptioni ín parte membꝛoꝛum ourazet 
moꝛtem poft longũ tempus nunciat. Gal. fi ín vꝛina 
lebꝛientis bepoftafis quafifarína grofía exít;otutur 


nitatem moꝛbi poꝛtendit. ende plurimi mosimit an⸗ 
ted moꝛbus diuturnetur. Arina fquamofa z furfus . 
rca licet confumpta fignificet oura membꝛa:aliquã⸗ 
do tamen fcabíem fignificat ín veſica. Differunt tas 
men:qui confumptíuas babens febꝛes per totũ vas 
natat:vꝛina ec defectiõe membꝛoꝛũ eft cruda, Ex fca 
bie veſice eft fundoſa: vꝛina fua eſt digeſta: qꝛ vittus 
membꝛoꝛũ in coctione eft foꝛtis antec vaítia ad veñ 
cam venerit. Non adeft febꝛis:q; caloz qui veſicã ng 
trit: diuerſus cft p partes coꝛpoꝛis: ideoq; ron fit fe 
b:ís ín bac ficut ín fpecie altera, 
¶ Supcríus oiuerfificanít aucto: bypoftafim innaturelẽ 
a parteloa ⁊ quantitatis:hic —— diuiditur 
ín duas. In piirna bínfcit. 3n ſecũda pꝛoſequitur:ibi: Ha⸗ 
turalis inter fübrü£.er iſta fecunda in duas. In pꝛuna pfe 
quiturauctoꝛ deliquoꝛe bppottafis inaturalis. Scðo oc co 
loꝛe.ſccũda ibi: £olo: bypoftafis naruralis eſt. Pꝛima ín 
duas. In pꝛima determinat de liquoze bypoftafis tempera 
to.Secũdo oc temperato:ibi: Exire temperamentü, Zunc 
ſequit᷑ illa pars ín qua determinat de coloꝛe:et illa m ouas, 
n pꝛima diuidit colozes E fis ínnaturalis, In fecun 
oc membꝛis oiuídétibus agit.fecunda: ibi:f£ytra tem 
ramentum ín groflitudíne.c ifta fccunda ín octo partcs in 
qp ſunt octo colozce bypoftafie innaturalis. In pꝛima octer 
mínat oe bypoftafi innaturali babente album coloꝛẽ obfai 
rum. 3n fecunda oc glauca hypoſtaſi ⁊ rufa:c fic oc altjs p 
oꝛdinem.ſecunda ibí:£Dlauca fis atq» rufa. Prima 
pare cum p:ecedentíbug ad pꝛeſentẽ lectione fpectat: t oi» 
uiditur ifta pars (n duas. In pꝛima Octermínatoe bypofta 
ſi innaturali alba ⁊ obfcura ercunte temperamentũ pprer 
grofficiem c ſubtuitatẽ. In ſecunda pprer partum oiuerfi 
tatem.fecüda ibí;iPvpoftafis alba que eft granofa « ín par 
tibus oifpartita. f»uma ín ouas; ín pꝛima oetermínat groſ⸗ 
ficiem. In fccunda p:opter fubtilitaté, fecunda ibi: Subti⸗ 
lis vel fignificat bumiditaté ſaniei tc. t iſta ſecũda in duas. 
3" prima oetenminat oe bmi alba ⁊ ſubtili.Secũdo oc fa 
nioſa.ſecũda ibi: Saniofa ex odo:e intelligitur. Zuncfequi£ 
illa pars ín qua determinat oe hypoſtaſi innaturalí alba ob 
fcura ppter partit oiuerfitaté: 4 (lla ín duas. 3n pꝛima fa» 
cit qð dictum eſt. In fecunda confirmat auctontate $Da, fc 
cunda ibí: €Inde zBa.bypoftafis fquamofa, Hec eſt diuino 
fententia lectionis ín generali. 
¶ Hic p:imo oubítarur fuper hoe qð aucto: non ponít in 
littera nifi octo colozce hypoſtaſis innaturalis: vnicũ colo 
rem pofüit fuperius oc naturalí et album coloꝛeʒ. Egidius 
fo poſuit vigiticoloꝛes vꝛine:vnde dicit: Biſde myꝛinã po 
funt variare coloꝛes.queritur crgo quare non ſunt toteoio⸗ 
rcs hypoſtaſis quot vꝛine.Ad hoc dico qp liquo: vꝛine paff 
bílio: cft qỹ Sig ideo pluribus modís poteft varía 
rí colo: vꝛine Secunda caufa eftzq: coloꝛvꝛine paruus cft:c 
—— ad alios — —— vrina coloꝛẽ ali 
uem terminatum:c ppter nbus modte poteft va^ 
riari: ſz hypoſtaſis ps dolose termínatü vt albi: pter boc 
non pottot modis varíari ficut vꝛina. Tcrtía cá eft: q: coloz 


eſt motiuü vifus medíante actu lucidi: € ppter bocoirerüt 


quidã ꝙ oc nocte nó ſunt coloꝛes cum non percipiãtur. Di 
co ergo ep lquoꝛ vꝛine immecdiatius fe erpomt viſui: € pꝛo⸗ 
pter hoc pluribus modis poteft varíari:fed liquo: pypofta 
fis magis mediatius:vnde non poteft perapiliquo: bepo* 
ftafis nífi mediante liquoꝛe vꝛine:⁊ pzopter poc «c. Ve di⸗ 
cendum ep ipfe enumerat ín parte ifta colo:es pypoftafis ín 
generalí 7 non in fpecialí:tpropter boc non ponit nífi octoz 
Q: (i ipoffantredaci ad iftos octo:ct fub iftis comp:ebendi 
⁊ ficfoluatur ad illud, ¶ 3urra boc dubiratur fuper boc 
quod icit ín littera:d temperamentum pypoftafte ín fub» 
tilitate fignificat mediocritatem nature ín coctione: fuperi? 
vero dicit ꝙ naturalís liquoꝛ vꝛine eſt mediocrís ínter ſub⸗ 
tilem c groſſum:⁊ ita videt᷑ ſibi cõtradicere. Et ſolutio bu» 
iu$ eft: 9: ipfc accipit hie tẽperamentũ in ſubtilitate ꝓ me» 


Arinarum. 


¶ ESecũdo dubitatur vtrum 
— ——— 
igeftíuc eft humiditas ⁊non humoꝛ:ergo ab humi⸗ 


dicit ſuperius (tafis naturalis debet eſſe alba: ergo 
atteſtabitur ſed humiditas eftalba: humoꝛes ?0o 
rubei: ergo afis attcftabítur humiditati ct non bu» 


:en 
moꝛi:⁊ ítaab umiditate oefdindetur t non ab humoꝛc. Ad 


ditur ab humiditate:vt pbat virima ratioz 
e end do pemoic: Roquédo ocínnaturali fuméco lar» 
fim ínnaturalé pꝛout fe extendit ad quelbet co» 


LvLerkkan e veniet ra RE Pr ue õt de⸗ 
ſcindi bypoftafts í ocfm crígentiá 
iL areipubq unii], C Lose —— 


9vtaro:x cambio 7 glutino:z nund ab butnonb? bum 
rali humiditate: :bumozalis pumiditas rondG eritipeat 


mozibus poteft deſcindi: quia bepoftafis oebet cffe 
faciant cong ſuperius ce. ctu Obtjcis:bypoftafis debet efie 


Fo.crcix. 


vnifo:mís:bíco dp verá eft loquendo oe vnifoꝛmitate dige⸗ 
ftionis:ynde ver eft ꝙ ocbent effc vmfoztmter digeſte par 
tes bp poftafis non ez eadem digeſtione c codem modo fi» 
mul digerũtur:ĩmo c» oígerunturvnifozmiter illa digeſtio⸗ 
nequa indigent:ita c» partcs fubnles oígerantur ita qp pe» 
tant furfum z groffc ita ꝙ petantfundum: quia fic 
fm da rofíoxibumiditaeceiindatur partea b?polle 
m ce 3 groſſioꝛi bumiditate ocfcinduntur partcs 
fis magis ftn poc petüt fundum:pzopter boc iR uar» 
to oubitatur vtrum $ oefcindatur ab humiditate 
poftd illa bumiditas conuerfa eft ín membꝛa vel anted có 
ucrtatur.Z» bypoftafis oefdndatur ⁊ fequeftrerurab buo 
miditate poft conuerfioné ín membꝛa t non ante videturz 


bza:ergo fimiliter nec —— fequeftrabitur ab humidi 
tate nifi poft conuerſionẽ humiditatis ín membza z non am 
te conuerfione, $ed contra oiat yſaac:ꝙ nutritio eft perfe 
cta affimilatio nutrientis cuim nutrite:oonec nutriens fiue 
nutrimenti totaliter eturzergo c er humiditate oes 
beat eflc perfecta aſſimilatio nutrientis cum nutrito in tere 
tia digeſtiua c fit ſuꝑfluitas tertic digeſtiue:de 
neceſſitate opostet cp antedp conuertatur bumíditas ín mé» 
bia: hypo & fit fuperfiuitas illi? bumiditatís: 0c» 
peu MINE ON MEG AC DORE 

bumiditas perfecte aſſimilari membꝛis. Pꝛeterca in 
quolibet membzo funt quattuo: virtutes:ſc artractiua:res 
tentitiazoígeftuia: c expulſiua:⁊ ita o:dínate funr adinuicẽ 
q vna immedíate opera poft aliam: vnde illud oóoiceríz 
digeſtiua ſtatim expellit eius fi uitatẽ expulſua: ergo 


tur ín membꝛa:ſequeſtrabitur ⁊ T def a5 
oepurabirur € expellet 


bypoftafis 
poft.quod concedo:4 íftas ouas vltimes rationes po 
no pzo caufa. ¶ Ad pꝛimum argument ín contrari dico 


fluitas impunitatís:etíra ante conue 
ínmemb:a ocbuít ab bumídirare ſequeſtrari rarí 
(Quinto oubiratur fuper boc quod dicu in littera: cp fi 

poftafis alba fit ertra temperamentum ín groſſitudine 

fit fine feb:e fignificat arofios bumo:es pblegmaticos 
quos natura non poflit oifloluerc: ímmo opo:tet q» natura. 
adiuuetur tn erpellendo illos humoꝛes cũ pbarmada pꝛo⸗ 
pꝛia ilus humoꝛibus.Si vero fit cum febꝛe non opostet qp 
iuuetur ci ia. sEotra:medidina fiue ia 024 
tur contra materiam nociuam: fed matería ín febꝛe ma⸗ 
gis eft noaus cũ febꝛe d fine febꝛe:ergo melius debet dari 


Liber 


medicina ſiue pharmacia cotra buiufinodí humoꝛres fi fint 

cum febꝛe d fine, £ontraríum tamen dicit ínlittera&t ego 

dico cp verum eft cp medícina daiur contra materia nociuã: 

Carm oreet ded media vifa COD mes 
t ia coꝛpoꝛe nifi ci im a violcta: 

dicina — pbanmacía eft calida:vt dicit..ſuꝑ apbo 


qucnon poflit cua» 
1 trariũ tri eft auctoz ín 
tcra: qz dicit ꝙ ocbet illa matería groffa pblegmatica fi fit 


€o:poxe ⁊ debilitat venas ita ꝙ non poflunt cotincre bumo 
res immo permittunt abire. Secunda caufa eft amplitudo 
oificioxm:quia quido aliqua wecidna. adminiſtra⸗ 


dear rir fignificct maiorẽ »fumptioné cp furfu. 


Chidctur ꝙ ficquía ftafis fquamofa fignificat cos 
fum 1 — — furfurea vᷣo mollium: fed. 


peioe eft conſumptio facta in membꝛis folídis d? ín mollibꝰ: 
ergo ſauamoſa peioꝛ. In ↄtrariũ eft yfaac auctoꝛ:itate Ma. 
qui dicit ꝙ hypoſtaſis furfurea fignificat foztíozes caloꝛem 
cſumentẽ:ſquamoſa míno:c: ergo ———— 
ificat maioꝛem cõſumptionẽ d? fquamofa. (€t hoc conce⸗ 
do: boceft q: bypoftafte fquamofa folü habet lati s 
vndecaloz refoluene ín bypoftafi fqugmofa folii reſoluit a 
fupficie:calo: 9o refolues im furfurea cft in latitudinezideft 
ín faperficícz in pꝛofundo:⁊ pzopter boceft peioꝛ furfurea. 
¶ 34 p:ímum argumenti oíco qp verum eft cp ín 
fi fquamofa fit cofimptio ín membꝛis ſolidis.⁊ tu obijcis: 
peio: eft confümptío in membꝛis folidisd? in mollibus: oi» 
Co qp verum effet relíquís paribus:ſed ínbypoftafi 
fa cft confümptio pauca ín membꝛis folídis vtpote infuper 
— A esie vt etri p io ín mẽbꝛis 
moliíbus: quia fit in füperficie c ín. pzo : ter 
dico ꝙ furfurea maioꝛem ——— —— I. aad 
mofa c ideo peto: eſt:⁊ fic patet folutio omnii quefitoz8, 


€LiPe glauca bypoftafi ct rufa, 


luis:albevicina invirtute coctiõis:⁊ boni 
ſignificatiõis. Sed tñ differũt ífte ⁊ 
alba:q: alba natura pblt demõ⸗ 
rufa cbolerica ⁊ «Quafi farína 
groffa ⁊ ín partibus diuerſa conſumptionẽ coꝛpoꝛis 
oſtẽdit. — — si AY pi vi — 
coagulate. Rufa con din 
fuerit. rubea bypoftati, 

a vpoftais rubcavd ín liquoꝛe eft tẽperata: 
à f icta z rotüda:vel diſpartita ——— 

nofa. £ éperata vcl multã (iguíficat abüda 
axi ;riam fanguinis: vc on coctiont fanguinis 
roſei:neq; d figuificatina cft mali neq; timoꝛis: am 
matería fua fit fanguis: cum fanguis alijs humoꝛi⸗ 
bus ſit dignioꝛ:⁊ nature familiarioꝛ Ditferũt:qꝛ que 
ſanguinẽ (igníficat bonũ ⁊ coctionẽ perfectã:colo 
babet rubicũdũ:⁊ liquoꝛẽ téperatü, Cirinia ergo de⸗ 
bet cffc laudabilis:bꝛeuitatẽ ſignificas moꝛbi maxi⸗ 
me ſi in quartavel quinta die apparuerit.Sicut.G. 
rubea inquit bypoftatis tẽperata ⁊ iticta (i in initio 
apparcatzoíffoluitur moꝛbus ín oie feptína.«T Ro 
fea fübcilis vcl arfcníca 7 in liquoꝛe ſubtilis:diutur⸗ 
nitatem demonſtrat moibi. inde Gal. Pypoſtaſis 
rubea ⁊ arſenica moꝛbũ lougioꝛẽ ſignificat:Si mare 
ria moꝛbi leuis ſit:criſis ín bꝛeui tẽpoꝛe ventura erit. 
"IRutbea ergo ⁊ arſenica hypoſtaſis roſeuʒ ⁊ ſubtilẽ: 
non bene coctũ oſtẽdit ſanguinẽ. Intelligimus boc 
er cruditate vꝛine:quia impoffibile eft ín rubea hy⸗ 
poſtaſi cuditatem effe liquoꝛis: cocto etri líquoste 
Leuío: eft p bypoſtaſis.Si ergo bypoftafis cocta fit 
liquoꝛeʒ ceft plus excoqui.manifeſtum eft igi⸗ 
tur quia rubeus fanguís ⁊ ſubtilis non bene coctus 
fit cx actiõe naturc itt interioꝛi coꝛpoꝛe. Inuenimus 
cnim cibum cur coctíoné fuam compleat:intra fto 
macbum fieri et ptífanum pb ticũ. Cum auté 
ſuccus ſuus ín eparvenerit:vt fcoo excoquat᷑ ibi vbi 
fua coctio mediocris cft; fit fanguis roſeꝰ ⁊ fubtilis; 
⁊ cum coctio fua copleatur: fit bene coctus ⁊vermi⸗ 
lioſus:vt temperamentũ egredítur:incendítur: « fit 
cbolerícus:fi plus in coctione augmenteturvel incẽ⸗ 
ſione:fit melancbolicus zvftus. Quod íntelligitur: 
q: fanguis ín coctione completus; ínter ouas erre 
mitates nom temperaras medíatur. Cina cft non cõ⸗ 
pleta ficut ín fanguíne roſeo et ſubtili: altera eft hu⸗ 
miditas pblegmaríca ín ftomacbo cocta, Ziltera no 
completa ficut ín fanguine acuto ⁊ cboleríco: ⁊ poft 
ectremítate iſtã ín melácbolico fanguine acuto. Ru 
bea ergo bypoftafis fi arfeníca fit et liquoꝛis crudi: 
roſeum c ſubtileʒ fignificat fanguinem. Gꝛadus em̃ 
fui ficut dirimus poft gradũ eft ſanguinis ín coctio⸗ 
onccompletí:ficut gradus pblegmatíce complexio⸗ 
nis:poft rofeus fanauíné eſt. Gadus auté cboleríci 
fanguinis 7 acutí poft gradũ cft ſanguinis in coctoe 
completi:⁊ gradus melacbolici ⁊ íncenfi —— 
poft languiũẽ eft cholericũ ⁊ acutũ. Pypoſtañis aũt 
rubea et granoſa ín partibus oínerfa: alia eft lenti⸗ 
na fient lenti fractura;alia oꝛobina:ideſt quafi oꝛo⸗ 








acura:alia ſandaricina:ideſt ficut fandaríci fra? 
— fa, Zẽtina paſſioni epatis eſt pio 
p:ía:ocíignans caloꝛem epatis com idominã 
tem: z virtuti diuſine obuiantẽ ne fn qo opoxter oU 
uidac íanguític. onde bypoftafis diſpartita erir ⁊ ot 
nerfa:partím ta ⁊ groffa: fübrilis c li 
quída, Oꝛobina cfandaricinav ofumptíoné figni 
ficat toti? coxpis: verenü finc foli? epatis, £alo; em̃ 
kebris quantomagis mozatur:tantomagie calf: c 
mollicies pinguedinis mollcfcit 7 líquefat ⁊ ere 
vína ncbala oleagina ficut — — 
Ío coꝛpoꝛis eft bumída:ertt bypo ——*—*— 
* -z caroventris diſſoluak. cõplexio 
infirmi cbolerica ſit: erit ftafis rufa. In comple 
xíonc fanguinica fit bypoftafis oxobina: d tn cpare 
z rcnü cofimptioni cit ppꝛia:ditferẽs a fignificante 
cófimptioné totius corpoꝛis: qꝛ bíc palcbzitudinem 
aufert colo:ís:z in coꝛpoꝛe nullã cõſamptionẽ often 
dír. Sf ulcbritudo eii coloꝛis cũ fanítate eft epatis; 
ci viruofa cocrióc fanguínis. eti Bal. uon bii indt 
viuitur nifi cfi ſanitate cpatis:⁊ cái virtuoſa coctione 
ſanguinis.figni coͤſumi totũ coꝛpus: c conſum 
ptide ín toto coꝛpoꝛe apparẽte íntelligit:c niea pul 
cixítudo coloꝛis aufert. Mec differt a ignificãte con 
fumptioné ſolidoꝝ renũ:qꝛ in ipfa febꝛis cft cotimia: 
brpoftafis natac. 3n rent cõſumptiua nó febꝛicitat. 
:bvpoftafis in fundo cft oígefta. 2lliqri vꝛine bvpo 
ftatis exit rubca:z quafi píl:que oe reni exit ſubſtã 
tía. C: bippo. fi ín vꝛina fit quafi caro: vulnera funt 
ín reníb?.Arenofa ⁊ quafi rubea arena; vel in liquo 
re eft oínerfa:vel granoſa:⁊ in partíb?otuerfa ue 
extra tenperamenti eft liquoꝛĩs:ñ febꝛis adfit diu⸗ 
turnitateʒ mo:bí fignificat: fi fine febze bumo;es ad 
renes ocícendüt fanguinolerí:q9 confirmat er dolo⸗ 
rc ín ventre:c circa bachas. Gianoſa c in partib? of 
ucría lapide ín renibus concreatũ fignificat: c fit cc 
veni caloze menſurã excedente: calo: etri renum mer 
fura excedens: ⁊ bumoꝛes illuc groffi deſcendentes: 
cito faciunt lapides. 
Superius determinauit auctoꝛ de ſtaſi innatura⸗ 
— — Of rein 
duas. a determinat de glauca ⁊ rufa. n ſcða oe ru 
bea.ſcõa ibi: lIPy poftafis rubeavt in liquoꝛe.⁊ ifta ſecũda in 
duas. 3n pꝛima diuidit hypoſtaſiʒ rubea innaturalẽ. In fes 
cunda oc mẽbꝛis diuidẽtibꝰ agit.ſcða ibi:Tẽperata vel mul 
tà. ifta ſcða ín duas. In pꝛima determinat ocbypoftafi ru. 
— — ſcðaðo de rubea oi» 
mulſa c granoſa.ſcða ibi: Py rubea c granoſa.pꝛi⸗ 
ma ínouas, 3n pꝛima pfequit oc bypoftafi rubea teperas 
ta, In ſcða confirmat. (ecunds ibi. Sicut fDalinquit hypo⸗ 
ftafis rubea. c ífta ſecũda ín duas. Sin pꝛima cófirmat. In fe 
cunda fuam confirmatione oedarat.fcóa ibi: Snuenimus 
eii ib. t üc fequi£ illa pare in q̃ octermínat aucto: oe by? 
afi innaturali granoſa 7 diuulſa:⁊ (lla in duas. In pma 
bíuidít "3n (ca de mebzis Dinidetibus agit.p:íma ibi: Hy 
poftafis rubea 7 granoſa.ſcða (bí; Lẽtina paſſioni epatis, 
t ifta fcOa in tres:q ín pꝛima determinat de bypoftafi lenti 
re a fcóa de o:obína ⁊ ſandaricina ſecũda ibi: Oꝛobina c 
fandarídna, In tertía do oc arenofazibí: Sirenofa z quaft 
rubea. Prima iſtarũ nó oíuidif:fed fccida in ouas. 3n pzi» 
ma »etermtnatoe bypoftafi o:xobína z fandaricina put fi» 
quic confi prionb totíus rep dr pre eaimda 
ponit oiffcrentiá £m q figuificár ifta, ſccũaa ibí; (tue tam 


ncm renum. 3n fe 
tius coꝛpoꝛis.ſcða ibi: Significans confumi totum coꝛpus. 
entis, 


aionis;q bypoftafis glauca matcr 

calidam, $ed cotra, Simile eft oc vina «oe bypoftafi: vn» 
de ficut iudícam? per bypoftafim oc materia mozbi: íta per 
vnam fiue per liquorẽ vine:fed vrina glauca atteftaf me» 


fc i9: ili poftafia 
glauca atteftabit m ic c non colere. 3ites ocafum 
— er ror Sr tie 


cbolere. ¶ 3tem quero fi bypoftafte gauca atreftaf 
* 

cunt quídá q aucto: nó accipit ibt coloꝛẽ gaucũ ppiie put 

figníficat índígeftione; imo accipit cum pz rufo vel ſubru⸗ 


fo ea fiic et retpodere sd arguinéta, lel oícendus 
e ibí pꝛopꝛie glancedine put slaucus colo; cópomE 
ersiboobfairo t patico nigro, dico q oupler eft glau» 
cedo fiue ꝙ glaucedo po rec ín hypoſtañ 
tcr.&ino modo put deſcinditur a ia melácbolica que 
modo ftafis arteftatur melan 


lie per viam deciñonis 
líca que eft glauca:ſed Dypoftafis glauca p:out loquitur o£ 
$ viam 


anguine: dico d glauca hypoſta 
Thoc eft qs vt Dictus cft ſu 
obediens nature £ amíais: vns 


ionem epatis, Rid ar dico 
emt — gumentum dico ꝙ 
cis. Item ipſum epar 


nerationem.Ad boc T 
"mers p d pxincipio lapidis apparcat vna grofía 

1 t 
viſcoſa: $o vtputa in ftatu lev pne dara t veniat 
arencztüc fignificat ci? gñationẽ:ſed fi poítea admíniftrea£ 
medicine calide lapidis diuiſiue: t vꝛina pᷣmo appear qfi in 
&atu clara; pofteafoín oedínatióc arcnoſa:tũc bypoftafis 


Liber 


arenoſa fignificat 5 diſſolutioneʒ: t ita diuerũmode. 
€ usta bocquerit quarto:vtrum lapis generet᷑ a calido 
vci frigido, Glidet qp a frigido ⁊ non a calido: quía vt dicu 
pbs in lib.metheoꝛoꝝ: que ka frigido diſſoluunt 
a calido ⁊ ecõuerſo: fed lapis diſſoluit᷑ a calido vt a medici⸗ 
nis caudis:vt volũt auctoꝛes:ergo generat᷑ afrigido. Pꝛe⸗ 
terea dicit pbs q actus actiuoꝝ funt in patiẽte diſpoſito:vñ 
agẽs debet ꝓpoꝛtionari patictt; (cd materia patiẽs er qua 
generat lapis:eſt groſia viſcoſa c frigida vtvolũt auctoꝛes: 
ergo fimiliter cauſa efficẽs ipm erítfrigida «nó cali 
da, Pꝛeterea iaẽ non eft pincipiũ generatiõis € coꝛruptio 
nis ciufdé:fed calida comdpum. lapidẽ deſtruũt ⁊ diſſoluũt: 
ergo non eum generabũt:ergo lapis non generat a calido: 
ummo potíus a frigido. Zid boc oico cum Serapione t cum 
Auicen.⁊ cũ auctoze ifto qp lapis genera£ a calído ⁊ nó a fri» 
gido tandp a caufa efficicnte, vndc dicit Auicẽ.ꝙ caufa gene 
rans iapide eft cauditas egrefía ——— ides vult 
y faac ín uttera pᷣſenti. Ad pꝛimũ argumenti oico q» qñ 
pbs dicit q que coasulant a calido zc ipfe loquit in cozpozt 
E inanimatis: vt in Vue buste dfol regunt a — 
dmaterí; cr qua generat lapis in cozpozc pumano 
látur a natura ,. abaia.&lel oucendá qp tenet in plurib?2; fed 
tam in quibafda nó tenet:vncde videmus qp lateres coagu 
làrur a calído:nund tamẽ diſſoluunt᷑ a trígido. Unde veni 
eit qp illa que coagulant a frigido oiffoluunt a catído. gd fe 
candum o:co ꝙ calidítas agens m materia arofíam ex qua 
lapís generat fatis eft ꝓpo:tionalis patienti: quía cõſumit 
ſadtile c copingit groiu5 ⁊ putretacit:⁊ ita lapide generar. 
Ad tertiũ oico ꝙ calídiras generãs lapide cc. agit in mates 
ría multũ humidã ↄſumẽdo ſubtile ⁊ cõpingẽdo groſſum t 
gutinando:ſed calidíras oxtioluens agit in materiã parum 
humidã:vnde non eff ib nifi pauca bumidiraa lígans et te» 
nens partes lapidis infimui, Ua erf caliditas medicinaliũ 
ioi adueni£s inc nerat illã humiditatẽ pauca: tunc ſcindũ 
tur partes lapidis ⁊ creüt curi vꝛina:⁊ ita non cft eadẽ cali⸗ 
ditas eodẽ modo operãs cauſa generatiõis lapidis ⁊ coꝛru 
ptionis. ¶ Mato qp acaloꝛe gñet᷑ lapis dubitat᷑ qͥnto:vtrũ 
Szaeraf a calido naturali ecl innaturali. Glide£ qp ex calido 
naturali: o: calo: innaturalís agẽs in materiá groffas bumí 
dam ind.:cíz iof ebullitione z putrcfactioné p ↄſequẽs: fed 
caioꝛ agẽs ín materiã lapidis agi in materia groſſam ⁊ hu 
midam:⁊ ramen non cõcitat ebullitionẽ ncc mducit putre⸗ 
factionẽ ergo hmõꝛc:loꝛ nó erit innaturalis: immo potíus 
naturalis. In contrariũ cft Serapio:dicẽs qp lapis generat 
in renibus vtin veſica a calído egreſſo a tẽperamẽto: fed ca 
lo: egreſſus a tẽperamẽto nó eft innaturalis imo potius na 
turalis:ergo generat lapís a caloze innaturalí:qo concedo, 
¶ Tad argumentũ in 2traríü oíco cp calo: ínnaturalis agẽs 
ducit eballitione € putrcfactioné in materíá fluídá « lige 
dam:cõſumptionẽ vo in matería groſſam 7 foltdá: vnde pu 
trefactío! ppziefit in Dumoribus: confumptio 9o in mẽbꝛis 
folídis ⁊ Dumiditatib?:quía ergo matería er qua generatur 
lapis eft grofía repugnãs putrefactiói  cbullitíoi: pꝛopter 
boccalo: innaturalie agee in bmCí materíáno mducit ebul 
liríonem:imo potíus confumptione confumédo ſubtile et 
cõpingendo groſſum. Scða caufa cftzq: calo: generás lapis 
dcm confumitpaulatine t non ſubito:⁊ ppter bocnó índu 
atibí ebullitione nec p ctionẽ:ĩmo poti? cófumptíos 
ncm. QT Glitimooubitat ſuper hoc ꝙ aucto: innuít ín litte⸗ 
ra q fanguíe abfolute oíctus melio; eft digeſtus d fanguís 
cbolenais acutus; nde dicit ꝙ gradus fanguínis choſerici 
—— ſanguinis cópletiindigeftionis perfectione: 
fed ↄtra bona digeſtio fita foꝛti caloꝛe: fed ſanguis choleri⸗ 
cue acutus digerit a fo:tío: caloꝛe dp ſanguis abfolute oí» 
ctus:q vlterioꝛi digeſtione digerit fanguis cbolericus:ere 
go erít digeſtibilioꝛvel melíus oígeftus, In contrarium eft 
aucto: ín littera vt dietum eft. ille fanguis dige⸗ 
ftibílío: eft c magis coplete oígerif quí marime eft nature 
obedíens t amicus; fed (anguis abfolute oíctus eft pmói 
*t voluntaucto:es refpectu fanguinis cbolerid aiti: ergo 
fanguís abfolute dictus eft masis cõplete oígeftus.ft poc 
concedo eum auctoꝛe. Ad pꝛimũ argumenti incontra» 


rium dico d non quilibet fo:tís calo: cópletebigerit: Img 
folum fo:nscalo: tẽperatus: et qꝛ fanguis abfolute oictug 

digeritur afo:ti caloꝛe nón excedẽte nec oimínuto: pꝛopꝛ 
foccompletc cft digeſtus:ſed fanguis cbolerícus acurus is 
fita fortioꝛ calo:c vt ab excedente digeſtus: non tamen efr 
coplete;q: ficut pblegma cft incóplete oígeft& reſpectu (an 
guinis; boc per oitninutione:fimiliter fanguis cpolerícug 
acutus eft incoplete digeſtus per exceſſum refpean (anui, 
nís abſdiute oictus: t boc modoloquitur in litera, 

¶ Decitrina bypoftafi c cineroſa. 

orm 3rína bypoſtaſisvel diuerlificat ĩ liqua 
Kg pA rc fubtili fcu groffo:ecl gratiofa eſt:et in 
— 






SA us oiuería atq; natat. Diuerſa in 
liquoꝛe fi fit in lebꝛe: materiã choler icam 
oftendít; poft longũ tẽpus ſalutẽ moꝛbi. ii; lips 


—* moꝛbi. Si non febꝛicitet:humoꝛcs cho⸗ 
lerici deſcendũt adrenes. Intelligimus boc cx dolo⸗ 
re in renibus c ventre, Gꝛanoſa ⁊ ocucría lapide (v 
gnificat ex bdumiditate groſſa c viſcoſa cui cominat 
cholera rubea. ¶ Pypoſtaſis cineroſa vel cft cotra 
temperamentũ liquoꝛis in. groſſitudine fiue ín ſubti 
litate:vel granoſa ⁊ in partibus oiuerfa, Subtilio 
qᷓ opoꝛteat c cum febꝛe:rigoꝛẽ ſuperuenturũ poste 
dit.Sine febꝛe humoꝛes cholericos: ⁊ non bñ coa 
pblegma.Gꝛoſſioꝛ qp opoꝛteat ⁊ cũ febzezgrotficudi 
nem fecũ ⁊ viſcoſitatẽ carum: ⁊ moꝛbũ nunciat diꝑ⸗ 
turnum.Sine febꝛe:eadem babet ſigna:que pꝛedixi 
ius (n bvpoftafi alba 4 Gꝛanoſa 7 diuerſa lapide 
ín renibus oc groffis ⁊ viſcoſis humoꝛibus caloꝛe re 
nami excoctis:qꝛ humoꝛes ad renes deſcendẽtes: ve 
ſubtiles fant liqdi z aquoſi: vel groſſi ⁊ viſcoſi.Liqͥ⸗ 
dí ⁊ aquoſi fi poꝛos renũ aptos 7 raros inuenerĩt:c 
torencse exeunt: neg tãdiu moꝛant᷑ vc lapis cõficia 
tur:⁊ exit hypoſtaſis cũ vꝛina rence ficuc introicrat 
vnde nec iũcta eſt:nec rotũda:ſed ramen fm humoꝛẽ 
ſibi dominantẽ coloꝛata:ſiue fanguínoléta: vet cool: 
rica feu phlegmatica.Oateria groffaz viſcoſa t: fri 
ctos poꝛos renus inueniat: nó valet exire:ſed ibi par 
manet quoufas fiat arca: ocínde petra coloꝛata ex 
bumoꝛibus fibi dominãtibus. Z9 intenditur ex lo⸗ 
cis vbi aqua coquit ficut balneo ⁊ fimilib?: in quib? 
videmus bumidirate coadunatã lapidẽ effecturam. 
€iti lapis ſpecialiter diuerſat vtvnus exeat rubexs: 
alter citrinus:alíus cinericius:materia fua eft humi⸗ 
ditas groffa zvifcofa ad renes deſcendẽs Materia 
eii vnde creat᷑ lapis: eft quaft elementi fibi. bumo/ 
ree materie orantes: funt quaſi foꝛmatiue artes.ca⸗ 
lo: cõplerioni remm dominans:eſt quafi caufa effi⸗ 
ciens. Si crgo orietur materia pblegmatíca crít pe⸗ 
tra cíncricia: fi cboleríca citrína:fi fanguinea rubea 
¶ Kep̃bendũt tamẽ quidã obijciẽtes: vñ differũt 
matería rubeã im faciens: ⁊ renum ſignifi⸗ 
catis doloꝛẽ: ⁊ materia rubee hypoſtaſis q̃ lapidẽ fa 
cit: Rñdemꝰ:rubee hypoſtaſis materia q̃ doloꝛẽ rc 
num oſtẽdt:liqͥda cft ⁊ fübrilís:z cito a renibꝰ deſcẽ⸗ 
dít:q: cum qnantítas oígerenda digeritur:ab erpul 
fiuavirture erpellirur: neq; tãdiu (bí ꝑmanere per⸗ 
mittitur:oonec lapis conficiatur: marcría lapide fa^ 
ciens grofía eft « viſcoſa: ad deſcẽdendũ ocrenibus 

our: 


AUrinarum. 


-5 uãto magis moꝛat᷑:petrã facir cum caloꝛe re 

—A— — quarc vrina lapidẽ babentiũ nó eſt 

ment ficca ⁊ digeta: IRcfpodem" qs la^ 

pis Doc babct pꝛopꝛiũ:vt purguedine c groffitie vꝛi⸗ 

ne aurabat i ſui nutrimẽtũ: ⁊ tdco remanet no ticta. 
€ Dcbypottatinigta 


* 


- Npoftafis nigra omnino cft peſſima: vel 
Au Less de crie fubftantialem bumi⸗ 
$43 litate fanguinis incédente; vel oe nimia 
XA A rrígidítate caloꝛẽ naturalé cogcláte ⁊ ex 
2X5 ringuéte.Zue ouo 3 feoiffcrür qs pstoz 
cft lucida:altera obfcura . Zac em̃ ex caloꝛe.ipꝛimis 
cit cítrina v;irna cocta:c cái caloz augmẽtat᷑: in viridi 
tacé mutat 3té caloꝛe augmẽtato dumoꝛes incẽdũ⸗ 
turnigra tñ fed lucida eſſicitur.Scða caloꝛis natu? 
ralis cogclati ⁊ extincti ũignificatiua: ín initio cit lu 
didacín ſiquore cruda.( d frigiditas augmẽtat:⁊ ca 
lo: naturalis cõgelat:plũbina efficit.ſrigoꝛe plus au 
gmentato:⁊ caloꝛe naturali extincto:fit nigra n9 lu⸗ 
daa fed obſcura:⁊ idco hypoſtaſis viridis c plumbi 
na peſſime ſunt:ſunt em oc generc nigredinis ín tin⸗ 
cura. Airidis eir bypoftafis ſignificat foꝛtitudinem 
caloris:⁊ incẽſionẽ fanguinis.plübina foꝛtitudinẽ frt 
giditatis:⁊ ↄgelationẽ calo:is naturalis. Cin ſigniñ 
cario nigre bypoſtaũs vel abfoluta J.nen certa ſigt 
perditionẽ:vei certã:vel parũ apta . £ft c alia min? 
mali ñgniñcatiua in perdítíóc abfoluta ; vt nígra eft 
ín fundo ſedẽs:cuiꝰ liquoꝛ nõ in ſuo cft coloze vel ni⸗ 
edine:marie fi lenis fit ⁊ tincta: vel iũcta:vel ficut 
vpoſtaſis rubea ⁊ cinericia:ſi finr diuerſe: ⁊ qti fa^ 
rina groſſa certa ín perditiõe eſt:ſicut nigra bypoſta 
fis fi liquoꝛ eius aſſimiletur nigredini: maxime fi fit 
diſpertita: ⁊ granofa aperta : ̊ tfj ín pdíribc parua 
bypoſtaſisnatãs acq nigra víridis z plũbina in fun 
: do malü minus ſignt qp cetere. cft bepoftatis nigra. 
z nebulofa: vírídisz plũbina natãtes. Quidam anti 
quoꝛũ oc nígra hypoſtaũ oícerunt : cp fi fit ín fundo: 
mulca malũ tiguificat. Soi natat: malũ pꝛioꝛe minus 
fignificat. IHebuiofa malii nõdũ cõpletũ figuíficat, 
Diuerſa ⁊ granoſa íncétione fanguinis « cofumptio 
né fac fignificat bumidiratis: vel cõſumptionẽ ſple⸗ 
nis ct nimío caloꝛe:viridis caloꝛẽ incendẽtẽ:plumbi 
na frigiaitatẽ cõgelantẽ. Bene g intelligit ex ſupꝛa 
dictis ſigniſicationibꝰ:q: bypoſtaſis bonũ abſolutũ 
figaificas:cft alba abfolura: d 9o bonũ certũ denun 
ciat:eft alba in fundo:iuncta lenísc rotüda:q malus 
abfolutii; eft abfolute nigra ín malo certa. 1Hígra et 
oífpertíra gratiofa : caíus líquoz aſſimilet᷑ nigredini: 
poft bas omnes hypoſtaſis abfoluta z quati oleagi⸗ 
13^ granoſa. 
€ IHora partícula oe bvpoftafi : que 
vꝛina cum quali conueníat. 
sq eim oe narura vníafcuíufas bypoftafis er 
¶luis ppztetatib? diccũ (it qð volumꝰ:opoꝛ⸗ 
cre Let nücbícoicam? q̃ bypoſtaſis groſſo co^ 
— ueniat liquoꝛi:q̃ ſubtiliẽ medíoart Incipiẽ 
ã de alba bypoſtañ nraturalíz nó naturali ¶ 2ilba 
Pvpoftais lenia crortida atqp cra: groffoliquezi 
no cõnenit: q̃ ſi tit bmoͤi coctionẽ fecũ oſtẽdit: 















S'o.ccf 


t diſſolutionẽ moꝛbi.Groſſa bypoſtaſis iniri coctio 
nis ⁊ cbullitionẽ ſigt fecis. Subtilis liquoꝛ ablatio 
nem mõſtrat coctionis:⁊ ideo no cóucniür , Si alba. 
bvpoftatis cii groſſo vL ſubtili liquoꝛe apparuerit:im 
potlibüc cft iũcta fit ⁊ rotunda: lenis:qꝛ groſſus li⸗ 
quo: ⁊ ſubtilis groſſitudinẽ fecis grauitatẽ ⁊ erudi 
tatẽ oſtẽdit: à ci adſint:neq; iuncta neq; rotunda fit 
brpoftatis:q: cti qualitatibus bmõi cõplementũ co⸗ 
tonis ⁊ perfectio fignificatur digeſtionis. 
ees Ghitpolata ique grofo ns ejgni 

a bvpottaíis liquoꝛi groffo nó cõgruit. 

D o foroffiries eim liquoꝛis Gicinn ec t 

| 8 ebullitionẽ fecũ oſtendit. Rufa bepoftafis 
vicinat᷑ albe ⁊ leni bepoftafi ín cópleméto 
coctionis nũciatiua falutis. Impoſſibile $ cft vcri» 
fa in tépcraméto liquozís cõueniat.Scio att merce 
pꝛebendi ab obüjcienribus:quarc grofíus liquoꝛ ru⸗ 
Mi aere no cõuenit: cü fit 2 téperametü liquoꝛis 
c albe tñ bepoftafi cõuenit. Reſpõdemus alba ín lí 
quo:e potett eſſe diuerſat no otuerfa.iPínerfa grof» 
fimdín£ feci ⁊ cruditatẽ carü fignificat. vnde groſſo 
liquoꝛi cóucnít: oc rufa impoffibile cft id. f£ 6 em fc^ 
cca crude « groffe ſint:neceſſe eft vc bypoftafis citri⸗ 
na ſit:neq; in rufitatẽ mutatur: níli coctio oigeftiois 
cóplearur. ende groffo liquoꝛi nõ cõcoꝛdat᷑: nifi ínfir 
imus vígilerecl trifterur:que vꝛinã ín fecibꝰ turbant, 

€ De glauca bypottafi. 
"am 7: 3uca bypoftas teperato liquoꝛi conue⸗ 







iS 


€ iE. 


ubea bypo 


brpofta 
tá mon2 





uerfaliter dictis: opoxtet libꝛũ cópleri coloꝛis hypo⸗ 
ſtaſis c liquoꝛis:⁊ incipiẽdũ oe citrino coloꝛe moꝛbũ 
ſignificante. ¶ Arina citrina ⁊ ſubtilis in febꝛe diu 
turnitatẽ poꝛtẽdit. 3n febꝛe acuta nó fumus certí vr 
ad ftarii pueníat. Citrina ⁊ ſubtilis cũ alba bepofta 
fi mali fignificat ín febꝛibꝰ laboꝛioſis. ſi ín initio fit 
ſpaſmũ tignificat./£ itrínac fubrilis ín febze acuta cft 
mala.Citrina z fubrilís cũ alba bepoftafi ín liquoꝛe 
diuerſa c furfurea timẽda cft. Cirina cholerica ĩ febꝛi 
bus — fis: rmaríme — —— 

n paralyticis appetitũ nó babẽtibus:⁊ ſtipticis cft 
— Arina cholerica fi in oic areríca: marime 
quarta ín oꝛdine:nebula rubea apparuerit:laudabi⸗ 
lis erit. Arina citrina tn faperficie fpumofa : 7 antca 
alba:ũ fanguis enaribus effluat mala, Cholerica üs 

* 


ꝛe acuta di bypoftafi alba peſſima eft : qs crudum 
Kn moꝛbum nunciat. 






7 ER Bi do:efebzis; doloꝛe capitig;vígilia:c cii alie 
A3) Wi natioc mtis:mala eft ⁊ vicina moti. SSub 
: ltilis 7 alba ín vcterícía mala:cum bydropi⸗ 
fim peffima demõſtrat cffe futura. zilba ⁊ fubtilis cii 
febꝛe mala, Zilba c ſubtilis in hanchaꝝ doloꝛe oppi 
lationẽ ſigniſicat in vía vꝛine oc groſſo phlegmate. 
In febꝛe oppilationẽ oe cholera groſſa. Alba⁊ groſ 
ſa apparens in die cetica: maxime quarta; 3 doloꝛe 
artetici liberat:⁊ab apoſtemate poft auriculas:po 
criſum reuocationẽ fignificat moꝛbi.Uxina alba ti cà 
p:uriginc tit cozpís:z in inferioꝛibus ventris:arena 
in vciica futura crit. Clrína albac groſſa ín febꝛibns 
lenibus anguftía c timoꝛẽ oemoftrar. Arina alba ct 
groffa tinc pypoftaii ooloz£ 2 timoꝛẽ oemoóftrat. Ari 
n3alba c groífa quaft oleagina moꝛtalis cft, Cirina 
alba « grotfa ncbulofa ficut fpuma peífima eft. Gri 
n3 habẽs nebulã dti niueã:doloꝛẽ i renibꝰſigt⁊ moz 
bi diuturnitatẽ. Cirína alba putrída mata eſt:quia 
báo: funt marcidi. Vrina alba ⁊ putrída ci febꝛi⸗ 
bus alienationẽ meris demonſtrat.Arina alba ficut 
ſanies ín incendio febzis mala eft; macíme ín frenett 
cie , iría alba c groffa tinc bvpottafi hũoꝛes groſ 
ſos « vifcofos figuiricat.Cirína alba « groſſa nõ mu 
tane fclongo tẽpoꝛe: lapidẽ in renibus futurü po: 
tẽdit. Arina aquoſa⁊ ſubtilis:ſi invna qualitate per 
mãſerit:ſuperflua eit in bumoꝛibus humidis:ſi cti fe 
b:eleniadunat aqua citrina in coꝛpoꝛe. Arina aquo 
fa cii doloꝛe hypocundrie:nimij bo:cs funt humidi 
ín venis. Cirina aquofa ſi tñ fucrit rubea ⁊ in febꝛi⸗ 
bus:febꝛes aufcrétur . Vrina aquofa ín cõtinua alie 
nationẽ mentis ſignificat:ſed tñ cõfoꝛtari debet na» 
tura in ſubtiliadis humoꝛibus:⁊ ocponí nebulã in 
inferioꝛibus:nũcians liberationẽ febꝛis ⁊ rcuocatio 
né mẽtis: fi no babcat nebulã ín initio acute febꝛis: 
mala erít. Vrina aquofa fi paulatim exeatj ín vereri 
tía ín bedropifim infirmus incidet. Cirina in fcbzib? 
acutis aquofa:fi quafi fanguifug3 vcl oꝛobũ babeat 
mala cft. Urina (n initio febris cruda: fi bora funt fi 
a alía:labo:cm oemóftrat . Vrina auda in initio 
ebꝛis ro laudabilis eſt:in ftatu ⁊ ín vicinitate crífis 
eſſima erit. Urina eruda coloꝛe obſcura:neq; bypo 


fim habens:peſſima eſt. Arina ín initio aca 
tc febꝛis:ſi bypoſtaſis fit quafi farina groffa: futura 
eft alienatio mẽtis ⁊ timo: ſpaſmi. 
¶ De vrina rubea, 
Abea vꝛina cfi febꝛe aeta bona eſt. Ru⸗ 






bea vrina cũ hypoſtaſi multa: nimiũ alba 
febꝛis diſſolutionem ſignificat: ſi mutata 
paruã ⁊ ſubtilẽ ſe fecerit:febꝛis habet cõ⸗ 
foꝛtari ⁊ poft alleuiari. Rubea vꝛina pura fi ſubtilis 
ſit:peſſima cft. Cirína rubea ⁊ ſubtilis ⁊ lenis.i.vn⸗ 
ctuofa doloꝛem arteticũ ſigt: ⁊ alienationem mẽtis. 
Cirínarubea ⁊ fetida cuʒ bypoſtaſi nígra: turbida 
Quafi pili:vel ín vnctuoſitate peſſima eft ⁊ moꝛtalis. 
Arina rubea ci hyleon peffüja eſt. Urina rubea ⁊ ſi 


tía oftédít:c tenuatione bypocũdrie peffima vac; 
da añ oíé ſeptimũ ſigt.Mutata⁊ ſubtiliata pede 


fanguis ín fcbzb? acutis moꝛtẽ fübíranca denũciat. 
trina rubea ín rertía parte ſuꝑioꝛi alba : doloꝛẽ ca⸗ 


menftruie, : 
o, X Benfavina? — — 
eres clfc vine cbolera rubea ornatur. Cirína 


3p. 





ga in fplenetícis eft mala , 
ína viridi 
Kina viridis in die apparẽs cretíca : fi in 





e ACA COTNE HOFS la scutia fcbilbus Uno 
EP VAS ftafies nigra z natante:cii vigilije z furdita 
re:logitudinẽ moꝛbi ſignificat:⁊ ſolutionẽ 
fuí c fluru fanguínis. Cirína nigra ín febꝛe incenſa: 
⁊cũ capitis grauítatczanguftía mẽtis:alienatio crit 
ín crífis tpe cũ fanguis fluxu:marĩe ĩ mulieribꝰ qui? 
bus menftrua fant ablata , Cirína nígra ct groſſa in 
acutis febꝛibus fpafmum: z fi alienatio adfuerít oc 
fideríum auferendi cíbí z moꝛtem fignificat . Arina 
níara ficut ſanguis obfeurus ín pleurcft moꝛtale. 
vrina nígra cum febꝛe acuta  bypoftafi diuerſa ſe⸗ 
pe mutans coloꝛẽ eſt moꝛtalis. Cirina nigra ct ferída 
In anbelitu ct fudoze in mẽbꝛis ſuꝑioꝛibus moꝛtalis. 
Cirina nigra ⁊ fetida (ine doloꝛe veſice moꝛtalis. 





értnarum. 


¶ De vꝛina oleagitia. 


- 


cũ bypoftafi iuncta: ſi infir 


ma cftzmarie ín apoſtemate oxappragma 





bígo ferrí:ín febꝛe lení ftráguríam fignificat. 
ram, cirína lucída  benecocta in magnitudine fple 


bypoftati viſcoſa:vel ficut erís fcintíla invetris⁊ pe 
cinis doloꝛe atq vírge cofumptioné renü vel ſcabiẽ 


a timoꝛem fignifica 
zig: c quafi nigra ⁊ multus oleagina:moꝛtẽ demõ 
ftrat:ín infirmo fee epileptiã fignificat , 
¶ De vina femper groſſa. 
Kina ſemper groſſa cũ grauitate capitis 
Ae Ifebꝛẽ ſuperuenturã oftendit . Cirina grof 
ww día c turbida quc nund fit dara « alia ti 
LEAVE cna bs bona:laudabilis cft. Cirínia groffa. 
: - tnàcaríficanda ventofirate groffam et 
inflatína « bypoftafi mirtam ſigt:quam furfus leuat 
vt nõ deorſum oefcendere permittat. ende doloꝛẽ ca 
pitis oftendír pꝛeſentẽ velfuturũ.Cõmixtio bui? ve 
toſitatis ſanoꝝ hypoſtaſi:pꝛobibet ne darificerurod 
egreditur:ſed cũ exeat turbida:⁊ dara fit cũ refríge/ 
fcat:quía calo: femper cleuatz monet:frigituao eit 
—— dulcis fiuc falfa cutn caleñat cft 
ida:cũ frigefcat dara. Ctritia grom̃ cii granítate 









€ 









Fo.cci 

capitis bona. Arina groſſa multa enm doloꝛe epatis 
oíffolnrioné mõſtrat doloꝛis. Cirina grofíaz turbida 
ſine en mala. Arina grofía cb bypoftati furfu 
reap ín veſica fir. Vrina gfilacrea in pꝛin⸗ 
cipio febri mostalís. Arina groffacmulrai febꝛe acis 
ta mala.Virina groffa ⁊ lactea ⁊ ín vomitu crugino? 
fa ſiccitate lingue fi iente mo:talis, Gi rina vt 
fcofa cti oolose renti mala . erína multa plus cy (it co 
fuera vel parua ín febzibus mala.vꝛina mato: aqua 
bibita cofamprioné coꝛpoꝛis figníficar.plufdp folcat 
mundificatione coꝛpoꝛis.in ieiunãtibus vel ſedenti⸗ 
bus inanitionẽ humiditatis ſubſtãtialis: c conſum⸗ 
ptionẽ mẽbꝛoꝝ.vꝛina multa ⁊ ſpiſſa (ine cõſumptio 
ne:multitudinẽ bumiditaris ſigniticat.vina multa 
cum grauitate coꝛpoꝛis ⁊ colico doloꝛe: bona. in liz 
quoe ⁊ colo:e erícs fine doloꝛe: diſſoluidoloꝛẽ ſigni 
ficat marime cii hypoſtaſi alba ⁊ grofíac vifcofa vel 
mucoſa.vꝛina mulraz groffa ín paſſione colíca lauda 
bilis. vꝛina multa z vitcofam babes bypoftafim vcl 
mucofam:laudabilis ín ooloze artetico. vꝛina mulra 
⁊ groſſa ín yleo laudabilis:maxime fi albam bvpofta 
fim habeat.vꝛina multa ⁊ fpíffa groſſa vcl parum ru 
bca abüdantíà ſanguinis demoſtrat.vꝛina mulra tm 
tépo:e augmétate febzis: z cũ mulra hypoſtaſi: calo 
ré t defectionẽ ſigt.vꝛina diu exiẽs cti bepoftati mul 
tain febꝛe diuturna:diſſolutionem febꝛis fignificat . 
v:ina mulca ⁊ alba ⁊ ſanioſa epileptiã ſignificat.vꝛi⸗ 
na multa ⁊ ſubita ⁊ quaſi ſanguis inciſionem venaꝝ 
ín renibꝰ ſignificat.vꝛina ĩ ycterícis pluſqᷓ opoꝛteat 
etfi citrinitati attincat:peſſima:qꝛ bedropitim figni 
ficat:c cũ venerit:multitudo vꝛine laudabilis € quà 
alíquado opo:tet artiticialiter fieri multa. vrina alb 
quado multa aliquàdo parua:ín febze acura peffima 
eſt:⁊ ín leni diuturnitatẽ mo:bí ſignificat.vꝛina par? 
ua in acutis febzibus cft peffima:ti bvpoftatis alrer2 
netur ín diuerſo colozc molefta erit; marie ín reuma^ 
ticis. vrína parua paulatim exiens ⁊ guttatim peſſi⸗ 
ma.vrína parua? rubicũda longirudiné mo:bi figni 
ficat.vꝛina parna « fubrilis c q̃ñ ſanguis mala, vꝛi⸗ 
n3 parua ⁊ groſſa in febze acuta:peſſima eft:marime 
influcu vérris. vaina fetida putredinẽ c nature moz 
tificationẽ fignificar. vꝛina fi fe tinxerit doloꝛẽ babe 
tíbus capitis:ſpaſmũ denunciat:vꝛina fine volitare 
exiens ci renum fanitare ⁊ veſice peffüma eſt:⁊ mo: 


tí vicina. ^ 
¶ De bypoſtañ grofía. 
Vpoftatis qti farina groſſa üt febꝛe diu⸗ 
Cw Ws turna cá ignis alijs bonis: diſſolutionẽ 
- fenis figntficar et apoftematis ; fi ín i 
Ca &.13 qualitate permanferít poft cruptioné 
T. . gpottematis:mo:tale ⁊ peſſimũ erit: ma⸗ 
xime fi cũvꝛina alia appareant figna peiſima. Pypo 
ſtaſis multa cá febꝛe cõtinua: fi febzis no murefvel 
mínua£:cófumprioné cozpis fianificar . Pypoſtaſis 
—— ſanies longitudinẽ moꝛbi ſignificat. 
Pypoſtalis farfurea: z vt ſanies coloꝛata cũ ſanita⸗ 
tc renũ c veſice:rigoꝛẽ febꝛis fignificat. IP vpoftatis 
multa c rubea cá laudabili líquosez naturali poft fe 
ptẽ dies diſſolutionẽ febꝛis ſigt. Bypoſtaſis narans 
* ij 





X (bet 


c noin fundi ocfcendene:ct fadotet actenfione by 

pocandrie ⁊ doloꝛe timenda eft .&[ Nebula peter 

erífim apparens mo:bí ocmonftrat reuocationem. 

Nebula rufa acumen moꝛbi figníficar. ]Hebsla qua 
f farina groffa mo:bi oíuturnitatem. Nebula nigra 
alienatione mẽtis. Nebula nigra ín febꝛe perpodica 
⁊ fac interpolationis aiftodia:febzís muratíoncs in 
q̃rtanã fic (E Urina ín faperficie fpumofa in febꝛe 
acuta doloꝛẽ capitis nũciat. Urina ſpumoſa fi ſit vi⸗ 
fcofa « (ine mala ſignificatiõe alia bona erit. Arina 
fpumofa ín fupficie ficut vuea ooloxem renũ ſigt. 


¶ Superíus oeterminauít aucto: oe *— glauca ru 
farubea ⁊ ſic de alijs:bic oe cítrína,Zunc iequit᷑ ilia pare ín 
Qua octermtnatoe cótüncnone coloꝛis bypoftafis cii liquo 
rc que fuit füperíus oinífa cotra pꝛedictas:⁊ illa pare pícin 
dpit:&£i oe natura vniufcuíufqs pypoftafrs.c Pm boc funt 
buc partes p:incipales ín pzefenti lectione. 3»:ima ofuídiÉ 
ín —— pma oíuidit pypoftafim curinã. In ſcða oe me 
b:ís oí (Dus agit.fcoa ibi:OMiuerſa in liquoze funt. et 
ífta ſcða ín —— determinat oe bypoftafi citrina. 
Secũao oe nigra cda bi: Nigra Dypoftafis oĩno eft peſſi⸗ 
ina. fo:ima ín oua, In pꝛima detẽrminat de hypoſtaſi ci 
trína. jn ſecũda mouct obiectiones ſophiſtaꝝ 7 loluit.ſecũ 
da ibi; Repꝛebenaũt tamẽ nos quídà dicentes. Pꝛima ín 
duas. In pꝛima determinat oc bypoftafi citrina in genera 
li. 3in ſecũda in ſpeciali.ſecũda ibi: sSubtílio: d opoꝛteat.⁊ 
ífta (cóa ín ouas. In pzirma determinat 0c pypoftafi citrína 
exeunte temperametüá ppter ſubtuitatẽ € groſſitiẽ. 3n fc» 
cunda ppter partiũ diuerſitatẽ.ſcða (bi; Sranoſa ⁊ Diuer » 
fa lapidem,tifta ſecũda im ona, In pꝛima narrat. In feci 
da ſuã narrationé fcóa ibi; Oateria groffa ⁊ vifco 
fa fi poꝛos.Tũc fequitur illa pars ín qua mouet obiectiões: 
illa in ouas fn duas obiectióes quas mouet: c ſoluit.ſe⸗ 
cunda ibizObücitur etiã quarc vꝛina.Tunc ſequit illa pars 
ín qua octerminat de hypoſtaſi nigra ín gencrali. Sn fecun 
dain (pecialtfoja toit erca ín pditióe eft Dima in oua, 
In p:tma oetermínat oc pypottafi nigra. 3n fccunda devi 
ndi « plübína que funt vie iñ nigrá . ſcða i. 0: Et ideo viri⸗ 
dis c plübína. Silla pars ín qua oeterminat ín fpecialí oc ni 
gra oiuíditur ín duas. 3n prima narrat, 3n ſccunda contir⸗ 
mat.feciida ibi:Quidã antiquo: oc nigra hppoſtaſi.Cunc 
fcquitur ſecũda pars principalis lectiõis.⁊ ida in quattuoz, 
In pzíma oetcriminat oc cóiunctrione by poftafie albe cu; lé 
Quoze fuo. 3n ſcða oc diũctione rufe py poftafis cá iídre ci 
quo 2uenit; ibi; SRufa pypoftafis iquozi groffo. 3n tertía 
be glauca:ibi:Blauca by. 3n quarta oc rubea: ibiz 
SRubeabypoftafis.fcoa iſtaꝝ quartuo: ofuiditur ín ouas , 
3 — quod intẽdit. 3n fccunda mouet obie⸗ 
ctione ⁊ ſoluit.ſcða ibi:Scio rti mẽrepꝛehendẽdũ.Peceſt 
diuiſio c fententia lectionis in generali ; « per conſequens 
totius libꝛi. 
¶ Hic p:imo dubitatur (aper boc quod dicit aucto: ín lfa. 
qp atruta bypoftafie fi fit cri febꝛe fignificat materiá cbole» 
ríci poft longü tempus falute moꝛbi: 7 ita innuit qp ſigni 
ficat mo:bü longi. ££ontra fuperiue dixit cp fignificat moꝛ⸗ 
bá cpolericus: fed mo:bus cpolericus eft bꝛe uis ⁊ nó lógus 
crgo male oicir hic. Ad poc oico ꝙ longitudo mo:bí poteft 
eſſe ouobus modis. Blut có vnũ moꝛbum ad alíusz 
vt melãcholicũ ad cbolerícà ⁊c.⁊ ſic nõ loquit᷑:⁊ ſic obijcis: 
aut cõparando vnũ moʒbũ ad eundẽ:⁊ fic loquit᷑ m litiera. 
vnde citra hypoſtaſis figníficat choleram indigeſtã: ende 
fignificat mo:bti longi refpectu illius : que fignificat cbole 
tam oígefta, ¶ Secundo oubitatur füp boc qð dicit poft» 


€a ín littera qp citrína bypoftafis fi apparcatfine feb:e AN ! 


ficatbumo:es cbolericos vcl pblegma nó benc coctũ. 

traomne quod oefandi£ ab aiio attefta£ ei a quo deſcindi⸗ 
tur:fed pblegma eft albí coloꝛis: ergo b atteſtans 
pblegmatici: debet eſſe alba ⁊ hon atrina:ergo male di⸗ 


.£ít. Ad poc dico cp citrina hypoſtaſis quandoq; atteſtatur 


phlegmati.Et tu obijcis.pplegma eſt atbi coloꝛis.dico 
num eft ín ftatu naturali: fed pplegma quando — 
uertitur quandoq; ui citrinuʒ coloꝛem.⁊ hoc modo citrina 
bypoftafis pplegmati poterit atteſtari: t fic loquitur ín líts 
tra. Uel dicẽdũ ꝙ aucto: nó acapit pplegma p phlegmas 
tc naturalifed p dulcivel ſalſo:quibus permüccf alíq poꝛ⸗ 
tio cholere:⁊ ficadbuc bypoftafis ditrina pblegmar potes 
rit attcftarí. ¶ Xcrtio oubítatur d bypoftafis nicra fit oc 
terio: vrrü illa q caufatur a calo:e adurcte velafrigdo moz 
tificante. qp bypoftafis nigra que caufatur a caloꝛẽ adureu 
tc fit peío: videt: q: (la bypoftafis eſt octerio: que fisnig 
«at fortiorẽ hoſtem cflc ín co:poꝛe:ſed nígra bypoftafts ca 
fataa caloꝛe aduréte cft pmói refpectu caufate a frigiditate 
ergo ⁊c. Pꝛobatio minoꝛis:q; dicit Auicen.ꝙ catíditas cfe 
fo:tioz actiua dp frigiditag. vnde lícet tà caliditas adurẽs d 
frigiditas moxtificás fint 2tracíe « coꝛpoꝛ inimicent:tamẽ 
calídiras ci fitfoztío: ent octenos:ó cc. sCotra dicit auicen. 
q frigiditas vitimata fiie moꝛtificans eft ipfa moꝛs caloꝛi 
ínnati : fs nibil eft deterius ín co:poze dp illud. qð fignificat 
moꝛtẽ calozis innati: g nigra bypoftatis caufata a frigidis 
tatc moꝛtiſcãte cft peto: dp cauſata a caloꝛe aduréte cũ poc 
fignificet.s£t poc concedo quía a nígra cauſata a frígiditste 
mostificante nà eft fpes falutis: tñ a nigra caufata a calox 
adurente eft quandoq; fpes ſalutis:vt videmus ín folutióe 
qua.tane vbi apparet bypoftafis nigra:q: humoꝛes aduftt 
ereunt cá v.ina cc. (Ad primũ argumenta in cõtrariũ oí 
€o qp licʒ calíditas ſit toꝛtioꝛ: nó tamen ín omní coꝛpoꝛe:vt 
patet ín pzopofito; frigíditas em̃ vltimata omnino cft repa 
gaansg vite; 7 ppter bocfo:tius 7 violentus induat perdi 
tioncm d caliditas : q: calídítas alíquá cóuenientia babet 
ci vita:que ftat p calidumz humidũ.vnde calidiras cft ami 
canature:frígídias 9o oĩno inimica: « ppter hoc om̃ia fri 
gídain quarto funt venena:nion tamẽ omnía calida ín quar 
to yt piper ⁊c.Et tu obrjas calidítas inducit maio: doloꝛẽ 
à frigiditas: t doloꝛ piofternit virtute ⁊c.dico qp frigiditas 
maio: doloꝛem inducit canfaliter : verũtamẽ qz mostífica 
cat mẽbꝛũ⁊ ftupefadit bmóií doloꝛ nó fentitur: fed caliditas 
acuittenfum; vnde faat doloꝛẽ ſentire:cũ doloꝛ nibil aliud 
fit ſenſus rei ↄtrarie. ¶ Quarto oubitatur fuper boc qð 
aucto; determinat in littera oe pypoftafi viridi.videt qꝙ by 
poftafte nó poffit effc viridis : q: pypoftafis cft fupfluitas 
Lertic digeſtiue:ſed toꝛtioꝛ digeſtio eft in membza tertíe of 
geftiue c vitcrio: P in ſecũda oigeftione : ⁊ viridis bypofta 
fis generatur a foztiffunat ezcedéti digeſtione:ſed in fecun 
da o;igcftione vt in epate ibí eft ocbilío: digeſtio:⁊ calo: mé 
nus excedens aquo nó poteft generarí humoꝛ virtdís ; er 
go multo magis necín tertia digeſtiua:vñ fi cpolera pꝛaſſi⸗ 
na vel cruginofa generantur in coꝛpoꝛe:⁊ bocnó eftin epar 
te immo ín ftomacpovt dicit Auicẽ. Itẽ oícit fuperius ꝙ er 
eade matería generatur ſudoꝛt hypoſtaſis:ſed tudo: nó po 
teft eſſeviridis:ergo necbypoftatis, In cõtrariũ eft aucto 
in littera octermínans oc bypoftafi ia pee d t 
terca bypoftafis nigra que tignificat aduftíonem cõpleta⸗ 
cft pasiibidio intertis digeſtius: vt dicit in littera o n$ 
de ipſa: ergo multo magíe bypoftafis víridís figmficans 
aduftioné inchoatã erit paffibilis in tertía digeſtiua.qðcõ 
cedo. (L &d p:imũ argumetü ín cõtrariũ dico qp fecus cft o€ 
fecunda digeſtione ⁊ tertia. In ſecũda ctíam digeſtione cft 
epar qð eſtmẽbꝛũ nobile deſeruiẽs totico:poi qo cft fons 
⁊ radir totius digeſtionis:⁊ propter boc ín tpfo non potuit 
gencrarihumoꝛ viridia quí fignificat ventofitatem : fcd in 
tertia oígeftíua bene potuít:quia membza tertíe oígeftiuc 
non funt (ta nobilia VUeldicendũ ꝙ ex operatíonetertic di⸗ 
geftíuc nund? generatur bypoftafis viridis per generatio 
nemzimmo per occifionem: quíabene potett efie qa ie 
ra pꝛam̃na eruginofa ín ftomacbo generata poterít ocícidi 
ín tertia digeſtiua alíquid et exibit cá vina «c. fid ſecunduʒ 
dico qp füdo: fignificat materíá nature obedienté c fubtile: 
« 9tunie foꝛtitudinẽ:⁊ q: colo: víridíe nund cópatítur ma⸗ 
teriam obedientem nec fübtüem: immo groffam dps el 
bocnon poteft apparere ín fudoze colo: viridis: fed in by» 
poftafi oene potcftzquía benc opatitur materíam groflam 


Arinarum. 


que debet emitti per bhypoſtañm. ¶ Muinto dubitatur fu 


qd oicít poftca in littera: rufa pypoftafis cũ groſ 


P quote nó cõuenit. Contra colo: rufus m vana bene cof 
ucnitci groffo líquose; ergo fimiliter ĩ hypoſtaſi: vel quare 
mo. Itẽ arguo fic ficut ſoppiſte: qꝛ alba bypoftafis figni? 
cat naíose oígeftione qp rufa: ⁊ tñ alba poteft cóuenírc cum 
groffo líquo:c: ergo multomagis ⁊ rufa. zd hoc dico qp ru* 
fa pypoftafis nó cõuenit cii grofio liquozezvt dicit in ürrers 
z caufa putus cft:q: rufa pypoftafie fignificat oigeftionem 
quafi completà : endc víana cft albe bypoftafi q figuificat 
cópletam oígeftionem:fed groſſus quo: fignificat indige⸗ 
ftionem:c quía impoſibile cft digeſtionẽ ⁊ indigeſtionẽ ſi⸗ 
mui effe in codem; ꝓpter hoc⁊c. ¶Ad pumũ dico ꝙ ſecus 
eítoc ina c pypoltafizq: colo rufus in vana cft a materia 
& qua ocfandit:vt a cpolcrica materia q pot efícindigeftaz 
fed colo: rufus ín bypoftafi femp eft per viam oigeftióis C 
— caufa eft quia ver? iudicamus per by» 
poftafim d per vzína: ⁊ pꝛopter boc maio: digeſtio requiri 
tur ín pypoltafi. vf opo:tcr ep fit digeſta ín liquoꝛe⁊ coloꝛe 
nó fic vero in vꝛina: rimo pot effc oígefta in coloze t nó in 
liquoꝛe. Iterũ facílius cft sare iquoze ín ftafi d» colo» 
rcm ;c ppter poc opoꝛtet oe neceflitate qp fipypoftafie fit 


Fo.ccitj 


q coctionem 
fanguinis ðʒ effe coloꝛis ſandaracini e conis turbidi, 
s&otrafüperius dixit qp illa d fist cõplemẽtũ oigefhióís fan 
guínis:05 effc liquoꝛis mediocris nó turbidi.Ad hoc dico 
c? complementü oígeftionie fanguinis quandoq; cft inrcr 
mino coplementi:t tunc ocbet cffc —— boc fignfi» 
cans liquoꝛis mediocris : ⁊ fic loquif fuperius. Vel potcft 
efíc complement non in termino:fed circa termind ; irap 
ille fanguis fit nature obedíens-ita cp exeat aliquid cine ai 
bypoftafi:z fic liquoꝛ cft turbidus: c boc modo loquitur in 
lirtera. 

¶ Finiuntur Vrine yfaac cũ »berrimis có. js 

doctiſſimi viri —S — 

*itj 


TE Liber 


¶berfedꝛium y Gaac iffaelite flijsdoptini Salomo» 
^ wisregis arabic. -- 3 1. : 
.. &[3*:ologue in cundem Conſtantini monachi. 








«tatis inopia te pfifterc fatebarie : pꝛeſer 
tím cũ ín ütterarü valitudine imbecillis 
ipermanes ; q̃cũq; medicine zrt] folida lo 
go tepoꝛis inceruallo penetraucras:igna 
ter in bꝛeui obliuioni traditurũ te manifeſtabas. Vñ ego 
Coſtantinus caffianenfie monachus magno pictatis amo⸗ 
re cõmotus:te patema charitatis dilectione familiariter fü 
ſcepi: ⁊ d medicine artꝭ vtilia ſcripta feu in mẽte imaginata 
babut:pioculdubio tidi anbelãti animo cõcedere nõ nega? 
ui.Atq; quoniã generũ ⁊ fpeaeri febꝛium diuerſitates ti^ 
bí fuper omnía oiffiales videbantur eſſe: meq; bumilib?pe 
titionib?z dulciũ verbo; p:ecamáíne indefincter ozaucrasz 
verín modico volumine omnid febriũ ditferẽras tibi planif? 
fime oíctaré : canti lícet operis laboꝛẽ heſitãs oíu facere de⸗ 
negaueram:multo tamé ac ſupplici pzecamiue monitus:qꝛ 
tu nullo odo ceſaueras:tue fierus petitioni bunclibzum 
tráftult er arabíca língua in latinã:cuius verba quifquís le 
gendi fumma affiduitate perfecte incenderit: cauíag ⁊ acci 
dentía vniuerſas febꝛes oftendétía agnofcere poterit.Qui 
bus itaq; cognitis;curas carum leuiflime impendere fiet, 
¶ De libꝛi diuiione. T 

ZƷber iftein quinq; oíuidi£ partes, s»:íma eftoc 

| £ilentia febꝛis eiufqg oiffinitione: febzis naturá 
t caufam vniuerfaliter oſtendente. Secunda oe 
ephimenis ín tribus ſpiritibꝰgeneratis: quoꝛuʒ 

pꝛimus vitalis ſpiritus dicitur:cuius fundamen 

tum eft co: a quo pꝛocedit ad totum coꝛpus omnía ci? mé» 
bzaviuificans.Secüdus aüt alalis ſpũs nuncupat:cuDfun 
damẽtũ cft cerebꝛũ:⁊ ab eo ín totíus coꝛpoꝛis mébza venítz 
fenfus ei p:eftás t volütarià motü.Zernus ſpũs naturalis 
vocatur: fundamentum cuíus cft epar : t ab tllo ad totum 
co:pus tenditzomnibus mẽbꝛis quattuo: virtutes oás n3 
turalcs: quevidelieet ſunt appetitiua:retẽtiua:digeſtiua:⁊ 
crpulfiua.Cinicuiqs mẽbꝛo necefle eft ꝙ fit virtus appctiti 
ua:calida:⁊ ficca fm naturá cholere rubee:yt deſiccet hũi⸗ 
ditatem cibi:⁊ attrabat eam ad ſe. Heceſſe cft etiam q'vnto 
quodq; mẽbꝛũ virtutem habeat cõtentinã:cuius natura fit 
f:n cbolerá nigrã: vt cõtineat cibũ quouſq; digeſtio fua cõ⸗ 
pleuerit ſuã actionẽ in eo.Cõuenit iterũ in eis virtutẽ babe 
re digeſtiuã ſᷣm ſanguinis naturã exiftente;quatin?oigerat 
cibũ cõtentũ:⁊ in ſuã mutet eſſentiã. &lírtus at expulſiua 
phlegmatice nature exiſtens: fit neceſſaria: vt percá fuper 
fluitas «fer cibi expellatur a mẽbꝛis. Zertía pars eft etbi⸗ 
ca:que nuncupatur pbtbyfis que innaſcitur im ſolidis mem 
bꝛis ficuc Lcarnez venis; Dicertie:zcartílagine: t his ſimilibꝰ. 
Quarta oc scutis cft febꝛibus ⁊ acadentibus cas cõcomitã 
tibug:ficut frenefi;pleurefiz variolis:oefudatióc: c bíe fimt 
libus.Quinta oc putrídis febib? q funtin bumozibus : in 
fanguine vidclicet ⁊ pblegmate: 7 ín vtraq; cholera. m2 
nis eii abus co:p? ingrediẽs cũ nó tot?fit laudabilis clari 
q; creãs fanguine:neceffe € vta natura digerat ⁊ müdifice£ 
ciufgs fer cũ egeſtiõe ezpellat, Si oe pma digeſtiõe fucrit: 
que conftat ín ftomacbo: aut —— um: aut cum vꝛina. 
Si oc fecunda fit ín epate exiſtente: aut cum ſudoꝛe:aut cũ 
fputo alijfee modis per oculos:p nares:⁊ p alíaloca egre» 
diéribus efjcíatur. Si oe tertia digeſtione ĩn omnibus mé» 
' biis exiſtente: fit humoꝛ vnicuiq; parti co:porís prepara 2 
tus . Sunt c aliaque licet feparenturafanguine: quodam 
tamé modo regimentuʒ funt coꝛpoꝛis: qᷓuis nó funtnutri» 
mẽtum autcibus ficutvtraqs cbolera 2 pblegma, Ideoq; 
natura quedam eis pꝛeparauit loca: felvidelicet coolere rũ 
bee:fplené cbolere nigre : ftomacbum pectuat pulmonem 
pblesman "Sdarco quodaiq; boz augmentatũ furerít: fue 


modum exceſierit:egredietur a loco fuo;natu. 


ra enim iliud odío habens ócferitnec regit ipfum, 
nens ergo in concauitate membꝛoꝛum:ſeq; conculcang cile: 
fit ⁊ putreicit gencratqp febzem putrídam fm naturam pu 
tredinío generatam. Naſcitur pec fcb:5 cum quilibet bios 
rum quanticarc augtnentatur ; fec non pꝛopter oetrímer s 
tum alteríus quier oppofitus eft ; nó enim ipfe a loco (o 
pꝛopꝛio egreditur; aut putrefcítin humoꝛe el contrarío oj; 
minuto ; fed rantum aim virtus eius coꝛpoꝛi Dominerurz 
conuertit illud in fua qualitatem ; atq mo:bus geuer, 
fmíüam — — — le ** aus 
entatum fi putreñat:febꝛem On putres 
ücrigosem finé feb:e facit aliquantulum , pe 
; (Lequattuo:inquirendís, — ap .ij. 
Poꝛtet cos Qui volunt aliquid inucftigare; py 
Ry US mum hec quattuoꝛ ante animu; ſuum ponere; 
' KC) id cft an fit: quid ſit:quale:⁊ quomó fit : ⁊ quas 
ax Arcfic. zit quia omnis interrogatio fit quattuo: 
213) modis: neceflario t refponfio eft quadrupler z 
verbi gratia fi querarur vtrum medicina fit ; decet reipona 
deri vciqp fi credatur medicine. Ecõtrario refpondendg eft 
fi nó eicareda£, Quid fit inucftigatur oc rez etfentiazide 
nó poteft ref; i mifi Data oiffinitione fuam natura ote 
dente:quéadmodum interroganti quid eft medicina:dicen 
dum ےt : medicina cft fcientia regendi complexionem natu 
ralein ⁊ conuertendi cam que eft extra naturam ad natura 
lem . (Qualis ⁊ quomodo firoftendatur er ſubſequenti oc 
fcríptioe:ficut fi dicatur quas cft medicina ; refpódédi cft 
rerũ naturalium rationabiliter cõpꝛehẽſiua:⁊ cum cís put 
neceffe e(t 2paratíua . Quare fit medicina fi interroge mur 
neceffe eft vt refpondeamus pzopter quattuo: hancfuiſſe q 
oomínantur medicine: id cft materiam formam artificem c 
perfectíoner medicine videlicct perti  Kuerenti er) 
go quare ſit:dicemus medícínam effe cauía neceſſitatis ino 
tegruatis co:po:um:que aum fint cemperata oim nutrimẽ 
to cuftoditur ⁊ ſeruat ea in pzopzta fua famrate : 7 reuocat 
tà ad (anitatem cus a temperam&to funt egreſſa. In bac er 
gorefpoufione funt illa quattuo: que medicine ptinere oi» 
rimus:matería em̃ medicine fnt pumana cozpoza: ei vide 
lícet (abiecta . Foꝛma medicine tẽperamentũ eft complerio 
nis coꝛpoꝛis ſueq; cõpoſitionis perfectio. Airtifer eft cibus. 
⁊ medicina: c medicus cus cie operans, regime 
turn c(t fanítatem cuftodiens tinfirmitatem ad fanítatem 
r ceft íntétioct caufa quarc fit medicina. C Pa 
lam ergo ett quid fir: quare ſit:qualis ſit: quomodo fit mc 
dicina.Si querit vn fit medicina:necefie eft vt inueftigetur 
reram eſſentia in co qp funt ec natura. Scd tamen qualís € 
quomodo fit non eft ínueftígandum nifi tantum ex fola rt 
rum eſſentia: proinde fufficit reſponderi de matería ⁊ foꝛ⸗ 
ma.Quare ſit:etñ non folum inueſtigari cóueníat cr rerum 
eſſentia:ſed etiam perquiri ex ſua cauſa:neceſſe eſt reſpon⸗ 
deri oe quattuo: rebus quas ſuperius diximꝰ.An fit quos 
niam nó ínterrogatur niti ad ſciendum vtrum ínuenta ncc 
nc; fufficit pec refponfio:fi llam babuerit naturam: ecótra 
rio fi caruerit. 4? fi repoédcríntnos fopbiftcoic£tes: qua 
re tacuifti qualís fit cà cius inueſtigatio nó effernífi ez rez 
effentía videlicet vtrum efict necne: quemadmodum oic? 
mus homo eft animal ratíonale moꝛtale an non , SRefpons 
dendi eft eis nó fequítur.veftra ínterrogatio falfa cft t coz? 
—— ením pꝛopoſitionẽ ⁊ perfectam t neceffaríam 
cntialiter inueſtigatã quenullo modo peteftoeftruíníft 
ablatis rebus quibus cft inuenta oppofuiftís alij imꝑfecte 
fuperficíali quc etiã eft poffibilis poní ⁊ non poni cum fite 
rebus.verbi gratia.ratio eft effentialíter in bomine: q; im⸗ 
poſũbile eft ab eorationem fepararí nifi ablata fit bumant 
tas:piopterea nequímus bominem dicere non cfle rations 
lé mfi abuñue. Neceſſe eft igit reſpõdeamus oc quali quo 
modo ⁊ qualiter funt ex ſubſtãtia rez., bcc emi interrogatio 
nil aliud fignificat mfioc quali fit abufiua vel abfoluta ins 
terrogatio ex fequentibus rebus c eius ppsietate inueſti⸗ 
gita : vndeconuenit refpondentibus multis modís reuol4 
uere queſtionem oonec fecuri fuerínt et firmi 0c pꝛopꝛieta 
te queinterrogatur;que videlicet ínterrogatíofi vera víd- 






— 





Febrium. 

* czaffinme£.fi falfa negetur. Unaqueq; enim re$ 
—— oiuerfas habet pꝛopꝛietates: quia quedam pꝛo 
"irtae a fübftantía cftinfcparabilio z vt calo: ab igne: ri 
ie ab bomine.Supt c alíc pꝛopuetates rerum affequé» 
tes queadmodũ canícice in bomine. Sunt ⁊ alie pꝛopꝛie 
tatc rerum accídentía oſtendentes ficut vftio ignem:lit 
tere c arnfida poiem £03 cum ita firzneceffe eft nó ducts 

deri oc qualis fit nifi queftío pzius reuoluatur c inu 
gctur vt propretas oc qua fir queftío parefiat.verbi Sra 
tía, & fuerimus ínterrogati qualis fit pomo: refponde/ 
mus pomo eftcompofitua cr multis qualítanibus ac br 
uerfis rcb?: ficut rífa litteris arte canicie: € bís &milib?. 
De qua igitur harum qua dixerint videamus qua 
fi viderimus effc veramzopo:tet nos cam affirmare c fal 
fam negare. ergo cft qp omnis queftio ocbet efle 
refpofioni oppofita: z fm numerü queitionis oeber eſſe 
numerus reiponfionis . Sinterrogatio ante eft quattuoz 
modis ; et codé modo acceſſe cft refponfio fiat : qð palá 
oftédit Ariftotc. cum oícit, Inueſtigãtio rerum inquit cũ 
cquali fit numero. Q9 optime dicit:equalis em numcrus 
quattuo: babet angulos.verbi gratía : quattuo; longitu 
do funt ouo c 'atitudo ouo : quoniam latítudinem fi $m 
longitudinem multíplicauerimus fiit quattuoꝛ.Sed re» 
p:zebendimur a ſophiſtis dicẽtibus: cur ariftotelicam ins 
tentíonem non diriſti effe oc nouẽ: ínuenímus ením nos 
uem quattuo: babere angulos; quía etus lógitudo ſunt 
ties latítudo tres: fi multiplicata fuent longitudo cũ 
latítudine fiunt noué , Quibus refpondendum eft cozru 
pram ——— duobus modis oppoſuiſſe. Pꝛimũ 
quía fi Ariſtote.intentio nó eflet oc quattuoꝛ: opoꝛteret 
eum móftrare oe quoalío numero quattuoz angulos ba 
bente fua fuerit ínrentio ficut ferdecim vigintder : c íte 
rum trigintaſex.hec om̃ia quattuoꝛ angulos babet. Rur 
fus ficíug intentio nó fuerit de quattuo:: opo:tuerat eũ 
dicere quadrangulo ſecundo vel tertio vel quarto. Alio⸗ 
quin q̃ttuoꝛ eft pꝛioꝛ ⁊ dignioꝛ om̃i quadrangulo⁊ p eus 
totíus numeri fit complementum. verbi gratia: incipia⸗ 
mus ab vno quí eft elementum et caufa numeri : cui fi (i 
gimus ouo que funt initium numeri fiunt tres:quibus 
fi addimus treo quefuntei vianantce fiuntfer. De⸗ 
índe fi ponimus quattuo: que funt ei naturaliter vicini 
fiunt decem: ſit itaq; numerus completus. Palam igi⸗ 
tur cft q fi aríftotelica intentio oe numero non fuerat ni 
fioe quattuo:, Et iicet dixerimus oẽm queftionem fieri 
quattuo: modis : oícímus tfi quoniam tunc fit quadru» 
plcr cum eſſentia rerum eft fenfualiter incompzebenfibi» 
lía : fed cum fenfut patet non eft necefle vt pꝛima ques 
ftio dicatur:id cft an fitzinterrogare ením vtrus bomo fit 
necne marima ftultícía eſt:nam fi ínfipictibus eft boc co 
etum :quácomasíe c fapientibus. "Palam enim patet 
fenfu: quod teftatur Ariſtote.in libꝛõ qui dicitur apode 
xia: omné inquit fcientiá d noftro cogníta eft íntellectuí 
accepimus ab alía ſciẽtia:ſic ením vna abalía procedens 
venit ad eam fcientiam que non babetmedíocritatem in 
fe etnoftrum intellectum.nulla ergo cft querendí neceffi 
tas vtrum fitbomo an non : quía fenfualírer poteft poc 
inueníri:ficut cũ oícatur om̃e ouo eft parzc omnis nume 
rus aut par aut impar:⁊ omne equale fi mínuif ab equa 
lí neceffe eft qð ex co permanet fit equale: pui? ſciẽtie nul 
la eft mediocritas inter fe et noftrum intellectum:fed con 
uenit inueſtigari Qd fit t quomodo fit 7 qualís fit c qua 
re detur fi fuerim? interrogati quid fit pomo:bó eft 
snimairationale moztale ,pec itaq; oíffínitio eft ei pio e 
pꝛia:⁊ fuam oftendít naturam: atq facit eum oifferre ab 
alj$ ammalbus: quoníam animal eft fuum genus et 
elementum: eius forme fübiectum: ratio autem ct moz 
taiítas funt cí? fpecies ⁊ fo:xma.oe qualis fit fic eft reſpõ 
dendumbomo €ft clpofitus er anima immostalt c fcm 
Piternali t 9€ cozpout oeffructibil c oíffotubili: teftatur 
empiternalem ffc anímam poft coꝛpoꝛis fepara 


S o.cctitj 


tionẽ Sꝛietas qua ipfa in eternũ nó indiget⁊ motio cius 
que fit per fe fubftantialiterz non per aliud;oc inquit qð 
per fe mouetur eft indeftructibile « infinitus. 55 coꝛpus 
monítratur cffe ocftructibile c finitum per motum cius 
que fit oc contrarijs oppofitionibus:7 de ctus operatio 
nc vníus in alum: et quia femper naturalircr volunt có 
uertíad fua elementa, Sed poreft a quibufdá nobis obtj 
ci Dicentibus : quoníam cótrarietae cft ablata ab anima 
Cum illam 'fenfualiter videamus contrarium recipere , 
"Clidemus eam enim mutari oe faentía in ftultítiam et 
ecõuerſo que vtiq; funt contraria , Quibus fic flat refpo 
no:ſcientia c ftulticia non accidunt anime ſubſtantiali⸗ 
ter fcd qualítatíue : quia anima effentialiter eft vna z id 
eft (uoftátia incozpozea coꝛpoꝛis completiba : naturalis 
videlicet ⁊ inftrumentalis vitam in poteftate habentis: 
anima ergo efíentialiter nullam babet contrarictatem z 
quare fit pomo fi fuerit interrogatio:fiar dla refponfio. 
iPomo ením aum fit oe naturali coꝛpoꝛe conftirutus:cft 
o:ganum rationalís aníme ; vt cum corcrum veritatem 
Oífcernere valeat: et aum eo operetur fm cp rationi. atti 
net , Sed fi dicatur quare fit pomo rationalis : Reſpõ⸗ 


dendum ent boc modo:vt diſcernat bonum a malo: vc 
rum a falfo , 3Ratio enim, nil aliud effe confpicitur nifi 
bifcretio boní a malo. igitur quia co 


pleuimus oc quo 
fit bomo c quomodo ct qualís fit ⁊ quare fit:fubfeques 
eft vt incipiamus oc febribus quid ftt ⁊ qualis fit ⁊ q̃re 
ſit:uꝑuacuũ et magna ftulrítia cft ínterrogare an fitcá 
ipfa ſenſui pateat. SEft ergo incipiendũ oc febꝛe quid fit 
bacenim inueftigatione cffentía rerum ofteditur, 


¶ De tebris diffinitione. fapiij. 









Ebꝛis eft calo: pꝛeter naturam in ini⸗ 
tio petens co: per mediocritatem:oe 
inde ſubito ſe diuidens c5 caloꝛe na 
turali per totũ coꝛpus naturali no » 
cet actiõi. xtranedo em caloꝛe ad coz 
accedente naturalis egredítura tem 
diuiditur vt ei: 


- * 


turali ſubito nocentem. ergo eſt cp febꝛis nil ali» 
ud cft nifi calo: ertra naturam pꝛius actioni nocens natu 
ralí. Sed cumabíolute oícimus calozem:oftenditur caloz 
febꝛilis et alij caloꝛes ficut naruralís coꝛpoꝛis regitiuus 
et alius calo: ertraneus: ficut folís ignis balneo:à ⁊ bis 
ſimiliũ.Cũq; dicimus calozé ertra natura: oífceruí opos 
ter anaturali caloze cozpozum regiríuo : q: calo: natura 
lis femper eft ab aĩalibus inſe ilis: calo: febzis cft 
ertraneus et ab eís feparabüis : fed cum diuiditur per 
torum co:pus: lícet naturali nocet actioni: Differt tame a 
naturali ab alrjs calozíb?ficut a caloze folis balnei ignis 
« bis fimilibus.bozus ením calo: qᷓuis fitertra naturam 
infimul tamé exterioꝛa⁊ interío:a coꝛpoꝛis non calefacírz 
neq; actioni nocct naturali.et poſtqᷓ ei noceatz tamen le 
fiotion eft pꝛimitiua:quia psímum mutatur ad febꝛẽ:de⸗ 
inde febꝛis nocet actioni. ergo nocumentũ eft pꝛo 
prer febzem et nó pzopter folis calozem. Ruʒ naturalem 
oidmus acnonem:intelligenda funt abi appetitio: fom» 
nus et vígilia federe ambulare: ⁊ alia multa bts fimilia z 
bec ením omnia Deficiunt et mutantur propter febzem . 
Ideoq; tebꝛis eft mo:bus moleſtioꝛ:eiuſq; oífputatio oí 
gnío:: quía omnes mo:bt pzeter febzem vní tantus mem 
b:oeueníuntzz permanentes aliquo tempoꝛis ínteruale 
lo:nec fubito actioni naturalí nocet ficut podagra bedro 
pifis melancbolia ⁊ bís fimilia: nam vnaquec; egrítudi 
gum bard vni cozpozis membzo accdit:et non omnibus 
z ütj 


febris autem econuerſo:quoniam per eam corpus intus 
«extra patitur. Mocet etiam ſpiritibus ⁊ virtutibus ani 
matis actiõibuſq; naturalibus.Et licer dicamus febꝛem 
actioni naturali effe nocitiuam: nó tamcn cam ocftruit , 
Actio enim naturalis nunqᷓ ocftruitur: nifi cum fit fc» 
paratioanime c cospous , 42 fi repscbendant nos qui» 
dam fopbifte oícentes: quare caloz extra naturam pꝛius 
ad co: perarterías veniat; d? ad cerebzum per, ncruos z 
ct ad cpar per venas? SRefpódendum cft:co; enim fcim? 
paturaiircr calidíue ⁊ ficus cerebzo c epate: q: funda 
mentum caloiígnaturalís eft: « ab co ad totíus" coꝛpoꝛis 
membza ꝓcedit.arterie etiam calidio:es ⁊ ſiccioꝛes funt 
venis wir gira visis funt víc caloꝛis — 
pꝛecipue fi aliqua barum ſanguinem habuerit ⁊ fpiritus 
leuimma eft: et velociſſimũ b5 : motũ.Coꝛ 6 ⁊ arteríc : qz 
funt calidioꝛes ⁊ ſiccioꝛes naturałr:neceſſe eft vt calo: ers 
tranaturá citi? adbereat eis qᷓ neruis ⁊ venis ppter fica 
tat£ et ſimilitudinẽẽ quá babent. verbi gratíazígnis citius 
in ficcis lignis d? ín bumidis ⁊ viridibus incenditur por 
pter ſocietatẽ quávt;ags babet cũ ficcitare. Soimuliter pac 
rónc credendá eft:q: calo: pter naturã accidit veloci? coz 
dizartcrijs calosé « ficcitaté pabétib?naturaliter d alijs 
mébzis. Scd tii quãdã bui? calozis vſtionẽ co; citius⁊ ↄti 
nuo patitur: z quandam tardíus fm qp cft materia febꝛis 
quemadmodum fanguís:t colera rubca:fanguís enim 
aucmentatus et fua vafa egredíena:canatura ſpꝛetus 
mo; putrefcít:quia fanguis cft calidus ⁊ humidus:chole 
rarubea:lícet cum vna qualitate putrediní repugnet: id 
eft cum ſiccitate:cum caloze tamen ílli conuenít. Sunt ct 
alíe materie que (unt tardío:es: ficut cbolera nigra putre 
dinirepugnás cum vtraq; qualitate: ct pplegma aim fri 

iditate.Sed rep:ebendimur a fopbiftis nobis dicenti⸗ 
bus : fi verídicus eft fermo quem dicitis vt nulla putre⸗ 
dofiat nifi cum materíe regimentum 3 natura relinqui⸗ 
tur: fanguis enim quomodo a natura dimittitur cũ otb? 
pateat qp fanguís fit ciue fundamentum ⁊ ab co ad toti 
Co:pus pzocedat: ct per cum contfoꝛtetur:atq; ipfe fit ci? 
nutrimentũ. Quibus re(pondendum cft : fanguis lícet 
fit amicus naturc : tamen cum fuerit tem: entum 
egrediens augmentatur : etnaturam aggrauans odío 
tenetur ab ea: quiquoniam ab illa non regitur nec cuſto 
di£: necefle eftet putrcfiat ci:fiastvidem?patré filii fper 
nere ⁊ a fc expellere cü ei fitínobedíens zz tii oflect? eft 
Qui iteꝝ fi dixerint quomó febꝛis poflit ficríoc pblegima 
te cũ pblegma naturatr fit oppofitü febꝛi.tebꝛis em e ca 
lída « ficca:pblegma 9o frigidum ⁊ bumidũ.Reſpõdebi 
mus ita:diximꝰfebꝛẽnõ poffe creari oc pblegmate ín fua. 
naturacriftente : fed aim egredi£ a fuo naturali loco fua 
qp natura: t ebullíene putrefit. ex ebullitíone vero accí» 

ctalem ſumit caloꝛẽ:qð pleníus fumus quc ín ſuo 
loco cũ oc putridís febzibus diſputabimꝰ opletave 
ro bacoifputatione:opoztet nos inueftígare etrum pof? 
fit cffc febꝛisaut aliquis mo:bus oe qualitatibus tríbus 
necne.vnde dicamus quía impoffibile eft truum qualita» 
tum feb:em fieri coniunctione; quarum oue fint oppofi? 
tc: £ft ergo impoffibile: vt febꝛis oe tribus qualitatibus 
iunctis generetur; quéadmodurm oc caloze et ſiccitate ⁊ 
frigiditate. ríaiditae autem repugnat calozt et deſtruit 
eũ. Similiter de humiditate ⁊ ſiccitate ⁊ caloꝛe fierí moz. 
bum impoſſibile eſt: quía ſiccctas humiditati repugnat 
et deſtruit cà,Z fi aliqui ſophiſte dicãt: cur negaſti moz 


bum effc ortum de tribus qualitatibus: et dixiſti vnam 
cííc complerioncmoc quattuoꝛ qualitatibus;cum quar; 
tuo; magie ſint repugnatiue dp tres: tres cnim ín vno [o 
co repugnantct quatruo: in ouobus: q: calo:repiignat 
frigiditan c pumiditati ⁊ ſicatati. Relpondebüny q pg 
13 coꝛpoꝛa funt cõpoſita de quattuo: qualitatibus €qua 
líter adínuicem rep us:⁊ vna alteri non domin⸗ 
rur:que cum egrediũtur à temperamento ſuo vt vna (us 
perct aliamzimpoffibile cft vr ðue qualitates Ouabatrig 
bomínentur ac cas ocftruant: quía non eft oomínano n; 
fi in Ma.nã deſtructa eft ca que fibi fuerat oppofita.£5eq 
— — Ig 
cít triplex. Cauſa eſt: quia bumana corpoza us mos 
dis compofita funt; mẽbꝛis vidclicet folidie: humoꝛib⸗ 
4 fpiritibus. cũq; fint ex tnbus compofita: neceffe eft yt 
cíus genus febzte fit triplex: enum in folídig membzis fr 
cut carne pinguedíne neruis venís cartílagine c fimilibo 
Aliua in Dumozíbue ſicut ſanguine pblegmate t vtrag 
cbolera . Zertiũ ín ſpiritibus.i.vitali qui eft ín cozde; od 
cit fudamétum caloꝛis naturalis;c ín fpiritu animalí quj 
eft fundamentum fenfus c voluntart) motus: naturali 
quí cft fundamérum quattuor naturalium virtutü:appe 
titiue retenue oigeftíue cibi ⁊ erpulfiuc, Unumquodq; 
em membzum coꝛpoꝛis bas quattuoẽ habet:h̊ tamen fto 
Tiüscpus etepari tius —** chas virtutes ; niam fünt 
eis familiares plue d ceteris membꝛis: qz licet cum eis 
operentur pꝛoper autrienda femetípfa:i.lam tamen fas 
'ciant operationem pzopter omnia coꝛpoꝛis mẽbꝛa. Pꝛo 
inde quidam antiqui naturam ftultoc iniuſto regi atlimi 
; lauerunt dicentes:quedã enim membꝛa fecit effc delectã 
via alíozum membꝛoꝛum actione:quedam etíam fecit effe 
laboꝛãtia cauſa iuuãdi alia . pfi etiam arbitrati fünt fto 
machum c epar duas « oíuertas babere actiones:quaꝝ 
vna fitp:opzía ad eius nutrimentũ:alia vero fit cõmunis 
etiã omnibus coꝛpoꝛis membꝛis.Fecerunt argumẽtũ oe 
barum actionum diuerſitate: ⁊ oe remotioue earum nó 
ín esterni at ením ſtomachũ in int 
^ tio vní € facerc actione « cibi mutare in cbíl qua 


« fiin ptiſanũ. oeinde fuam pꝛout opo:tcat 
facere 


actíonem cus pxopaictate quam babet ad digeren⸗ 
dum cibum, c conuertit eum ad nutricndum ſuam eſſen 
tiam.Hac decauſa eſtimãt (lid duas actióes habere:pꝛo 
pꝛiam fes ⁊cõmunem.Quoꝛuʒ intentio fic eft deſtruen⸗ 
. da:quía argumentum coz duobus modis eft cozruptus, 
. €ino modofi ouasvírturce digeſtiuas pꝛopꝛiam videlis 
cct ct communem pzoutoírerant ftomacbus babet: neo 
ceſſe cft vt fint remoteac diuerſe: vna fcilicet operans 
ín vno tempoꝛe: ct altera ín alio, autfunt commírte vt 
ín vna boza faciat actionce JD» fi vniꝰactio ab altc 
ti? oifferat actíóc: c vtraq; in vno fuerit loco atq; ín vno 
méb:o:ímpoffibileeft no mutarí cibü Pmílli? mẽbꝛi natu 
rà:fs cóuertitcaffimila£ eſſentie lli? mẽbꝛi:quẽadmodũ 
, vídem? cibũ oĩbꝰmẽbꝛis coꝛpis aſſimilari.Naturalis cift. 
actio in omnibus mẽbꝛis nibil aliud operari videtur nífi 
conuertere ad effentiam eoꝛum illud qð fuerit eis fimile 
Stomachꝰ igitur quoniam cft vnum membꝛum:vnãvir 
tutem nccefic eft babeat digeſtiuã. /D^ fi ille oue virtus. 
tes:pꝛopꝛia vídelicerc communis ouo ftomacbí loca ba 
buerintznccefíe eft vtille ftomacbi partes cibum pꝛo to» 
to. coꝛpoꝛe digerentes permaneant abfq nutrimento. 
pꝛia ením indigent virtute qua dibus poffit mutarí 7 


Febrꝛium. 


eri et ad eoꝛum funilitudines conuetti: quoniam mem» 
Db:iomnii propꝛiam babent virtutem per qua cibus con. 
ucrtirurad eoꝛum efientiam; vnde reguntur nutriuntur 
er augimentantur, 3Ruríus fi fuerimus interrogati z 
vtrum virtue oígeftiua fir vnius nature; calide videlicet: 
er pumidezaur diuerſe vt in quibufdam mermbzis fit calis 
dé « ficcc complerioníe; cin quibufdam frigide ficcezin 
altjs calide c humide:in alrjs frigide etpumide, Reſpõ⸗ 
debímus virtus oígeftiua in omni cozpozis membꝛo ca. 
€ t bu.nature, 555 t abvnoquoq; meb:o quádá (umit ꝓ 
pzietatem:per quam cibum mutat ad co:um ſimilituci- 
nem.quía ft aliter effetzomnía cozpozís membꝛa fuiffent 
equalia in forma et fubftantia, ofla fcs caro eflent: et ca» 
ro offa fic cctera. Item fi dixerint:quomodo fenfüualiter ^ 
actionem ftomacbi videmus efle oiuerfam : fi eft vna, 
Nã mó cofpicimus cibum in ptifanum mutari: ⁊ poftca. 


; (ofum conuerti in fubftantíam ſtomachi. Re⸗ 
videmus iplum conucrii acp N ignem cuftodieng res cft cum operiens ab aeris percuf» 


fponfio fiat huiuſmõi: qd actio vírturis digeſtiue ín fto» 
macbovideatur cffc oiuería: vna ramen eftt eadem:quo 
níam digeſtio abun ín ftomacbo mutás in ꝓtiſanum:eſt 
quedam pꝛeparatio cibum conuertens ad ftomacbí fimi 
litudínem:ocínde finita digeſtione: quádam accipit par 
tem ftomacbus que eft c1fimilís ernumtur er ea:ceterũ 
auté qð er abo reſtat finit abíre ꝙ eft fibi füperfluum. c 
idco non dimittit vt alia mcmbza nutríat . (cd quoniam 
ftomacpum aggrauat neq; ab co poteft rctineri, Unde 
gat. caufa inquit nutrimẽti quinq; modis ẽ. Pꝛima cft 
cauſa fcóe c ſecunda tertie:⁊ fic aũe. Pꝛima ením eft ín 
anítio humiditatis membꝛoꝛum ⁊ oífiolutio efus que fit 
per co:po:ís pozos, Secunda eft naturale ocfideríti om⸗ 
nib? in membꝛis exiſtens:qð cogit membꝛa vt apperant 
cibum. Zertía conculcatio ſubſtantie ftomacbi; autinte». 
ſtinorum pzopter meſeraicas eum fugentes. Quarta ^ 
fenfualítas ſtomachi cibi inanítionem fentiens. Qu inta 
eftvirtus ap m facics:que fit pzopter cboleram ni⸗ 
gram a.fplene ad os ſtomachi afcendentem. qua os fto» 
machi mo:deute fir appetitus, 42^ fi quidam topbifte oí 
xerint:cur nó dixiſti cp caufa appetit?firimanino.z paup 
tas cibi i ftomacbo exiſtẽs: quéadmodd otriftí fenfum 
membꝛoꝛum inanitionem cibi fentíétem efíe caufam eug. ^ 
euandi venas:⁊ venarum euacuationé efie cám pꝛemẽ⸗ 
di ſtomachũ.fames etiã fimílíter quare ftomacbum non 
conftríngit. 3Refpódendum eft fiappetitus fit in tomas 
€bo p:opter venarum et membzosum manitionẽ:neceſſ⸗ 
€ft vt eius actío non fit naturaliter:fed rationaliter,quía 
am cius actio fiar pꝛopter aliud: ocfiderat aliqð aliud 
remotum longe ab eo:neceſſe eft fieri cum ratione, quas 
rc fi poffibile eft fieri in ena q̃litate:neceſſe € vt fiat ín ois 
bus. psergo vtigníe non ardeat nífi cũ volumꝰ:aliqd 
vierc. Cuius queftionís falfitas palam patet intellectui 
bocteftaf bpipo. cum oicít. mnis inquit digeſtiõis có 
plementum fit cum attractione reí attrabende ⁊ immu⸗ 
tatione cíus.7 cauſa attractionís omnis eft ocfideríum: 
omnís ctíam ocfiderij caufa cft paupertas eius reí quas 
ocfiderat indigentia : cuíus fermonís íntentío talis eft, 
virtus digeſtiua non digerit: nifi pꝛius opereturvirtus . 
appctítíua que femper eft ante digeſtiuam: fimiliterap 
petitíia non operatur nífi paus ſit inanitio cibi.Appeti 
tío ergo cibí ⁊ inanitio ct fenfualitas appetitus que cft 


in ftomacbo:non eft aliud : ici 
viddietfemutnend, ^ PET 


¶ Proyter quid uttebeis. gaptm.v. 


e x 


S'o.ccy. 


— —., f£bris fit p:opter alíquod acides pue 





— — cenim caufa qua ignis generatur:eſt ⁊ 

alía caufa qua cuftoditur ; cft alia per quá augmẽtatur 
fa quidem ign£ gencràs cft putredo aut vcbemes 

motio.quemadmodum alijd cii putrueritzficut cá ſoꝛdi⸗ 
tics que fefe conculcatet conftringit calefiter putreſit 
vntur scigné generat, Suniliter videmus fo:tem ⁊ ve⸗ 
loccm motum loca calefacere eum ciraindantia:t ignem 
generarc.boc teftatur molédinus qui aum fuo motu cale 

acit aerem fibi viananté:q fi ín motu fuo multũ augmé 
tetur in fua motione feruendo ignem generabit.si£aufa 


fione.f££c quoníam aeris ictus ficri poteft: nc 
ceſſe eft ouo ĩ igne faciat: q: fi aerfuent mobilis ignẽ cũ 
fuo fufcitat motuvt'íctu, c eiꝰadeo ↄfoꝛtat actione in coz 
poꝛe qð cft cí ſubiectum oonec ülud oimidar atq; confue 
mat:deinde quia carct ſubiecto extiguitur.Sí vero aer 
fuerit quietus etunmobilís aim fua naturali pumidi» 
tate:et accidentalí frígiditatezígnis fuperfiaem pera» 
tiens ertinguitzque extincta enecat alteram : ficcg pare 
partem oeftruir. ez fic omninoígnis ertinguitur, Sed 
repiebendimur a quibufdam oe ventis oicentibus:qua» 
re inquiunt ventífuper 


me qꝙᷓ in eſtate: pꝛopter fric 
lori ignis repugnantem. 3Resveroaugmentans cft ez 
quenutrit cum ficut oleumcera pir ⁊ ſimilia. Simili mo 
do intelligenda eft becratío ín feb. Tres enim caufe in fe, 
cotinentur. vna feb.generat: alía eam cuftoditz tertía eã 
augmentat.f£aufa vero feb.generatiua eft nimia coꝛpo⸗ 
ris et anime motio et putrefactio humoꝛum ebulli⸗ 
—— 
oppilatio:ct eũ conſtipati uos dau⸗ 
—e t o interoub? — 
tio calida — 
* ſe * ſt li 


LA 


Liher 


deſtiarum reptili ſimilium. Pꝛeterea quẽadmodũ cft 
carítudo que fit pꝛopter anguſtiam et trífticiam ⁊ humo 
rum copiam ad putredinem pꝛeparatoꝛum ficut diximꝰ 


Pars vero que eft conueniens coꝛpoꝛi⁊ modificata benc 
nutrit totü co:p?. Suꝑauitate abi itaq; augmẽtata ac i 


ab ea regitur:quia cum fuerat in locoín quo natura cum 
pofuerat rerit c auftodiuít cam . Egreſſa vcro indeodio 
tenetur nec ab ea regitur : fed permanetin membzo;um 
concauitate.Glnde quando aliquod euenít fibi accidens 
ficut a natura tẽpoꝛs regionte loc acris ⁊ bis fimilibus 
illa fuperftuitas mutatur contra naruram 7 putrcfaciés 


naturam aeris non criftente Pim copleríonem tempozus 
anni affimilaucrunt bumane nature q̃ non cft 6m fuam 
complerionetn. £2 po:tet aute; in cozpoze fitactio fuc có» 
plexionis ⁊ cópofitionis:que in eo Op r.3Reperieo 
runtetiam regioníe complexionem.i.aerem Quinon eft 
fm complexione tempozum anní:facere in coꝛpoꝛe ficut 
ín co actio cóplerionis agit rem : annizque nó eft fm 
co:po:ís oplerionemvel compofitionem:ac etatem: quo 
niam fi bumana co:po:íe complerio eft fecunda vel pꝛo⸗ 
fpera ad fimüitudinem anní regionie augmentatur ⁊ re 
gitur. fi at faerit econuerfo minuitur et ocftrui£ .s£t az 
ín bocloco noftre oifputationis eft finis c noftram abfos 
lutá »pleuim?intetionézoicendo qͥd fc.fit ⁊ q̃lis fitzüre 
fit:0p5n08 dicere oífputanones vniufcuíufqs fe. figilla 
indipicndt eftígit ab — ſpiritu:qð 
pꝛopter quattuoꝛres facimꝰ. quia bec cíto ad coꝛpꝰ 
vel ad coꝛ — venit occafione, Secunda quia eius 
bifputatio c figníficatio ad aliarum febꝛium comparatio 
nem faaliima eft ct planíffima.Zertia quoníá curatio cí? 
leuiffima: fi $m q opo:tct fiat , caret ením materia vnde 
medicus oigeftionem c ſolutionem.Quarta qz 
plurima pecfe. eft caufa aliarũ ouarus.fpiritue enim nó 
babet materiam per quá calo: pmancatzcaufa fe. ceſſan⸗ 
te. 5 febꝛis que cft ín humoꝛibus ⁊ tn folídís membꝛis: 
q: babet materíá:pmanet i coꝛpoꝛe caloze q eft caufa fe. 
pietercunte. Jõq; imera caufa eft ouarus aliarum 
febꝛiũ:que fitouobus modis. quía alíquádo humoꝛes fi 
cutoirímus ín cope augmetati fuis exeunt locis:ſuntq; 
p:eparatí actione. Ginde cum epbíimera fe.acce 
dit ad ſpiritũ:neceſſe cft illã calefaciat materiam : c eam 
putrcfaciat:qua putrefacta fc.neceffario er ea generarur 
autquía medicus nónund erratín cura epbimerc feb.et 
facit (umercinfirmum abum ante ↄgruum tempus: aut 
quoniã iubet ef abftinztiá babere: quouſq; ftatus febꝛis 
tranfitzocinde cibũ ei donat ⁊ balneare eum facit:pꝛiuſqꝙᷓ 
cibus digeratur.vnde caloꝛ balnei cibi digeſtioneʒ:ſᷣm dp 
opoꝛtet nó pꝛeualẽs perficere: c crudus drca coꝛpoꝛis ex 
terioꝛa egrediẽscutis poꝛos cá fua claudit crudítate atq 
vifcofitate. vnde illic illius cruditas fupfluie 


tas nó potẽs — exire: Similiter fitinfolidis mẽ 
bꝛis:quia aliq quãdã babent humiditatẽ non natu 
rale ad ſuſcipiendũ calo: pzeparatas:aut ficcitatem:d ft 
calefiunt per eppímeram et ocficiunt nó valentía illũ cas 
lo:em a fe expellere:permanens (lle caloz in eis febꝛẽ ethi 
cam generat, 


ALpare fccunda buius befeb.eppimeris -- 


— — — 
«T c figuificationibus cpbimerc. &ap.fj. 

€ De cpoimera que eft propter calozem folis et eíus 
cura. f£apitulum.t). nes dips: 
€ e epbimera que eft caufa frigiditatis ct congelatio 
ms:et cius cuna, Capitulum.iiij. 

«[ 2c cpoimera que eft propter balnea aque ſtiptice et 
eius cura. Capitulum.v. 

«[ £c cpbimera quc fir popter cibos potusvc calidos 
et cíus Cura, ium. vj. : 
«T Pc cpounera piopter ieiunium⁊ eius cura.s£ap.vtj 
&[ Dc cpbimera p:opter labo: eius cura. Sap.vit, 
KL c eppbimera quefit pꝛopter bubones ini Iit ge 
neratoscolio c fub aſcellis Cetus QuT8. p.ir. 
4L bc cppimera Q fit propter vísiliso Cep cua APR; 
€ Pc cpbimera que fit propter irá ⁊ eius cura. fari 
€[ 9c cpbimera que fit propter anguftíam et tnftíaa: 
etoc oifferétia inter anguftíam triſticia: ouodecim eif 
funtoíuerfitate9. — Capitulum.xij. 


¶ De ephimera lebre. Captm.. 


bímera eft abuſiuum momen; 
uitenim a quadas beftía maris tráfla 
tumquenon viuit mifi per vnum orem 
que fe.quianon ecnifi pervnü 
diem: boc nomẽ cft cía fimili impofitü 
Ged ramé gal. oírívfe cam vidiſſe vſq; 
: ad tertíam oíem ⁊ quartas procedere: 
qõ raro contingit cus pozi coꝛpoꝛis funt dlaufi ; marime 
cum fumus quí ab co diſſoluitur fuerit grofíus:quia po 
roꝛũ coꝛpoꝛis oppilatío naruralís fiuc acci lis groſ⸗ 
fum fumum non finit refolui. ende fit caufa clongádi fe⸗ 
bꝛẽ:que fi quartum diem tranficrítzc fanguinem calcfas 
cit et incendít: a fuanatura c itur t mutatur ín cau» 
fon:que iterũ fi muito plus mozabiÉ:vt naturali corpo» 
ris humiditati cófungatur : m ctbicam fe. mutatur, iõq; 
diximus ꝙ epbimera eft caufa aliarum febzium z et nulla 
alia eft caufa ephimere.Sed repsebedimur aquíbus fo 
pbiftis oicttibus quarc gał dixit ephimeram vnius oíci 
⁊ poftca dixit cam poffe venírc vſq; ad quartü diẽ? Qui 
bus refpondemus gal diuiſit fc. generaliter in tría.f.in 
fpiritibus purnozib? c folidis membꝛis.Quia igit cpbi 
mera in fpiritu mosatur plurímá nó tranfit nífi ena diẽ 
etraro ad quattuoꝛ dies afcendít:pequiuír alíud nomẽ 
inuenire qð ei imponeret: vnde appellauit cam epbime 
ram:fed tamen non diuiñt cam abfolute: quta oetermi⸗ 
nauít eam cum oícitfic.fi eppimera tranfierit diem quar 
tum mutabíturi caufon, ile eft ením vt caufa epbí 
merc diu ín coꝛpoꝛe mozátie vratur ſanguis ⁊ febzís na» 
fcatur continua, Cauſa vero ephimere generaliter in 
ouo o(uidirur: aut entr fit propter alium mozbum: aut 
ipfa eft moꝛbꝰ. Illa aüt que non fit p:opter alium moz 
bum ín ouo partiturzaut fit intrínfecus aut ertrínfecus, 
que iterum diuiaitur ín tría, Elm eft calo: folís cefta* 
tis magnum tncendíum facientis.Aliud cft nimictas ab 
goꝛis ct congeiatio et balncatío ín ftipticis aquis: ficut 
cft aluminofa nítrofa et fulpbureg.Tertid cft anume fiuc 
co:poxíe ercertía, Anime ficut ira trifticia anguitia cost 
tatio. Toꝛpoꝛis vero ficut nimíus labo: ambulannum 
er cquítantium: Slut fit intrinfecus ficut ex cibis ⁊ potio 
bus ct medícína omníbus calídís. $e.iraqp facta pzopter 
aliud quedam eft febꝛis apoftemsta femper fequens in 
inguine ín collo fub afcellis c fub auribus nafcentía. bts 
enim pcedétib?fe.eft eoꝝ accũs: l5 mo:bus fit acchis cov 
poꝛis:qꝛ accides ouob? modis eñ:aut ſimplex:aut cópo 





L se * 


Febꝛrium. 


implet ficut ke non facta caufa alterius:ſed ipa c 
fitum e ofiz quzadmodi eft te.pꝛopter aliud creata 
Scd gaboiuidit acadés ouobus modis: vni inquit eft vni 
uerfale:zatiud é parciculare, Sarticulare Vo cft ficut iud 
gõ non eft pꝛopter aüud fed ppter iplius cft moꝛbꝰ. — 
diepo quéadmodáà accidee auquod mba fübíequze: a 
eit ouobug :zmodis;aur cft inleparabie ficut oolo; capitis 
tio fptis anguftiazque femper »cdidàt febsibus neqy ab us 

fcparátur:que l5 fint ín quibufdá fo:tioza in quibufda de d 
1ío:3:fe.tarmé fine inis nund poteft eſſe:nicut cozpoza nio 
inótueniunt q̃ vmbꝛa olo carcárzauteft (epabilevr fir agni 
qñq; nó:ficut vigilia alienatio ftupozi quiduſda acdidürte, 
Quibuídá non.bec enim fc.cucniürpeflimis aliquado. sed 

teñ nobis obtjci a quibufdá oicenribus. Quarc Te. Oe Cae 
E rwauinte per apoſtema factã dixiſtis ec oc ephimeris:cũ 
bippo.ín apho. dicat ꝙ ois fc.oc inguinis apoſtemate nara 
eft ncflima.&Guibus refpondend.s  eft:gio:ofiflim?bippo. 
faa atetionẽ determinate dixit: cũ orit fi non eft epbime» 
ra feb. Apoftema enim m inguinibus ouobus modis fiert 
potcít .aut aum fiui fir perfe mozbuszaut cum fit pꝛopter 
aliud.pzopter aliua cum cft palam oftenfum fenfuificur ai 
fiunt vulnera in zalo pede zin ſimili que fünt ſalubꝛia. ⁊ eoe 
rum feb.ato víffoluiur.pzoínde etiam cam poſuimꝰin ge» 
ncre eppimerefeb, Sed fi ipfum eft per fe mozb?fine caufa 
fenfuí compzebenfa fit fe.eius molefta t peffima, fignificat 
entm auua apoftema efie oc bumozibus groffis z putrídis 
eti inferioꝛibꝰ coꝛpoꝛis criftentibusz peftilentíalibus moz 
bis crcatía.pac oe caufa oeterminauit illud píppo.cti oice» 

ret fi non eft ephꝛmera feb, 3Rurfus fiopponantnobís di⸗ 

centes multos vídemus bomines anime ⁊ coꝛpoꝛis laboꝛi⸗ 

bus vtentes tamen ín eppimeram non incidunt , Reſpon⸗ 
debim? accidentía coꝛpoꝛis eueniunt quattuo: modís. aut 

iopter €o:um compleríonem coꝛpoꝛis fimilantem ficut 
eſt oleum cera pir adeps que funt tem fimilia, aut propter 
coꝛpus ad recipiẽdum accidentia pꝛeparatũ ficut calamus 
pili ⁊ ſimilia:que ſunt pꝛeparata ad recipiendum ignẽ.aut 
pᷣꝛopter eoꝛum accidentium virtutem coꝛpoꝛis dominantiũ 
ficut cft virtus opt): que dominatur omnidꝰ coꝛpoꝛidꝰ mul» 
tam ciue quátitatem accipiíentibus. aut pzopter illoꝛum ac 
cíidentium ictum continuatum per lorigum tempus coꝛpo⸗ 
ra percutientem: ficut ſenſualter vídemus aquam gutta» 
tim lapidem percutíendo pertozare pꝛopter continuatio⸗ 
nem longi tempo:ís, Qð cum ica fit:neceſſe eft eppimera 
generetur in coꝛpoꝛe ad caufas febzium generatiuas pꝛe⸗ 
parato ficut cozpoa c:lído ⁊ ficco: quis ipfe caufe fint mul 
tuim fo:tes;aur fint multum debiles vcl mulrum continue, 
fQuib? ergo tribus caufis fi coꝛpus careat; impoſſibile eft 
tín cpbimeram incidat. 


¶ De fignificationibus ephime⸗ 
re, —— i. 


exa T»bimera babet figníficationes quibus differt 
M | ab ethica.habet ⁊ aliae quibus oífferr a triteo 
yis maltas etidbabet alias cum quibus fe.putrc» 
Ve dinfe non conuenit , gDifferentia vero quá pae 
eee bet cum etbica:bec eft: quia caufa epbimere cft 
€t pauco tepozez f£ sufa vo etbice ex longo: In boc ergo oif 
Terunt:fs ⁊ in caloꝛe cóucnitit.s£ aufa em̃ ephimere fe.eft ex 
buobus veltríbus oíebus:caufa vero etpíce cr ouobusvel 
tribus menfibus velpluribus eft. Sed fe.putredinís nullà 
Conco:xdíam babet cum epbímera, fEtbíca quidem eft cum 
Cpbimera conco:dang mbie modís. Uno quía caufa eppio 
—— exhice eft vna: ficut anguftía triftítia fortis cogiras 
cdd — quia ephimera et ethica ſunt de 
p'cious qualítatibus materia carentibus. Tertio quia 
: —— €cetbice non eft multum fo:t:s. Sed febres 
* —— ſunt iſtis oppofitezquia caua earus eft qualitas 
quia cape c Hle funt fimmpliceo:iftevero cópofire . Zimpli? 
Cal. ⁊ caufa iftarü eft foꝛtis ct pungiti:? propter ebul⸗ 


lícionemc incenfionem putredíms bumozum que eft carus 


ntiayero ephimere c triteipeccít,q: fi epi? 







S'o.ccyj. 


mera faerít£5 qp opoztet: nec infini ncc med.ci auquod ae 
ciderit peccatum;oetermingbutur in pꝛ moztritcus vero no 
fimilirer:quoniam eppimera ſicut oizim?:fi nullum pabuc 
ritímpedimentus:in pzimo die erit diſſoluta quafi balneo 
egredientium.et nimtetate vrine € ſudo:is.triteus vero li» 
cet raro habeat ſudo:ẽ:in pꝛimo tame die nó eft Pm cnfimz 
fed p:opter lenitatem materie ⁊ fubcilitatem anter cutem c 
tare latitáris.nec tantus calo: feb. fuerat vt omnino pof? 
fec illam oeficcare : pꝛoinde oebilirer cam calefacieng cam 
€: cat modicum, 2 fi rcpicpenfi erímus a quibuídá fo» 
phiſtis oicentib?; fi eppimere fc. eft oc (oia qualitare mate 
riam non pabete:quare oetermínatio eius fit cum ſudoꝛe⁊ 
fumo. Reſpondebimus recte eppimere feb.ſudoꝛem « pu 
moꝛem effe negauum?:quía oc rerneoigeftionis füuperfluí 
tatc ctt poc qð oiffoluitur p coꝛpoꝛis poꝛos cũ ſudoꝛe ⁊ fu» 
mo ⁊ vana p:opter febꝛis calozem « virtutem actionis nas 
ture:quemadmodum videmus bomines femper pati pꝛo 
pter nimium motum vel pꝛopter aeris vel balnci caloꝛem. 
"inuenimus enin hanc humiditatem ſub cute exiſtentem 
diſſoluere nonnunquam et vſq; ad coꝛpoꝛis interioꝛa per 
forantem: c interioꝛem humiditatem — eliquan 
tía aum vꝛina crpellere eam; pzopter boc fepe videmusz 
quía qui balreum temperatum babent calozem ingrediun 
tur:ñ firim babuerínt propter co;pozis eoꝛum ficatates as 
rantur a fin:quoníam calo; balnet cus fua fubtüitare diſſol⸗ 
uit pumosce 7 ficca bumectat membꝛa que funt caufafiris 
$cb.iterum cpbimera tres habet fignificstiones quibus a 
febꝛidꝰ purrídia oíffert: Una quía calo: epbimere eft leuis. 
et ſuauis:que cum ad ftatum venit nullam facitanguftiam 
etlabo:em:quia carer materia in qua natura laboꝛet ad Ota 
gerendum et ad eypellédum, Secunda quoniam vꝛina eppĩ 
meram babénum eft quafi ſanoꝛũ in coloze iquoꝛe⁊ bippo 
ítafi:c pe Licet ínter (e oífferant modica tfi earum ent diſcoꝛ 
día. vi ielicet ín colose et ruboꝛe. Tertia:quia pulfus epbuw 
meram patientíum non oíftat a fanozum pulfu:nifi in dila⸗ 
tionis velocitate et conftricionis tarditate. Tarditas em̃ 
conſtrictionis pulfus fignificat materiam non effe in cozé 
pose partes arteriarum conftringencem vt ila exterius eps 
peilatur : quía velocitas dilationis pulfus acutam et cali⸗ 
dam innuit qualitatem, Unde necefle cít vrnaturao:gano 
rum partem velociter dilatet:vt multam aeris quanritares 
attrabat per quam (lius — acumen refrigeretur. 
s£piamera igirur feb.que ſit ez fola qualitate.i.caloꝛe fine 
marería non eft fibí neceflitas vr conftringat velociter pare 
tem o:ganozum; qui non babet quíd erpellatur. p:oinde 
» motus — in — ad attrahendum aeris ſub⸗ 
itatem Qua calo; refrigeratur et vclodus d ci pub 

fus conftrictione, pe TN 


¶ De epbimera que fit pꝛopter caloꝛem fo» 
lis:et aus cura. j. 


Phbimera que eft propter folis feruoxem : íntel» 
| igenda eft fi capita patientium toto coꝛpoꝛe fin£ 
? 'calidíoza: quía calo: folis fpiritum calefacit ants 
ij GS, malem ez vitalem fosnter z velociter ine medía 
*^ tozc. Spiritus animalis calefit caufa feruo:ís ſo⸗ 
lis caput percutientis:et piopter folis feruosem aro ad cus 
per flatum venientem, Sed tamen illa que eft oc caloze fo» 
lis:maioꝛem capiti infert calozem dp toti coꝛpoꝛi pꝛopter fos 
lem capitirepugnantem et ei oppofitum: pioínde nimium 
capitis patiuntur oolosem:er ín fade feruozemzetvenarum 
plenitudinem ín tempoꝛibus eniftenrium. iBonnunquam 
etíam reumate eragitantur cum nímio caloze et naríum in⸗ 
cenſiõe.Subtilitas enim caloꝛis tenues calefacit et eliquat 
capitis humoꝛes:et facit cos ad nares deſcendere. Ila ves 
ro que eſt pꝛopter eftiuum aeris calozem: plus calefadr coz 
pus & caputzquía calo: aerís per ftatus facilius ad co: aſcẽ⸗ 
ditd adcaput. Tuius fignificanones be funt : Toꝛpoꝛa 
enim patientium funr incenía ct ficca p:opter aerís caloe 
rem: vnde magnam babent fitim et serem deſi derãt krigi⸗ 
dus, Vtile buius fe.curamẽtum eft vcínfrigidem? ⁊ Dume 


Liber 


faciamus aerem:et in pauimento domus ſternamus frons 
dcs et ſtoꝛes infrigidãtes:et calidos fumos extinguentes: 
ficut viot roſas nenufar frondes pfili) ſemperuiuam faticis 
fródes loses bafiliconis ⁊ pmót. c (emp funt cũ aq frigida 
varotatainfundéda, Et licet bafilícon fit cal, t primo gra, 
tñ pp:ietaté bʒducẽdi frigiditate ad p nares: $55 0509 pa 
tietiũ nares fepe pumectare cũ oleovĩoł.nenufari.⁊ ſitibꝰ. 
inguenda funt tempoꝛa cãphoꝛa⁊ aqua rof.fi non habue 
nutreuma.« fi reuma habuerint capítis oc bumo:ti fumo» 
ſitate:cauendi funt ocaceto c camphoꝛa.Ad nares eoꝛum 
apponamus fumum aque calíde in qua oecocta fint viola 
et camomílla, f££aueant ab omníbus olci vncrionib?, £o fi 
non babuerint capítaoe bumozum fumofitate D neq 
reumate:bont capita eoꝛum rozemus poft oedínatio 
nem febꝛis aqua m qua cocta fint viola ercamomilla, 02 ft 
capita eoꝛum plenítudinem babuerínt : abftíncant abbac 
aqua:et fobummodo fumũ eius odosent. Succum vtriuſq; 
generis malo:um granatoꝛum nt melo 
nes paleftinos:vuas bvemales:medullam citrulíc cucume 
ris.omnía cum níneretrigcrata:fi níuc fuerint affucti, €i» 
num bibant mírtum cum fp:upo granatozuim cviof, Æge⸗ 
ftio eo:um ficca fi faerit:bamectanda erit cum fpzupo viol 
facto oe pꝛunis orífenida et fimilibus. Poſt fcbzís declina 
tionem:bonü eftfi balneentur ín temperato balneo aeris ⁊ 
aque temperamentũ habente. OManducẽt ín ínítio pꝛandij 
medullas citruli etcucumeris et micã panis lotã cum zucca 
ro. Mundificato autem ſtomacho oc humoꝛis copia et fes 
b:ís fumofitate expulſa:demus pullos gallinaceos: perdí» 
ces coctas aim iure condito oc fucco malozum gra, t aceto 
vuarum agreftium cum ramis poztulace lactuce ⁊ ſimiliũ. 
¶ oc ephimera que fit caufa frigiditatis et conge» 
lationis:et eíus cura, ij. 






' Aicalo:em generate: quia bí qui patiuntur ep i 
neram de ſolis⁊ acris feruoꝛe creatam:bab⸗ 
exterioꝛa ais calefacta:vnde cutis rarificatur "fti vo 
quí caufa frigiditatis ab epbí amoleftanturzbabet fuos 
rum fuperfides co:po:um frigidam ⁊ ficcam: t poꝛos cutis 
conſtipatos ctopptlatos:quare calo: ad intcrío:a coꝛpoꝛis 
ciaufus fanguínt dominatur:⁊ verit ad epar et naturalivír 
tuti oomimatur pꝛiuiꝙᷓ vitali et animali: popter boc coloz 
cutis co:xum mutatur tn plumbeum et obſcurum cclozem: 
faacs eoxum eft tumída:et fentiunt nimiam frigidíratem c 
grauitatem ín capíte.IHaresco:um autribil emittunt: aut 
fi aliquíd ab eis curritzeft frigidiffimum et viſcoſum. Pul⸗ 
fus co:um eft paruus ct vclor. sanfa paruiratis eft oppi» 
fatio po:oxum. £ aufa vero velocitatis cít conciufio calozís 
ad co:po:is interioꝛa.Sed tamen paruítas ct velocitas pul 
fus mino: eftiftis dp cis quí in ftiptíca aquac nítrofa fc bale 
neauerínt. llli enim plus iſtis oppülatos babent poꝛos:et 
cutem ſiccam. Ar ina eoꝛum alba eftz aruda ouob? modis, 
Qno quía fumus qui folítus erat per pozos erize eft clau» 
fus ad interioꝛa venarum:qui cum fucritaugiétatus (ats 
puimectatue)fanguines bumefacit:etiam eum adiuuat aer 
quí per flatü intrat. vndc infrígidato et bumectato fanguis 
ne calo: eius oeficit : pꝛoinde fanguinis colo: mutatur in 
albedínem.£t quía vꝛina cft colamentum ſanguinis:neceſ⸗ 
fe eft vt fitalbaet cruda. &llío modo quia humoꝛes ad inte» 
río:a coꝛpo:is coadunati naturalem impedíune calozem ad. 
biger viinam: vnde merito vꝛina eft alba ⁊ cruda, 
cura pꝛedicte febꝛis. 
—————— :tetbos anite omnía cauere fibi a balneis 
W. pziufep moꝛbi fiat oígeftio: cviolentía febꝛis fit 
Idoeclinata.Cum cuius moꝛbuʒ víderis digeſtũ: 
Aet febꝛẽ oedínatam eſſe:mittẽdi funt pedes eo 
— rum vſq; ad genua ín aqua calida ín qua cocta 
fint camomilla (anfucus yfopus ſiſibꝛium abzotanum ⁊ fi» 
milia, et (pfi inclínentur ſuper fumũ eius: ocíndebalneum 
temperatum íngrediantur:et fricentur ibi:vt pozí aperian» 
tur:et cutis eogum bumcefiat, gitur cum cogr usq 





fi 
| dust 


:(eoxum fint aperti: ⁊ calo: quí ad coꝛpoꝛis ĩnterioꝛa 
—** fuerat: fit diſperſus ct dilatatus: et quedam fit 
pars cius ad co;pozis exterioꝛ⸗ pꝛogreſſa: US capi» 
tà co:um cuʒ aqua calida in qua cocta fint camomillaaneri 
etmifecbünus cum aqua quedam olea virtutem oífoluris 
uam pabéría ficut camomilleon anctileó yrelcon nardileon 
i£t cau£dí funt ab epitimatibus nifi cum omnis fudos fue 
rit egreſſus:ne cauſa epitimatur post claudantur:⁊ mate» 
ria quà neceffe eft cum ſudoꝛe cxeat cire non poflit fed per 
manens ad co:po:íe interioꝛa maximum generet nocumen 
tum:et oucat paticntes ad magnam moleſtiam perdi 
vii$. £aucant ne diu ín balneo mozentur: quia aqua 15 coꝛ⸗ 
po:is fitpumcctatiua magis ceteris rebus; cius ramen ca, 
lo: perfozat coꝛpus vſq; ad interioꝛa. €indc cum fumi fue, 
mnt intus in coꝛpoꝛe exiſtentes calcfiunt : repugnat eis 

fficics aque. Ideoq; melíus eft fi in acre mosentur gin 
ibtio: quía cum fou implet pozos ct claudit cum bumidi 


tatc aque: aer vcro baincí et poꝛos aperiens cft: c fumof 
tatem co:pozis oifloluens z tdeirco exercitia iſtis ſunt con» 


uenientia.ct quía exercitia temperata oiffoluunt tranf 
cant coꝛpus et vías per quas fumi eoꝛum tranfcantzopoy 
tct illos cibos accipere fubtiles.vídelicet laudabiles cpimü 
generantes c nullam cís frigiditatem ingerẽtes. ficur pes 
dulína caro annualis agní etfimilía , quia ſᷣm noftramm 
tentionem opoztet cozpoza eoꝛum bumectarí cum artificio 
uo aptata funt (urc codíto:vt vídelícet cá albumine ouí et 
icco paruecepe ct modico cymíni caruit cinamomi ⁊ fimís 
libus.Abftincant a vífcofis cibis et groſſis. Potẽt vinũ cii 
aqua calída mixtum:multis operíátur indumẽtis: ⁊ iuxta 
eoꝛum latus ſunt carbones ignis vt repugnent fri 
giditati aeris.naribus eoꝛum odoꝛifera applicentur quete 
ſunt caletacientia:ſicut ſanſucus yrcos et Aĩnmbꝛiuʒ 
et de fructibus ficut funt citruli et ſimiliã. Quicunq; etiam 
reuma pabucrintcaucát fibí a balneo nifi ceſſante mojbo, 
¶ De ephimera quefit pꝛopter balnea aque 
tice. apitulum.v. 
LVicunq; ephimeram patiuntur caufa balneo: 
Virum ftípticam aquam babentium et ocficcati 
uã ficut cft nítrofa et aluminofa et ſulphurea 
cutẽ babent ſicciorem ⁊ magis oppilatam 
— ſi ges:pꝛopterea quía calo: clauſus eſt ad 
interioꝛa coꝛpoꝛis eoꝛuʒ:et dominatur ſanguini:et vemens 
ad epar pꝛius actioni nocet naturali qᷓ vitali ⁊ animali:quo 
rum be funt ſignificationes.Si tangi£ cutie eoꝝ inuenitur 
ertenfa et aſpera.quẽadmodũ coꝛia in lógo tẽpoꝛe ifra gal» 
las t co:tíces mal gra.pofita. 40^ fi man?alicui partí cozpís 
impoſita diu moꝛetur vr cutis calefiar cauſa caloꝛis palme 
mãnus fumum ſentiet quí deillo coꝛpoꝛis loco diſſoluitur 
calidum ⁊acutũ eſſe et pungitiuũ. Sulſus etiam eoꝛum 
£n initio feb.mino: eft ⁊velocioꝛ pulfibue ſuperioꝝ:qꝛ cutis 
coz eft ſiccioꝛ ⁊ magis oppilata. vnde cum ſiccitas contin⸗ 
ity — interioꝛa co:pozís membza:fit pulfus eoꝛum tar 
rgus. s£aufa tarditatis cft ficcítas oꝛganoꝛũ:quo⸗ 
niam frigidítas ín interioꝛibus ⁊ exteriozibus coꝛpoꝛis 004 
mínatur, f££aufa largitatis cft multitudoz coadunatio coz 
fumo: quein oꝛganis eft non oíffolutozum. Vrina eoꝛum 
eft multa et turbidacaliquátulum pertinens ad albedinec 
cádítatem:£ulta vcro eft propter pumidítatem ad coꝛpo 
ris interioꝛa conclufam:que folita € fudozemenire 
et fumum.£ruda eftt alba ouobus modís.vno quiavꝛina 
non permanet ín loco coctionis vt coquatur ct rubei fiat co 
lo:ís:alío propter nimiam bumídítare ſanguini commixtã. 
eius 


cura, 

"lius febꝛis curatio ſimilis € ſupioꝛi.Opoꝛtet 
à £x ctíam ſicutdiximus vt balneentnr: fed non ní^ 

A | fioeclínante feb, t oeponantur pedcs vfq 

lgemua fia ín aqua quas fup:adipimus. einde 
U . —fntemperato balneo balneentur. cauẽdi funt 
—— — bonnm eft fi aliquantulum — 
Li cibos leues acapíant: quí fintfaalee ad digere⸗ 
dum:et bonum generent chimum: alíquantulum frigídi 
tatí pertinentes ; vt alcant fumoꝛum ad interiora coadu⸗ 





I 
















4 


S'coxutti. 


natoxis acumen extinguere. Ainum non bibant nifi co:po? 
run carcant plenitudinezz aum omnis fumoſitas 3 coꝛpo⸗ 


pi.v· 
— 1 cíbos ⁊ potus calídos 
3-4 3pbimera que fit pzoprere po unis 





said o ad cparzqui cum fucrint calid£meccffe eftvt cs 
lefaciant fanguinem ⁊ fpiritum naturaiem nác v 
tco 3d co: per totum co;pus ofuiduntur. deo vrina cos 
rum rubicundio; cft ccterís omníbus epbimeras patientis 
bus;augmentata igitur fe.fentiunt Dolozem c calo: in epa 
te. vndc opo:tet ftudíofe epar curari aim orísac.cfucco ma 
louim grana.íuleb. 7 aqua ro, € campbo:a ; bos accipiant 
poitulacam vídelicet atríplices fcariolam pullos gallina» 
cos cucurb. t fimilía, Cataplaſmemus epar c ftomacbus 
s ciboinanitum oc ſandał rofis farína oꝛdei: aqua ro.cam 
pboꝛa cmiibꝰ.Eomedãt melonce mala grana 
Amala poma píra pomi citrini: medullas coctana:meſpila 
vuas moꝛa Cfümilia. — — 
¶ De ephimera que fit pꝛopter ieiunium: et 

cius eura. 


vij. 
Phimera que eft pꝛopter ieiunium differt ab oi 
ibus ephimeris:quia facics patientium cft maci 


lenta citrina quafi facies egritudines exeuntium 

oculos babent concauos pulſuſq; debiles ⁊velo 
ces:vꝛinam acutam c rubicundaʒ. Cauſa debilis pulſus cft 
befectio virtutis coz. Subtilitas eius eft pꝛopter inanito 
nem organorum. Glelocítas eius eft pꝛopter neceſſitatem 
aereʒ attrabendi ad coꝛdis caloꝛẽ mitigandum c acutos fu 
mos abíntus crteríus expellendum. Ruboꝛ vꝛine fit caus 
fa paucitatis naturalis hũiditatis c ficcítatis coꝛpoꝛi domi 
nantis, Gindcopo:tet ín (tatu fe.nallum oari cibum:ſed fuc 
«im accipiant maloꝛum grana. c potum accipiant sque pa 
leftine vuarũ bpemalíus fuccum fozbeant , £2» fibecets nó 
fufficiant ⁊ fames cos percutíat: oandus erit fuccus mice 
panís cum zuccara lote.occlínante itaq, feb.fi videatur fuc 
cus eſſe digeſtus oamus ptifanam calidam:c expectabim? 
vfquequo oigefta erít: ocínde mittamus cos ín balneum 
X cum co:pus calefieri incepit: ⁊ ſudoꝛes cmiíttere vnguen 
dum erít cum olco vio. vt daudens pozos repugnet humi 
ditat coꝛpoꝛis ne extrinſecus exeat:deinde dietentur eum 


cibis lenibus ⁊ ſubtilibus:⁊ ad digerendum facibus atq; 
£cruem ſanguinem generantibus. 
¶ 32c ephimera que fit pꝛopter laboꝛes ⁊ eius 
cura. 


vitj. 

Phimera que fit caufa laboꝛantis coꝛpoꝛis fi 
cut pptcr equitare:ambulare:⁊ cetera ſubito 
rridus virtutibus accidit ſpiritualibus:ſed tft 

z | ad fpi atalem magis cft ptínens:q: in epercio 
dirjs membꝛa frícanturz : quib?necef» 
fc cft vc lacertiz nerui fint calcfacti: vt calo; ad 
cerebꝛum pꝛiuſqᷓ febꝛis accedat: vnde feb. veniente t calo» 





t quafi finita eſt. Pꝛoinde pulfus eo:um paruus fuübtüís 
itatẽ attrabendi 


nimietate diſſolutus eft. ddeoqs m ín articulis: t i 
Concatenatione nolozem £045 agnum in articulís:? in 


tct aliquid requie ingenían ; beinde 
nupbarino vngan£, 4» filabo: Vie ater Ede ied 
pora cosum multus:fi autem ibultus;fricentur parũ. Poſt 


Fo.ccvij. 


ea in temperato balneo lauentur fepe et nullam moꝛam fm 
€o faciant:ne fubftantialis eoꝛum humiditas confumaturz 
⁊ in ethicam incidant. In ſolium deſcendant vt ꝛa eo⸗ 
rum bumefiant:ereuntce autẽ ſoliũ cũ oleoviolaceo vel ne 
nupharino vngãtur vt daufis coꝛum poꝛis humiditas acci 
dentaliter intus ín coꝛpoꝛe acquiſita permaneat.Eoituʒ fur 
giant ne corpoꝛa —— Dietam accipiant ſtarnos 
pdices pullos gallinaceos:bedulos agnos ãnuales: piſces 
laudabiles digeſtioni obedientes. Potẽt vinũ lene c aqua 
multum mxta:que membꝛa eoꝛum humectet. Ginum erri 
coꝛpoꝛis atiuũ eſt:coeunte aqua cum vmo digeritur 
⁊ humetacit membꝛa.Oe fructibus comedãt mala grana⸗ 
tà vuas pꝛuna mala ⁊ ſimilia. 
¶de ephi Qut fit pꝛopter bubones in inguine:collo⁊ 
fub afcellis ⁊ eius cura, apiir. 
Phimera ec bubonibus in inguine collo ⁊ fub 






1 Mi vero auius caufa eft nó in pꝛopatulo: ab bippoz 
— . in apbozífmis teftante cognofatur. "3n buboni 
bus ínquit feb.oẽs male erceptis eppimeris. Que aut cft 
manifefta fit pzopter puftulas vel apoftemata c vulnera in 
manibus vcl us fiuc capite nafcentia.£ aufavcro bo 
rum bubonum bec eft; natura enim nafcentibus bís puftu 
lis vcl apoftematibus currit ad regenda ⁊ cuftodienda coe 
rum loca:fimiliter z fanguis ⁊ vitalis fpiritus cum ea poz» 
tantur:ſanguis ergo per mollia ⁊ lacertofaloca pzererieng 
repict ea ⁊ moꝛans in eis generat apoftemata;nomína alo 
cis fümentia:quioíu ibi permanens calefit: cuius calo: ad 
co:perueniens febꝛem t. Unde pulfus co:us cft ma 
gnus velox ⁊ ſpiſſus:vꝛna cruda alba:fsaies eoꝛum rubis 
cunda ⁊ turgida;febze quoqp ceflante quedam ín fuperfis 
cie apparet infuſio.Cauſa magni pulfus cft mulritudo (an 
guinis z calo:ís vitalis (píritus nimíctas:veloaras ⁊ ſpiſ⸗ 
fitag fuít cr neccffitate nature mulrum aerem ad co: attras 


uperfidiei co:r 

nantem; tumoꝛ ppter fanguinis plenitudinem: fudoz decli 
nate fzb,cuenit; quia natura abundantiam pumoz interi? 
coadunato:um excludit vel expellit. Unde opo:tet nos ane 
tcomnía ſtudere:ad airandas puftulas ⁊ apoftemara quc 

caufa bubonis fuerant . Deinde balneent ⁊ in aere balnet 
mo:enfzvt bumoz copía paulatim oiffoluatur : neqs quo 


libet yngueto vne *á volentes tu folio oefcendere ín co 
mozentur. Dietã accipiant fübtilem ad oígerendum facile 
⁊ fubftantíam laudabilem babentem. 


Cc epbimera que fir popter vigilias te 

ca" bímeraque piopter víauiam:ín fpiritu 
conítat animali; que bis fignis cosnofat. 3a 

tientium facíesc totum ce:pus eft citrinũ ocu 





permanens crudamzfumo 
fam vétofitatem fadens:facít cutem nimefcere, ME 


tío oculoꝛum ouobus eft modis. UVno quis fpiritus vitalis 
vifibüis folens implere fubftantia oculozum Oefecrus eft 
Alio quía bad rales qe rr iir eft 
pulfus pioptervírtutem caufavigilíarum Ocficietem. Sub 
tilitàs vꝛine eft propter folícitudíne quam patitur anima in 
vic Luc cius cft pꝛopter vigilias naturam in coe 
ctionevꝛine impe zt actionem ſenſuum eam ad exte 
rio: — — fitbmóifeb.virtus im anis 
tnalí fpiritu ín cerebzo exiſtente:neceſſe eft vtturbetur cere 
bꝛũ ppter nimietatem ſui motus:p:oinde opoꝛtet impedi 
magnum Vt pionocemusg fomng cum tricatione 


Z ibet 


pedum:boceffi trabit humoꝛes ín capite criftentes € repu 
gnat fumo ad caputafcendenti.££ibum accipiát modicum 
quí fit facilisad otgerendum:quía natura pꝛoptet defectio 
nem non multum fuffert cibum, &linum bibant temperata 
in quátitatc ⁊virtute. A coitu omníno caucant quoufqs ad. 
pꝛioꝛem vſum coz conuerfi fuerint, ' 
¶ c epbinera quefit ppteríram ⁊ eius cura, — S£a.rj, 
- Phimera que fit pꝛopter iram:virtuti animal 
—— ? naturau oomiatur. Animali pꝛopter impetũ 
C. mios — — —— 
Uv] rurali vero pꝛopter nature olidtudínemad coz 
Ica poxís exterioꝛa ereütis. Prꝛoĩde oculí coz funt 
rubicundi fozas exeuntes:citoq; buc € illuc ſe mouentes 
palpebꝛe eoꝛum funt ficce; pulfus magnus ⁊ foꝛtis:ruboꝛ 
facici t oculoꝛum eminentia:motuſq; eozum veloatas pꝛo 
pter fanguínis cbullitione: « ppter natura ad cozpczis ex 
terioꝛa excũtẽ:⁊ ** furoꝛem fe vindicare võolentis: 









- - i 


ficut Aritt.oicit. dra inquit ebullitio'efr fanguinis natura 
ad erteriozatendente propter animam fe vindicare volens 
tem;ícd tamen fi íra cum tímo:e fuerit mixta:erit colo: co» 
num modo rubicidus:modo citrinus:quia cum natura mo 
uctur ad exteríoza cum aníma caufa vindictam faciendi fan 
guine aum eis egrediente facícs fit rubei colozis, inimave 
ro z natura ad exterioꝛa redeuntibus: vt pꝛe timoꝛe co; cu⸗ 
ftodiant:conucrnitur cum cis fanguís: quocirca facies cítri 
na fit:ficcitas cft palpeb;arum pꝛopter nimium carum mo» 
tum anima folicitante illas.vnde deſiccatur cozum bumídi 
tas.Oagnitudo pulfüs ouob? modis fit/&no pzopter foz 
ticudinem co:díe natura illud ſolicitante.Alio pzopter vire 
tutem coꝛpoꝛis in eſſentia fo:títudinis fue permanentía , 
fion enim pius aliquem mo:bum babuit quo virtus coz» 
pozis ocbílirata fit. ende neceſſario vꝛina eoꝛum fit oígefta 
nullum babens acumen, oígcftibilítas eíus fit : quía caloz 
naturalis eft in loco coctionis.índígentia acuminis eft pꝛo⸗ 
prer ectraneum calozem ad non ínteríoza intrantem ⁊ cito 
exeuntem. po:tet vt ín initio curc ingeniemus quomodo 
coꝛ eoꝛum confozterur ⁊ calo: ertínguatur: qð fit cum er» 
pulfionc írc quá ipfi obtínentzocinde in temperatum mít» 
tantur balneum fcilicet pꝛout fucrat hoꝛum conſuetudo:⁊ 
poft ſudoꝛem vngãtur cum oleo víoT. cat, Poſtea deſcen⸗ 
dant ín folium ibitamen non egredíentes a balneo : come 
cdantfrígída t humida: et abftíneanta víno quouſq; cae 
lo: eo:um declinabitur: vinum autem mixtum accipiant: ca 
ueantfibía coitu ne putrefactis eoꝛum bumozibus putrís 
e —— —— ab coꝛum capite humoꝛes oes 
tendentes apoftema generent, ] "m 
De —— que fit pꝛopter anguſtiam ⁊ triſticiam ac 
carum oifferentía. « 


€j 23 
o dd tétem:ióqs anguftía plurimũ fit cà pbtbvfis dp 
trifhcia:íed tamen quía caufa vtriuſq; t curatío eft vna; ne 
ceffario oifputatio carum eft iimus igitur cp ephi⸗ 
mera que fit pzopter anguftíam ⁊ triſticiam babet bas fi; 
gnificatíonce.£ culi patientium alíquando foris eminent: 
z veloces funt ad mouenduʒ:⁊ alíquando concaui c diffici 
le mobiles;nonnundp enim neq; concauantur: neq; foꝛis 
nteminentes.Cauſa diuerſitatis cft triſticia: aliquando 
enim eſttriſticia propter magnam filioꝛum vel parentũ co» 
gitationem:t q q; pzopter magnam füfpectionem et 
tino: aliquando eft neq; timoꝛoſa:neq; fufpecta. Igi 
tur cum fit cogitatio oe rebus Ietificantibus : oculi eoꝛum 
funt fous eminentes buc ⁊ illucnonnund mobiles:q: ani» 
ma ocfiderat víndicarc ( als videre )quod amat, Vnde na» 
tura egrediens ad coꝛpoꝛis erterioza exit ſanguis cum ea. 

fades ⁊ colo: eoꝛum eft rubicundus:t vana eoꝛũ mí 
nus babet acuminis ſolito:⁊ pulfus eo:u5 magnus cft. 202 
fi trífiaa ⁊ cogitatio fuerit propter alíquem timoꝛem « fü» 
fpectionem:funtoculí eoꝛum concaui 7 quieti:quia natura 
conuerfa eft ad interío:a ad cuftodiendus coꝛ. Idcirco ſplẽ 
do; facíci mutatur: € coꝛpoꝛa cosum ſunt macilenta ; pul» 





(uo ſubtilis ⁊ vꝛina acuta, Gi vcro trifticia fuerit fnter re; 
amabilem codibílem mediocris:erunt oculi cozum quíctí 
peqs concaui-neqg fozas exeuntes, iuiditur triftícia ite 
rumouobus modis. Gino in cogitatione € inueſtigatione 
laudabilium rerum ad ratíonem pertinentium:ficur eft cos 
gitatio oiuine bonitans fcu dementie iuftície nature reruʒ 
et fumilinmz que naturaliter ad animat pertinent , filio ín 
cogitatione peflime ⁊ immunde rei atqp illaudabilis apuã 
animas ficuteft amoꝛ:qui bercos oíiciturzludus ⁊ caroalig 
ici vero cogitatio fir oc laudabilibus erit co 
gitatio femper laudabilis c acceptabilis apud animas, Sto 
Gítatio vero oe peflimis c vituperabilibus rebus potert 
verba co:rupta z peffüma anímeqs inconuementia, gitur 
quía medicina eft que caufam tollit egrituainis: 
neccife eft, vt ab ea incipiamus ; « ingeniemus Quo poffi 
mus auferre ab cío cogitatíone 7 ſuſpectionem cium diuer 
fis muficoxum generibus; aim omní caufa leticiam pio» 
uocante; vt obluíoni tradanz triſticiam: ⁊ quícfcant auime 
coim a laboꝛe:quia anima per cogitationis nimietatẽ de⸗ 
bilitatur atqp ínfirmatur:fimiliter ⁊ corpus ocbilitarur puo 
pter animam. ficut dicit Ariſto.vitium anime fequitur com 
plerionem coꝛpoꝛis:⁊ coꝛpoꝛis complerío animam concor 
mitatur.pioínde opoztet ios non negligere coꝛpus:ſed ad 
iuuemus illud cum rebus bumcfacientibne,£ aucant fibi 
ab omnibus cibis ocficcanuís:ne caufa eoꝛum veníant ad 
pbtbyfim:quia etbica magis pertínct adíftam dad cete» 
ras epᷣhimeras.Siccitas ením íftozum coꝛpoꝛibus oomína 
tur:⁊ coꝛpoꝛa eoꝛum calída funt,ende opo:tet illos hume⸗ 
ctarí:fcs cium balnco temperato: oefcendant ín ſolium:de 
inde vngantur aum oleo violatio:dietam accipiant frgidá 
⁊ bumidam que fitfacilís ad oigerendum ficut ptiſana:ca 
ro bedulína cucurbíta atrípler poꝛtulaca blitus. Cunum 
bibant quod non fit vctus « multum fit mixtum:de fructi⸗ 
bus videls bumectannbus comedant:ficut funt vue:melo⸗ 


nes paleftini ⁊ fimilia, 
¶ Xcrtia pare huius libꝛi. 

De ethica ⁊ pptbyfi c cura eoꝛum. f£ap.i. 
De ethica quenon eft propteralium mo:bum, Tapi.ij. 
De ctbica compofita cum feb;e putrída, £apí.tt). 
De dieta fimplicie etbice, &api üt), 
¶ De ethica c pbtbyfi ccura coz, Cap.j. 
—Kluſqᷓ de ethica c phthyſi diſpute 









mus:neceſſe eft vt eíus oiffinitionem oí 
camus.dicimus ergo pbtbyfim efle coz 
poꝛis bumidiratis confumptionem.que 
eft naturalis vel non naturalis, latura 
R$ is cft ficut patiuntur fenes vel oecrcpiti 
ze usce cum naturalis cozum virtus ín digeren⸗ 
dís cibis:⁊ ín humiditate nutritiua attrabenda oefiar: vt 
reftauretur coꝛpoꝛis bumídíraszque per fumum 4 ſudoꝛeʒ⸗ 
diſſoluta eft.llbec eft canfa confumptionis — coꝛ 
poꝛum arboꝝ ⁊ terrenaſcentiũ.Cauſa vero conſumptionis 
eft tribus modis. Vnus eft nimius calo: ſubſtantialem pu 
míditatem ocficcans ficutcalo: folis facit m eftate, £5ecuns 
dus bumo:um nutrientium ablatio.ficut ín hyeme nó plu 
uiofa. Tertiꝰ humoꝛum nutritiuoꝛum cft coꝛruptio:⁊ co 
rum ad malae qualírates permutatio:ſicut ad nitrofitates 
vel fülpburofitatemzalumtnofiratem ⁊ fimilia. Sic ⁊ inbu 
manis cozpozibus contingit: confumütur cnim ablatis bu» 
mozibus ea nutrientibus:⁊ natura pꝛout opoztet in digere 
do cibos deñiciente:neq; membꝛa que diſſoluta funt reftau 
rare valente:ficut fenibus euenire dixumus. Vnde antiqui 
vocauerunt bancfpcaem pbtbyfis oecrepità.s£o:pus 
calo:e cxtranco dominante:⁊ fübftantíalem membzoz bu 
miditatem oeficcante:confumirur:ficut fircá acurarn egri 
tudinũ eam p:ecedentum: fimiliter oe anguftía € diutur⸗ 
na tríftícía. »:eterea cozpus aliter conſumitur:cũ fanguis 
coꝛpoꝛis nutritíius a fuí oulcedíne c fapozofirate mutarur 
quéadmodi p:opter longas egritudine mutat:qꝛ fanguís 
ín oiuturna egritudine coꝛrũpit ⁊ ꝓpꝛiũ pdit ſapoꝛẽ. Unde 
mẽbꝛoꝛum natura odio abr a co nutriũtur. membꝛa 





Febrꝛium. 


igi imẽto carentia infrigidantur ⁊ deſiccantur:⁊ cõ 
— —*— non nutriuntur, infeigidãt:qꝛ ſangui 
ne qui cft calidus c humidus ceſſante neceſſe eft membꝛa in 
frígidentur que folebant de fanguine calefierí, 2» fi repꝛe⸗ 
ác nos fopbifte c dicat: quare antiqui feniozcs oicunt 
babere co:posa cum fenfus oftendat contraríumznue 
nimus enim fenio:es maioꝛis effc pumiditans d» iuuenes 
SRcfpondebimus ín pꝛima buíus ubsi particula diximus 
dq humiditas decrepitoꝛum fit accídentalíter propter ocfe» 
ctionem caloꝛis naturalis coꝛum cibaria pꝛout opo:tet oi 
gerere nequeuntis:⁊ pꝛopter debilitatem membꝛoꝛus rer» 
tie oigeftionís fuperfluitatem expellere non valentium:qð 
tcítantur pici:coꝛpoꝛa erum cozum plena funt multi? 
tudine citrine aque : memb?a ramen babent macilenta et 
confumpta. lon naturalís itaq; confumptio duobus mo» 
dis cftzautcum feb.aut finc feb. finc fe. eft aut calida aut fri 
Sida ; frzgida vero conſumit coꝛpus: vel propter diutur⸗ 
na apoftemara: vel propter alíos oiuturmos mojbos.pumt 
dí ením mo:bí quía (unt diuturni nimiũ oc coꝛpoꝛis bumis 
ditate oífloluunt, Ande infrigidato cozpoze virtus oígefti 
13 oeficitiideoqp cibaría cruda ⁊ indigeſta permanent;que 
€um ita fint membꝛa co;pozis abbozret ea:neq; cís nutriũ 
tur:quã quidé moleftíam patientes pulfum babent debi⸗ 
« lem tardum 4 ſtrictum: vꝛinam albam ⁊ fübtilem c crudas; 
Pulſus eft ocbilis ex diſſolutiõe virtutis coꝛpoꝛis propter 
egritudine diuturntatem:tardus p:opter calozíe natura 
lis defectionem:ſuiq; congelatíonem eruditus vinc pio 
pter frigiditatem complerionum coꝛpoꝛis oomimantem:ct 
p:opter calozem naturalem ín loco coctionis oeficientem. 
Subtilitas ⁊ claritas funt pzopter coꝛpoꝛis ficatates;c na 
turalís humiditatis indigentiam vrinam íngroffare folens 
tis. ofumptio que eft ca.fine feb.fit propter calídos Du» 
moꝛes coidi appofitos:quozum fumus ad co; afcendés ci? 
mutat complerionem eiq; accídentalem pzeftat caloz£, vno 
de fanguis coꝛrumpitur:⁊ pꝛopꝛia eius fapozofitas mutat 
t mẽbꝛa illũ odientia nec ab a lio nutríta confumuntur. Cf 
t3. vídi ínquít bunc chimum fenfualíter.volés em co:pís 
——— ficut ſtomachũ inteſtina ⁊ ſitia: pꝛecepit 
in fpacíoto loco pom fimíam fimul c fepe perquíri vt quas 
liter cospus eiu8 confumercturztandem per medium oíuis 
dens cam inueni ad co: eíus humoꝛes coꝛruptos: quoꝛum 
fumum ad co: afcendiffe ⁊ (uam complexionem corrupit? 
fc credidi: qucarca antíquí banc confumprionem vocauce 
runt pbtbyfim decrepitam. At q: compleuím? oífputatios 
nem pbrbyfis naturalis c non naturalis;opo:tet incípiam? 
de accidentali que eft cum fc 4T 3Pbtbyfis ícitur que cum 
fcb:ifitouobus modis eft:autipfa perfe eftimo:bus:aut 
ꝛopter alium.Que vero perfe eft moibus:fit ex rebꝰ cile 
; Aciintibus ⁊ oeficcantibus:plurímü tf caufa cius eft ephi 
mera: marímefi propter exercítía anime fuent: ficut pios 
pter vígüias:cogitationem:trifticiam:anguftiam:legere z 
inueſtigare. ex omnibus enim iſtis animalis Due fatiga 
tur C ſpiritualis:⁊ accidentalem accipiunt calozem: quí ca» 
lo: cus mozabirur fabftantíalem confumet ⁊ ocficcabit bu 
miditatẽ:maxime fi coꝛpoꝛa fuerínt ad boc pzeparata:ficur 
funt calidam 7 ficcam babentes complerxionem.macilenti 
ftricta babentes pectoꝛa:⁊ capíta fpatularumfozas exeun⸗ 
tía ficut ale auium ftantes ín etate iuuenii: videlicet d cft 
&-tvitj. annis vfq ad.xxxv. seci pae fi rw fuerit vel ca» 
nnuncp etiã fit propter co: 
fca exercitia:ſicut pter eQtare alíos ve labo:es ——— 
5232* cibaria c potũ ⁊ medicinã. €T Pbtbynis $o 
pen T —— piopter alium mo:bum eft quattuoz 
Lim terminum tranfit ⁊ ſanguinem calefaatzaut eft p: 
pter vmm ud fubftantialem bumicitatem: 
í 


Soc — bumíditatem:ficst aus veniter tuf 


;c, P ectotfe pulmonís Dyapbracmatis rCnus et ylj 
dolore qui eftoc calose zapotiémarip? Omnibus appare) 


quia humoꝛes funt quattuoz Clu? eftín vafis (anguincug 
fc; pumo: ín venis eriftens ficut humiditas arbo:im terre 


rum fabftantíam carum ne putrefiát obferuans. 3aitur qz 
co:pozea büidiras Qdrupler eſt:neceſſario fpes etbice trca 
funt.Cina cft bumiditas in mébzis permanẽs: in narura 
nondum tertíam oígeftíones operata cítneqs mebzis eam 
afftmí : amemb:io:um eft bumiciras qua opes 
rari natura iam tncepit:fed tamen non coagulapit neq ess 
perfeat.Terría eft fubftantialis bumidtas qua reaürur c 
cuftodiuntur membꝛa.Cauſa pꝛimi peceft: buridiras em̃ 
ſanguinis fi augmentetur:⁊ naturam fiperetzodio rencbi 
tur:nec ab ea regetur nec mundificzbirur;quía amplius de 
mo:ane marime calefit c putreſit ex coꝛpoꝛis caloꝛe:⁊ feb, 
putrida Pm fuam materiã intra vaſs generabiter ſi nó 
——— — dimittatur:ſed folummodo 
pꝛopter id qð in eppimerafe.diximus calefiatzz calo: vías 
ad mundificatum fanguinem qui eft ín arterüijs —— 
coniungetur cil eo ⁊ confoꝛtabitur:⁊ venarum carterzará 
ſubſtantiã calefacíetzcalo: eram víqs ad pumidiraterr que 
eftín raritate metmbzo;um permanente accedet: eíus vn» 
cuuofiratem oeficcabít:qui quia enctuofitatem ⁊ fapozem 
amittit meríto a membꝛis non ſuſcipitur:mẽbꝛa ígitur nus 
rimento carentía conſumuntur.Hec eſt p:ima fpeaes etbi⸗ 
cc: proinde bec fpecies ad curandus facilis:fi fapientis ma» 
num paries inciderit. Medicus enim fi ne veloater 
calo:cm extinguere cus frigidis ⁊ humidis tabispctu 
odoꝛe aere ⁊ ſimilibus:citiflime ilium caloꝛem ertiguet:⁊ 
infirmus ſanabit. Cui niñ ſuccurratur:⁊ calo: ín coꝛpoꝛe fit 
— —— MIGUEL E vſq; ad humiditatem mem» 

:um que coagulatiõi vicina eſt: deueniaat:eoꝛũq; oefic 
cet vnctuofitate ⁊ lapoꝛoñtatẽ micbꝛis nó affi'atur ipfi cas. 
odíentib?.vri »fumptio c ſiccitas eoꝝ augmẽtata fiet: £e 
pec ſcða ſpecies etbice que oura eft ⁊ moleſta ad curandug 


2 


£2. fi calo: magis augmẽtet᷑ ⁊ ſubſtantiali mẽbꝛoꝝ bumídi 
tatiofictur c cam ficcetz c veniens vſq; ad bumiditatẽ mte 
b:o:um q fuerat cum eie abinitio complezionie Ocficcabit 
cam:1 fit tertía fpecies etbice que incurabilis eſt. Caloꝛ em 
extraneus pumiditatem membꝛa cu(todíentem ocficcauit 
operàs in ca ficut calo: ſolis ín lapide clígno operatur. Ca 
lozenin ſolis longo tewpoꝛe lapidũ ⁊ lignoꝛum humidita⸗ 
té ocficcat c eorum vnctuoſitatem ſeparat:⁊ quafi ancres 
cam facit.f£aufa eft:q: lapis lignum funt oc quattuo: ele 
mentis cópofita: proinde calo: in cie D operatur;q9 tefta£ 
actio ignis ín lapide frigido:deſiccat enis 7 ad calcem illum 
conuertit. s£ft ergo poffibile vt fi modo operetur calo: fo 
lis longo tempoze:nulla ením oifferentia cít inter caloze fo 
lis c ignie:nífiq: ignis velociterziftevero tardius operatur 
^iboffum? enim íntelugere q lapis babeat fubftantiale bu 
miditatem:cum arbores 7 perbe in montib?4 lapidib?ozis 
tar: fibüo:cs nó babeat nutriri t augmétari minime pof 
fent. f£ompleta igitur etpícc oífputatióe que eft ppter aliti 
mo:bum:opostet nos fequi o:dinem ctpice d nó cft ꝓptert 


pumíditas cítin concautaie coꝛds ⁊ venio ct 
arterijs inhabitans: quefi calefíat ; ⁊ a ſua na» 
zur3in caloxem 4 ficatatem: pzoptcr anime erer 
- citia pꝛout diximꝰ:mutetur fine vlla diminutẽe 
fui &cr pꝛima c —— fpes etpice que per ſeipſam eft moz 
bus. ilPecitaqs faale caufaturzq: calo: extraneus nó cftnift 
in humiditate ſanguinis que ín cozde cft c in fuis venis et 
marterijs:nibil enim ín co facit nifi ſolũmõ calcfacnonem 
4 ebuilitiones, fCo fi calo: augmétetur c calefaciat fubftan 
tiàim corais c arteríarum arqs venarum zc ficcetur humidi 
t3$ cius que eft víana coagulatíoni:fit fccunda fpecies bu. 
ius etpice/ fi plus augmẽtatus fuent calo: ethice: vr oe 
ficcet ubſtantialem humiditatem coꝛdis ⁊ fuarum vena 
Zartenarũ illum cuſtodire regere (olentes: fiet tertía fpe 
cies bui? ethice:ñet q; incurabiis ficut diximus.æEt qꝛ cõ 
pleuimus cauſam etbice quc eft pꝛopter alium moꝛbum. 7 
caufam cius que non eft pꝛopter alium morbum:ſed ppter 
fc: neceffc eft va oicam? vᷣmuſcuiuſq; fpecici fignificarióes 
&LiDicamus ígitur qp etbica que piopter alius moꝛbũ fit ſi 
cutpzopter eppimerazintedigenda eff ita:quoniam cus vi» 
demus aliquem epbímerá babentem oc anguftia: trifticia 
ira c fimilibus anime exercitijs:⁊ feb.permanetvfq ad ter 
tium diem confiftens ín vna qualitate. f.vt non augmen⸗ 
tetur neqs minuatur: c apparent ín cute infirmi obfcuriras 
lixidíras;ouricia « confumptio:c manu fiiper mfirmti pos 
fica fentitur calo: pungens c acutus: nulla hoꝛa augmen 
tatur neq; minuit ur aut oedíaacur eft puma ſpecies ethi⸗ 
cc febris (20 fi appareat cum bís fignis augmentá feb, 
cum infirmus manaucauzritzintelligimus fcóam —— 
ius fe. eſſe.Sz ch ſubtilius opoꝛtet ínueftiganzg ſi damus 
eicibum temperatum « laudabilem tribus diebus in diuer 
fis tempoꝛibus:in pꝛima vídels oic mane:in fca ad ſextam 
ín tertía veſpere:⁊ in vnoquoq; bozum oterum fe. augme 
tari víderimus:c ad — erterioꝛa eríre: pꝛo certo cre» 
dendum cft banc effe fcóam fpecies iE aufa eft: quia caloz ín 
firmozum eftíntra coꝛpus quietis: ad qu£ cum abus ⁊ po 
tus venerit:ſuſcitatur c diuiditur exiẽs extra coꝛpus:qð te 
ſtatur oc calido lapide vel calce:aqua enim fup cos inciden 
te mor calo: ín interioꝛibus eozum recüdítue extra co:pus 
 s£aufa eft q: aquacii frigiditate ⁊ humiditate ca 
lori oppofitaeftzeags calcem percuticus bumefacit eá cum 
fua bumíditate. vndc (ui aperiuntur poꝛi:⁊ veniens aq vfq 
sd calo:em:calo: ſuſcitatur eiq; repugnat 7 fugit ante (llas 
exterioꝛa petẽs. Eo mó ĩtelligẽdũ eft oc cíbis 7 potib? bis 
infirmis facerc. Quidã vero arbitrati funt caloꝛcʒ febzile fu. 
fcepto cibo augmentari:dbi enim in augmentü fe.accipiun 
tur.ende fe, materíam inueniens crefcit eptra coꝛpus egre 
díens:zlucernam ad teſtimonium dederunt:que dum bas 
bctoleum crefat ⁊ augmentatur ignis. Sed poftea fuam 
Ocftrureruntintentionem aum pac poatione,cibo enm jn 






diuerſis tempo:b : 

* cnet erem —— 
opter cibi humiditatem cui ca ; diximꝰ 
P ⏑⏑ ⏑⏑—————— 
patetienfui:q: facies infirmi eft 
plimbesim colo:em aut liuidu⸗: que fignificatio 
oftendit fübftantialeto pumidiratem effe ocficcatam;- vir; 
naturalem befectam effc: nares ſubtiles funt « acu⸗ 
cpacperià habẽtes:qꝛ nutrimentuz 
ad oculos veniens non cft bonc qualitatis: qð virtus dige⸗ 
ftiua que ocfecta eft minime poteft digerere: permants er 
is calo: aeris 7 fc, oeficcat; 


auis propter ficcitatem 
ios fine vlla voluntate:quafi a fomno fint graustí p:opter 
vírtutís ocfectioner c oíffolutionem:fed « mana füp cos 
ámpofita frígidi z fici inueniuntur: c mann ibi mozanre Qo 
ticc co:um coepoꝛa ey caloze manus calefiunt:calo: fentitur 
a co:poze eos paulatim afcenderc. £22 fi ventre diſcoope⸗ 
riant;apparent quafi non babentes vifcera t tactus coms 
eft quafi tabula:⁊ fi cutem eoꝛum cum digitis conftringas 
aliquantulum errendens: a permanebit minime ín; 
feríus oefcendene:carct enim humiditate qua mollis fiat 
4 ad (aum tocum conuertat. Quam feb.fpeciem fi quie ins 
ucnerít moꝛtẽ ꝓculdubio iudicet. Pulſus coz eft ocbilis 
paruus ourus ⁊ ſpiſſus:atctꝰ coz qfi choꝛde.Cã oebílís 7 
paruipulfus eft detectio c cofumptio virtutis:ſpiſſtas ve 
ro val qp a sane en fumi cogentie exireẽ.Urina eo 
rum cft ficutoleum ín quo: babens fquamas:que fi ſuꝑ 
petram fundaturz(onabit quafi oleum AC aufa eíus eft p:o 
pter confumptioner fübftantíalis bumidiratís ín folidís 
membꝛis exiſtentis:⁊ hec cauſa confumptionís oíffolutio 
nis eft pꝛopter ſiccam complexionem membꝛis dominãteʒ. 
"Elocarur oecrepíte ſenectutis moꝛbus.neq; ſanabitur nifi 
cum natura cõuerſa fuerit vt ante fuit. Stomachus eoꝛum 
eft quafi ftormacpus decrepitoꝛum:cui impoſſibile eſtvt eõ⸗ 
uertatur im ipfa qualitate qua fuit.ſ.in íunentute.vnde fto 
machus eo:us femper eft deftectus:⁊ parua occafione dige⸗ 
(tio cosum ünpedítur. similiter parientes ſiccitateʒ ín qui 
bufdam membꝛis folídís :cum fübftantía coꝛdis auquantu 
lam patitur ficcitatem cito conſumitur· Si vero ſiccitas 
faerit multa:moꝛs erit pꝛoxima: Poſt bocepar ⁊ ftoma 
cbus fi ín ficcitatemutantur perículum fignificant: fed tii 
non cíto moꝛtiferũ ficut funt pꝛioꝛa.Opoꝛtet etiã intelligi. 
qꝛ fiomnía folída membza fucrint ocficcata t multo tẽpo⸗ 
rctalíter parmaneãt:neceſſe eft vt infrígidentur:q: ſiccitas 
cum fola venít:non permanet longo tempo:c:quoniam mẽ 
bꝛa nutrimentum non inuenientia refrigerantur ⁊ deſiccã ⸗ 
tur:nutrimentnm ením eoꝛum calidum ⁊ humidũ efti. ſan 
guis. Unde cum videbimus membꝛa deſiccari c nullas ba 
bere humiditatem ⁊ frigiditatem humectemus ca:fi aute 
faerint infrigidata nullam facíamus cí curam:quia mole 
ftum eft. : 
¶ De ethica compofita cũ febꝛe putrida. Tapi itj. 
ke alienus dwit ſe hanc febꝛem vidiſſe efie com 

tam cum alia fcb:e oc putredine:⁊ vidiſſe cam fo 
o» lam nullíus babere commixtionẽ. Cuius compo 
Aſnte figuficatío bec eft zínterpolanio.f. febzius pu 
dínis:c continuatio erbiccfeb.illa ínterpolatíone pzeter 
eunte; tnos nullam ocantíquis vidimus oifputationcm: 
decius cura cum eft compofita : oiffialís enim cft ⁊ oura 
q: funt contrarie oppofite:febzi enim putríde ncccflaríae 
rcs lauatua « colatius etiã ocficcatíuazvt lauet colet € 0C 
ficcet humoꝛes d funt caufa putredinis.Et etbíce cóuenit 
refrígerans ⁊ bumectans vt refrigeretz humectet calo:em 
febzilem « laudabilem coxpox pzeftet pumídítatem. vnde 
vtraqs caufa eft fibi oppofita: pinde conuenít medíco vt ín 
ueftíaet c ftudcat nc aliquas incurrat fallacíam.Cltiltoz íaf 
* is bec curafi fe-fuerit commigtu:vr ——— 
is humiditas t erpellatur putredinís materia:t5 p: 

pde (us:ficut labo? eus 

quiett 







[^ 






tet vt caufa ethice auferatur per contrarius: 


Febꝛium. Fo.ccix. 


siete: aum ſomnoꝛtriſticia cuʒ Tetida curc£. Simi tia:ficut funt ptifana panis lotus bisvel ter tn aqua frigida 
er —— — humiaitas coꝛpoꝛis membꝛoꝝ ut panis infufus ín vino abbiſſimo leuiſſimo ⁊ bene mitto 
"ma cuftodíat: c caloz epnguat accidétalis naturalis lactuce cucurbite blitis ia condita fint 
cofo:tcE:ficut cũ cibis tponbus cpimü laudabíüe generan? — €u5 amygdalcon. De fructíb? ficut (unt vtraq; malagra.me 
gibuscrefrigerátib?: t humoꝛcs eytenuátib?:quéadmodü ^ — lones paleftinizmala:piraz vue pyemales:c ſimilia. 2e firn 
eft prifanaz fimilia: que oicturi fumus.Caueàtamedidnis ^— pisficutmalo:xigra.ciulep acapiat.Obittam? in aqua quá 
quanto plus poflint nífi aum magna fueritneceflitas:beín ^ — bibere volũt bolum:ſpodũ:ſandalos albos:femen po:tula 
de cligant medicinà quc eft leis c faclus nature;cínaefüó — cec fimilia. De aromatibus ficut funt fródes «flo:ce con 
gent virtute medicine vrrus fit attenuatiua abſq; calefactio foztatínt c refrigeratiui. ficut rofa ſalices mírta viola nenus 
Dt « ocficcatioc : Soáda cft ergo aquia cat. cũ acceflio fe. pus pbar cfandali auci clpborl ppter iccitates qué gus 
tride venerit.ſ.cũ rigo: —— vomitꝰ ſpõte veneẽ ^ nifici certi fuerimus habere in ſũis capi ſubſtãtiam pu 
rit bonũ eſt:quo nó veniẽte fi — ——— ———— midã:que repugnet ſiccitati cãphoꝛe.Sed fi pumidítas ca 
fiat cü icuíflimo vomitu.Acuminea febꝛis ceflante tan» — pitis cft parua c accidétalis püidiras:cápbozá caucat qua» 
guſtia infirmi quicfcente € petitnabifurgenteDabimus —— tum plus potſint:qꝛ reuma bit calidum:cápbosa tn nocet 
ptifanam c pane bis velter lotá c3 aqua frigida ⁊ succara ^ eis l5 fit frigida:Qó eft onob? modis, Ino q; frigiditate fua 
Damus o:dcum coctum cum lennbus;fedlentesfintimun — — accidztali. i 
dare ⁊ cürate t pzima oecoctionis aqua auferatur : deinde groſſat:vnde fit caufa agmétandi reuma.£hio qꝛ cũ ſua fici 
miſceãtur ci oz co «ramis postulace ⁊ lactuce : cũ modico tate naturalem oeficcat capire bumidítatem.nó em pumi» 
co:iandni recentis aut veteris ⁊cũ aceto t 3uccara t modi ditas capis ficcitati ippons valer repugnare E DI 
co croco, SSi verofc, putredínis fitoepplegrmatefunt pon& rit maioꝛis quáritat] P ficditas eft cápbo:e. SC arpaplafmata 
da inuicem poztistace lactuce alíquátulum mete t apr) tbli veto que epati funt ponéda cócedimus vt pabeát cãphoꝛa⸗ 
tis.Sumo mane accipiant rodosaccará cum zuccaro mixta qꝝ naturalis epatis humiditas ſiccitati capho:e repugnat € 
i» fi cognofcimus ꝓ certo calozes ethice nó eflc membꝛoꝝ couertít eam ad temperamẽtum.Sed rep:ebédi videmur à 
rarítatezz nondum venifíe ad pumíditatem Qeftcoagula? —— quibufdá fopbiftis nobís queftionem opponétibus de cere 
tíoni vana; c necefleerítoareinfirmo füccosfcariolelupu —— b:ibumiditate:quarc inquiũt bumiditas cerebzi ficcitati cá 
li c aptjoandi ſunt:ſed tñ raroz nec illos fepcaffucfaciat ma pbo:enó repugnat cus cerebꝛũ naturaliter fit bumidíus ce 
pime fucci apij:qꝛ caloꝛẽ babet ⁊ ficcitatem, SSilr fi necefíe — reris membis copie. Inde refpódedum erit cerebzus fem 
babent trocifci oe rofis accipiedifuntfine ocberber[:autfi — permouctur x eadeni. rov ien rationes:quia cft fum 
fint neceffaría maſtix ⁊ maratrü cũ rodosaccarararo tribua damétnim feniuum- volütart motus: t fum: femper afcens 
tur:⁊ cü neceffitas fuerít egrotantẽ o ítoinoab aqua düt adillud.calosem etiá aerí$ plug patitur qᷓ epar : ideo; 
frigida abfticrc. tez fifuerit neceffitas magna coctã ei da cerebꝛum accidentaliter eft ficciue epate:l5 ceteris mẽbꝛis 
bim? ci modico mafticis mírte ci aliquo vrilífyzupo. £2 fl —— firbumidius naturaliter. IHonunc dabimꝰ trociſcũ oc ſpo⸗ 
apoſtema ín viſceribꝰ fuerit oino abſtineãt abaquafrígída dio ⁊ bolo cum firupo quẽ diximus: c aliquando dabimus 
nifi ci calídiffima füerintapoftemata:qrcalidaapoftemata — pfiium fi egeſtio non fit bumida: ſolutio erf ventris in bac 
trabütad (c frigidã aquá:z pbibét eã nc ad coz veniat qm paffione cft pefíimazq: materia eius acura eft t pungitiuaz 
fiad co: venerit cum füafrigiditatenaturalé etinguítcalo — Dpumoxes in bacegritudine foliti (untad mteftina oeíceno 
rem.Opoꝛtet etiã vt caucam? ne cibü ín acceſſione fe.putri dere:quoniã mẽbꝛa ſunt oefecta ad diſſoluendũ ⁊expellen⸗ 
de tribuamus:neq; parũ antea: q: anguſtiam dabit immo dum £o6 per poꝛos qui ad interioꝛa cꝛpoꝛis cdauũi rcíolutis 
q fcb:£ gugmétabit:tpe cría epacerbationis clógabitzq: fl — tur.ocfcenduntcp ad inteftína 7 cís duas faciunt actioncez 
viderim?acceffionem mane fieri calidá dabimꝰ aquá rígo:e aut uibzicitat£ faciunt vt egeftio nequeat retineri: aut exco⸗ 
indpicute ⁊ impediemus infirma ſugetem mala gra.in t£ riát c nafarur oiffinteria, €[ De cura igitur q: vfq ad büc 
iomis:acceffione o ceflanteoabunus prifanázoi — locum noftram diximus diſputatione⸗: t mõſtrauimus pla» 
Geita itaq prifana offerimus abG $m qpnaturacppetit.Oi —  ne:qr curatio buius febris eft cum o:dinaméto aeri loan» 
eutéfeb:is in medío diei inceperit augeri: mane danda erít — dumento:um cibí et potus aromatum balnei vnctionumz 
ptiſana:rigoꝛe 9o incipiente calídam oabimus aquã vt vo⸗ — meceffc eft vt planc oicamus quomodo c vbi o:dináda funt 
— — * quidẽ — — pon MM eftab — —— eft, 
quíefcentc ímuscum fm qo it.» pc gitur fi tempus fuerit byemale nó tamen multus fit trigi 
mane oabím? ptiſanã. Rác oígcfta fucrit: cidũ * ; Í iari "n 









ficatum ab humoꝛibꝰ ad — s De coꝛpoꝛa eoꝛum indicant materiam 1eparas 
n 1 curam thice tam:bonum eft vt vngamus coꝛpoꝛa coꝛũ de ſuccis lacruce 
— —— — HE : vuarum — ſolatri viue iara Sar 
"s E lía cũ ſuis con d inunctio non diu fuper pecroza mo:eturzquia i 
— erpellam? materia putrefierí incipiẽtem cus acd fpiritus eft peranffiua. Ingeniemus etíam p:out 
lo:ec ento» dbís attena usc müdificátibusabfipcas poſſumus melius ne humidi oífloluatur.q fi virtus 
Succint te-ficut eft ſuccus lupuli:cũ rodosaccarat violis £03 fucrit oefectaz t mẽbꝛa diſſoluta:⁊vene apparet albe p 
ceri up iobabmánacafiafiftulazfihbuscómírt.fbüqs ꝓter ſanguinis (nanitioncm-offa quoqg brad fübrüiffima 
ars qp materia co:pís fit purgata:o:dínabím?aerelo —— eos cocatenatio inanita pria po:teditur moꝛs. 
— — d ani catpaplaftmata c filia: — Ghinqs feb.aliquando per fe eft mozbus:et alioi 
etetfitaer frioid — vilituttm:quía necefle per alium ficut —— mobi bis —— 
amidus:locus zi aut eft pꝛopter putredínes febꝛis in quibu 
mentanaturaliter fint fríaída « umida ficut linea vetufta NS i — * diaphragmate pulmo⸗ 


— *— ne aut propter diuturnam tuſſim: aut 
caloꝛem ⁊ naturalem — rema TU neocfic ef vt aum eam ogouerin? 
ſtãtialem coꝛpoꝛis bumíditatem cuftodíca. effc ín aliquo iftozum;p:opibcamug patientes —* 


: Liber 


gidis:⁊ ab vnctione ſuccoꝛum quos füperíus diximus: nífi 
a p Q9 tebꝛis fueritfitcalidiflima. Deinde cy ea. 
tnodicum oabímus:quía cali.apoftemaris trabít ad fe hu⸗ 
miditarem aque:⁊ pbibet eam ne veniat ad co: ⁊ noceat ca 
loziaturali./Zo fi apoftetna nó fuerit caliduſſimũ:abſtinea⸗ 
mmus eos ab aqua frigida; c mitigabimus calozem coz cus 
aereabo frigidiſq; aromatibus. CInde £Dal.aqua inquit frí 
gida in etpica que cft pprer alium moꝛbum peſſima eft. pze 
cipue fi mo:bus oíuturn? faerit, Cauſa qꝛ moꝛbus qui cau 
fa eft etbicc necefle eft vt fit calid? ficut frenefis c fiia : aut 
diuturnus ficut putrida febꝛis erratica cõmixta⁊ finulía, Sí 
vero moꝛbus fuerit acutus moꝛãs paruo tempose percuffit 
ſubitãtialem coꝛpoꝛis bumíditates ⁊ ocficcauit eam c diſſol 
uit virtutem incmb:oz. vnde calo; coꝛdis eft ocfectus t nes 
quit bumiditari aque repugnare. fic ergo humiditas aque 
caufa eft calozem naturalem extinguẽdi.Si autem mo;bus 
fuerit diuturnus:cõſummauit fanguines mẽbꝛoꝝt emüdas 
uit cam a carne , ende mẽbꝛis infrigidatis caloz ocficít na» 
creer piu igitur calo: coꝛdis iconedus pede ied 
giditati aque calo: co:dís negt repuignarc à " 
Fimefi fucrit materia ín venía P e 
parata:q: bumiditas aque illam augmẽtat ⁊ materiã tn 
rat vt nequeat digeri.pꝛecipue fi ín voína nullũ fignum oco 
coctionts appareat, Palã ergo intelligimus:q nullomodo 
oanda cft «qua in ctbica nifi cũ ipfamo:bus per fc fucritzfi 
virtus cog cuftodita fit. cp fi virtus eoꝝ debilis fit caucant 
aquá, Ginde opo:tet arbitrari qualiter cozpa coz bumefiát 
4 cofo:temus virtutem 607 cus cibts qui funt faciles ad di⸗ 
gerẽdum ⁊ multũ nutriblcs:q: fanguis coꝛpoꝝ coz lícet fit 
laudabüis tamen modicus cft.fimiliterfpás animalis z vis 
talts:t ppter fanguínís paruítates membꝛa mínnütur quc 
funt —— fundamẽta ⁊ ꝓpter paruitatem aĩalis ⁊ 
vitalis ſpũs ocficit calo; naturalis.vᷣñ neceffe eft feſtinemus 
adreftauráda coz co:pa c in virtutc z nutrimẽto cũ abis z 
potib? quí funt faciles 7 fubíto c mult nutribiles.ficut cft 
dinũ albi 7 groſſuʒ rubei grofíus. Sicut Hippo.in apbo. 
Faciliꝰ cft repleri potu qᷓ dbo:fed tñ prout opostet oàdum 
ft ci t quomodo ops:boc eft nó purum necietunis vt pᷣſtet 
meẽbris marine ftomacbo caloses c fi ſed no ocbet 
accipi multü ⁊ ſubito vt intrãs velociter eceat nec mẽbꝛa nu 
triat.nec multi groſſum vt moꝛãs in ãguſtis locis oppilatio 
nem generet:idcoq; opoꝛtet nos illud negare c egritudinẽ 
ercütibusc maximẽ ethicis:cibũ accipiat mediocrem:facile 
autriẽtem⁊ quiddã groſſiciei Dabentem vt pmanes in mem 
is nutriatz cófostet ea.Heq; intelligere oebem?yt bippo 
«ratis intẽtio cffetoe potu ablolutovci oe humidis cibis ab 
folutis:fed ↄuenit nobis noſcere:qꝛ eius intẽtio fuent de re 
bus nutriẽtibus leuiter⁊ faciliter ſicut ſunt vina groſſitatis 
aliquid habẽtia ⁊ in mẽbꝛis ꝑmanentia vt nutrimẽtum eis 
inferãt. Decibis filr facile nutritiuis ⁊ nature obediẽtibꝰ 
ficut fint e rar panis lotus 2 fimilía, Ethici vero cum 
pꝛo certo noſcũt fcbiem ceſſauiſſe:nec alía rc indiget mfi au 
gmẽtatione⁊ nutriméto cozpiszaccipiát manc Lac capꝛinum 
tu quo ftatim emulfo mifceatur in cades quátitate cat.aqua 
cad ſuauem (qué coquatur quoufqs tota aqua cofumatur, 
deinde potui betur caldũ put ab vberibus emulfus fuerit, 
quo ebibito tps crpectetur quo oigeftü fuerit.oeínde oabís 
mus ftarnum pdícee — ſimilia.oĩa iufcellata, vind al» 
bum ⁊ ponticum medíocriter bibãt.O fino potuerint folá 
lacbibere mífcédum erit cum o:deo et ſimila triríci c fimili 
bug fmp vírtus digeſtiua coz fo:tis fuerit, Sed tamen ft 
cognoſcimus co:pa eoꝛum nullam babere materíá feu pu» 
moꝛes qui fint ad putrcdínem pꝛeparati:cauendum erítab 
cis cibis ⁊ babímus ſolũmodo ptífani z panem lotũ.maxi⸗ 
mcfi ín eo:um egeſtione — —— — 
ctiam dicimus d nó debemus dare lac ꝑdices c his fimilia, 
aut vinum ponticum nifi cà certiſſime cognoſcimus febꝛem 
ab cís effe ablatã: qð cũ palã nouerimus balneabimus cos 
ín balneo aque ſapide temperato ín aere: et calo: aque fit 
Quafi calo:lactís ci ab vberibus eft emulſuʒ:⁊ ingeniemus 
yt balneum manſioni cozum fit vícinum.toucatur ín culci⸗ 
tra aut in lccto nc motio cozum pedibus cuntium ouo nocu 


menta facíat.aut fadat eos ſiccioꝛes:aut calefaciat « debfli⸗ 
tctcos vtín balneo ftare nequeant: quia neceſſe eft eig in fo 
lio balnei diu mozari quía aqua foli) que ef temperata p;es 
ftat co:pozibus eoꝛum pumiditatem augmétum ⁊ vírrutes 
Opoꝛtet vcro vr fit folium ſpacioſum c oftio balnei vicini 
vt non ambulent per acrem balnei nc parua Coxum bumidi 
tag fubftantíalis ocficcetur.c opostet vt aqua balnei maris 
mc temperata fitzquia calida fi plufip opoztet fuer 

mabit cutem pluſꝙᷓ opo:tet ⁊ índurabit eam. Si vero £rís 
gida plufi — debilibus coꝛpoꝛibus tribuet frigi, 
ditatem: 7 caloꝛem extinguet naturalem:aitem claudei ⁊ 
oppílabit, t Pm noſtrã intentionem bozum poꝛi debẽt apes 
riri c cut] molificarizq: funt in íftis dlaufi ⁊ oppilati natura 
líter:q: fine cofumptione humiditatis ree nulla poteft ínue 
turiollatans € — — facit aqua 
que cft temperate calída:q: mẽbꝛa coꝛꝑisdelectãtur in ta;q 
natura cratatur 4 p totius co:posíe membꝛa dilatatur pios 
ptcr aque oclectationem que eft eis fimilis. vndc natura fe 
Oclectante fanguis cam fequiturzz venies vſq; ad coꝛpoꝛis 
exterioꝛa poꝛos mollificat aperit⁊ dilatat:qꝛ acrío nature in 
pocloco quo oclectat ett oppofita actiont locique odit.qũ 
a re nocitiua fugit natura ed interioꝛa co;pís, vnde extremis 
tates oe fanguine ⁊ naturali inaniũtur caloze, pínde patiũ⸗ 
tur —— ⁊duriciem in cute. Opoꝛtet᷑ igitur iterũ 
nos inueſtigare vt diffiniamus quãtum patiẽtes moꝛari in 
baincooebeát:que moꝛa talis fitzquia fi viderimus rubicũ⸗ 
da ⁊ infíata fieri cozpa pꝛiuſq; confumi ⁊ minui incipiãt cog 
a balnco ertrabamus ; quia fi dimittimus cos plufdp opo: 
tet conſummabũtur. Ideoq; cum volumus carnem in cos 
po:c augmentare:dimittemũs €os in balneo quouſq; fíant 
rübicundi ⁊ inftati. Si autc; eam minuere volumus poft in 
flatiopem dimittimus cos ia Dalnco donec intlatio tráfeat; 
Tipſi ad fuam naturam fuerint cõuerſt:ſed cum decet (nues 
ftígari illatempo:za:q funt multũ ſtricta z acuta precipue f 
camein volumus augtmetare: ppterea verus terminus cu 
a balneo debent egredi:eit ruſoꝛ coꝛpoꝛis ne ipfi vltra pma 
nentes ad octerüis veniant, f£gredientibus staqs a balnco 
vngamus coꝛpoꝛa co:um cam oleis frigidís ⁊ bumídis:vel 
vnguẽtis vt cuftodiát püiditatem quà ab aqua acceperant 
tic acr illam confumat, Rurſus opoꝛtet vt diuerſis tẽpoꝛi⸗ 
bus bainectur, "imum balneum fit mane pziufc accipiat 
iac aut ptiſanam vt infrigidet c refrigeret coꝛpoꝛa eoꝛuʒ:ſe⸗ 
cAũdo oie veſpere poſtꝙᷓ lac ⁊cibus fint digeſta. D^ fi virtu⸗ 
tes infirmi foꝛtem pꝛoſpixeris eſſe vt poffitamplius balnea 
ri bonum eft. bonum ctíam eit fi lac fuper iafueumm fucrit 
emulfum pꝛiuſqᷓ i folium deſcẽdat: c mittantur in balneo 
frondes frigide et humide ſicut lactuce nenufar viola ct fia 
milia. S aütínfirm?eft ab bumonbus müdrificatus ad pus 
tredínem fe pꝛeparantibus:damus eis baineum creütibus 
lac afinínum cũ ab vberibus fuerit mulſum.hocem̃ lac huic 
paſſioni eft optimum:q; ceteris ſubtilius ⁊ tardius ad coa⸗ 
gulationem:ſed opoꝛtet eligi afinam iuuenem⁊ ſanam: ꝓ 
bare eius lac vtrus fit albũ:neq; naturaliter liquidum neq 
ſpiſſum multum z znutríamus eam cim lactuca fempurua 
coꝛiandro 7 bono oꝛdeo:⁊ bona 3qua.lacte vero oígelto itc 
rum ad balncum mittatur.» fr balneo patientes oelectan 
oriri —— — ad balneum —— 

mftt vnius ab alio quinq; hoꝛis:poſtea come 

perdis patios inaceos — —— ab 
omni cibo graui:ſed opoꝛtet dbi quãtitatem fierí tales qua 
ſtomachus nó grauetur:qà cótéplari poffumus hoc modo 
Quia ft oederímus cibũ 7 patientis ftomacbus ertétioncm 
patíatur et acidum et fumoſum ructum faciant:cognofci/ 
mus cos non bene oígererc, vnde cidi quãtitatem decreſci 
mus adeo oonec piofpicíamus cam optime efle digeſtam. 
Rurſus fi víderimus cos multa quátitate refectiõis cares 
re:dabimus lac vaccinum:pꝛius rfi buty:um abco fit extra⸗ 
ctum. Deinde pꝛima vicedabimus ei.t).;.ficqs afcendamus 
vſq; ad quattuor «£t quoniã lacnominauímue illud octere 
mínare volumus cu(be:um conueniat c cui non. Ande dic 
inus c cũ lac ceteris eibis eft facilius ⁊ omnía coꝛpoꝛis mee 
bꝛa nutriat: erítoibug nutnbili? ⁊ laudabilius ad ptbyfim 


Febꝛium. 


me quí alium nequeunt ſumere cibum,et laudabilius 
e lac mülcbxczmapime fi puellam lactauent : poft boc cft 
afininum.ed tamen quídas odiũtytrũꝙ;: ⁊ q: cis abonuna⸗ 
bile eftzopoztet oarí capzintis. £ft enim medi ocre ínter fub» 
tile c groffum:fed pꝛiuſꝙᷓ demus illud:decet poni capzáin 
loco puro ; € nutriamus eam cum bono 0:dco et berbis fi 
cat cosandro lactuca frondíbus celfi et pis ſimilibus:et ca^ 
ucamus ne utfirmí pátiantur folutionem, proinde opo:tct 
bis vel ter calidum lapidem in lacte extingui vt aqnofitas 
eius confümatur. fi virtus eorum fuerit confo:rata dabi 
mus cís cancros pev cocos —— vel — A 
fitía; ¶ Igitur qꝛ ſufficienter oc lacteolt parauumue:op 
"pP eere 
alic resfrígidc. dufdp diſp 
muscmonftrabánpe ue fint PU A op MG — 

licuius rei comparatione. itaq; concoꝛ 
"i en efie cain adding : pound 


ptío vero coꝛpoꝛis que eft fine feb.et caufa eius cft 
—— bumuditatis co»pís cófumptio:et naturalis ca. 
— —— cft ꝓpter ſanguinis parutatem : opoetet 
— — 
bita co:pis mutatione ínfi Wi ——— 
—— — 

m yetus:ne doloꝛem capitis faciat ct co:poza eo» 
rum oeficcet.(cdeant inaqua figna cocta fint fanfucus ba» 
filicon: P3cos:frondeg;ditrulí fumigentur oc ligno aloes:ca 


"mus deticiat. Demus itaq ſyꝛu 
y radice:pecoꝛinam carnem: vinũ 


Fo.ccx. 

ueant omninoa coitu.Quoꝛuʒ virtus fi augmẽtari inciꝑpiat 
dabimus tyꝛacam et mufcaram. pins itaq; fi int cofoctatí 
baincentur €t balneum caredíentes comedant annualem 
agnum: vifcellatà conditum cum fpíca « sinsíber: 7 bibant 
vinumvt pꝛouocet eis ſomnũ. Si autem aliquam patiantur 
fcb:e5 modicam videlicct aut tuffim ctfi fcreant albumvífco 
fum et groſſum:dabimus eis aposimata de yfopo:;z electua 
rim qõ recipit febeften.Liuiubas.rrr.líquiritie.z.j.vuarfi 
paffarum enudeararum.5.rv.capilloz veneris. j.fiaue fic 
cc. c. omnia m.r.libzs aque coquantur víquequo ad uas 
redeant.da erinde.2.titj.colarae ad bibedum cum.2.j. 0€ [o* 
dosacca.poftea comedat íus fruméti ⁊ fenurea. 4 accíptat 
cicctuarium qð recip fe.lní.2. j.&.0:0bí.3 j.imedulle fe, bom? 
bacis.5.j. fucci liuintie.z.t.rae puluerém et cum oleo ami» 
$da.frica ocinde adde cca: qo ĩufficit. Ats Te. fucci cauliu⸗ 
libꝛas.itj.mellis diſpumati libza.j.coqttantur vſq; ad mellis 
redierint ſpiſſitudinẽ.poſtea medullas fíftid quantũ fufficit 
terect cum melle tempera.deinde cum potui oarevolueris 
bà cum lacte capꝛino aur afinino vel pecozíno coctís cu5.5.D. 
leuiftia . Als fe.rmaratn radicie : apt) radicis — 
5.1). malue ſeminis.ʒ.iij.lini feminis. 5.15-imtubas. rr. fic? fic 
cc. v. yuaz paffarum enucicaraz. s.v.bec omnia im.vifj.lib, 
aque coquantur víquequo ad ouas redierint: oabís omní 
oie ad bibendum.2.1tj.cu5 rodosacca, víolasacca.ana 3.) 402 
fi calozem non babeat tempusq; non fuerit byemale cum 
melle.5. v.accipiát illud. Zirofcia valetes ad pprbyficos em 
picos cardiacos qui fy .gũmi ara.berberſ boli.ana ⸗.iit.ro. 
ipodrj.fe.poztulace ana.5. t). € P.cancroxum fluuialium affa» 
to:ü. 5. v. bafilíconis arnogloſſe fe. bozagi. afi.5.t). cozrams 
dri ficci.5.tj. 9-infufi ir acero et adíolem ficcati poftea affas 
ti, o:agaganti amid, femLatruli, axciana. 5.1). fe.mirte.s, 
jítj.fc. malo:zum cditoniozus.fe, berbe acetofe ana.ʒ.ij.liqui⸗ 
ritíe, ʒ.iij. reub.ʒ.j.ſᷣ.cacabꝛe gemmarum non- perfozata * 
rum arna.s.tj.omnía trítacum aqua rofacea. te ret 
troſcici er eis fiãt.dabis exinde.ʒ.ij.Altjvalẽtes fimili modo 
"Re berbens fand, al.(podt).ana. 5.ttj.rofarum.5.v. fc.poztu. 
lace.citru.cucu.cucur ana ⸗5.j.ſ.dꝛagaganti gümt ara.ami⸗ 
d: ana.ʒ.itj.boli.z.iiij. berbe acetoie.cacabꝛe. gemmarum 
non perfozatarum.ana.5.D.retnpera cut fucco amogloſſe. 
Alq; Re-fpodt:bol.ro.ana.. (it). gummi arabi.dꝛagaganti fe, 
amos:ofic ana,s.itj.feminis papaueris.s. v.fe. po:tuiace.fe, 
atríplic.ana.5.1t).berberis.5.t). fac puluerem 7 répera cum 
aqua rofacea. Alij valẽtes p:opter lienteríam frigidam Ty. 
ro.fpodi) ana.ʒ iiqj.ſe.mirte berbe acetofe àna.5.it). fe. postu. 
lace fuümac. ana. 5.v. fe.maligranatis.iín.boli.s.e.afimt ara» 
bí.s.ít). bypoquiftidos.5.ig. puluerisenrur 7 c5 fucco cito 
nioz teperenturzoa potui cum ſyꝛupo cítontoz. llt) valen 
tes contra oiflinteria cum tuffi quà pbtbyfid patiũtur. Tv. 
gümí fe.atrul. ana.5.ir). fe.bafiliconis.s.n). f. fe.márre.s.it), 
herbe acetofe. s.iit).(emt.pozmlace.s.it).pec omnia aſſata in 
puluerem redigantur. oofis cíus.s.it). aum ſyꝛupo mirte. 
SElecruranum coueníens pbtbyfids tuſſim babenribus có 
fccrum cũ fezupo víolaceo.marime quib? in pulmone 7 pe» 
ctoꝛe ocfzendunr humoꝛes groſſt et vifcofii. f febeften.c. 
fuiubas.Lvuarum paffarus enuceatarum.s. rr. fe, malue.s. 
iij.cancroꝛum lauatozum et affaro:ii. 5. pv. capi. ve. amo» 
gioſſe 313.5. v.liquinitíe.2.j.0mmia in.vqj.libꝛis aque coquam 
tur quoufqg ad ouas redeant. S2einde.z.ur. fape adde et 
5ucca.2 ít). terum víqs ad meliis fpiffirudinem coquano 
tur. Z?cínde acape gũmi dꝛagaganti.ſe.citonioꝛum an2.5; 
vitj.fe.cucu.z j.amígdalas oulciur.5.vit. fe.poztulace.s. vj. 
amídi.. vit) fc. papaueris.aLs.vj.fac puluerem: cũ fuperio 
ribus temperetur. Pilule que fub lingua pofire valet con 
tra tuffim. gummi dꝛaganganti.ſe. poztulace, fe.dironio 
rum. 3n3.5.(it) femi, cuc. s.v. amídi sat).amígda.s. vj. fabe 
mundate.s.t). fe.malue.s.it). liquírítíe.s.v. otmnía in pulue⸗ 
rem redacra temperentur cum fucco pfiltj.f£3tbaplafma có 
tra tuffim pectoza bumecrans. fe. malueutíd.. radicum et 
fródíum maluc.ana.5.iiij.023gagári.5.n.cere albe olei vioł. 
an3.3.ít).fac carbaplafima. Trociſci valetes cotra ſanguinis 
fcreatü qui fir pprbyficis. fe.sümi dꝛagagãti fe. poztulace, 
ana.z.v.ſucci liquintic, 5. vj. boli — ſucci 


Aber. 


Miren doe &catieiana. s. iij. cotallíztacabze.an3.5.iitj.fpo 
o9. 5. v).rofaz.s.iit). epu eager infufi ct us 
vij.tempera aim aqua acea. £catbaplafma cótra fanguis 
. ife ſcreatum et tufiim et febꝛis calozem, T.cucurbite trite 
uafi medulle.ʒ.iiij.cãphoꝛe.ʒj.ſandatł.al.et rub , 5.t). ros 
€ ficces.tj. B. eere aL. xxx.olei rofatí.s.j.fiat catbaplafma, 
Sirupus iuuans fanguinem farcantes. Ty.fucdi arnogloſſe. 
fucci cucur.cucu.citrili.aque roſacee.añ.lib.ij.ſucci mirtil⸗ 
lo:um lib.j.ſucci pomozum citonioꝝ.lib.v.omnia coquano 
tur bonccfrant quafi ſapa:deinde cum aq frigida potuí oce 
, tur, (um valens contra humoꝛes fanguínolentos 
. quifuntin pecto:eet pulmone:et calozem extinguit:vulne⸗ 
ra pecto:ís fanat. f.amídi.fe.citoniozum., ail.5. v.fabe.boli, 
aũ ʒ.vij.ſe.malue.ſe.melonis.an.ʒ.iij.gũmi.ʒxxx.dꝛagagan 
ti liquiritie.añ.ʒ.tij.oĩa pulueriʒatacũ ſapa temperẽtur. M 
fi non fuerit febꝛis nec humoꝛes groſſi ct conuenit melius 
mundificari:iungantur oꝛobi.ʒ.vtj.vſopi.ʒ vitij.maratri fe. 
apij.añ.ʒ.q.⁊ ſ.Si vᷣo humoꝛes fuerit groſſioꝛes putrefacti 
ſẽ. fenugreci.ſe.lini.carui.equali pondere cum oleo amigda 
lino ⁊ melle teperabímus. Ate . pꝛaſſ oꝛobi medulle.fe, 
bombacis.añ. .it.ſe.lini.fenu 5. tj. omnia ín pulucres 
redacta cum melle remperentur, : 
«I Quarta pare buius oc feb.acutie ⁊ acciden⸗ 
tibus císconcomítantíibus, 

De febꝛibus caufon et frencfi.api.]« 

De frencfi.£api.fj. 

De crifi, £apiitj. i 
De ſcientia futuroꝛum moꝛboꝛum.Capi.v. 

De ſcientia diei cretice.Capi.y. 

De cognoſcenda criñ ventura.Capi.vitjj. 
EMEN putredíne que inflatíua dicitur: t pleu⸗ 
. refi. api. vitj. 

Shc puto laudabili c illaudabili« mediocri £apiis. 

De caufa oígerente matcríam adiuuante ct apoftemata 








tumpentc. ££apí.k. 
De differẽtia verc t nó vere'pleurefis ⁊ calido apoftemate 
Seiten A 
De oífferétia fit ppter paffioné diaphꝛa 
«matis c que fit ppter p cerebii.SEapi.rt. 
DSe fiqnificatione tpís vniuerſoꝝ mo:boz.SCapi.ritj. 
De oicta t cura ipſoꝝ.Capi.xiiij 
"dtcrum oc curaiftoz mo:boz.£api.rv, 
De ſyncopi.Capi.xv. 
yctericia. rvn. — — 
De fe inflamatiua ⁊ pleure.⁊que cá ſequũtur.Capi.xviij. 
i.xix. 
¶ De febꝛibus cauſon et freneſi.Capi.j. 
Auſon cõtinuum bs caloꝛẽ caloꝛi natura 
7 SSEwdlli noduum et ei magnum facientem mpctum 
ye MIptopter mo:bí repuguationer. cuius nocus 
VENDS mentum eft impetus et moleftatio quí ab ini⸗ 
ctio aum ea eucniunt : popter acumen mates 
: rici qua creatur.buíus enim materia ignea eft 
acutíflima (n concauitate venarum coadunata c arteri 
coꝛdi vídinantium et maxime eenarum oꝛis ftomacbí : et ín 
conciuttate epatis et pulmonis, Ideo otffert bec fcb.a ter» 
tian3 Quc eft intra venae ; quía tertíane cboleracft ín vc» 
nis a co:de remotis. Sed ín caufon que oc cbolera genera» 
turzmartme eft in concauitatibus venarum que funt ín coꝛ⸗ 
de vcl fibí vicinantibus:bocteftaturouríties fcbzío: furiofi 
tas ſuiq;ʒ acumen: et foztítudoet continuatio fins. Cau 
fa vero fo:títudínis et acuminísiet contínuitatie fcbzie bec 
eft:quía materíaeft ín venis quefünt inox ftomacbi et ín 
cpate.Que febꝛis duobus modis eft. CTmo q: eft acutíffima 
et feruentiflima. (ua enim matería pura colera eft rubea 
cum nulla bumíditatc cõmixta.Eſt et alía que non cft tanti 
feruo:ís:quía fua materia eft cpclera citrina cum quadam 
pbleamatís humiditate comírra. proinde vocauerüt prímá 
caufon pꝛopter fuam vſtionem: eius enim materia eſt de pu 
Volera ardentiffuna. fecundam vero nominauerunt aai 
tam abſolute:quia matería eft aliquárulus fanguinolenta, 


4r epi naturalíter eft calida et ficca, 


Slurimũ autem primatauenibus accidit: quonam * 
ucin eſta⸗ 

enim huius febris eft naturaliter co tiua et 
augmentatiua:quia cum ſuo caloꝛe et ſiccitate coꝛpoꝛis bu 
miditatem cum ſudoꝛe et fumo diſſoluit et deſiccat.vnde 
neceffe eft vene extenuentur. pzop 


contínuatio febꝛis 7 fitis:quein ftatu moz 
ía vcro accídentía cí et alijs feb, 

modis reri drip fpem t — 
tem:aut cf, 1 et perditíones. Illa vero que fpem 
falutis fi. funt virtus infirmí:t (enfus bonítas:les 
uitae co:pozís: t calo: feb:íe in toto coꝛpoꝛe equalis:ſpũs 
nó ipedit?z laudabílíe cópofitio;íacét] infirmi:appetit?c oí 
geftio bona. libentíffina cibĩ acceptio.pulfus fo:titudo na 
turali affimílantis:figna coctionis ín vꝛina et eacftione apo 
parentía:ficut vꝛina rubicunda claríffima equalis ín líquo» 
rc bypoftafim albá lenem coniũctam 7 ín fundo va 
fis permanente. Egeſtio vero ín quátitate qua dbus ct 
tue fuerunt: t erpulfioin tẽpoꝛe quo faní fucrant; ín co 

ꝛe quidẽ pertínés cbolere: liquosem babens inter ſpiſſuʒ 
et liquidũ medíocrem cũ cpolera tínctü : quía cbolera quá 
babetadmírtum fignificat oígeftiones.& aufa vírtutis infir 
míet fenfus bonítatis ⁊ leuitatis coꝛpoꝛis cibiq; appetítus 
falutem fignificat: quía fanítatem cerebꝛi oemonftrat t vir⸗ 
tutem neruozum ⁊ lacertozz omnibus membꝛis fenfum ct 
volũtarium motum pieftantíum.Q mnes ením pbyficí pro 
culdubio credunt neruos et lacertos a cerebzo pzocedere 
eiuſq; inftrumenta effe. ende cus fundamentum eft fo:te ne 
ceſſe eft fo:tia fint eius inftrumeta:vt cũ inftrumentor falu 
tc actío anímalis operetur et compleatur:7 cu5 actionis ant 
malís complemento perfectus permaneat fenfus naturale 
confoꝛtãs actionem: cũ actionis naturalie confo:tatione 


coꝛpus fitleuc et deſideriũ cibi fit fo:xte. r£qualítas vero ca* 


loris ín toto coꝛpoꝛe equalíter permanens 7 ſpiritus facili» 
— ue] rua eque ipſum babere virtutem figni» 
—— "a nobílía ——— de quibus 
tcm rícoit o ⁊ diaphꝛagma 7 pes 
ctoꝛismẽbꝛaſunt coꝛdis — fimo g fundamẽto fana 
eius ſunt inſtrumenta:vnde flatus cõpletur et pulſus con⸗ 
fo:tatur c etíam cii foꝛtitudine calo: per totũ coꝛpus diuidi⸗ 
tur. Significationes fo illaudabiles mo:t£ fignificátes ou 
plíci modo funtzaut erf fignificat moꝛbi foztítudinem ⁊ mo 
leftíam fine tímozezaut innuũt ſuſpectionem et timoꝛẽ. 3l» 
leautem que fo:títudínem mo:bi oftendüt funt feb. contí» 
nuatio t ecbementía :fitis foꝛtitudo:vigilia:ſtupoꝛ 
alienatio mentío:augmératio feb.imparibus diebus: o: 
fitas caloꝛis ín permanentio:falícet quídà locus ca 
lidus quidam locus frigidus : fudo: calídus caloꝛem ſebꝛis 
etfitim non mítigang.vomítus et eaeftío ignea nullam cis 
trínítatem babentía:crudíras et arofficice vine. vifcofitas 
et límofitas dentes cooperientes : fanguis c naribus cum 
rígo:e manane infine mo:i;bi:queomnía dicimus nontímo 
rcm fignificare: quía quandoq; ea accidẽtia bona fequütur 
etnonnund mala, verbíaratía, 4o:títudo febris ⁊ magnis 
tudo fitíe acumen fignificant 7 vftionem 'cbolere que eft 
fe.matería. £7» fi (n cretíco ote laudabilíe veniat purgatio t 
feb.et fitismítigate fuerint faluspo:tenditur. Si autem 
ín die cretíco febris calo: fitíe auamententur: tímozem fia 
gnificabũt. vigilía fignificat calo:e:ct ficcitatem ín cerebzo 
bomínari:et nonnund fignificat oolozem effe fomnum aus 
ferentem:fcd co ceffante vígilia ceffabit.ftupo: autes men» 
tis oftendit fimum calídum bumidum ímplentem cereb:í 
ventrículos ct vírtute eíus bumefacientem. £2» fi laudabi⸗ 
lie crifis fequaturzfcilicet cũ vꝛina⁊ egeſtione aut ſudoꝛe ez 
pellentibus materíam illum fumũ generantem:et aliquod 
coctionis fianum apparebít in vꝛina:ſalutis indicium pꝛo⸗ 
nunciabit, Si autem vina augmentabitur ín cruditate ct 


Febꝛium. 


groſſicie ⁊ mutetur in albedineʒ:timenda crit. Alenatio vc 
£o ſignificat fumum calidum ⁊ ficcum ín cerebꝛo dominan⸗ 
tem: fuam büiditatem ocficcarezquá fi bona ſequatur cri 
fis ct febꝛis tranfeat vírtufqg confoztabitur:falutem pꝛonũ⸗ 
ciabit.Si vcro mala ⁊ augmenrabitur fcb.acumen c virtus 
patientis ocbilitari incípiat:malum fignificabit, abundan? 

fiam cnim bumo:us fignificabit. $udo: vero calidus in oic 

cretico fi appareat c totum coꝛpus circundcet: tebꝛiſq; miti? 
sabiturzfalurifcrum erit fignum. Si antem co apparente 
febꝛ. non oefidiat : longitudinem mo:bi fignificabit. abun? 
dantíamvero humoꝝ extraneoꝝ interius accumulatã often 
dit cffc : quos longo répo:e neceſſe cft digeri c purgan à na 
tura.» fi non circüdet rotum coꝛpꝰ c febꝛis augmetetur ti 
tmozes ínnuit:marímc fi non fit in oic cretico:quia fignificat 
Defectam effc acnoa£ in toto cozposc equaliter. i£ boiericus 
vomítus oftendit cbo.ru.in toto cope oomínart. 42» fi quà» 
tum naturcconuenit fuerit: t pꝛout virtus patientis tole» 
rare poterit:⁊ cr €o coꝛpus fir alleuíatum : falntes pꝛonũcia 

bir, Si autem pluſqᷓ virtus patientis poterit fuftinerc fuc» 
rit:nec pꝛout naturam opostetznon fum? fecuri quin natu 

ra deficlat in repugnatione moibí. ££scftiovo ignea fiue cro 
€ca figmficat domĩiniũ cpo.ru.d fi ín oic cretico apparuerit: 

aut in die declinatiõis mobi: t eam fequatur leuitas cozpo 

ris et bonitas virtutis:eſt laudabilís, sLontraría vero econ⸗ 
uerſo.Cruditas ⁊ grofficies vꝛine ouob? modis fizaut funt 
ín coloꝛe:aut in liquoꝛe. In colozevero fi fuerit citrina: figni 
ficat actionem caloꝛis naruralis effc oefcctam in loco coctios 
nis.quã fi bona fequarur criſis:⁊ virtus naturalis incípiat 
fcces »igerere ⁊ extenuare:atq; vzina fit rubcí colozis tepe» 

ramentum babens ín liquozezfitqy in oic cretico laudabirur 
índícia falus pꝛonũciãs. O fi vzina apparear cruda fcilics: 

aut alba 7 ſubtilis:aut grofía ⁊ cruda mala erít ⁊ timoꝛoſa. 

In liquoze vero poteft ficri o:uerfie modís:quia aliquan 

do erit ſubtius zdara in ca tſubtilitate:⁊ aliqua 
do erit grofía ⁊ turbidazrefidens vero fit clara. aliquando 

mingitur groffa ⁊ turbida ⁊ talis ꝑpmanens.Eſt ⁊ ala exiẽs 

ſubtilis et clara refidens vcrofit turbida.que aurem clara 
cexiens clarapermanens oftendir naturam nullam ín ca face 
rc actionem coctionis. Que Yo mrbída míngirur ocindc fic 
clara fignificar initium coctionis effc completa, ↄAua quides 
que erit turbida ín fua permanet rurbidirare.7 €3 que exit 
dara ⁊ refidens fit turdida:ſunt medíocres inrer falurem ⁊ 
timoꝛem:que qui planius ⁊ aperrius cupit audirezlegat lí 
b:um noftrum de viinis. 2! imofitas oennum fignificat viro 
tutem extranei calosis dominari.Caloꝛ enim ertraneus coz 

po:ie büiditati fi oomínetur ingroffat eam fitqo viícofa:d fi 
dentes cooperiat lógitudinem mozbi fignificat. soi vero vir 
tus infirmi fuerit fo:tío vt moꝛbũ queat füftinere ſalutem fi 
gnificabit.Si air debilꝛs multũ moleftü erit. ¶ Pꝛiuſqꝙᷓ ois 

fputemus oe fanguine pcr nares excũte cus rigoꝛe:opoꝛtet 

dicere:quia impoffibile eft coadunari in bac febze hec duo 

accidétía fimul:quía fanguis e nanbus exiẽs fignificat cho. 

Que eft matería febris cflc íntravenas mittã cũ fanguie. i 

goꝛ vero oftendít mareríá febzís effc ertra vafa z membzis 

feafibilibus vícinam:quia pzoptercboleram que eſt mates 

na moꝛbi currentem ad. mébza fenfibilía t mo:dicantem ca 
fit rigoꝛ. Rigoꝛ ergo cũ fluxu ſanguinis per nares exeũtis 

eft inconuenens ín cauſon ín vno tẽpoꝛe. Sanguis per na⸗ 

res exiens:licet fit vnaoe purgarionibue buius febꝛis: fi in 

Oiecretica appareat; fi fit Pm virtutem patientis ⁊ quan⸗ 

tum neceſſe fueru: et maximein finc moꝛbi:⁊ ante rf appa? 
ruerint figna coctionisin vꝛina⁊ egeftione erit laudabflis ſa 
lurem pzonücians. Si vcro ecõuerſo fit. fcilicet vt nó veniat 

ín oie cretico: firgs paruus guttatím flucns: aut mulrus 

pluíd virtus tolerare queat malus crít ⁊ timoꝛoſus.pꝛeci⸗ 
puc fi fit in initio mo:bí € pzíufip vlũ fignü coctionis appa» 
reat. Rigoꝛ itaq; fim acuta febꝛe marie m caufon eueniat: 
neq; falutem neq; timoꝛem fignificabit : qñ vero funt cũ co 
alía accidentía quc funt falutem vel timoꝛem oftendentia: 
tamen fi nulla eum fequantur accidentia molcitü eft. Si veo 
robona boná fignificabür. 4D» fi appareat infine moꝛbi: in 
die fcilicet cretica: ⁊ eum laudabilis purgatio ſequatur:fe⸗ 


Fo.ccxj. 


bꝛiſq; mitigetur:ſalutiferum erit indicium:quia fignif.c: bit 
naturas cflc contortatã ct expellere feces mo:brab interu⸗ 
ribusvafis exterius. Pꝛoinde rigoꝛ in fine moꝛbi ci alique 
coctionis figno veniens in futuro ſudoꝛẽ pꝛonũciat.O fiin 
initio moꝛbi veniat pꝛiuſq; mozbus incipiat digeri malũ nũ⸗ 
ciabit maxime fi non fit in oic cretico. Palam crgo eft q: vbi 
fanguis oc naribus currit in acuts febꝛe non cft rigo: €t 
vbi rigo: non eft (anguinis ſuxus per narcs : p fialiquádo 
faerit mali pzonüciabit, fignificabit enim cbol que eft ma^ 
tcría febris in interiozibus venaz « arteriarum erteríozib? 
⁊ toti coꝛpoꝛ bominari,/£: fi permaneat 4 faciat inrerpola? 
tionem erit peffimus onobus modis : quia cum veniet aut 
€rit aim virtute:aut cus defectione virtutis. Soi fit c virtus 
te t panens fuerit fo:tis illaudabilie erit:quia vfus eft na* 
turc vt poft rigoꝛem faciat purganoncm. "A»urgatione ve» 
ro facta ⁊ rigo:c nion cefíante diuturnitas mo:bi fienifica» 
tur:quia oftendir materiam mo:bi eſſe aroffam et ouram 
ad oigerendum.vnde non fumus fecuri quin virtus patien 
tis ocficiat pꝛiuſcᷣ mareria moꝛbi oigerarur : quia nequrt 
pati feuitíam acuminis et diuturm moꝛbi t affidnum mo? 
tum rígozis. £2" fi eger ab mitío mo:bi fuerit detectus:peſſi 
mum eft ouobus modis. vno quia fi folutío rigoꝛem ſequa⸗ 
tur neceffe eft vt virtus fist ocbilio: non valens cum pati.fi 
autem nulla cum ſequatur purgatio:oftendít virtutem cfic 
defectam: quia nó poteft malos erpellere bumoꝛes qui funt 
caufa rigozis.( Accicẽtia ecro timoꝛem proculdubio figni» 
ficantia becfunt.oefcctio virtutis ⁊ eius inertia moꝛbũ pa⸗ 
ti nequeürie:co:ruptio ſpiritus c appetitus:pulfus abfcono 
fio : anguftia : timo: : ſuſpitio: alienatio : gutte fanguinis 
p nares manátis t nó in oíe cretíco frigydt ſudoꝛes:⁊ ſudo: 
non in toto coꝛpoꝛe.rigoꝛ ín into mozbizyctericia. Si ante 
vtj.dies apparcat frigidítas exterioꝛis co:poꝛis:⁊ magiume 
ín extremitatibus ſubita fitís ablatio fine caufa manifeftaz 
necin oie cretico:repentina fuftocatíofine aule apofremate 
inuolitaric lachꝛyme « fine vlla pafíione oculoz.: pazaras 
ct nígredo vzinc : albedo cruditas egeſtionis tui qb vifzofi 
tasct vnctuofiras et eius fruftatim ouifio quafi furfuree 
refolutíones caufa comuptionis fpirinus malum pꝛonũciat: 
quia fignificat vírn:tem infirmi effc ocfectam 7 mozbi pefii» 
mítarem quatruo: modis, Toꝛruptio enim fpiri? aut facit 
magnum pulfum et velocem:aut magnum 7 tardum: aur 
paruum c veloo. m:aut paruũ ct tardum.D^aenue c velor 
fignificar apoftema cflc in cercbzo aut in diappꝛagmate. 
xD ifferenna inter vtrũc; eft bec: q:apoftema cerebꝛi ſcqui⸗ 
rur alienatio mentis:⁊ rubor oculoꝝ fozas cminentus. Apo 
fterma qð eft in orapbzagmate:babet anguftiam fpiri?« pe 
ctoꝛis ſtricturam. agnus vcro t rardus pulfus alienatio» 
nem mentis figuificat: qꝛ patiens pꝛopter oiturbaricnem 
menns retinet flatum : ocínde eum fübito emittit: ficut fa» 
ciunt bí qui granem oo:miuic fomnum ⁊ ſubito excitantur. 
Sulſus vero qui paruus eft ⁊ velor fignificaz extrancũ ca» 
jo:em aggrauare c fuffocare virtutem fpintualem et pbibe 
rc eam ne fortiter egrediatur. Pulſus vero quí paruus eft ⁊ 
tardus oftendit p:opínquiratem e.tinctionia calozis natura 
bis. Abfcófio pulfus oftendít virtutis detectionem « diſſolu 
tionem Anguſtia fignificat acutos humoꝛes ⁊ nocitíuos oꝛi 
ftomacoi oominan:qó nobiliſſunũ cft mẽb:ũ fenfibiez acm 
tü fenfum habet:pꝛoinde ſenſuala cü co patitur meribzaz 
falicer peincipalia ficut cerebꝛũ coz epar.quéadmod6 ftoma 
cbí paffionem fequitur cardiaca c co:dis tremo: Ideoq; cũ 
o:í ftomacbi acuta ⁊ nodua oomina£ cbolera:patiürur alíe 
nationem mentis t cozdis rremozem:q: calefacrio er ignco 
calo:e:c ad euis repugnationem ocfidiéte tremo: ei accidit. 
Simuter etíam cerebo fi oominatur incenio caloris 7 (ub 
ftantíalis bumiditas ocficcatur. vnde fit mentis alienatio, 
BSꝛoinde fingulrus ín caufon eueniẽs timoꝛem nũciat:quia 
fignificat fpafmum in oꝛe ſtomachi fieri pꝛopter deſicca⸗ 
nionem fue fübftantíalis bumiditatis. Similiter et doloꝛ in 
vifceribus: fi caufon patientibus accidat: malum posten» 
dír : quoniam inteſtina oftendit (pafmata, Timo: et ſuſpi⸗ 
tío ct ftupo: ín acuta febze molcftiam innuunt : quía pefti 
mos ocnotant humoꝛes eflc ín vencriculis — :lumen 
in 


Liber 


animalis virtutis extinguẽtes. EOali enim humoꝛes ventri⸗ 
culos cerebꝛi implentes aut ſunt humidi et fumoſi:aut fu⸗ 
mofi ⁊ ſicci.Si funt fumofi ⁊ humidi ſtupoꝛem generãt:fu⸗ 
mofi c fica lumen animate virtutis extinguũt ⁊ tumozes et 
fufpitionem faciüt:fed plurimum boc accidit infirmís cum 
8 fomno fuerint expergefactuq; illibumo:ce in fomno funt 
ad interioꝛa cerebꝛi: ficut calozem videmus naturalem effe 
ad coꝛpoꝛis ínterioza reconditum tn fomno, 3Rurfus víde» 
mus cos qui pott abi faturitatem doꝛmierũt: quia fumus 
€ibí ad caput aſcendit:⁊ grauitatem generar. Similiter illi 
humoꝛes aſcendũt ín fomno 7 cerebzi ventriculos implent. 
infirmo ergo a fomno furgente:quia natura ad coꝛpoꝛis cx 
terioza exit ſubito:et illi bumoꝛes cum ea moguentur: c anío 
mate virtuti dominantes lumen eíus obſcurant:timoꝛem ct 
fufpitionem et mentís ftupozem generant, Aiienatío vero 
cerebꝛi perauffionem fignificat propter incenfionem calozis 
fcb:üis.p:omde eri Mae sun in cercbzo naícentis alice 
nationem fignificat. sDutte fanguinis c narib?fluetes peſſi⸗ 
me funtzquis figmficant lóginquítarem moꝛbi:neq; fumus 
fecuri quin mo:s adit futura:quoniamfanguinis manarío 
pernares vna eft oc purgationibus quas natura fm crifim 
operatur:que fi fucrit ín die cretica fed non fir perfecta quà» 
tum opoztebit longitudinem moꝛbi nunciabit:quia natura 
monftratur non pofíc totam materiam egritudinis expelle⸗ 
re.p:oínde iftud accidens non eft alicuius boniratís móftra 
tiuũ.O fi ín oic cretíco non apparuerit eft peíus:quoniam 
non eft cx actiõe naturc:fed ex materiei acumine:qð nequit 
narura tolerare. Sudoꝛ frigidus malum pꝛonũciat duodus 
modís : aut enim fignificat atiffimam caloꝛis naturalis ex⸗ 
tinctíonem : aut abüdantiam humoꝝ frigidifiimo:um calo⸗ 
rem naturalem eptinguentium et caloꝛem feozilem ſuperã⸗ 
tium:cuius differentia bec eft, udo: enim qui extinctioneʒ 
caloꝛis naturalí fignificat eft ci acuta febꝛe.alius enim eft 
cum leni. Pꝛoinde pꝛioꝛ vicínam nüdiat mo:tem:quéadmo 
dum fi im quarta die appareat moꝛs erit expectãda in ſexta. 
Tauſa quia moꝛs non fit in feptima bec eft: q: cus appareãt 
figna p:opinquítatis extinctionis caloꝛis naturalis in quar⸗ 
ta die:non babct natura tantam vim et poffit natarelem re 
gere caloꝛem vſq; ad alium termin, Sudo: enim quí diu⸗ 
tarnitatem mo:bifignificat eft oubius:q: fi confo:tata natu 
rà illam calefacíat materiáz per ſudoꝛem illam expellat:ſalu 
tcm fignificabit. Si autem humoꝛes augmétati nature 002 
mínentur z calozem extinguãt naturalem mo:tem nüciabit, 
Sudoꝛ ením non totũ co:pus complectens:malus eft duo⸗ 
bus modis:aut enim — taut frigidus.Si fit calꝛdus lõ 
gitudinem mo:bi ſignificat:qꝛ natura nequit totã naturam 
moꝛbi erpellere. idcirconon fit ín toro coꝛpoꝛe:ſed fi natus 
ra confo:xtrcturc illam oigerat materíam:zeamq per ſudoꝛeʒ 
totum co:pus coplectentem expulerit falutem innuet.fi veo 
ro ocfiaat:timo:em.pzopter bocneceffe longũ tempus fitz 
qui ſt frígidus fuerit vicinam oftendit moꝛtem effe ouobus 
modis: vno q: eft frigidus ⁊ vícinam caloꝛis naturalís fignt 
ficat extinctioneʒ.Alio qꝛ eft paruus:oftendit naturam effc 
oefectam:q: ücet fit para? tamen natura nequit ín toto coz» 
pet illum | facere pzopter fui ocfcctíonem, Rigoꝛ ín imtío 
cb:ís fi apparuerit:t ante ſignũ coctionís peſſimũ eſt:quia 
rigo: factus cp actione nature eft ín cretico oie, nullo figno 
digeſtionis apparente zcum natura humoꝛes quí funt in» 
tra vafa ad ecterío:a expellat: quí cum non fit ín oie creti⸗ 
co nullo oigeftionís figno fe manifcfráte : intelligitur non 
effc ex actione nature:ſed potius cz virtute materici intrin⸗ 
fecus ct extrinſecus dominantis. Unde Hipo.in apho. fie 
go: enim eft ín acuta febꝛe:ſi appareat ín ſecũdo die aut fes 
rto malus erít:q: ín ſecũdo tímozem. in ferto die autem lon 
Sirudinem moꝛbi nunctabit, Ictericia fi antefeptimü diem 
apparuerit malus erit:qꝛ natura eft aſſueta in.vij.ictericiam 
facere. Unde fi nouerímus cam fieri ante.vij. cognofcimus 
eamnon cficer actíonc nature.fed potius er neceffitate mae 
terie intrinſecus ex cholera ſanguini dominãte:aut pꝛopter 
paſſionem epatís digeſtiuam virtutem pzobibente yt nó bí 
uidat a cbolera fanguünes tíncludat eam follículo:qó eft tri 
bus modis;aut ppter calidum apoftema epatis;gut ppter 


duritiam: aut ptopteroppilationes que eft in vía epatís que 
vaditad fel: que probioet cbolericam parrem ne ad fel vas 
dat:de quo fi ictericía fuerit acutam babetibus fcbzem timẽ 
dacnt duis appareat ín otc cretíco; ſicut Hipo.in appo. 
qͥbuſcũq; in fe aut, vij.aut.ir.3 ut.xj.aut.xiitj.ictcricia fupuee 
nent bonum fi dextum bypocüdriumnó fiar ourum, Si vc 
ronon:nó bona. Intentio ciug fuit vt nos facíat íntelligere 
ꝙ ictericia cũ huiũs loc ountia paffiones epatis Demóftrat, 
e ticteriaa per poc qð ſuperius oipim? cft mala. Do fi icteris 
cía de Dac paffione naſcẽs m tie cretíco fit mala:quáto mae 
gis crit mala ín alijs diebꝰ fi nata fucrít.$n1gidítas extremi 
tatum fignificat peffimos humoꝛes naturam aggrauãtes ⁊ 
naturalctn calosem fuffocantes Teum pꝛobibẽtes ne poffit 
diuidi per toti co;pus. ꝓinde cfi moꝛatur caloꝛis fuffocatio 
mutatur colo: extremitatü in liuiditatẽ aut ín viriditatem. 
Sed tn nónund liuíditas eft oc actione nature Pm enfim 
que cü tali modo fiarznullum mali ſignificabit:qꝛ caufa pue 
íus funt humoꝛes peruftí quos natura a nobilibus 
mẽbꝛis ad íígnobilía:q8 boc teſtat᷑: q: folii matería i oíe cre 
tíca — infirmꝰ alleuiatur:nõnunqᷓ exterioꝛa coꝛpis 
funt frigida; ppter magna apoſtemata ín interioꝛibus ozta 
Q: apoftemata trabüt ad fc caloꝛem fanguínis a lógiquis lo 
ds ficut ventofa . Lũq; ſanguis in apoftematibus calefiat 
cum íllo calo:e quí attrarit cum erüt interioꝛa incẽſa nimio 
caloꝛe et exterioꝛa frígtda naturalem caloꝛẽ non babentíaz 
q: malus eft ſignũ.Auquãdo coipís extremitates funt frigi 
de ppter paffionem alíquoz mẽdꝛoꝝ pꝛincipaliũ. Unde na» 
tura ad illa loca pergit cü naturali caloze vt ocfendat ca ; et 
dimittẽs exterio:a remanet frigida naturalem caloꝛem non 
habẽtia qo nó eft mali. Subita fitío ablatío fine cá manife 
fta peſſimũ:qꝛ figaificat fenfibilis virtutis mo:talitates que 
eſt in ſtomacho:⁊ aliquádo tráfit fitis ínfcbzíbus ppter fic» 
cam tuffim inftruméta ſpũs mouẽtem ⁊ hũiditatein acumi⸗ 
nis loa attrabẽtem:qð non eft mali. fed tf boc nonffit ſubi 
to:qꝛ catpamodicti fitis tranfit in febꝛibus.Subita fuffoca» 
tio peſſima eft : qꝛ fignificat apoftemata ficriin gutture aut 
ín fuis lacertis aut in pellículis cum circtidantib?:q: guttur 
eſt os canalis pulmonís. inde cü apoftema ibi nafcitur pbí 
bés (prf ab eo exeũteʒ fuffocat ínfirnmü ſubito:qð figni Acut 
perditionem:am infirmo aerem nequeüte:calo; ex» 
tínguirur naturalis:pᷣcipue ft infirmus trãſglutire nequeat 
oftzdit em̃ apoftema gutturís pellículís merí pbibere ne dí 
bus inferíus deſcẽdat cũ ftomacbus vult attrabere cibũ:qꝛ: 
ftomacb?cus abii artrabat neceſſe eft inferos meriínfe 
rius deſcẽdat.Cũq; «ferio: pars meri ocfcédat inferiꝰ:ne⸗ 
ceſſe fupio: pare gutturís afcédat fupius.füpio: pare ergo 
gutturis cum ſuperius afcédere nequeatzinferio: pare mes 
ri deſcendere nequít.ende Hippo. in aphoꝛiſ.Si a febꝛe pa 
bito collum cõuertatur vt vir deglutire aper tumo;e non 
exiſtente ín collo mostale eft. Intentio fuit Hippocratis oe 
apoftemate qð nafcitur ín sutturezquo fn gutture nafcente 
ſpũs fine vila tpís mo:a füffocatur. via em eius angufta eft. 
Aliud apoftema cft qð nó fit in gutture:ſed in pulmone 7 ce 
terio ſpũs inftrumétis, &tin gutture nó fübita ſpũs fuffoca 
tio: fed catbamodicus:q: via coz cft larga, Lachꝛyme vero 
fine volüitate malus fignificát: qz oftendüt cótenhuam ocu 
loz vírrutem cffe pꝛemoꝛtuã. Pꝛoinde fübftáríalis coy hu 
miditas nequit cõtineri ci lachꝛpmis epíée. IBónund? etiaʒ 
lachryme in ofuturnie morbis fignificant fanguinem oe na 
ribus flururus efíc:q: lacbryme in diuturna fcb:e fignificat 
copiam, fanguimis ad caput᷑ aſcendiſſe et panniculos cere» 
b:i impleuiſſe. ende vene oculo fanguine plene emittũt (lo 
lum ci lachꝛymis:ſanguinem ergo per nares fignificat efie 
flucurii. Paucitas vꝛne c (uf nigredo peffimitatem fignífi 
cat:quía nigredo vzine fignificat incefionem cbolere que eft 
cius materia ítas vcro ouo pzenüciatzaut oftedít ſub 
ftantialem coꝛpoꝛis bumíditatem cffe cofumptam erígneo 
calo:e : aut ínftrumentavzíne colamentum fanguinis trabe 
re ſolctia:quaſi pꝛemoꝛtua.TViriditas egeſtionis oemóftrat 
extinctiouem caloꝛis naturalis 7 incenſionem interioꝝ mé» 
bꝛoꝛum pꝛopter igneum caloꝛem eie dominãtem. Vnctuoñ 
tas eius ⁊ viſcoſitas fignificant feructiſſmmam ſebꝛem calo⸗ 


Febꝛium. 


rcm eliquare:vnctuoſitatem aut viſcoſitatem inteſtinoꝛum 
lubzicantem facerc ſolentes. Sed tamen ſtercoꝛis vnctuoſi⸗ 
tas ⁊ viſcoſitas duobus modis eſt:aut eft alba:aut citrina. 
Si cft albazfigniticat q: eliquatio in interioꝛi pellicula inte» 
ftinoz fitzfi vcro citrína oftendit caloꝛe m effc pᷣerfoꝛatũ vſq; 
adinteríozem partem que eft vicina neruofe parti ; ⁊ eft pe» 
ioꝛ pꝛioꝛe. Iteruʒ egeſtio a pꝛopꝛio vfu mutara: velut fi vna 
vicc fitliqda ⁊ aquofa:atía fit groffa t ſpiſſa:⁊ altera fit irri 
na:modo vero íanea cum fanguine mirta:peflimü eft moz 
tale: quia fignificat peflimos cpimos nature oominari : et 
€am füperatà Daberi:t cos egreſſos eſſe ai egeftione.marí 
me fi appareat in die non cretico: t nónunc fignificat dete⸗ 
ctionem digeſtiue virtutis. Zllíquádo egeſtio erit fpumofa 
que ínnuit eentofitatem effe cum ca mirtam fc mouentem 
& fpumofam illam facientem:ficur videmus fieri in tẽpeſta⸗ 
tc maris: aut fignificat nimiũ ⁊ feruentiſſimum caloꝛem bul 
ltionem faciẽtem.vnde fit ſpumoſa:quẽ admoduʒvidemus 
fieri in olia ci fuerit ſuper ignem magnũ pofita. Sufficit no 
bis quantum oifputauimus decauſis ⁊ fignificationibus 


acute febꝛis. 
¶ De freneſt. £apilj. 

3Rencfis abíolutcoicrum eft cau zum apoftema 
naícens ín peliículis ccrebzi ex eballitione fangui 
1 nis in co:de exiſtentis:qð fequuntur vigilie ale 
natio:⁊ nónund freneſis cft apoſtema invẽtricu⸗ 
lis cerebꝛi:qð eft peius ⁊ moleftius.i£auta freneſis duobus 
modis cft: aut eft inccnfio cholere ruoee invẽtriculis exiſtẽ⸗ 
tibus:aut ebullitio fanguinis coꝛdis:q: ſanguis coꝛdis bul» 
liens eft ci cholera rubea:que emittit umũ ad caput gene⸗ 
ratq; apoſtema calidũ ⁊ cholericũ: t beceft cauia vere fre⸗ 
neſis que eft per ſe mo:busc non ꝓpter aliũ.Ouidam vero 
arbutran funt ꝙ famae quí oebulliente fanguine coꝛdis ad 
capur afcédit fit calidus ⁊ humidus:qð falfus eft. $'um? em 
ad caput ſaliens fi fucrit bumidus elíquatur ⁊ imferius ous 
cctur t in pectozie cócauiratem deſcẽdet.Si aũt illius fumi 
bumí3ítas ad pectus deſcẽdẽscurrat in diappꝛagmate:apo 


ftema generabit ⁊ pleureſis nücupabitur. "pars vero fumí 
que in capitc remanfit : oiffoluta p pozos cũ ſudoꝛe⁊ fumo 
earedítur, Sed freneſis que fic ex ebulutione fanguinis nó 
fimili modo eft ficut oigim?:q: fam? quí inde oꝛitur caliditfs 
mus eft « ficciffimus oc genere cpoiere rubee : q ad cerebꝛũ 
afcendés nullam babet bumíditatem qua poflit eliquari:⁊ 
ínferi? ad oiapp:agima oefcédere vt illic generet apoftema 
Qà pleurcfie dicitur. Differt ctiam freneſis à pleurefizq: cà 
frencfia eft oc fumo calído igneo 7 ficco. Caufa pleurefts eft 
fiin? calidus c fangaínolentus:pioinde antiqui frenefim fe 
b:i affimilauerüt caufonzc pleureſim acute febꝛi. 
St et alía frenefis accidentaliter alium moz» 
m Bs libum fequés:ficut frencfis que fit ppter pleure» 
fim:que fit ouobus modis. &Ino piopter fumũ ca. 
xr tidum ⁊ humidum ad cerebzum afcendétem ficut 
oirímus. 2Lío p:opter neruoz colligãtiam quà cerebꝛũ cum 
oiapbzagmare Dabet.quéadmodum cerebꝛũ patitur ex paí» 
fione ftomacbi t matricis: propter colligátis neruoz quam 
babet cum eis. Unde alíquandofrenefis fit propter paſſio⸗ 
nem mans ; et aliquando frencfis fit ꝓpter putredinem 
que cft oc pplegmate:quía cum putrefit aícédit eius fumus 
ad caput t generat frenefim : ⁊ aliquádofir ppteraduftio» 
nem cbole.z mutationem eíus ad cho.ni.ſed boc genus fre» 
ncfis cft peflumur ⁊ difficile ad curãdum. Et quia oífputaz 
tío noftra eft oc acutafcb.c diximus certam ⁊ veram trenes 
fim effc pzopter cboleram rubeam in cerebꝛo ebullientem c 
ad cercbzum afcendentem :o£camus cius figmficationes, 
Hec ergo frenefis plurimũ iuuenibus accidit:cum laboꝛes 
magnos faciuut: ⁊cum eoꝛum complexio eft calida ⁊ fica 
⁊ tempus eſtiuum: 7 regio t aer calida faerínt ⁊ ſicca.Sed 
opoxtet nos intelligere:qꝛ cũ quedam res aliam ſuperat ep 
tínguitur virrus rci quc vinciturzficur videmus fieri in ebzie 
tate, Sumus ením vini cooperit z vincit lamen mentis et 
virtutem actionem fenfus ⁊ voluntari) morus. Simili mo 
dofit in boc moꝛbo:quia extraneus calo: cum naturales co» 
operit ac vínat caloꝛem:lumen⁊ ſplendoꝛem cius extinguit: 


S'o.cctí]. 


⁊ facit oſtipationem ftupo:er ac detectiones. Habet etiam 
pecegritudo accdentia:que ſunt ab ca ſeparabilia nec et ac 
cidunt mfi cum febas augmentatur.babetc alia que fint in 
feparaoilía:ficut bolo: capitis fpintus anguftia: c cum fta 
tue febzie appzopinquabitalía ad. eũ veniet accidẽtia:ſicut 
nimia fitis ficcitae oꝛis t palati aſperitas ⁊ nígredo lingue 
anguftia co:dís tremo: ftupoz Ocfectio.muratio faciei a na⸗ 
turali ad non naturalem colo:em ficut ad atrínitates:fi cau. 
fa frenefig fuerit cpolera rubea in cerebꝛo bulliẽs:aut ín ru 
boꝛem fi caufa fuerit bullitio fanguínis in code exiſtentis: 
1: fi patiéres becim tẽpoꝛe eftiuo fuerit:caloꝛ eozum eſt pũ 
giríuus ⁊ intolerabilis a toto coꝛpoꝛe:⁊ alienationcs c vigi 
lie gemínantur et cetera accidentia que fuperius diximus. 
igitur quía cau(a fignificationum 7 accidentium oipirne 
Oifputarionem:opostet nos fequamur tempoꝛa acute ceri» 
tudinis: c dicamus quebonam crífim erunt oftendentia ct 
quc malam. iPicam?ergo tépoza effc quattuo: : initium:ats 
gmenturm: ftatum ⁊ oeciinationes. Initium eft cum inag it 
mo:bus apparere z accidentia ad ebm veniunt carbarr.odi» 
cum quoufd erunt cópleta.boctépus em dicimus eſſe mí» 
tium:nó ficat alij arbítrati funt dicentes initium acute egrt 


' tudime effc cum fola appareat febzís. Sed cum omnía ac 


cidentia mobi nüdatiua apparuerint dicimus effe initum z 
£&üg incipiunt augmétan catbamodicum víqs oti ad fum 
mum afcenfionis terminum veniat t natura mouctur ad re 
pusnationerm moꝛbi appellamus augmẽtum. Accidẽtibus 
iterum ad vltimitatem venientibus t actione nature ín ma 
gno labo:c ad refiftendum mo:bo exiſtentevſq; oum febꝛes 
zomnia accidentia quieſcere inapíant vocamus ſtatũ. In 
boctépo:ecrifim cum quacũq; fiat purgahone erpectamus 
quía aut fit cum füdozezfi materia mobi ertremitati coz pcs 
rie fuerit vicina:aur cum vrina fi fiíntra venas cum faneut 
ne mixta:aut cum vom:tuzi in o: ſtomachi fuerit:aut cum 
egeſtione fi in fũdo ſtomachi velin ĩteſtinis extiterit. Et ab 
hoꝛa qua crifis apparet t omnia accidentia moleſta miriga 
tur víqg ad mobi digeſtione⁊ perfectam en: Oificlarioncg 
vocatur oedínatio, In boc enim tempoxc falutem infirmo 
nunaamas ; quía impofiibile eft mozs fit i poc tempoze. 
Ram nec expcrimérum neq; ratio ülam oſtendit. m poffi 
bile enim cft vt mozs veniat moꝛbo digeſto er diſoluto e£ 
natura oominari incipiente: quia fi natura infirmi foztze c£ 
ftabius fuerit ad erpugnádum foxtirudints mozbi virimita» 
tc:n:neccfle eft vt bene pari valeat compiemétum digeſtio⸗ 
nís moꝛbi:⁊ ín boctempo:e impoflibile ett vt moꝛbus natu 
re dommetur maxime ſi medicus cá adíuuerir. Moꝛs crgo 
non veniet nifi ín tribus moꝛbi rempozibus:in initio videli⸗ 
Cet augmento 4 ftaru. In oectinatione vero impoſſibile eftz 
q: oeciinatio nó eft nifi cũ crifis fuerit laudabius. Impoſſu⸗ 
bile eft eriam materia mobi grofía ⁊ índigeíta  acrioni na» 
ture non obedíente:mo:bus babeat oecinarionem:quia fi 
gna moꝛtis apparent:que fcilicet funt cruciras duricia ma« 
teriei eiu(cg moleftationature oomínás:que nullumverius 
mons figoum babet d? boc qð diximus:quia cũ natura cft 
Defecriffima in ftatu moꝛbi neg; valet tolerare fuozum vin» 
míz3tes accidẽtium:neceſſe eft ino:s fir pꝛoxima fine dubio. 
Mala ergo crifis tría habet tépoza mozbizideft initium au 
gmentum 2 tarum. Impoſſibue cnim eft oecinaricnem pa 
beat:quia declinatio non poteft fieri nifi bona criñ pꝛececen 
te:aum fignificationes ouẽdũt morionem mo:bi cfíc Pm oze 
An tionem:ſci icet quátus narura tolerare valeat. vndc bec 
figníficatio (alutem oiffolittoné moꝛbi nüciar. io fi moria 
mo:biecouerfo fiar: figaiticabit peflimítat moꝛdi:neq; vl 
faaet oecdinarionem. vnde :D3. ín i20 crifcoszquidiqg ino 
quit mo:bus fit in futs tempo:ibus quattuoꝛ oꝛdinatus fa» 
lubzioz eft: qui vero eftinoxdinarus:nonvenir ad occínatto 
nem:quía pzius moꝛtem ínfert.occicit em̃ in initio aut in au 
gmẽto aut ín ſtatu.Sed aliquãdo morior. oꝛbi inter hec duo 
cft medíocris:axius indicium ent Pm figaizcar.ócs que ma 
gio ineo apparent:qg ín alio loco oicturi plaat? ſumꝰ. Cau⸗ 
(3 frabülitatis mot? mo:bi ⁊ fuc o:dinarióis d eft $m qr opo: 
tetzest fübnlirzsc leniras materie ⁊ toꝛtuudo virtutis, Sau 
fa vero inſtabius motus ⁊ oꝛdinationis non post opostct 
ágj 


Liber 


e& groſſicies materiei coebüitas virtutis.Cumq; fostitudo 
cum debilitate virtutis componitur:et groſſicies materiet 
eum fübtilítarczfit fcc modis compoſitio:quoꝛum quattuoꝛ 
funt poffibiles et 0:0 impoſſibiles: ficut fo:titudo virtutis 
cum debilitate virtutis ⁊ fubtilis materia cus groſſa.Certa 
igitur compofitio grofía materia ⁊ ocbilis virtus cum ſub⸗ 
tii iz quattuo: modis:ſcilicet foꝛutudo virtutis cum ſubtili 
rate materíe: c fostitudo virtutis cum grofía materia: c oce 
bilía virtus cum grofía matería: t ocbilís virtus cum ſubrili 
matería.s£rgo cus fucrit fo:tís virtus t matería ſubtilis fit 
motio mo:bi $m oꝛdinẽ.⁊ fignificatíones im fuis apparebüt 
tempoꝛibus fm q opo:tetzquia pꝛopter vututis foꝛtitudi⸗ 
nem natura mouetur ad ecpelledum moꝛbum:⁊ materia p 
m fui leuttatem obedit ei velociter, cfiqp bocfir fignificat 
udabilem mo:bi qualitatem ; ende necefle eft bona aps 
parcat crifis in fuo tempo:ze fine vllius rei contrarietate: ct 
€um materia moꝛbi eft groſſa virtus fo:tís fit motio moꝛ⸗ 
bügrauis:fzd tamen in fuo tempo:e:quia vírtue eft valida 
mouct materia moꝛbi ín fuo tempoꝛe ad oífloluendum c oi 
gerendum cam:fed tamen propter srofiicicin fc materici 
moꝛbus virtuti non obedit, ende crifie tranfit a feptima oie 
vſq; ad. rj. vel.viitj, 27^ fi natura illam nequit erpeitere mate 
riam extrinfecus pptcr fua grofficiem : mouet eam 3 nobi? 
libus membꝛis ad ignobilia: quc ibt aliquam faciẽs mozam 
putrefit z ínfantem muratur: ppter boctrífisvenit aliquan 
do cum apoftematibus poft auricalam: in auriculis nafcen 
tibus. ed tamen bec materia 7 hec actio fi ſit in iuuembus 
spoftemata erũt magna⁊ moleſta:quiavirtus iniuuenibus 
plurime cft foꝛtitudis:⁊ materia moꝛbi quá patiũtur cft acu 
tac velox. Unde foꝛtitudovirtutis mouet materiam moꝛbi: 
que q: leuis eft ⁊velox citiſſime ad illa locavadít.bacoc cau 
fa magna sencrátur apoftemata ⁊ moleſta. In feníbus o 
ecouerfo eftzq; fi virtus fuerit ocbilis 7 matería ſubtilis:li⸗ 
cet eam digerere expellereq; nequeat velociter p fui ocbilí 
tate;imateria tamen qꝛ cft ſubtilis ⁊ leuts:parue virtuti obe 
diet c diſſoluetur catbamodícum certenuabitur ⁊ exiet per 
extremitatem coꝛpoꝛis cum fudoze « fumo: pínde alíquádo 
fi virtue ocbilis fuerit ocfecta « materia aroffa;oeficict vir⸗ 
tus ad repugnationem mo:bt ppter fuam debilitatem.vn⸗ 
de materia ppter ſuã sroffitatem indurata n6 obedit actio 
ni nature:qð cũ íta fit mozbi motio oífturbabirurzfuus oz 
do ccóaerío fiet. vnde virtute ínfirmi ante moꝛbum fugiens 
tc patiens peribit. Diximus itaq; q: acuta egritudo aliquã⸗ 
do octerminabitur cB vana ⁊ cũ fanguine oe n:ribus flués 
te: qꝛ materia cíus eftíntra venas c arterias cum fanguíne 
mirxta:⁊ alíiquádo oeterminabitur aum egeſtione t ſudoꝛe fi 
natura poteít materiam mozbi ab interioꝛibus venaz c artc 
riarum ad exterioꝛa extrabere, Diximms etiam ꝙ fi vírtus 
fuerit fortis « matería srofía negsvaleat extra cozpus expel 
lere:mittit cam a nobilibus membzis ed ignobilia membꝛa: 
vnde opoꝛtet nos intelligere:qꝛ hec actio non eft nifi ín acus 
tio t cõtinuis febꝛibus:qꝛ materia eaꝝ eft intra venae c are 
terias:⁊ vene t arteric funr nobilia membꝛa 3 quibus folet 
mouere natura materías ad alía loca. 3n interpolatis aüt fe 
bubus nõ fit ita:qꝛ materia earum eftertra venas:⁊ illuc na 
tura ſolita eft materiã ab interioꝛibus venaz c arteriaꝝ ex⸗ 
trahere. Idcirco dimittit eam natura:nec illã ab aliquo mẽ⸗ 
bꝛo claudit vt mutetur in ſaniem:que permanẽs in loco ſuo 
neq; in ſamem cõuerſa mutatur de moꝛbo in moꝛbum:ſicut 
videmus triteum mutari ín amphimerinã aut in tetrateum 
SEaufa cft:q: tríteus cü firoe putredine coolere rubee pure 
fialiquádo alíouárulum groffoz hu.ei comifceatur aggra⸗ 
uatur ⁊ motus euis fit tardío: : fitqs ofuruma c mutabitur 
in ampbímerinus:qucfi nó fuerit mixta groſſo humoꝛi:ſed 
er nimietate ſui calozie incendítur mutabíturín quartaná: 
Quía vfta cbolera rubea mutatur ín cooleram nígram.iPec 
itaq; febzius mutatío qua dicimus nó fit nífi cfi fedꝛis per fe 
eft mo:bus nó ppter alium:q; feb.que femp fequitur alios 
mo1bos ficut eft patio epatíe aut ftomacbi sut alioz pꝛinci⸗ 
palíum membz0z:non mutatur oc febꝛe in febꝛem:quia no 
eft oc matería que poffit mutari:quía caufa cíus alius fuc* 
rat moꝛbus Cam pꝛecedens:quo moibo permanente ⁊ feb, 


permanetzilo quoq; abeunte ⁊ feb:is abeft, Sed decet no9 
intelligere:quia acuta e tribus modis eſt: aut enim 
eft acutiſſima ⁊ citiſſimam habet motionem:aut eſt modi» 
cum acuta⁊ tardus babet motũ:aut cft mediocris, £t quo⸗ 
niam acuta egrítudo trifarte eft ; neceffe eft vt cíus criſis fit 
triplex. Qna ením velociſſima cft:ficut ín quarta aur ſecun⸗ 
da die.Alia vero eft tarda ficut in.xxiitj. Zertia vero medio⸗ 
cris ficut in.viit licer inrer Darum extremitates alía habean 
tur mediocria ficut. vtj.r).pvtj. xr. Unde Balie.in libzo críf.. 
mutatio inquit moꝛbi fez modis eft.tres nüdant falutem et 
tres timoꝛem:quarum que falutes innuüt : vna cft que ſubi 
to veniens nunciat falutem que vocatur laudabilis criſis:ſi 
eut illa crífis eft cuius fignificationes fubito apparent. yes 
luri in tertía aut quarta die.Alia quedam mutatio catbamo 
dicum figna falutis indícantía oftendens que nuncupatur 
digeſtio aut orflolutio:qucadmodum criſis paulatim appa 
rens víqs ad.xx.diem vel.xxiiij. Zertia mutatío eftínter bag 
mcdíocris:que fignificationes babct nunciatiuas ab initio 
moꝛbi que poftea non apparent víqs ad.xütj.ofem : fcd in 
niW.oicomnce veniũt cum criñ aut ín initio moibí no appa 
rent nifi modicum:ſed veniente crífi in.xiiij.die ⁊ tempoꝛe 
ſubito aſſunt. llavero mutatioque cft tímozofa im tría diui 
ditur. Una cft cuius figníficatioce abínitio mobi timoꝛem 
ante quartum diem nunciant: que maia criſis nuncupatur. 
Secunda eft mutatio cuius fignificationes paulatim appa⸗ 
rent ſuſpitioneʒ innuẽtes ⁊ tendüt vſq; ad.xtutj. Tertía que 
dam mutatio eſt: que mutatio ab initio moꝛbi piurima ba» 
bet accidentia perditionem oſtendentia: fed poftea cedunt 
víqs ad.xx.diem. in.xxiiij. oie omnía apparent.aur ab inítio 
moꝛbi non nífi modicum apparent, ventente vcro vigeſima 
quarta die ſubitooſtẽdũtur. Quicũq; aut moꝛbus moleftífe 
ſimã babet crifim:nox pꝛecedens crífim difficilis eſt:qui aũt 
tardam noxeſt nullius moleſtie.Qui vero mediocris cft noo 
ctes pꝛecedentes dies creticos omnes erunt difficiles:vſq; 
in.xiiij.diem.Cauſa velocitatis et tarditatis eft foꝛtitudo ct 
debiutas virtutis et acumen materiei ⁊ ſubtilitas eius fri» 
giditaſq; eius et groſicies.OMateria enim fi fuerit acuta ct 
furioſa inuadít et commouct naturam vt commoueat bu» 
Gpporett actdlzatia ipotbuie ID Repeht IcregRTE 
: : :bum ípfi natiire repugnantem 
guificantia:que funt fo:titudoc ourítía —— capitis 
anguftía: vigilía:incenfio:fitis:tractío b ndriozum fi» 
perius:doloꝛ colli: actatio capitie buc et uc:que omnia 
cum initio mobi sut plura videmus et maxime buriciam 
febꝛris et oolozem capitis:pꝛonunciamus acutiffimim effe 
mozbum:« itiflimam baberc motionem : vnde nüciare de⸗ 
bemus ín quarto oic crifim.42 fi febris non adeo fuerít acu 
ta eiuſq; motus tam velor nuncius erit ín quarta die expes 
ctandus:et in.vij.criñs.Si autem matería fucrít eroffio: ee 
grauiozfignificatio erít da in feptíma:ct crifis ín 
quartadecima.Sed tamen aliquando incipit fianíficatio in 
Quarta ct completur in.vij.in.xj.vero fit crífis, et aliquando 
nuncius mozatur vfq ad.rj.et crífis pꝛolongaturvſq; ad.xx. 
£aufabuieftzq: mot?mo:zbí cũ fuerit tard?nullo mó figna. 
indícatiua poteruntante vndccimum diem venire, vndc ſt⸗ 
anificat grofla; eſſe materiam.idcirco neceſſe eft mozetur vt 
fiat perfecta crífts in.xx.die: fed tamen nuncius aliquando 
fc keſtinans indípitin feptima: finiturin vudccima:fitq cri 
fis in.rifj.aut.r vij, £2 fi fatus mo:bízideft ouricía febzis t 
capitis doloꝛ.⁊ alía accídentía que diximus effc fignificatío 
ua piolongata fuerint vfqs ad vicefimum oiem:fignificat 
matcriam paruum babere calozem et tardum motum : vno 
dc figníficationes cius apparent per vnãquãq; hebdoma⸗ 
dam;cideo monftrat non efie perfectam crífim:ideft xxvij. 
€t perfectam effe in.xl.quia ab initio mo:bí vías ad vi 
murmquartum tantum eft quãtum a.rr.vfas adxl.pꝛoinde 
non poteft ín vicefimaquarta oíe bona fieri determina⸗ 
tio: quia motus moꝛbi quãtum eft tardiox:tantum z criſis 
—— Si vero motio moꝛbi fit velox:neceſſe et criſis 
at velox. 


¶TDe cifi, Tapi.iij. 


Febrium. 


Poꝛtet nos intelligere ín acuta egritudine:q; 
um moꝛbus augmentatur:ñtq; furiofus in vl 
timitate ftatus : natura cft ei oppofita, vr in? 
jternaturam c moꝛbũ fit oucllum:a quoꝛũ cere 
Ib. RET edi tamínc actio que nafcirurvocatur crífis:fcd ta 
—— — men finatura moꝛbo pieualet: ct ipfe ante ca 
fusiat:bona oicitur crífig, Si vo mo:bus naturam ſupera⸗ 
bitcrifis mala nücupabitur. d p:ius P bellum apparcat 
natura c mo:bus ocmóftrabütqualíter operatio fiat in oic 
certaminis, Clerbi gfa.ft crifim natura facere oebeat in.vf, 
monftratnobís ín quarta; ⁊ monftrat in vndecima quẽad⸗ 
modum facit ín.rát), quarta d otes c.r) funt indicatiue.vtj.⁊ 
xiitj.ſunt creticezc aliquando tame. vr).nunciat.rüt). Sed ft 
rcpzebendant nos quídà fopbifte dicentes: quare.rj.nó cft 
pluſqᷓ.vij.xiiij.indicatiua:quia vndecima quartedeamevia 
nio: eſt. Reſpondemus materia moꝛbi cũ eft groſſa c gra⸗ 
uem babet motum vt ſigniñcationes eius pꝛolongent᷑ vſq; 
ad.vij.nequit natura ſuam complere actione nifi in alia.vij. 
q: vt diximus cum materia mo:bteft groſſa etus determua 
Lio neceſſe eft ſit grauis:⁊ ecõuerſo eft fi materia fit leuis. 






* 

a ny 
LEVA os 
€ - 


«DPcfignisnundatiuis, ap̃ .iiij. 


Igna nunciatiua duobus modis ſuut:aut certa: 
aut dubia. Dubia ficut ſudoꝛ caldus non ín to» 
Lo coꝛpoꝛe veniens:aut ín toto coꝛpoꝛe frigidus 
tam fe,non ceffatzq; (udo; totum cozpus circũ 
dans cft laudabilís:fed ft feb.non ceffauerit pz 
pter cum eſt dubius.Sudoꝛ 9o frigidus qui non fit m roro 
coꝛpoꝛe malus eſt:ſed cu5 cft calidus oubíus eft. SSigna aüt 
que funt certa ouobus modís ſunt:aut ci femper funt Lau 
dabilía zaut femper illaudabilía. Unde antíqui otcunt cffc 
xviij.genera ſignoꝝ.ix.laudabilia:⁊.ix.illaudabilia. Pꝛimũ 
fignum ctt ſanitas virtutis fuum moꝛbũ tolerantis — 
ſitum huius eſt defectio virtutis moꝛbũ pati nequeũtis. 
cundum leuitas coꝛpoꝛis ſe facile mouentis.Cõtrariũ bui? 
eſt grauitas coꝛpoꝛis inertẽ motum babenns. Tertium eft 
ſanitas mẽtis ⁊ tacilis appetitus: cibiq; leuitas.Oppoſitũ 
€? eft coꝛruptio mentis: ditticilis apperítue: ⁊ graiutas cf 
bi.Quartus eft cifigice infirmi fano fimilis. ppofitü eus 
€ft mutatio facici fanc:ficut cum faerit citrina: liuida:et nio 
gra;nuditas carnuum:tempoꝛum extéfio: c frontis duritia: 
ãcumẽ narium:toxturazanguftia foꝛaminũ narium:frigitu⸗ 
do aurium: c palpebꝛarum inuerſio:labioꝛũ extenſio: aper 
tio vnius oculi mimo: d alterius:concauitas oculoꝝ: lacbzy 
ime inuoluntarie:obſcuritas nígredinis oculozum: turbulẽ 
tia aut rubo: aut viridis venazaut ficca cachexia in cis appa 
rens:aut palpebzarü fpafmatio:aut incõſueta oculoz albe» 
do 1n fomnís apparens. £uinrum bonítas eft ſpiritus c fas 
ciliras cius narurai fpiritui fimilantis.O ppofitü buius eft 
diſturbatio ⁊ anguſtia ſpiritus:aut magnitudo ct paruitas 
eius. Sextũ eft bonitas ſomni in aſſueto tempoꝛe venictis 
zinfirmá iuuãtis.Contrariũ eius eft coꝛruptio ſomni infir⸗ 
mo nocentis:maxime ſi in ſomno viderit terribilia ⁊ timoꝛo 
ſa et ſpaſmetur in ſomno. Septimum eſt foꝛtitudo pulſus 
Teius equalitas naturali ſimilantis. Tontrarium cius eft 
debilitas pulſus:maxime fi fueritfozmídolofus aut vermis 
culoſus Octauum : fo:titudo actionis naturalis in loco co» 
ctionís: ⁊ apparitio vꝛine digeſte in oie cretica. ppofitum 
eft ocfcctio calous naturalis in loco coctíonís t vꝛine indi» 
geſtio quemadmodà fi fit alba:ſubtilis:clara aut turbida vł 
eroffa:marime ín oie cretica IHonum:laudabilis et purga 
tio cuim ſudoꝛe videl; fi materia fit ſubtilis ⁊ exterioꝛi partí 
coꝛpoꝛis vicina:aut cum fanguine oe naribus fluente: fi plu 
ruma materia ſit intra venas capitiszaut cum fputo fi fit ma 
tería ín pectoze ín pulmone ⁊ diaphꝛagmate:aut cum vomi 
tu fi fuerit in oꝛe ſtomachi:aut cà vꝛina:ſi materia ſit mixta 
cũ ſanguine marie ft fuerit ĩ gibbo epatis:q̃ materia fi fac» 
rit in gibbo epatis necefle cft cũ vꝛina euacuetur:ſi autẽ fit 
ín (ua cõcauitate cum egeſtione egredietur; qs vene conca» 





Fo.ccriij. 


nitatis epatis ſunt iuncte inteſtinis.Sunt etiam quedam 
fignificationcs bonum oftendentes:ficur fi fuerit ſudoꝛ in 
toto coꝛpoꝛe € feb.per eum mihigctur: ſitiſeʒ extinguatur. 
Sãguis c naribus fluens in oíc creticofi fit quantiraris per 
fecte quá natura pari valeatzet ft ínfirmus co pterunte alle» 
uiabitur. Sputum autem fi apparcat in terria aut in quare 
ra die: 7 fuerit paruum:album ⁊ oígeftum:vifcofum ⁊ con» 
iuncrum cfadle excat cum vna vcl ouabus niflibus. Comi 
tus fi fuerit atrinus quafivitellum oui mixtum c pblegma 
te albo temperatü liquoꝛem babéte 7 bene ois cfto: oc quo 
infirm? alleuiabif ab anguftia quà pꝛius babebat. Clrina ft 
fuerit bn citrina c tẽperata in liquoꝛe: bypoftafimqs babet 
albam;iunctam:c lenem pínec fozmam babentem.s£geftio 
fi fuent fimilis naturali equalis in quantitate cibi quem 
fumpferat:c fi exeat in tempee quo confüctudo fucrat: cum 
liquo: fit temperatus inter ſubtilem ⁊ groffum nulium ba» 
bens fetozem:aut acutum calo:em Dabear tincrum cü equa 
lírate atrinitatis:aut ignei colozis: fignificat cm ralis ecce 
ftio baberí oe cbo.ru.quantü opoztet ad expellẽdã ⁊ ſubti⸗ 
liandam fecem. Sũt c alie fignificationes que omnib? big 
funr oppofitc.ende timoꝛem nüciant ficut fudo: non ín die 
cretíco apparés frigidus: non totum cozpus draundansz 
maxime fi in folo fuerit capitc: deſcendat in faciem c fron? 
tem: t granoſas t rotundas guttas habẽs. Sãguis e nari 
bus criens; frante coctíonem : ideftin ínitio moꝛbi appa» 
reatzmatimein feaimdo oíe.Sputus fimozetur vſq; in fi» 
nem mobi : c fi fit multum citrinum:aut rufamzvirtdezni» 
grum:ſubtile: aquofum:groffum: ofuulfum: otuerfum : oie 
ftinctum:marime fi hoꝛridilis sc putridi fucrit odoꝛis. Clo» 
mitus fi fuerit ígneus : aur cholericus mixtꝰ cum humoꝛi⸗ 
bus fubnlibus aur aquofis aut viridibus:nigris: exugino⸗ 
fis. €irína pꝛaſſina: albiſima: aquofa: aut groſſa: aut 
nígra:turbída lactea: pꝛecipue fi babeat bvpoftafim ru» 
beam aut citrinam vel nigram; aut ficuroui vitelum t fur 
furca, Egeſtio fi fucrit maio: quantitate aut mulzu5 minoꝛ 
citrinima vel ignea : aur virídis:nigra : ſubtilis: aquoſa: 
arofía et otuerfa ⁊ fuperficiezenus vnctuofa aut oleacinaz 
fetidiflima:acuta z bozribilis:manime fi nó in aſſueto cxeat 
tempozc. (D po:tet iterum nos íntelligere q: certiſſima om 
fisnificariona fanitarem nundantii:eft foꝛtitudo virrurisz 
4 peffima omnium ſfigniñcationũ perdítiones innuentium 
eft debilitas virtutis. 3P»:otnde oecct nos cognofcere quia 
cum videbimus bona figna in die cretico appareatía : aut 
omía que diximus:aut plura : expectãda enit bona criſis ín 
die crctica que eft nüdatiue oret viana. Si vᷣo mala fuerint 
⁊ videbimus figna ín ote nunciáte erpectanca eft mala cri» 
fis ín die creticanunaatiue vicinãte. M fibona figna aim 
maiis appareant fignísziudicabimus pꝛeeſſe ocbilibus foꝛ⸗ 
tía ⁊ multa paucis. Glerbí gratía.fi multa mala appareant 
figna cá vmo aut ouob? bonis: fudicabimus ca iftís pꝛeeſſe: 
maríme fies que funt multa fuerint foꝛtioꝛa € cerríoz3 4 có 
munioza:q fi fuerint equalia in longo tempoze mostes effe 
faturam offendützfed tamen fi figna laudabilia fuerint foꝛ⸗ 
t10:3 7 certioꝛa ín pꝛolixo tempoꝛe denunciant falurem effe 
futuramzq: mala figna nundant groffam materiam 7 durã 
ad obediendá. vfi necefle eft crífis trãſeat ab ila oie crenca 
que pertinet diei eius nüciatiue./72 fi omnia mala figna fi 
ucpluraeo:um ad bona mutent in oie areticasfignificabüt 
ſalutem ditam aut tardam ſᷣm velocitatem tempoꝛis:m quo 
figna fuerint mutata, Sí autem non mutentur figna oſten⸗ 
dunt timoꝛem in lõgo tempo:e efle futurum. Glerbi gratia. 
Si appareant quedam fignificationes in tertía oie t pluri» 
me earum fint laudabiles:c qued iuncte debilem fignifica 
tionem babentes: figníficant fatutem effe venturã n.xiitj. 
q: mala figna que cum bonís appart : fignificit mo:bü ba 
bere malá qualitate, Pꝛoinde crifis a.vij.ad cár). tráfit. Sí 
auté ille fignificitíóes male mutent᷑: ante.vtj.ant.vj.ad bo» 
nas:poffibile eft vr crífisveniat in.xj.que fi non mutetur ín 
f eptíma timo:em fignificabunt ín longo tempose effe vene 
nurum: quianon fumus fecuri euin male fignificatíonca 


reſcant: et confostentur fi ín fai ſtabilitate ponen 
v 


7er 


vnde virtue nature beficict: bonc fignificatiócs ad malus 
muc;buntur, 3Bonti ecíam eft medico vtnon iolum bonas 
t malas fignificariones confiderctzfed ctiam opostet iium 
inucftigarc illas d funt fo:tio:es ct certioꝛes:atq; ilia que 
funt debilioꝛes ⁊ inftabilio:ce. Verbi gratia: fi qndp videat 
laudabilia ſigna:⁊ tría iliaudabilía figna: iucicandü erit ad 
quinq; pluſꝙᷓ ad tria:fed (udicius fo:fitan erꝛt fallar: Q: pofíi 
bile cit vt tria fint fortioꝛa ⁊ certioꝛa dp quinq;: quemadmo 
dum fi infirmus anguſtiã fpiritus patiatur: zneqp fitim aut 
doloꝛem capitis babear:ztamen becouo non funt maioꝛa il⸗ 
lo vno figno.fignificatio anguftic ſpiritꝰpeſſimitatẽ innuitz 
q:eft figaificanua ocfcctióts humane vite: ſed paruitas fi» 
ti8 ⁊doloꝛ capitis non funtfimili modo:qꝛ faalius patitur 
infirmus doloꝛẽ ín capite 4 fitim i anguſtiam fpiritus: ans 
guſtia em fpiritus non alíud fignificat mfi oefectionem bus 
manc vite. Palam ergo íntelligumus Q: acuta egrítudo oc 
termínatur in.títj.aut. vt).aut.riitj.ote, ££t fi mõ ab inino be 
ne cognita fuent:bene poterit nofcere vtrum fit moꝛtifera: 
annon tríbus modis. cr fanitare ct foxtítudine virtus 
tia: to:dinatione 7 perfectione actionis naruralis:aut eco⸗ 
trario.Sectido ez bonitate laudabilis qualitatis moꝛbi ⁊ le 
uitate ct fabtilítate matenei et faalitate fui motus :aut ek 
cozum oppofitis.Zertio er leuitate cozpo:ís: ⁊ faalirate fpi 
ritus: t bonitate pulfus ⁊ fomní ⁊ appetitus:qui funr quá» 
tum opostct : ct cx figno coctionis 1 vꝛina apparente: mas 
rime in die nunciatiua: auter contrarijs . Diuturni vcro 
moꝛbi qui :unt oc groſſis chumis tarde fe mouenres : ficut 
Quarrana ct ceteri non poteft medicus inucftigare ab imtio 
«trum fint moꝛtiferi necne: qꝛ non babent in inítio furiofi 
tatem:aut vclocem motum per que medicus cognofcatab 
initio ad quid fint conuerfari: qz materia propter fuí groffí 
tatem ⁊ fui motus tarditaté non obedit actionibus nature 
vt fec eius moncarur ⁊ in inítio oigcratur: vrfic pofiit mes 
dicus futura índícare ab initio. Vnde opoꝛtet nos in diutur 
nà carítudine mueſtigare motũ ci? t actione per vnãquãq; 
hebdomadã:quoniã motus diuturne egritudinis per fepte 
mouetur pꝛopter groſſtatẽ ⁊ grauitatem fue materie: acus 
tam $0 egritudine per quarternariã oecet cognofdi: q: ma» 
tena (ua eft ſubtilis eiuſq; motus leuis € velox.Cũcq; infir 
muo in oíuturna paſſiõe fit: z invnaquaq; beodomada alle 
uiabitur:⁊ bona appareat ſigniñcatio:bonam moꝛbi qualis 
tatem oſtendens:⁊ faniratem virtutis bonam innuet ſalu⸗ 
tem.Si autem infirmus in vnaquaq; ſeptimana fit grauioꝛ 
⁊ deb lioꝛ ⁊ malum appareat fignum: male qualitatis runs 
ciatiuum:⁊ etiã debilitas virtutis:timoꝛẽ indicat.Sed opoꝛ 
tet intelligi:qꝛ funt quedam diuturne egritudince: quaru⸗ 
motus ⁊ figaíficationes per feptem mouent ⁊ —— 
ſunt ⁊ alic quarum motiões ⁊ figna per tría feptenaría mo» 
ueuf ⁊ cognoſcunt᷑. VUerbi gra.fi pm? mot?cft ĩ.xx.die:ſcðs 
eritin.rlj.tertias in.lxitj. Cauſa eſt:qꝛ sroffiffima ⁊ duriſſi⸗ 
ma eſt materia cum imbecilli virtute. Unde palam intelligi⸗ 
mnis quoniam moꝛbi quoꝛũ motus fit per quarternariũ: fi» 
aníficant ſubtilttatẽ c acumen materíe: c velocitatẽ fuí mos 
tue cum virtutis foꝛtitudine.⁊ moꝛbi qui plurimũ mouent 
per fepténaríum ſunt p:opter groſſitatem materie c calozíg 
paruítare:t motus tarditate:c vírrutis debiltatẽ. Moꝛbi 
ergo'qui mouent ptría feptenaria necefie eft groſſioꝛes ct 
ourío:s ⁊ tardío:ce babeant motus. ££ üqs mo:bí fuos fer 
uant'o:dines:óm ꝙ opostet: oftendüt ft boͤnas habere qua. 
litates ⁊ leuis effe materie: virtutis foꝛtitudinẽ. Si vero 
ſuas non cuſtodierint oꝛdinationes:neq; tempo:a prout có 
uenit feruaucrir: figníficát malas qualitates ⁊ materiei ou. 
ncam:acvirrins defectionẽ. Inſtabilis moꝛbi motio duo⸗ 
bas modis fitzautením ante fiim tẽpus venit. ende figni» 
ficat acumẽ ⁊ malam qualitate materieí:fita ipfa p fecaufa 
moriõis añ ſuũ rps:auz poft fati tpe moꝛat᷑: vñ innuit groſ⸗ 
fitatem materieí c duriciẽ: ⁊ nature pigritiẽ ⁊ deſtructionẽ 
virtutis. Unde Salie.in libꝛo criſium:laudabilis inquit mo 
tio moꝛbi facra ſᷣm oꝛdmem eft ad ſciendũ aperta t indubia 
⁊ morbi quide motio: caufa cutus motio fit laudabile et 
inoꝛdinata: eft oura ac dubia ad cogaofcendiü:zcu5 magna 


ac difficili cognofcitur inucftígatione, Unde dico qp inueſti⸗ 
gatio fit tripiex. Aut eri eft eius inuetio ucceflariazautpoffi 
büiszaut im ilío. IBeceffaría ficutinueftigatio q̃ firfm 
ratione ⁊ oiftinctioné. lPec em̃ inucftigatio eſt mutabilis: 
quía cius intentio cft neceſſaria: cuius inueftíganonie ine 
uentio fi non veníat:nonfit —— ſuaz culpa:edpꝛopter 
acidentia impeaimentum aliquod facientia. Poſſibilis:ſi⸗ 
curínueftigatio que fit Pm experimentum: in qua inueſtiga 
tíone certum c incertũ funt equalia. Verbi gratia. fi quedã 
rcs alicuí pꝛobata fit nulla rationc cam affirmante: poſſibi⸗ 
le cft vt aliquando noccat:fine alicuíus rationis affirmatios 
ne. Impoſũbilis ficut actto vulgosum que non fitfmratio 
nemneqs $m experimentum venit:que fi veníat fit fm foz» 
— Derbi gratía.quidam putcü pꝛopter aqua fodiens 
inuenit tpefaurum: cuius inuentio neq; Pm rarionem;neqp 
fim experimentt fucratzfed Pm fostunam, 


«ipe ſcientia furiofosum moꝛboꝛũ. Capᷣ.ꝰ. 
Licũq; vult furíofos cognofcere moꝛbos:vtrũ 






(Vv fint ad falutem neenezopo:tetvt perquirat io 
23 tum acute egritudinis:neq; eum obliuioni trae 
E 4 dat: c ead oenuncíatiua figníficatióe apparétz 
A ftatum vídels ac mo:bí vltimitatẽ oftendentíaz 
ficut ouríciem feb.augmentatione t doloꝛẽ capirís:fitis foz 
titudinem:laboꝛem:ſpiritus anguítram:attractioné bppos 
cundríozum:collioolozem: motioncs mẽbꝛoꝛum infirmi oc 
loco ad locum. Pec cum cognoucris 7 inueneris cum defe⸗ 
ctione vírtutís c mala moꝛbi qualírate:intelligas oefecrioo 
ncm nature ante moꝛbum fugere ccertifiime ꝓnunciet ma 
lam criſim effe venturã:maxime fi non fuerit ín oie nuncias 
tiua nec cretica:ficut funt in.ij.vel.vj.viij.xij.d Die fimilib?: 
EY fi virtutis foꝛtitudinẽ ⁊ boná qualítate mo:bi viderítz 
C ín die nuncíatíua: bonas crifim effc futuram pꝛedicet:⁊ fa 
lutem pꝛecipue fi fuerit ín nocte otem cretícam antecedetez 
aut in die noctem cretícam p:ecuntc. llis em̃ vífis fi appae 
rcant terribilia accídentía ficut alienatío que pꝛius nó fues 
rat:t excitatio infirmi ne fiat fonnidolofus: q: bec accidens 
tía tunc funt folíta venire.Cauſa q: fumus illi? materiei ca? 
put afcendít.natura'etenim ín crifi (llos coadunat cbimos: 
qui fi fuerínt cholerici cos ín ventrem ocponit vt cum ege⸗ 
ftione erpellantur: fi autem fuerint fangvinolenti in epate 
coadunan£ vt cim vꝛina egrediant᷑:de quoꝛuʒ coadunarios 
ne chimorum quedam nafcítur cbullitio fumum capíri diri⸗ 
gens. ende illaterribilía crcan£ accidenría Sed cim oz ma 
teria cum egeſtione autvzína erpulfa infirmus quiefcit:boc 
manífeftat illoꝛum accidenti tranſitio. Unde Hippocra.in 
apbo.1Hó fm ratíoncs alleuiatis non opoꝛtet credere ncqs 
vererí valde mala quefiuntírranonabiliter:mulrza eii talit 
íncerta ⁊ non valde permanere:neq; mozari conſueuerũt. 


¶ TDe ſcientia cretice diei. Capi.vj. 
2 3cs cretica duobus modis eft: aut plurimum 
iN in ea fit crífis laudabilis 7 falurie fignificatiuaz 
aut nonvenit ín ca crifis;que fi veniat erít peſſi 
ma Dies itaq; creríca d fitlaudabilís eſt.iij.iitj. 
— p V. Vt · xxj xi xvij.xx.xxj Ilaudabilis vᷣo.ij.vj. 
viij.x.xiij. xv. xviij. Criſis em̃ in bis diebus facta peſſima cft: 
Q: bellum quod tunc fit ínter naturam ⁊ moꝛbũ eſt de moꝛ⸗ 
bí actiõe eiuſq; foꝛtitudine nature dominãte. Pꝛopter boc 
fignificationes ín his diebꝰ apparentes fi fuerint male moz 
tem p:onunciant cito. Sí autem bonc fianíficant futuram 
reciptocationes: t moꝛbi pꝛolixitatẽ. Tertiadecima 7 quínde 
cima funt mediocres inter laudabile c illaudabilé : quarum 
caufa ín ſuo loco erplanabi£, Sed dieꝝ Iaudabitíü funt que 
dam p:op:íe cretíce:fünt ⁊ quedam nuncie, Ille que funt 
pꝛopꝛie cretice funt laudabilioꝛes:⁊ certioves dicimus effe. 
vij. Zxiiij. boſt bas ſunt.xx.⁊ xxj.pꝛopꝛie autem c cretíce nũ⸗ 
cie ſunt.iiij. er.rj. poft has.v ix.et.xvij.poſt bas tertía ⁊ de 
cimaoctaua: aliquando nuncia venit in ore cretica: et cres 
tica ín nunciatiua . S aufa grauitas eft et groſſicies mate» 
rící ſubtilitas eiuſq; leuitas ; quia fi materia groffa fuerit 






Febrꝛium. 


*grauíe: neceffe cft tarde veniat ſtatus. Pꝛoinde tranfit 
creticam et venit in die nunaa que eft poft illam crericam, 
1 fi leuis ac ſubtilis fuerit materia: fit ftatue in oie nũcia⸗ 
tiua cretice. Verbi gratia, feb.tertíane naturalis terminus 
eſt.xiiij.dies: fed fi eius materia fit leuío: et ſubtilioꝛ: matu 
ratur fitq; tenminatio in.rjap fi multo plus ſit leuioꝛ citiſſi⸗ 
mc feftinatzfitq ei? criñs in.ix.aut.vij.Si aute fuerit mixta 
«um aliquanta alterius materie €: Determimatio 
moꝛatur vſq; ín.rvtj.aut. rrj. Si 9o cum maiozi miſceat gra 
ucdine plufqs terminus piolongabif. Dies itaq; ülaudabt 
lis foztíoza ⁊ certíoza male qualitatis figna babens eft fcc» 
da. poft bác. vj.oeínde octaua c.r. poft has.xtj.xv.xviij. Cau 
fa pefíimitatio ſecũde:qꝛ materia moꝛbi eft cruda: neq; vllã 
coctionẽ aut digeſtionẽ potuit natura ante quartã cperari⸗ 
quíbus autem a b? ante coctionem materici mo:bi 
ſcimus naturd effc ftupidá pꝛopter furoꝛem materiei 
4 ſue qualitatis peſſimitatẽ:pꝛoinde fignificariócs antc co⸗ 
ctionem materici apparct, Ideoq; vituperauit Hippocra. 
fanguiné oc naribus ín fe oic mananté m acutis febzi» 
bus:orrít eim eum timoꝛis foze nundatiuid. Idcirco dies ib 
laudabilis quantofucrit longio: a ſecũda oíc; rito minoꝛis 
ít timoꝛis. Sexta 9o fignificat virtute moꝛbi c nature oc» 
bilitatem ferta eif cft ſeptime vicina. Cunq; em natura nes 
quiuít moꝛbũ pativſq; m diem cretícam que pari fuerat fi 
bi pzopinqua:figníficat eius ocfectione c moꝛbũ ciocminá 
tem. Sed caufa oíucrfiratis diei cretice duobus modis cftz 
aut pꝛopter debilitatẽ nature: aut propter oíuerfitaté figu» 
rcluncincqual modo lume a fole recipiétis ; qð vtrũq; er» 
planabímus ín nr̃o libꝛo pátegni./2? fi quís facillime intelli 
gere ocfiderauerir:legat capitulũ oe ymeacriſeos fcriptum 
ín eode libzozibiem plene diximus € monſtrauimꝰ:qꝛ impa 
re$ ſunt apertioꝛes  certíozes paribus: ficut lPippocra. in 
epydímia. Impares inquit funt foꝛtioꝛes paribꝰ 3ntenrío 
fiut Hip. vt taliter eſſent im foꝛtiores.oĩs em numerꝰ 
aut par aut impar. Impar aute babet in ſeytrũq;: par vero 
non habet in ſe nifi vni aut parc aut imparẽ. Hoc teſtatur: 
qꝛ fi numerũ diuidimꝰ ín parem ⁊ mimpare: fit cíuifio infi 
mulin parcem ⁊ ín imparẽ:ꝙ fi parem partimur non inueni 
mus ín confi vnam numeri parte-fc; aut pare antímpare, 
Impar ergo totü ín fe continet numerũ:par $onon.Elcrbi 
ia. Sot diuidimus n eft ímpar: inuenimus vnam 
partes effc part i. iij. c alim imparẽ.i.iij.ſi autẽ octo qð eft 
Low per reperim?oiuifiont in vtraq; parte eſſe pares 
iij. c. (itj. Iterũ ſi.xiiij.qð eft par diuiſum fuerít inue» 
niunf ín co ouo iparcs:feptévidels c fepté.bacoc caufa bi» 
cit Ibippo.impare pari effc foztiozc:q: vtrũq; in fc numerü 
contínet. Silr bocinuenimus ín ymeacrífcos £a. c alioz, 
antiquozurm, Scd tfi quidã fopbifte nobís obtjcíüt dicẽtes: 
fibenc dixiſtis de Hippo.Sał.ceteriſq; antiquis:q: eoꝛum 
intentio de die cretico fiierat: coe numero ⁊ de curfu lune: 
vnde imparem dixerũt pari eſſe foꝛtioꝛem:quare quartãde 
cimam om̃ibus diebus creticis: « quartam omnib? die bus 
nunciatiuis dixerunt eſſe meliores cum vtraq; fit paris nu 
meri? Reſpõdemus impares licet ſint cõuementes natura 
liter diei cretice: pares tamen ſunt eis accidentaliter : qꝛ fi 
criſis incipiet in.rítj.Die natura fuam cõplebit actionem in 
xiiij. Unde crifis in.xiitj.die computaturzq: actionis nature 
complementi ín eo oftendit Similiter ín tertia narura ina 
pit (uam operationẽ:⁊ in quarta finít eam. Pꝛoinde oꝛdina 
uerunt bene creticos dies:qꝛcum viderüt parem nõ effe cre 
ticum er accione nature:ſed accidéraliter er apparitiõe ope 
ratíoníe nature ín eo complete: conuerfi funt ad imparem: 
⁊ oirerüt eum pari effe dignioꝛem. 
¶ De cosnofcendz criñ ventura, — Cap̃. vij. 


€i cupit noſcere diem qua criſis ſitvẽtura feu 
octis aut diei: opoꝛtet ĩueſtigare initiũ 


moꝛbivt fiat certitudo dierũ nũciatiuoꝛũ cre 





Fo.ccriiij. 

tio ſiue debilis: expectãda erit criſis in die cretica: qud ipſa 
nũciatiua pᷣcedit ſicut in ſeptima quã quarta it: cin 
xiiij.quã pzecedir. vtj.pzecipue fi moꝛbus fucrit in vltimita⸗ 
tc ftatus: crifis em ineadem oue eft ventura: maxime fi bos 
na fuerit crifie; mala autem crifis nonnund venit in cadem 
oiezcr aliquando ín alia:⁊ aliquando in initio mo:bí: aliqrt 
in ftatu quemadmodũ diximus.Sed fi vis fcire crífis vtrus 
veníatlaudabilis necne:opoꝛtet infirmi pfecte cognoſci vir 
tutem fi fit foztís aut ocbilis, Si erm fuerit foꝛtis et ſpiritꝰ 
fit facilis: lenis:inanguſtioſus c quafi fani pulfus foztis ac 


bene o:dinatus;« fignum coctionís in vzina apparuerit:cer 
tiffime effefuturam íabit.ccontra fi contraria vide 


rio indicia. O fi vís fcire qua nod] aut oici boza crífis fitve 
tura ftudc ab itio mozbizet cognofcas hoꝛã ín qua augmẽ⸗ 
tu febzie fucrat ⁊ anguſtia infirmizo: m cadc5 hoꝛa criſis 
eſt ventura, Si autem fcire velis pex qualem purgationem 
criſis fiat:perquire naturam mo:bí atqp fuam (pecie 7 mate 
riam: que cognofcere poteris per infirmitate cuifqs comple 
xionem:naturã tempozte:acris;ctans: regionis:confüetus 
dinis:t per artifici ⁊ exercitia quater omnia fuerant oum 
fanus crat:figura autem fi fit macilenta aur craſſa:rufa aut 
fufca. Verbi gratta.fi infirmus fuerit iuuenis eiuſq; cõple⸗ 
rio caída ficca: t etías regio:etas:⁊ fi fuerit cali.⁊ ñc.aer. 
Similiter patiens in famitate fuerat folitus laboꝛioſus:vi 
ailato:macilentus:fufcus:fignificat materia effe cbo.ru. 
nunciant purgatione fieri cho.ru.cumvomitu:ſi fit materia 
leuis aut natatilis:aut cum egeſtione fi fit grauis inferioꝛa 
petens, O fi infirmus.xx.fucrit annoꝛum:⁊ cõplexio eíus 
calida c bumídazinfirmus ín (ua ſanitate quietus at;craſ⸗ 
fus zrufus:tépus verzz rcgio 7 aer fimiliter cali. er hu.co⸗ 
gnofce q: materia eft fanguinolenta:7 crifts eft ventura cũ 
fanguine oe naribus. 5i fuerit matenalenis 7 acuta aut cũ 
menftruíg;aut — M materia fuerit grauis. Sed 
tf (anguís fi fururue ftt per nares antecedũt anguftía pes 
cto:ís 7 grauitas 7 oclo: capitis: tencbzofitasante oculos 
t — ante oculos quaft lãpadis ruboꝛ. —— qꝛ na⸗ 
tura crifi apparente t appꝛopinquãte chimos qui ſunt ma⸗ 
pería mo:biin cosposie interioca coadnat. Eb fi fint coole 
ri ad inteftina oeponunt. fi fanguínol£n epati oirigunf, 
i£ 2imíergo in coꝛpoꝛis interioꝛa c3 coadunant ct ebullire 
inceperint:fi fint leues faciunt fumũ 3d caput afcendetemz 
arades ergo qui fuenntocfcendunt ad ínferioza. 3Rurfus 
fi fuerint fanguínolenti cfubtiles: ac fumus eoꝛum ad cas 
put faliat:generabit extenſionẽ tempoꝛũ: angꝛſtiam pecto 
rís:arauítatem ⁊ doloꝛẽ capitis, 22^ fi queda pars iliius fu 
imtad primum parem neruoꝛũ a cereb:oeccuntes vacit que 
funt via fpíntusvifibilis turbidũ facit viſum:⁊ generar ano 
te co$ imagines rubeas « nüciat fanguinem p:oculdubio 
bcnaribus effe flururum, 9i aut materia grofí3 fucrit ec 
grauís:ocponitur ad inferío:a ⁊ generat oolozemventris 7 
punctíonem fumoꝛũ ⁊ grauitatem — nunciat ſan⸗ 
guinem effe ſtuxurũ per menſtrua fifuerir femina:aut per 
cmo:roydas fi fuerit maſculus:maxime ft ſua fuerat cõſue⸗ 
pudo. f£» fi chimi fint cholerici:leues ac ſubtiles:fumꝰeoꝛũ 
ad caput afcendit c facit doloꝛem ⁊ ſiccitates naríum c oꝛis 
teneb:ofitatem oculozum:c vulrum citrinum: vnde innuit 
purgatione cum vomitu eſſe futuram. Sí aut fuerint groſ⸗ 
fi ⁊ graues oefcendunt ad inferioꝛa:⁊ seneranr ventrís 00 
loꝛem:⁊ inftationem:nundantqg folutione. Sed opo:ter ins 
tellig figníficationes crifis cum fangumís fluxu veniens 
ouob?modis:quí funt vniuerfaliter aut particulariter. Cini 
uerfaliter funtficut continue febꝛes:acumenq; carus: c ple 
nítudo co:pozis:rubo: fadici-anguftía fpiritus:magnirudo 
pulfus:aclatírudo percuriens magis fuperius õ inferius: 
mollicice o:53no:um:rubo: ⁊ fpifiirudo vzine:ertenfio late 
rum:arauítas epatis. His enim cogr.ítie fanguinz figuifi 
cat flupurum marire fi tempus:etas:conſuetudo atq; aer 
conueníant. Sí autem infirmus fentíat oolo:em in capite 
tempo:tum ertenfionem rubo:em ante oculos pzuritum in 
naribus crpectabís oenanbus fanguinem 4^ fi bec figna 
ín vtraq parte videris:exvtraq; nare fanguis cft flururus, 
Si autem eg vna parte:et per narcm vnam fanguío ñuet. 


Liber 


Si vᷣo vis cognofcere vtrum per menſtrua currat:perquire 
vniuerſalẽ ñgnificationẽ: cà qua fivideris grauitate pecti⸗ 
m8 c lumboz: fi mulier fucrit is menftruavenire, 
Si autem maftulus fuerit per emo:roydas fluercattedes, 
Si cü fudozc crífie eft wentura:rigo: in die cretíca oebet ves 
nírc ante ſudoꝛẽ:⁊ per coꝛpoꝛis erterioza fumus egreditur 
calídus:ccutis fit rubicunda:z pulfus bumiduszicrus mol 
lis: rubo: c ſpiſſitudovꝛine in ote nüciatiua: marime i quar 
ta expectãdus erít füdo: in die cretica. Sí aüt aivomítu fiat 
crífis: ocbet babere doloꝛem capitis: 7 im oꝛe ſtomachi abo 
minationẽ:coꝛdis tremoꝛẽ:obſcuritatẽ oculoꝛum:inferioꝛis 
labij titillationẽ:pulſum duruʒ ⁊ inoꝛdinatũ « concauũ.his 
pꝛecedẽtibus vomitũ nunciat./2^ fi cum bis omnibꝰ fignis 
pulfus fo:tis fuerit ⁊ latus: — ſanguinẽ oc naribus 
⁊ vomirü:quia pulfus cum cftlatue c fo:tís figuificat fan? 
guinem be naribus ſuxurũ. Si autem fucrit concauus vc? 
tnítus innuit. £ sufa tremo:ía inferio:ís labi) firín vomitu. 
ádeo q: pellícule oꝛis ftomacbi funt iũcte cũ inferioꝛi labꝛo: 
vnde cu5 mouentur ille neceffe eft vt labꝛũ moucat.Signũ 
erifis cum vꝛina eft grauitas c ertenfio pectínie cum ſubti⸗ 
lí matería c egcftionís ablatíonc. Signa folutionis eft sra 
uitas in inferiozi ventre cum doloꝛe:⁊ fozntudovírtutis cü 
multa marería : ſuiq; grofütudo: et vꝛine paucitas: er ali⸗ 
quando cum ínflatione 7 vétofitate, Sí autem matería mu 
tatur oe nobilibus ad ignobilia memb:a;bís ſignis cognoe 
fatur.virtutc fe.arofficia materiei:cõtinuitate doloꝛis: fub 
tirilítate vꝛine c albedine:foꝛtitudine virtutís moꝛbũ ferre 
valétis: ablatíone fcreatus 7 oim purgationũ.O fi natura 
velit materia ad ſuperioꝛa mebza mutare: p:ecedüt capitis 
grauítas;ftupo: mentís:fürdíras:viriditas vine cũ coftipa 
tionevẽtris.Si aũt ad inferioꝛa mẽbꝛa fiat mutatio moꝛbi: 
pꝛecedunt grauitas € bolo: genuũ cim tumoꝛe: ⁊ ablatio 
ſcreatus comníum purgatiouum. 


¶ De ſynocha fine putredine: que inflatiua 

oiatur;ctoepleurefi, api.viij. 

Ecacuta feb.de puro:calidoq; ſanguine nafci 

V turintra vafa. intra venas ct arterías abic; 

C9 X vlla co:uptióe vcl putrefactioe. cuius figna 
» 2 funtbec: pzecedir eam fatigatio: grauitas mé 
yox on 


e bxo:um:rubedo c caloꝛ.Febꝛe Po apparẽte có 
'tinuo erunt incenfiones; grauitas ct doloꝛ ca» 
itis:ruboꝛ facici;plenítudo venarum vtriuſq; tẽpoꝛis:ocu 
i eminent:pulſus foꝛtitudo ⁊ plenitudo ictuſc; molis: vꝛi⸗ 
na ſubtilis ⁊ alichinea. Tauſa vᷣruoſi pulſus eft puritas fan 
guinis.Magnitudo ⁊ plenitudo eius cft ppter ſanguinis 
copiam oꝛgana dilatãtis.Mollis ictus eft ꝓpter ſanguinis 
humiditatẽ:pꝛoinde facies infirmi e(t mollis:rubicunda:et 
bumida quafi facies balneũ egredientis s£aufa ſubtilis vꝛi 
ne eſt ebullitio ac puritas ſanguinis. Pꝛopꝛietatẽ habet hec 
fe.ſemꝑ gñare inflationẽ ⁊ facere vcẽtoſitatẽ: q: materia ei? 
eft:ficut diximus:ſanguis puriſſimus:qui eſt in cozde ⁊ pul 
mone:qui ci caleñt ⁊ ebullit:fumos gñabit ad caput aſcen 
dentes t ſalentes ⁊ doloꝛẽ generãtes:qui fumi fi pozos cas 
pitis anguftos t oppilatos inuenerint:conuertunt ad infe⸗ 
ríoza.t.ad pectus ⁊ ppalmonẽ:eoꝛũq; vias oppilant ⁊ ſpiritũ 
faciũt anguſtũ ac anbelitũ ⁊oꝛthomiã. Ideoq; antiqui hãc 
febꝛem vocauerũt inflatiuam: q; caufa inflationis fpiritus 
plurimũ eft calo: pecto:ís ⁊ pulmonis eíufqs ocfectio, 1Ró2 
nund ifte calo: inflat pectus ⁊ pulmone pꝛiuſqᷓ caput afcen 
dat cinferíus conuerta£. /2» uilla materia que a capite oe 
fcendic inferíus ad diaphꝛagma índdat ⁊ coadunet: apofte 
ma generabit qð oicitur pleurefis: q: pleurefis nibil aliud 
eft nífi calidum apoftema ín oíapbragmare ortum:⁊ aliquá 
do ila matería que a capite deſcẽdit venit ad lacertos t car 
nem: quibus cofte funt índute ⁊ faciuntapoftema qð abus 
fiue vocatur pleureſis. Certa em̃ pleurefis continuo.iiij.ba 
bet ſignificatões q̃ (unt ab ca inſepabiles: duriciẽ videls fe. 
anguſtiã ſpiritus:pũctionem:⁊ doloꝛẽ lateris ⁊ tuſũm.Sed 
plunme euenit pleurcfis calidas et humidas complexio⸗ 
n£8 babentibꝰ:in vere ctiam naturaliter:⁊ hyeme accidens 
EET; maxune fi ver fuerit egrefium a temperaméto ín cali 













ditate; ⁊ humiditatẽ:⁊ byeme fuerit humidioꝛ qᷓ opoꝛtet · 
is cim hũiditas fi oomjnct:fanguisin copcaugmncee 


tatur: ⁊ frigiditas tẽpoꝛis repugnat diſſolutioni coꝛpoꝛis: 
vnde neccfle eft caleñat cũ caloꝛe coꝛpoꝛis interioꝛi: 7 aſcen 


dens caput fi pozos inuenerit clauſos inferius deſcẽdit: fi» 
cut videmus fieri in camera balnei; q: cum fumofiras bal 
nci ad camerá falíat que nequit eam penetrarezconuertitur 
inferius:que oíffolutio fiad diappꝛagma pzout diximꝰ nci 
datzapoftema generabit qópleurcfis nücupatzquaveniens 
te continuo, iit).cíus fignificationes apparent: que funt ou. 
ricia t continuatio feb,anguftía fpiritus:punctio lateris vt 
nequeat infimus fe mouere oc latere ad latus:cõtinuatio 
tuffis;cinmítio cti matería mo:bi eſt indigeſta eft ruflis fic 
ca. Scd oolo; lateris fi víqs furculas vel fpatulas aſcẽ dít fi 
gnificat apoftema e£ in ſuꝑioꝛidiaphꝛagmatis parte· Sivᷣo 
ocfcendatvfos ad bypocüdriá: mo(trat apoftema in inferio 
ri eſſe. Cauſa duricici ⁊continuationis febais eft ppter apo 
ftema coꝛdi vicinas. Puctio lateris: c nimius doloꝛ eft pꝛo 
pter apoſtema ín mẽbꝛis oꝛtum neruofis acutü ſenſum ha 
bétib?:ci ccrebꝛoiũctis pꝛopter colligantiã quà habẽt cum 
neruis:pꝛoinde plurimũ hoc apoſtema ſequunt᷑ freneſis et 
alienatio.Anguſtia ſpiritus eft pꝛopter paffioné inſtrumen 
toꝛum ſpiritus. Tuſſis q: matería eft ín inſtrumẽtis ſpiritũ 
trahentibꝰ:vnde natura adiuuat fe ad expellendã materia 
ab illis locis cum tufli ⁊ ſcreatu.Maxime $o naſcit᷑ im fint 
ftra parte: ppter frigiditate illí parti oomínanté t ocfectío 
nem diſſolũtiõis que fiunt pzoptervicínitaté fplents. 3Raro 
tamen in dextro latere oꝛitur pzopter caloꝛẽ in ea parte exi⸗ 
ftentem:c pzopter fo:títudiné otíTolutionis. f£par em̃ c fel 
in €o latere cõſiſtũt: fed alíquando ín initio mo:bí patiétes 
fcreát ppter materiei leuitate actioní nature obediétis, vin 
fignificat moꝛbi leuitatẽ ⁊ velocitarem ſue diſolutiõis. Et 
aliquãdo moꝛat᷑ ſputũ pꝛopter groſſitatẽ materie actiõi na 
ture non obedientẽ:qua oc caufa fignificat grauitatẽ ⁊ diu 
turnítatem moꝛbi c ourícié fue diſſolutiõis. Cauſa tardita⸗ 
tís fputi cft pptermateriá groffam mẽbꝛis ínuifcatà : vnde 
índuratur ad exeundũ cü fputo. Receſſariũ eft ergo ſpaciũ 
tẽpoꝛis vtfputum attenuct ⁊ diſſoluat:⁊ facile currere va 
leat. lHónundp etíam exit fputum pzopter füum líquozemz 
fi eif liquidũ fuerit « aquofum diuidit ac íllud perfozat fpi» 
ntus : vnde oefcendit inferius : q: aliquanta caret comun⸗ 
ctione et vifcofitate per quam ſpiritui annecti valeat z cium 
eo exterius egredi. Pꝛoinde fputus ín inítio moꝛbi eríens 
quemadmodũ ín tertio aut quarto die eft laudandü: qꝛ bo⸗ 
ni nunciatiuũ:pꝛecipue fi fuerit paucũ:lene: iunctũ:albũ:⁊ 
facile cũ vna aut duabus exeat tuſibꝰ:tale eim ſputũ ſigniñ 
cat materiã non cfle multũ groſſam aut viſcoſam vt inaure 
tur mẽbꝛiſq; inuiſcare poſſit:neq; multi liquidã:vt ab íctu 
— diuiſum inferius ocpona£, Palam ergo cft v» 6m 
puti facilitate eft moꝛbi leuitas:⁊ ſpiritus bonitas:fed bus 
ius mobi materia:aut eft oe eno bumozc:auroc omnibus: 
que cuíus fit bumozís per colo: patientis cognoſcit.ſi em 
rabeus fuerírinrelligit effe fanguínolenta marcria: fi citri⸗ 
nus cbo.ru.oominans fanguint.fi albis pblegma: fi niger 
aut fanguinis incenfioné aut vfrione cbolere rubee in nigrã 
mautare:aut extinctionẽ calo:s naruralis.£ fi coloꝛes fue» 
nnt oiuerfi innuũt cõmixtionẽ humoꝝ:aut omniüzaut quo 
rumdam Pm copiam diuerſoꝛũ coloꝛũ:aut paucitatt in ſpu 
to apparenté:fed omnibus coloꝛibus laudabilío: eft rubeꝰ: 
Q: materia eius eft ſanguis: ſanguis aute eft amicus natu 
re fueqg actioni obediens: citoín albedinẽ cóuerntur:pzez 
cipue fi ab initio cum altquanta fucrit albedine mixtũ:oſtẽ⸗ 
dit em naturá fuam bene incepiſſe actionẽ c bene t optime 
operari, Unde Pippocrates in peritoneónoramaton:fpus 
tum indt laudabili? eccepto albo bñ oígefto:eft albi tf ruo 
beo mirtũ:nõ multũ líquidü neqs groffum: neq; ourü:poft 
illud eft rubeum a citrinítate liberum cum aliquanta ſanie 
mírtü : fignificat er bonitatẽ actionis nature mo:bí tñ in⸗ 
nuit oiaturmtatem: quíarubei cft colosís : et rubeum licet 
oftendat naturam coctionẽ incepiſſe: neceffe tamen eft ſpa⸗ 
cium tempoꝛis babeat vt in albedinẽ mute£. Sputũ igitur 
rubeum cum albedine mixtum melius eft d? citrinum:quia 


Febrium. 


citrinum fignificat malam enaturam coctiois actio⸗ 
nem. Unde neceſſe eftvt ſpacium tempoꝛis habeat quoufqy 
mutet materiam de illa citrimtate ; et cam conuertat in ru 
beurn colozem, Decet eríam vt aliud babeat rempus quo 
muret cum a rubedine ín albedinem. Ideoq; fputum fi ape 
|^ parctintertío aut quarto oie album functi vᷣiſcoſum equa» 
lcfigmficat à falutem ín oic feptima effe venturamz 
qꝛ natura fi in tertío aut quarto coquat c digerat materíam 
fufficit fibi alij quattuo: dies ad erpellendi cam: marime 
fin quarto (puto veniente bone appareant ſigniñcatiões: 
ficut mítigatio fcb.fo:titudo vírturis;faciliras ſpiritus:bo⸗ 
nitas appctitus:paruitao fitis: quíes ínfirmi; fignti cocto» 
nis ín vana, 40^ fi fr in initio mozbi fuerit rubeũ:⁊ fee 
qQuantur bone fignificanoncs: oftendit narurá coctione ín 
bic fcprimo có. € mutare eam inalbediné: ſuãq; actíos 
nem falutis gñatiuã in vndecimo finir aut.xiiij.Si aute ci; 
trínum ín inítío mo:bí apparcat ſputuʒ: oemonftrat crifim 
efíc venturam in,kLaut.lc. Sed nonung laudatur fputus fi 
ín initio fuerit arofíum ocinde ſubtilietur:aut in initio ſub⸗ 
tile:deinde groſſeſcere ínapiatzvelor eim mutatio c? figni» 
ficat vnam ecouabus rebus: falicet aut leuitaté'materie na 
turc obedientio:autfo:titudtné virtutis naturalis: actio 
naturc fübtilem ingroffat materia t groffam extenuat: ma⸗ 
rímcín tertio aut Jen oic, HHoc em̃ oemonftrat lcuitate 
materie ⁊ vírtutis foꝛtitudinẽ:pꝛecipue fi fuerit paruti albũ 
iunctum:et facile aum vna aut ouabus exeat tuſſſhus. M 
ín initio egredit᷑ monftraf marería cfle leuís c nature acrio 
ni obediẽs:atq; virtus foꝛtis. Paruitas fputi materie parut 
tatem oftendít, Facilitas creüdi virtutem crpulfiuá demõ⸗ 
ftrat effe robuftas , cali ergo fputo vi rente neceffe cft in 
feptima oie fanitas fit ventura, 42^ fi fputum ínfeptima ap 
parct ⁊ exit ín coloze album:crifis erit eppectanda iín.cíitj.fi 
autem apparucrit in pꝛima digeſtum et bene coctum: cris 
fis ín.iit).venict:fi autem ín pzima vel fecunda liquidũ aut 
fuübtile fuerit:⁊ in.iitj. mutat᷑ in rubedíné ⁊ i.vt).crierít dige 
ftum albũ habẽs coloꝛẽ:ſignificat criñm in.xiiij.eſſe futurã. 
iD: f ín fua permaneat cruditate ⁊ ſubtilitate vſq; ín quar» 
tum orem diuturnitatẽ mo:bi fignificat. Si autem im quar 
t3 apparens quícép coctiõis babear: erit diuturnitas 7 moz 
bilonginquíras Pm cocríonis quantitatẽ in co apparente, 
SRurfus fi mozabi£ in fua cruditarevfqs in ſeptimũ: ⁊ egre 
díatur amm magno doloꝛe ⁊ anguftía: fignificat virtute cffe 
Ocfcctam . vndc non fumus fecuri vt poffit mo:bü pati: oc 
quo £Salíc.in lib.criſeos. fputus inquit indigeftü exiens vo 
catur ſcreatus:digeſtum aute dicitur ſputũ. 
¶ TDe ſputo laudabili ⁊ illaudabili ⁊ me 
diocri. Lapitulũ ix. E 
Putum cum ſcreatu feu cum reiectiõe eriens 
d'tripliciter diuiditur:aut cft laudabile ct falutis 
pa fignificatiutizaut illaudabile ⁊ timoꝛis indicatis 
Wess] uum:aur mediocre. Zaudabile eft paruũ albü: 
2» lene iunctum facile exiens fine putoꝛe: nullam 
ſpiritui faciens anguftia: quo egredíente patiens ſentit le⸗ 
uitatem:maxime fi exierit tertio vel quarto oie: qꝛ fi ín paio 
ma aut fecunda crient: I5non fit malum: melius ramé eſſet 
fiin quarta oíc aut tertía fucrit egreſſum. Hi em dies funt 
nunciatim ⁊ in ipſis natura complet oigeftionem ⁊ fadt cos 
&ionem, Et (putü melius cft fi poſtqᷓ fuerit coctum cnerít 
€p pius: qz fiante coctionem egreditur:fignificar naturam 
io illud babere: contentiuà virtutem einon dominari. 
Si autéfputum quartam tranfierít diem: tín. vi).apparue 
rít futuram fignificat falutem eſſe ín longo tẽpoꝛe. $igmfis 
catio falutis eft:q: eftbene coctum atq; digeſtus. Zardítas 
falutís:q: cum mosatum fuerat ſputũ vfq in.vij.diẽ duo fi» 
Sificat: autouricizs materiei nature actione nó obedientẽ: 
2ut virtutis digeſtiue detectionẽ cocrioni ín quarta die co» 
plere nequeuntis:ergo quantomagis fignum coctiõĩs fue⸗ 
rít in initio moꝛbi:tanto citiſſimã indícat falutem:z quant 
ab inítío el'ongabitur tantam tardítatem ínnuct falutis:qz 
natura neccffe eft tantũ habeat tépus a die nuncíatiua vfq 
ad crifim quantum fuerat ab ínitio moꝛbi vfqs ad diem nun 
catum, Illaudabile vcro fputum timoꝛis fignificatitum 







Fo.ccry. 

cft viride liuidum veneti nigrum. Hi em ſputi caloꝛes oſtẽ 
dunt: aut ſangumis aduſtionem ct cho.rubee aduſtione in: 
aut extinctionẽ caloꝛis naturalis.Que oifferunt inter fe; qz 
fputum gð eſt oc incenfione factum fanguinis aut cpolere 
ru.pzimü ferat viride poftqg mutatur ín venctum:deinde 
nigra. Hoc autem fputus quod caloꝛis naturalis fignificat 
extinctionẽ:pꝛimum eft couumbinü:poft venetü:oemde imu 
tatur in nigrus.Cedioae autem cft citrinũ « album fi fuce 
rit aquofum:ant groſſuſimũ c vifcofifiimü: poft poc eft ru» 
beum — ———— zi enim colozes oftendunt 
fllaudabil£ effe moꝛbũ:⁊ materia eius indigeſtibilẽ:ſed ta» 
men bis landabilius eft rubeũ econtra citinus: q: rubeum 
fignificat (anguinei eflc materíá: c ſanguis eft laudabilioz 
ceteris bumo:bus «faciio: ad oigerendü : qt matura eius 
calída eft c bumida:c cũ caudo « pumído operatur virtus 
oígeftina, £Litriná rubeam cpo.fignificat que poderofiozig 
eft nature ceteris pumoꝛibus pzeter cbo.nigram: qj eft fic, 
ca: ct fictae ouriflima eft contra coctionẽ: quomã non bí» 
utditur neq; oilatatur:pzoinde indurata coctioni non obe⸗ 
dit nec ebullitioni, rubeum fputum in imitio mozbí 
apparens fit laudabile:mãxime fi cum eo fuerint figna ſalu 
tcm oftendentia:ficut teperati ſomni: leuitas infirmi abfq 
anguftía:bonus appetitus: 7 ín tempo:e quo folebat oum 
fanus fucrat: p:capue fi nullum paſionis fuc pabeat nimo 
rem: t vꝛina eiꝰ⁊ pulfus quaft fani. fi illud pmaneat ſpu 
tum neqs vllum coctionis fignum cum co ín.vi).ant riitj.ap 
pareat: fignificat grofficiem materici t ouricicm eius. atqs 
grauitate fuí motus: c nunciat tarditatẽ fie in.xl.aut.lc. 
€in non fumus fecuri ppter tẽpoꝛis longinquitare dn pec» 
cent infinnizant mutentur tempoꝛa vel aer in malas qualis 
tates: c moꝛbus mutetur:⁊ timoꝛem innuat: fed came poft 
longum tempus quía fignificat materiam effe ocfecram 


. in coctionie actíone longínquitatem timoꝛisoſtendit: quía 


eft rubeũ:⁊ rubedo fignificat lenitate matene:nature acrio 
ní obedíentem. Sed ramen fi male fignificationes ülud fe» 
quanf ficut duricia fe.oefecrío virturis:fpirit?anguftia:fcz 
titudo fitis:cruditas vꝛine:acutam figniflcar matería c tí» 
moꝛem effe vicinum, Titrinum fi in initio mo:bi apparens 
4m quarta mutetur 7 fuerit in eo coctionis fianüzficur (pu. 
ti rubedo:albedo vine 7 alia laudabilia illud fequantur fi» 
gna: nunciat falutem lógo tempoꝛe effe venturam:quia di 
trinitae colere rubee oemonftrat acumen: vnde neceffe eft 
vrnaturalongü babeat tempus vt mutet illud in rubozesz 
et poſtea babeat aliud vt conuertar illud a rubedine ín albe 
dinem:pꝛoinde longo tempoꝛe ſalutẽ oenotat effc futuras. 
Zr fiin illa dtrinitate atas cruditate vſq; in.vij. 
diẽ fit pefluna: maxime fi mala illõ accideria fequátur-ficot 
duricia fcb.ocfectio virtutis: fitis: (piruusanguftia:crudis 
tas —— fuerínt moꝛs eft pᷣopinqua. CInde Hip 
pocra.ſputum inquit citrinum in quarta apparens purum 
abſq; vlliue boni coloxie mixtione fit pefiunt : q: fignificat 
pigntias atcp virtutis oígeftiue defectionẽ:in qua defectio 
ncfi natura c ſputũ permáferint in ca qualitate vfq in.vtj. 
intelligimus naturam non efie permáfüram vſq; ad coctios 
nís complementum:vndce fit peſſtmũ ⁊ vicine mo:rís nune 
ciatiuum: videlicetin.giítj.t aliquando feftinatur ante xitj. 


aliquando tardatur $m quantitatem peſſimoꝛũ accidens 


tium certoz ⁊ incertoꝛũ:vel fignificationü cerrarü ⁊ incerta 
rum. Palam ergo íntelliaimus fputum rubeum eſſe lauda 
bilius citrino ⁊ victus effe faluti: atrínum vo deterius ru. 
beo 7 víaníus timori. Sputũ 9o album t teuueeft melius 
grofío t propinquius faluti:q: fignificat leuitates matene 
actioni nature obedientem:aroffum $o grauitatem fignífis 
cat materie duriſſimme ad coctione: a: natura neceſſe eft bae 
beat ſpaciũ tempozis ad ſubtiliandũ materiã vt virtuti ote 
geftíue obedíar: oeinde necefle efteí aliud rempus ín quo 
materíá moꝛbi Oígerat: ígitur peius eft fubtili: maríme fi 
cum fua srofficie vifcofitas fuerit ⁊ Quafi granofitas: quia 
fianíficat arofficiem materici t virtutis defectionem: groſ⸗ 
fi cnim matería virtutís — — — in 
pectoꝛe nequit egredi: quod caletactum oc pectoꝛis caloꝛe 
deficcatur:ntq; rorundum quafi grando. Nonnuquã fpus 


fimul egredíunt: ende apparet quaft digeſtũ. f££uius fputí 
—— umus intelligere boc figno: quía patiens poft 
non quiefcít:nieqp mo:bus alleuaturzqi illa albe 
donon füerat oe matería inoꝛbi:ſed oc pplegmate in pecro 
rccriftente,Suffiat quanti oifputauimus de fputo laudas 
büi ⁊ illaudabili c mediocri: opo:tet ios itaq fequí fignifi» 
catíoncs coctionis materie ⁊ non poe 6 — t 
tarditatis crepantis apoftematis. dicimus ſignifica⸗ 
tio coctionis matene c non coctióis intelligit᷑ cx rigoꝛe que 
patíütur infifmí ín co tẽpoꝛe: t ourícía feb.cum doloꝛe cris 
ftentezcrtenfione membꝛoꝛũ in quíbus cft apoftemaz ve» 
narum ⁊ lgamentoꝛũ ⁊ cbo:daru cum membꝛis ligataruʒ. 
— — materie mẽbꝛa pungẽs ſen⸗ 
ſibilia Buricies febzis eft ꝓpter nature motione ⁊ ſolictu 
dinem:qꝛ natura cum mouetur ad coquendũ materia cale» 
fit coꝛpus:cuius ealoꝛ ad co: venít t a coꝛde cum vitali ſpiri⸗ 
t pet arterias ad toti? coꝛpoꝛis mẽbꝛa.Foꝛtitudo oolo:ís: 
Z crtenfio membꝛoꝝ fit pꝛopter materiam bullienre: 7 con? 
coctionis vírtute caleFacienté. vnde clíiquatur augmenta? 
tur ⁊ füur locatn pze fua quantitate extendit ibiqs generat 
dolorem quafi feparationi$ (uncture,IDís figms apparẽti⸗ 
büs pzo certo coctionem materíe fperamus: ⁊ vicinitate co 
plcméti. ££üds complet fuam coctioné : eius ebullitio miti 
gatur:feb:ifqs mitigat vel refrigeratur:doloꝛ  egtenfio mi 
tian, lPec cá viderim? intendim? cõplemẽtũ coctióís cffe 
vicinum: 7 tépus crepãdi apoftematis effe ppínquü:ficut 
Hippocra.in apbo.i£irca generationes fanici doloꝛes 7 fe. 
accidunt magis d facta ſanie.Apoſtemate autes in quarto 
die a fi fit (creatio pauca alba iuncta ⁊ equalis: ſigniñ 
cat crifim ín ſeptima effc futurá: maxime fi bone fignificario 
nes ficut diximus cum e3 apparuerint./2 fi fucrít rubea cũ 
aliquanto fameí cómírta: innuit mediocritares coctionis in 
vij. crifim in.xiitj. Si vero fuerit citrína fit peffima: fed ta» 
men fi laudabiles fignificatióes cum cavenerintzz mutatur 
ín rubozem ac in albedíné ín qnta autfeptíma nüdat cnfim 
in. rLautc S autem citrina ante quartá apparuent ⁊ mu⸗ 
tctur in albedine aut ín rubedinẽ in quarta nó eft mala: ⁊ fi 
emificat crifis in. rrj. effe eetura, £0» fi appareat cítrina poft 
qntá aut feptimàá crit peſſima  tímozis nüciatiua: q: fignis 
ficatur nó fuífíc oc actione nature:fed oe ouabus reb?: aut 
acumine materie:aut multitudine quátitatis 7 anguſtie lo» 
ci ín quo fir. s£aufa qꝛ fi medicina fuerit acutiflima et mul 
ta fuperat naturá c cogit ed vt faciar rüpere apoftema antc 
Dus. 4D» fi ínfirm? nibil ſcreauerit ⁊ ſiccitatẽ oꝛis babuerit 
fbüs duriciẽ anhelitꝰaut oꝛthomiã febꝛẽ incéfam inter moz 
tuos cõputabit᷑ Si aute ſcreauerit ſaniẽ:neq; put optʒ mũ 


dificetur ante.xl.aut.lx.a die quo apertum fuerat apoſtema 


futura cft moꝛs:aut periplemonia. Poſſumus autẽ cogno 
ſcere que barum eft ventura per bonas ⁊ malae fignificatio 
nes:qꝛ fi bone fignificationes plures fuerint aut certioꝛes: 
c apoftema ante. rl. müdifice£ nunciat falute, 42^ fi apoſte⸗ 
ina non mundificetur antc. rL mutatur m periplemoniã. Si 
autem ſigna timoꝛis plura fucrint ⁊ certioza pꝛiuſqᷓ vulnus 
mundiſficatũ ſit:moꝛs erit expectanda. Sed nõnunqᷓ rum» 
pitur apoſtema ab exterioꝛibus caufis:ſicutex ratione infir 
mi ſe cõmouentis in iram:vocem ⁊ ſuſcitationem:aut culpa 
medici fc ad medicandũ feſtinantis apoſtema cum calidis ⁊ 
apertiuis medicinis pꝛiuſq aliquod coctionis ſignũ appa» 
reat, Quodcũq; aũt hoꝝ apoſtematũ aperit fit mín? malũ. 
KT De cauſa digerente materiã adiuuante ⁊ 
apoſtemata rumpente. Capi.x. 
Atis modis adíuuatur materia vt digeratur c. 
apoſtema aperiatur:ſed tamẽ pꝛius opoꝛtet per⸗ 
du quiri ende natura eft materie: aut natura mẽbꝛi 
in quo ſit apoſtema:etas:⁊ cõplexio infirmi tepo 
24ra ami aer regio. Glerbi gratia:ſi materia moĩbi 
fuerit calida aut ſanguinolẽta:membꝛavbi eft apoſtema cas 
lidũ:aut ſunt nobilia aut carnoſa:infirmus iuueme ⁊ calida 
eius complexio: tempus eſtiuũ:aer regio calida:ſignincãt 
velocitatem digeſtionis materie c aperiendi apoſtematis: 
oAlurimũ ctia boc fit ín ſeptima oíc 40: fi uerit contrari ⁊ 


- 


rum cboleric inuenit ín pectoze pplegma € vtriqs miti in» 


watería fit pplegmatica aut melancholica membꝛa neruofa 
eur HIE Pea: H8 ſumul aer ⁊ regio frigida: indu» 
ratur materia apoſtematis ⁊ tardatur ad aperiedũ.Si aũt 
caufc fuerint cõmixte:calidũ videl; cum frigido: et bumidũ 
cuim ficco:fir eclocitas t tarditas vulnerandi apoftematis 
fm plus c mínus Darum qualitatus: auemadmõdũ ſi acuta. 
cauta fit mato: fit vulnus velociter quafi in.vij. aut xiiij. Si 
autes fitplus frigida mozabitur vulnus:aut in.xxiiij.aut in 
ASi autem caufe fucrint equales:;fit apoſtematis vulnera 
tío inter. zritij c. rit). aliquado confo:tat wembꝛũ ín quo 
fitapoftemac ir materíd ab illo ín alíü loci: qð pofíu 
müs cognofcere per materíe motũ:q: fi mutatio matenefic 
poft fecum extenuationẽ:⁊ fignum coctionte appar ẽs invi 
na:fputo  egeftione: t virtus fucritfo:tis ad erpellendam 
materias cum vzína « caeftione aut ſudore: fitqs bec caufa 
ad falute. Si em fit purgatio per vꝛinam:exiet mulra € tur» 
bída:fi autem cum egeftionc;egrediet iuncta enm cbolera 
« líquída:fi o per fudozé epítmulta ⁊ calida t foꝛteʒ babet 
odo:erm. 4 fi expulfio materic fiarantedp fignum coctióis 
apparcat:cvirtus erit foꝛtis:expellet materram ab intcrio» 
ribus z nobilibus mẽbꝛis ad exterioꝛa « ignobilia que funt 
p:eparata ad recipiendũ coꝛpoꝛis humoꝛes naturaliter ft» 
cut ad alas fundamentũ inteſtinoꝛũ ficut inguina ⁊ ceteras 
membꝛoꝝ concauitatee c concatcnatiócs: alíquádo mate 
ría mandatur ad fuperíoza membzazc alíquando ad infcrio 
ra.Materia fi fuerit ſubtilis ⁊ leuis:aſcẽdit ad fupioza mẽ⸗ 

ꝛa ⁊vadit poft aures:ſi autes fucrit groſſa c grauis: deſcẽ 
dit ad inferioꝛa.ſ.ad teſticulos c ínguinavel genua. Poſſu 
mus intelligere fi materia furfum aut deoꝛſum fuerit: quía 
cũ fürfüs vult aſcẽdere alicedít 00102 capítis: pectozte ⁊ (pi 
ritus anguſtia. Si aut£ ad inferioza deicenſura eft: pᷣcedũt 
oolo: vẽtris lateris extenſio ⁊ pectínis grauitas.Sed ſtulti 
medici materiã cflc videntes commotã ab interioꝛibus ad 
exterioꝛa: putant bonuʒ eſſe ſi confoꝛtant exterioꝛavt illam 
materiã non recipiant.vnde catbaplafma ⁊ res confoꝛtati 
uas ponunt fuper ca frigidas confoztationc facientes:qð 
cum faciunt conuertunt materiã ad piíoza loca: vnde perit 
infirmus:fed peritus medícus vídens materiã ad exterioꝛa 
effe expulſam ftudet quatínus oino ertrínfecus oucatur vt 
ínterío:a mẽbꝛa ſanentur:qð explanabimus cum de cura of 
fputabímus. Scd cũ mouet᷑ materia mobi: neqs vllum in 
virtute poffe inuenítur per qð adiuuetur vt fozas expellat᷑: 
neq; appareat in vzina aut egeſtione aliquod fignus nobís 
ocmonftrans materiã extrinfccus effe expulſam:neq; ín al 
quo méb:o exterioꝛi tumoꝛ feu aliquod apparet apoftema 
per quod fimus certí cp materia toꝛis fit ducta:timoꝛẽ nun» 
ciat:non em fumus fecurí quim matería currens fit ad cercs 
bꝛum:aut ad aliquod membꝛũ nobilevnde pcío: pꝛioꝛe moz 
bus naſcitur. ; 

¶ De differentia vere t non vere pleurcfis: 
et calido apoftemate cpatis fiuc periplemo⸗ 

* fra pleurcfis oiffert 

ce £ra pleurcfis oiffert anon vera cum pꝛopꝛtijs eiꝰ 
VE Ifignificationibus: que funrourica fcb. angufria 
D) Wal piritus:tuffis in ínitio ficca:püctio ín latere.que 
A Ea accidentia fe.fequif ertenfio pulfus.bui? duricia 
fitis eft octibus ſerre.Cũq; apoftema maturaiũ fuerit rũ⸗ 
pitur:zneg vulnus ab omni mundifica£ fame: velociter mo 
uctur z mutat matería ab ínteríos oíapb:agmatead exte⸗ 
rioza ⁊ iuncta aim pulmone generar periplemonià: qua oc 
caufa oolo: quiefcit: q: pulmo eft infenfibilis : ⁊ auan inci⸗ 
dunt in períplemonam pzufdp apoftema rumpat. Nõ ves 
ra aüt pleurefis babet fignificationcs bas videls grauitate 
lateris abfq tuffi ⁊ fputo: quia mo:bus eft extra ſpiritus 
inſtrumẽta:pꝛoĩde pulfus coz eft mollis: ⁊ pofita exterius 
manu fuper Locii paffionis: mor fentit oolo:em. 7 aliquá» 
do tumoꝛ apoftematis apparet extrinfecus qð ín futuro cũ 
cbírurgía cura£. Spoftema epatis qñq; videtur efie pleure 
nicum cũ non fit, £alidum írag; epane apoftema cognofat 
per citrinitatẽ vult? infirmi:q:epar eft fundamentü ſangui 
nis:qð cii oeficiti müdificstóe ſanguinis:ĩmũdus pmanés , 
fanguis c cospus non nutrícns mutat illud ín citriníratem , 





a 


Febꝛium. 


c ficte tuſſes nunt:qꝛ materia eft extra ſpiritus inſtrumẽta. 
5 cox eſt durioꝛpleuretico pulſũ. Sberipicmonia 
itellígi£ cũ ruboꝛe faciei patiẽtiũ ⁊ língue pᷣlũbinis labꝛis 
Caloze ectremitatũ coꝛpoꝛis paruitate egeſtionis ⁊xꝛine tar 
dítatc € copia eins plurima: fupiniiacentzgraut detinent 
fomno:;negs excitant nífi cũ magnsa vocc aut ſono:cũq; 002 
mierint os Dabent apertum:pulfus cft inoꝛdinatus ⁊ debi⸗ 
lis velut fi abo potuq; plem effent zt aliq alienatione pa» 
tiuntur c fenfus coꝛruptionẽ piopter ſiccitatẽ pumiditatis 
corum Quibus mo:ti appzopinquátibus: multus quidẽ fu 
do: accidit:extremitates cozum infrigidant᷑:⁊ fepe oefiatt 
pulfufqs co: fit paruus ac fpifíus. £2 fi confo:tétur ⁊ ſpu 
tum fit cante quãtitatis qua ſanies pulmonis penirus mtus 
dificctir:t in bonas qualitates mutetur; vt fit albá iunctũ 
lene facileq; ad egrediẽdũ: paucũ nullũ faciens doloꝛẽ t ca 
reng putoze vicinam ofidit falute, Si fuerit multi ⁊ ſanio⸗ 
fum putene cumvirtute ocfecta vicinã indicat moꝛtẽ adeſſe 
Que paffio plurimü fit in byeme c in finc autũni:⁊ ín erc c 
eftatc:l5 raro.fit etiá in omníbus ctatib?z mulieribus men 
ftruis carentibus plurimus feníozibus, virtus eim cozum 
eft ocfecta 7 intolerabilis. Unde fenes banc paſſionẽ incide 
tes moriunt: iuuenes $0 p'urimü fanantur velfaluant; qz 
hechpaſſio nullura facít 20l02c5: pulmo em̃ inſenſibilis eftz 
poꝛro paſſio que fenfibilibus mẽbꝛis contingit vcloa? moz 
tem 'uuenib? d fenibus intert. Juuenes ern ppter acumẽ 
fcnfus et caloꝛẽ cóplexionis co:um fenfibilio:es funt. vnde 
moꝛbi doloꝛẽ pati nequeũt:ſenes aute feu ſenioꝛes propter 
frigiditatem ſuarũ cõplexionũ moꝛbi oolozem non inultum 
fentiunt: — non cito moꝛiuntur. 
¶ De differentia alienationis que fit ꝓpter 
pam̃onem diaphꝛagmatis: c que fit propter 
cerebꝛi. s£ap.rij. 
— Lenatio que fit p ter paffioné oíapb:agma 
A tis non cft continua:q: doloꝛ cum acumine fe, 
in cefíante augmentat: ⁊ illis mirigantibus mie 
NI tigatur: mo:bo vᷣo diaphꝛagmatis íncipicnte 
zx patiunt oolo:em cín ventre ⁊ ín hypocũdrijs 
excentione:tpirinus eozum eft ínozdinatus: q: ante alienas 
tionem cft paruus ⁊ipiſſus:veniente autem auenatione fit 
modo magn? c rardus « modo fpifíus. i£ aufa fo:nirudo eft 
4 ocfectio cft alienatioís:qm alienatio ft fuerit parua fir ſpi 
ritus paruus ⁊ ſpiſſus:ſi foꝛtis cfpiritus fit magnus 7 tar» 
dus:qꝛ cum alienatio confoxrarur patiens continer ignozan 
ter liarum —— ſubito —— emittit.Alie⸗ 
natio aurem que fit pꝛopter cerebꝛi pamonẽ incipit augmẽ⸗ 
cum ſuũ cathamodicũ cótinuatís: neq fe.ceſſante ⁊ mitigã 
£c quicfciripfa : q: paffio in eſſentia cerebꝛi eſt.ideoq; na⸗ 
tus cou infenfibilis z paruiffimus eft: fades ⁊ caput coz, 
nimium patinnf o0lo265 7 caloꝛẽ:oculi lachꝛpmatur: nares 
aquá oíftillant:z 0s eozum emittit líquozem. 
temporis yniuerfosum moꝛbꝛoꝛum 










nobis oftenfura in quo tepoze oebcamus cibũ 
— 4 cimnedicinam offerrezz in quo non, Unde oici 
mus d? tpa moꝛbi ſunt.iiij.ſicut diximꝰ etates eſſe.iitj. que 
tamẽ funt duobus modis.Aut em̃ veloce habẽt motũ ⁊ cito 
ad finc deueniũt ficut íi acutis paſſionibꝰ:aut funr diutur⸗ 
na kcu ord Sig fe.z mo:bís. Tẽpoꝛa acutoꝝ mo:bo 
pum oupliciter funtzaut ab initio víqy ad finem funt perdus 
ccntía infirmi ad faluté: fiue ad moꝛtẽ:aut ab initio quaq; 
bic fantexiftentia.3Rurfüs rpa d diximus effe q̃ttuoꝛ funt 
bec:initiũ videl5:augmenrd:ftatue:c declinatio. Initiũ eft 
cà incipit mo:bus apparere ⁊ ei? accidẽtia paulatim veniũt 
quouſq; vcl oia vel plurima appareant, fjugmenrus eft cit 
nunciatiua cõplent᷑ accidétía t molefta 7 acutioza fieri inci 
piunt quouſq; repugnatio moꝛbi « nature oftendarur. Sota 
tuscft vtriafi repugnatione apparẽte víqs ad crifim etiã 


purgatioe cuiuſcũq; fiat ſpeciei: quo ín tépo:e feparationé 
mobi fiue ad bonũ fiue. milóerpectamp, gocdinatio et 


Fo.ccxvj. 

ab initio criſis mitigatis terribili accidentiüffuro:ibus: fl 
eut fcb.fitis ⁊ fimiliG vſqʒ; ad falstem.Zempos:a antem feb, 
quaque die eriftentia lʒ ienſui non appareat: qꝛvnius qua» 
litatis.i continue cffe vident᷑: ratio ramen oftendit illa ali 
cuius cffc quictis fcu in nocrevel in die:qð ouob?modis t€ 
ftificatur: vno q: feb.quieſcẽte infirmus cft folcitue ⁊ fua» 
uis:qð plurimü fit in auroꝛa ppter fus frigidirate caloꝛi fe, 
rcpugnante, ilio ex fcientia rerum non naturaliü. ie ctis 
vítio babct finem ficut omnís motus:qð ergo babet finem 
necefiario babuit initiũ: ſi Yo imtium pabuit neceſſario pau 
latim afcendit vfqg oum finem aſcẽdit c quieuit: deindẽ ins 
cipit. Hoc em nifi ita fuerit nec in tiũ nec nnẽ pat uiffer. t8 
impoffibile eft coꝛpus patí multi z magna ↄtrariũ fi fubito 
veneritzficutvidemus in moztiferis paffionibus fübito coz 
pus aggrediẽtibus: ⁊ illud nullo fibt repugnáte ocftruentt 
bus.natura cam fubiro fibi aliquod contrarii venerit tolce 
rando ei repugnat. S£ onco:danf omncs pbi q; extraneꝰ cas 
lo:qui eft cauía fe, non calefacit tonim cozpus nift pius ve 
niat ad co: ⁊ calcfaciat illud:⁊ a toto coꝛde Calo; tori coꝛpoꝝ 
mandetur. Prꝛoinde oíffiniit fc.efic caloꝛẽ non naturalem 
ad co; pꝛius veniẽtẽ:⁊ a coꝛde ad oia mébza corporis actioe 
niq; naturalí nocẽtẽ. Unde ffibile eft calo: a coꝛde per 
omnía coꝛpoꝛis mẽbꝛa diuidat᷑ fubíto fed paulatim: p:ece 
dat cam fatigario ⁊ 0olo: pꝛopter caloꝛẽ fc ad fenfibilia me» 
bꝛa mouente:fed calo: cum per tot co:pus diſpertuur non 
Íncendit « calefacit mẽbꝛa ſubito:qꝛ fi calo; ille tales babuit 
virtutem membꝛa omnino deſtruit: fed panlarim incipit 
quouſq; ad finem venit &m qp virtus cozpo:te illum ferre po 
tuít: ende quícfcit 7 poftca incipit ficut videm? fieri in omi 
re non naturali non in vna re permanente Palã ergo oſtẽ⸗ 
dítur qp continue feb.babent iniriizaugmentá: ſtatũ: 7 oes 
dinationem:l5 fenfui non pateát, Tẽpoꝛa Yo oíuturni moz» 
bi ⁊ interpolati diuidunt᷑ ouphater: aut funt ab initio vfq 


ad finem:aut funr ínvnaquacp cracerbatione Tẽpoꝛa itaq; 
oiuturni mobi orffialía funtad cognoſcendũ. qꝛ neceſſariũ 
cft inueftigari o(uerfitat£ ínceprióis t oedinarióis ⁊ accel⸗ 


fionts:qó tribus modis ínrellisitur. Unus eft fcftinantia ⁊ 
t5rditas feb:is exacerbatióis, $9caundus eft longinquiras 
4 o:euitas tempo:is. Tertuis magnitudo ⁊ duricia ei?zauE 
pa-uirasc leuitas.Feſtinãtia fe.ft pꝛiuſqᷓ folita fuerat iter» 
dpiatfignificar in augmeto effe moꝛbũ:ñ rardatur declina⸗ 
tionem mo:bi oftenditzfi autem cuftodíerít fua tẽpoꝛa:ñtq; 
poft n&dariuoz fignoz apparitione: oemonftrat eſſe in fta 
tu. fi piufcj fignificatóes appareat;ecacerbatio venerirz 
innuit moꝛbũ ín ĩitio ec. XDc õginqͥtate ⁊ Dzeuitate exacer 
batiõis:qꝛ fi ñat lõgioꝛ dp ſoleat eſſe: fignificar moꝛbũ eẽ in 
augmẽto.Si autẽ bꝛeuioꝛoñdit declinationẽ.Si vo fuerit 
edis ſitq; poft apparitionẽ nũciatiuoꝝ ſignoꝝ ſtatũ moꝛbi 
demõſtrat. Sin aũt ĩnuit moꝛbi ũtiũ. igr̃a fc.terríane 
rigoꝛ incipit pꝛima boza diei ⁊ qᷣeſcit feban fine ferte: ⁊ ſtat 
quieta a iextavſq; ad ñnẽ noctis. Fe.g intelligimꝰ effe p fec 
bo:ae ⁊ quiete per.xviij. M fi bunc terminum cuſtodierit 
fignificat moꝛbũ adbuc in initio asc rni tbe 
tépoza incipiũt augmentari 7 tempus quietis minut: i 
lígimus mo:bus efle ín augmento: quẽadmodũ fi tempoꝛa 
acceffióie fuiffentouodecim boze aur rvirj. c tẽpus quietis 
vj.vel.rij.appellatur augmentũ.O fi punc o:dinem feruas 
uenit capparauerint fignificariones*vlrimitate mobi oeno 
tantes diamus moꝛbũ effc in ftatu. Si tẽpus acceſſionis má 
nuitur c tempus oedinationís sugmenra£ vr rempozis ac 
ceſſionis per ſex boꝛas ⁊ declinationis per.rvirjantelligtm2 
moꝛbũ effe ín declinatiõe.Si 9o fuerint equalia vt rempus 
acceſſionis ſit.xij.hoꝛe « quictis.rtj.ouo fignificant: quía fs 
fuerint anted appareant nunaatiue fignificationes demon 
ſtrãt initiũ moꝛbi. Si poftzaugmentü nunciãt.Cẽpus quies 
ris tribus modis eſt:aut feſtinat:aut tardatur:aut elonga⸗ 
tur:autbzeuíaturzaut aggrauatur:aut alleuiatur.quãto fit 
tardius tantomasís augmentatur accefíio: et quanto plus 
cit fcftínás-tátomagis detrimentũ fianificat: fi aute fuerit 
equale poft apparitione nunciatiuo:ũ figno: ſtatũ mo:bi 
innuit. Si autem ante nuncíatiua figna : initium mozbi in» 
dicar. De leuitate rom pos € grauitate code mà 


Liber 


€ fi quice fuerit grauis augmentũ fignificat:fi lenis decre⸗ 
mentum;equalis t ante nunciatoꝝ fignoz apparitione ini; 
tium oftendit.poft exiſtẽs ftatü moꝛbi denotat.Febꝛis aute 
periodice inueſtigatio facile intelligitur q patet ſenſui: qm 
ab initio rigoꝛis c fatigationie ac frigiditatis ertretmitatus 


ftatü appellamus; «a pꝛincipio ſudo:is: oonecin toto coz 





tum velociflimi habentẽ.Sed fi cũ capítíe doloꝛe fignü co^ 
ctiõis aliquod ín tertio oie apparueru:crífim in quarta oic 
excpcctabimus: fed (n quarta oie criſis crit in feptima, In 
ſeptima appares nunciat cnfüm in.pj.aut.ríit. l2 fi fuerim? 
certi ꝙ criſis in quarta veniat figuificatióib? oícti$ hoc de⸗ 
monſtrãtibus: bonum eft pobiberi cibum ín pis quattuo: 
diebus:niſi aliquod contraríti fuerit ficut puerilis ctas calí 
daq infirmi cõplexio vel poꝛoꝝ largitus; z mulrü fuerat oc 
coꝛpoꝛe folito mo:e oíffolutü:aut cófüctudo fuerat multus 
comedendi:his em̃ extftentibus non abü p:obibe; 
ri:qꝛ virtus pueroꝛũ debilis cft: ⁊ mẽbꝛa cozum fant in au⸗ 
gmentũ. ende niſi fuerint cum cibo confoꝛtati virtus deſi⸗ 
&ict, cd tamẽ decet nos cauercne cibũ offeramus tn ftatu 
moꝛbi ne impediat natura ad repugnandũ moꝛbũ. Simili⸗ 
ter babentibus calídas cópleríones ⁊ oiflolutíone coꝛpoꝛis 
non opo:tet pꝛobiberi.Eodẽ modo bís qui funt folít ín fa 
nitate multũ comedere abü fi negauerimug;c poftea ſubi⸗ 
to eís oederimus:bac fubítanea mutatiõe moleftarí incepe 
runt:q: abus non fuírfolii matería p cospozis nutrimẽto: 
fed ppter virtutẽ cõſoꝛtãdã aut cuftodíendá nc ocficiat aut 
ocfectá regat ne fiat ocfectios: pꝛoinde opt; nos cauere ne 
oino bís cibi auferam?:fs fi p certo crífim (n Qrta die expe 
ctamus oamus mellicratü fi cóplerio patientis fuerit frigi» 
da. Si autem calida rofatus ei concedimus firupü:aut vio⸗ 
latum vel (accum maligranati: manná et fimilia.Que fi eis 
non fufficiant ad virtute regenda oarí conuenit ptifanti co» 
latum:fed tñ nó muitü ne aggrauás impediat naturam ad 
repugnandũ mo:bus:aut virtus nature ocfecta nequeat dí 
bi digerere: vnde oimictit ⁊ mutafin malos cbímos fitq; 
caufa pereũdi infirma. Pꝛoinde opts nos cumvolum? oare 
cibũ aut medicíná: pquiramus declinationẽ febꝛis ⁊ diſſolu 
tionem anguſtie om̃niñq; accidentiũ:qꝛ natura ín hoc tẽpo 
re nullum habet impedimentũ:⁊ quẽadmodũ decet * 
ri cibum im vltimo feb.acumine: ſic in die ftatua licet fit 

aut impar abſtinẽdi funt acibo ⁊ medicina:ne impediat na 
tura ⁊ inoꝛbus ↄfoꝛtet᷑. Dies em ftat?cft ouctio infirmi ad 
boni fiuc ad mali. Sí ad bona impedit natura ad cõplẽdũ 
ülud boni. Sí aütad malus: anguftía c labozes geminant 
nature: D teftifica£ qꝛ plurímü moꝛs i ftatu venire »fpiaf: 
bacoe caufa nó decet medicũ moti moꝛbi:aut etu$ acumé 
negüaere vt fit fidus vtr moꝛbus fit velox aut tardus:an 
accidétía ei?calída fint an fint frigida:talis eim mueftígatio 
materia mo:bí facit íntellisi; vtrum moꝛbus fit acutus z fta 
tus cius vicinus:aut non acutus 7 ftatus eius nonvicinus: 


pis em̃ certificatie potetit medicus fcire inquo tẽpoꝛe or» 
beat cíbum oare c ín quo pꝛohibere. lerbi gr«tia.fi certuſſi 
me nouerit medicus moꝛbũ cflc peracutü ⁊ crifun in quarta 
die ficri: dbum t oct quofdá firupos quifunt cí có 
ueni£res-infirmus cm cum bac mediana ⁊ (liis accidẽtibꝰ 
fam ín quattuo: bis oíeb?:uftincatzfed ti fi quodlibet im» 
pedimentoꝛum d diximus non babuerit ficut puerilem eta 
tem vel calidam copleríonem: aut rantate pozo: fcu cone 
füctudinem mult comcdédi, nam fi vná cr iftís habuerit: 


Duünum colatia pimo víqy ad quiniũ.in fexto c feptimo 
mus ⁊ folos, i ] 
cC faciamus ín omni ftaru acuti tno:b ilz ſit longus aut bꝛe 
uis. Rodẽ modo in icis faciendũ 
cabum in die 
quieſcente 
natura füftinec z virtuti fufficit. 'IHeecffe cft ergo fit cibꝰ có 
ueníés cís c bonti chimũ generans, 42 fi mo:busg videtur 
efic oiuturnus adfrigiditaté pertínts Dierarí decet infirmi 
cum fubtilibus cibis moderatü caloꝛẽ pabentibus. 7 cauen 
da funt frigida c ſtiptica ne mo:bus crudio: « grofío: fiat ⁊ 
ad digerendũ burio: t quafi mobediẽs. rerum manitio z 
paucitas cibi o(uturno non couentunt moꝛbo: q: virtue ans 
tcáp veniat ftat? ocficit neq potcft mo:bo repugnare:tota 
tu at app:opmquáte z natura moꝛbo rcfiftéte ⁊ eũexpel⸗ 
iere incor aM rcadus cft cibus ⁊ dandũ cft mellicratũ: 
ítnarurá ad complenád fuam 
actionẽ materiã mobi expellentẽ. Sed fi egeſtionẽ neceſſe 


tio aut in toto ſit coꝛpoꝛe 
aut ín vno aut ín duobus mẽbꝛis aur p'uribug: opostet ite» 
rum intelligi qꝛ fenfibilía mẽbꝛa citius patiun£ d alia:maxi⸗ 
ime fi fuerint nobilia ppter acutũ fenfum qué habẽt. Poſſu 
mue itaq; naturávniufcuiufqs mẽbꝛi cosnofcere per exeun 
tía ab cis ficut p munctünaturá cerebꝛi oſtẽdentẽ:⁊ p (arca 
tum pectus 7 pulmone: per vꝛinam cpar ⁊ renes t veficáz 
vomitus ftomacbd: per egeftionz inteftma:per ſudoꝛẽ: 
ca que ſuntvicina exterioꝛibus coꝛpoꝛis. Rurſus opoꝛtet 
inueſtigemus qualitatẽ moꝛbi cuius quãtitatis ſit ꝓt ín mẽ 
fura eiuſdẽ quãtitatis cibũ ⁊ materiã opponere ſciainus:ne 
plus dantes d» quantitas eft tno:bí: fuam mutemus cóples 
ríonem, Sufficit quantü diximus oe acuta fc, z caufa eius ⁊ 
eius fignificationibus. 
¶ Iterum de cura iſtoꝛrum moꝛboꝛum. — ffap.rv. 
vtriq; moꝛbi:quia funt moleſti atq; ſuſpitioñ 
ad timoꝛẽ:o nos ab initio ſtudioſe atpicias 
mus:p:out bumana ratío eos inucftigare potes 
rit:marímein quattuo:reb?ftuditi babere quas 







———— 


. Hippo.auctoꝛicauit ac pꝛecepit cil diceret:Opoꝛ: 
tet non folum ſcipſum pꝛebere que opoꝛtet facientẽ zc. In 
huius viſtone bíctíóis monftrat nobis Hippo.cauſam coꝛ⸗ 
ruptiõis ſanitatis infirm fieri quattuo: modis:VUnus per» 
tinet medíco: fecundus ínfirmo:terti? míniftris 7 vifitanti» 
bus: quartus exterio:bus caufis ficut aeri indumetis loco 
⁊ multis bis ſitibꝰ.Qꝛ infirmus:neccffe cft medico fitobe» 
díene:míniftr fideles dilecti ⁊ ftudiofi in artificio cibi t po 
tus ⁊ medicine.indumenta etiã ⁊ domus 7 lectus t fimilia, 
Studeant vifitantes neveníant ad eum nifi fe, mítigante ⁊ 
coꝛpoꝛe infirmi alleuiante: ne ínfirmue fupereos animum 
babens impediatur fenfus z natura; neq alíquíd eí eri 
n 






Febꝛium 


nuncij nifi fucrit acceptabile rifibüe letificabile : neq; diu 
mozétur — — nõ fit cuis aut frigi 
dio: j opo:teat. — nt tẽperata Pm cõplexio⸗ 
nem teporũ.OMañio fit vndiq; viſibilis. pozte eiꝰſint ſeptẽ⸗ 
trionales: tectũ altü:pauímétü facti oe marmoꝛede ad fri, 
ifufo z pleni aromatib?fródib? cftozib?ficut (alib? mirta 
rofaviola bafilicóe nenufarec ſitibꝰ OMedicꝰlʒ i bac arte fit 
ꝑfectus cnó ſolũ in logica fs etia ĩ metaphyſica:neceſſe tn € 
vt fit ſtudioſus ⁊ longo tꝑe vſitatꝰadviſitaãdos⁊ ſeruiẽdos 
ínfirmos ⁊ ad cogſcẽda quattuoꝛ rpa moꝛbi.i.initiũ augme 
tũ ſtatũ t declinationẽ:vt ín vnoquoq; tꝑe operet putops 
vcrbi gfa fividerit in ínitio morbi qp neceffe fit pparmaaac 
pblebotomía fcítináter ca agat pꝛius qp mozb?cofoztetur € 
augmétet c natura oebilitet. Poſſumꝰ aütintellígere qt 
fucrit neceffitas purgádi p motione materiei ⁊ ſubtilitateʒ 
cius oc loco ín locũ ſe mouẽtis ⁊ ertrinfecus exeũtis mo cũ 
vornitu 7 mó cũ egeſtiõe. Poſſumꝰetiaʒz fcire etr aumvo 
mitu debeat egredi materia aut cá egeſtiõe.qꝛ fi c vomitu 
videbimꝰ abomínatione 7 imaginatione anre octlos ⁊ oo» 
:em ín capite.bis itaq; €tib? cognofcam? mareriam 
effe ſubtilẽ c facile ad mouendũ. D fi materia cũ egeftióc 
Oebeaterire p inferioꝛẽ partẽ:ſentiũt ool. c grauítatt ínvco 
tre:fi pũgitiua fuentmatería.aut grauitate; t ertéfione fi 
. pblegmatica fucrít.fi at leuis t natatił appareat materia 
ꝓuocanda erit cũ vomitu.i.cũ fucco atriplicis ⁊ orisaccarat 
modico ſat.aut ptiſana cũ oxiʒaccara.Si vero fuerit neceſſi 
tas purgãdi inferíus:fiat purgatio cfi oxifemcia pꝛunis iu 
iubis violis cafiafift. manna rodozaccara c fimilibus.» fi 
te.fuerit lento c PD fo:tís boc catbarticü accipiat qð Ty. vt).5. 
imírabolanoz citrínoz mtüdatoz . $5 fi aliq nobís 2rium 
ín imitío moꝛbi obuíauent: p qð nó audeam? D catbarticii 
facere ficut crudítasc ouritia materiei vᷣtutiſq; defectioꝛca 
uendi eft quãtomagis poterím? ne facíam? ilió ín augme 
to neg in tpe ftatuivicinante.boc cim fi fecerímus natura 
impeditz repugnatione moꝛbi dimittit:⁊ materiá ppt fui 
groſſiciẽ relinqᷣt vt obedíar cathartico:⁊ matía nõ obediẽte 
cõuertit᷑ pharmacia ad ſubſtantialẽ coꝛpis hũiditatẽ.vnde 
natura moꝛbũ deſinẽs cõuertit fe ad repugnandũ potioni 
ꝓinde nó ſumꝰſecuri quin a moꝛbo natura vicat canre oia 
eüfugíar. £95 crgo tũc tꝑis catbartici negari ſtudiũ um» 
pendi ab initio víc5 ad ftatü cii (üppleméto natureer?tue 
cuftodíri valeat:qð fir cü dieta ad digerẽdũ facili c laudabí 
V generante cbimü ⁊ virtute cuftodiéte ficut ptiſana c mi» 
ca panís loti.boc tfi eft facienda ín extremitatibꝰdiei marie 
in auroza ppter aeris frigiditate caloꝛi feb.in illa boza repu 
gnãtẽ. 55 ct D fe.abinitiovfqs ad ſtatũ fuerit acuta⁊ dura: 
neceffe ẽ vt in o1? ei?rpib? ſubtilẽ demus ofetam.fic enim 
coucait ficri in or acuto mo:bo d veloce hʒ motũ c ſtatũ dꝛe 
uẽ. Grauioꝛ: atit ⁊ tardio: fi fuerítzíngroflam? dietã t inítío 
vt virtus cuítodíat: app:opinquáte qͥdẽ ftatu ſubtiliamꝰ 
eã.bonũ etiã eft fi caloꝛẽ ſtomachi extínguam? ín illis tẽpo 
ribus;vídelicet ci fucco malt ara. vua hyemali:melone pa» 
leſtino ⁊ his ſilibꝰ. aucdi tñ eft ne oonem?bec i ftatu nifi 
magna fuerit neceflitas./D fi ftíprice fuerint nature:hume 
faciam? cos ari ftatü cri mána viol, succara ſolutis ín aqua 
ca.aut in fucco cucurbite affatc. Si aütfo:tius volum? bus 
mectare oam? vij.s.caficfift müdatc.q fi pbocnon fotuat 
facimus peſſariũ qð recipit viol.5..líct).5. tj. ofagredg.s. P. 
nitri.z.. in modũ offi oactyloz fiant inunsátur cus oleo 
viot.oeinde ſupponant᷑.Si aüt D nó fufficiant clyſtere eí fa 
aam?.q3 fe vio fpine egyptiace malue oꝛdei müdati aif. 5. 
j.furfurt frumétí quátüvtraq; manu pt capi. fice. frond.r, 
ſcbeſten.xxx.iuiub.xx.oĩa coquátur i.ütj.lib.aque: quoufqs 
ad tertíá parté redierint, ocinde colatis ín. vitj.cius.z mtt 
tatur. 5.j.olewioLs. j.saccareobfomogari.s.t). (aT. s. ít) nítri, 
5.j. Appꝛopiquãte atit ftatu c natura mo:bo repugnare in 
cípiente ſtomachus 05 oĩno effe a. cibis inanitꝰ nifi magna 
nos coegerit neceſſitas.Ad refrigerãdũ ftomacbi calo:t da 
mus pfilium cum fucco mala era.aut fucco melonis palefti 
ní./Q fi oubiram?ne vᷣtus deñciat ín ſtatu:neq; moꝛbo reſi 
ſtere:neq; tolerare e poſſit:confoꝛtemꝰeam cũ ptiſano co» 
lato ⁊ pane loco:ſi tamen parũ damus quãtũ virtus ſuſtine 


Fo.ccrvij. 

re poterit:⁊ quies infirmi ſenſerit.Si autẽ doloꝛem capitis 
patiũtur:humectamꝰnares cũ oleovioł.⁊ nenufar], ST c£ 
crura — pedũ fricent cti palmis manuũ olcovict, 
⁊ nenufart. 3n tpib?ponim? catbapla. qo fy. fan .farí 
nc oꝛdei affati,ola puluerisata cũ fucco fpuiue teperant aut 
cum aqua ro.oleü ro.cum modico aceti mixtũ ro:idum cft 
frontit tempib?.sCatbapfa.ponam? fupza eparz ſtomachũ 
qð hx.ſanð.al.⁊ ru.ai.5.). rofe.s.t).c- P. coztícis cucurbite.ʒ. 

iiij.frondiũ viridia vioł.ʒ.it.cãppoꝛe.ↄ.j.oĩa tépata cus ſuc⸗ 
co fpuíne. "S Ponẽde funt ín pauimẽto frigide frõdes falicis 

rofarü mírte bafiliconís ⁊ fimili: c fepe roꝛe mus fuper ca 

aquá. Ponimꝰ añ ifirmü mas vafaargíllofa clanffima aq 

piena, z mouemꝰ ills ante illum: t aquamvniꝰmittimus ín 

aliud:z alteríus ín altero. auendB quoq; cft ne vnguatur 

aut catbaplafmef caput ocolco ; alijiq; catbaplafmatib?, 

Z7 fi vigiliae babuerint iungam?in cataplafmate qð fron? 

ti t tcpib? fupponimus femen papaueris lactuce. Infun 

dim? narce ex oleo viot. c nenufart. Si aũt 0010: capitis nó 

ceffauerit; neq; infirmus reuma:aut tuffim büerir fométa 

mus caput cá aqua tepídazin qua cocta fint viol. camomil⸗ 
la rofa o:deum mũdatũ.O fi adbuc doloꝛ non deuentzin» 
fundim? (uper caput eoz lac capꝛinũ c afiníni. poftca fomẽ 
tamus. £auendi tñ eft ne aliqua iſtarũ fomerationum aut 
aliqua rem quá fuperi?oirim?in ftatu faciam. neq cũ fen» 
ferim? bumidís fumíe: caput cffe plenũ.hoc em̃ fi fecerim? 

augmentat ⁊ gemínaf olo: in capite. Poſſumꝰ aute ſcire 
fumos biüídos fi fint i capíte p arauítare quá ſen tiũt in ca» 

píte. $5 fi fumus fuerit ſiccus:ſentiũt ooL.cum vacuirare € 

leuítate capitis. Eũq; certi fum? qp bumídi fumi funt ín ca 

pite: negamus fomentii lactis t iunctiócs, bec em ota dau 

dunríllos fumos c nó ocfinüt cos otflolnt. marie oleti.po» 

ros em̃ coꝛpis cũ fua vifcofitate oppilat. ende o5bec omnia 

negari. Infundimꝰaũt pedes ⁊ manꝰde aqua repida 1 qua 

coctà fint camomilla z viol. 4ricam? plantas pedi cü oleo 

viot.pofitas ín aqua. Fricamꝰ etiã arura clígamus ea a fu» 
perioꝛi vſq; inferius.bec er actio illà oeponit materiam et 
diſſoluit. Inrmꝰ etiã fennt qũo deſcẽdit fumus p mediü 
ſpondiuũ oo:fi rina iterũ manifeftat hoc:qꝛ ↄuerſa eft in 
rubo:erm ⁊ quiefcit infirmꝰ. His vero apparentib? ĩtelligi⸗ 
mus materiá effe oco:fum: vn ops illa (cpe fieri. Bonũ c(t 
in baccá fi oo, capitis non ceffauerit vt ligem? fundam en» 
tá teíticulog:oefcendéte materia ⁊ poloꝛe capitis quiefcére 
ponimus caput infirmi fup famũ aque in qua cocta fint ca» 
momilt ⁊viot.⁊ fomenta fadim? que ſupꝛa diximus. Rur⸗ 
fus fi patiens cii dolł.capitis ſentiat leuitatẽ ⁊ inanitionem: 
ſcimus fumũ illũ acutũ eſſe ⁊ ſiccũ.vnde ponimus in capite 
oleum ro.⁊ acetũ.acetũ em̃ attenuat ⁊ aperit : ole aüt in» 
frigidat./£» fi doł.nõ ceſſauerit: ſuꝑio:i capitiapponimus 
ficut ſuccũ poꝛtuł.cucurbite fpuiue cucu.⁊ fiui. mixtum cũ 
oleovioł.⁊ nenutarſ.Frõtẽ ⁊ répa catbaplafmam? oe fana, 
ro.viot. c fimilíb?, Cauẽda eft caphoꝛa in bís locis propter 
ſuã ficcírate.ponenda tii cft illis catbaplafinanib?q apponi 
tur ftomacbo tepatí, Sí autẽ patiens nimii fenferír doł.in 
capite ⁊ vigilias babuentzaddim?catbaplaímati qð fuppo 
nendũ eft capiti. fe. papaueris lacruce. c téparn2018 cũ fucco 
lactuce 4» fi ardo:es z nimiũ in ftomacbo fentit cat firupa 
bamus mał gra.⁊ de oxifenicia ⁊ oe pꝛunis.ſi pec? babeat 
fanum ⁊ tuſſe careat. 55 fi pectꝰhabuerit infirmũ ⁊tuſſi cõ 
moueatur:damus ſirupũ viol.cũ pſilio. Siccitateʒ ín oꝛe et 
afpitatéi liqua fi patiat᷑:lauamꝰeã cũ pſilio ⁊ fucco cucurbi 
te cucu. fe cicomoꝝ c bis ſitibus. Potui damꝰ aquã hoꝛũ 
et melões paleſtinos cũ ſirupovioł ⁊ nenufarino. Fricamꝰ 
liguã fi fuerit nigra:cũ bís ſuccis ai ſumac mixtis Atimur 
atit iftis ſuper linguaʒ:quouſq; nigredo tranſierit.Si autẽ 
neceffe dietã fuerit ingroſſari:ðamꝰ ptiſanũ nõ colatũ:⁊ pa 
nem lorum : hectñ concedenda ſunt in auroꝛa diei feb.miti⸗ 
gãte.O fi patiunt coꝛdis tremoꝛẽ: tribuimus pſil:ũ cá fuc 
co cucumeris € ſirupo de aceto pomi citrini t oc fucco vuaꝝ 
agreſtiũ. Cõfectio ad cardiacos fy berber! ſpodij.ſe.poꝛtut. 
boli.ar.añ.ʒ.itj.ſe.cucumeris citru. cosiandr ínfaftim fucco 
vuaꝝ agreftii. s. t.c f. facpul c 03.5.0.potuí cim firupo Se 
fucco vuaꝝ agreſtiũ:vel cũ ſuccocucu.aut M Soi autcm 

IE 


Liber 


teuis fuerit fe.iũgẽdus (lli ↄfectioni fuccus amosloffe , £02 
fi cognonerím? patiente tatam in cozpebabere bumidita 
téíbtáriale q càpbo:e ſiccitatẽ pati valeat:iügere debemꝰ 
catbaplatimati.s.P. cà Cathaplaſmemꝰ epar ⁊ ſtoma 
chum oc ſanð. ro. viok· ⁊ pie ſilibus. Cauendũ tn eſt ne ſto⸗ 
macbo cibis pleno ponat᷑.Cyſtere faciamꝰde fucco poꝛtutł 
fpuiuc arnogloſeẽ ſitium. Nutriri o5 oe cucurbita postul 
lactu. c fimilib?, 20x ft fe,non fuerít foztisc virt? bona:da⸗ 
mus ſtarnũ perdicẽ pulli gallinaceũ otatufcellata:cü ace⸗ 
to vuazasrcftid. Si patiẽs tuſſim habuerit:damꝰhuic boc 
clectuariũ. -.gũmi oragagáti ſe.citonioꝝ mrüdati. ai.5.it), 
amid⸗j.⁊ ſ cucumeris.g.ij..ſ.tẽꝑa cũ firapo vioł.Si aũt 
timoꝛem babuerim? ne ſirupus viol.egeſtionẽ bumefaaat 
tẽpabimꝰillðð cũ firupo ro.z dabimus ín modum fabe.⁊ te 
neat íllud ſub língua oonec elíque£. Si cacftiontvolumus 
bumidá facere oabím? catbartici Q3. Re febefte prr. iniub. 
Er.fc.po:tul 5. j.oragagati gümí ai.5.£-1e.maluc.s.). ota co» 
— ín duabꝰ lib. aq donec ad tertiã pté redierint:deĩde 
cola ⁊ 0a cum firupo viot. Sí expuat groffum « vifcofus fe. 
qp fuerit quieta: iungimus catbarrico — — 
ij. Angimus pectus ci boc vn QUT. oragagáti.5.]. 
fücc malue c violaz quantũ fü jat:ponátur in mostario € 
agita quſq; ad fpiffitudine redicrit.ocide cere alb. 5. iitj. olei 
viot s.j. liqfac fup cinere ⁊ miſce oia c agita qufqs ĩ modũ 
vnguẽti fuerit. Oñ ſtatꝰtrãſierit c criſis put oʒ venerit:⁊ 
nirmni fortis fuerit: mutamus dietan in atríplices cue 
cArbitã ⁊ bís fitta. Sed tri nó ſubito:ſed paulatim ad banc 
Diet mutent. Si aüt criſis nonyenerit put o5 oecct pꝛimã 
tenere dietã: qua dietauit an (tatus oonec alíaveníat crifis 
finon mutet oieta.íta dico quẽadmodũ virt? febzicitantis 
vidc fo:c, Sed tñ ftudiofus medícus bri poterit venturá 
nofcere crífim cii nũciatiua viderit ſigna:ſicut oípim? i crifi 
Sincopis aũt⁊ ———— funt accidẽtia hanc fe.ↄcomi 


tantía:neccffe eſt de his diſputare. 
De fincopt. tim.xvj. 
Incopis eft co: z totis virtutís ín 





eft:aut nimia plenitudo:vł nimiꝰtimoꝛ:ſeu ſubita mutarío 
nis 2plerio be calozevidels in frigdoꝛẽ. Plenitudo fiue fit 
ſoliꝰſtomachi:aut toti? fit coꝛpis:ad co:venies naturalem 
fuffocat cat vnde patiens co: tcidit fincopi. boc teftificatur 
quía pleriqs fincopi bites vomũt⁊ ſanãtur. Zumo: at coz 
coadunaríc cõſtringi ac ad ſe calo: naturalem trabi facit: 
p:obibet:ne fpüs poffit oilatarí; vnde fincopís gñatur. Di 
uerfitas qͥdem ſubite mutatiõis cõplexiõis oc calidavídels 
in frigidã generat ſincopim:qꝛ foꝛtitudo frigiditatꝭ claudit 
po:os. vnde acuti fumi cxire nequeũtes naturalẽ füffocant 
calo:é: pinde fincopis naſcit᷑. Foꝛtꝭ otlatatio iterũ tripler € 
Pꝛima nímía eft inanitio fiut fanguís per nares egrediẽs 
aut aliarũ co:pís partiũ.Secũda cft nimía leticia. Zertia € 
fubita 2plerióis mutatio oe frígo:e in calo:é, IBimnía inani 
tio co:p? extenuat cuacuat. vnde naturalis calo: ocficitz 
ſplendoꝛẽ eius obfcurat: pinde fincopís nafcit.leticia vero 
fubito co: aperit:⁊ calo: naturalis diſpergitur p totum coz 
pus. vnde co:de ínaníto ſpũs eius extingui£. Gutatio có; 
plerionis oc frigoꝛe ín caloꝛẽ generat fincopim: q: calo: ra 
ríficat copus fubito t naturale oíffoluit cal.Quidã Dicunt 
fincopi aliquádo fieri ꝓpter paſſionẽ ac ocfectioné cerebꝛi. 
vn ?tutc ſenſibili nó ad co: veniente nafci£ ſincopis.Suffi 
cit quantü diximus be caufa fincopíe:ops iterũ intelligi qꝛ 
ſincopis buicfc.non accidit nifi ex plenitudine aut inanitio 
nc. Sí aũtfuerit cz plenitudine:coꝛpus inaniri eft necefic.fi 
be inanitiõe illã reftringimus inanítione 7 reftáauramus qo 
facrat diſſolutũ.Et bec plenitudo aut efti ftomacbo:autin 
inteſtinis:aut intoto coꝛpe.Si matería fuerit i ftomacbo ín 
telligimꝰ bís fignís.pant ei imagínatices añ ocfos nónfidy 
aborinationé oL. ín ftomacbo 7 capite. £1 matería fuerit 
im iteftínía:fztíüt ibi doloꝛẽ c pũctionẽ c torfione:fi cboleri 
ca fucrit materia:aut fit cá grauitate iflatoc fi fuerit melã 


colíca. A fi i ſtomacho extitcritvomitis puocamócii oximel⸗ 
lc ad cat. c fale ⁊ fucco crífolocinczaut cum ptífana ⁊ orísac 
cara, Si aüt in fuprozib?inteftinis auri ſuꝑioꝛi cozpe fuerit 
purgabím?cà cum fucco lupini. vioL.succara mána cafiafift, 
onfenicia peumecfilib?,/Cc fip faent fozt] ⁊ ftaDtraftez 
mo:b? oecimare incepit: damus catbartíca oc mirabol ab 
fintpío p:urus cafiafür.imána ⁊ fifib?.422 fi mafia fuerit ín ĩ 
fcriosibireftims ciyſtere facimꝰhũið.qð o̊.vioł.camomiit. 
eũ maluã febefte iuiub.oleũ vioł.zʒuccarã mitrũ.⁊ fimilia 
Gi aüt incopis fucrit ppt ĩanitionẽ: neceſſe € aut fit ey m» 
tnio vomitu aut nimio dot. vel nimio ſanguine p nares ftu 
ente:aut nimia foluri fi nimius fuent vomit? oam? 
fuccü max.g. aut coz fapá:aut ſapa maloz citoníoz. oam? 
fümitatcavitifi:firupi oe iucco viiaꝝ agreſtiũ:aut firup.oe 
fucco accri malox citrínoz ro pod iignũ aloc maſticis eq 
lí podere trítaz t pulueré redacta vnũ cxasn vam?cü alid 
fr.gidoz firupoz.iXarpaplafmem? ftomacpi ca fandabro, 
lapdano ait..r-ligmialo.s..crod.3 j.c3pbo:e.3..ofb? dad 
ro.tépatis:aur fucco mirtc.Z2" fi fucrit fincopte ꝓpt nimiũ 
fudo:ézengim?coxpa ct oleo mirtino:fabiano ro.⁊his fiib? 
SRcfnigeram?mátione cti odoziferis ſtipticis fiozib?c frõ⸗ 
dibꝰ.Si aũr inanitio fit oc nimíetate fanguinis oc naribus 
fluétis:fitqp poft coctíócs moꝛbi ⁊ fignü coctioís apparcat 
ivzina:é bonũ.qꝛ falute nüciat.S5 fi (ir plufd o5 ponim?i t€ 
pozib? ⁊ fróte catpaplafma qð.ꝑ.ſanð.ru.ſucci bppo.fe.pa 
paueris medulle atoníox.oia tríta; oemde fuco mirre cus 
modico —— mit? tẽpet᷑:ponat᷑ ſuꝑ tẽꝑa⁊ frõtẽ.qð 
fi hoc nõ ſuffecerit pánn infufum in fucco mirte poꝛtut.vua 
rũ agreſtiũ mał.gra.acetoſoꝝ capiti tponim?.cápbo.cü aq 
ro.caceto tépatá naribꝰapplicamꝰ.ſternutatiõeʒ facimꝰcũ 
ſucco vuarum oactiloz. campb. cum oleo ro.aut cum ſucco 
bypqſt. Campho.et ot.ro.manus ⁊ pedes a genibus inferi 
u$ ligamꝰ. insi? pedes cũ (ucco poꝛtuł.⁊ fup ventrem 
vétofa5 poam? .frote catbaplafinem? oc fucco hypoqͥſtið. 
t opio ci accto tẽpatis.O fi nó fuent fe fo:xtís accipe gal» 
lae nó pfozaras miffas ad ígné € in aceto ertínctas; Deinde 
eas ad puluere reducito:⁊ mifce ibí modicũ cãpho.⁊ lichnũ 
lineũ in ĩcauſto ínfufusc illi pulueri ĩuolutũ naribus inijce 
frice£ caput cum granofo faic alumĩe cócbíe marinis vſtis 
ofa ci modíco cápb.puluerisata narib? ifuffic£.fuce? bypo 
quiftió cái alumiec caphoꝛa narib? initillet᷑:ſtercus aſininũ 
mox egeſtũ de acero roratü fumũ accipiat.Silr recẽs ĩcen 
fum cin puluerẽ redactũ naribꝰĩ ſufflatũ iuuat , Si at in⸗ 
anitio fiat ppter egeſtionẽ cholericã: dabimꝰpfiliũ aſſatũ⁊ 
ſpodiũ cii firupo citonio ⁊aq̃ frigida.OMeñ nó habueritvẽ 
trẽ bñ ſanũ tribuum? ** mirte: damꝰ ⁊ ptifanti cũ oꝛdeo 
⁊amigð.cũ ſuis co:tiab? interioꝛibus aſſatis:panẽ lotũ ci 
amigda.aſſatꝭ:ſuccũ meſpiloꝝ ciromoz piroꝝ.Si hec ei nó 
ſuffecerint damꝰtrociſcos oc fpodio in qb?femé berbe aces 
tofe intrat cũ fripticis troafcis.oe mar purís citonijs ⁊ mír» 
tis:tribuim? Díus qð eft oc milioaflato , oam? ⁊ rem 
tnaloz aranatoz acctofoz. Zrodí? valts y. berberis.s. fiij. 
gümi afarí boli,an.5. v.ro.5. if) .amídi.fc.mírte affati.an.5 itj 
fe.postuEaffati.s.ij. c.f. fc. berbe acetoſe.ʒ.iiij.oĩa pulueriʒa 
tacad modum trocífcoz .03.5.t).ci fapa mírtezaut 
citonioꝝ:aut fucco mał.gra.acetoſoꝝ c fili. Si egeſtio fue 
rit foꝛtis « cbolerica vt videat efle incenfazrefrizeram?inte 
ftína pꝛiuſq;ᷓ veant er incéfioe cboTe. S lvfterevales.fe.yamo 
rũ po:tuL. c adro.tritoz fucd colat: lib.f.vitelli ouí ⁊ olef 
ro.5..bolí.5.t).fuecus arnogloffc vítella ouoz oleũ ro. t bos 
lũ fiti mó ſunt íuuátía. Cathaplaſmemꝰ ftomacbü er catba 
plafmate.q9 olei mirtinũ ñ oꝛesvitiũ ſalicũ pira mala pa 
nem apbzicanum campbo:as cum equali pondere cuʒ aqua 
ro.tépcra ftomacbo ipona£. CIratur bocelectuario. s. cíto» 
niorum purgatozum interius c exterius lib.j.malo:um pí» 
roꝛum mundatozum.an.lib.f.coquantur cum aqua ro.bein 
de'pifteniturvt fiant quafi medulla firupi ro.lib.fj.omnía in 
fimul cum aquaro. coqnantur donec inſpiſſari incipiant, 
beinde pul.berberis.5.t).fpodij.5.j.addíto.et dato.z.iij.aut᷑ 
iíj.cum firupo vuarumaarefríumzaut mal gra.caqua . £t 
ſi egeſtio fuerit quafi lotura carnís : ſigt contentíuam vire 
tutem queeft in cpate effc ocfectam. lDunc puluerem acci⸗ 


S'cbotum 


píant qui fV. berberís fpodi afi s fj coztandri infufi in fucco 
vuarum agreftíus aut mat.gra.acetoſoꝛum: deinde ficcati 
et tríti.s.ii)) fümac müdati.s.íitj,granox mat.gra.aſtatoꝛũ 
ʒait. gomi Dolt.ad,s.t.fe. berbe acctofc.s.it). terre figil. fe. 
mirte 35.5.0.c.P.oibus pulueriʒatis dabis pondus.suir.ci 
firupo citonioꝝ c aq̃ frigida. Zroafa fiti mo valentes, fx. 
fpodt).5.iitj.role berberis gũmi afi. 5. v.fc.berbe acetofe.s.tj. 
terre figillate fe , mírte añ iiij.caſtanearũ ficcaz. sait). ami 
dí affati.5.ifj.fumac affari. s. iit). mal. gra. acetofoxum affator 
rum.5.tíij.oia: £ cum fucco citonioꝛũ. c potuí 04.5, 
ít.cum firupo vuará agreſtium⁊ aqua frigida. Zcciptàt pri 
fanus oc o:deo affato cocto ci amigdał.aſſatis.panẽ aſſatũ 
panẽ aphꝛicanũ mala gra.fumac. t fimilia affata , 2c fi pec 
dieta patiẽti non fuffccerit:bemus lentes boc modo pzepa» 
ratas.lentiũ mundatarũ ⁊ elixatarũ in aqua: in qua pzDfue 
rant cocte prjaatur. oeínde ín alía aqua coquãtur ⁊ mitra» 
tur ibi rami postul. aceti vuarũ agreftiá . s£atbaplafina 
imponamus cpati oc fand.ru. rofis flozíbus vitiũ mal pi⸗ 
rne petite cd fucco mirtezautaqua ro, Sí aute 
bolo: ín ſuperioꝛibus ínteftinís fuerit bonü cft medicari ſu 
perius. Si fit ín iaferíozib?inferuis.q: medicina oata fupi? 
&ito venit ad loca infirmũ:ſt ín exterioꝛibus extiterit.de ife» 
rioꝛi afit data:licet ad locii ínfirmiü nequeat penetrare eum 
tamẽ confostat ne percutíatura chola ocfuper ad eum inci 
dentc.9nde o5 bunc pulueres oan d. fv .gümi affati.s.j. c.f. 
fc.berbeacctofe,s. it). fe.bafilico.affati.s.it). fe. po«tul.affati. 
ʒ* ij fac pul.da.ʒ.iiij.cũ firupo mírtino ⁊ ad frígida. Sí aute 
cholera in inferíozib? inteſtinis fitzfaciam? clyftere retrige⸗ 
ratiuá c confoꝛtatiuũ oc fucco poꝛtutł.oleo ro. 7 fimilibus, 
£» fi ſanguis eijciatur cus rafura inteſtinoꝛũ: boc dyſtere 
eft facienda qð.R.oꝛdei affati lentiũ mũdatarum affatarus 
balauftic coꝛticũ mali gra.ſe.mirte.añ.ʒ.j.ſepi renũ capꝛaꝝ 
5.j.ro.5.r.ofa coquãtur ín.vij.lib.aque quouſq; ad ouas et 
f.redícrint.ocinde puluens boli.gümí arab.acatie affatoz 
ail. 5.fj. cerafe.5.j. tolle. s.t). boꝛũ pulueriʒatoꝛũ c vitellũ oui 
aſſatũ.cui dimidiã ad fuperiozis decoctionis lib.adde.⁊ fa» 
cito chyſtere. Mietam banc accipiãt lentes, vt ſupꝛa diximꝰ 
mili ꝑanẽ aſſatũ. O fi podus habuerit lauetur ĩ aqua in q 
cocta fint balauſtia ro.mirta coꝛtex mali ara. z his fimilia, 
ocíndc loca vngantur olco ro. Si aũt fcbzis ceſſauerit ⁊ p» 
manferit paties ín oíffinrería critqs cũ egeſtione fanicsaut 
fanguig:nulla tf inteſtini (5a fecti carediente adde clyſteri 
qð oírím?.5.t).trocifcoz arſenici ds oícturi fumus c.5.].olet 
ro.t caue ne boc facías cũ videris aliqd oc ireftíni fubftária 
egredi.O fi es fecurus ꝙ ſubſtãtia ínteftin fana fuerit:ſʒ 
tamen vulnera ſunt dilatata t putrefacra accipe trociſi ar⸗ 
feníci.s.t). t riʒi.ʒ.q̃.viteltł.oui aſſati olet ro.ʒ.j.vini cocti lib, 
£. c fac clyftere. Si vulneraviderís e£ purgata:lauari ea de 
cet oe bumído dyfterí qo — oizim? .q» fi nó fuerint 
mundata:lauáda funt aim obfomogaroz melle:deinde ais 
ſupꝛadicto bumído clyfteri lauentur. Unde ga.quidã inqᷣt 
roman? paticbaturbanc paſſionẽ abſq; fe.quẽ boni medica 
uerũt medici rome exiſtentes:qui quãtomagis opabantur 
medicinátátomasis vulnerũ putredo augmentaba£. quà 
adeo peioꝛauerũtvt illus »fiterent fuis amíds fecretis:nul 
lo modo poffe euadere: Zàde audiẽs patiens merome mos 
raniuffit vt ad eumvenírézad qu£ c intrauí ed oc fe deſpe 
ranté mueni:quẽ cumverbis placídis &Ofo:tans interroga 
ui qualiter pafius fuerit illã paffionem.g narrauit mibi cau 
fam ⁊ medicinã quà ei fuerát operati medici. oeíde iuefti» 
gans virtutẽ eius efle illius paffionís tolerabil£ appetítum 
et digeſtionẽ bona: zvídens ſuã egeftione efle ſaniẽ cus fan 
guíne folo mixtã:nullã inteftínozum particulam cffentie cũ 
cís egredientem: cófifus fum eum fanarezqà fuit qͥdẽ amt 
cie incredibile: ⁊ dfi impoffibile poc fieri 3b oib? eftimaba 
tur p:o verbís q̃ eis pꝛioꝛes ofperát media. THouiflime tro; 
cífcos arfenicos ei fccí:et aum rtsi vitello oui oleo tvino 
cocto dyftere feci per vnã vicem:⁊ cum illo egrediente eri» 
uit multa fanics, Deinde alia vice fibi feci:er exiuit cum eo 
paruiffima fantei quátitas. vn confifus fuivulnera effe mis 
dificata. Hoc aũt afpiciens feftinaui cum büidrs eum libera 
re dyfteribus: liberatus eft ín eade die. Sa.iterũ quedas 


Fo.ccrviij. 


matrona moleſtabatur hac paſſione:que me clamans ſuam 
mibrnarrauit paſſionẽ:tunc ſuãvidens egeſtionẽ aſpexi cá 
magis ſanioſam effc qᷓ egeſtio illus viri fuit, vnde dyſtere 
feci de obſomogaro ⁊ melle: ai quo multa ſaniei quatiras 
egreſſa eſt. Ju t aũt fibi aliavice fieri:⁊ exiuit eum co lapis 
ficut folet — — — tamen eius fuerat ſicut 
ouum galline. Pꝛecepi terü fieri dyſtere cum.s.t). trociſci 
— fanata eft. Zrodfaiarfenia, "R; arfemiat rubei t 
citrini fecis acetivſte acane gũmi af.s. rít).calas inextincte 
charte bõbacis vſte añ.ʒaitj.alumĩs.z.ij .opij.ʒ..puluerẽ fac 
tepera cumvino rubeo ⁊ trociſcos fozma, 





Adus modis fimiliter intelligi: noie videlicet fuo 
et fua actióc fed nó oiffininone;lRome ergo yctericũ abuft 
uũ cft: ſumptũ cicft aquadá aue in monumetis deſertoeũ 
loco: habitante.⁊ ín nullo tépoze nifi medía cftate appare 
te:que tota die doꝛmit et ſomnũ facit rerribü£ , £aufa cius 
€ cho.ru.et ſanguinis mixtio cp totii co:p?oiuífa exterioꝛa 

coꝛpis tingẽs.Que quide bifarie diuiditur:aut firactóc na 
ture:aut non nature: quẽadmodũ (n febꝛibꝰ apparet in oie 
cretico.vt in.vtj.ix.xj.xiitj.qꝛ natura cõſoꝛtata ad digerendũ 
cholericas feces ⁊ eas extrinſecꝰexpellẽdas ci ſudoꝛe fi fint 
fubtiles ct poꝛi largi:ꝙ fi fuerint groſſe ⁊ graues « pozi an 
Gufti permanet fub cute ⁊ tingunt eã:nunciãt rm (aluté níft 
ſint añ.vij diem.añ enim eríftens móftratur nó effe cr actio 
ne natare:fed p:opter acamen mo:bí naturá cogentis mon 
ftrare ſuã actionem ante tpe anted aliqð coctionis fignum 
PA tole pi fi —— ahi. vij.diem apparuerit ꝓcul 
io moꝛtẽ innuit.Cauſa aute yctericie non actione natu» 
re facte buobus modis eft. auterterio: ficut moꝛſus repti» 
lium velvenenofa potio:aut potus ve! db?vel medicina ca 
lefaciens ⁊ incendens fanguine in cpolerá rubeam mutás 
gut Interio: p:ecedés : aur in coꝛpoꝛe fenefcens:que iterum 
tríbus modis fitzaut ex pafitone fellis:aut epatis :ant mn» 
rartone cõꝑlexionis ín calo:£ totíus coꝛpoꝛis venis Dominá 
:emzquía fubftária venarũ calefacra incéditur fanguis in 
cho.mutat᷑. Que afitoc paffionc fellis fir:fubito venir fine 
ci manifefta neqs actioni nocet naturali ín tempo:e eríftéci 
q iterũ fit oupliater: aut de paffionc fübftanne fellis : aut 
ocquibufda acddentibus ín fua cócauítare nafcénibus.i£ a 
vero que fit oe paffione felliszaut oe cozruptione fue cóple» 
rioniszaur oc officiali membꝛo.De co:rüptione cóplerióis 
tripliciter firzaut ením fuum calo:em augmentarzaut cü mt 
nuitzaut ocficcatur, 5i calo: eíus augmẽtaturepar calefitz 
et ſanguis eiusvzitur c ín cbo.ru mutatur. Si mínuit oefi» 
cit fua vírtus appetitiua ad trabendá ad fe Cbolericas parte 
fanguinis, vnde cbo.ín epate manes cus (anguíne per roti 
co:pus diuiditur ríngens cozpo:ís erterio:a. Si Seficcatur 
ſuavirtus ecpulfiua ocficit:neqs poteft ftomacbo c inteftí 
nis cpo.emitri.pmanens ergo n epate cum fanguine toti 
co:pus arcüdar c exterioꝛa tingit. s£a quide que fit oc offi» 
cali mẽbꝛo:aut eft oc apoftemate ĩ ſuo fosamine oꝛto. vende 
cho.pꝛobibetur nevaleatad eum penetrare. pmanente igit 
in fanguíne co:pus tingitur.Difert aut£ ca que eft oe offi 
ciali membzo ab illa que fit oc — — defectõe 
quía que oritur oe officiali membo venit ſubito:alteravero 
paulatim.Accidẽtiavero que ſunt in cócauitate:cpimus cft 
1n cõcauitate fellis co:ruptus:q aut eft pplegmaric? vifco 
ſus:aut ſanguineus rurbidus mifcens fc c cholera fellis i» 
groſſat eam.vnde nequit penetrare ad ſtomachum et ínte» 
ſtina p:opter fuam groſſiciẽ:nullam tamé infert feli leñonẽ 
fed abundans ín felle conuertiturad epar : 7 mírta cum fan. 
suine cute tingit.Nõnũqᷓ via cho.ad ſtomachũ oppüat: et 
aliquãdo via inteftínoum. Si via ad tomacbum oppilatur 
cbolera conuertítur inferius: et ezcurr.t ad ínreftína, vnde 
vrina⁊ eaeftio tingitur:vꝛina quoq exit turbída rubea fpu 
mofa egeftio etiam citrína . qua oe caufa pplegmate ín ftos 
macho 3ugmentato ſua digeſtiua ocfidr ax indigen⸗ 


tm cbolere ſtomachũ mundiſicare ſolentis. Aliquãdo hec 
cho.q̃ vadit ad inteſtina augmẽtatur ⁊ deſiccat egeſtionem 
generatq; cõſtipationẽ c colicã cũ nimio doloꝛe.Si aũt infe 
riu foramẽ fellis oppilatur p qð cholera ad ĩteſtina octiuit 
augmétaturin ftomacbo; vndc ficatas t amaritudo in oꝛe 
giat c nímíus calo:. c ñtis i(tomacbo:firgs vꝛina citrinaꝓ 
pier paruitaté cpolerecam tíngente:egeftío cft alba ppter 
ablationé cholere.yctericia vero quc fit ppter paftione fel⸗ 
lie. v. modis eft.aut oe augmentatóe caloꝛis cpatis;aut par 
uítate;aut oefectióe eppulfiue:aut apoftematci oꝛe eiꝰ:aut 
oppitanóe q̃ in vijs eus fit. ycterícia quefitppter eparouo 
busfit modis:aut naturaliter que fit Pm critum: quare natu 
rà diuicit feces ⁊ cófostat epar ad expellendũ eas ertenus 
aut nó naturalíterc venít paularim:quá piccedit coꝛruptio 
virtutio naturalis i epate exiftentis, ⁊ colo: coꝛpis mutat 
cro egtenua£ ci doloꝛe dextri lateri. c aliquádo antecedit 
eam apoftema fub hypocũdrijs o:tüi conritíat oppilatio 
epatis. Itẽ cà petenicie q fit ppter epar jnqs modis fit.aut 
0c calo;c cũ fanguis calcfacro epate calefitz in cbolerá mu. 
taturzaut oc frigiditate cũ virtus cpatís appetítiua vel di⸗ 
geftiua ocficit c ion digerit fanguine vtops, neq vrrands 
So.⁊ pbleá. ab eo diuiit:qͥbꝰ cti fanguine pmanétib?fiet 
yatcridia obfcuri coloꝛis «torti cop? tumet v:ína firaloa 
t grofía nũcians futurá bypofarca, ga.ficut cibus in 
ftomacpo cũ non bii orgenitur : erít vꝛina albac cruda atq; 
turbida:ficz coi3métus dbi nifi bi digerat᷑ ⁊ oppoꝛtune in 
epate « crit vꝛina alba cruda atq turbida bypofarce nũ⸗ 
datiua. Tertio eft ocftutis erpulfiuc ocfectíóc q manet ín 
epate non potis a fcad fel choleram expellere: vnde pma» 
nens in cpateaugmentatur ; 7 mírta cá fanguine exterioꝛa 
co:pis tingit:exit tfi egeſtio ⁊ vꝛina naturaliter. Colo: etiã 
puius yctericie eft darus:quíafanguis eft oígeftus c pur? 
gatꝰ ab vtraqs cbo.c pblegimate. Quarto oe calido apofte 
mate aut ountía epatis: vn impedit nó potes ciuídere cho 
leram a fanguine. pmanés ergo cum fanguíne iũcta cutem 
tiíngit.uito oe oppilationevie d oua£ cbo.ad ſtomachũ. 
vi nó pót ab epatc ad fplen£ fluere, coadunata igi£ in epa 
te cum ſanguine iuncta tíngit cutem. Pꝛeterea nigra ycrerí 
cía fit aliquádo pzopter oefccrionz vírtutie appetitius que 
eft ín fpleaeciü iat fecem fanguinis trabere ad ſe:qͥbꝰ 
in fanguine pmanentib?: fanguíe turbat. fuperfiae cutis 
ocnigrat AL bícta qd oiuífionec caufac figaíficatióe cte; 
riacos curam indipram? huius yeterític quá fequitur fe,qz 
pui? nri líbzt intétio eft oc febꝛiũ diſputatiõe 7 cà cari « fi» 
qnificatione: ende dicumꝰ ois ycterítia cũ fe.eft pefitma nifi 
fir ppter actione naturc velut ín oie cretica figno cocríonis 
secedéte invꝛina.ſ.et egeſtione apparéte: pzedpue fi fit fa 
t:ferii fignü:ficut foxtitudovtutie fanitas fenfus laudabi 
lis ſpũs t fo:títudo appetitus. becert, ſpẽs yctericie lauda 
bilis cft.r£a eii que eft ppter oppilationé fellis aut epatis 
peffima.cui ſuccurramꝰ cum oíerac mediana cboleram ru, 
mundificáte.ficut catbartico pꝛunoꝛũ oxifenicie fucco maL. 
gra.orí;saccara ptifano 4 ſitibus.Cñq; fc.acumé quicuerit 
et moꝛbus decunare inceperítzpurgamus patiente cfi fucco 
cufcute lupini (otatri cafiefift. min vioł:⁊ ʒuccara.O fi vo 
mítus acciderit:damus fucci maloz granatoꝛũ cũ ſpodio⁊ 
oxifeniciã cum modico lactis t aceto mal.gra. fo:ba meſpi⸗ 
la cítonía.£atbaplaftnetur ftomacbus ⁊ epar fanó.ro.cam 
phoꝛa croco polline oꝛdei omnib? t&peratis cũ fucco folatrt 
aiit poꝛtut. Z2c fi fccum oímiferit ⁊ egritudo tráfierit ⁊ tñ 
cutis fit tincta:accipiat apoʒima maratri cufcutefolatrí cus 
modico aloe c croco.ft aũt fuccus frondiũ radícis fit cũ eis 
mixtus vtilius eſt. Lauẽtur oc ex aceto aque frisíde mírto 
aut fücco coziádrí:aut aqua ro.acapiat pdíces ſtarnos pul» 
lo? gallitaceos: t íura cũ aceto? méta cõdita.Trociſcus va 
lens ad bácpaf fro. fpodij afi.5.tj. acce fucci cupatoꝛij ru. 
fc.poxtut.ai.5.j. 7. . fe. cucumerT.5. j. c.P.maratrí aní.reubar 
ba. 21.5. j. pulucrisa oia cũ fucco lupini téperen£. c cũ fücco 
maratri ⁊ oxifenicia poten£, s£atbarticü ad bocvtile. R.mi 
rabo. atríno:i.5. vi). kebuLs.v fc. famiterrc. 5.ítt. abfintb, 
5.8.cufcute. 5 iij eupato .5.1tj. maratri anifi , a5. t lacce.5. 
itj.paſſarũvuarũ enucicatari.z.j omnfa coquátur in tribus 


rabot. kebut. añ ·z. ith. arai 
fc.radícis.5 ifj, fucd cupa 


frondià radícig. fac pf. t da potui. 11). C, PCI fero c cum 
orísaccara tali mó, lacris capzuni líb.t). fac bullirez oeinde mi 
fcc cum eo orísaccarc.s.íii) que iteru5 bulliant.poftea pon⸗ 
giam marinã in aqua calída mfunde: cũ ca interioꝛa latera 
caldaric terae. ocinde ín frigida funde c ct)ce eam Intus 
in lactezquoufü bullitio eptinguatur: oemde colcf t ítcrus 
mitta£ icaldario:cui admifce 3-1 alío o E bul 
líre permittito:c ſpumã que in co furTeperit eppesito.cuqg 
fi uni non —— colctur: ⁊ dabis ounidias libzam cum 
—— it. 
(Lie febze inflammatiua ct pleurefi que ca 
fequítur. itulum.xviij. 
— la bec fe.fit oc —— ſanguinis purí cus 
augmétat4 vꝛit ꝓpter ſue quátitatis multitu⸗ 
dine:neccfic eſtyt ingeniemꝰ:vt eius ſuꝑduitas 
eijciatur pꝛiuſqᷓ incenfio augmentetur ſua:⁊ cre 
n non poflit expelli.Sed tamen pꝛius ops coñ⸗ 
derare $tuté itifinmí: qp ſi toꝛtẽ cà viderim? cá —— 
füccurrerc feftinabím?: et ſanguinẽ oc media bꝛachij vena 
minuere iubem?fi ſanũ — ———— infirmũ bañ 
lica illus lateris vbi paftto cft incidatur: boc fctó feb, extin 
guírurzq: caufa ci? nó eft aliud nifi mtritudo fanguinis pu 
ri fine alicuius male qualitaríe cómigttóe . vnde fuperflut« 
tate ſanguinis cypulfaznulla cíus qualitas remanet in 0022 
po:e:pioide antiqui vocaucrüt bácfebse cpbímerá. q: plu⸗ 
rím& invna ote fountur. &ln ga. in megategní dicit fe mule 
tociens bocin multis boibus pbaſſe.iutſit aũt adco fangui 
nem minui vſq; ad ocfectiones Dicit aũt oc quodáiuuenc 
bácfe.babéte qué iuffit pblebotomari  fanguíné vfq; ad 
befectionem minut, cii quo multi nobiles cius amic ⁊ con» 
fanguínei fuerüt.que afpíciétes effc defectum adinuice in? 
ceperuntimunnurare.t ga.dicere peu beu nrm cpariflunus 
occidifti.paulo aũt — pmanentíbus oio fc. mitigata 
eft:ct infirmus euafit.oe quo ftupcfacti pꝛudẽtiã ranti virt 
mírabanE. gif cũ ab co fe.ita curata fucrít:o5 nos tãtiviri 
pꝛeceptũ tenere:imueftigata tame virtute etate cópleríonc 
époze aere regione c cófuetudine:fi fuerint putos, nam ft 
becnon funt 2uenientía:vírtuté tf bona inucniamus: fcals 
pellemus invicem pblebotomiíe : q; inPtute fo:tí (anguine 
mínuto fecuramur oe fpe falutís: licet patíens etíam alís 
quá patía£ moleftíam inde:maxime fi fuerit in initio moꝛbi 
piufdp natura ín ftatu ipcdíatur inr itio:bo, f» 
fi natura vel vírt?fuent incouentens. c cücta alía conuenic 
tia:fanguíne mínuto perit infirmꝰ:qꝛ fo:títudo ⁊ ftabilitas 
virtutis fo:titer repugnat moibo: 7 ꝑmanens eft intentio 
medici t non alía.£ed eas regio acr t cõſuetudo fi fint có» 
ucníentíaznó ocbem? intelligere — fc: fed ppter adiu⸗ 
to:íü nature mo:bo repugnare voletis. Ideoq; virt? confie 
deretur femper: acutiffime cámueftígemus: vtrü moibo 
poffit repugnare pꝛiuſqᷓ incípíam? pblebotomía:qua toꝛti 
criftente marime in initio moꝛbi:ſauguis minuat: In ftatu. 
vcro zin auamẽto nonzq: in boc vtroq; tpe non fum? ſecu⸗ 
ri vt virtus fit fo:tío:q: cft impedita ín mo:bo repugnádoz 
quá fi cibo catbartico alijeve rebus impedimꝰ: oeficier :et 
co:pus nó reget:infirmuſq; perit. Phlebotomia ergo fana 
virtutc exiſtente: q; eft moleftiffima ac patiẽtis nocitiua:fi 
fuerit i augmentovel ftatu:quáto magis erit peflimat no 
cibilío: e fit ín illis répozíbus vᷣtus debilis. etías fi 
faerit ín initio mo:bi ibecillis neget pblebotomía: q: mala 
eft:mín? tf mala d fi fit in ftatu; Mã fi fit ín initio moꝛbi per 
ditio infirmi longa erit fcils in.vi. vel in.xiiij. In ftatu vero 
eriftens nüciat pditionẽ: aut in iio oie zaut vt multi in.itj. 
Qn fufficit nobis teftimoniii et auctozítas q fuerit cx actios 
ne nature: q: plurimá confpicímus naturã fanguine in bís 
mo:bís per nares:etper alia loca purgare, uo manantc fi 





S'cbotum 


virtus ſit bona:quieſcit infirmus:qð cft initíus fatutis pꝛe⸗ 
cipue fi fit in oic cretica Hatura vero fi fit debilis: mo:bus 
augimentaÉ:ctnatura ocbilio: efficit: vnde periculi oftédi 
tur marame fi nó faerit in oie cretica. Pala igit eft ꝙ pble» 
botormía in oefccróe nature;licet etas cõplexio firmi r̃egio 
€t aer fucrint bona:moleſta eft. Currus err cft fundamenta 
aliorũ oĩm:⁊ ipfa oia funt ppter cam. &inde ga.quemdam 
teftatur ex pplebotormia ín bac paflione mo:tem 1uo3fic, 
Sed quidà: medici in alijs bonis fignificationibus cẽ ſi:vᷣ⸗ 
tutem debilẽ negigetes:eũ phlebotomari iuſſerũt:qð caus 
fa moꝛtis extitit, Unde fi ppter boc fanguinem minzcrcnó 
auderemus cü pplebotomia:neqs cũ fcapel.ops noa cao: 
ſanguinis cíufq feruoꝛẽ mitigare cü ficco malo: granato 
rũ pzums oxifenicia. Bonũ ẽ quoq; aquá frigid ielunis da 
re:quia caloꝛẽ extiguit:ſed tamẽ nó temerarie:niñ cum feí 
mus pectus et viſcera effc fana 7 pꝛincipalia membzazacoc 
apoftematib? aliena:qꝛ aqua frigida nocet pecto: 7 oibus 
vifcerib? et pꝛincipalibus mẽbꝛis fi apoftemata habuerint 
Omnia ctíà multi frigida nocent neruis:ct mareriá moꝛbi 
crudificant « ingroffanr. Sed fi apoftema rári it caloꝛis vt 
frigiditati aque poffit repugnarezoam? potü aque. Item 
neganda eft aquafrigida etfi becloca fint fana:nifi eri figni 
coctionis in vꝛina appareat:fed tamẽ pꝛius bumectàáda cít 
egeſtio cum rebus tangumís acume ectínquétib?, 'IHam fi 
fanguis faerit multũ vſtus:dandũ eft pfiliti cũ fucco grana 
toꝛũ.O fi egeſtio p iſta nó udfiat: ſanguiſq; ín fua perma⸗ 
n2at vítionc: o3bimus catbarticii oc orífenicía et pꝛunis:ſʒ 
tamẽ fi pectus patiẽtis fir ſanũ:quia acctofitas calozé natu 
ral vittigat.£3 qͥdem moderate cócedatur: ne noceat pes 
cto: er neruis ftomacb: ci fua acetofitatezmaric qꝛ inflatio 
hancfed. vt diximꝰ fequi£, 40» fi $ et nerui fint ſani:et 
ſcimus ꝙ acctofitas nó noceat ete:orífeniae.z j. oabimus: 
p:una.ce, fc.po:tulace.s. vio 5. v.coquátur in.ii) lib. aque 
vſq; ad medietatẽ:deinde colent᷑:⁊ mifceanf ibi máne suc. 
vioE.caficfift.an.2 j.que fero colat porui tribuantur, /2o fi 
fanguis non multà faerit calídus:negemus aquá frigidas. 
bumefaciam? egeftioné cü fucco cucurbite affe additis fins 
$ulis.2.mánevt cafiefift. Sí at egeftío p bocnó bumefiat: 
fupponat oc penidüs fale nitro fcamonca ucio vioF. c fune 
libus.Quibꝰ nó fuffiactibus:cyftensétur er vioł.oꝛdeo ca 
momilt.mãna febefte iuꝛubis coctis m aqua ad tertiã:vel in 
dimidia lib.eoꝛum mittãtur fingulz.3. penio. fifameleon et 
obſomagoꝛõ añ.⸗.j.ſalis cõis.æ.ij.nitti.æſ. Sí pariáruroolo 
rcm ín capite bumctlant nares eoꝛũ cum oleo viol, £atbas 
plafmara ín vtroq; tépoze apponátur : q. fv. fand.rof.vtot, 
mal.téperataecü fucco ſemꝑuiue vel aqua ro. Infundãtur 
manus et pedes in aqua repida ín qua cocta finr camomul?, 
ct viol s£rura ligentur cü fafcía. Studcam? ctíá ín Dac feb, 
vtnon ponatur in capíte catbaplafma aur fomérum:q: plu 
rimum tn Dac fcb.catarrus t anbehrus euer. 2» fi ftupos 
ré métís patitur c grauitatẽ ín oculís vt nó poffint aperiri 
ned loquizcaueant inuncrionce catbaplafimara etfométa 
et ac capiti —— naribus:ſed pedes ⁊ manus in 
aqua mittant in qua cocta fint camomilł etvioł.Et fricẽtur 
manus et crura foꝛtiter. Plante quoq; pedũ in aqua cũ ſa⸗ 
le et oleo fricẽtur.Abſtineant a cibis:et acapiár parũ panis 
lori cũ fucco granatoꝛũ.Oeſi ínfirm?fübito excitet᷑ a ſtupo⸗ 
re:et vertat fe ad dexterã et ſiniſtrã:ventris etiã eius fonit? 
eft quafi tonitruũ:et poft ventris ſolutionẽ illa ínflatio non 
ſoluitur:moꝛtẽ nunciat:qꝛ caufa eíus fumꝰpeſtilẽtialis crea 
tus oc coꝛruptoꝛũ bullítione cũ extraneo calozezficut fit ín 
cadaueribus mo:tuoz cü nó regunt caloꝛe naturali: t non 
müdificarur feces eoꝛũ et putredines ab'cis marimefi ín er 
tremitatíb? co:po:ís apparuerint et puftule magne: pedía 
liuida et obfcura : et magnũ co:pís locũ tenuerit hec erfi fi; 
gníficit vftíonem bumozum et vicinitaré extinctionis caloz 
ris naturaus. fi bec feb.apoſtema in diaphꝛagmate ges 
nerauerit:curemus eam bocmodo. 


¶ De pleurefi.non vera, 
£ apitulum.cir, 


$o.cctít, 
eser Operiusoipimus q: vera pleuteſis *ft calidus 
ces apoftemanafcens in diaphꝛagmate ꝓpter bur 
zu M 110268 a cerebꝛo ad pectus ꝓnuentes.Aliquã⸗ 
do etiã bec materia deſcẽdit ad lacertos cottas 
m7 celátes:et aliquádo in pulmone: et nónupd in 
diaph⁊ agmate.Si fuerit in pulmone:ent doloꝛ leuioz: quía 
puimo cft infenfibilis ppter neruos ab eo ablatos:ſpũs iñ 
eft anguſtioꝛ:qꝛ pulmo € maius iftrumérü fpás./2» fi mate 
ria in oiapb:agma venerit fit ſpũs leuioꝛ⁊ doloꝛ fo:tío: ꝓ⸗ 
pter młtitudinẽ neruoz i eo c colligãtiã quà ips cti cercbzo 
b5. pinde fi vulnera patian£ funt oura ad fanádü: marie fi 
faeriri neruofa pte oi3pb:agmat] came nó bnris.vulncra 
eiinioco nata nó carnofo funt ĩcurabilia: q fi fuerit i cmo 
fo funt oura ad ſanandũ ppternimietate iui mo? quà bs. 
£r nó ſolũmõ vulnera diaphꝛagmaris funt oifficilia ad cu 
rádi:f5 eri ea q ſunt in oib?locis fub diaphꝛagmate crifte 
tib?ficut circũdãtia ventre « inteſtina.qꝛ comuptio oim bu. 
moz ad beclocavenitzq: funtvicina locis fecti: ppter b op⸗ 
medicüvulnera ocficcare d funtin bis loas quãtũ virt? to» 
lerarc poterit. Sintea oirim?: q: pleurcfis femp fit oc puro 
fanguine, 3üqn oc cbolerico aut pbleginarico. 7 aliqñ oc 
turbido aut melácbolico snatur « nónundg oc oib?2aut pu: 
rious bo:fi siat. S5 oifferunt pleurefis Ipes in coloze fpu» 
ti:q̃litateq; ifirmr.q: fi materia fuerit ſanguinea ſputũ erit 
rubeũ ruffis bfida co:pus plenü:tact? mol ⁊ fuauis:fitis 
parua:pulfus magn? ct largus.vꝛina vermilioſa ⁊ teperata 
in liquoze: aut aliquãtulũ groſſa.Si aũt ſit cbolerica ſputũ 
erit atrinũ tuſſis ficca coꝛpus macrũ.calo: — acu⸗ 
tus:ſitis nimia pulſus velox c acutꝰvꝛina fubtilie ⁊ lucida. 
Si aũt — ſputũ eſt albũ tuſſis hũida.coꝛpus 
pingue. effigies mollis 7 parũ coloꝛata feb.eſt debilis ſitis 
parua:pulſus latus ⁊ tardus.vꝛina vitellina autvt atri po» 
mum:liquoꝛ groſſus:⁊ aliquãdo ſubtilis ⁊ albus qð eft ma 
lũ.Materia melácbolica bs ſputũ nigrü coꝛpus maacus c 
ſiccũ:pulſum ſubtilẽ ⁊ tardũ vꝛinã colübiná aur auquárul 
viridẽ᷑. Materia aũt fi oc oibus pluribusve bumozib? fue⸗ 
rit mixta:ũt coloꝛ ſputi mixtꝰ $m humoꝛũ cõmixtionẽ.Siłr 
cetere paríétis dlítares erũt mixte. Bonũ aũt eſt fi ante ot 
geſtionẽ materie ſputũ fit albũ ⁊ aliquãtulũ rubeü:q: figni 
ficat matenã eẽ leuẽ: obediẽtem. Signo igit ſan⸗ 
guinis apparẽte:quia moꝛbꝰ eft ſanguineus doloꝛe quoq; 
ad furculas aſcẽdente añ oia phlebotomabis.deinde occur 
re cum catbaplafmatib? ſanguinẽ extinguẽtibꝰ ⁊ diſſoluti⸗ 
uis:ſicut eft ſuccus maliauiſci viot oꝛdeũ mundatũ oĩbus 
coctis t mũdatꝭ ⁊ addito oleo violaceo ⁊ pannꝰin eis ĩfuſus 
parieti locus frigidus imponat fi tpᷣs eft calidi. fi vero frigi 
dũ calicus. £D» fi calo: re.nó eft foztís addim?carbaplafinatt 
camomült. Item fi virtꝰ fir toꝛtioꝛ etas cõplexio ínfirmi rps 
regio cófuctudo cetera finr cóueniétia: oetrabat fanguís 
puufcp moꝛbꝰ augmẽtari ĩcipiat⁊ fe. ↄfoꝛtet᷑: mali enim eft 
fi poftea winuat᷑ ppter nature debilitatẽ. O fi ꝓ certoma 
reriaẽ fauguínea ⁊ 9D? cft fo:tis pplcbotomía 2ueniés erit 
licz cetcra inconuen(etia finr, caue t ne remere (anguis mi 
nuaf:cá virtus debilis eft e: moleftü cft.i£» fi minuaf caue 
tñ ne fit oc baſilica: ⁊ oe infirmo latere. oerur mane ptiſanũ 
colatü cü amigdaleon ⁊ succara; cum firupovioł .ſi paticns 
cóftípatus eft vefpere micã panís lotã cũ amigo. t succara 
tritã:ſoꝛbeãt oulaa granata. 2 fi »fuetudo fucrat eis mb 
tü comedere⁊ ptiſanũ eis nó ſufficiat:da malui crifotocáni 
ſpinarchiã cucurbitã ota cocra cũ amigð.an die rm nüciatíua 
ſubtiliet᷑ et ſolũ ptiſanũ oetur. M fifputü ín quarta die t 
albũ lene iunctü facileq; egrediat᷑ cũ vna aut duabꝰ tuſſibꝰ 
criſis erítín die feptima.fi aũt ín quarto fit rubeũ cü figno 
coctiõis apparẽte:⁊ fputü fit lene ücrü viſcoſum⁊ aliquãtu 
li albũ c leuiter exeat bonà crífim ecpectabis in.xj.vł .xiitj. 
maric fignis ſalutis apparétib?.r 9tute leuítate bono ſom⸗ 
no etappetituzmazie in boꝛa d erátfoliti illũ babere ín fant 
tate:⁊ ſignũ coctiõis in vꝛina app-réte eadé boza ſanitatis 
vn ft nimia tuſſis maneat has pilulas dabis. Re.gũmi orac i 
gãti ſe.citonie mũdate afi ʒ.ij.ſe.cucumeris.ʒ.it.amidi.gIn.⁊ 
P.oia pulueriʒata tẽperent᷑ ci ſirupo viot . 4 fac pilulas in 
modũ ciceris:quarũvnã fub lingua — liquefist. 
E 







— 


Liber 


deinde aliam accãpiat ſimli mõ. Oſ paſſio fuerit cholerica 
acuta cathaplaĩmabis patientẽ oe ſandat albis viol aft.5.it), 
pollinis oꝛdei.ʒ.j.⁊ ſcoꝛticũ cucurbite.ʒ.ij.radicis malue.5. 
W.c.f.ola płiʒata tẽperent᷑ cũ fucco ſemꝑuiue ct oleo vioł. 
accipiat ptiſanũ tritũ ai amigð.⁊ saccara, Panẽ lotũ ct 5ac 
cara accipᷣiat.veſpere fugat mat.gra.vuas hyemales mãdu 
€ct. Si ca. ftio fit ↄſtipata bücfiat c mãna vioł.ʒaccara ca» 
fiafift.folutis tad cucurbite affe. vf fi doloꝛẽ E capitevel alie 
nationc babuerit büefiat narcscit oleoviolaur nenufarT.ca 
tbaplafmc£ frõs oc fanó.al.t ru.tépatis cũ ad ro.caucüt ne 
aliqð catpaplafma (mponat capiti ne claufis poꝛis fum? ín 
captte augmétet 4» fi fputü rofe fiti quarta die nunciat 
crifim peur ppp q matena — leuis — me 
rit.ꝙ fi atrinũ in.iiij.die apparuerit lógingrate moꝛbi figt. 
fed thi nódá timoꝛẽ aut alt fiat. fed fi in.vij.mute£ ín rus 
boi: c alíabona figna fint ín longo tẽpoꝛe falute effc futu» 
fram oſtẽdit.Si aür víqs in. vij.pmancat citrinũ:⁊ illaudabt 
les appareant figníficationes tĩmoꝛẽvicinũ oemófirat.fi au 
jen Lower fint mediocres fitrardíras timoꝛis Pm fignis 
ficationi cõmittionc i£ atbaplafma val£s cotra pleurf.que 
eſt cii febꝛe acuta. f. maluc pollinis ozdetafi.5.v.vioL fano, 
sLafi.s. t) fe.postuLs. r.oibus puluerisatis acape cere aibe 
5. v.olei ro.s. cv. d líquefacta ad cínere pulueri admifcean£, 
€ Eit aũt alía pleureſis d nó fit c acuta fc. eft em̃ oe mate 
ria pblegmanca vel melancpolica oc qua lib:ü nrm volum? 
ocnudarc.vii diſputamꝰde ea. Nã fi certíflime víderimus 
plcurc.pblegmarica eẽ aut melancpolicá afiucfacim? pane 
te5 catDaplafmatib?oiffolutiuís ficut b, fy. lini fe.5 (it). fenu 
greci.ʒq.radicũ maluc.s.íij.o:dei mũdati.ʒ.ij. coctis i aqua 
« colatis⁊ addito amigdoleõ:aut yzcleó. « fpógia in eotfü 
fa patiẽti loco fuppona£. Slccipiat ptifani cũ febefte liqᷣrici. 
⁊ iuiub.aisaccara.Siposima v̊..ſebeſtẽ.xl.iuiub.xx.ficus.v. 
liqᷣricie.ʒaij.ſe.lini aſſi.ʒ.tij.coque in trib? libꝛis aque ad me 
dietatéc audita.ẽ vna melłvioł⁊ colatũ potui det᷑. Electua 
riũ fiti mõ valẽs. ſ.dꝛagragãti.g.iij.gũmi.ʒ.xx.ſc.lini aiſi.ʒ. 
iijlqricie.ʒ.iij. amigð.ʒ.qj.ſe.vꝛtice pincarũ añ.ʒ.ij.d ſpᷣtcẽpe 
ra cũ melle vioł.da ius ciceris cucurb. « ſpinarchiã.Moꝛbo 
declinãte da ſapam mellicratá.pectus engat camomilleon 
yꝛeleon c ſimilibꝰ.O ft rráfacto.rl.oíc apoftema nó müdifi 
€c£ mutabi£ in penplemonià . vti accipiat boc müdificatio 
uũ aposima. "Fe.radice maratri apij gũmi maloꝝ gra.añ.ʒ. 
f.fcbefte.Liufub.rer.ficus. v.lígrície, sit). mararrí anifi an.5, 
fj. fc. malue;s.tj.amig 3. amar. « dulciũ af.5.v.coquátur in.v. 
lib:ts aque ad tertiã c.2.dtj.colate potent. AZ» fi foꝛtius vis 
müdificare adde ibi.5.t).pfopi.5.v.capil'eener]. lud apost 
ma X.cãcroꝝ fftuuiał᷑ müdatoz.s.t).febefte ree tutub.rr.li 
quiricie ʒ.iiij.yꝛeos.æ.iiij.ſe.lini afit. 5. iiij. ⁊ coctis ín trib? li⸗ 
bꝛis aque ad medictaté lib.j.t colatís oabis potui cus.5. v, 
saccare,£lectuaríü pectus et pulmoné mũdons oc grofíis 
pitozib?, f. foltj. J.píneaz.s.rr.amigo . oue c amarart 
ait.s. vij. ſemĩs lini aff s. x. mel! qð füfficit oat modũ nucis 
Auud fifi modo vales, .ſucci liqricie amigð.ama.am.g.j. 
gũmi mał.gra.añ.ʒ..mel qð ſufficit.Aliud. Ke, fucci ligri.pt 
nearũ amigð.dulciũ ⁊ amara.medulle fe,bóbacis añ.ʒ.vij. 
vuarũ paſſaꝝ enucleatarũ.ʒ.ij.tantũ põdus quãtũ oẽs fj 
cies piſtate quafi mellis ſape ⁊ penidioꝝ quantum —2 
"pilulef. fuc uqᷣricie.ẽ.j.croci.ʒᷣ.j.amidi ſe.lini affi.s.t. c.f. 
medulle ſeminis bóbaas.s.t). c.f. tepera cũ lactejafini ⁊ fac 
pilulas ín modũ cícerís:quarü vnà fub ligua tencat dufqg 
fuerít eliquata deinde aliã accipiat. flliud, .amigð.ama. 
t dulciũ ſe.lini affi medulle bóbad s pinearũ af.5.(tj.amft 
54ij.fabe mũde.ʒ.iij.gũmi dragagãti afi.5.tj.saccare.s.itj.pe 
nidiarũ.ʒ.iij.coquantur 5accara t penidie in fücco maratri 
oonec ad fpiffitudíne mellísvenerintzt cum co fpeciez pul. 
uís teperecur fac pilulas in modum ciceris. 
¶ Quinta partícula buíus oc feb.putridis. 


Quid fitputredo. £apitulum.j, 
De caufa putredinem adínuante, f'api.tj, 
De ſynocho quí fit oe putredine ſanguinis. f£ api. itj 
De caufa feb.pefilentialium. t£ api.iíij, 
De caufa variolarüi ferc omnibus accidentium, : £ apí.v, 
32 c cura ſynochoꝛum. Capi.vj. 


De cauſa putride ſebꝛis Lapi.vij. 
De febꝛe tertiana et eius cura. i. vitj. 
De amphimerino. pitt. 
De curaampbimenní. fapi.r. 
De bemitrítco et cíus matería, fapi.rj. 
De cara hemitritei. Sapi.rij. 
De tetrateo. CTapitulum.xiij. 
De febꝛe quartana et eius cura, Capi.xuij. 
De epiala. apitulium.xv. 
Deuparia. Capitulũ.xvj. 
ic aura epialos. Tapitulum.xvij. 
De cura líparie. em pítulum.rvity. 
3Dccá oiuerfitatis fe.adinuicẽ interpolantiũ. ££api.rir. 





q ſanguis materia dicit ⁊vocatur inflatíua 

—— ops nos o:dinatim oc febꝛibus putridis 
bífputare, ende pꝛimũ dicẽdũ eft quid fit putredo: t d caus 
ſa sñat:⁊ qüo d cõplexio putredíne cũ fuis qutanb? recis 
pít:t d nó cũvna q̃litate:⁊ q nó recipit eá nífi acadetaliter 
Gh oicamus q ois cóplerío d eft ertra naturã « tẽperamẽ⸗ 
tá fit Qdruplícicer.pzuma ca.er humida.ſcða cft ca.⁊ fc. ter» 
tía fri. c pu. quartafri.t ficca.Qrü nulla putredine recipit vt 
generat nifi ca, bu.putredo ín ca naturaliter cft. £8 q: pu 
trcdo neceffarío naf er büiditate d liq̃ſit ⁊ marena diuidi 
tur dilatãs cà ad extremitatẽ: c faciene eã babere motũ fas 
cil£ currendí, Itẽ neceſſanũ eft ex caloze calefiat prurbet et 


* S dia d, 


lose 4 ficcitate büidítate ⁊ frigiditate q̃ nó recipiũt putredi» 
nc5:0: calo: l5 matería ad ertremitates fuas otlatet ficcítas 
tii coadunatcocficcat eam? pbibet eã dilatari ⁊ bultire:fii 
terc büidítae puis ueteri Durmefaciat t dilatet 7 currere 
facíat ad exterioza:frígiditas tii cogelatz ingroffat cázp:o 
bibetne actíói hũiditatis obedíat. Palã ergo eft no poffe 
fieri bullitionẽ ⁊ putrefactioné nífi cü bumiditate mollificá 
tc t oilatantec rem currere faciente ad extrema. 3Res ergo 
quarũ feces nó oínidüturcum dilatantur⁊ bullí&t neceſſa⸗ 
rio putrefiunt:nàá bullítío non eft nífi p rcalo:em t bur 
míditatem.que em ín aqua coquitur diſſoluuntur et molli 
ficantur; que vero affanturocficcantur et índurantur, 


¶ De cauſa putredínem fae 
ciente. oↄpitulum.ij. 


S cott 


gez Rio: caufa putredine generãs conftipatio cít 
lcorpís t po:0z oppilatio 7 ↄcluño fumos in 
e: cis: poꝛis em̃ claufis c cõſtipatis neceflarío fc» 
5^4 ces tertie otgeftióio in interioꝛbꝰ co;pozte re» 
manẽt:qͥbꝰ nõ alidd euenit ppter qo ocfluant 
ficut calida cibaria ⁊cõuertibuia: aut cosrapt? putridufve 
acr ficut 0c co:pib?mostuie exiens coꝛrũpit oim coꝛpoꝛũ co 
plexiones « generat peſtilẽtiã « peſſimã in eie moꝛtalitateʒ 
s£au(a ↄſtipatiõis pozo: gñauter in ouo diuidit᷑:aut de in 
terioꝛibꝰ aut oc exterioꝛibꝰ De exteriozib? ficut oc aere fri 
pen balncis ftipticis cfulppurcis aluminofisvlnitro 
9. De interio:ib?vero ficut groſſis pumozib? cvifcofts in 
ínteríozib? coꝛꝑis coadunatís; ppter requie c delectationẽ 
4 exercitij ablatione affiduitate groffoz ⁊ viſcoꝛũ ciboi c 
multe quátitatis nó fm oꝛdinẽ acceptoꝛũ:neq; cum ftomas 
chus eſt inanitꝰ.qꝛ multitudo requicí ⁊ ſuauitas cozpa ins 
frigidat.vnde cibꝰnon digerit᷑ fed ingroſſat: vnde ⁊ humi⸗ 
dus etficitur:ꝓinde fupfluitas tertieẽ digeſtionis ad pozos 
cutís veniens grofía cvifcofa er nó potens egredi daudir.z 
oppilar pozos cutis : ficut fec&videm?vini claudere foꝛami⸗ 
na colamẽti et pbibere groſſitatẽ vini ne eceatzcode modo 
fit fi cibꝰgroſſũs cvifcofus fit naturaliter. mult etiã come 
dere virzuté aggrauat:vñ nedt eum oíigererec pmanet cru 
dus. Simíliter cibus accept?pzíoze nódum inanito indige⸗ 
ftus ꝑmanet: d oia fiunt ca a grofíitatis ⁊ vifcofitarie Du» 
11028. balnco ctiá loti cibo nódum digeſto calo: balneitra⸗ 
bítabíbumíditaté ab interio:íbue ad erteríoza.vnde p fua. 
cruditate nó potée egredi coftipat poꝛos.Pꝛeterea q come 
dunt vltra d vírrus tolerare queatzquo incípiente digeri: 
alíus ſumit᷑ vn pꝛioꝛe egrediente trahitur ca coq nondum 
erat digeſtus quí neceflario deſcẽdens ad pozos venite cus 
fua arofliciccvifcofirate pozos oppilati.hẽ (üt caufe putre» 
díni fe,putrídas facientiũ. SSignificanoncs aüt putridarü 
febꝛiũ ſunt.x. Pꝛĩa eft áádá prereritü «1n coꝛpoꝛe inuetera 
tum:cuíus fe.nó naſcit᷑ oe pzefentib? reb? aut exterioꝛibus 
nifi fiat accideraliter. verbi grazepbimera oepritibus exte⸗ 
rioꝛbꝰ caufis nafcens eft inueniẽs alíidd in coꝛꝑe inuetera⸗ 
ti? calcfaat et putrefacit illud.pñs ó eft cà queda accidẽta⸗ 
liter putrefadiés rem antecedentem.ficutvidem? nin acci 
dentalíter extremitares coꝛꝑis vrere c ei? iücturas fepara» 
re. Q: pzopter nimietatẽ fue fríaiditaris calo: ad interioza 
coadunaf incidit ⁊vꝛit extremitates.nix ergo eft cá incenfio 
nís licet nó fit naturaliter. Sca fignificario q: rigo: fem 
antecedit putridã fe.cfrigue marie fi mareria fit extra vafa 
« fenfibilib? mẽbꝛis vicina.fed tñ non oCs febꝛes rigosével 
frigdoꝛẽ bfites funt purride.q: alin rigo: acadirepbime» 
re accidẽtaliter.Nã epbímera fi malos in co:pe chimos iue 
nerir calefacit cost fumü puocat quo fenfibiua mẽbꝛa pun. 
gente rigoꝛ nafciturz tali em̃ rigoꝛ nó oíu pmanet.SRigoz 
autẽ oíifferta frigoꝛe:qꝛ ín rigoꝛe fentit paries punctionem 
Quafi 3cue ⁊ ſpine fint in eo inũxe. c non pmanet oía : quía 
cauſa huiꝰ funt acuti fumí chimi dita exitũ bütes . Frigus 
fentiunt infirmi quafi muis cõgelatio fit in eís mixta. quia 
caufa cius funt chimi graues tardi ad mouẽdũ.Tertia 0: 
putrída iterpolafc mnis interpolatiõibꝰinterpolatur nifi 
paruiffimaz leuiffima materia erír. vn oi(puram? oe cá fua 
rà iterpolationü ⁊ diuerſitate. Vñ dicimꝰ:qꝛ cá purredínis 
fcbzia eft materia ín coꝛpe diu coadunara.queveloe q̃ttuoꝛ 
bumozib?eft mixta vcl eft pura. $i fit cõmixta inrerpolatur 
indefinite, Pꝛeterea cá putrefaciés materias fe. calo: nó na 
turalís eft. q fi iucnerit materiã putredini obediẽtẽ ↄueniẽ 
t£ caloꝛi obedit:finautẽ actióí ci? repugnat: pínde fanguis 
q̃ cũvtraq; q̃litate conuenit putredini cito ectranco obedit 
caloꝛi.vñ fit te.otinua. Interpolatio ei nõeſt aliud mfi pꝛo⸗ 
pter materiã extraneũ caloꝛẽ tpedíenté cum fua duricia quà 
neceffe cft vt calo: extraneus diuidat deinde caletaciat.⁊ eã 
feruere faciat. Idcirco cbo.ru.q: cávna q̃litate putredini có 
uenit: cit alianõ: fit cũ caloze Juenis : ci ficcitate oim» 
peditur calo: oonec illa ſiccitas fue actioni obediat . "$»ble 
gma d$ q: ci ena qUtate putredini obedir.í.büiditate. t cũ 
alía nó ↄuenit.i.cũ frigiditate neceflario calo: moza£ ifrígi 
dítate qͥuſq; fuc actiói 2ueníat.s£poleranigra qꝛcũ vtraq; 


/ 12 
! 


ac 





S'o.cctt. 
Qütate putredíni repugnat:multũ ĩpedit calo:ẽ naturale vł 
crtrancii pide irerpolatio ei?rardio; € ceter. Quarta figni 
ficano € q: calo: putride feb, € fo:tiffun? 7 ſcuſuũ pügitiu? 
niman?lup patiẽtẽ pofita cum febꝛis adẽ fentir püctione 
caloꝛis manus ꝑfoꝛantem:manu ená ablata ꝑmanet caloꝛ. 
Quita figtio € q: ꝑpodica fc mariam gñat anguſtiã ꝓpter 
groſſitacẽ fumi putredinis i ftomacpo bulict f$ fi materia 
fit ſubtilis ⁊ vᷣtꝰ fit fo:tis fum? ci oifloluif : € patiẽs qᷣeſcit 
pulfustépaturz 2uernt ad fud oꝛdinẽ.O fi fit grofíac hũi 
da tardaqg ad mouẽdũ: naturá aggrauatvt pꝛe cius diſſolu 
tiõe ocfiaat: vn fumꝰingroſſat᷑ in coꝛde ⁊ anguítia augmen 
tat᷑:pulſuſq; nó ↄuertit᷑ a fua inaturali Qutate ad naturale 
SSerta fióno cft qꝛ in ſtatu pyodice fc . fignificarioes ondüt 
cõplementũ putredinis.t. 06lo: capitis fitis ficatas oꝛis et 
anguſtia.Septia fignificatio ẽ q: cozpain putridis non mũ 
dificant cũ ſe.invnaqq; qͥeſcãt acceſſiõe:qꝛ matcna putredi 
nis eft ĩ interioꝛibꝰ co:pie clauſa. Octaua figtio o: putrida 
materia fi fit intra vaía fit calo: inſepabilis:q̃ l5 aliqũ fcpet 
aliquãtulũ tn ſentit᷑ꝙ fi fit extra vaía ſit cũ interpoiatione, 
NHona fignificario ẽ:qꝛ vꝛina ĩ initio putrede cruda € ꝓpter 
cruditatẽ materie. Decima ſigtio eft:q: pulſus putride ou 
rus eft c plenꝰ:qꝛ vafa funt piena groſſis ⁊ crudis fumis.nã 
ois paties bác fc.nó fudatin initio. $55 pyodica ad augmen 
tü veniéte fit pulfus i pꝛima acceflióe paruus cvacuus:cef? 
fante at rigo:e t calefctà materia-Bt pulfus plen?fe ad ex⸗ 
terioꝛa dilatãs cui?oilatatio maio: eft p conftricrio. $5 qdà 
medici arbitrati funt ꝙ paruitas ſudoꝛis i pzicipio fc. pucri 
dc eris fit. ppter calozis fo:tirudine coꝛpis hũiditatẽ paula 
tim egtenuante: qð falfum eſt.qꝛ ſi paucitas ſudoꝛis fuiffet 
cá caloꝛis hũiditatẽ deſiccãtis pulfus cet inanitꝰ 7 vacuus, 
et nos in íníno fe.pyodice vídem? pulfus eẽ plenü  ourus, 
Sudoꝛis ó puitas im initio pyodice fe. ppter srofücie mare 
rie couridem ei? ad oíflotuedü mobediẽtis. Sufficit itaq; 
quãtũ diſputaumꝰde cà putredine febzis faciente. Incipia 
mus ó c dicamꝰde vnaqq; ſpecie put ró poſtulat: epi 
dimía hippo.iuſſit femp medicũ (cd debere actionẽ nature: 
ops nos fuá auctoꝛitatẽ feruare : air em: ops medicũ mínis 
ftri eẽ nature. Quocirca ĩciꝑiamꝰ a fynocbo q̃ fic oe putre» 
dine (anguinis:q: fanguis € piicipalio: ceteris bũoꝛidꝰ:⁊ D 
trib?móis.Gino:q: eft tépario:? fapo:zofto: ceter : pinde fe 
cit eũ natura ee imateriác nutrimẽtũ roti? cozpís. zilio cum 
fir acceprabilío: ceteris clemét] fenfu naturali c atalí : fecit 
eünatura materiã⁊ pꝛimũ in adoleſcẽtia ac füividel5 nutri 
mẽtũ:qꝛ pprer oebilitaréfuoz, mébzoz adoleſcẽtes neque 
unt pati nutrimetü alter? mareríei d fit lõge a tẽperamẽto 
Tertio ppter amoꝛẽ eiusqp oignitate fecit eũ maloꝛis quae 
titatis cp ceteros c ofuifit cũ p totü cozp?. Igit᷑ qꝛ videm? 
tãtã nature ee dilectionẽi (anguiezvr ed dignioꝛẽ faceret:oʒ 
vta pꝛincipalioꝛi ⁊ nature familioꝛi indpiam?.$55 fi quidas 
interroget Gd differat inter fenfus natura rõnalẽ⁊ atalem 
3Rndem? fenfus tripfr diuidit᷑:alꝰeſt aĩalis:aliꝰrõnał:aliꝰ 
nacuraL.;iBaruraté oio? mẽbꝛis aialiti:o: ſentiũt materiã 
Q ẽ cis ſitis vñ eã p fc trapürzficur fcliicul?amarirudine fan 
gFiunis ſẽtiẽs:⁊ cà ad fe trabes: c ficenü dá gg coꝛpis mẽbꝛũ 
fud fie ad (e ducit:quẽadmoð offa qð frigidi?c ficzi?€ ad fe 
trahũt:caro⁊ lacerti qð calidi? ⁊ püidius ẽ.cerebꝛũ qð frisi 
dà eft ⁊ bũidũ.Aĩals aũt ſenſus eftficut lingua d ientit a» 
poꝛẽ:ocłi d d fentitit coloꝛẽ fozmá et figura aures aüt à fen 
ríát font? ⁊ fila. Ronalis fenfus príner rónali aic vt cõpꝛe 
bendat rem cerrá rerumpᷣtutẽ zverü a faifo diſcernat. 
&[ 5c (vnocbo d fitoe purredine (anguis . £a itj, 
Anguis Pm curſum nature eria invenis € arte» 
fia rijs claudit᷑:qꝛ funt eius vte p ds p totũ co:pus 
diſptit᷑ c ipin nutrit:q̃ cũ a fuo naturali loco oif» 
— grẽdit᷑ mo cuftodif a natura:f5 ei?regimc dimit⸗ 
titvñ co:rüpi£ c in oiuerfos mo:bos mutat᷑:ma 
ime fieltra mẽſurã naturalẽ egredit᷑. fiin fuo prnáferit 
locozagit qð ppꝛie facere osznutrimetüz regunétü olb?mé 
br] tribuit. S5 fti quáritate augmétatzmura£ a fua ppa du 
tate.vft odít c nacura eiuſq; regime ocferir vñ pimanet cra. 
dus ⁊ indigeftus ⁊ coꝛpus nónutrit: neccffarío putrefir e£ 
fe.putridà gñat:q̃ ſynochus appellat AC^ fi — nos 
ig 





Ziber 


^ quidióicz*es cur accidit — putredoai fit amicus na 
turec per e (074€ c nutriat co:p?, SRBdem? fanguis L5 fit 
amicus nature:tñ ci augmentzt aggrauat naturã vn odio 
tenc£ ab ca.ficur pf odit filía cũ et inobediẽs fit:fansuis co 
' démó a fuo téparnéto egreſſus anatura reijcit ⁊ ꝑnares erj 
cit aut p alias ꝑᷣtes egredit:queqde fi nó poterirerpellere 
" otrnittit eũ vri putrefact? fc.gnat ſynochũ. Oiximꝰ qm fanz 
ig aut eft intra vafazaut extra cozp?:aut folümo crtrava 
3, Sanguis aüt qui € extra coꝛpꝰ: aut &actóe nature fm cri 
ſim:ſicut videmꝰin oic cretica fanguine fluere p nares: per 
emo:roydasp méftrua;aut nó fm naturá ppr aliq3 accetiio 
nísaccia£e nature cá cogésvt ct ct)cíat ſanguinẽ. M aüt fit 
interi? aut exteriꝰ.exterius ficut inciſtõe gladij:aut his fir 
bus. Intrinſecꝰvᷣo cũ aid pectozisvena tüpit:aut ppt mul 
titudine ſanguinis vel o:ganoz fuo: anguſtiã. Sanguis 
aũt qͥ ſolũmõ extra vaía eft:aut eft in toto coꝛpe:aut ínvno 
loco claufus . Si ín toto coꝛpe fuerit senerat tumoꝛẽ rubo 
rem caloꝛẽ in toto coꝛpoꝛe.Si fucrit ínvno loco et marurat 
mutat ín ſaniẽ.ꝙ finon digerat gñat tumoꝛẽ rubox in cos 
dem loco. $5anguis Yoqui eft íntra vaſa:aut cft in oĩbꝰ va» 
fis:aut eftín qoufd3. Si fueritin omnib? ſynochũ gencrat 
fi ĩ aliqbꝰ facit ín llo loco fe. « ab eo nome acdpirzquá code 
fcimus er caloꝛe ⁊doloꝛe illius loci. $55 diſputatio nofira nó 
eft oc febꝛe d fir ín parte co:pis:fed oc ilia d fit ppter fan» 
guinẽ in ob? venis putrefactü. vn pziufip oe e; oifputem? 
0p5 nos mõſtrare cáin illius calozís giatiud. Qua oc re dici 
mus:q: caufaq —— modis eſt:quinq; funt calo 
ré facientee ⁊vnꝰ pafftuus:quo pꝛimꝰ eft cato: :olis ignis 
et eſtus.Scðs calida dibaríac potus ac medicina. Zertius 
nimi?motus ⁊ labo: incidentes fubfráti memb:oz: ppter 
mẽbꝛa adinuicé fc fricantia.Quartus eft putredo, £outtus 
€t cóclufio poꝛoꝛũ.Sextus eft macíllitas coꝛꝑis 7 paruitas 
fuc naturale hũiditatis:qꝛ co»pus fi ín hac métura fuerit 
fit pepe ad recipiẽdũ calo:c.&t q: b fex funt cà calozis 
X fe.nó eft nífi calo: extra naturá ; necefle eft ergovt bis fex 
ftet caufa fc. Sed fi fuerimus interrogati d fit oifferétía in» 
ter fc, ſynochũ q̃ fit cá putredine fanguinis:z fenocbá que 
nó fit oc patredinc —— q̃ inflatiua vocat. Rñdemus 
ſynochũ q̃ ſit de putredine ſanguinis patiẽtes faciunt pu⸗ 
tridãvꝛinã ppter putredinẽ ſanguinis ⁊ pulſum habẽt inoꝛ 
dinatũ:qꝛcoſtrictio eiꝰpelocioꝛ eft cp dilatatio ppter natus 
ram feſtinãtẽ fe ad expellendã fanguinis putrcfacti fumoſi 
tatẽ. 3nflatíua vero fic dinoſcit.qꝛ vꝛina patientis nullá bs 
putredinẽ:qꝛ ei? matería purus cftfanguís nó putretactꝰ. 
3Rurfus fi dixerint d fit differẽtia ínter fe.d eft oe putredi⸗ 
nc fanguínis  fe.continuam que fit oc putredine ceteroꝛũ 
burmoz.3Refpodebim?:fcb.q fit oe putredine bumoz:lsvt 
dca£ otínua eſſe:bonus tmi medicus:ſi bf eã inueſtigauerit 
fentit erꝰ interpolationé:g fit inter fin£ vnius acceffionis:c 
initiũ alteri?.555 fpnocba nullã ps dimiſſionẽ nífi alídd trà» 
quiliitatis ín extremitatibꝰ diei cri aer fuerit frigidus.q̃ mi 
tigatio nó fit ppterfe.fs quia firmus qeſcit et gaudet de 
aerís frigiditate fe.acume mitigãte.Que fe.trib? modís fit 
q: quedá eft eq̃liter ab inítiovigs ad finc:alíqua debiliter ín 
capiens c paulatun afcedit vfq; ad ftatü . eft ⁊ alía fo:títer 
incipiẽs in initio:deĩde cathamodicũ deſcẽditvſq; ad ſtatũ 
Cauſa quía matería que putrefit oc ſanguine: aut cft tans 
ta quita diſſoluitur:aut míno: d oífloluiturzaut plus, Un 
de fi tanta ſit materiei putredoquanta cius oiffolutio eft 
nafcitur ila fpecies fenocbe que dicitur bomotenus, quía 
ín vnaq̃q; oic oiflolnt idẽ ⁊ putrefitzd cũ ita fit:fiar medio 
critatẽ inter ſpẽ ſalutis 7 timo: mo:tis, ed fi qð oe mate 
ría putrcfit míno:ís fit quantitatis c9 íd quod refoluitur 
natat itla ſpẽs q ðꝛ epaugmaſticꝰ d falute ftr. IBá fi qð de 
materia duſoluit matus eft co qð putrefit fimrur paulatim 
imatcría, vndc c eft vt veniẽte mo:bo ad ſtatũ vel ad 
cnfimzmbil oc materia "emp ida pmanet qð facillime 
paroabtt:q: virtus eft fo:tis.SRurfus fl oc materia pDpu» 
treñt d diſſoluit fir (lla ſpẽs quá oícüt augmaſticũ:q̃ ſpẽs 
eſt peſſima c timoꝛis nũciatiua.qꝛ illius materie mta quati 
tate putrcfacta:c pauca diſſoluta:neceſſevt oi die augmen 
tztur fzb.anguftia ⁊ moleftatio: ende timoꝛis cft oubictas, 


- mínctur. Significationes autem fynocpe 


:ín vod bie augmẽt ante mafería timet? ne in ftatu tà» 
* illius Nri quantíras augmétctur; vt nullo modo ca; 
natura pati valcat: qua oc re natura cedente moꝛbus oa» 

duobus modis 
funtzaut antecedéres eam ſicut fatigatio grauitas 7 plenio 
tudo membꝛoꝝ rubo: ⁊ calozín exterioꝛibus coꝛpis:aut ed 
fübfequétes ficut oolo: capirís cũ incéfione € grauitate ru» 
bo; facici turo: tempoz € extenſio venarũ ſuarũ eminẽtia 
turbatío et tenebꝛoſitas oculoz c figure rubee anic oculos 
apparétes pulfus foztítudo ⁊ velocitas « cius magnítudo 
ac plenitudo:atq; mollicies organoꝝ facies patiẽtis dfi bal 
neüegredictis, vina rubicũda⁊ teperara in liquose. caufa, 
fo:titudinis pulfus cft ppter foztitudíne virtutis natura? 
lís.cíus magnitudo cft ppter fanguinis plenitudinc. velo» 
citas eius cft ppter fanguinis caloꝛẽ.oꝛganoꝛũ mollítics 
éppter fanguinis püiditaté, Ruboꝛẽ vꝛine rubedo ⁊ caloz 
fanguinis facíunt.fpledozvzine eft ppter fanguinis clarita 
tcm, £55 cá tamé illa fpes oe cuíus materia plus putrcfit dp 
oifloluaf augimératur putredo m coꝛpe et vꝛina nrturbida 
atq; colo: eíus fit arſenicus. Accidit eríà bác fe.patictib?ín 
flatío quéadmodü cís à innatiua moleftantznó crm differũt 
nífi q: cft ci putredine fanguinis: ínflatíua Yo minime.Et 
qꝛ buic fe.hec fiunt accidẽtia.i.variole ⁊cetere peftíüétíales 
paffiones accidüt: necefle eff oc eis diſputare pᷣiulqᷓ curas 
cius íncipíamus. "- AS 
¶ TDe cauſa feb. peftílentíalium, Eap̃ .iiij. 
peſtuentialũ febꝛium cft peſſima mutatio 
eeris c coꝛruptio cíufdé ín q̊ttuoꝛ tpibus anni.et 
| — mutatio aeris fit Qttuo: modis: aut ca onatur ei 
vna ex q̃ttuoꝛ quratib?:aur pprerfuri ⁊ puiue 





CP 
rem terre eũ pcrturbanté et obſcurantẽ:aut pprer magnũ 
fcto:é ficut cadaueris coꝛpis aĩaliũ q9 ef ceteris peius.p:o 
inde plurímí patiütur peflimos mozbos oe peſtilẽtiali gñe 
4 fe, nõ de gfie humoꝛů.qꝛ ficut peffün? ii: 0:bus aur vene» 
nofus:filr « aqua nocet z ocftruit ſubſtãtiã cas accipientiũ 
nó falttanf nifi rariſſimi:ſicut aer fi cozrüpit et patrcht: qus 
cũq; pati£ nó euadũt nifi pauci e eee ci de 
bís c porib?:q: velociter pfosat ad co: t pulmone ci flatu 
& € vlla co:ruptóe:pzoínde om̃s (ufirmíc faní plu 
rímiinfirmátur er aerís coꝛruptiõe.Antiqui coco:dati funt 
marie bíppo.q: fiin jttuo: anm tpibus aer coꝛrũpitur:ge⸗ 
nerant in illo anno peftüétic: c mo:tales pafliones . Dixe⸗ 
rũt etiã fi venti ín tribus mẽſibus byemis in decẽbꝛi ianua 
rio fcb:uario:pflear c puluís ín aerc augmetat.t acrís có» 
plerio i ficacaté mutatur nullà bris pluuiã ⁊ dies in q̃litate 
biuerfant: vt videlicet ena oícs fir calida ⁊ alía frigida fues 
rít b peffima figna byeme:zvere aür accedere pluuíalíc tur» 
bido cuius pturbatío nó diſſoluta.ij.iij.iiij.v aut.vij.die ra 
ro fiuntfe, peffime nó frm bumo:es:fed plurimenafcuntur 
vartole t puftule:multe ená tuncplime oziuntur moꝛtales 
peſtilentie. Dixerũt íterü fi ver ⁊ $ taliter fuerint:ne⸗ 
cefic eft fit ín eſtate acrturbidus 7 bumidus c nó clarus ct 
arboꝛibus 7 terre nafcentibus puluis dñatur:vnde fir cá in 
co:pe oefudationes generãs.coꝛpoꝛa etiã nó füdant nec bu. 
mectantur: ficut folita funt ín efrate bumectarí naturaliter 
RKurſus inquiunt f eftas vcr c hyems fintzvt oirimus:fit 
ín initio accedétís autüni mo:taliras in aialib?. 6g; equi 


noctiũ venerit autünale apparent ín aere . videlicet ſeptẽ⸗ 


trionali fiáme ac lampades multe acoiuerfe. £» fi ddam q 
runtbuíus intentionis rónem:oícem?bec q Dicta funt non 
poffe ab eís intellicinifi pzcuifa acíntellecta motus ſtellaꝝ 
fcientia et cõiũctione cart adinuícem q fit círaulis fuis ⁊ d» 
lítatibus cuius ftellará que eft fm cart loca. in círculís et 
in vnoquoq; anní tépoze. SRurfus fi oíreríntfi bec que dici 
tis funt pzopter action£ motus ſtellarũ:que neceflitas fuit 
bec in ltb:ts fcríberent a medície cum ea oefendere contra 
repugnatoꝛes nequeant. 3Refpondem? coꝛruptio aerís nó 
acddit nífi corposib? ad ea p:eparatio . Clnidecii medicus 
viderit fígnificationes acris in enoquoqs tempoꝛe anniven 
turi:poterit mundificare materia oe co:pozibus co:ruptio 
ni pꝛeparatis pꝛiuſqꝙᷓ cozruptio accidat cis: ct etíam tempe 
ramentũ pftare ſcierit:vt venture coꝛruptiõi repugnareva 


Febꝛium 


leat. Mam ff pꝛeuiderit motũ ſtelaꝝ debere facere niminm 
calo:£ in acre ⁊ himiã ſiccitatẽ ⁊vſtionẽ:teſtinat ad purgan⸗ 
dam choleram eoꝛum quibus ínctt cholerica complexio na» 
ur uter:ne illnus caloze feruoꝛẽ facillime ꝓpter ſimilitudi⸗ 
nem recipiant:dans quoq; frigida⁊ bumica caloꝛi venturo 
rcpugnantia:quia rationalis anima dignioꝛ ſtellis eſt: nam 
actio earũ ei minime acadit nifi cusígaozária tencatur.dũ 
em íillà ſcierit eá oio caucat, Q9 tcftificatur ab eo qàvidem? 
ab optimis mathematicis qui cd certiflime nouerint dies 
periculi moꝛtis inferentes eis qui in mare ingrzdiürur fas 
tis pfit eos tueri. filr ctcos qui i bello moꝛituri ſunt.in quo 
quidé bó differt ab aiaüibus;ná rónis ⁊ intellectus eft fcm» 
per inquirere bona c deſiderare:⁊ mala refpuere eigo re» 
pugnare:quia nõ eſt ſubditus naturali actioni ⁊ peſtiletiali 
Ocfiderio nift cũ ignoꝛãtia tétus eſt:ſed cum far c diſcernit 
bonáa malo verü a falfo ⁊ iuftü ab iniufto: qrit bonam par 
tem que cft eis filis ; vnde bó eft; ⁊ fpernir mala; que non 
€it ei fimilis vndc cít animal. : 
¶ De te.variolarũ q̃ tere oibus acdidür. Cap̃.v. 
Auſa variolarũ oibus aut pluribꝰ nafcentiü ma⸗ 
Iteria cin ↄpone tetꝰ ínvulua exñt: quánatur i 
— jdbufdà locis claufit a pricipalib? mébzis remot] 
cutiq; vianátib? ꝓpter debiutatẽ mebꝛoꝝ fetus 
Lc EX dit ice materie iu? non ſuſtinẽtiũ:q̃ cü mouent 
ppter aliq exterioꝝ ficut ppter peflumos chimos:aut coz 
ruptü acre a fuo loco egrcaicur cũ natura repugnãs expel⸗ 
lit eá ad cutẽ:qꝛ: fibivicina eſt.hac de cá fiuntvarioue; nec vl⸗ 
lus remanetquín cas hẽat.qꝛ earü materia fit ín 2ceptióc 
fetus. c płmũ adolefcétulisz pueris fit raro iuuenibꝰ⁊ fe 
nibus:decrepitis vero nũqᷓ impoſſibile cft illã matenái co: 
c: vſq; ad decrepitã manere ꝓpter mutationẽ etatis tẽ⸗ 
poꝛis exercitioꝝ t cibarioꝝ ⁊ ceterarũ diuerſitatũ:qꝛ natus 
fa cá aſſuefecit.vñ non mouet illã nifi cum ipfa p ſe mouet᷑. 
t e adoleſcẽtulit pueri płunũ boc pariütur:q: funt gulo 
X cibos io:dínate ſumũt:neq; cauẽt aerẽ aliquẽ nec; acd 
dẽtia⁊ iſtis qo? cal. c hũida ↄplexio dñatur:q̃ cit putredini 
familiaris ⁊ 2ueniza. fiá quarũ nõdum appareriü hec ſunt 
doloꝛ capitis t ĩitio fe.rubo:z tumoꝛ taciei turbuletia ccłoꝝ 
lachꝛyme capit] grauitas totiuſq; cozpia : pudoz ĩ naricꝰ 
ſternutatio pecto:ía afpitas vocis rauacas pũctio in cope 
fi er acubꝰ innxis:qꝛ materia volens esredi eut ⁊ camem 
feparat vt facii? exeat.ſed pfimá in terio oie egredi£:c ali 
quádoin pna pio vcl fcóo feſtinat ppter magnitudinẽ calo? 
fio fe.Sedvariole Qrruo: modisfuntzaut oc puro fanguine 
aut pblegmatico aut cpolericozaur melãcholico Que oc pu 
ro fanguine fit (uat rubee ſupius acute: ĩteriꝰlate citoq; 
maturant:z ín ſaniẽ conuertunt: ſuntq; ſalubꝛes:qꝛ mare» 
ria eaꝝ et ſanguis eſt amicus nature ⁊ digeſtioni obediens 
quia ca.⁊ hu.eſt. Si finr cholerice funr ctrinitati ꝑtinetes 
ꝑue otũde capita caꝝ acuta⁊ dfi acus pũgitiua ppter acu 
men materie earü: pinde figna earũ fuut «d timoꝛẽ ⁊ ad fa 
lutes oubiazq: fi laudabílía figna eas finr 2comirána:ficut 
coctio oígeftióís ín vꝛina ín ote cretico appares ⁊ teb.atq; 
ſitis mitigétur t variole aperien£ c ab cis hũiditas erfiuat 
bonũ nũciant:Srie fi finr cõtraria fis. Si fuerint pblegmati 
cc fuat aloe late lenes dureq; ad oigerendum velfuntindi 
geſtibiles quaz materia füb aute putrefacta nimi?iub cute 
pudoꝛ gũñatur maxicfi polegmata falía fuerint:aut pꝛurire 
ccperit diſcoꝛiãtur t fluit er eis putredo eruginoſa.qð nun 
&3t mo:té maxie ſi vꝛina cruda ſit.Melãcholice aür in tino 
funtlinide pofteavenete.ocínde nígre in qo? nó coadunat 
báiditas:funt ei parue oure dfi dure ᷣruce:vñ funt peſſime 
:nullà pfit ditate d maturari: aut hũoꝛes recipere valeat 
vnde ficcant c flndun£: vii gñatur fincopis alienari ⁊ ocfe 
«tio: qb?apparerib?nüaáda eft moꝛs.Sufficit quátá diſpu 
taurnꝰ ocvariolis incipiamus oe cura fenocbi. 
(c cura ſynochoꝛu mo ikap.vi. 
«| lia becfc.fit oc purredo fanguine in vafis oe 
cet oblebotomia pꝛiuſqᷓ; non putrefactus fan» 
suis putrefiatzpzius tñ »fiderata $rute etate 
y ees yr A^ tpe resióe ⁊ 2fuerudine an finr 2ueniétia.oe 
inde minuaf fauguis af (tatus 0: pplcboroo 













17 
» 


, 

- 
S'o.ccttj. 
mia oibus curie ſynochi⁊ ſynoche eft vrilioz:fenocbe tn có 
uenietioꝛ: qꝛ fanguis ei? purus cft. cp fi cia fupsadicra fint 
cõueniẽtia:virtus d nó fit imbecilis his faccurrendum eft 
Itẽ cibus fupzadicris bonis ⁊ vᷣtute erfire ocbili nc teme» 
ranicianguis minuat ;ficut diximꝰ in cura ſynochi in d mon 
ftraum?ianguiné nó debere minui in ftatu necin augméto 
q: inde natura ipedif 1 vᷣtus l5 in bís vtriſq; fe. fic toꝛtis 
in augmeto tni « in ftat nó ops nos ca crederc.i initio moz 
bínifi virt? obftircrit minuat oi aütin initio nó audemus 
€rctingamus acumẽ fanguinis cus fucco mał.gra.oxitenicia 
⁊ ſitidus:damꝰptiſanũ cũ amigð.⁊cʒaccara.Si fiat ↄſtipati 
bumcfiant c refrigeratiuis attenuatiuis ⁊ diſſolutiuis: qꝛ 
licet bec te.ſit acuta:putredo tñ ei? oppitationẽ gñat.vnde 
nidrefrigcratiua attenuatiua dederimus t diſſolutiua: pu. 
tredo augmécat:c mo:bus neceſſario 2fo:£. Soiscmm 
datis rerrigeratiuis:putredo augmencat: q; ret igeratiua 
nó diſſoluũt.demꝰ g̊ attenuariua refrigeratiua dinoutiua 
putredinẽ cũ vꝛina ⁊ egeſtꝛone ⁊ ſudoꝛe ꝓuocatia:uiſi cum 
materia acutiſſima eſt: anguis ei i pac tẽ.aut cft acutiſſimꝰ 
ct cholericus: aut grauis «€ pplegmaticus:aut medius.Si 
eſt acutiſſimus:damus frigida t acumé extinguentia ficut 
pfili3 accum granatozonteniaà firupus pꝛunoꝛum vioł. 
caſietiſt.mãne fimilia. prifanit G5 colatü ⁊ pane lotũ.Si au 
tem medius oande funt iuiuoe p orifenicia ptiſanũ panem 
lori c fimilia. Itẽ fi fit srofius t pplegmaticus:oabimꝰſuc 
cum lupinivel endíuic cum mána cafiafift.z funida. Ayſte⸗ 
risea£ ⁊ peflariafadam?, 55i oolosé capitis patiũtur:nares 
humenant cũ oleo viot. « nenufarino:tempozib? imponat 
oleũ ro.cü aceto : pedes q5 infundant ín aqua calídaan qua 
cocta finc camomilt.⁊ vior. €i babeat vigilias: fronti roze» 
mus aquã in qua cocta fint coꝛtices papaueris fe.lactucezla 
ctuca viola c fiia Cathaplaſmet᷑ caput ex ſucco víof poztu» 
lace fempuiae cũ oleovioł nenufarinot fiib? icc fi ientiũt 
ín ventre acume aut pũcturã:accipiãt fuccum cucumceris. t 
mal srana.oam? etiã fuccü melonis paleftint ciuſq; came, 
doloꝛe capitis non ceffanre : fundamus ineo lac mulieris 
cum oleovioL. pedes ⁊ crura ín aqua mittãtur:in qua cocta 
fintcamomil£. c vio crura eoꝛũ ligentur.qꝛ rapi materia 
afuperio:ib2ad inferioꝛa.Si ftupo: eft menns: nec oculos 
pofiint aperire catefiant capira 60:6 cum aqua in qua cocta 
fint camómalZ. centaurea mellilotũ viola ⁊ fimilia, Si vᷣtus 
fit ocfecta ⁊ cał. foztis caleflar ſolũmodo cum camomilia ct 
viol fianz drca eũ fonítus oclectabiles 7 dulces ad audien⸗ 
dũ oe gne muſicoꝛũ: qꝛ ala oelecrarur ⁊ cofozta£ et nazura 
ad diſoluendũ marerià excitatur.Sed quidã arbitranf na? 
raram ez boc impedirí adeovt materiã nequeat digerere fi 
cut abus medicina: o3 falfum eft.natura erm non umpedi£ 
nifi ez orgerend3 rc t müdificanda:ea igit᷑ quib?non impe 
ditur córostant eà;ita dico fi in eis Oelectetur Z» fi oizerint 
de pbarmacía aur pbarmacia acapietes pbibeas ne ad ali» 
4d cogitãdũ fe impediár ne ad alidd cogitandi metes indu 
cant:qꝛ dicitis naturá offendi in diuidendã materiá ⁊ eam 
digerendũ ꝓpter coz impedimẽtũ. Reſpõdemꝰ inter Dec 
ouo magna eit differẽtia.qꝛ aia fi in cogitatione aut aliqua 
rc faerít oedira coadunat ín fevirtutes:vn ad actiones cpe 
randas natura (impedit. sSed fonitus oclccrabiles ccontra 
babent.nibil ci aie aur nature umpediür nifi ſolã delectatio 
nem qua cófostant ⁊ toꝛtioꝛes fiunt.boc fic teftarurvidem? 
einn adolefcerulks eum auquos faamus eis delectabiles 
fonítus ftatim furo: eoꝛum mitigat᷑ ct fomnus eis puoca 
tur.O fi patientes ſurgentes a ftupoze buc? üluc fe vertat 
mõ invno latere: modo in alio.et cũ magna anguſtia:peſſi⸗ 
mum oenotat fignum et moꝛtis nunciatiuũ. ^» fi babues 
rint trifl acionem et fonum quaft tympani et poft ventris 
ſolutionem er inflatio non ceffaueritzfit certus fignum ad 
mo:tem:quía fignificat peftlentíalem fumũ ficut eft infia» 
tío moꝛtuoꝛum cum naturalis cat. eft ab eis ablatus. /£» fi 
1n co: pe q̃dã puſtule apparcár liuide autnigre:fit peffitnus 
fianü:marie fi princípaub? mẽbꝛis finrvicine. i£» ft bis acd 

décib?careát z patiant luxũ fanguis oe naribꝰ⁊ 9t?firbos 

na febꝛiſq; mitigata:⁊ moꝛbꝰſit in declinatiõe:cepbalica icf 

datur.quoniam ille moꝛbus ſanguineus cft er — 
v 


Liber 


ſuſtinet:quibus non füfficientib? curentur er medicina qua 
oirimue i cura fluxus fanguinie quí eft in cauſon.Si patiã 
tur coꝛdis tremo: imponim? (tomacpo (an . farina oꝛdei 
maluá camph.cinerem foꝛnacis fabio: tẽpatũ cum ſuccis 
poꝛtuł.ſemꝑuiue citruli arnogloſſa⁊ aceto. 3n eoꝝ manfio 
ne fteraanrur frondes viti mirte ſalicis bafilicon : et vafa 
aqua plena in draitu manfionis mittantur. f£Catbaplafme 
tur venter ex olco ro.cucurbita cucu.⁊ ſitibus.CAyſteriʒent 
€x fuccis cucu.cufcuta vucagreftís fucco arnogloffc cũ oleo 
ro. fi pec febꝛis fit ppter apofte.aut erífipilae accipiant 
fucci —— ⁊ — — manna viot. 
ʒaccara.ponant᷑ fuper apoſtema.ſanð.roſe malue memitha 
ſolatrũ coꝛiadrum.Si calo: € foꝛtis aliqͥd croci miſceamus. 
—— de actõe nature ⁊ Pm crifim ponimꝰdiſſo 
menithã maluã.camo.crocũ folatrü «fitta, Sí 
aür b fc.fit pptervaríolas ⁊ deſudationẽ⁊ pót fcirí p figna 
q̃ diximus in tmitío moꝛbi oculí rigentur:lauentur ó cii iurc 
oliue c fucco granatoꝛũ — —— — 
ro.ſumac et antimonio cum campbo. téperatís ci ficco co» 
riandri vt mundíficetur eoꝛũ putredo, Siposíma ad expellẽ⸗ 
das varíolas. "fV. lacce.s. v.lentís müdatc,5.vj. o235ragantí 
s.itj.coquáturi tnbus lid.aquead tertiát oabís potuí gut» 
tati, In fe.nó foꝛti iũgant᷑ buic aposimati. «fucci maratrí 
«.fj.ocf dqs apost. mara. apé) címini radosaccare et croci t 
gargarisentur.c etíá accipiant ptiſanũ criſolocannã cueur⸗ 
bítam po:tulaca blit.humeſiat vent:r fi fir neceffe ín pꝛima 
bebdomada cà manna cafiafift.rodosaccara ⁊ fimilib?. So 
lutio ventrís buic pafitom folet euenire fponte; quía mate; 
na cus fuí acumíne pungit mteftina: ende folutío fit, quib? 
artificiali folutione cauendũ eft cab acutis c falfis:accipía 
antgranata vuas —— coctana t ſimilia.Sihyems frigidũ 
ve tẽpus fuerit habeant focũ cũ lignis vitium ⁊ tamariſcis 
variot autem deſiccatis fi neceſſe eft balncentur cũ farina 
oꝛdei riʒi milio c ſimilibus Si habẽt ſolutionẽ ventris acci 
píanttroafcü ſpodij qui..gũmi boli.añ.ʒ.iij.amidi.⸗.ij. 
$.berbe.fpodí) ro.añ.ʒ.iij.ſe. berbe acetofe .5.íitj. mirte.s.fj. 
rod. 5. j.tépera cü fucco citonie:⁊ da potui mírtos cum fuce 
co coctano:us. £P fieanole fiat plumbee? füperficietenus 
late aut nigre mo:tales funt. fi aute in fine i vis reli» 
quias purgare ⁊ extinguere Da trociſcos fpnocbt reliquias 
ertinguent-$. RX.ſpodi.ʒ.ij.ſe.poꝛtuł.cucu.añ.ʒ.iitj.ſe.cu⸗ 
curbi citrulli añ.ʒ.iij.gũ.draga.amidi.añ.ʒ.ij.berberis.ʒ.itj 
liquiri.ʒ.v.tempera cum aqua ro.potetur cum ſucco grana 
ente e uſ hutace tcheiss ccab vit 
cauſa pu zs. 4p. vij. 
&lía caufa fe.putride cał.eſt extra naturam opes 
rans ín fececbimo:um:quce fit oc tertia oígcftío 
Ine tn omnibus membzíe cozpo:ís eríftente:que 
lfex ineft: quía oia d accipím? fiue fit potus fiue 
dbus non fünt omníno laudabilia: vnde cibt ve» 
nientes ad (tomacbum factí quafi phfanum : epar trahit 
colamentum cíus ad fe qð oígeftum cft: cim fanguinem có 
uerfum mádatur membzís vt ex conutriautur qð fue com 
plexioni conuenit. fer autem quia non conuenit per poꝛos 
cũ ſudoꝛe ⁊ fumo erpellit./O" fi mẽbꝛa fuerit befccta ad ep» 
pellendum fecem propter mutationem füarum compleríos 
num vel compofitíonum:aut propteroppilatione pozo:um 
aut p:opter grauitatem materic:fi fuerit ín quatitate mul» 
ta:aut groffazaut vífcofazfer permanet ín concauítate mem 
orum etrarítate eoꝛum.ſicut pulmonís et fpleníe: c cõca⸗ 
uitate ſtomachi venarum et ſimiliũ:que fi moucant ín quí» 
bufdam tépo:ibus.vel mala cibaría qualitatem ei?augmee 
tantia:aut pzopter aerís mutationem 7 ſimiliũ:odio tenct᷑ 
a natura pzopter fuam coꝛruptionẽ nec regít eam. que fine 


ifia 
lutíua 


regimento permanens calefit interioꝛi caloze ct faa fumofi 


fate proinde bullitet putrefit : ficut bumo:es cadauerum 

bullienteg co:rumpuntur ⁊ putrefiunt cum naturatem per 
t calozem zregimentum nature: que putrefacta qc 

&eratfcb.fm víam conculcatióis: ende nomen accipit a fuo 

€leméto. Sí em materia fuerit cbolerica tertían verá 

rat ouodecím bo:as tenés. .rrrv).defcens. i fitpbleama 

tica amphimerinã facit.xviij.ſe mouẽs Dbozig: t fex quie ſees 


£x fi melancholica quartanã generat que.xxiiij.hoꝛis mo⸗ 
uetur.⁊.xlviij.quieſcit.Cauſa diuerſitatis parum grauitas 
et leuitas cft materie ad putredinem conuenientis. Nam 
omnis putredo nonfit mti cum caloꝛe et humiditate.que⸗ 
cũq; ergo materia huius fuerit complexionis: aut ei vicina 
ſit racilio: eft ad putredinem:cõtrariavero econtrario. Un⸗ 
dc quartana quia materia frígida cft et ficca: t cauſa putre 
dinis cft ca.et Du.repugnat pucredini cum vtraq; quautate 
fuí.ouníffio ergo eius eſt.xlvᷣiij.boꝛis et motio.xxiiij.neceſſe 
cft enim vc caloꝛ extraneus.xxiiij.hoꝛas habeat ín murada 
alia qualtate. fi quidam fopbifte nos repꝛehendant oí 
centes. Quarc ifte terminus ídco! non maioꝛ vel mino: eft 
xxiiij.hoꝛis et non plus necs mínus:quia omne qð conſtrui 
tur Qo cft ſub lunari arculo cft exaít), elementis adinuicem 
oppofitis: oeftruere em̃ eft conuerfto vnius in aliud. verbi 
sratia,clementa mutantur ín cibumzabus ín humoꝛes: bu 
moꝛes in memb:a, tem cum ocftruítur coꝛpus: humoꝛes 
rcucrtuntur ad aquá. fps ad acrcm: calo: ad ígnem: oſſa 
ad terram.Actio quoq; elementoꝛũ fit psopter motus lunc 
fols omniũq; ftellarü motum habentiũ.Sol quoqs eft cau 
fa ceterozüc dominatoꝛ⁊ curfus eíus ab o:tu fuo exiens ad 
cüdé rcdiés nó manct niſi.xxiiij.hoꝛis.vñ fi matería in aliq 
partc putredíní obediat;fit tẽ pus acceſſiõis citius, Sdeogs 
tertiana:quia calide ſicceq; materie cftzet cü vna qualitate 
4.caloze cõuent t cum alía non:neceſſario caloz extraneus 
mozatur.rrrvj.bozis in mutanda illius ficcitate ínputredí» 
ne5. Unde repꝛebendimur quare caloz ertrancus ín quarta. 
nà moꝛetur.xxuij.hoꝛis ad vnam qualitatem.i.ficcíta uem, z 
1n tertíang ad candem qualitatem moꝛetur.xxxvj. Reſpon 
demus ſiccitas coꝛpoꝛris ouobus modís cftzaut cum caloꝛe 
vel frigiditate:caloꝛ aüt ocficcat coꝛpus:qꝛ illud ranificat et 
humoꝛes ocficcat.frígidítas Po materíá coadunatz 2gelat 
vndc pumozin ea clauditur ad qué caloꝛe extranco acceden 
tc cóftipato aperit matería 7 puro: cius defluit putrcdint 
obcdies, Sin ca atit d ppter caloꝛẽ eft ocficcatazq: bumczes 
nó füti eo daufi neccoaqulatí neccfíario calo? extraneꝰ Eco 
tardat iea lídfaciédac diuidẽda. ulrfi oppofuerit oc ams 
phimerino:cur ampbimerin?fit facilío: «d putrediné d ter» 
tíana:cü ctiá repugnet putredini cũvna Ql tate.i.fiígiditate 
"Rüdcm? pblegma cft fanguíe femicoct? «ín albedinéc fri» 
giditatẽ mutatü, vídem? em naturã mutare materíale fan? 
guine inlacin mamillis 7 ín tefticulíe fperma , cog nas 
tura mádauít pblegma ci fanguíne p toti coꝛpꝰ: neq; clau 
fit illo in alid mẽbꝛo:nec loco ficutvtráqs cbo.q: alioi coꝛpꝰ 
creo nutni£ cB pauꝑtatẽ fanguis habuerit. Igit phlegma 
eft ↄinuatĩ obediẽs putredini ficut fanguís.t nó differt ni 
fi ppter ꝑuitatẽ fue frígiditat[ ín d calo: cEneus alíquáto tẽ 
po:e mozaf i mutüdo illi? q̃litatẽ in putredíne, Pꝛeterea oí 
cim? bác fe.tertianá oc dpolcrico.cbímo ⁊ putrído nafci p» 
pter id qð diximꝰ:qꝛ ebolera ru.cũ dñat co:pi: autputrefit 
aut nõ.que nõ putrefitzaut eft ínvno mẽbꝛo:aut ín toto coz 
poꝛe.ſi firi toto cope: gñat yctenaá fine fe.q̃ aüt eft ín qu£ 
buſdã mẽbꝛis facit tertianá pᷣutretactõ. lut € in toto cozpez 
aut ín vno mẽbꝛo.ſi fit in vno méb:o gñat apoftema qð Oz 
erifipila.fi fit ín toto coꝛpe:aut eft intravafa:aut ct. fi fitín 
tra vᷣaſa:aut gñat tertíana finc rigoꝛe:aut caufon. Gi fit ex 
vafa faciet tertianã interpolatá.ea ef materia d € itravafa 
nà faciet rogoꝛẽ eo qp cft claufa ín vafis:non potens tranſi⸗ 
re per loca fenfibilía et pungere ea. Rigoꝛ em̃ non cft alíud 
d? materia pungẽs méb:a fenfibilia. &5 becfe. I5 íntra vafa 
fit cũ ínterpolatione ín oie rame remiffionís nó quieſeit fis 
cut ca que fit ectra vafa: quía cius materia eff mirta eũ (ans 
guine 7 cum eo mouetur.fed tn in die tranquilla quíefcit et 
mitigatur alíquantulii , ende a ofe exacerbationis oeftruít 
Que itaq fe. a caufone oiffert. q: matería tertíane cõtinue 
Íntra vafa cxiftens cótinua eft ín oibus venis co:pozis.fed 
matería eaufon plurimi confiftit ín venis coꝛdi vicinantibꝰ 
ficut fünt vene oꝛis ftomacbi epatis ⁊ pulmonís: pínde eft 
acutio: ⁊ moleftio:. materia aũt tertianc feruentíoz cft alijs 
ín locis coꝛpoꝛis dp in illis:ſed tn he vtreq; feb:es cõcoꝛdant 
adinuicem:quia materia vtriufqg eft cbo. vtraq; etiã eft cá 
tínna;caufon tfi alíqn fit oc (alfo phlegmate ficut píppo.in 


Febrium. 


epidimia.feb.inquit queda eſt amara ⁊ dà fatfa.Zertíana 
$oque babet interpolationẽ intelligif cà tribus fignincas 
tionibus:quas Bat.oſtendit in rc naturali no natura € có 
tra naturã. Naturalis ovt cft ctas cóplerio.non naturalis 
quéadmodü tépus aer regio.res crtra naturávelut occafio 
nce q creãt moꝛbi naturá q funt infirmíacadenniaz media 
fignificatiócs ficut rigo: frigwditas ⁊ tarditas acceflionis et 
aiia fimilia, "ger ré naturale ficcognofat:q: plurimti patit᷑ 
bà feb, cui? cóplerio calida cft ⁊ ſicca:etas iuuẽtus a.xxv. 
annis víqs ad.xxxv.maxime fi tuerit maciletus ⁊ cnfpos pr» 
los babuerít coꝛpꝰraꝝ. Per nó narurai£ ré cognofat :q: plu 
rimũ o£ in eſtate cũ acr fuent mutat? in caloꝛẽ ⁊ ficarate, 
Simũiter⁊ regio erercitiü infirmi:c fi in fua fanitate fuerat 
labouofus c ipfe ftudiofizs ac ſolicitus: qm natura tepozus 
&nni eft quafi natura coplerióis infirmi:⁊ fi cõplexio puma. 
n3 alídd fiátznccefie eft id natura tẽpoꝝ oftédat, c natura 
aeris qfi natura paríctis, natura regionis eft quafi natura 
etatís; vfi quodcũq; D fignificat neceffano idẽ illa nũciant. 
Soitr labo: ⁊ folicitudo funr quafi macilentia ⁊ extenuatio: 
inacilétia erf calosc ⁊ ficciratem ſigt:⁊ folicirudo atq; laboꝛ 
fadüt caloꝛẽ. De re extra naturá ficintelugit:funt em qdãa 
in quibufdà quibus bec feb.cognoſcit᷑: qꝛ bec feb.oe mates 
ría cboleríca cali.⁊ fic.cft ⁊ vicina fenfualibus mébzis:necef 
fc eft cá pꝛecedat rigo: moleftiffimus pügitíuus quafi acus 
sut ípinc. Acumen enim cbolererubee tranfiens per fenfi» 
bilia mẽbꝛa q non fuerát affucta pügir ca ⁊ generat tremo 
fé d rígo:!'o: . D reftifica£: q:fi aqua calída ín cboleríca coz: 
po:a inciderit pꝛiuſqᷓ eis fuerat affueta tremozem pat.unt 
Z repugnat aquc:f5 cà aſſuefaciẽtia vtraq; vna rcs efficitur 
ꝓpter ſocietatẽ quá pabet in caloze; q: fi matería cboleríca 
tanti fuerit acuminis ꝙ mẽbꝛa fenfibilia p eã fuperent: nas 
tura fugitad interío:a coꝛpoꝛis ppter ilá ré nociuã: vn er 
tcríoza infrígidᣠquouſq; mareria calefiat ⁊ terueat eiuſq; 
caloꝛ per totũ coꝛpus diuidatur.Cũ ita fit neceſſe eſt panas 
tur infirmi incéfione c nimiũ caloꝛẽ ſitimvigilꝛã doloꝛẽ capi 
tis fiue grauitatẽ ⁊ ſentiãt pũctionẽ ín epate⁊ acuti fumi oe 
cute egrediunt᷑ appetitũ perdãt: « aliq eoꝝ extremitates 
refrigerant ꝓpter nimietatẽ anguſtie ⁊ delectant pannos 
quibꝰ funt coopti expellere aut cis in aqua intuſis te indue 
rc: maxime ſi fuerit in quarta acceſſone runc em eft vltimi⸗ 
tas t ſtat moꝛbi.cũq; venerit in finz quarte acceſſiõis diſ⸗ 
ſoluit materia cũ ſudoꝛe fi fuerit ſubtilis⁊ leuis: aut cũ ege 
ſtione fi fucrit groſſa ⁊ grauis.Solet etiã huic feb.vomitus 
cuenire cholericus ⁊ tincta egeſtio marie in tertia aut quar 
ta acceffione: pinde cauere opoꝛtet ne in bis tẽpoꝛibus oct 
armada:oq: natura p fc purgat materiã ĩ his tꝑibꝰ. O fi 
5 feb.finc aliquoz bumoz cõmixtiõe fueric bectigna appa 
gent pura t ſimpla.Si aüt feb.cómirta 7 cíus figna funr có 
pofita fin cõmittionẽ materie:ſʒ fi in pꝛincipio diei bui? fe, 
figna apparet perfecta digeſtionẽ oftedentiazfinit in tertía 
acceſſione:que fimó fuerint pfecra cóplent in quarta. SRur» 
fus fi digeſtio fuerit debilis in feptima finit accefítone: ꝙ fi 
nullũ ſignũ coctióís oemoftrariuum apparuerit fit feb. oíu 
turma c móftrat eſſe non vera:d fi fuerit vera ei? acceſſio vt 
multũ.xij. hoꝛas tenet ⁊ dimiſſio.xxxvjſ.⁊ fintE in. vi). peryo» 
dis qui ſunt.xiiij.dies.ꝙ fi acceſſio.xij.hoꝛas trãſierit c. vi). 
peryodos inteliigitur non eſſevera. vzina patientiũ hãc fe. 
eft rubicunda ignea fubrilis, cá rubo:zis calo: eft cholere:cã 
fübtilitat:is eius ficcitas eft cholere. Pulſus im initio aceſ⸗ 
fionís pziufdj calo: fuerit per co:pus diſpertitus paruus et 
fubnlís p:opter naturá ad coꝛpoꝛis interioꝛa fe coadunan⸗ 
tem:ſed calo:e in toto coꝛpoꝛe diuiſo € acceffionc ad virimís 
rate appzopinquate fir pulfus magnus 7 vclor: f3 tame vir 
tus ci?fo:tto: eft in dilatatione qᷓ in cóftrictione ppter mul 
títudine fumí ad interioꝛa coꝛpoꝛis accumulatà in qua na^ 
tura labozatyt ertrifecus eà expellat velociter.( Sufficit 
quãtũ diximus oe fignis tertíane feb.opo:ter nos plane di⸗ 
cere qualiter ⁊ quomo cbot.ru.redpír purredíne cii ei? na; 
tura fit calida 7 ficca. gDicimus q: putredo nó eft nífi calidi 
tas t bumíditas fint coniuncte. Item oidmus q ſiccitas 
fit tribus modís:aut em ficca eft in natura:aut in fubftátia 
aut in vtroq;: o: quedam funt n3turalter ficca ⁊ ſubſtãtia 


S'o.ccttif. 


eoꝛum eft liquida ficut mel vinti cbol rab.aqua falfa ⁊ fimi 
Ua. Sunt quedà erii in natura bumida c ín fubftantia ſiccai 
X oura ficut piperlongum zinziber z fimilia, Sunt c aliain 
ſubſtãtia⁊ natura ficca ⁊ dura ſicut lapis ferri fimilia 2 
ergoin fubftaria cft ficii: in natura humidũ recipit putredi 
nẽ:qꝛ calo: ectraneus humiditatẽ in co inuemens oilarar cá 
faciens cá fluere. Itẽ oirimus q ois bullitio ⁊ perturbatio. 
qu£ ſunt extra actionẽ nature faciunt putredine Oð etiã in 
natura eft ficcũ ⁊ in fubftantia liquiaũ:ſuſcipit putredinem 
qꝛ caloꝛ ezrraneus inueniene liquozem in eue fubftátia; fa» 
at cá fiuere.Qð aür in ſubſtãtia ⁊ naturatiter ſiccũ cft nüdp 
recipit puiredine: nà ex vtraq; parte ficcü eftzp:oinde caloz 
extraneus in ea nulla recipiẽs humiditatẽ fit cà cam ficcio» 
r& t durioꝛẽ facere, "$»alà ergo íntelligim? q: qð in fuo coz» 
pose crit humidũ (utcipit putredine: licet naturaliter fit fic 
cü: vnde cbolera rubea licec in ſubſtãtia fit liquida in natus 
ra tamẽ eſt ficca: reapit 6 putredinẽ:ſiłt « cbolera."s»atam 
igitur cít qꝛ chole.rub.⁊ nis.nó reapiüit putredinem ppter 
caꝝ cõplexionẽ z naturáz;5 ppter ſubſtatialẽ bumiditarem 
íllaz atqp uquo:£ Er 3: cópicuim?cám putredinis cbot.ru: 
abfolute opo:tet nos diffinixe fpem cbolere ru . que recipit 
putredinẽ:⁊ cà q̃ no, Ein oicimas cbole. rub. modis oíuer» 
fis eſſe:aut eſt naturalis aur nó naturalis. iHaturalis eft ru 
fa babitás ín feile t virt? eíus ín epate, Nõ naturalis infto 
macbo:eft tamen diuerſa:q;ꝛ quedáviteliina cft: 3lia croceaz 
alía pzaffina: c alía eruginofa. Vitellina ⁊ crocea minor? füt 
calo:iscficcitatis d rufa à eft naturał.pꝛaſſina⁊ eruginofa 
maioꝛẽ babét calo:e ⁊ ſiccitatẽ d naturalis.cá qs naturalis 
cbof. ad ftomacbü veniens miſcet cũ büozib? in tomacbo 
eriftentíbus:d fi fuerint laudabíles ⁊ tẽperati ficut humo⸗ 
ree qui o:iunt oc pane bene fermẽtato ãnuali agno bedus 
lo lac adbucfugéte cóuernturi cholerã croceá naturali vici 
nantẽ. O fibüio:s quib? cbolera eft cõmixta ad frigidita⸗ 
t£ ⁊ büiditaré prinétes fint fi eio d naſcũt᷑ oe piſcibꝰ ⁊ fru» 
ctib?murat cpcCivirellina. dcogqsvitellina min? cft cali. c 
ficca qᷓ crocea:⁊ crocea mínus d rufa. £0? fi ínuenerit hũo 
res in ſtomacho calídos ⁊ acutos ficut quí gñant᷑ oc pipere 
finapi pozris alijs ⁊ fitib?augmétaf calo: chox.ñitq; pzafitj 
colort. Si aürüla cboL . 1íuo pmáferit acumine ⁊ calcfaciar 
e calozektranc?fit Glo: tpis aut alias rez; incedit firqperu 
g.noía.&rocea iteꝝ align nafcit t epare ei fanguís hũidio: 
fit d decʒ: pindenaruralcboLín iuuenib? € rufa fenib?aüt 
⁊ pueris eit crocea ſenioꝛibꝰ eſtvitelana. Pꝛaſſina aũt ipof 
ſibile eſt in epate gñet: neq; trãũt a ftomacbo neq; gñat fe. 
Q:táro tpeín co:pe nó pmanet vt putreñat ⁊ feb. gñet: na 
rura er temper ſe adiuuatvt cà 3 coꝛꝑe expellat pprer cíus 
malignirate. A» fi natura oefccerit eã erpellere nequiẽs in 
cendit cozp? bó moꝛit᷑ Igit᷑ fi talis oe paſſina accidür tá 
to maioꝛa 7 certioꝛa oe erũginoſa eueniũt: neceffe € G vtru 
facroceatvitellina — ⁊ feb. gñent. Sʒ fi ma. 
teria fe.tueritvera chot.rufa gñat᷑ caufon.fi fuent crocea fit 
tertiana:ñ cftvitellina nafa£ pemitrireus. 
¶De febꝛe tertiana c eiꝰ cura. — £a. vitj. 


|j bzib? ppur acumẽ ci? materie: ⁊ q:caufon vicina 
1iQ c fucrit $a fit ei? crifis ín ſeptẽ peryodis ficut 

Hippo.dixit:ſi n6 fit $2 traſiet büc termini ſᷣm 
materiã cũ q miſcet᷑ firlógitudo fue determinatõis:q̃ aliqn 
indpit ĩ autũno⁊ dimittit i vere:ſolẽt etiã patíépb?euenire 
in nocte ard acceſſio euenerit anguſtia⁊ vigilia:veniẽte au 
té acceſſiõe accidit parua frigitudo fitis ⁊ calo: pꝛima qᷣdẽ 
acceſſio.iitj.hoꝛis ꝑmanet aut.vj.aut.vij.deinde diſſoluitur 
ci aliquãto ſudoꝛis. ã ſudoꝛis in pma acceſſiõe ſubtilitas 
eſt materie. Paruitas eius cft duobus modis. Uno qꝛ mate 
ría non bene digeſta cft . alio qꝛcaloꝛ feb .oeficcat ⁊ cõuer⸗ 
tit eũ in fumü: ende füdo: paucus apper. Sede aür acceſſio 
nís acadentía (unt quafi pꝛime fed tamcn lõgioꝛa:quia per 
manet, c. bozís : veniente vcro tertia eracerbatione mole» 
ftatur:natura eft enim nunciatiua. Ideoq; fignificstiones 
apparent monftrantes quía feces perturbari c bullírí inci 
piunt.i.doloꝛ capitis nimia incenfio anguftia fitis vomitus 
cpolericus, Ueniẽte quidem quarta — induratur 

Y) 





Liher 


t augmẽtat᷑ feb.qꝛ ftatus moꝛ:di eſt vicinus. Idcirco doloꝛ 
capitis augmẽtat᷑ c ſiũt fins vomitus angufha detectio fic 
citas labio:um rubozoculoz « aliquando curis faciei fit li 
nidi aut nigra:c align natura cpolerícà puocar egeftionem 
fm crifim q: dies cretica eft ⁊ moza£ acceſſio.xij. hoꝛis: ⁊ alí 
quãdo.xiiij.ſi materia faerit groffa; oeinde cũ nimictate fu. 
doꝛis duſoluit᷑ marte fi egeſtio fuerit ex cõtrario:qꝛ becma 
teria folet diſſolui in acceſſione. O^ fi materia ſubtilis fue » 
rit atq; leuis expellitur per pozos cum fudosc:fi cft grauis 
cũ egeſtione: mediocris exitens cü vomituetjat: bis itaq; 
accidentibus tranfactis infirmus quiefcit c cofo:tat, Quin 
t3 ait acceſſiõe accedéte patiẽs cft minoꝛis moleftatiois d» 
faerit ín qrta: lic; em̃ moleftatio tertic acceſſidis malignita 
tí vicina£. Sexta aüt accefíio debilioꝛ eft ⁊ modici ſuoꝝ ac» 
cidẽtiũ apparet. Septima aũt acceſſio vt multi. ri).bozis p 
manet:deinde ab infirmo cedit ois moleftatio ⁊ anguftía t 
ipfevalde ab egritudine egredit᷑. Et aliqñ D feb.ín tertia ac 
ceſſiõe finit᷑: et nõnũqᷓ in.ũij.ſed plurimá in.vij.qð intelligi 
tur ex ſignificatiõe ín vꝛina alijfqs locis ſicut diximꝰ appart 
tibus.q fi ín pꝛima die apparuerint erit bꝛeuis:ſi aüt poftea 
tardabit : feách fi vera fuerit non — — ſicut 
IDippo.octerminauit. €N os medicũ in Dac fcb.fe cauere ab 
initio et nó oct infirmo r£ eii calefaciente ne materia calefa⸗ 
cta cũ fuo acumine caput falíaz ⁊ frenefim senerecifiatgs tí 
mo: € molcftatío peío:es d» matería qua generat. Rubee 
em cbolere acumẽ ⁊ velocitas nó fuftínet medic ignoꝛãtiã 
t infirmi ſtultitiã. Utilius aũt buius curamẽtũ taliter eftvt 
ín pꝛimis ꝑquirat᷑ vᷣtus vtrũ ſit foꝛtis vcl nõ.q̃ ſi oꝛtis fue⸗ 
rit t materia moꝛbi furioſa catharticũ 0a:t cóuenit chole. 
rub.purgás eiuſq; acumẽ extinguẽs ficut oe oxifenicia.ʒ.ij. 
pꝛuna.xxaniraboł citri. j.caſieſi.g.v.mãna ⁊ his ñtibꝰ.Si 
atit egeitio coz ſtiptica fuerit ⁊ eft neceſſitas eã liqͥdã faciẽ 
di aliquãtulũ dyagreð.opʒ miſceri: (5 nó in die acce ſſiõis ca 
tartbicũ oc£:(5 aut die pꝛima aur tertia aut q̃tta die. Cauẽ 
dà etiã eft quatum plus põt ficri nc impediat natura ín die 
acceſſionis voles mo:borepugnare ⁊ materiã eiꝰ expellere 
cũ cathartico autcibo.Suftficit aũt in acceſſiõe pſiliũ cũ ſuc 
co mał grana.aut ſirup.alids à fit e(cóuen(te:(5 becoanda 
funt cá nimiꝰ aut foꝛtis fit calo: ⁊ ſitis. Si aũt taliter nõ ex 
titerint ſufficit folus firupus: q; pſiliũ aliqn cõgelat ⁊ indu. 
rat materia. Si aüt acceſſio incepit poft pꝛãdiũ fufficit infir 
mofolus firupus ei datus mane:feb.quidé tráíacta ct ptifa 
nũ oc£:vcfpcre panis lotus ci saccara. / fi acceffio ad me 
dii diẽ — matutino ptiſanũ accipiat neq; ſumat alið 
niſi feb.ceſſauerit. Pꝛetercũte quidẽ feb. pane cũ ʒaccara 
accipiat.Si aürfcb.invefpere aut piana noctis hoꝛa incepe 
rit mane ſumat ptiſanũ:⁊ cü feb.ceſiauerit pane loti. $5 ca 
uere ops ne ín hoꝛa acceſſiõis alid ci tribuat nec trib? bo» 
ris anteqꝙᷓ acceflio venerit:qꝛ fi alidd ín hoꝛa acceſſiõis acce 
perít ftomacbus illud cuomít:q: tũc tꝑis ftomacbus moue 
tur ad erpellendü putredínis materiã q ín co cótine£. Un ft 
tpe accefíióts vicináte "e oatü fuerit fit caloꝛis feb , au⸗ 
gmentaü ⁊ mareriá ingroflat ⁊ poderofam eã facit.eft em fe 
b:ís quafi oleũ ardẽti lápadi , O fi in initio buius fe.nó au 
debis Dare catharticũ pprer Prutisoefectionem aut ppter 
paruitatẽ etatis t aerc da in die quietis mãnã caſiãſi.vᷣioł. 
zucca.oxifeni.pꝛuna rodoʒacca. ín die aũt acceſſiõis fuccum 
mal.sra.ci pfilio. qp fi b nó ſuffecerint fuppofitoziti necenſe 
eft fiat de licio nitro opasredio succa.z bis ſimilibus his ᷣo 
nó fufficientibus clyfterefiat oe o:deo müdato vio malua 
bleta febeften farfare obfomog . succa.oleo vioł.nitro fale 
coi dyagredio.O fi nq oícs trãſierit patiẽs⁊ mo:b?ad vl 
timitatẽ venerit pbibe cibüz oa infirmo folii ptiſanũ manez 
vefpere pane lotti cũ succa, Rodẽ modo dieta in.v.« vj. oíe 
vtat ficut ín die acceſſiõis feceritzvt veniẽte. vij.coꝛpꝰ fit ina 
nitũ c natura libera poffit mo:bo rcfiftere nullũ babes ime 
pedimentũ:⁊ in.vi.folü accipiat ptifanü mane fi acceff.o ad 
vj. eſt vétura./£o fi aug fuerit ſuſpitio ne cibus ín ftomacbo 
augmentet᷑ ppter fui ínanítionéertingue carpamodicum 
ca fucco mat᷑ grana.⁊ melonib?paleftinis:feb.aüt mítigata 
t anguftia zincenfione 3b infirmo cedentib? fi püctione in 
oꝛe ſtomachi ſentiat accipíat panem loti cũ aqua; aut cola» 


tü aut fold aut cũ modico ʒucca.Si gule ſiccitatẽ aut incen 
fione pabuerít ín palato gargarísct fucci cucu.⁊ pſiliũ po 
tet  aposinía pꝛunoꝝ ⁊ orifení.fi dolo:ꝛẽ capit] patif bume 
cta nares cá oleo viot.caput infundat oc mulícbzi lacte vel 
afinino vel capno: emplaftrü oc pfilio fuppone capiti: pñliũ 
lotü c paz aque ro.miſce ⁊ oiu agita donec incipiat inlpifla 
ri« (upponetronti c tépozibus vel ſandalos albos: fricent 
ín tcfta intincta aque ro.c et co qð inde clicietur, fiant troci 
fci.itj.admmgto modico cãphpoꝛe ⁊ ficcatí cóficiant cii adj ro. 
⁊ terne: £ cá feces —— prd nior aid 
annus 7 ſuperponat᷑ tẽpoꝛibus 7 fron nat tepo 
bus olcáro.aut viol. cũ aceto mixtũ infundat. Si aüt ficci 
tas qugmentata capiti dñet᷑:⁊ infirmus alicnationt pariat - 
fternutatione faccü oleis lacte d dicturi ſumus:lauet᷑ etia 
caput cr cío:pedes etiã t crura mittant ip aqua t qua cocta 
fuerint viot.papaueris cozter lactuca t alíquantulti camo» 
mille : ex pac ac fi fuerítneceffitas lauf caput. £c fi in oic 
feptima folutíoaur vornitus venerit firgs cr actíonc nature 
nullá artificiale ingeniũ opostet coaptari quouſq; folutio 
rmáferitfi fuent vñ opoꝛtet ⁊ $m ꝙ opʒ:⁊ quátü natara 
üuftínucrit.ops nos mitigare incenfione ftomacbi cü ſirupo 
mał grana.aut viot.« fpodio:fed fi augmentet᷑ fc.fitís ⁊ oe 
fectioin vltumtate ſtatꝰ⁊ mute£ pulfus ín calidũ ⁊ veloce c 
tno:dinstü . vrina $0 fiat rubicüda ⁊ incenſa « infirmus fit 
pufillanimis aut timidus quouſq; videns cám venire quà» 
iũ ops tfm q ops. 4» fi ventrís folutío augmentabif ſitq; 
neccflitas vt cófozte£ natura cũ cibo: oabis prifanü factus 
oco:deo aflato ⁊ pané aſſatũ lotü farinã mał.grana.cũ aq 
ro. tfi poft boc folutío nó ceflauerit 0a trociſcũ oc fpodio cũ 
firupo oefücco agreſtis vuczaut oc acero pomi citri.Nutri 
rí couenit oe milio rifi cum ſumac c amtgO.vftís c ſimilibꝰ. 


iDeampbimenno, s£ap.tr. 

DO pbímerinus oe pblegmatico chimo naſcit 

- i pblesma erii fi co:pís cóplerióí dñat:aut pu» 
trefit: aut minime nõ putrefactü : aut ín toto 
Jeſt co:peaut in pte.fifuerit E toto cozpe gñat 
— bypo arcã aut frigið. ↄtinuã ſine fe.ã bui? 
diuerũtatꝭ eft foztínido:c ocfectio mẽbꝛoꝝ.qꝛ mẽbꝛa cü foz 
tia fint expellũt paulartilló pbiegma neq; dimttũt illð coa 
dunarivt bypofarca gñet᷑. qp fi fuerit oc frígida coaduãt᷑ ín 
co:poze: vri bv poíarca naſcit᷑. Si aũt fuerit ín vno loco facít 
büidü apoftema qð ʒimia nücupat:fi 9o fuerit putrcfactii 
aut eft ín toto coꝛpe:aut in vno mẽbꝛo.Si eft ín vno mẽbꝛo 
senerat vulnera aut puftulas oe quibus humores fluunt 
faniofi z aqnofi. Si fuerit ín toto coꝛpoꝛe:aut cft intra vafa 
aut extra. Sí eft intrinfecus generar cõtinuũ ampbimerínd 
fine rigoꝛe pprer cám quà fuperius diximus oc alijs bumo 
ribus cfi faerit íntra vaſa.Si eft extrinſecus faat ampbíme 
rinũ cit interpolatióc quá tribus modis cognofcimue ficut 
ín tertíana diximꝰ.i.naturali nó naturalí € rc ertra natura, 
3Res naturalis eft etas: ↄplex io. õ naturalis cft tempus 
regio aer ⁊ artificium ínfirmi . 3Res extra naturam funt ace 
cidẽtia q̃ er bac fc .generant: d (untinfirmi acdidétia: medi 







S'co:tutti. 


ci vo fignificatiocs De re naturali q: bcc febꝛis plarimü ac 
cidit frigiditas ⁊ humidas babétib? naruras etate : 
tá 3urpueritià ppter pblegma feníozibus oorminás c »cfe 
ctione caloꝛis co:;vt abaria nó digerãt ſᷣm ꝙ opoꝛtet:neq; 
ſuperfluitas tertie oígeftiórs ab cis expellaf. odẽ modo 
intelligimus oc omni coꝛꝑe cuiꝰcõplexioni frigiditas et hu 
miditas dominat᷑:pueri vo accidẽtaliter funt phlegmatici 
ppter eoꝛũ gulofitaté : q: accipiũt abii vltra d poſſit caloꝛ 
naturalís pati ⁊ eũ etiã ſumũt mozdinate. vr bumidi chimi 
in eoꝛũ coꝛpoꝛibus augmentant accidẽtaliter:qꝛ calo: natu. 
ralíe in pueritia foztioz eft dp ín ceteris etatibus naturaliter 
⁊ in iuuenib?abüdátio: cft q̊utate:ſic Bal.caloꝛ inquit na» 
turalís ín pueritía plus cft in fubftátia c» ín qualitate: qz in 
ueris eft ficut ſanguis tẽperatus:in iuuenibus ficut cho⸗ 
arubea in acumine permanens. ala crgo eftin pueris 
pblegma onam ppter gulofitatec cibi ino:dinationé Scd 
intelligendü eft in oibus gulofis cibũ potũq; muitü fumen 
tibus ino:dinate ⁊ maxime ebꝛietatẽ aſſueſcẽtibus:⁊ marie 
fi cibo nõdũ oigefto bec fecerint. Palã g̊ eft qp becfeb.natus 
ralíter accídit fcniozibus c cís d fimiles babet copleriones 
ficut glaucis aut rubcis albís craffis büidis nó pilofts: c an 
guſtos poros babétibus , Naſcitur etiã in pueris t eís qui 
fimile fiat eis d. gulofis multum comedentibus ebziofis 
ſepe:⁊ multü frigidà aquá bibétibus. De re nó naturali ita 
intelligi: q: plurimũ pecfeb.nafaf m byemezaut cum aer 
mucat ín frígidirate 2 humiditatẽ. Similiter ci natura ree 
gions fucrit mutata maríme fi panensin fua fanitate fue 
rat affuctus requie delectatiõe  neqsvlla ezerciratione foli 
citudine:⁊ labo:e fuerítvfus. Res arit cxtra naturam fic co 
gnoſcit: qm bec feb.cü firoe putredine pblegmatis neceffe 
eſt in vnaquaq; acceſſione pꝛecedat pziufd materia putre» 
fiat ac calefaciat nimiusfrigoꝛ quafi glacies refrigerãs totũ 
coꝛpus vſq; ad extremitates ⁊ permanet quafi vna bo:a H 
Tũq; pblegma fuerit puirefactii ⁊ inceperit calefieri trãſit 
frigiditas: calo:q leuis eft ⁊ grauís:fed tũ eft oíuturn? ac 
foꝛmidoloſus.Leuitas ⁊ oiuturnitas feb.q: materia € pble 
Smatica ⁊ pblegma cft durũ vr oígerat.Zremo: ei? eft pzo 
pter naturã laboꝛãtẽ er cõtinuitate ⁊ ꝓpinquitate fue ínter 
polatiõis: q: tcp? fuc accetfiois eſt.xvᷣiij.borꝭ c reqei.vj.vn 
de pztufip ſentiat infirmus vnius dimiſſionẽ inapit altera 
neq; perfecte mundificat oc co:poze ficut tertiana:materia 
em tertiane ppter calozé ⁊ ſuã ſiccitatẽ ato ai extraneo ca» 
loze incendit c cónertit quafi in cinere: vn patiens quieſcit 
donec altera veniar acceffio:fs quotidiana nó fit fimiliter qz 
matería eius ppter grofíitate ⁊ vifcofirate fud rarde diſſol 
uit zannectitur co:poz:eíufq calo: fcrua£: pinde patiens 
nó qᷣeſcit neq; fentit qn interpolat᷑. Ideoq; naturã fatigat 
vii eft moleſta ac timoꝛoſa.Rurſus pᷣatiẽs nó ſudat niſt mo 
dicũ ppter groſſitatẽ c frigiditate matenei, Ueniẽte aures 
moꝛbo in vltimitate laboꝛis 7 fignis nũciatiuis apparẽtibꝰ 
criſiq; appꝛopinquãte diſſoluit᷑ materia:⁊ nimiũ fudare ín» 
cipizinfirm?, Hʒ etiã D teb.ꝓpꝛietates d ſunt ab ca inſepa⸗ 
rabiles.i.doloꝛẽ ſtomachi: pinde patientes euomunt phle⸗ 
gma:⁊ fplcnis:f5 tf maio: eſt in ftomacbo:q: pblegma fem 
per eftín oꝛe ftomacbi: pínde pariétes euomũt pblegma c 
facíes coz; fit tumida ⁊ mutat im liuidũ aut plũbeũ coloꝛẽ: 
08 eoꝝ femp e(t hũidũ ⁊ infipidá neqs vllã patiunt fitim: c 
fita ftatu fitierint ft modica: fitis nó eft ppter materiam 
pplegmaticã:ſʒ accidétaliter pptcr caloꝛẽ ᷣblegma calefa » 
eiẽtẽ ⁊ putrefaaété ficut ſitiũt bi d pifecs t meiones come 
düt:becem abaria fi caloꝛẽ in ſtomacho accumulatũ ínucs 
nerit ciro ín ei? naturá ↄuertunt᷑ ⁊ ſitim generãt:qꝛ natura 
liter fant couertíbiles.ZY fi vitimitas caloꝛis in vnaquagg 
feb. venerit mutat facies ei? im citrinitatẽ: vina fit rubea ct 
pulfus fo:tís:bec fiit pprer caloꝛẽ pblegma putrefaciente 
ſſante quídé caloze cóuertít facies ei? in albá « plübeü ca 
lo:é ⁊ vzinajn albediné ⁊ crucitate, $3 q: matería cius eft 
eruda. pulfus cius fit latus rardus diuerſus oebilis . 7.ati» 
tudo fit p:opter burniditatem 7 abundantiam matcric.oc 
fcctíoz paruitas ppter paruitaté naturatis caloꝛis:diuerſi⸗ 
£35 eiu8:0: natura alíqri materie dñat᷑ vñ pulfum facit fortẽ 
7 3iiquádo materia nature pᷣnalet qua oc cá fit pulfus dedi 


Fo.ccxxiij. 


lis.veniẽte at moꝛbo ad finẽ ⁊ materia digeſta fit vꝛina di⸗ 
geſta rubea ⁊ turbida « nũciat ꝓpinqᷣtatẽ crifis , £0» fi qui 
dá fopbifte nos repbedennt ⁊ dixerint fi natura fcb, cft calf 
da ⁊ ñc.⁊ polegma € fngi. c hu.quomõ fcb.er eo nafcit. Re 
fpodemus nó oídm? feb.de pblegmate snari fm fua ppzía 
naturã cziftente:f oicimus qp ois materia pblegmatica fi 
ue cboleríca aur melancbolica cum putrefit bullit ⁊ calefit 
vnde fe.senerat: d fi no putrefit febꝛẽ nullo mó fadict l5 na 
turatr ſit calida: boc teftat p yctericiã q naſcit oe cbo, rub. 
mixta ai fanguine p totü cozpus: ⁊ tf patiéteg nullã febꝛẽ 
patiunt᷑ q: cpol.nóeft putrefacta . "ala ergo intelligim? 
qꝛ pblegmanó gñat feb. naturatr:fs ppter futbullinone 2e 
putredine ꝓcedẽtẽ.verbi gra:aqua caLincedi£ non pprer 
fuí naturá:l5 ppter cãloꝛẽ qu£ ab igne redpit.Suffiar quà 
tũ oifpurauim? oc cà ⁊ ſignificatisibus am pbimernini inci» 
piíamus curam. aa z 

¶De cura ampbimerini, Cap.x. 

ex Ciia bec feb.de pplegmatica nafcitur materia c 
| X pblesma naturaliter cft frigi.⁊ hu.neceſſe eft b 
A. Sj fc.curet ai reb? groſſoꝝ bBoz attenuariuís f$ 
^, Ya. thi q: pplegma oiucrfis modis cft : q: q̃dã ſpẽes 

5 pblegmaris eft groſſioꝛ t frigidioꝛ naturali: et 
queda calidioz:neceffe eft cũ materia eft frigidioꝛ:dari plug. 
attenuatíua d cà fuerit calidio: . M medici ops inucftiga 
revt certiffrme cognofcat quomó debeat curare; fiat Ber 
qütate:res em ſubtiliãtes c attenuátes diuerſo modo funt 
in q̃tate. Phlegma írerü filr eft diuerſum in qualitate: qz 
cft pblegma frigi.⁊ hu.cuiꝰ fpecies eft naturalis que eft oc 
colamẽto fanguínis aquofi: pínde fanguis nó pfecte dige⸗ 
ftus cft pbleg.eft ⁊ pblegma frígidi?: eft ⁊ aliud caudi?c ie 
uíus ficut falfus:qó oſtẽdit caloꝛẽ aquofitati fanguinis effe 
dñantẽ.Silr⁊ attenuariua diuerſa ſunt:q; q̃dã cũ nimio ca 
loꝛe cincẽſiõe funt attenuatiua ficut radices oꝛigani calamẽ 
ri ʒinʒibe. c fimüia: « q̃dã d attenuãt abſq; multo caloꝛe et 
frígo:e quẽadmodũ maratrü lupini apiũ 7 ſitia.Sũt⁊ alia 
attenuatiua acumẽ cał ertínguétia er interioꝛi fit prifanus 
órisaccara t bís fiia. ven qꝛattenuantia talí modo funt: vti 
raur eis tali mó:ft pplegma intellígi£ efie frigidi? ⁊ groſſꝰ 
medice£ cũ re calet᷑ ctiua c bumecrariua. fi fuerit caudi?zbu 
midi? curct ín inítio ai refrigeratiuts c attenuaríuis : feb. 
aũt mitigari incipiẽte aure paries cd re egtenuatiua ⁊ cale 
factíua aut aliquanti calozís actíua, 80^ fi sara fuerint refrio 
geratiua caloꝛe feb. decreſcẽte timem? ne materia indure£ 
c ingroffe£, "»blegma ei licʒ calefiar accidetalirer ramen 
naturafr retinet frigiditatẽ etbüiditate. Sireri fi calidã me 
diciná afluefacimus augmétam? materiã plufj p:ius fuc» 
rat.cp fi caloꝛẽ cũ fuerit fríaidü fufcepit — ad re 
cipiẽdũ caloꝛẽ cũ accidẽtaliter fi calidũ: ppter b neceſſe eft 
fitmedidna meciocr.i.attenuãs fine caloꝛe aut cii modico 
calo:ec boc fiar ab initiovſq; od digeſta fuerit matería cũq; 
figni coctiõis ín vzina altfve loci apparuerit feſtinari ops 
ad expellendũ materia extrinfecus. boc eim fi neglexerimus 
timendũ eftne marería ingroſſet᷑ ⁊ induref: q:ficei? eft na 
tura. Signũ etiãcoctiõis fi nó patear quẽadmodũ firuda 
— alia ſigna mõſtrẽt motã effe materiã ne cre» 
dat v:ine:zpoffibile em eft cruditas vꝛine fiat ez cibi ⁊ potus 
ino:dinatíóe. vri nó tuá actionẽ dimittas ppter vini: fed 
purga materia cii vẽtris folutióe Pm q 05.1. fi pblegma fue 
rit catharticũ oabís oe miraboł citri. kebuP.abfint.bedega 
ri cufeute eupatozio cafiafi . 7 mána:c ai pilt.de bierapig.t 
his fitib? D^ fi fuerit acerofum pblegma purcabi£ ci pit. 
oc ftomaticon:tS rücnó oino materia erpellat fübito:fs mul 
tis vicib? pauliſper: q: fi materia purge£ in vna vice cii fo: 
ti potióe timẽdũ cft ne repugnet matería potioni cum fua 
grofütie: ⁊ cOuerta£ potio ad ſubſtãtialem co:pís büiditas 
té: vri natura itez repugnet ei : t fiat B certame cà infirmus 
moleſtãs ac piclitãs.Eodẽ mõ opʒ fadam? in om̃i paſſiõe q 
fueritoc Sui materia ⁊ dura ad diſſoluẽdũ. Põt itaq; mate 
ria cognoſci fi fuerit ſalſa velacetoſa bis fignis:qꝛ fi fuerit 
acetoſa infirmus paruá habet iitim ⁊ ſentit grauitatem c 
in ventre ec ventrem babet có m. £aufaq: pblegma 
cũ frigidũ fueris ⁊ groſſum adberct ſe vie t pꝛohibet cá ne 






Ziber 


etjdatur: ende patiens fentit grauitatem ; efi matería 
fuer alſa: fic fitia nimia egeftio ſolubilis ⁊ patice fentit in 
ftomacpo punctioué ⁊doloꝛẽ:⁊ D5 os ſiccũ ⁊ falfus cũ nimia 
finzq: pplcgma cũ fua faifedine pũgit ftomacpü c inteftina 
4 Cogit ea vt expellãt a fe qͥcqͥd fecis habuerint.Sũt ⁊ alia 
figaa quía fi marenia fuerit falía frigiditas mino; t calozfoz 
tío: ⁊ actio fir bꝛeuioꝛ ppter icuirarez acumé marcrie; c eco 
trano funt figna fi fuerit acetofa. 42» fi vᷣtus inarmi neqat 
pbarmacíá tolerare:oʒ ingeníarivt extenuet᷑ matería abiq; 
vᷣlo naturc laboꝛe:verbi gratia:fi materia fuerit ĩ epate oo 
nentur cá epatis müdificária cum vꝛina ficut trociſci de ro. 
⁊ trociſci de berberis oximeł.cũ lucco vel aposimate berba» 
rũ.ſ.radicis apt] maratri ſcariole fcolop£.amcos.cofice cum 
ſucco maſtic :ñ materia fuerit acecoſa.qꝙ fi (alfa dabis troci 
fci oc ſpodio cà ocísaccara , $ed fi materia fuerit circa fto» 
macbü müdificet ſtomachũ ci lupinis melle ro. fi fuerit ace 
tofa, ti falfa cũ rodoʒaccara. Audiuimꝰ quofdá antiquos r€ 
terẽtes fc vidiſſe ads quotidiana habuiſſe oc acctoto pble 
gmate:deinde ci oxiremiã inciderit c vomiti:q qn fala oc 
taví funt ficuc blitis eugatis cũ obſomogaro⁊ porrisradici 
bus (parag:s « ſimiliter potaucrüt vinti foste ⁊ vctus; t po 
fucrunt epytpíma calídà ſupꝛa ſtomachũ cum à cibis fucrit 
ínanitus oc oleo nardino c lic euafi ſunt:qꝛ materia diſſolu 
ta ai egeitione egreffa eft. ali) adt comederüt piſces cũ fina 
pí cfo:tc vinũ pocauerüt ⁊ ani funt effecti AL Sufficit quà» 
tü oífputauim? oc eura ampbimerini abfolute ⁊ vniueriafr 
vouim? mó oicerc particulariter devnaquaq; fpede ci?: vt 
dicimꝰqꝛ in initio ops inueſtigari qualírates marencietrum 
fucrit ſalſa: ⁊ fic in initio moꝛbi detur orisaccara cũ aq calió, 
vcniétc aũt acceffióc c frigoꝛe incipiẽte ponan£ pedes patiẽ 
tis in aqua calida ín qua cocta fuerint camomilLz viot, ane 
ti: fricenf pláte pedü cũ oieo viol. 7 fale 4D» fi ſpõte parit 
vomitũ fit bonũ ñgnũ:ſigt emm leuitatẽ materie etufag facili 
tate, Z» fi vomitũ nó babuerit ne coga£ vt seed o ino 
tio moꝛbi:q; fit groffiratem ⁊ duritiã materic, vri vomere 
€i fecerimꝰmagnũ ftomacpo nocumẽtũ tribuim?: cipamct 
fco. ꝓpꝛie fit tomacpinoatiua: pinde nó dʒcã fieri (toma. 
€bo icfione inferẽs:ſ̊ Dari couemt rodosaccará cum calidaz 
8qua cdi calið.in hac feb.eſt vtiliſſma:materiã em attenuat 
⁊ oiffoliucz firím ertinguitzq: cà ſitis in hac feb.eſt ebullitio 
c putretactio materic.vñ cũ fucrit extenuata ppter aqua ca 
Liaá fitiscctinguit :ocide accípiar ptifanti cũ õxtʒ accara. 
fi egeftio fuerit (tiptica oabís mãnc.q.xxx.oxiʒaccare.g.j.aq̃ 
calide.7.iij. S5 at eb. pzimá tráfierit hebdomadã « 5 
coctiõis appucrit invꝛina:⁊ materia moueri ⁊ digeri incepe 
rit; tribue in initio acceſſionis orísaccare.5.t). cü apoʒimate 
ancti t puocabis vomitü finc anguftía.Z fi véter fuerit có 
at? pumcfac cd cũ lupino mánarodossccara t bis fimí 
libꝰ. Qſi nõdũ huinefactꝰ faent dyftere ei facíes oc vioł. 
camomilleõ fpinis egyptiacꝭ malua afi.2.).fc- crod hoꝛtẽſis 
5.rx.furfurís blece centaurce maioꝛis fcbefte : oa coquant 
init) . lib, ad oonecad vnà redeát ;ocínde colátís adde olei 
violaz succa.obfomog.ah.2 ). falis cõis nitri ait.5.6.40» fi fc, 
elógabi£ vr.rüij.tráfcat 0165 t manifeftabit fe patiẽs fenti» 
re fumũ cat. oe fuo co:pe exire:⁊ patiẽs fentíct abominatio 
nẽ aur vẽtris rugitü:cognofce q; materia eft pturbata 7 có» 
mota c vult exire p fudo: fi fumofitas fentif: aut cũ vomi 
tu fi abominationẽ:aut egeftione fi ragítü paffus fuit. Vñ 
ops feftinarevterpclla£ materia cũ b catpartico qð. fv. mí» 
rabo.citri.kebuł añ.ẽ.ſ.bedegar.⸗.vj.rute abfintb.eupato:tj 
añ..iij.vue paſſe Conca d Deo. -puns qi ola itri 


bus lib.ad coquant ad tatẽ:deinde máne rodosacca» 
rc afi. j.adde colatis oib? potuí dabis. 3Pill fifi mó valen 


tes. fe. lebul. 5t turbitb . 5. tj. c P. bierepi,s.tj.trocífcü oe 
rofisbedegar an.5.t).abf ntb.eupato:t) cuſcute añ.ʒ.iij.ma⸗ 
ticis. 5.9. tt pera cü fucco aptj aut lupini ⁊ fac pilł.ad modi 
— — — Eon calið.aut oximeł.cũ calí3, 

oppilationẽ c renũ — ã ꝓuocat ſto 
machũ oe frigidis humoꝛibus müdificat: marie t cũ aq̃ cał. 
bibat:qꝛ ad calida multũ iuuat. Idcirco cauenda eft in pac 
fcb.aquafrigida femp:neq —— potũ autfim medi 
díciná;qs materiã ingroffat 7 cógclat; accipiat ptifanum qo 


eft coctũ c radicibus aptj aratri aneti calaméti cti modis 
co piperís: cũqꝙ; frigus acccflerit ponanf in aqua cali. pedcs 
ín qua cocta fuerit camomilla anctà ianiucaig abꝛotanũ et 
fimilia: qp fi frigus fuenz toꝛte Qn gladíce epithima doꝛſo 
femo:i c vétri imponat᷑ cũ calido olco ip quo cocra fint pire 
trü ftapbifagria nitrum pip ⁊ calametũ:dabis ormel cüca 
lida in  coctü fuerit anctü . £22 fi nó venerit vomít? ſpõte 
puocer cũ oximelle ocradiabus aut 0c ancto € aposimate 
faicolox falc cói q ola calida accipiant Soi egeftio fuerit co» 
ftipata dabis fucco lupini cũ carpobalíamo crod bo:téfis 
5. Vt Saccare, 2.. ꝙ fi pecnondum füfficerint dyftere fades 
cum ic. croci imalua colodntida cenraurca furfure bleta ob» 
fomo$. fifameleó mro lale. Mabis pifanf cũ radicib? ma 
ram aptj corunelle coctũ.Si ar ptũanũ in acctofitaté có» 
ucrfus fucricnegabís illnd;« oa mellicratũ w quo coctafue 
rint fpica maftix cti cinamomo. fi vomitus in initio moꝛ⸗ 
bivencrit ipótancus nó cottringas eũ:ſed fi adeo qugm en» 
tatus fuerit vr virtus patiẽtis pati cü nequeat »ftrínge c 
cũ firupo oc fructío? aut firupo mat.gra, facto cũ méta. fc 
cipiãt pauc confccrionéqu c. Iv.cbune maftícis ligní aloes 
an. 5j. cípert.s..c P.cardatno.5.t). f, mente ficce.5. ).P ,maE 
6r, vii). 5. omnia coquantur intribus lib . aque víqs ad ter 
tlam:⁊ Qabía potui paulatim, lius . "V .fpice mafticis an, 
3.tj,gar. ligni aioes anífi afi.5.1).fac puluere ⁊ dabis.ʒ.ſᷣ.cuʒ 
odozifcro vino. Sí patiᣠgrauitate capitꝭ pona£ facies fup 
fumũ aq cali.ín qua cocra tint camomüla mcllilotf ct ſanſu 
cus.caucãt aboi effuftoc lactís aur aliquaz rerũ: nec capiti 
funtímponéda olea:etiã nec capiti nec faciei nec toti co;po 
ri umponantur: quia materia feb;íe cft multa ⁊ vifcofa ⁊ 
oleũ cóftipat poꝛos:vñ nequit materia diſſolui. Dietã acci» 
piãt pác iuravídcicer ciceris;blete nó multurm comedat ne 
ftomacbo aggrauato abus nó poffit oígeri neq; multü fub 
tilí vtaf dieta nc p:elóg.tudine mo:bí pattés ocficiat:fs fi fe 
bꝛis índpíat ad mediũ oit manc accipiat ptiſanũ:incipiente 
$orígo:c oximeł.cũ calida ſumat:cũuq; feb.ceffauerít come 
dat. Rurſus fi mane fcbzis accefferit nílpil accipiat quouſ⸗ 
qp ceſſabit. Uniuerſaliter quoq dicimus vt ínter cibũ c ac» 
cemonẽ fer hoꝛaꝝ fiat ſpaciũ:ꝙ fivírtus patientis oefecerít 
ínacapi£da poarmacía oa càm ſuauiter artenuatíua t mun 
díficatuam.verbi gratia. €5i materia fuerít epati vicina oa 
bis ré cpar müdificante.g fi fuerit ĩ ſtomacho oabís ea que 
ftomacpi für müdificatiua:ficut abfintpíü aposáma oc aloc 
permit bis fimiía quéadmodü víder] materíá effe groſ 
autfübtilé.bona aũt funt'catbaplaimata aut epithimata 
calefactíua ⁊ diſſplutiua in ftomacbo 7 epate:fed tamé poft 
imüdificationé cü certiflime nouerís, materià effe diſſolutã 
⁊ lidfactà. Apparẽte figno coctióís ín vzina ruat cti tyzías 
ca magna poft vomitü, £i fuerit materia mita cfi cbolera 
qpbibe ea q funt calida:⁊ dabis muicẽ oximel ⁊ orísaccaráz 
X inuicẽ mel ro.rodosaccara ⁊ materiá cü frígidie mífceas c 
quía huius febꝛis eft pꝛopꝛietas volo: ſtomachi:opoꝛtet fto 
macbum cófo:tan cum cataplafmatibus € epytbunatibus 
que funt facta oe maftice abfintb.fpicaz amonito⁊ his ſimi 
libug, 4» fi ftomacbus ocfecerit vt carcat appetitu confozs 
tamus eü ci oleo nardíno 7 abfintb. Si ouritíá ſplenis ba» 
buerit curetur cum medicina ſpleneticoꝛũ. Si patit᷑ ín fto» 
macbo frigiditate velacetofitatem : imüdiíficam? ſtomachũ 
cum bis pilulis eum oc co:ruptis humoꝛibus inaniẽtibus. 
"Résebuts.tj.píerepig.s.tj.t P.fucci.eupato:t) fici abfintp, 
ait.5 i. facpuluerem ⁊cũ aqua calída tépera ⁊ pilł.fac. cp fi 
vis cae foitio:cs faccre adde modicum fcamonee et cufoz» 
bij. &lius. "fI. bicrepig.s.tj. coloquíntide interioꝛis.ʒ.ij.eu⸗ 
fo:btj nítrí afi.5.f. tempera cum fucco caulium ſilueſtrium ⁊ 
adde ——— bdellij gummi añ.z.j. Alius valens ad mũ⸗ 
dificandum ſtomachum oc groſſis humoꝛibus ⁊ ventoñta⸗ 
tc inflatiua. IV. kebuł falis gemme ameos apij ſemi.ʒin⸗ 
5ibe. piretri añ.ʒ.q̃.piperis lonai.s.íi).rurbitb.s, vij.opagres 
di.5.f). penid.quáti omnes fpes: mel qð fufficit da.ʒ.iij.cus 
calida. Apoʒima radicis valés 5 bácfeb . fi fitourazoíutur 
na. radices maratri apfj radías ai.3.i.3meos apt) eupa 
toꝛij a1i.5.iij.bedegar.. vj o:igani abfintb.ari.5.j.fpínc eapp. 
cufcute ap. 5. iin. fquinanti ariftoloc.c rotü.aD.5. v. omnia co 


Febrꝛium. 


zeur ín trib? lib. aque donec ad vnã redeãt: deinae colet. 
posit atozio valens 2 hãc febꝛẽ cii eft oíuturna , 
ci eius añ.ʒ.iij. aſari ameos api) an. 5. flr] 
€:igani.5.fj.abfintB.s. ít). fe. "Famiterre.s. iiij. lactj amigdala. 
amararti afi.s.iifj.oia coquátur in tnbus ib. aque oonecad 
ni. 5. iij. ameos. s. iit) sisi. piretri ah.5. f). C P. coziadri.s t).r0.5. 
bii calaméti 5.9) liquiríae bedegar añ.·z.iitj. omnia im tríb? 
libzíe ad coquant vía ad tertia partt ⁊ colatü oabie potui. 
4rofafa fbat.valet 3 febzes diuturnas cum nímíafrigidita 
£c. Rv. lacce.s. r.fücci enpato:tj. 5. iif) ſpice. s. vt). afari ariſto. 
to. af.5.iítj.loge.s1ij.amigda. amaraamaratn a anifi me 
£c.2f.5. (i. croci.s tj. bicreptg. 5.vj.tépera oia cii fucco lupi, 


babís cii mellicrato ⁊ ſucco maratri apt) . lius fitr vales, 
"f anifi.s.v.amicda 5.) fquináti.s.if) brerepi sir. fucci eus 
patoztj.s.íij. c p, maratri apt) an.5.1£). ſpice rofa ah. 5.if). té 
pera ci fucco maratri t dabis ad potandá ciraposimate ra 
dicum Alius..aloes.ʒ.iij.coꝛianð.ʒ.itj.calamẽti.ʒ.v.vuaꝝ 
pafía.enucleata.s.vi.coquan£ in trib? lib.aque ad tertia c 
€olatü oabís potui, Trodifcus ali? .ſpice afari ameos fo 
5j abfintb.lacce af. fj.anifi. 5. v). ſucci abfinrb. fucci eupato 
tj af. 5.itj.aloes lote.5.v. apt).fe.s.f. c P.oia c fucco ap aut 
maratrí tempeern£ trociſci mfo:mentur . dabis eos ad po» 
tandi cá aposímate ſuperioꝛi.Q fi nimiꝰ ín bacfebze fri» 
do:fuerít: eppthima ſupꝛa doꝛſum frígdo:e accedente im⸗ 


ponat᷑ aus oleo vᷣbi cocta fuerint piretrũ ftapbifagria piper 
calamentũ.Alius fimiliter. R.tburís mafcult piperis piretri 
—— põdus fac puluerẽ ⁊ tempera cũ oleo ep quo vngas 
dorſum. 


¶ TDe hemitriteo ⁊ eius materia. s£ap.rj. 
itríteus nafcitur oe materia cholerica ertra 
| vafa eríftéte: c pblegmarica intra vafa que vtra 
t] vi j| qpinquántate eft cqualís, vb. Dippo.in paimo lis 
D. CAS b: epidimie:pemítriteus inquit nó dimittit.qð 
7? bencoirit: q: vna ſuarũ materíag eft intra vafa, 
materia enim cá fuerit intra vafa nó quieſcit patiẽs qꝛ non 
babetínterpolationé quis fuerit interpolãs naturaürer: et 
qi b febꝛis oc ouab?nafcit materijs ↄꝛijs.i.phleg.⁊ cboL. nit 
ín oie tertíane acádéná fiário cómirtaz moleſtatio feb.va⸗ 
lida:qꝛ moleftario eft oe ouab?fcb. 3:05. 3n oic aGr ampbi 
merine figna apparent fimplicia zaptaz c moleftanio febzis 
eft mollio: z cui: qꝛ vnius fcbzís eft . 22 fi quidã fopbifte 
nos rep:ebendcerint c oícár:fi cft hemitriteus feb.de duabꝰ 
fcb:;i.cópofita.i. ampbimerina 7 tertíana: c ampbünerinus 
palã ín co ap eiufqg fianificarioes — quare 
accipit nomẽ a tertíana ⁊ nó ab —— põdemꝰ 
qꝛ ampbunerínus aperte patet ſenſui ⁊nõ eft neceffe ſibi 
nomtimponat fed terríana qꝛ eft oino'occulra fi noie cares 
rct oimodo ⁊ ipfa negaret᷑. Si iter dixerint quomodo pof 
fum? nofcerc tcrtiane materià vtrũ fit extra vata: c ápbime 
ríni matená intra vafa, Dicimꝰ qꝛ fi frigitudo d folita erat 
ín ápbímerino nó apparet rigo: tertianc apparet intelligi 
tur matería ampbimerínt effe intravaſa. Pꝛeterea aum bec 
fcb:ís quotidíc accidit cognofcim? eá pplegmaricam babes 
ve matená 7 q; frigoꝛe caret ⁊rigoꝛẽ habet:cognoſcimus et 
€polerícá materíam cómirtam cfTc. 
«[ £ ccura bemítriteí, 
Entriteus qoc cholerica 7 pblesmatica mate» 
NI ma eſt:neceſſe eft curamẽtũ ci?fit mediocre inter 
LA. ej rem calefactiua Crcfrigeratiuá :z q:ois cõmix⸗ 
1 $6 tio aur eſt ín poteſtate ⁊ actu equalis vel inequa 
lis:aut vna foꝛtioꝛ eft alterazops vtraq; bui? bc» 
mitrítci materia aut fit eq̃lis aut inequalis. $i fucrit equa 
lis fit verabemtriteus: cuius curano fit cũ rebus attenuá 
tíbus c diſſoluẽtibus nul frigdoꝛẽ aut calo:£ facientib?:ft 
eutlupíno maratrí ſucco apt) (ucco mãna meT. 5accararodo 
saccara ptifano ci orumelle, 2 fi cbolera fucrit maío: furta 
cilio: c leuioꝛ: quá curari oec; cũ reb? müdificatinis ⁊ modi 
cũ refrigeratiuis ficut endtuía maratro rodosaccara vioł.⁊ 
3accara mána pꝛunis ptifano cũ oxiʒaccara fimilib?. $5í au. 












té pplegma videt᷑ onarifit bemitriceus moleftio: d medico 


tur cũ müdificariuig z diſſolutiuis 7 aliquãtulũ caletactiuis 


Fo.ccrriiij. 


quẽadmodũ mellicrate cii aqua calida firupo abñintb.ptiſa 
no ín quo cocta fuerint apt) radir maratri radir anetum cala 
metü ocunel accipiat⁊ trociſcũ oe berbens oia cii fucco ma 
ratri cocimell-.fumat mel ro.cũ maftice anifo maratro⁊ ad 
calida. 5i videris matená attenuariz mouerivtegrediat c 
figaü coctidis invzina enr ota juennaas fuauiter 
foustioné faciente. t bonũ eft fi poft db vomít? puoccf :Ic 
oiurenca tribuan£ ficut troafa oe abfin.« oe Lacca cá fucco 
maratri endíiuie « aptij. Pilt.valẽtes. I. bierepíg.calam.€tí 
an.5.v.mararrí anift apt) ari. s.t). fac puluere tépera ci fucco 
apt) oabíg. 5.1). c tepida, Alie pill. fir valétes ,"Re bierept. 
calaméti an.5. v. maratri anífi apr) af.5.0.fucci abfintb , (uc» 
a eupato:t) ah.s4it).t£pera cà fucco fumiterre ⁊ fac pilł da⸗ 
bis potui. r.cum aqua calida, "UN 
¶ De tetrateo. t 
Etrateus nafcif oc chimo melãcholico.cuiꝰ mas 
itena aut eft putrefacta: aut nó putrefacta. Ron 
|putrcfacra aureftin toto coꝛpe:aut i vno mcbzo 
À Coarctata,. €» fucritin totoco:pe nigrã gDat ycte 
ritià à fit ex oefectióe fplemis languimis feces ab 
epate traberc ocficiétis:q fi fuenrín vno mẽbꝛo durũ gitat 
apoftema qð vocat fclirofis. $i fuerit purrefacraz aut eft in 
vno mẽbꝛo:aut in toto co:pe. €x fitin vno mẽbꝛo ghat can 
cer mẽbꝛa comedẽs.Si fucrit in toto cozpezant € intra vafa 
autertra Sí eft intrinſecus faat q̃rtanã fine rigoze neq; in 
terpola£ . Si fuerit extrinfecus € cti iterpolarióe quá intelli 
gim?trib? modis.i.rc naturali nó naturali? reertra naturá 
De re naruralífic cognofia£ q: plurimũ accidit qͥbꝰfrigi.⁊ 
ficca onatur complexio: caius etas eft ſenectus a.xxxv. ad 
rLános mari fi fuerint calidi c ſicci:vene coz augufte ⁊ oc 
culte.⁊ aliqñ fit caadas c ficcas habentibus complexicnes 
accidétaliter:q: cpoLnig.nó inuenit nifi in frigidas ⁊ ficcas 
babénbus — naturatr: ⁊ eis quoꝝ cõplexiões fue 
rint calide ⁊ accꝛdẽtaliter qꝛ groffi chinu fuerĩt in coz 
poꝛe calido c ficco daufi: c mozan ibi vꝛunt᷑ cr cozpozis ca 
loꝛe eoꝛũq; büidirates ocficcantz murant i cholerã nigrã. 
De rc nó naturali fic cognoſcit᷑.naſcit᷑ em̃ in tépozib? frist 
ais c ficas t in cis q funt frigidi 7 ficci naturaliter:⁊ oicta. 
fiirfrigidac ficca. ſimilter ĩ regioe ⁊ acre fumili modo eri » 
ſtẽtibꝰ. De re extra nanurá fic cognoſci 2uenir: q: bᷣteb.cũ 
inaoit magn?paneti euenit frigdo; laboziofus c offib? fra» 
ctura: frigidiras c aroffincs materici currés ad fenfibilia 
mẽdꝛa agguat nimiũ mẽdea frãgcẽs acoífiüges ⁊ lõso ĩ eis 
moꝛat tpe:nó em̃ cito vꝛit᷑ d c iacipitvꝛi nó rimi fcit calo 
re: fs dũturbat co:p? pprer materiá nature laboꝛẽ faciente 
 aüqnmaterie natura dñat᷑ ⁊ qefcít infirmus; aliqũ moz 
bus nature pꝛeſtat:vñ pane moleſtat᷑. Caloꝛe aũt febꝛis 
ad ſummitatẽ accẽdẽte mutat colo: coz ín plũbeũ ⁊ nigrü 
colo:ẽ:cũqʒ febꝛis mingaf colo: coz fir p.ũbeus aur ſulppu 
reus cauti coz fit - t — ett ſiccitaskbob nis. Et ſi 
cuttertíana ppzie facit doloꝛẽ capitis ⁊epatis:amphimeri 
nus Golo:em ormacpi: fie c tetrüred ool: couritià (ples 
nís fequun£ ꝓpꝛie.cã eft ficcitas t groffities materiet llbec 
aüt feb.xxiíj.bo moꝛat᷑ cqͥeſcit. viq̃. Cũ aüt feb.ceffauerir 
4 ouritics materie patiẽs qᷣeſcit nibil mali fennesq: "mare 
ría jfi ad dneré$ti£ vf nip fue hũiditat ã co:pe pmanet d 
calo: nutría£:q: büiditas femp € calorf cuftodiriua i coꝛpẽ 
€ cr fud nutrumztü.b reftíficat :q: extrinſecus ignẽvideuiꝰ 
ficca cóburere ligna c ea ad cinere ꝑaucere:ſ fiviridía wice 
dent in cis futi caloꝛẽ optie def faarc. Pulſus ín pac feb. 
ín titíoeft paruus tardus ⁊ occultꝰ.in vltunitate aüt moz 


Duobus modis fiunt, Uno ficcitatẽ materie; alío qz 
ined fua aroffirie vic : vñ p:obibetur aroffitudo 
uoris vzine ne iat: ficutfeces vini ꝓbibet vta cola 


mẽto exeat: pínde crit dari ⁊ ſubtile. Cã nigredinis vine 
in finc bui fcbsis fit ppter naturã digerẽtẽ c fubtilíantem 


Liber 


mareriã c expellentẽ eãcũ vꝛina.x ñ ꝑfectã ſignificat criũm: 
fed th vꝛina eft diuer ſa ín bac febꝛe:qꝛ matena bhuius febꝛis 
eft diuerſa. Eſt em̃q̃dã q̃ fitoe incenſione ſanguinis: eft c 
alia naſcẽs oc aduſtione cbolere:cftz quedã que gñat᷑ oc ín 
cenfióc phlegmatis. Tã Dui? diuerſitatis eft q: hũoꝛes cu; 
fuerint incéfi 7 cómirti generát febze errarícà « cómirtàzq 
cũ ſit diuturna ocficca£ c ín quartana cóuertit . verbi gra: 
fi ddà pati£ tertianã in cftatec fur tráficrit tern inũ ſubtile 
fae materie diſſoluit᷑ nũc cii vomitu nũc cũ fudoze ⁊ modo 
ci cgeftióe ⁊ pars ꝑmanet groſſa:vñ veniẽte autüno ⁊ na⸗ 
tura tẽpoꝛis ad melãcholiã mutata: illã materiã ad fuá con 
uernt naturã:⁊ nafat quartana.s£odé modo fanguisfi pu. 
trcfiat ⁊ generet febꝛẽ atq; ſplẽ ocficiarad attrabendũ fece 
ſanguinis ab epate:ꝑmanet cti (anguine mixtus:⁊ totũ coz 
pus perambulans generat febꝛẽ fi putrefit q̃ cft indefinita 
cuius tẽpus nó pot octerminarizintrante autũno mutat in 
quartaná.fimili mó íntelligit oc phlegmate:phlegma ctia 
magís oibus cft cõueniẽs ad murandt fein cpoterá nigra 
que eft in frígiditare c groffitudíne : bec $ fuit diuerſitas 
viínc z pulfus in bac fcb.f. pprer diuerſitatẽ fue materie. 
¶ Te febꝛe quartana 7 eius cara . Cap rii], 
zs Gartana febꝛis q:fic oe materia grofia ⁊ oura 
i vtperfecte curet ops medicũ inueſtigare « cófi 
derare curáei? 7 puidere Qttuo: res:quazvna 
D eft: in in:tio nó oet re nim ũ calefactiuã ne cale 
— xaciat materia t inde ouc febꝛes generent: vna 
vídcl5 interpolata⁊ diuturna:⁊ alia acuta ⁊ cõtinua:quibꝰ 
virtꝰpatiẽtis deficiat ⁊ ipſe infirmus ſubeat ꝑiculũ.natura 
em̃ nõ tãte vᷣtutis cft vz poffit mo:bi acumẽ eĩuiq; ꝓlixitatẽ 
tolerare. Scda ne oet frigida ne cõgelẽt ⁊ materiã coagu⸗ 
iẽt.vñ induret ⁊ moꝛet᷑ ad digerẽdũ:natq; cã ꝓlixi modi er 
eius peſſinntatis. Tertia nc conſumat aut debile faciat coz 
pus cũ ſubtilitate diete t abſtinetia:q̃ cá faciat mutare pa⸗ 
tientẽ ad ethicã ⁊ phthyſim.Quarta ne cófundat coꝛpus cit 
pbarmacia ⁊ maxime in initio moꝛbi pꝛiuſcᷣ materia moꝛbi 
eliquet᷑:⁊ ſit inobediẽs actioni nature.S5 0p5 medicũ ma» 
gnũ babere ſtudiũ in fia actiõe vr oet ré maturantẽ ⁊ dige 
rentẽ ⁊cito eijcientẽ: ⁊ ingeniet purgare cathamodicũ ma 
teriã cũ leui vomitu:ſtudeat etiã in regiminet cõtoꝛtatione 
fplents z epatis:q: epar generat ſanguinẽ t müdificat eũ. 
Q fi oefccerit eũq; nó purificauerít : permanet cõmixtꝰ cũ 
putridís burno:íbus: vñ tpfe putrcfit z inceditur:fple aute 
Q: trabit fecẽ ⁊turbiditatẽ fanguinis fi ocfecerit pmanens 
fex in fanguine co:rüpit: vñ idẽ fanguís putrcfitz incédi£ , 
Hac de cà vriliffima buius fcbzis bec cft curatio vt oef ori 
3accara cii aposimate radica c berbaz « firupo abfintb.tro 
ciſcus oe cupato:to 7 fcolopé.t oc reubarbaro.£ ps etiã ne 
trocifci ín initio oen£ ne deñccẽt hũiditatẽ materie : ⁊ indu 
rcf ad obedíédii nature:f5 »uenitoare poftd materia fue; 
rit maturata. gbftincát a pullís gallinaceis ftarnío ꝑdicibꝰ 
per tres bebdomadas initiatis febzibus nc cus vnctuoſita 
tc carnis calefiat ⁊ vzaf feb. q: vnctuoſum in feb.eft quafi 
oleũ i lucerna.O fi matería nó faerítmaturata p illas tres 
ſeptimas abftinenti3 habeãt vfq ad.rl.otes:fi virtus patiẽ 
ti patí valeat, £ta:bcc fcb.oe hũoꝝ incẽſiõe gnat.cfigui 
nis pblegmatis4 cpolere rubec ops diſcerni oe boz quo bu. 
mo:ü fir gñata vt curet putops; vi: inueſtiget vtri an hãc 
fcb:e fucrit fanguinoléta feb .aut fanguínei moꝛbi: aut có» 
pletioni infirmi oomínet fanguis ⁊ vene ci? finr plene pul 
fuslatus fpiffus vꝛina rubea ⁊ ſpiſſa « in oꝛe cíus dulcis fa 
po: tẽpꝰver aer calið. humið.ſomnꝰ patiẽtis granís fitis 
parua patiẽs mãſuetus⁊ paaficus:intcllígimus emfieri oe 
ſanguĩsincẽſiõe.O fi hãc feb.tertíana ancefierit aliufeecbo 
lericus moꝛbꝰ 4 patiẽs facrit iuuenis macilétus cbolericus 
pulfus acutus 7 velor vrina rufa ⁊ ignea fitis nimía ct vigi⸗ 
lie iracũdus ⁊ íntolerabtís tẽpus ctascaer t regio calida et 
ficcazintellígimus cá eſſe oe incenfione cbole.rub.40 fi am 
pbimerín? p:ecefferit aur pblegmaticus mo:bus : 7 patíés 
fenío: fuerit ⁊ pinguis coplerio eíus frígida tbumida pul 
fus latus c tardus v:ína eroffac crudafomnus grauie fitis 
parua ttp? hyems aer ⁊ regio frigida z büída c pluuia fue 
Ht multa:cognoſce eam oc incéfioe pblegmans fuíffe natà 






is itaq ſignis q̃rtane oiuerfitas ſenſui facillime piʒ . Igi 
rf —— noueríe cam eflc oc vftionefanguinis 0a in 
initio rẽ attenuatiuã z diſſolutiuã c t nó calcfacient£ ficut 
ptiſanũ cB orisactara rodosaccara viol. succara c6 aqua ca» 
lidavomíti puocabíe'n initío acccflióis cũ frígus inceperit 
infundatttur pedcs ci?in aqua calida in d cocta fint camomil 
la viol. accipiat fucci maligra.z vuae byemalcs.40» (i ma 
tcríaincipiat digeri feftináter fanguine oetrabi conuenit oc 
bafilica vena finiftri bꝛachij aut oc medía: ⁊ minue quoufas 
viácris dará fanguine egredivirtute boc patiẽte: puoca g 
egcftioné fi neceffaría eft Doc catbartico qo fV. mirabola, c 
tri. kebut uiub.pꝛuna vuas paffae enucleatas ſe.fumiterre 
caſiefiſtuł. mãnã rodoʒaccarã radicẽ api) ⁊ endiuie. £0 fi fe 
bꝛis clógabi£vr]viccfimü tranfeat oit leiunet ínfirm?p oẽm 
diẽ acceflióíec alio otc nó multü comedat;q: —— 
abſtinẽtiã attenuat᷑ vtat dieta ſubtili q̃ faciliie egrediat. M 
fi drrana oe incẽnone cholere rubee fucrit: dabis ĩ initio ad 
iutoꝛia refrigeratiua ⁊ attenuatiua: qz materia ꝓpter calo 
rẽ ingroſſata non attenuat᷑ nífi cũ frigiditate: ꝓinde dabis 
fucci maligra.cũ orísaccara ⁊ ptiſano.O fi cotipata fucrit 
egeſtio bumefiat ci mãna rodoʒaccara pꝛunis fucco ende⸗ 
uic cafiati , CP finódü p bocfuent hũefacta caue ne dones 
catharticũ pꝛiuſꝙ materia digerat fsfac clyftere,/£» fi mate 
ría incepent oígeri t oc loco in locü n ouẽri:purget᷑ cücar 
tbratico oc mírab , citri.kebuł.oxifenicia pꝛinis eupatozío 
vioL.cafiafiftula mána rodosaccara abfintD.cufcute fc. fumi 
terre c radícib? endíuic./Do fi matería fuerit itra vafa ⁊ pur 
gauífti bis vel ter cü B cathartico bonũ eft fi minuat fáguis 
Oc bafilica vena finiftrí bꝛachij:cauẽdũ tf € ne fiat aid? ma» 
tcría digeri inapiíat:ín fine a üt moꝛbi lauet᷑ in aqua rcpída 
ín qua cocta fint camomilla mellilotũ abfintb. enguant cu; 
vínoodoufero mírto ci oleo ro.calamo aromatíco tẽperatis 
oibus cü fucco maratri.comedát malagra . vanas hyemales 
meloncs paleftínosc ſimilia.Oſi oolo:&capit] parínnt pu 
mefiát narcs coz ai olco viol. fi vigilias babuerint lauent 
pedes c aura cũ aqua in q cocta fint papauer lactuce vioł. 
⁊ ſimilia.O fi oc incẽſa fuerit mareria pblegmatica oabis 
ín initio mel ro.⁊ vioł.cũ calio. Apparẽte aũt coctíóís figno 
da ſuccũ maratri api) cũ fc.crod bostéfis 7 fucco lupini , £5í 
egeſtionẽ vis Dice dyftercfacoc ficubus ficas fpinis 
egyptiacis camo. fe.croci bo:téfis fifameleó obfomoga.sac 
cara nítro fale cõi coloquíntida t bís fitibus , £pitbima fa 
cías ci oleis calefactíuts humectatiuis t apítiuis.nutrian£ 
ociure ciceris ⁊ lactu., £ fi feb.rl.oics trãñerit accipiat car 
ne:f5 tñ carné cauestvifcofamz vncruofam ac mult pinaue 
diris babẽtẽ.abſtineãt | die acceffióis a cíbo: ín die rráqua 
accipiat cibũ aſſuetũ:⁊ t nó multü caueãt fe a frigidis bu 
midis: potét fubtile vinũ in caloze tẽperatũ:de auib? comc 
dáreas d tenerae babétcarnes ⁊ facile oigerunf: vomit? p 
uocet c poft cibũ fumar diaciminũ oíatriópipereó: ftatu au 
t£ accedete ⁊ coctionis figno ín vꝛina alifqs apparéte ſub⸗ 
tiliek oicta purget cii pbarmacía« clyfterib?.oabís etiã oux. 
retíca, cvomíitü oi oícaccefiióis ftomacboinaníro ꝓuocabꝭ 
in die qua non venerit acceſſio puocet᷑ vomitus poftq co» 
ederit.abſtineãt a pullis ⁊ oib? volatilibus ꝑtres beboma 
das c pP donec digeſta fuerit materia:deĩdẽ fi vᷣtꝰ ꝑmiſerit 
dabis ãnualẽ agnũ ei. fi febꝛis nó fuerit foꝛtis neq; ᷣtus 
defecta oa helleboꝛũ albũ:⁊ pnoca vomitũ cá fucco aneti ra 
dicis et oximelle: et aſſuefaciant D magnam diateſſe⸗ 
ron oiafülpbur zbis fimilia . Zrofafcí valentens cótra cpa 
tís Dolo:em ⁊ fplenis 7 febꝛis quartane . "fv laece reubcr» 
bari aii.5.íítj. eupato:tj abfintb .füccí amborum pondus cá 
lc fpodi) aii. 5. 10). cufcute.s. vj.fcolopendrie .5.v. femi . poz» 
tulace fpice anifi apt) fe . ai.5 .£t) . maratri.z iiij.croci pipe: 
ri9.atí.5,it).ro.fe.maligra.capparis radicis arí.s.1j.tépcrata 
&i ſucco apij.Alij ſimili modo valentes . "fe. fucci curpato:ij 
fcolopé.art. 5. r.lacce aríftolonge.ari. s.t). fpodij.s.v. fe. cucus 
merís poztul'ait.s.vj.maratri.s. vj.croci. 5.tíi). piperis alb.s. 
if. tépera cũ ficco apij ⁊ 0a potui cũ oríme:le. alli 3 quarta 


. nàdfitocincéfióc pblegmatis. Re. myzrbe.s.vij.fpice.s.vj. 


amomi.iiij ariſtot.ro.reubar. a11.5.v]. opi).5. ifj, anifi aptj 
fc.petrofit am.z.).caftozci . 5. v. fquínatí piperis alb.caſielig. 


Febrꝛium. 


anz. ii. piꝑis nfart ame.añ̃.⸗.j.ſtoꝛacis.ʒ.vj.coci.æ.x.melli 
—— v. melt qð ſufficit.dabis 
s.j. cf. cà calida. ydiocri. fv, flos perbe policaric albe c ci» 
trine my:TOC añ.z.tj.dauci calami aro.ciperi xilobalſami afa 
n ligni alocs añ.æ.iiij.rubee cofti (pice coci maſticis añ.ʒ.v. 
tépera cũvino odoꝛifero⁊ factroafcü. £llius fimili mõvalẽs 
Te my:rbe,s, de pur adn jeep anifi sic 
smomi.5.iit. apt). s. kt) fquinari.s.c vn.gnmi mar gra.5, v.fite 
1cos.5.üütj. y díocrti.s. ti). mel qð ſufficit. Diacoſtus ad rra 
nã ⁊ ad fupzadicta vales R.cinamomi alípte fpice caſie li 
suec coftíait.s.ír) mysrbe fauinári fucci euparo:t) anifi apt) 
afari aii.s.vfj rcubarba.ariftoL.ro.crod añ.⸗ j abfintbt).s. v. 
mei qð füfficit 02.5.) cii aqua cali. Zl fimili mõ valens. fv 
ameos.ʒ.x.pipis nígri-».it) simsibe. 5 din afaris.v.calametf, 
5.1. cafic.s. vit). fpice.s.r .carui.s. vij.anifi. s. vi). mafticio. s.v). 
maratri s io.mel qo fufficit. Pilt vriliffime Ri bierapiept 
tbímía?i. s. v.agan. s.t. turbitb. s. vj.abfintb.s, in. folpbur 
albi (alis ameos ari.5. trt).polipodt).s. iit. maratri apr) ani 
an.5.j. c P.tépcra cũ fucco mente ⁊ fac pill-.quarii. s.t). cd cali 
da oonen£ inoíe tranglla. Zrocifa fe, croci. s.t) Jfulppurt. 5. 
ij.cafielig. fc . cofti ſpice a5, 5,ii) caftozei mysroe am. 5.] € f. 
rute sarete p RH igi m bd rk a anmfi an.5.itj. 
fuca liquíritie.5.vj. t&pera cti ficco apij oabis ad potandus 
cũ calída tribꝰ boꝛis an acceſſionẽ. ʒima valens 2 quar 
tanáoe pblegmatica materia nata. fy .fquinatiamcoós aij, 
5.iíij.calamenti carui api) fe. anifi añ.ʒ.vj.ſucci eupato:t) s. 
vi.abfintbt) cufcute ai.5. v). osiganbs. vr). vue pafle.z.j. om» 
nía in tribus libꝛis aque coquatur ad tertiá ⁊ colatis ad oí; 
midiam libꝛã potui oabis. 
De epiala. Capi.xv. 
iala eft tebꝛis qua co:poꝛis interioꝛa incen⸗ 
f'aun£ c exterioꝛa infrigidant᷑:qꝛ exꝰmateria cft 





(fit generat tebꝛẽ:altera aũt Q eff impurrefacta 
— 'facit cógclarione cà fua natura, ã Qre nó pu⸗ 
refit ci? groffitudo cít ⁊ ouritía materie: q: pblegmata nó 
naturalía funt qttuo:: vnũ dulce:ſcðm falfum: terni aceto» 
fum:quartà vitreũ. Dulce vo eft vicinũ naturalizfs r modi 
cũ cft calidi ppter ſuã oulcedínem: nó em cft aliud nifi (an 
suis nó pfecte digeſtus: pinde natura cünaturali indiget 
polesmare babct oulce in vice eius c digerit illud cum fan 
Suinc ⁊ emollit cũ eo mebꝛoꝝ cócauttare ⁊ cócatenatione: 
vt facile moueant᷑:illud etiã expulſiue virtutis facit eſſe ma 
teriã.Salſuʒðᷣo ⁊ acetoſuʒ funt ín ſſomacho.Cauſa em cox 
aut eft calo: extraneus ſtomachi cõplexioni oominans: aut 
nímía frigitudo:quía pblegma naturale ad ftomacbam ves 
niens ad mitigandũ c cõfoꝛtandũ expulñuã virtutẽ fi in fto 
macho ertrancü inuenenr caloꝛẽ calefít 7 ín falfum conuer 
rit:ꝙ fi ectrancá reperierit ibí frigiditate oeficit calo: natus 
ralís ⁊ (ua augméra£ frigitudo; vnín acetofitaté mutatur, 
Cauſa autẽ fatfuminíe duobus modís eft : aut e(t putredo 

pblegma calcfaciens naturale illudq; conuertẽs in acidi» 
tate, vri fit ſalſum:aut eft nimíus calo? pblegmatis büidita 

tem deſiccãs qua de re ſuã amittit ſapoꝛoñtatẽ c cõuertitur 
ín falus, SSüniliter cá acetoſi pplegmatis duobꝰmodis eft: 

aut eft frísiaitas : aut caloꝛ:q; frisiditas fi ajfitati ſangui⸗ 
nís dñet pbibereü ne ad coctiõis ꝑfectionẽ veniat vn cum 

ſuã acrioné cóplere nequiuerit neq; ín fapiditatévenerit ei? 
aquofiras ꝑmanet fubtilis: pinde cio mutaf in acetofitaté 
ficut videmus frigidü aerẽ in mufto operaricũ paruitatem 
babet oulcedinis:q: mutatillud in accrofitate, Calo: aurcs 
fi fanguis aquofitate inuenerit inſipidã ⁊ inüctuofam:quá 
dàin ea facit ebullitionẽ ⁊ cõuertit iluad ín acetofitaté:ficut 
calo: folís, « aerís ín aqua mellis ⁊ mufto facit cà oulcedo 
coꝝ füent puavieá em calefacitz excoquit:q; in eis tira nó 
inuenit ouicedovr cuftodiat coz; bumiditate: mutat in ace 
toſitatẽ. Soqdẽ modo vídemus caloze aeris agere in prifana 
2 lacte:cü nó in cís tãtã inuenerír oulccdiné vt ſua cu(todía 
tur büiditas cõuertit eà in acetoſitatẽ Phlegma aũtvitreũ 
sroflifümi eft t vífcofum:q: cá cius nimia cft frigidiras na 
turali dominãs pblegmati; vi ingrofiat ⁊ fundü ci? fit qua 


—— 


S'o.ccttv. 
fi liquidũvitrũ. Pꝛoinde n6 pofuitíllud natura in regimẽto 
cospo:ís ꝓpter ei? ounti£ acrioi naturc inobedicnte, vnde 
nó naturaüs calo: cti ad illud venen negt illud oino putre 
facere: f5 part£ eiꝰq̃ facilioꝛ € putrefacit :ahá putrefacere nó 
valct. — interioza —— exterio⸗ 
rà frigent:qꝛ partun phlegmati inter? cxiſtenti calo: extra⸗ 
neus accidit:cui q: ipla obedierat putretacit eã:pars atit cir 
ca coꝛpis exterioꝛa babitas:qrfi i nó obedit caloꝛi non pu⸗ 
trefir:ícd in ſua 2ftat natura:vñ naturaliter Gencrarfncidi 
tatem. Amphimerina aütoiffert ab epiala: q; tota marena 
appimerine putreñt.vñ calo: eiꝰtotũ copus circũdat.Epia 
los nó cft huic ſitis:qꝛ tota nó põt putretieri ĩterioꝛa calefa 
Cit t exterioꝛa infrigidat.Hec etiã fco.aliter ab apbrmenna 
oiffert:qmv:ina in ca crudiffima eft ⁊ albioꝛ d vana q appa 
ret in ápbimerina . pulfus fimiliter cft paruus ⁊ oebilie p» 
d n ampbimerina:c aliq ai5 materia epialos melãcholica 
miſcet materia. vn fua angmetat croffitudo c ei? cóto:tat 
póderofitas:fuufqs motus fit tardus : q; aliquãdo oc. vin 
v.moncf;zaliqn p.vt.nónundg perg. —— 
(2c liparia, Cap · xvj. 
Ebꝛis aũt liparios caufa cft oc cholerica materia 
A — mixta di vitreo pblegmate aur cà melan⸗ 
P SESS e cpolica materia.vñ conuertit c a natura cboiere 
egredit᷑: q̃ oiffert ab epialos : qꝛ illa ínterioza coz 
:iecalefacitz exterioꝛa infrigidarvfcg ad cozpo 
ríe ertremitare ; ⁊ oppilans poꝛoꝝ foꝛanuna pbibet ne fu» 
mus diſſoluat᷑:⁊ acadüt patiẽti nimia fitis « ligue afpitas 
peter caloꝛẽ in ꝛis interioztb?oomináte:f5 in iparios 
oia funt Zꝛia qꝛ interíoza funt frigida zertertoza für calida, 
Cã qꝛ cũ materia ei? fitcópofita oe melácbolico z pplesma 
rico hũoꝛe:chot.rubea o ics incedat ⁊ insroſſet᷑:diuiditur 
tñ extra coꝛpus ⁊caletacit ilud exteriuszwirreum aüt pble 
ema cmelacpolcis hũoꝛ naruralr funr póderofi coadunas 
tí c iũci.vñ in coꝛpis inreriozib? vna fünr accumulari: qui 
qm in interíozibus egiftützc tf nó putreñũt neceffe eft vt in 
terioꝛa infrigidẽt. O fi qdam fopbifte noe repꝛebenderint 
oc bemitriteo dicẽtes:quare nó Interíoza calefiür ⁊ exterio 


. vainfrigidant cũ materia pui? feb.fit cpoleríca t phlegma⸗ 


tica? Reſpõdemꝰ pblegma in bemitriteo eft icucz mobile: 
v3 facile obedir extraneo caloꝛi⁊ putreñt ⁊ calefitzís in ipa 
ríos materia pblegmarica € dura:qꝛ pblegma vitreũ eft pu. 
tredíni tobedies : pinde interioꝛa naturatr íinfrigidat. Rur 
fus fi dixerit fiin liparios cbolerica materia cũ fuerítincen 
fa calefacit exterioꝛa inrerioza minime z Qre in tertiana non 
fili modo agit cbolera?3Rfidemus cpolera rubea in tertia» 
na eft fimpler nó vt cũ alia materia fit mixta: que q; eft fim 
plerequrer fui opat actione inter 7 exteri , In üparios 
vo cho.cũ pblegmare eft mixta: vii colere pbibef actio in 
coꝛpoꝛis interioꝛibꝰ:⁊ fitibi naturauter frigiditas, S iterũ 
oppoſuerit re vitre pplegma in liparios nó gar feb'.fié 
facit ín epa? 3Refpodem?pblegma Q9 eft in epíalos lics fit 
frigidiſſimũ ⁊ ouniflim&: tñ nõ in roto eft eie: pinde cü er 
trane? calo: ad illud venit parte ci? liqdà ⁊ purrefactioi có» 
ueniẽtẽ calefacit z putrefacit. Aliã o durã ⁊ putrcdiní ino 
bediwnté putrcfacere neqt: in epialos $0 pblegma eft frigi 
diſſimũ ⁊ duriſſimũ c toti equale. Idcirco extraneus caloz 
nó valet ad eũ accedere:neq; illud cõuertere ad putredinẽ. 
¶ De cura epialoss. p. xvij. 
——3 2054108 qꝛ de vitreo phlegte naſcite neceſſe eft 








funt caletaciẽtes donec eas natura aſſuefaciat:deinde pau⸗ 
latim ad calidioꝛes aſcẽdi quouſq; ad illã caloꝛis quántate; 
veniat ín qua noftra fui intẽtio. Plurime noſtra intẽtio eft 
ín bac febzc et müdificet ftomacbus cũ re purgatiua mũdi⸗ 
ficariua c colatíua, purget materia p vomitũ 7 vꝛinã cũ ori 
mcllec aqua calidazin qua cocta fint fpica anífim c fnilia Nl 
2» fimatería inceperit fe mouere ⁊ ſignũ coctiõis in vina 
apparuerit: purget materia cu5 aposimate oc aloe ⁊ aposi 
mat oc hierapigra:piluł ſtomaticis ⁊ piluł oc fetida.dyftc 


Liber 


yc fiat eio in quo intrauit fc . crocí bo:téfis centaurca anetũ 
ab:otanü Derba policaría ameos bdelliü ferapinti coloqn⸗ 
tida « pís fimilia, poft purgatione materie afiucfaciatit an 
tidotü vbí afa ⁊ caſtoꝛeũ ponunt ; t piluł in qo? eupatoꝛiũ 
maftiz abfintb. ariftotro, fpíca crocus ⁊ fibia intrauerinr, 
Dieta accipiat q fit lauatitia c oruretica ficat cftíus acer] 
cá obfomogaro ⁊ cimíno c amigdaleon blitis radicibꝰ fpa» 
ragis po:rte ommbus coctis ⁊ cfi obfomogaro «oditís.po» 
tét oximel fquillitici cũ aqua. accipiat poft cibũ oiscumimu 
oiateron piperconoíacalamentü ⁊ his ſimilia. 
| A MDe cura liparie. f£ap. xviij. 
Iparios aüt : q: materia eft phlegmatica cum 
cbolera mixta:dari ops minus calida d in epia⸗ 
los fic mel ro. onisaccara aposima oc aloe hie 
rapigra c orísaccara cus fücco maratrí api) anifi 
1uaftícis t fimilibus . uu 
(e cáoiuerfitatie febꝛiũ adinuicẽ ĩterpolãtiũ. Cap.xix. 
—— Cia cõꝑleuimus quícddvoluimus dicere oc 
SN bumo:ti putredinezopsnos crplanare cám Ot 
" uerfitatis febzii adínutce interpolán : « Qrc 
quedã nó babét tranquillitate ; l5 par quic 
fcát qo nó pts ſenſuꝛ:⁊ q̃re alía. rvitj, bozas te 









——— 
* — fer dimittat.Alia etiã.xij.hoꝛis mouca 
tur ⁊ xxxvj.quieſcat.⁊ alia.xxiitj.hebeat cõmotionẽ:⁊.xlviij. 
requiẽ.Et uis fuper? i tertiana videlʒ:de Boifputauim? 
placet tñ nobis illud repetere vt firmus firannerü memo 
ríc.vi oicimus cám effe ouobus modis. Vnus q̃litatũ cle; 
mito eftofuerfitss fuarüqs actiond, 21? funt quãtitates 
⁊ q̃litates materieꝝ. Ratio⁊ fenfus er elemẽtoꝝ naruraoc 
monſtrãt q̃litates clle q̃ttuoꝛ:caloꝛẽ:frigiditatẽ:ſiccitateʒ: 
Xbumiídirate idana em̃ coꝛpa nó videm? mutari neq; cõ⸗ 
ucrt niſi ad ca8: c nó fanari neq; reftauran nífi p cas. Do fi 
alia qnta effet in nfis coꝛpoꝛibꝰabſq; bis qtruoz ncceflario 
ad cá mutaren£ ſicutt ad iſtas cõuertunt c ctíà eſſet 
erbiberi alíá q̃litatẽ ifti dntero:ia vt cũ ifta curarent reftau. 
rarent: qꝛ medicina nó eftaliud nífirepugnatio vmus 2st) 
ad alið »:ii:nos em̃nõ inuenim?gnra copa mutant᷑ ac cõ 
uertant᷑ niſi ad calidũ frigidi hũidũ ⁊ ſiccũ:neq; ſanari⁊ ea. 
reſtaurari nó eidem? nifi cà calido frigido hũido ⁊ ficco fi; 
cut Ariſt.dicit in rta partícula megacolmi: p Pꝛiũ ínqt cu 
ramusg« p fimilitudine augmétam?.£huattuo: funt quta 
tcs neqs pl? neq; mín?. Opoꝛtet iteꝝ intelligi q: oc iftis Qt 
tuo: qualitatibus due funt actiuc.f. calo: ⁊ frígiditas ⁊ oue 
faat paſſiue.i.hũiditas ⁊ ficcitas:q: calo: femp facitficcita» 
t£: oeficcat er püiditate co:pis:frigidiras em facit büidita 
té q: daudit ⁊ coadunaceá atq pbibetne oíflolua£. büidi 
tas aũt ⁊ ſiccitas nipi faciüt in caloze c frigidirate.sCalo: g 
X frigiditas funt faciéres hũiditatẽ ⁊ ſiccitatẽ:⁊ büiditasc 
ſiccitas ſunt illoꝝ paffiue . Uñ miro: oc iobánc oamafceno 
quare negauit caloꝛẽ nó faccre ſiccitatẽ ⁊ arbitratus eft vr 
intétio Stríft. Oc caloꝛe ficcitatẽ faciente raürer eflet vr ficci 
tas fitinftrumentii p qð calo: fuam opa£ actionem, fecit 
buic ſimilitudinẽ fenlualíter cũ dixerit qp (gnis aquecal. fit 
&ctiuus ⁊ aqua ſit eractiua paffiuacotia q cft ficca firinftru 
mentũ ct mediatrix ad ⁊ ignis vt ꝑeã (onis valeat calefas 
cere aquã.Mihi aũt vidct ꝙ nõ egercitauerit (cin fermoni 
bus pbilofopboz neq; inueftigauerit coz intẽtionẽ:nõ cm 
fimila£ ſapiẽtie Ariſt.q̃ nó intẽdit actiná q̊litatẽ facere ĩ paf 
ſiuã cá inftrumétozq: actiua actiue opa effentíaliter z na 
turatría paſſiua:⁊ inſtrumẽtũ cft otinuũ accides adiutoꝛiũ 
actiue pᷣſtãs actioni:olla g¶ nó € aliud nifi inſtrumentũ aquã 
ne currat retinẽs ⁊ cuſtodiẽs vt ignis in cá oꝑarivaleat:q fi 
ignis nó poterit illud facere fine mediatoꝛibꝰ ⁊ inſtrumẽto 
quo incẽdit oleñ ⁊ eliquat ceram plũbũ ⁊ multa alía copa: 
niſi qꝛ actio ſua eſt naturaliter nõ cũ mediatoꝛe inſtrumẽto 
Ego aũt nõ paruipẽdo faétiá ⁊ pꝛudẽtiã Job.damaſc.⁊ oí 
co fuã intẽtionẽ no eflc ex ignoꝛatia pboꝝ 9boz: f5 ſpero in 
bacoíctióc intẽdiſſe fic rhetoꝛici dñt ĩ ltigatioc od ingeniãt 
qualíter poffint vincere alique:l5 nó cit veritate. Et qꝛ palã 
intelligim? caloꝛẽ ⁊ frígiditaté q̃litates effe actióre: c büídio 
tatẽ ⁊ ficcitate eflc pafliuae : oebem? itex intelligere qꝛ cae 
lo: fozríoz actiuus eſt⁊ frigiditas debilioꝛ:⁊ ficatag ẽ toꝛtioꝛ 





iua:büidítas aũt debilioꝛ eſt. Inuenimus etiã caloꝛẽ df 
[ee € * $ faccre ín noſtris coꝛpibus dp frigiditatẽ:qꝛ fri 
gidítae nó fadt ín nfis co:pibus nifi poft aliqó tpis ſpaciu⸗ 
pꝛoinde plus patimur fri ditat niuis dignis caloꝛc Sic⸗ 
dras aũt o: eflc foꝛtioꝛ paſſiua qz reperimus cam onriozt t 
ttiagis repugnat ad — calo:etn vel frisiciraté d fit 
büiditas.D teſtat ferrü c lapis q funt durioꝛa⁊ inobedittio 
raadrcapiendá calozé vel frígidítate d aQ:q: bfüdiras par 
t£ rcibilatat « mollificat : vn inuenit calidiras viã ad pfoza 
das ccterae co:pts parte$ velociter. Sicatae atit coadunat 
ẽreie cáindurat.vü calidíras — pid Dus 
trare , Aciões iteꝝ qualítati ín quoda 2coscst Cin QUOS 
oifcrepátzinuenim? erf actiócacalozis cũ hũiaitati⸗ actise 
cfic coueniétes ad mouẽdas ptes reí ad exterioꝛa:videmus 
cif; ollatari c erpádi acapirico:pa cũ ípícad erterio:a eà oí 
latauerit.ictio eif frigiditatie. oícitur cũ ficcitatie actione 
cfle coueniés qz coadkmatres « mouet cae ad centrü: t ap? 
:opinquantpartcs coz adinuicẽ. ££ fi ddá fopbífte nos 
in büiditate ⁊ ficcitate repbedát dicẽtes:q̃re ficatate c hũi 
ditaténó dixiſtis eſſe actiuas cũ dixeritis ꝙ büiditas parte 
rci dilatat⁊ cà ad exterioꝛa extẽdat:ſiccitas ⁊ trigiditas coe 
adunatré « cá facit ad cẽtrũ mouere ⁊ ĩ ſuꝑioꝛibꝰ er dictis 
&irifto, oíreras actiones ab cís eſſe ablatas cflc pafíiuas , 
e(pódemus sirifto.nor abfolute abftulit cas acríuas effe 
nífiin caloꝛe € frigiditate : fed inter fc adinnicem ví 
babere actiones:quía videm? bumídítate rt bumectare et 
oilatare ⁊ ficataté coadunare eãdẽ:g̊ &rift.nó büiditati e£ 
ficcitati actione abſtulit niñ in caloze t frigiditate: D calídi» 
tas ⁊ frigiditas fint eaz actiue. Inuenimꝰ em caloꝛẽ hũidi 
taté minuere⁊ ficcitaté augmétare ⁊ frígiditate oecrefcere 
ficcitatẽ ⁊ hũiditatis cffe augmétátina:cminint frigiditas 
q: calo: hũiditatẽ deſiccat.vñ q̃litas ci? cft coadunatiua.vñ 
crefcerc facit ca.büiditas F c ſiccitas — » — 
4 frigiditate. Palã d intelligimus qꝛ ín elemẽtis caloꝛ ẽ toꝛ 
Mist o fo:tíoz paffiua: code mo intcllígim? qz 
calo: t büiditasodatát «monct r€ ad exterioꝛa:⁊ frigiditas 
et ſiccitas coadumát ⁊ arcét eã ad interioꝛa ipfius coꝛps pa 
tiẽtis.qð cü ita fit neceffe eft vt q̃eunq; matería fuerit copo 
fita oe actíua fo:tio: c paſſiua debilioꝛi faut cft ſa zfe 
b:is d ab eanafci£ cõtinua eft: 9bi gr⸗ inuenimꝰ m fanguie 
fo:tío:€ actiuã..caloꝛẽ ⁊ debilioꝛẽ paſſiua.i.hũiditatẽ:et qz 
pꝓpꝛietas caloꝛis ⁊ hũiditatis eft dilatare ⁊ mouererẽ ad eg 
tcrioza fit motio ⁊ dilatatio bui? febꝛis ad exterioꝛa facilis 
inuenit loai cat.vt eis actio femp fit:q: ca.fáauis € feð.adu 
natiuus hũiditas ci? ocfecta cft ad repugnãdũ caloꝛi:ẽ etia 
dilatationẽ c ad exterioꝛa motion? adiuuds: pinde febꝛis q 
fit oe (anguíne eft cotinua.f£r qm ín cbolera rub. eft foꝛtio⸗ 
actiua.i.caloꝛ:  fostío: paffiua.i.ficcirae ⁊ ppzícras caloꝛis 
eft dilatare ⁊ mouere ad exterioꝛa ⁊ ficcítas coadunat cmo 
uet réad ínterio:xa huiꝰteb.motio naturałr indura£ neceffa 
rio:et oílatatío eius ad exterío:a aggrauat᷑.vñ calo: ipedi£ 
ad cótínuandá actione fua: pínde aüt ipe cũ fuo caloꝛe opa 
tur cei? matería circa fuas extremítates egredif p vnũ diẽ 
repugnat cís ficcitas vtnó fiat feb.cõtinuatio ⁊ tardat cam 
vſq; ad terti diẽ:⁊ q: ín phlegmate cft debilioꝛ actíua.t fri 
giditas ct debilioꝛ paffiua.i.büiditasc frigiditas cft coadm 
natío hũoꝝ c motio chimoꝝ ad erteríoza: c büidiras ppz 
dilatat comouet cos circa ectremítates facilio: necefle eft 
D fe.babeat motũ c oilatatíoné 7 ad extremitates eft debi⸗ 
lís.c qꝛ chot.rub.debilioꝛẽ b5 actiuã.i.frigiditatẽ ⁊ foꝛtioꝛẽ 
paffiua.i.ficcitaté ⁊ vtraq; ↄcoꝛdant᷑ ad cõſtringendũ ⁊reti 
nendũ materiã intrinſecus bmóí febꝛis materia neceſſe eft 
indurat᷑ ⁊ tardat ad dilatãdũ fe circa extremitates: pínde 
eiꝰinterpolatio fit lõgioꝛ fua acceffióe: qꝛ nó habet᷑ in cho⸗ 
lera nigra vlla res caloꝛẽ adiuuãs:vt ad exterioꝛa dilatetur 
t duis nõ inuenimus ín cholera nigra mfi vtrãq; qualitatẽ 
eã ad interioꝛa cõmouentẽ ín fui tame groſſitudine ac gras 
uitate motus ferues oíu mozaf nec dito extingui. Idcoq; 
tempus fuc eracerbatióis ad coparatione alíaz putridarus 
febꝛiũ eft lõgiſſimũ cad cóparationé fuc tranquillitatís eft 
b:cuiffima.boc teftíficarur videmus enim lapides c ferrü li 
cet tarde caloꝛẽ ignis recipiant: tñ ſuſceptus difficile ertitia 


Febrꝛium. 


guíturzí e vero extincto nipil ealotis in eie pnãſiſſe repe 
arat oh pumiditatein qua calo; adperere fc valeat 
4C: fi ádá fopbifte nos repzebéderint ow£tes: fi vtraqy qua 
Litas cpolerc nigre intriniecus fe cómouct: quomodo caloz 
circa co:pous erterioza oilatatur? Refpodemus oirimus qz 
fcb:is nó nafcitur oe matería melácbolica nifi cii a fua natu 
ra cgrediturc putrefit: ſubſtãtia em eius cft liquida l5 ficca 
fit ínnatura.endc ppter ſuũliquoꝛẽ putrefit c febꝛẽ genes 
rat. Sed tamé febꝛe circa exterioꝛa coꝛpoꝛis apparete fi na» 
turaeius naturaliter fit calida:;fit morue cius velocio: ads 
exterioꝛa dp ad ínrerío:a, $5 fi materia fuentfngidazfit mo 
tug cconuerfo. , 
€ De diuerſitate interpolatarũ febaum pꝛo⸗ 
'pter qualitatẽ ⁊ quantitatẽ. Cap̃ . xx. 
— —e mterpolate febꝛis ppter quautatem 
7quantitatẽ materie multipier eſt. Eſt emn fce 
VAR? el p:is cuius materia multa eftín quantitate C tẽ 
S LA d pcrara in liquose: c foꝛtioꝛem baber calozem ma. 


À 







ad putrefactioné ficut febꝛis que naſcitur oc i 
guinis.æſt c alia cuius materia ſubtilẽ c ígneü babes calo 
ré quéadmodi feb.que generaf oc fanguime, &&ft ⁊ alia ma 
teria cu? € (ubriliffimaz ficciffima ín naturaz calidifi:ma f 
cut febꝛis q̃ fit de putredine cboiererubee , Eſt iterim ala 
cuius materia cft multa ⁊ groſſa ⁊ humida accadẽtauter ba 
bens caloꝛẽ ppter ebullitionẽ c putrefactioné ficut ca q fit 
be putredínc pblegmatis. Rurfus cft altera que cft pauca 
in quantitate grofía ⁊ ficcanaruraliter liquida turbida ba» 
bens accidentaliter calose ppter bullítione ⁊ putrefacrione 
nó tfi cx fuí natura quéadmodá febꝛis nafcés oe putredine 
€bolere nígre. Of c fe5.oe multa ozi£ materia téperata in. 
liquozec cal. naturafrficut fenocba feb.adberet fc materici 
multitudo ín líquozis büidiraté:qua de re acccfio ei?tir cótí 
nuanullàfacíée remim̃onẽ ab initio vfqs ad materie cofum 
ptíoné:fs t huius fcbzis cõſumpt:o plurimc bꝛeuis eft pꝛo 
prerfuá materia q eftfacilís ⁊ obediens actioni ⁊ coctioni 
nde bec febꝛis plurime in fepté fini£; fi ſeptẽ trañerit fir 
ꝓpter aliã materiã d eft fanguini cómirta eü ingrofians € 
&ggrauás:bacoe —— ad.. aut.xiiij.dic.Ca velo 
citatis hãc febꝛẽ diſoluẽs eft ppter ſanguinẽ d cct veloci⸗ 
tcr putretiat fua tame eſſentiã tẽperata eſt.vñ fi acadentas 
liter eft putrefactus naturaliter tneft teperap : pindc ato 
ín ſuã cOuerti£ naturã.Sed alij bumoꝛes nó funr buic fimi 
les:fumunt em putredínemz caloꝛẽ in quanritatez qualita 
tc:f5 fanguis nó eft eis fimilis:nó cr putredine tufapit nio 
ſi cũ ſola qualítate:qualiras em efus calida eft ⁊ humida:et 
calida cõplexio ceterís cõplexiõibꝰ eft téperatíoz 47^ fi qui 
dà arbitrantur vt augmétatio caloꝛis ⁊ humiditatis ſangui 
nis fit cá qualírate ei?co:rüpés:peccát : boc em nó eft auud 
nifi fue quárítatis augmẽtatio nó Quitar] coꝛruptio.nã fua 
itas non cozrüpi£ nífi cà folus ca. auginẽtat᷑ 7 egredit᷑ a 


natura fangnis fitqp cboleri aut augmétata ci? büiditate 
fitpblegmati í caloz cíufqs hũiditas eq̃liter fuerit au 
emetata fitaugmétatio quátíratie nó coꝛruptio qualitatis, 


Quecũq; adit febꝛis oe materia ſubtili fuerite ficca ⁊ ignea 
babuerit caloꝛẽ:naturaliter feſtinat᷑ calo: in materia:4 facie 
quafi cinere: c mũdat᷑ cozp? a caloꝛe:q;ꝛ calo; nó inuenit bue 
míditaté cui adiũgere ſe valeat.D tcttat qð videm?in ſiccis 
⁊ viridibus líanis:ficca em cito vꝛuntur 7 ad cinerẽ cõuertũ 
tur: fed ín viridibus allígarus ignis oiu feruat Cc fi quida 
fopbífte nos rep:ebederint dicẽtes: quomodo calozem fer 
Bat bumidíras cum vtraq; fint contraria : t omnc contras 
rium femperfüo repugnat cótrario . Reſpõdemus bumi» 

itas repugnat caloꝛi pꝛiuſqᷓ caloꝛi operc£ in ca:f5 cà humi 
ditas incipit paticaloꝛẽ cuftodit ac feruat eũ:qꝛ resit mare 
riã in qua caloꝛ operat᷑ ne ato p eũ cõſumatur: pinde q̃cun 
qs matería febꝛis fuerit ficca c fübrilia ſicut cholerica incen 
Qi£ ac cõſumit᷑ velociter fitqs quafi cinis ⁊ dito eius cato: ex 
tíngui£ ⁊ tardat fua reuerfio:q: nibil por] materiei ín coz» 
po:c pmanet:vt velociter caloxt ínapere valeat:fs matería 
feb;is ſi fuerit hũida⁊ groſfa ficut pplegma fua tardatvſtio 
ne: quà $o cũ pan incipit diu fufincr ca c rardc calo; extin 


S'o.cctt'vj. 


rio em̃.xiitj.poꝛis pmanet-fcd oimiffio. cL vir. 4" fi (opbifte 
nos repꝛebederĩt z oicárzquomó fe5.i maieriã opat z ↄſu 
mitcà; ⁊ aliqñ dro zaligh rardetini£ pprer fubnuratem z 
sroffiné materie:cũ nosvidem? naturaié calozé materiá oí 
gerere c eaextrinſecus expellere. Rᷣdemꝰ ois cal. gsgrurat 
vel accidẽtalis neceffe cft pabeat materiá d nutriz£zq fi nó 
babuerit cito extĩguit.vñ nutrimẽtũ calozisnaturalis € hũi 
ditas fanguinis in arterys eriftes ſuiq; vnctuoſitas: c cato 
ne naturalie materia m Q opera£ (unt cibaria:ea er egcoGt 
⁊ oiger.t € laudabile diuidit chimũ a nó laudabili:⁊ lauda» - 
bil? mádatp toti coꝛpus vt co nutria£. lla: dabilẽ fo ex» 
terius erpellit. £55 caloꝛ febzis nó cft buic ſitis.eꝰem̃ nutri 
mentü eft vnctuolà materia p quá febꝛis sna; f$ fubiectus 
vbi opaf eft materia yh febs na(at: q: nift boceffet nara 
ralé incederer püiciratéz cà cõſumeret:qm̃ ipoffibile eft in 
ueniri caloꝛẽ abfqs marena in d operet. 3deocs materia fe 
bꝛis ceffant: ⁊ipᷣa ceſſat: ⁊ materia adbuc pmanétec febzis 
ꝑ anet. Pala ergo intedigmus qz act:o cato:is naturalis 
in hũoꝛibus coꝛpis fm ꝙ opʒ ⁊ ꝓut neceſic eft ad coꝛpis re 
giméopat:queidmcc m alijs lode diximꝰ.inuenimꝰ er 
caloze naturale Gbum ſubtiiare ⁊ oigerere atqg müdificare 
euiſq; feces expellere p loca d natura ad B Dparatur:íscaloz 
iebꝛis operat cũ fua natura in materiá d cít putrefacta per 
vnáaquág exacerbationẽ:vt ci? büiditarem p vnãquãq; eza 
cerbationé ↄſumat. Ideoq; ccflante materia trifitfeb;:s:5 
teſtat q: vizem? febꝛẽ periodici qᷣeſcere c incipere multis 
modis ezacerbatione z interpolationẽ:⁊ nulla actio nature 
in eaappet uc qo invꝛina necp in alje (upfluizatib? Ruríus 
fi oo matcria facta p vnãquãq; ioné eficter actione 
nature : nõ fieret ĩ bma neci ſcða acecflioez qz narura pꝛiꝰat 
renuat ofuidit t bigerír materiã: ocínde eã expellit. Iterũ 
qꝛ natura nó facit acceſſionẽ nifl in die nfidariua aut cretíca 
& otffolutio materie ápbímeríne tertianetacta q̃cũq; actio 
nct pꝛĩa eracerbanóe velim ſcða nõ eft cx actiõe fs er caloe 
fc. nó eft nifi Pm oꝛdinẽ vt pzius attenuet ⁊ digerat mate, 
ríà ⁊ ctiã diuidat:deinde ezpellat in oíe nüciatíua aut creti 
ca. qp fi feſtinat᷑ añ tepus aut tarda£ nũciat malũ: ei? erf fe 
ftinatio innuit acumẽ materie ſueq; qualitans peffimitare 
naturá inu⸗dẽtis vt fcftineropar! zn fua t&pus.tarditas?o 
fiit materiegroflitité t naturc ;.5nti£, $95 brntiaacrióis 
boz calo:üeft 5: q: calo: naturalis pzi? digent matená: oe 
inde cá p cógrua loca erpellít aur cũ ſudoꝛe auta vomiru 
aut cii ſolutione aut cũ vꝛina:ſʒ calo: febꝛilis oepafcendo có 
fumít materiã cà fuo nutrimẽto neq eã digerit aut erpellit 
vn materia cũ fuerit erpleta ⁊ finita febzís qꝛ caret nutri mé 
to ertinguif oonec aliá inuenerit materia € €àvz3t: ppter D 
in initio mo:bi interpolatione febꝛis eiuſq; oimiffione pa » 
tiens nullã fentír requie niñ qefcete febꝛe: qꝛ narura nõdũ 
excoxit materiã neq eá ougeffit. 
Suplicationc ⁊ cõpoũtione febꝛiũ. £ap.rrj. 
— Ebꝛis d fitoe putredine hũoꝛũ cõponit᷑ ⁊ du 
SORTI plicat mult] modis: aut $m cõplexionẽ aut vi * 






ñ miſcent due keb. n vna bie t Cvno 
eat 2M! vbi gra: Duplez tertiana incipit in vna deo: 
oiecin vna dunittit: quéadaodi (i in pꝛĩa hoꝛa diei ĩcipiat 


cinitatẽ:aut fm ↄpoſitionẽ.aut ſᷣm ꝑſecutio 


Liber 


t in finc diei dimittat.hec em coste vt multũ.xij. hoꝛis mos 
uctur . £c auquádo coponunt oue febꝛes ep diuerſis mate 
rijs: vna videlicetcholera:⁊ altera pblegmaticazd vtraq; in 
cipit in pma hoꝛa diei:⁊ dimitcit cpolerica i fine oici; t phle 
gmatica ín medianocte. Gin fi be fuerint ↄmixte:⁊ vna ma 
teria fuerít intra vafa ctalia extra: funt fignificationce fa 
cies ad cogaofcendurm: à vtreq; fi fucrint intravafa aut ex 
trà:funt figniücationes earü dure ad cognofcendü obſcu⸗ 
re pꝛecipue fivni? fuerint materie: c ín vno ínceperit tẽpo⸗ 
re.Scd tñ d intẽte caffidue in bacarte labozaui € ín fecre 
tis antiquoꝛũ exercitatus eſt:eaꝝ figníficatiócs cos nó la» 
tent; q:fi dñ inueſtiget vniuſcuiuſq; matericppzías fignifi 
cationes:⁊ cas d plurime « modice contingunt oino poteft 
cognofcere.verbi gratía;quis ouas parit febꝛes:vnã cbole 
rícà c aliã phlegmaticã: quar fi ppcgmanica fuerit maioz 
fit rigo: fcbzis frigidioꝛ:extremitãtes coꝛpoꝛis manusvide 
lícet c pedes infrigidant: t augmenti atq; fcbzie acumen 
veníre tardantur:necg patiens babet acumé 3ut fitím : fed 
licet pter cpolerá firim babeat: parua ramen fitis efizmí 
noi ctiá moleſtia febꝛis verant: d fi vtrac; marería tuerit 
equalis in quàtitate, Hec iraq; fpecies febꝛis cui? marena 
poleguigtica eft maio: nó facit vꝛinã multũ rinctà auc mul 
ti acutà : nec patice fudat mifi parũ in finc actióte ⁊ vomit 
pblcama, 42 fi cpoleríca pare fuerit maioz:fit rigo: toꝛtio: 
« frigidrtas leuio: fitisc imcenflo maíozzc acccfíus feb:s ci 
tio: fado: multus c vꝛina tincta t acutío:: « vomit cholerã. 
KY fi vtraq; materia fucrit equalis in quãtitate: bc fignín» 
catões eq̃ uter crütxqueadmodi fi rigo: frigiditas fuiflet 
equalia.ugmẽtatio febzís inter velocitatem c tardiratem 
mediocris « vomitus mirtus oc pbiegmate c cholera.que 
vtraqs marería fi fuerit intra vaſa carct rígozeatqs frigidita. 
tc:ceccras th pabet fignificatióce febꝛisq; fit cõtinua:cuiꝰ 
fignificaziones aco(ucerfitates poterit quis diſcernere ficut 
Oirím?. £» fi vna materia fuerit intra vaſa: ⁊ altera extra ri 
gozeft ablatus ab ca que cóftar intrinfecus € permanent il 
larü figaíficationes proutoftédimus: fitq febꝛis quafi cori 
nua:ficut vídemus t pemitrítco quí eft oc pblegimate intra 
vafa exiſtente « oc colera que eft etra cà fucrint equalcs 
in quátitate ⁊ qualitate: p:oínde eft quafi cõtinua ficut bip 
pon pta particulaepiátmíc pemitriteus inquít nund oi^ 
miat. qð gloꝛioſiſimꝰ bíp . fapitter ⁊ vcre dixit: q: mate 
ría cü fueritintravaía : l5nataraliterfit ĩterpolãs:nõ th jc 
zit. d feb.q: de pblegmaticac cpolerica cóponif materia ⁊ 
fin pblegma fit cotinua: Pr cbolcrá vo vna die dimittit ⁊ 
vna minime:fi fucrint ſigniñicatiões ofer ad triteũ ꝑtinẽtes 
cõpoſite oe tertio i rerti c ampbimerino:fitq fua molefta 
tío ficut ea d fir oc diuerſismaterijs 3n oie atitápbimerint 
fignificatióes fimplces apparet ⁊ fcb. leuis. iPociraq; mo 
do ops intelligi duas feb:es oc vna materiavidclicet cpole» 
ricam c pblegimaticá: q: fistiones oſtẽdũt eas ouplices efie 
ocmóftrárcs.s£odé quodá mó cognofcím? fi quidà habue⸗ 
rit tertianá contínuá ⁊ quartaná interpolata: q: neceffe eft 
vta tertíana rígo: fic ablatus. ££ft em̃ intra vafa cũ ſanguĩe 
míta: za fenfibilibus membzís logínqua ⁊ cetere figuifica 
tióce permanét cómírtecü quartana. vn oe fignis tertiane 
vꝛine apparct vítío firís cbolcricus vomitꝰ acutiovznc pul 
fus fo:titudo« velocitas c ata febꝛis accẽſio.De fignis aũt 
quartane oftendütur tremo: nimíafrigitudo grauitas ⁊ fra 
gmentũ carniũ c offiti:q: groſſities ⁊ grauitas materie fra 
Git mẽbꝛa ⁊ ꝑmanẽt ſigna rertíane, rt). hoꝛis. deinde figna 
Qrtane fola apparẽt ſine illoꝝ cõmixtiõe ⁊ moꝛant᷑ quſq; co 
rus tempus finitur qð eſt.xxiitj.hoꝛis.hac itaq; decet mens 
ſura inueſtigari fignificanócs febꝛis:vt in ꝓpatulo ei? certi 
tudo appareat:⁊ ois ab eo dubietas tráfcat. Cõplexio aũt 
eft cõiunctio duarũ materiarũ diuerſarũ in vna febꝛe: ficut 
eſt liparios que cft ↄmitta oc cholerica materia cum viſcoſo 
legmate:aut cii melãcholia Cõpoſitioᷣo ſicut cfi oue fe 
oponütur ſᷣmvicinitatẽ:⁊ ꝑſecutionẽ᷑ in duobus tẽpoꝛi 


bus vna fequens aliam: hoꝛe tamen earũ ſunt cõmixte.i.cũ 
pꝛma cedit altera incipit: ⁊ earũ ſignificationes oꝛdinatim 
Ppparent:pꝛoinde hec tebꝛis non babet obfcurá ficuificario 
né. Aliquãdo tamen materia vtriuſq; feozis in ouerfis los 
cis coꝛpoꝛis permanet:ficut cũ materia eft in fplenc oicitur 
quartana: cca d cõſtat in (tomacbo dicit aphimerina. Pꝛe 
terea aliquádo vtraq; materia eft in vno mebzo ſicut mate⸗ 
ria tertíane ⁊ quotidi;nc in ftomacbo exiſtẽs. Rõnũqᷓ one 
febres fiunt oc vna marcría; fed tame ꝓpter cíus duritiem 
« groflii£ partim putrefit € partim minimc. partie itz qp 
quc putrefit cíus calozoftenditur: (ed ca cotum pra fcóa in 
cipit putreñeri:⁊ calo: ei? apparet , d vtraqyfco:is er ſuoꝝ 
accidentiü facilitate cognofa potcft. Scd d nónüd tres fc 
bies coniüguntur ficut diximus:que funt ant fm cõmixtio 
nem aut fm cõpoſitionem.Quattuoꝛ autẽ tebꝛes impoflibi 
le cft couungancurznifi cá oue vnius fuerint materie ⁊ ouc 
alzerius. verbi gratia: ficut fi fucrint oue tebꝛes oe cholera 
zOue vc pbplegmate: tertia de cpolera;quarta oe melãcho 
ha.SSauguínis adt figmificatio impoffibilis cft cum aliarü fi 
gnis appareat : fanguis cním plus ac abundátius in coꝛpe 
tt toto d om̃es alij pumoꝛes: q fi putrefir  febzes sencrat 
operit omnes febꝛẽs que cũ ea funt cõmixte pꝛopter muiti 
tudinem fuc quáritatis et obſcurat earũ fignificationcs:qz 
oc omnibus rcbus foꝛtis ocbil£ oenigratz multü pauca: qo 
tcítazur lumen folts lumẽ ignis opericns: vnde Hippo. in 
apbo.otio:u5 doloꝛũ ín vno loco factoꝛum vnus ocnigratal 
terü.intedit ipippo.vt maio: obfcuret mínose vt ſenſui nõ 
apparear.« dicit vnd locũ pzoptervicinitatem locoꝝvtriuſ⸗ 
qp oolozís qui funt quafi vnuslocus:ſicut tempoꝛa oculís c 
canínis oentibus vicinantia, 3Palà ergo intelugitur: o: fan. 
guís ceteros humoꝛes putrcfactos fi cti co mixti fucrint ob 
fcarat:neqs fanguis eft caufa alterius febzís: licct aliqua fe 
biis fit cauſa alterius ſanguinee febꝛis: quía aliquando pu 
trefit cu5 propter alíos humoꝛes putrefit « calefit: neqpipe 
alios calcfacit pumo:zes : eius enim complerio temperamẽ 
to vicina eſt:pꝛdinde fi putrefit ⁊ calcfit non multum 3 em 
peramento egreditur:ſed ccterí humoꝛes ín naturali eoꝛuʒ 
curfu exiſtentes funt vltra temperamentum:quantomagis 


cũ curfum egredíuntur (uum. 
€[ Dc fcb:;c accidente ꝓpter oolo:em epatis 
fpleníe velalteríus membzi. fap 






ql Jquandocft febꝛis ꝓpter epatíe oolozem aut 

YA Iifplenis cereo: lateris pulmonis renü 7 fimilíiusz 
À B7 L) c cefiantemo:bo qui eft caufa febꝛis ceflatz ipaz 
zi vnde vtilis eft ei?curatiovteertiffime caufa cius 
curctur.í. ſanetur mẽbꝛũ cui? occafióc febzis generata eft 
Scd pre trap teen qꝛ febꝛis d alíos mobos cócos 
míta£: alíquando eftocbilis ficut fi fuerit ppter fplené reo 
nes aut veficá: c aliquando foꝛtis eft ⁊ moleſta ficur cü fue» 
rít popter epar cerebꝛum clarus: cnonnücp cft oebilis ⁊ 
alíquando fo:tís:fo:tis autem cü fit ppter pulmonẽ.doloꝛ 
enum pulmonis fi fuerit ppter fanguine aut cbolera fcbzis 
erít molefta, Si aut£ fit pprer pblegmaaur cbolerá nigra 
febris erit lentszmoleftatio antem febꝛis que fit ppter epar 
quía matería cius cft fanguis: lenítas aũt eius quc fir pzos 
pter fplenem eft ppter cholerã nigrá que eft cíus materia: 
moleftatio febꝛis d fit ppter cerebzum cft. ꝓpter neruos et 
fenfus acumen:lateríe autẽ moleftarío fit ppter cboleram 
quc cft cíus materia ⁊ ppter vicinitatem coꝛdis. 


¶ Txpliciunt febies yfaac. 
¶ Regiſtrũ huius partís operi yfaac. 


&.b.c.o.e. f. p. Rl. m.n.o. p.Q.r.9. E. v.c. y 35. 0.2.3.8. 35. 
Q mnes funt quaternionee pꝛeter 3B. quinternum, 





Ud 


xiber Pantegni Yſaac (fraelite filij adopti 
€T Sulomonis regis — —— 
nus aphricanus monachus montis caſſinenſis 






ime pzenitenti;sConftátinus aphꝛicanus:li 
jcet tndignus: fuus tamen monachus:ocu 
¶ latis interius 7 exterius celi afaribt anima. 
ibus. s£um totius pater fcientie generali 
ncipales babeat partes ; omnes enim ſeculares 


,, 


Hippocratem ín bac arte maximũ.⁊ Mal.⁊ oe nouis Alexã⸗ 
drũ: Paulũ q5 ⁊ Oꝛbaſiũ.Sed Hippo.in apbo.aloziofifli 
muz:⁊ ín alijs libꝛis buf? artis tractatoꝛẽ pꝛecipuũ:ſolũ imi⸗ 
tari volui:qui adeo obſturꝰ args bꝛeuis extitit: vt multos iã 
ab bac vtilitate reppulerit. Bat oe rebꝰ fingulis ſingula vo 
lumina fecít.affidua ern terminatióe $boz« cauillatíoe: c of 
ucríaz qónum argumétatióe.dr. fedt volumina:cadéc ma 
ríma:quoz plirítate multi quoq tedio funr affccri Aix cm 
tiri.cvj. volumina legürurzá fum glpiroton : berefeos medi 
coz ptíaia.).microccani.ipulfua minoꝛes pricte.fj.epiftole 
ad giaucone.tj.oc elemẽtis.j.de cóplezioneatj.oc vᷣtutibꝰna 
turalibus-itj.oc anatomía. v. oe mo;bo c accidéti. v). mega» 
ulfüum.rvj.oc interíozib? mebzis.rv.crifeos.in.vmeracri» 
€08.ifj.oe febꝛi.tj. megategni.xiitj.de regiméto fanoz. rrj. 
¶ O:ibafius in lí. oc republicaad Smméfus fili ſuũ mpil 
tetigit naturaliũ.de alfjevo paz. Sxripfit q; altez ad quẽdã 
Statiũ filíd fuum fitr m.ir.priculas otuifumin quo paz p» 
fuit:qꝛ oc naturalib? mbil ſcripſit ibidẽ.i.elemẽtis:cõplexi 
ne:büoxbus:mébzie: virtutib?:actione;fpü. 3n alio vo vo» 
lumine.lxx.ꝑticulas ↄtinẽte: vix aliqd inuenitur naruralez 
nifi ínteríoz mẽbꝛoꝝ in vna ptícula:vbi noiatur anatomia, 
Paulus quícád fcripfit bf taripfir :f5 naturalia omifitzc li 
5:08 malc o:dínauir. aller. fitr. Eso cõi ↄſulẽs vtilitatiſcri 
bere tr neceſſaria oifpofüi t fanitate fanoz cuftodiéda:c ín 
infirmírate medícáda. Dixi q; moꝛboꝝcãs ⁊ coz naturas: 
fignificatioce: c accidétía. infirmos em curare bis ignoꝛatis 
eft ipoflibile.3n muitis ti lods teftimonta introduxi Hip⸗ 
po. s&aL.ab ipfis exꝑimẽto cópzobata ⁊ róníb? oe dieta cz 
incdícaminib? »firmata. In pluríb? vero loas multa dicũt 
oe medícis q nr̃o tpe ftatuím? nó fequí:vt pote ín.ür). cima 
tc »ftítuta.(.in qrta pre müdt. IDippo.pcepit in peritoncone 
noromaton in ſolutiõe vẽtris belleboz ni.dare pleuretícís, 
Mal.⁊ qͥdam alij in egritudie acuta aquã mellitã. Nos vᷣo p 
mellicrato ſyꝛupũ viol.vel ro.ↄſueuimꝰdare ín acuta egritu 
diez ſoluimꝰcũ cafiafi.mánazorifenida vioł.⁊ ſitibꝰ:auctoꝛi 
tatem tfi non frãgimꝰ cus pᷣcepta ſequamur:ſed fitus regio 
nti oideramꝰ.Eſt aüt libꝛi bui? intẽtio quó infirmírates co 
gnoſcãtur:⁊ er oxdíne fuo ets curatóce adbibeatur. ¶ Glo 
bís atit pater bocnim opufculi tribus er caufis ddem deſti 
nauímus nos daturũ:vt cũ ſupꝛadictis pbíe pribus hiãter 
nos ínfüdare nouerim?:bac eiuſdem pte vtpote potioꝛe vo 
luerim? nos curare, Scdo etiã vt pbs ait:cũ omne bonũ 
fe fit ioc&dum:ín cóc tamen deductum⁊ pfertím ínter ami» 
cos vénistum:fit iocüdiffimum.Zertío vt cà in actibus bu» 
manis nibil ín ot parte pfectum ſit:coꝛrigẽda coꝛrigatis:au 
ctoꝛiʒanda noftra cófidcratione digna iudicetis. 


y 
P 


* * 


7 iber pꝛimus tl 


j J^ 


* 


oce. 







(Qualis oebeat eflc diſcipulus. api.ſ. 
Que fcri ocbeant ab introdu f£apitj« 
De oiuífione medicine, £apLitje 
gc clementís áütje 
De commirtione api.v. 
ic mutatione in complexione Capi.vj. 
De diuiſione complexionum Capi.vtj. 
De fignis humanẽ complexionis Cap.viij 
De viuerfali cõplexione membꝛoꝛum Capi.ix. 
De particulari cõmplexione cercbꝛi Lapux. 
De complexione oculoꝛum Tapi.xj. 
De complexione coꝛdis Capi.xij. 
De complexione epatis Capi.xiij. 
De complexione teſticuloꝛum Capi.xiitj. 
De complexione ſtomachi Capi. xv. 
De complexione pulmonis f£apirv). 
De complexione totíus coꝛpoꝛis api.xvij. 
De moderato coꝛpoꝛe F— Tapi.xvitj. 
De caufa mutante figna complexionis LEE. 
De mutatione cõplexionis ppterregionem — — s£apLrrs 
De mutatione cõpᷣlexionis pter etatem £api.rr- 
De mutatione cõplexionis ppter fecum Tapi.xxtj. 
De mutatione cõplexionis ꝓpter cõſu XL EFID, 
ic figno fani coꝛpoꝛis rn. 
De quattuo: bumo:bus is LapLEEYa 
i ualis debeat eſſe diſcipulus. api.. 
ster quí medicine vult obtinere 


WO babitu vt mag sb co bonozctur: laude 
turzfibics ficut ceteris parctib? feruiatur, 

érib?em bono: eft expibẽdus:vt pis 
!3 quibus tot effe (umirur. Magiſter bo 
noꝛãdus eft: vt a quo om̃e rude ⁊ infozme 


culí cá ebzictate fugiar.bec em̃ mẽtem diſturbãt:⁊ coꝛꝑis ví 
tí3 confo:tátz c duunum auxilium ſubtrahũt. Affiduirarem 
amet ftudg ín cuftodíéda co:pis ſanitate:neq; eum tedeat le 
ctionis aſſiduitas:vt fi aliqũ libꝛũ amirtat:eum adiuuet me 
mozía. Meq; quofliber oedignerur vifirare infirmos: vt fcm 
per in experimétis fit valentioꝛ.Sit purus:bumilís:máfüe» 
tus:amabilis:diuino expectãs anriljoadiuuari, — — 
¶ Que ſciri cóueniarab introducedís. £ap.t. — 
Er funt que fciri cóuenit 3b imtroduceédis, Zi» 
Y bzt intentionem : eíus vtilitatem: titulum: ad 
J quam partez ooctríne tendat: nomen auctoꝛis: 


libri oiuifionem. ¶ T Intẽtio cft vt dicamus ta» 

lia de medicina tbeoꝛica 7 pꝛactica:quibꝰ perte» 
ctis nulli amplius huius artis fint libzi neceſſarij. oia enim 
bic compendioſe ⁊ planc atq; plene videmur collegiſſe. De 
hac intentione 1deo tractauumus:vt hanc viam ingredienti 
bus lumen p:ebeamus. Eſt enim quafi cecus qui viam in» 
greditur quam ignoꝛat. Putus aurem líbzi vtilitas eft per? 
marima:quid em melius eft medicina:cuʒ fibi ſubiectos bo 
mínes faaat oífcere ⁊ laboꝛat.Secũdo quaa bec eft als ex⸗ 
cellentio: f»:oculdubio ifta omnibus eft p:eferéda:quía cũ 
fubiectum fit bomo: z omnibusalts artificíalibus carcre 
valear: ifta quoquo modo eft babenda vtpotc ín fanitate 
coꝛpoꝛis conferuanda:qua amiffa quíd ceteraꝝ artium pꝛo⸗ 
derit ſcientia:cum etiã rõnabilitas in homine cffe nequeat: 
finc coꝛpoꝛis ſanitate. Sanitas vero co:pis ——— 






— 


Fi au dd di 7 7 


Wn 


fL 


— 


TQ 


aim t n132 01 ) 


Liber pꝛimus 


temperamento:d humoꝝ temperamenta medicine expoſtu 
lent adiuuamẽta:cõſtat artem banc oibus eſſe neceſſariam 
t Dignic:em. Tertio cft liber ifte vrits:q: nec ante cum:nec 
poft eum alij libꝛi medicine funt neceſſarq:ideoq; qui tãtũ 
in hac arte vult pꝛimatum obtinere:dialectice ⁊ totius quas 
driuij noticiam opoꝛtet cum baberc, De vtilitate libꝛoꝛiam 
idco antiqui tractauerũt:q; ifta cognita magis animatur bo 
mo ad lesenda ſequẽtia. Ziralus libꝛi talis eft : incipit pan» 
tegni.i.ars ingẽs medicine vniuerſalis:qui libzi capiti eft ap 
ponendus: vt intellectus cius lecturis aperiatur. VUt cnim 
Quidam aíuntzerafooe libꝛi capite titulo ; mura videtur pa 
gina remanere, Liber autem tfte videt ad oíuifionem artis 
nere.omnis aurem ooctrina eft tripertita:aut fm oiflolutio 
nem termini:aut frm notationem:aut fm cõpoſitioneʒ.i.de⸗ 
ſcriptionem:aut ſᷣm diuifionem.Diſſolutio eft res in mente 
conceptae vſq; ad partes oeducere ignotas. verbí gr̃a.Coꝛ 
us humanũ i mẽdra officialia:officialia t ſimilia:ſimilia in 
umdꝛes:humoꝛes ín cibumzcibus in eleméta. i£ ompofit io 
eft diſſolutoꝝ ab inferio: ad fupioza reductío ; vt elemetoz 
in cibum:dbí in bumo:es:bumoz in ſimilia mẽbꝛa:fi milium 
membꝛoꝝ in officialíazofficialium ín totum coꝛpus.Oiſſolu 
tío termini eft terminationeʒ alicuius rei in partes fingulas 
diſſolui: vtpote in genus € [pes : « oífferétias ſubſtãtiales. 
Sic em̃ £ale.fecirinlibzo Tegni dicẽs. Odedicina cft ſciẽtia 
fano:um egroꝝ neutroꝝ.qð fm Rracleum eſt.Hanc vero 
oíffinitionem poftea diſſoluit in factam c oíffzrétíam fano 
rum egroꝝ ⁊ neutroꝝ Diuiſionis apud medicos fepté funt 
modí:aut erf gencris in fpecies: ve febziezalia in fpirituzalía 
ín bumozibus : 3lia ín membꝛis folidio:xbus .' &ut fpeciei 
énkindiuiduazvr tertiana feb. alia tertíana focratís:alia placo 
nis:alia ſimilium.Aut totu in partes vt humani corpoztez 
aliud caput: aliud manus:aliud pcs, Ztut vods ín fignificas 
tíoncs:vt canis: aliud latrabile animal:aliud marínuszaliud 
celeſte fidus. Sut fübiecrum in accidẽtia:vt coꝛpoꝝ:aliud ni 
Srum:altud album:aliud medium. Sut accidẽtis in fubiecta 
vr alboz:alíud nixꝛ:aliud lac: fimilia, Aut accidétis in acci 
dentia: vt dulcium:alia dura: alia liquida. lRotano vel oes 
ſcriptio eft cum res aliqua nó per ſubſtãtiales:ſed per acci» 
dentales diſignatur differẽtias:nec oiuiditur in cas, verbi 
grana.iDoino eft animalerectũ babés caput vngues latos 
4 mcd:cína eft ſanitatis largítiua, Diuiñoni aũt noftrí libꝛi 
fapponim?(aériam:qQ: in maltis ei? indigemꝰ:vt cognita oí 
uitio faciliozem intellectus introducẽdis oct; t vt leutus par 
tes capiátur in méte diuiſe. Romen auctoꝛis bic fcire eft vti 
le: vr maio: auctoꝛitas libꝛo habeatur.æſt autem ↄſtãtinꝰ. 
aphꝛicanꝰ aucto q: er multis libꝛis coadunatoz. (T Ziber 
igitur totus diuiditur in duas ꝑtes. Pꝛima cótinetfaetiam 
rerum naturaliumzt nõ naturalium;tcearus que funt cotra 
natura, liec aüt pars appellatur tbeozica, SSccüd3 cõtinet 
ſciẽtiam cuftodiédi fanos : c curádi infirmos cum dieta poo 
tione:⁊ cbirurgia:que vocatur pzacríca. ¶ Theoꝛica. ha⸗ 
bet particulas:quarum pꝛima.xxv.habet pꝛincipaliter capis 
tula. Secũda.xvſ.c anatomiam ſimiliũ membꝛoꝛum:⁊ iꝛua 
mentum eoꝝ. Tertia.xxxv. t anatomiam cõpoſitoꝛum mem 
bꝛoꝝ Tiuuamẽtum pſoꝝ.Quarta.xx.que cõtinet virtutum 
ſcientiam: actionum ⁊ fpirituum. Quinta.xxxv.ſciẽtiam reo 
rum nó naturaliuʒ cõtinentia:que ſunt:aer:motus ⁊ quies: 
cibus ⁊ potus:ſomnus ⁊ víguíazinanitio ⁊ repletio:⁊ conti 
uentia anime accidentia.Sexta.xxxv.babet capitula res fcil; 
extra naturam habẽtia.i.mo:bos:⁊ moꝛboꝝ cauſas:eoꝛũq; 
accidentia.Septima.xxv.que moꝛboꝛumvniuerſalez ſignifi⸗ 
cationem:⁊ coz cauſas cõtinet.Octaua.j.que mo:bo:tis 
inueſtigationem:⁊ coz caufas habent. Hona.xl.habentia 
wiuceftigationem interioꝝ moꝛboꝝ:⁊ fuarum cauſarum. De 
cima pars.xij de fignis pnoſticis infirmitatum ad falutem 
fiue moꝛteʒ cocingentium. ( Secũda pars huius libꝛi.i.pꝛa 
ctica:ſimiliter.x.habet particulas:quaruʒ pꝛima.xxxj.habet 
capitula cuſtodiendi ſanitatem ín ſanis:⁊ dietam in infanti» 
bus € ſenibus:⁊ egritudinem exeũtibus.Secũda.lxx.babet 
capitula ad moꝛboꝝ fimpltcem medicinam attinẽtia:⁊ eoꝛuʒ 
cam ꝓbationibus inuamẽta. Tertia.xxxiitj.ad feb.medican 
das:⁊ apoſtemata.Quarta.xxiij.de medicamine füperficici 


coꝛpoꝛis attinenti.Quinta.l.ad interioꝛum membꝛoꝛum me 
— maríme animatoꝝ:vt cerebzi t medullaꝝ fpodí 


tia:que funr teſticuli: virile membzum:matrir z € mamille, 
*[ona.cr.cpírurgíe operationem contínentia, E ccima.kzr 





m ah-puius artis materia fit fubalterna vt cnftodire 
fanitatem:;remouere ínfirmítates « alia. is crgo medicina 
aut theoꝛica eſt:aut pꝛactica Theoꝛica eft; pfecra noticia ree 
rum folo intellectu capíendarum:fubiccta memoꝛie rerum. 
operádarum, Pꝛactica cft fübiectam theoricam oemóftra 
re in piopatulo ſenſuũ ⁊ operatione manaum fm pᷣeuntis 
theoꝛice intellect. (LX beo:tca diuiditur ín trcs partes fcil; 
in ſciẽtiam rerum naturalíü c nó naturalíus:c carü que funt 
contra natura, Res naturalís cft ínrebus alatis oc terra 
p:ocedétibus: in cospibus ſcʒ fenfibilibue tinfenfibilib? 
qua nó fübfiftete necefíe eft coꝛꝑa nó fubfiftere pertinentia 
ad conftruere vel deſtruere.Hec diuiditur ín ſeptẽ partcs. 
ín elemẽta:cõplexiones:hũoꝛes:mẽbꝛa:virtutes:actiones: 
fpiritus.p bec cófiftit animati coꝛpus c regnũ ipſius:quoꝝ 
vría fenfibilibus c mfenfibilibue cóía funt.f.clemétazcóple? 
xiones:⁊ actiones.quattio: vo fenfibilium funt ꝓpꝛia.ſ.bu 
moꝛes:mẽbꝛa: virtutee:⁊ (pilo, Día aur.vtj.quidam poyfict 
quattuoꝛ adimifcet.f.etates:colo:te:figurae:maris 7 femi» 
nc diſtãtias:ſed bec cõplexionibus vidctur attinere.vñ non 
nobís eft neceffc oe bis quafi fingularibus tractarc. £aufc 
nonnaturales funt.vj.aer qui crcũdat co:p? bumanus:mo 
tus:⁊ quies:cibꝰ:⁊ potus:ſomnus ⁊ vigilia:inanitioz reple 
tío:c dtingẽtia aic accidẽtia.Que ſunt cxtra naturã diuidũ⸗ 
tur i tria.f.ín moꝛbũ ⁊ moꝛbi cauſas:⁊ ſignificationũ moꝛbi 
accideria, ¶ Pꝛactica diuiditur ín ouo.f.in cuſtodiã ſamta 
tío t curationem egritudinis:cuſtodia ſanitatis diuiditur in 
tría.Lín cuftodia co:;pozü ín fanitate &abiLz cin cuftodíam 
coꝛpoꝝ a fanítate iam trá(cütius : tin cuſtodiã fragiliũ vt in 
fãtiũ ſenũ:⁊ egritudinẽ exeũtiũ.CSanare egros diuidik in 
tria fitr:aut potiõe:aut dieta:aut chirurgia.Cbirurgia diui 
ditur in ouo:aut ín carne incidẽda:ſuenda:coquẽda:aut in. 
offium fractura: c ad locti ppitum fi exierint reducẽda.Hec 
mediane oí(uifto mibí alte pbyficie vídetur effe melioꝛ. 

De elemetis, £apí.üitj 
iiparticulã effe elemẽtum.Simplã aüt rem of 
üs dimus que cà fir eadem in eſſentia:ſilis cft in 
VV Alpartib?:vr ignis:aer:aqua:terra vidẽtur effe. 
aene Sed tii quedam vifu fant fimpla ⁊ intellectu 
cópofita:vt lapides : meralla:4 ſitia. Pbyſici vero vidétes 
eleméta intellectu effc fimpla: c ola co:pa cóftructioni ⁊ oc» 
ftructiói fubiecta er eiſaẽ cópofita:vocauerüit ca pzia eleme 
ta pofteríoza:fecüda ⁊ tertia. vñ dam vocátur vniuerfalía, 
quedã particularia.q̃das $o vníuerfalía funt ex quib? multa 
copon&tur co:pa. pticularía d cozpi infunt vnicuiq;: inde có» 
pofita füt ppa,£^edia 9o ⁊ vmuerfalib?c pricularib?fub 
fiftétíaz vt bores. iit)-ípfi vo ad cópationcs ſimpliciũelemẽ⸗ 
tox copofita funt;ad fiia fo mẽbꝛã »fiderací funt ſimplicia. 

D*e g dicũtur medfj:nó tf nfe intẽtiõis eft nifi ocvniuerfa 

9c pximís tractare eleméti:quoz cómirtionib? ⁊ inarura 
co:pis qð indc efficitur tráfitionib?:omne aiatus fiuc iani 
matum co:p? cóponiturzquod conftructíoni z ocftructioni 
ſubtjcitur:qð quattuo: er caufis pót ꝓbari. Pꝛima q: funt 
fumpla.Sccũda q: dda5 co;ps fibi inueniũtur ſitia.Certia ex 





IPyfid oíffniát minimã fimplá co:pis copofi 





Theorice. 


eonftructione-cum em̃ oĩa corpa fub lunari globo pofita vi 
deatur fibi eſſecõmixta⁊ oíflimilia,etfi crm qdas appareat in 
cómirta ⁊ filia:fntellectu cõpꝛobãtur tfi cõnuxta 7 diſſitia. 
EAemẽta € fenfu « re tpfa coftat cflc fimpla c fimilía, vñ oi» 
sna vocárur elemẽta.q̃daʒ coꝛpa fibi videtur eſſe ſitia:vt in 
alalibus offa oura c folida inuenim?, v terre funt fifía: pus 
moꝛes líqdos inuenim? c molles:ergo aque fifes.cópamus 
etià ſpm̃ aeri effe affimuládum:tactu caloꝛeʒ oifcernim?ignt 
ficm:ti nulli boz eft ali fite ctfi coficiatur cr coz. cómirno 
nibꝰ⁊ »ftructioib?cópzobatur:q: o€ atatus coꝛpꝰ fiue inaia⸗ 
tum er his cóficítur: vt in ꝓgrediẽtibus a terra videmus, 
"Sbioiectum erf terre femen fi nó babet folemz acrem perit 
$ tetra nó exurgẽs. $i vero quattuo: cleméta moderentur 
femen augmétatur.aialía q5:q: finc terrenaſcẽtibus nó fub 
fiftüt:cóftatzq: ex.iiij.elemẽtis cõficiũtur. Oatalloꝝ q; coz 
posa feu lapides:etfiidiotis nõ videatur:ex bis th quattuoz 
conficiürurzer deſtructione cófirmaturzq: queq; deſtruũtur 
necefíc eft ad boc quattuoꝛ reuertantur, natalibus ergo 
moꝛiẽtibus pꝛimo cato: pdirus ad ígnem neceſſe eft reuerta 
tur:fpás ad aerem:humoꝛes ad aquá : caro ⁊ oſſa ad terrã. 
filt c in arbo:íbus. XRemẽta ergo er toto nó deſtruũtur:qꝛ 
becoeftn:cta q̃ cr eis cóftruütur ad fui pꝛincipiũ particula 
riter reuertitur: c idco oígni eft ea cleméta vocant. loc bis 
tamen multũ oífco:dati funt pbi.quidam aüt dicũt oĩa co: 
po:a oc vro cleméto facta.c ift adinuicem diſſidẽt. Quida⸗ 
enim dicũt ſolos atomos effe elemétum.alrj ignem trn. 
aerem.aln aqua.ali) terrà, (T Sed boz erroꝛi Hippo.in li. 
quẽ fccit oe büana natura:tarís obuiauit.dixit efle necefía 
rium nullũ »ftruédum oc vna tm̃ fieri partc. qiio em cadem 
rcs afe oíuerfa gñaret finc ofuerfaz rerum cõmixtione:ſum 
pto em̃ frumeti femínenifi idem cõmiſceatur terre;c aque 
nibil videtur gnare. itr in atalíbus fine cõmixtione maris 
X fc.nibil gatur. Iterũ — €odes:fi hoõ inquit fieret 
oc vno eleméto:nullis oíuerfis paf.(ubiacerer.dd em in cos 
de; fibí obuiaret inuíce, Itẽ I Pippo.ft inquir diuerſa nó pa 
terctur bíucrfie medicinis nó rcficerenirz15 boe credere ab 
ſurdũ cft:q: oiuerfis medicinis diuerſas paf.effeops.G Pa 
lam efr g elemẽta effe quattuoꝛ d fenfu apparet fimpla intei 
lecti 9o cópofita:nunquá cm fübfiftit terra fine aqua.ignis 
fine acr ptc aliqua:neq; cetera ſitr.Qðcũq; hoꝝ fua ꝓpꝛia 
Qualítate eft ↄtẽtuʒ:illud ppꝛie eft elemérus:qo fi fentu nó 
patet : tñ pts intellectu. vnde pbi dixerũt quattuoꝛ cffe ele⸗ 
iméta (c5 calidü:frigidum:bumidü-ficcum:neg in bis folas 
qualítates intelligit: fed fubftátiam eoꝝ. Talidũ em actuali 
ter pfectu5 ignem cffc oícütztrigidum acrualez pfeaum ter 
ram:ín fuí tñ cõmixtione alíasqlitares ad ſeinuicem mutua 
tur. ppter aſſiduũ enim motũ lunaris globi fibi vícim ſiccita 
tem nact? eft anis, Sler Yo ppter affinitarem ignis adept? 
eſt caloꝛẽ.aqua er aerís ppinqtate humoꝛẽ videtur Dfe. rer 
ra ppter aquá fit frigida. ¶ Ignis g̊ naturaliter calíd? eft 
⁊ ficcus, Ser ca. bu.aqua fada ei bu.terra frigidat ficca, 
Ex bis atit qualitatibꝰ q̃daʒ diſſidere vídetur. Ignis ſubti⸗ 
lis atq; leuis:ideoq; femp altioꝛa petit.terra grauioꝛ ⁊ groſ⸗ 
fio: atq fibi coagulatio: : cad ima grauioꝛ. Aer igne gra 
uioꝛ: aqua $0 leuio::c ídeo medíus, aqua terra leuío: : aere 
grauioꝛ:⁊ tdeo media, iDec oc qualitatib? clemétoz ⁊ natu 
ns eoꝛum ſufficiãt. 
¶ De cõmixtione. Capi.v. 
resa um cõmixtionibꝰ⁊ nature [ue in pác quam nó 

wj — habebãt ↄAmctionibꝰ efficitur dequíd ínftruitur: 

je j nectit ita quó a nobis diuerſa admifcérur co:ꝑa. 

Si nn vinũ ⁊ aquã miſceamꝰ:cõmixta fentbali 
.— ter vinũ eſſe vidẽtur:ſedvnũquodq; in fui natura 
confiftit ⁊ intellectu:neq; in aliud effc mutarurficut ín fan» 
guinẽ panís comeſtꝰtrãſducitur.Semen er mádatus terre 
naturà accipit herbe. Cõmixtio atit elemẽtoꝝ nó cqualis i 
oibus calidis co:zpibus:ín altjs maío: : ín alijs mínoz.nó em̃ 
ca.frí.bu.fic.cadz eft quátitas ĩ boie d ín equo neq; in focra 
tc dn platone:neq;ʒ in víte eadem d ín ficu. Pec aüt eleme 
to quátitas fatis fuit neceffaría diuerſa diuerſitate geneꝝ 
X fpes ſuas:⁊ fpeciez indiuidua. Si erf cade effet oim crea» 
toꝝ:vana fo:ma⁊ ꝓpꝛietas fo:ct;fed l5 cõmixtiones fibi fint 













temperetur cr frígidozc fice cx pido íncooplestperum 


fic v ocftruif- Scd frigidi eft plufq ops:coagulata 


fit huida vt fubfifterenó poflit res foꝛmãda:ita pzozfus cli» 
quat.ſi aüt ficcitas exuberet:nõ ira mollif materia vt fozma 


cü iuméto: vel canibꝰlupũ:qꝛ vicini funt'in natura 7 ꝓpꝛieta 
te fua, Sufficiãt ifta oc cõmixtione elemétozum . 
¶ De mutatione in cõplexione. Tapi.vj. 

sz "IH clemétoz tractara ſuꝑioꝛi oĩa coꝛpa ſubiecta 
à (73 coftructioni ⁊ deſtructioi ex elemẽtoꝝ cõmixtio 

nibꝰ fieri cóp:obauím?:in quãtuate ⁊ Qlitate di 
uerſa put fozmádi veri coꝛpis expetebat neceffi 
" tag. £ft em quántas eq̃lis ⁊ ineq̃lis.equalis ó of 
cetur t&perata. inequs intepcrata:q quattuoz Glitatib? aut 
duabꝰſupat. atit 5plenone eflc niam? ex elemẽtoꝝ 
cõmixtione »ficitur. Si g cr elemẽtis coꝛpꝰ copofttus in qua 
titatc ⁊ Qutate equale ſit:illud ent tẽperatũ. Si ignea pare 
fupet calidũ eſt.Si aũt aera:pumida.fi aquea:fricidi.fi tev 
rca:ficai.fi ignea 7 aerca:c3.7 hu.ſi aerea ⁊ ada:frigi.c bu. 
fi aquofa c terrea:frig.⁊ fic.fi ignea t terrea:ca.« fic, "Ioue 
ergo ſunt cõplexiones.viij.ineq̃les:⁊ vna equalis, Ineq̃ iu⸗ 
quattuoꝛ funt ſimplices t Qttuo: cõꝑoñte.he oue in fumma 
extrem ia em eptremitas cft téperata:alia int&perata 
inter quas funt multí grad?. 9bigfa. SS diuerſos colozes vt 
albedin c nigredine : croce rubeüt rubicũdum equalí põ 
dere admiſceamꝰ:diuerſos colozes pꝛioꝛi reddim?. Si vero 
partem ounínaim5:c rurfum alid addimus:rurfus colo: cft 
alius. t ita ín infiniti. vf fir oe cõplexionibꝰ ppter diuerñta 
tc5 quátitat! (ue i cozpib? qp diuerſe coz fozme effe vidẽtur. 
«UP diuiſione cõplexionum. api.vij. 
Omplexionũ vnãquãq; diuerſis modis diuidũt 
(758 pleriq;.alia inquiũt eft téperara: alia inr£perata, 
— tẽperata eft ep cóplerionib? oim extremitatũ fua 
ases rum equalis:cr Qtruo: eiemétoz cómirtíone qud 
ritatem edlirer ↄtinẽs.cõplexio ifta eft equalis. 

multi verax zcreta.i£ft 7 alia cóplerto tépata Pm ꝙ necefta 

















fr 


ri Geft vniuſcuiuſq; cozpis effc tépaméta. s5ed piana co:pa 
⁊ veraa téperate.t, vicina. di bzuraalalía vno tm̃ 


officio fint cótenta.pó vn? idem cóparur ola: ideo rónalis 
eft c itellecrualis:q: qð facit intelligir:z róne diſcernit.vole 
aut manud toto coꝛꝑe funt repatio:esvt tãgẽda facili? táge 
rent: ⁊ capíéda firmi? tenerẽt. € em̃ rac? réperat? nó cfict 
calídum a frigido nó diſcerneret:neq; mollis a duris:neq; le 
nía ab afpens. IHullus em̃ fentit augd nifi mutetur fenfus 
in q̃litateʒ rci fenfe, vᷣbigr̃a. Lact? m boie vr tenéda tenerét 
opo:tuit eſſe tẽpatos.Si emi man? nimís molles effent.feu 
dure retinẽda nó retínerét. Sed t alíquá rem tenẽtem ops 
eſſe ouriozes d? molle. i^e copleríone tẽperata S3? dixit ita 
coꝛpꝰ nullũ fenfaalirer vel intellectuatr inuenitur equatr tẽ 
peratü in oibus extremitatibꝰ. 3n méte cm »cepro aliquo 
co:pe ex dttuo: qualitatibꝰ edtirer fubfiftétezena tñ quali 
tas incffe intelligit᷑ que nulli alíaz affimila£. c bec tépata 
eſſe ð. Si 9o fenfualr accipe velim? aquã calidiffimá ⁊ niuẽ 
frigidiffimá equali pódere miſceamus q̃ cõmixta fi tasãtur 
tẽperata inter ca. c fri.inueniũtur. Sí puluerem ⁊ aquã mi» 
fccamus inter molle 7 durũ temperatũ fentim?zficgs multa 
cófimilía poffum? arbítrari per que temperatü poffit intelli 
gi.Lemperatü $0 fm ꝙ ct neccffaríá in omni coꝛpe t in ot» 
bus ertremitanb? certe 7 veraater eft com tedlc$mdq 
eft neceſſariũ cffigici co:pís ín qua ↄAitũ eft. 9bigra. Leoca 
lidioꝛ eft: vc rapídus ⁊ iracũdus. ep? fríaidus vt cimía? t 
fugax.Oĩs atit cóplerío téperatio: ez fuo otfcernitur officio: 
vt equꝰ:q; veloao: eft ⁊ bello ptus dicef temperatꝰ:canis 
q; faga. drca venationem 4 circa opi noticiã — eſt 
]) 


Zibet pꝛimus 


dn terrenafcétib?. vis 


babétis. 
fpecicbus:que iuuat melius in fui natura oicütur efle tẽpe⸗ 
rata.S5uffidt oírific oc téperameto cóplerionis 


tẽperatam ca. fri. pu. 
fic.que aũt intelligürur qualitates fole:ertra fubíectü ; aut 
in fubíecto funt, In fübiecto actuatr vel potẽtialiter: fiue 
actualiter fiue poteſtatiue:que cB fenfu nó apparet : tih effe 
poffunt: vt piper cũ calide fit naturenó tñ fenfualiter diſcer 
nitur nifi cũ calcfiat coꝛpꝰ comedẽtis:caloꝛ erm poteftatiu? 
eft. Actualiter dicimꝰ ín fubiecto cffe; vt aque calide cato: ⁊ 
fimilia, actuales q̃tates:aut im fumma virimítate vt n Qt 
tno: clemétíg:aut fub vltimitate vnà; vrín coꝛpibus aíatis, 
¶ 3n aialie co:pc oicütur cfle q̃litates:vel q: vna fuperat 
alías ex cópatione fm menti vel intẽ erum. 
fm téperamttum vt fi dicamꝰ aial rõnale B quátus ad 
boies.pomo em̃ oibus téperatío: cft aialís fpecieb? : fm in 
tempcramétum: vt a dicimus aial calida ad cóparationes 


¶ De fignis humane cóplerionis. 
AVAicãq; vniuerſalem et naturalem cóplerionem 


| G) ,eftops cum cognofcerc:que fi ígnozatur: c toto 


gidũ necefle eft eſſe: ad roms — Coꝛ ca 
lidá qꝛ vite⁊ caloꝛis naturalis eft füdamétus sEpar ca. pu. 
qꝛ virtutie digeſtiue eft caput p iũ. Oſſa Frigida fic. 
q; fingularitas toti? co:pis fup ea eft fundata. Sitr alijs mẽ 
bris vís q̃dam oatacft naturalís;fm ꝙ neceſſe cft fingulis, 
vnde ci quelibet mẽbꝛa dicamꝰca.fri.hu.⁊ fic. Pm ꝙ ocbues 
runt fünt cófideráda:nó ex certa cõparatiõe tẽperamẽti: cũ 
enim oídim? cereb:ü efíc ca.co; verofrínó ideo ðꝛ qp cercozi 
coꝛde fit calidiug,co: quoq cereb:o frigidis : fcd qꝛ nó ira 
fit vt vnũquodq; eſſe oebuit.nunquá eri cerebzum calidi? 
€ft coxde:co: frigidius cerebꝛo impoffibile eft cflc, 
¶ De vniuerſalicõplexione mẽbꝛoꝝ. api ix. 
DEonis cõplexio in hũano cozpe tẽperata eft put 
diximus ante.méb:oz tb natura eit oruerfa.qdas 
em mẽbꝛa funt téperata;qdam íntéperata. Tem⸗ 
» perata vr cutie d t€ ima eſt in manuũ vol, 
— t bocideo cft ; qꝛ cutís eft cooperimẽtum totíus 
coꝛꝑis⁊ oefenfio ab exterioꝛi pte ficur caloze:frigoze:lefione 
cít receptrir humoꝝ anatura oe interiozib? méb:ie 
ſoꝝ:⁊ ideo téperata 0x: q: mẽbꝛa t£perata qualibet ditate 
cotraría 2ucnitéte:nonilíco mutãtur:⁊ fi mutátur ad natu» 
ras ꝓpꝛias cito reuertũtur.Cutis ín vola manuü ppter tas 
etum eft t€ OMebꝛa Yonó téperata.alía ca.alía fri.alia 
hu.alia ſic.q̃dam tñ in vltimitate maioꝛi funt ca.ddas ín mi» 
noꝛi.quedã in mediocri. In vltimitate maioꝛi ca.calidiſſuna 
fant vt coꝛ.Coꝛ em̃ calidius eft oibus mẽbꝛis coꝛꝑis:qꝛ inde 
calo: naturalis ad oia mẽbꝛa coꝛpis pcedit.s£par qs calídus 
minus tn dp coz:vt cito oígerat. poft tfta ouo ſimplex caro ca. 
poft bác lacerti:fed min?calidi carne fimplici.c poc er neruo 
rum cõmixt one cóuenit.ocinde fplen eft calidius. Ibi enim 
feces ſanguinis colligũtur. Deinde renes paz ſanguinis 
babentes.poft vene € arterie:que ddem natura fui ſunt fri 
side.fs ti caleſcũt:q: vafa fanguis ſunt.Ocbꝛa frigida funt 
alía plus:alia minus:alia mediocriter.3»ili oibus membzis 
funt frígidio:es, poft bos offa.poft d cartilagines. oed lí 
gaméta.oeide i.cbosde nerut.medulie fpódilius t ce 
rcb:i. ín vltimís pinguedo. | Vniuerſaliter oia mẽbꝛa fano 
guínzm habẽtia funt — vero carẽtia ſunt frigida. 
£525:3 bumida:ala büidiffima:alía minꝰ:alia mediocriter, 
Ipumídiffima funt pinguia mẽbꝛa.ſecũdo cerebꝛum.tertio 
medulle fpódilíus.quarto loco vbera.quinto tefticuli:z fub 
ſtatia pulmmonis:epar:ſplen:renes:lacerti.Sicca mẽbꝛa fumt 


Ólí primo. fecundo offa. tertio loco cartílagino(a.quarto lo^ 
D ifaméta.quto cooxde ferto pánículi. poft Dos vene. poft 


ín vitimo choꝛde fenfibiles:bec eft oim fimpler natura mem 


em a ſorma dignoſcit: auta pile ab iplo ꝓcedẽti 


fluig vela tactu: vel ex oculoz fignis. fozma:;qz 
ut neq nimis magnü:neqo nimís parui tem 
peratum 9: brc cereb:i. fi occipitiũ c —— aliquãtulum 
acuátur ambo tẽpoꝛa aliquãtulũ : ficut Ws.inquit.ꝑ⸗ 
fectio em̃ cerebzi ex quadá cere rotüditate 05 confidcrari:q fi 
pce elentdyss soar i vtraq; plana redu» 
cítur. en antenoxs capit[ ptis ppter vétricutus fit pe 
pꝛie cerebꝛi.exquo pcedũt nerui,vi quas fenfus exeũt.Acu 
men pofterioue ꝑtis ꝓpter vẽtriculos fir puppis. vfi medul 
le ſpondiliũ ⁊ nerui funt volütaríus motum ut 
paruti intemperatü fignficat cffe cerebꝛũ.cuiꝰ cá it 
matería:t fozmatíue virtutis debilitas Oagna foꝛma capt 
tis fi faerít:laudabílis aliquátulus groffa:ceruít ⁊ fpódiles 
fitr z nerui laudabile erít ſignũ. Si Yonon Zꝛium:qꝛ nõ ex 
virtute fit foxmatiua.fs ex nimia mateneabüdantía.boc aũt 
caputfemp cepbalica infirmítate ⁊ aurículoz doloꝛe fanga 
tur Ex pílis ab ipfo nafcétib?:q: pili nigri ⁊ crifpi fi cito poft 
partá nafcütur puerís caloꝛẽ cerebꝛi mõſtrant.Si funt albi 
velrufi fiue fubcaftanei ⁊ aliquãtulũ tardí frigiditate ſigni⸗ 
fict cerebꝛi. Pili planí ⁊ nó vecatuádi humiditatem poꝛtẽ⸗ 
dũt cerebꝛi: deoq; mulieres ⁊ eunuchi nõ fiunt calnizquía 
cerebꝛum babẽt hũmidũ. Pili cito naſcentes c fc ín altum 
tendẽtes ſurgẽtes:o cerebꝛi ſiccitatem. Si mmís ni⸗ 
gri criſpi «rufi c ato decaluandi:calidũ c ſiccũ figmficant 
cerebius:c fi plani neq; nimiũ rufi : necs ad caluiciem fcftini 
calídum t bumí.figníficant cfic — ieu 
di: parui: cito etíam caní: t nó :frígidumc humi 
dim fignificát cerebꝛum. Nigerritmi ⁊ nó multum tardí nó 
ato occaluati feu cancfcentes:frígidü c ficcum oftendüt cce 
rebꝛum. De actionibus cerebzí dicẽdum eft, Solícirus ct 
inſtabilis audax atq; loquar nó fomnículofas calidi babct 
cerebzus. OQ dofus neq; animofus neq; dto mobílis:fagi. pt 
ger:⁊ obliuioſus:humiduʒ:leuis:velot:vigil:⁊ bone memo 
ne:ficcum, velox:inſtabilis:aĩoſus: € vantlegus: c multum 
vigiLcalidum 7 ſiccum.ſomniculoſus:⁊ fomniato: : neq; nis 
mis leuis fiue inſtabilis calidũ ⁊ bumidus.píserobliuiofus 
ourus ad intellect atq; fomnículofus : frigidà babet ceres 
b:umc humi. Frigidũ € ficum habẽs cercbzus fimilis cft ín 
actionibus frícído mínus tn fomntculofus cft. fupfluitatf 
b?abípfoerpulfis:fupfiuitas ab oce exiẽs fiuc nafo fi fuerit 
parua ⁊ nimis cocta:caloꝛem nimiũ fignificat, Scd nimia ct 
cruda ⁊ ar d rcumatica frigiditates, Si multaclígda:bu 
miditatem.ñ parua ⁊ ficca:ficitatem.fi parua c cocta bene ⁊ 
groffa calidñ ⁊ fici fignificat cercbzit. fi nimia cocta ⁊ fem 
per reumatica calídii « humidũ fignificat cerebꝛum.multa ⁊ 
ficca:frigidum ⁊ ſiccum.Si multa z crudazfrigídum 7 bumi 
dum:que cóplerío citã monftrat infirmitatem:vt dicit Dip⸗ 
pocra.in aphoꝛiſ.quoꝛum inquit nares humide fngídos bu 
moꝛes —— fperma liquidum habẽtes infirmitati qp 
ſanitati funt vicinioꝛes. De tacta dicẽdum eſt.Caput tactu 
calidum ſignificat effe cerebꝛum calidum ⁊ econuerſo. De 
fignis oculoꝝ dicẽdum cft. Qui groſſas habẽt ín oculis ve» 
1139.7 cafdem rubicũdas:tactum vero calídum:cerebzti mà 
ftrant eſſe calidum:cõtraria babéres frígidus:fignt tamen 
eft bumidítatía ; $5í vero fint rubicũdi 7 vene ſubtiles fues 
rintztactug vero ficcus : fenfus clarí:fic, fignificant cerebꝛũ. 






ALS 
QV 

S852 

* —— 


3 beoíce. 


Si oculí fint rubicundi ⁊ groffi:tactu df calidi : ⁊ alij fenfus 
turbidí caloꝛem t humoꝛem móftrát cerebꝛi.ſi cotrartum fri 
gidumcficum, —— — ! 
¶e cõplexione oculaꝝ. £apis. 
AS Omplexio oculozum cognofatur er venis:vel 
| AD v M tactu:vel ep motu ; vel ex eoꝛum coloꝛbus: 
À. Dozeed cl crabundáría ab cís erpulfa. ¶ De venis 
—— fuerint rubicunde ⁊ groſſe: tactus calidus: 
35 calo: oculoꝝ ſignificatur:ecõtrario frigiditas. 
Si tactus eft. bumídus : bumiditatem fignificat. fi con» 
trarium ſiecitatem.Si multis fluunt lacb:ymis humidita⸗ 
tem. ſi non ſiccitatem. Si oculí fint magni cozpufqg torum c 
caput fimiliter fuerit:tẽperamẽtum fignificat complerionis 
⁊ foꝛrmatiue virtutis. $1 oculi fint magni coꝛpuſq; totum ct 
caput paruum fuerítzabüdáríam male materie t cam intem 
peratam oftédit. £culoz paruitas paruo co:ypi ⁊ capiti affi 
milata:paruam:t tatnen teperatam ocfignat eſſe natura. fi 
econuerſo:cõtrarium. ¶ Dẽ coloꝛibus.ſi glaucí nigri ⁊ cere 
uini fuerint oculi.nigri fiunt cx criftollopdos paruitate:con 
cauitate : vel turbicitate.cuagaydos:bumo; multus eft et 
turbuletus vbicũq; ifta funt: oculi nigri funt ex neceffitate, 
glauci iftis funt contrartj:ceruínie cóueniunt hoꝛum aliqua 
nigros tglaucosfadétia, —— 
¶TADe cõplexione coꝛdis. Tapi.xij. 
ꝛais cõplexio oc actione intelligitur.de figura. 
coꝛꝑis.de tactu.de pilis. De actione:qꝛ fi pulfus 

a ⁊ Iptrítus funt vcbeménffimi in pominc:ipfe ves 
, V4 iro magne audacie vel iracundie: calozem cozdis 
- vel totius coꝛpoꝛis vidétur ſignificare:contraria 
frigiditatem. $i fpiritus ⁊ pulfus nó adco vehementes vi⸗ 
deátur: bomo xíto iraſcatur:tardeq; placetur:ficcítas deſi⸗ 
gnatur. sx fpfrirusc pulfus foztes lunt t veloces fpiffi, fi 
militer pomo velor ad iram ⁊ foliatus : calo: et ficaras oco 
fignantur.S*í ſpiritus ⁊ pulfus mediocris molis:pomo fis 
miiter ato írafcitur cauditarem ⁊ bumidiracem fiGnificar, 
Si pulſus paruus c fimiliter fpíritus;bomo nó anumofus, 
pigérznon multum iraſcibilis t iraícens ato placabilis:fri» 
gidum z bumidum co: erit. 5i pulfus paruus 7 ourus:« fi» 
militer fpiritus:nó dto íralcens tardeq́; placabiliszfrigidus 
X ſiccũ co: erit, &lolétes pec diſcernere naturas epatis opo: 
tet confiderare:q: fi natura eius nó cognofarur mulum có 
fidzrátes decipiuntur. De cozpo:is figura, $5i pectus fue⸗ 
tit lazum:non capiti vel fpondii affimilatum:zco: monſtrat 
efie calidũ. Si ipodilis magna fuerit: necefie eft ⁊ magnas 
effc coftas pectozia. pectoꝛis em offa fupza fpódilia funr fas 
bꝛicata:⁊ pectus latũ erit. finaute ocfignárurcótraria, õ 
fiderata ergo pectozís latitudine fpondili ⁊ capiri non affi» 
miante:conſtat eam er co:xdís caloꝛe venire, Si latitudo pe 
ctoꝛis er caioze proueníat co:dís: pulfus magnus fcquitur, 
Soi calo: co:dís in angufto pecto:e fit : fpirirus velocio: er 
fpiflio: P pulfus crit.anguftia enim pectozis non femel tans 
tum capiraeris quárum fufficiar refrigerando caloꝛi coꝛdis 
natura ergo acrem duplicat ez pectozis anguftía:que femel 
caperet fi pectus latũ eſſet.Si aute pectus ftrictum fit : non 
p:opter paruítatem capitis vel fpondilis:fignificat frigidi 
tatcm cozdio: quia calozis eft oilatare : frígozis eft conſtrin⸗ 
gere, De pilis.Si pili mulri ⁊ nían funt ín pectoze vel in có 
finítate pectozie:calozem fignificar co:dis.ft nó contrarium. 
Si paudi c lenes funt pilí:pumíditatem:fignificant.fi multi 
et afpen ficcitatem, De ractu.fi pectus totum et continía 
cius fint tactu calida calo:em figaificant. 5í vero frígida fri 
giditatem. fi bumída bumidiratem. fi ficca ſiccitatem.lHis 
omnibus confideratis neceſſe eft naturam epatis cognos 
fci. i enim epar calo cozdís conueniat: bec effe certa con 
ftat.finautem incerta, 

&api.ritj. 














«Ec coplerione epatis. 


Anplexioneʒ cpatis confideramus. oe venis.be 
(7*8 bumozibus. oc pílís. oe tactu.oe coloꝛibus. De 
":- 351 venis:fi vene late fint 7 groffe:calo: fignificatur, 

[es vx 1 fi parue  ftricte:frigiditas.fi molles:bumiditas. 

? fi oure ſiccitas.ſi groſſet latecourec late:caloꝛ ⁊ 


Fo.iij. 


ficcitas fignificatur.fi amplec molles caliditas ⁊ pu. Sii ftris 
cre ſubtiles ⁊ oure frígiditas ⁊ ſiccitas.ſi (trícte ⁊ mollcs:fri 
gíditasc bumiditas. De humoꝛibus.Si pomo eſt cboleri» 
cust marime ín fuiérute fanguis cft calidiffimus: calo: epa 
tis fignificatur, fi fangnís mutetur ín mgredinem 4 fpifice 
tur:calo: « ficcitas fignificanrur. fi abundet in coꝛpoꝛe cali 
dum:cóftat eum fignificare augmétatum.fi pec complerio 
p:cualet pluſqᷓ opo:teat:bumozus ſubſequũtur parredincs 
er marime fi plus bumoz df calo: abundet. oc cauſa 
fcb.periodicas patitur:derraticas. £»ed fi calo: humidita⸗ 
tcm exuperet non tantum ſuſtinet. De piliseS pili fuper 
ventrem pectinem multi funtzfigníficant caloꝛem cepatis. 
Si non conrrarium, De tactu.Si venter « pecten fngidi 
funt frigiditatem oftendüt. fimiliter in aite intellisc. «5€ 
colozibus. i totum coꝛpus fit temperarum inter albus 7 ru. 
fum ; inter caliditatem c bumidiratem:fignificat tempera» 
mentum.fi rufum ⁊ croceum:calo:es nimii. albi t vindira 
tí vicinum frigiditatemz pumiditatem.fi iuidum 7 plum» 
beum nigredini vicinum : frigidum 4 ficcum epar fignifie 
cat « abundánam cholere nigre. NONEM 
«LX cõpiexione teſticuloꝝ. £apt.rütj. 
$£ftiaulosum complerio oe pilis intelligaturꝛet 
de fubftantia fpermans:aur de 3chonib?, go€ 
4 pilis fi fint in pectine mulri vei fuper vmbili 
^ z«lv*. cm caloses fignificat.ft mulri z afperi:caudita 
E. tem ⁊ bumiditarem.ft pauci « rarae naſcentes 
friciditatem.fi molles frigidi « pumidi, fi pauca « afpenztri» 
gidi ⁊ ſicci. De fpermatc.fi multũ groſſu⸗ fucrit caioze oſtẽ 
dir. contraria contrarium. De actionibus.fi eft ubiainoſus 
cgenerans maximeq; mafa:los : membꝛũq; temper babes 
erectum:calosem fignificat.fi non cótrarium. Si nimium liĩ 
bidinofus fuerit: c nó fibi noceatz« multü sencrat: calidita 
tem ⁊ bumiditatem fignificat, fi nimie in coitu cft cẽcupiſcẽ 
tíc « tardus in actione caliditate ⁊ ficata. fignificat, tft nul 







plus appetit 
ftomacbusc arus aque fibi ſuffi 
ct ; que fi fupertfua fuerit crepitum in ventre fadt: ficos 
Temperquent cibos. iPumidus ftomacpus non ſitit: pu» 
midos cibos appetit:parum oigent, s£ompofiras buius fai 
re volens complexiones:cito ueniet, Sd fi quis mulrum 
fititznon er occafione eft ſtomachi:ſed ex affinitate co:dis c 
pulmonis, s£omplerío enim co:dis fiuc pulmonis fi calida 
« ficca fuerirzfitim facít.c fi aquá biberit non fibi p:ofiat, 
Sed acrís frigidi tractu maxime iuuatur. De cõueniẽtia d» 
boꝛum:quia frigida frigido nocent ſtomachoꝛ⁊ ín alijs om» 
nia ſᷣm banc rationem funt confideráda, TRarurales finc in 
naturales ftomacbi compleriones er appetitu abozum faci 
le quís diſcernet. Naturalis enim fibi fimilia appetit.contra 
ríus contraria: paruus ftomacbus: paruo abo grauatur:fi 
non:contrarium. 

¶ De complexione pulmonis. Tapi.x)vj. 

Omplexiones pulmonis er cóueníentia captum 
tur aeris: c cy fcreationib? fiue vocibus. Stem 







voce.fi eft parua:frígus ocfignat. fi magna:calo:cs. fi rauca 

bumíditatem.fi ſubtilis ⁊ clara:ficcitatem. Oe ſcreatu:pul 

mo humidus fi cantet quis vel loquatur multum ſcreat. 

ſiccus nibil. Non folum autem de pulmonis frigidirate vel 

caliditate parua vor vel magna videtur pꝛocedere:ſed etiã 

pe pulmonís parzítate vel magnitudine, — em 
Mn 


vocis magnitudinem fequitur pulmonis, 3Receptio acrís 
de maioꝛi c largioꝛi. In vero ecõuerſo intellige, Sed 
tunen calo: largiozem pulmoníe femperfaar canalem. ct 
frigus femper econtraanguítat. &or autem lenis ez lenis 
tate canalis crit pulmonis, Aſpera ex eius afpentate nimia. 
€ analís caím pulmonis lenis ex fue téperamento eft com 
plerionie, ¶ Sntcllecta antem hoꝛum particulari comple» 
Fionc alio:um c onuenientias fiue uconuenientías quiuíe 
* poteft intelligere: cum enim alicui membꝛo frigida nocere 
tonfpicimus: ín calidis vcro oelectarí ; caloꝛem eius opo: 
tct intelligere; z alia fm bas rationes, 


¶ Eccoplerionctotiusco:pis. Capi.xvij. 
— Vm ſinguloꝛum membꝛoꝛuʒ naturalem dixe⸗ 
e Np i rimus complexioneʒ:totius coꝛpoꝛis diſponi⸗ 
ripara 4| nus Dicere non naruralem:que capitur octa 
EC RP Nic tu.D€ colote. oc pilis de figura. Oc acrionib?, 
Ee suci Roe tactu.co:pus cõplexionis calide calidíus 
€it moderato co:poze. frigide fagidius.Calida tamen coꝛpo 
ra (unt duplicia.aut enim fuaurs er oelectabilis funt calozis 
vtin pueris:aut fumoſi et hoꝛribilis:vt etbíopibus, Sicca 
fitangimus durioꝛa func moderane coꝛpoꝛibꝰ:humida mol 
lioza. De caloze.calida co:poza funt rubicunda: frigida ſunt 
alba. De pilis.in coꝛpoꝛe calido: pili nafcuntur ato: 7 mul» 
tt afperi et nigri colozis:ínficco et. calído nigri et crupi 
funt, In calido z bumido nign et tenes erunt:in frigido ⁊ 
bumído lenes c flauí: in frigido ficco minus flaucfcunr, 
Multi enim funt pili:q: materia fui fumus eft ficcus exiens 
Oc pozis coꝛpoꝛis: cuíus pars fübfequens continue pꝛius 
ercuntem expellẽs aer exterioꝛ oeficcar pnoꝛem. bic fumus 
ín calidis et ficcio abüdat co:po:ibus : etídco coꝛpoꝛa frici⸗ 
da z bumida pilís funr carentia: quía bunc fumum non pa. 
bent:cum famus cozum fit fm frigidum bumidum;et eos 
ram burníditas non cótinunm fummum faciat pz oꝛi exeunti 
fumo : lubfequétes oppilat intercidẽs bumectatio Quia vᷣo 
frigida cozpoza pilis funt carentia:caluitium plurimío ron 
folet contingere: niñ ectrema fenectutezz membzo:um fc.lío 
€t ficcitate: t boc marime ín vertice; quia verter cuftos bu 
tmo:um cutemzofía babct tantum:ergo fumus in cute ficca 
non contínuas Duc ⁊ illuc diſpergitur:qui cus erterít pozos 
apertos relinquit ey ficatate cutis.ſicq; inuẽta latitudine fe 
oifpergit circũguaq;:nigredo pili ex fumi caloꝛe:⁊ ei? vſtio⸗ 
necoatingit, 3Rufitiido er calore temperato: atq; nafatur 
ín temperatis z maríme ante fummam iuuẽtutis. albi pili 
fiunt p:oprer fumum pblegmaticum : ficut videmue in trío 
gida regione nafcentibus : et ín fembus er frigiditate coms 
plexionis. Piloꝝ criſpitudo vel aſperitas ex caloꝛe nimio 
vcl ex vſtione fir ; vel ex poꝛoꝝ toꝛtitudine per quos fumus 
cxit.Charta em igni adiücta nimio für caloze fe cõplcat. Pi 
loz planicíes:fit ex frigiditate t bumiditate fumi:ſicut vide 
tur in infantibus frigida loca inbabítátibus. De figura. 
qualitates coꝛpis fünt quattuo: : aut eri pínguedo nimia: 
aut macies fuperflua. fintbefis vcl fouatiditas. s£raffitudo 
nimia:aut eft oc pinguedine multa:aut ex carnis abüdantta 
aut cc vtroqp.macies vcro econuerſo.Si pinguis fit rárum 
babet carnís parum:frigidítatem oſtendit:⁊ ᷣumditatis et 
ſiccitatis temperamentum figuificat. Sed fi vtrũq; abuns 
dat:caloꝛis ſiccitatis ⁊ humiditatis temperamérum eſt. Ma 
cies temperata calida et frigida: temperamentum et fu» 
perfluititem fignificat. Si inter pinguedinem ⁊ maciem fit 
medium:temperamétum erít qualitatum.Hec autem eft ra. 
tio vnde pinguedo abundet m co:po:cfrígido. caro vero in 
calido, Pinguedinem ením fanguinis calo: conſiumit natue 
ralís:in fngidoremanetz pervenas oíffunditurín membza 
naturaliter frigida:ſicut coꝛpoꝛis panniculi funt: in quibus 
fanguis coadunatus : pimquedinem facit. Sí ením ín camoe 
fa membza venerit oíffoluttur non permanens p:opter calo 
rem carnis. Si tamcn co»po:a fuermt calida 7 quieta:pin⸗ 
quedo fanguinís remanet ín carnofig membzís : et idcirco 
femme funt fepe pinguiffimc.Ged tame frigidioꝛes funt P 
m aſculi. Opoꝛtet autem confiderare (emper carnem fuper 
offa críftentem. Oultotiens ením cus memb:3 carnofg fint 













Ziber pꝛimus 


offa vcro fübtilia apparent macida:⁊ econuerfo offa groſſa 
€t parum camea »pparenr pinguia, Mpoꝛtet ergo antea 
perquiri oe macie.Macies fuperfiua calosem fignificat, fin? 
theſis frigiditatem et ſiccitatem fignificat. 9c actionibus, 
Omnis actio:aut animalis: aur fpirimalis;zaur naturalis. 
Actio animaiie mtellectus boní cír ín coꝛpoꝛe calído : in re» 
fponfione cita. inftabiiis : in frigido econtrano. Spirituas 
lis:ſi porno calidus fit.audag erít verecüdus:iracüdus:fo: 
tis:⁊ velor pulfus.contr.ría contrario. Maturalis wm co:po 
rc calído augmeutatur citozmultus appetit ⁊ benc digerũt. 
Libidinofum fact, contraría contrario. Hec complerio to» 
tius coꝛpoꝛis eft non naturalis ad cóparationem cqualís 
cõplexionis co:po:ís. Quicquid fingularitcr c fparfim dixe 
rimus in pumis:hic infimul recapitulemus vt lectoꝛi fenfus 
paretur tacilius.Si em coꝛpꝰ eft calidus caro ent multa: pun 
Suedo parua.colo; rubeus;pili multi z nign.tact? calid?.ín 
tellectus bonus:hom o multus facundus:mobiliſſimus:au⸗ 
dax: iractidus: libídinofus. mulrum appetens et ato dige⸗ 
rens:afpere vocie:contraría contrario, t9í co:pue f. erít fic 
cum erit macídum: 4 ficcioza erunt mẽbꝛa aſperioꝛa. Si coꝛ 
pus ctt bumídum erit pingue carnofum. Sí calidũ ⁊ ficcum 
erit maddum? pilofüm: pigs nigri cruntzcolo: bꝛunus:ta⸗ 
ctus ca.et ourus:bomo intellectualis:audax:appetibilis: 
digeſtibilis.maxinie tamen groſſi cibi:libidinoſus. Si cali» 
dum c bumiídus fucrit nimic carnis erit. parue pinguedine 
pii nigri atq plani, tactus calidus ⁊ Dumídus, colo: albi ⁊ 
rufi medius. i o:po:a frigidaz humida alba funt ⁊ pinguia 
pilí ruft. íntellectus ourus : pomo obliuíofus : animoſus. 
neq; multum appetens:negs ato digerens:nõ ibidinoſus. 
Coꝛpoꝛa frigida ficca funt alba aliquátulum liuida ⁊ maci 
da.pili ruñ:ſed aliquárulum cítrini.tactue frigidus t durus 
£o po:tet medicum cognoftereque Darum qualitatum abũ⸗ 
ect in vnoquoq; coꝛpoꝛe. 
¶ De moderato coꝛpoꝛe. £apirvíti. 
uis] I^. fuperiozibus ubu partibus dix iſſe nos me 
| [eXiminimus oe intemperata complerione coꝛpo⸗ 
pij is quátum ad comparationem equalis; opoz 
FSj/ tet crgo nos Dicere ot quali cóplepione' cius 
Y iA fienificatóe. So:pus ergo equale neq; multuʒ 
macidum; neq; pingue multum. colo: cíus ins 
ter albus t rubeum cft medius.pili infantis funt rufi in pue 
fida: ín iuuentute nigri.cutis ínter calicum ⁊ frigidum Lene 
⁊ ourus:ficut vole manuum eft temperata. Actiones anima 
lis:fpíritualis ⁊ naturalis modum tenent perfectionis.bos 
mo boni íntellectus nó obliuioſus:pꝛudẽs:audax:atq; cons 
tínens inter velocem t pigrum medíus : neqg multus pius: 
neq impius: neds qulofus, acríones omnium membzo:um 
perfecte funt. bec complexio fupzadictarum media eft com? 
plerionum. $i autem in quolibet coꝛꝑe videris aliquae pa» 
rum qualitatum oífco:dantes $m maio:em iudicádum crit 
tibi partcm. Sí fucrint equales cófiderande funt foꝛtioꝛes. 


¶ De cauſa mutátefignacóplerionis, Cap.xix. 
"janiíficatióes cõplexionis mutate ſciũtur:aut ex 


mutata regione ín Qua nutritus c natus eft qui» 
as 'ibetzvel ex etate:aut er ſexu maris ⁊ femine; aut 






er confuetudine, , 
€ Dc mutatione cóplerionis pꝛo⸗ 
pter regionem, T 


Ignificationes pe m pilís alijſc; fupzadictis in 
1 regione temperata funt perfpiciende. ibi enim 
non poffunt fallere:fed in inreperata fepe falũt 
vtpote in regione canopo ſubdita: vr aliquans 
do eft egyptus:ſemper vero ín etbiopia coloꝛes 
funt nigri: pili crífpt c afperí.ficca cutiszínferio: pare coꝛpo 
ris fübtilis:f:cice tumida:oculi concauí:nafi magni; atq in 
terío:a frigida. 7 ídeo inanímofitas cos oebilitar:er qua fis 
gnificatione:etſi non fint videntur effc calidí.caloz ením ae? 
ris calo:em naturalem ab interioꝛibus ad erterioza potra» 
hit:⁊ ita fngcfaiunt interioꝛa. In frigida regione feptétrio» 





$ beoatce. 


nali ſuppoſita polo maioꝛi fiuc mínosi z pili funt flaui lenes 
ct albe colos albus.facics rubicunda, pectoza lata, pe» 
dce fubtiles propter adunationes caloꝛis in pectoꝛe fugien 
tis a pedum extremitate.oꝛum complerio cft catida:z ob 
boc fiunt audaces:atq; fo:tes: ramen cus nó fint ; videtur 
fic frigidi. £&rgo in pmóf non eft certitudo a colo:e ⁊ pilis 
fcd ex complexione fui, In regione recte füppofita sodia» 
cozab oꝛiente in occidentem pzorenta cópleriones habitan⸗ 

tium ín nullo fupzadictoz talunt. 

¶ De mu:ationc complexionis pꝛo⸗ 
pter etatem, ipli. 

: Obaís ctas apud medicos quadrifarie oiuidi» 
É tur z aur enim putriciazaut iuuentus:aut lene 
M ctug;aut fenium. Pueroꝝ coꝛpoꝛa in augmen 
A "co fun pofita víqy ad annos.rrx. vc emm fate 
P. DAT atcur pbi infantia eit annoius.Ev.c puericia fiue 
cM 3d0.clcentua. cv, Sic ergo lunt.rrx. Suucturis 
augmentate funt complemeata.rrrv. veLxLi£omplementa 
fenectutis funt cuʒ co:pus iam oedinat : fed nódum tamen 
ocfidunt vírtutes. bcc marime ourat vfqs ad annos.riv.fis 
ue.l. Senium effe dicũt cus coꝛpꝰ oedinar ⁊ vires denciũt. 
&tas pucritic eft calídio: ⁊ bumidioz aitjs.fpermad cnim c 
fanguiaí, ende fiunt vꝛcim ſunt:⁊ (dco calidi lunt z bumidi. 
"Nuuentus calída cft ⁊ ficcazcuius ficaras ez bꝛutis animati 
bus cft perpendéda:quo:um membꝛa aum nafcürur funt re 
ncra t augmentado oureſcũt:qð ficce iuuctutis cft fignus, 
£alo: in pueríst iuucnib? quãtitate eft cquaiis:quaurate 
vero dimmilis: cum enim tangátur pueri calo: cczum pꝛo⸗ 
pter etatem cft lenis. Juuenum vcro ardétiffmus:p:oprer 
ficciratem inuenitur. vndc £ba.fimilirudinem balnei ⁊ aque 
€alíde introdurít, SDalneum ením ct aqua multum calefas 
cta: et poſtea tacra ín calozis quárirate inueniũtur equalia. 
ambo cqualírer calefaciunt tangentes. balnei camcn caloz 
acutioꝛ  gungibilio: ⁊ intenfioz pumidirare cnim aque ta⸗ 
crus temperatur:non ramen baineum aqua calidius eſt:nec 
aqua balneo ín calo: pzofertur. 3uucnis ergo balneo:pue 
ri aque calide affuniladus cft calo: 3n fimilibus autcm non 
oiaerfis pec opostet cõſiderari. Vẽrbig:atia. Si iuuenis cr 
puer ín figura fint fimiles.iu caloze q5 dieta:⁊ acticne fimul 
calefactis t calefactiovtreqs fimul rermgeratis;refrigerano 
que dicitur vera eſſe comperitur, Signa ecõuerſo.Senes 
frigidi funt ⁊ ſicci.caloꝛ em̃ iuuẽtutis c ficaras cho.ni.unt 
mutata.quoꝛum etas puerili eſt oppoſita:ſicut enim in pue 
ris ſolidioꝛa membꝛa:vt cartilaguoſa:nerui atq; offa bit 
diffima ſunt ⁊ tenerrima:ita ccótra ín oecrepirie ficaflima, 
Etas enim puerilis ín augmento confiftt.angmétum enim 
non potcft effe fine pumiatrate.virt? naturas humida tan 
tum membꝛa augmentar 7 extendit, Etas autem decrepita 
eſt ccótra decreſcere cad víam ois caris puenire £ft ením 
frigida 4 ficca co:um natara, Senes minðꝛis ficcizatis (cnr 
d? decrepiti et maioꝛis d? iuuenes. Juuenes vero pueris 
funt ficcio:es fe nib? humidioꝛes:qð er bacróne põt quiuis 
confirmare. 3initius pueril:s fetus in vulua tpermatis 7 (an 
suínis mẽſtrui eſt marería que naturaliter calida z bumida 
funt, Sanguis tamen calidío: eft fpermare.fperima mimus 
bumidus fanguinezque cum miceãtur virtute naturali ali 
quãtulum inſpiſſantur: vt virtute infoꝛmatiua ſuccedente 
poſſit ſabiectam materiam infoꝛmare:que pꝛius foꝛmat pã⸗ 
niculos.poſtea carnem:venas atq neruos.⁊ fic natura pau⸗ 
latím oeficcat quoſq; folídíoza membꝛa explere valeat ct fee 
tus foxmam compleat. ]Hafcerium enim membꝛa adco funt 
burnida vt ofía à funt ſolidioꝛa in quácüqs velís parté fleo 
€«ta$. ende obftetrices male fozmatus caput puerí ita aptát 
yt in naturalem foꝛmam reducant:eoꝛum ergo membza vi⸗ 
dentur eſſe tenera. Sed tam nata minus fünt tenera d 
€u5 fint m matricis vulua.ſic paulattm deficcãtur: ⁊ quoti» 
die calo: augmentatur adeo vt pze ſiccitate nimia memb:a 
plus ertendere nequeat natura. lDanc autem ctatcm vo⸗ 
camus iuuentutem. Poſt augmentum membꝛa oeficcano 
tur: vt ad fenectutem perducãtur.augmentata aũt ſiccitas 
operans natura eruperatzvt enam fanguine c carne mino⸗ 











|t 






Fo .iiij. 
ratis quid nutriat virtus nó inueniat naruralis, vnde necet» 
fe cít vc in exceſſus vite appzopinquet, (patinatur cnim fice 
ca cutis. motus mangum*« pedes ochat, imo torum co:pus 
tremu. pec eft etas decrepita.pumicitate finita « fucceoete 
ficcirate virimata.ficqs ocftruao calo: naturalitotum coz» 
pus neceſſario ocftruitur:qua deſtructionemvocamus moz 
tcin:quia ficatas oeftruit fcnfibiliac infenfibiltaco:poza: qo 
m arbozibus conftat. 2 terra emm naicentes funt arbores 
quantoplus augmentantur : tanto magís víqs ad elrimitae 
tem ericcantur. ocdinátes in occafu. vnde cras puerilis eft 
bumidio: ad cóparationem aliarum, Etas ita eft fic» 
caſſima. Dicũt tamen pbi frigidum ⁊ bumidum cffc coꝛpus 
decrepiti:pꝛopter fputa plurima ⁊ nafi emũctoꝛia:⁊ faalio» 
res lacpzrymas. bec enim apparet effe bumida : qð marimc 
eſt ex octecrione t pꝛoxuma caloꝛis naturalis extinctione: c 
quia pꝛout opo:tct cibum nó poteft digerere.vnde crudi col 
usürur in eis hu.membꝛa ergo ocarepitozum frigida ⁊ ficca 
funt natura:fed acadentalirer pu, 








VS : VA funt mafculi G fc.femine frigiaio:es ct hum i⸗ 
ut A ; diozcs : qð er pilis cõſtat. Pili enim in manb? 


Md fo:t.ozes ſunt et veloces. vnde atiis pube» 


PS 
KS icũt:remine nó barbeſcũt: quia mares maio: 

ardoꝛis fünt.fo:ríozee canimofio:es ommbus crecaturisc la 
ti pectoꝛis atq; pilofizad morus arius p:ópti : aitíus ramen 
mulieres pzopter bumidítatem creſcunt:ied crefcere carum 
velocius eft ad complementum:quia parum calozis natura 
lís in eis cft. "Stem in maribus p:udenria : intellectus : oi» 
ſcretio:⁊ connnentía: maío:ca inueniütur. bec quocg fit cau 
fa maiozis calozís ; un mulieribus wero econuerío. ^3tem in 
labo:e et exercitijs viri pomptio:ce tunt. femine minus pi» 
lofc in pectoꝛe fiuc ia ventrẽ.debilioꝛes manibus et pedi» 
bus:tunibüde:pectoze ftricte.minus ficientes; et ideo par» 
13 co2u5 funt capita : manibus quiete. £r quibus omnibus 
trigidioꝛes efle compzobanrur. vnde naturaliter marium ad 
msrco;mulierum ad muleres debent fieri cóparationce, 

KL De mutatione complerionis pꝛo⸗ 

ptercófuerudinem, — £apirnij 


Onſuetudo diuturna muratur in naruram. Dicit 
enim Hippocra. s£onfuerudo eft altera natura: 
bocautcm fir aut pzopter oietamzaur arrem alie 
quam, Pꝛopter oietá . fi enim coꝛpus macidum 
quicte c fuaiiter viuat.ct nimium bibatzaut má 
ducet cito pingueiat. Coꝛpus naruralirer pingue fi laboꝛet 
exercitet potumz cibum minuat fibi:anguítterur ⁊ trifterur 
bumectatio ſua diſſoluitur:⁊ calef3cnim. macrefcet t exicca 
tur. Differunt aurem naturales et confuetudinaric pingue 







dines fiuc maacs. "$*ínguis:fi albus ſubtilis atcp ftrictus 
eris t naturalem. Sí bomo eft madidus 
et pilofus:c venas groffas babetzraturaliter macidus erit, 


Si ecótra cófuctudo eft. De arte.Ars etíam complexioneʒ 
coꝛpoꝛis mutat er caliditate? ficcitate: vt in terrartjs erarns 
vitrearijs:ex caliditare 7 bumiditate vtin balncatozibus:er 


frigido ⁊ pumídozvt in pifcatozibus 7 nauiganbus:er trigi 
do ⁊ ficco: vt in campos colentibus, 
¶ De ſigno ſani coꝛporis. Tapi.xxiiij. 

oꝛtet medicus coꝛpus cognofcere fanum ⁊ boc 

; i maríme apud aphꝛricanos.Si Qs ern feruü vel an 
cliam ematzalíquando ad medicum caufa confi 

» Alt —— recurrit ilico : qp fi diligẽtiſſ. me me 
cdicus ínfpererit poterit cognoicere pꝛimum a co 
loxe:q fifitcitrin? colos cospoxia er abundantía cbolere ru 
bee oefignatur.filíuidus vel — complexio fi 
gniñcatur. aut de is frigiditate:aut de abundantia cho 
lere nigrezaut ez ſplenis detectione. Sanum ergo coꝛpus er 
ꝑfectõe coloꝛis fuc nature cõpetẽtis cognofatur.fi er alb 
et ſanum opoꝛtet rubeum efle admixtum cute cara. fi bzu 
num: debet fimüiter efíc larum ín cute integrum:nigerri⸗ 
mum:labijs rubícundis ; 7 orna membꝛa — 





Liber pꝛimus 


pabere diſpoſitionem fm coꝛpoꝛis quátitatem, Si nimiam 
babucrit madem:fignificat calozé ⁊ ficaitarem ; « pbtbyfis 
nüniam fcftmatione. Sí mulzum craſſum fuerit: tignincat 
frigiditatem c abundantiam phlegmatis: « fulpicitionem 
repentiue motis; z fafpecrioncm diuturni mo:bí:ficut apo 
picric:cpüeptie:paralpfis ct fundium. 3n curcfua nuila fit 
acula:ſicut mo:pbee alba vcl nigra. In capite capilli de⸗ 
bent eife ran afperi non fale eradicandiznec babeat in cà» 
pitc allopitiam vel tyꝛiam.his enim mala complexio cerebꝛi 
lignitzcazurzncccapuc fit oblongum:nec fibi ponccrofumz 
ncc grauis fit memozic:nec vifus p:cffus fopcze. IDomines 
eim pufiodi auctam funt epilepricizaur aro futuri, £ cult 
neq; nimis veloces:neq; cito mobiles, Sermo nõ fitino:di 
natus.bis ci melãcholia ocfignatur, C culi neq; multũ con 
caui:neq; fozis emiffi : quia per boc interpofinio vifus ocfi 
guarur ; vcrba non fint oalba vcl grauia : quía ſigniticant 
pblegmatis abundantiam in cerebzo:et neruozum lingue 
indz detectum: vor eius non ſit rauca:lepꝛe cnim figuram 
demonſtrat.os cíus nó fit fezidum:quia fetoꝛ humoꝛum oc? 
imóftrat purredines, Opoꝛtet etíam viicerum inquiri eſſen⸗ 
tiam, Supinus crgo iaccat capite toti coꝛpoꝛi equali egi» 
ftenre manibus ertenfis,in vtroq; laterc, tncuruatis gente 
bus c terre infiris calcibus. ficq; rebus o:dinatis manum 
fuam medicus apponat oertro:lum 4 finiftroztus ab oꝛe fto 
machi vſq; ad vinmam fplenie vcl epat:s extremitatem.Si 
3 ocztris vel a ñnſtris ourus vel tumidũ apparuerit apofte 
r3 fignificat ſplenis velepatis.Si lup vmbuicum ⁊ pencm 
fit : acoftema eft ftomacpi c vitium pydropifis. fimiliter fi 
inter vmbilicum zjpenem habeat muiter tumidum aut ou 
rum:cancer ín vulua piotenditur, Si tempose meſtruoꝛum 
defectio fibi venerit que nimis fit foztis;fuffocationcin ma⸗ 
tricis fignuicat: et ſuſpitioſum cft fubitanec moꝛtis.vꝛina 
ctiam femme ftue marís videatur; fi arenoſa ; vel lutuoſa 
fic: eft petrenücia ín lübis vcl vctica.fitr caucatur ne anus 
fit vulncratus;vel emo;roídas patiatur:neq; cruraisrofias 
babeát venas:quia fierent varicofc, Significationes ifze ín 
fano inquíruntur coꝛpoꝛe.carens enim iſtis cozpus maculis 
obnorium eft ſanitati. 
Capi.xxv. 





m :) Dus: vt ſimilia membꝛa equis 7 tauris:⁊ homi 
nibus:qð a huc dicturi ſumꝰ:q̃daʒ Doi t oibus cõia beſtijs 
lVarig.aucm pabennbus : vc humores oc quibus ſucceduut 
diſputationes: omnía ergo membꝛa bumana fiue beſtialia 
fanguinem habẽtiatex quattuo: bumozibus funt facra. íi. oe 
ſanguine:cholera: phlegmate:⁊ melãcholia:quoꝛum pꝛima 
elementa fant pꝛincipia: Ideoq; humoꝛes funt vocati filij 
elemẽtoꝛum:quia funt fimiles cis: cum vnuſquiſq; humoꝛ 
ex eoꝛum conftet qualitate. humoꝛes ergo quattuo; ſangui 
nem babennbus: ſecũda elementa effc videntur. hoꝛum au 
tem quãtitatibus equalitatẽ cuſtodiẽtibus omnia animata 
€o:pa ſanguinem habẽtia: neceſſe cft effe (ana. ín inequali⸗ 
bus vero infirma fin ꝙ competit coz cõplexioni. Dicit Hip 
po.ínlibzo oc bumana natura;omne animatum cozpus fane 
guinem phlegma:cholerã rubeá ⁊ cbolerá nígrá opo:tet ba 
bere naturaliter : quía bec fanguínolentís co:poubus ſu 

petunt; c ec eie eozum fanítas vel (nfirmítas fubfiftützquia 
bís bene fe cõmiſcentibus:⁊ co:um quabtatibus vcl quái» 
tatibus bcne có ibus neceffe cft cozpo:a eſſe fana, €i 
minus: vel ezuperatzvel in vno loco fiat incõpetẽter pofita: 
neceffe cft fubfequatur infirmitas. Quidam autem pbi ín 
bis obuíant IDippo.oicentcs ex eno tri bumoze bominem 
cxiſtere. vi fibi diſſdẽt.alij em fanguinem dicũt qui q̃ñ vc 
nitatí vícini funtzalt) »firmát quelibet alioꝝbũoꝝ.Qui trib? 
oc caufis decipiũtur:aut oc fübftátiac qualitatü ſanguinis 
diuerſitate: aut oc ſubſtãtie membꝛoꝝ oíffimilítudine : aut 
oc catbartícoz operatione. De fubftátie fanguinis oíuerfio 
I3te:9: fetus in vulua foꝛmatio non nifi oc fpermate z fans 


guine fit menftruo:nó tamen fine hu. ceteris: cuʒ alij feces 
colatióes fint fanguis:q: fanguis cii fit diuerſe nature eft ft 
cur muftü a quo ꝓcedũt quatruo: fübftátic diuerſe.vna eft 
vini daritas:que cbolere rubee eft aſſimilãda.alia eft groſſa 
€t ipſa cft pplegima, alia grauís atq; groſſa: ct fundum pe» 
tens quc fec appellatur: cintellisitur eſſe cholera nigra.q̃r⸗ 
ta fubitátía vini cft puritas ſanguini a ceteris be mozib? pur 
nficato comparáda.nullus tamen eft ira purus; vt alis ca 
Tcat Dutnozib?, Sansuis em menftruue eft aliquádo multũ 
rufus: q: cpolerc rubce multum cómifcetur, aliquádo pure 
pureus cbolere nigre ſimillimus.aliꝗqñ (pumofus oc phle⸗ 
mate efle videtur. alíquádo aquofüs pzopter aquofos bus 
moꝛes.Simiuter aũt videtur ín inciſione venc de ſubſtãtie 
membꝛoꝝ orffimiltiidme: q; quedas mẽbꝛa calida funt «fic 
ca.quedam frigida ⁊ ficca; que ex quattuo: pumozibns effe 
2ftat, mirabilis er bumana natura regẽs co;poza fanguine 
ad vuluá pucméte c extracta inde fübtilítate bumana creat 
mébza:er calido calida:er frigido frigida, Suffiat becrefpó 
fio ad bos maxime cófundédos quí dicũt oía co:pa ſangui⸗ 
nokta er büoze cõſtare vno. In catpartias apparet. ppter 
eii pblegima oeponzdum acdpictee catbart:cum:pblesma 
ocpotituri funt.quidam ppter cbole.rubea « nigra.quibus 
etiam quedã ꝓficiũt catpartíca ad cades ocponéda. lomo 
igitur ex quattuo: eft humo.quoꝛuʒ ali) funt naturales:altj 
non naturales.Sãguis naturalis calidus 7 humidꝰeſt:cuiꝰ 
quedam pars m arterijs eft ſubtilis cum rubicüdítate clara 
rafitatí contígua, pare quedam pofita (n venis ínter groſ⸗ 


fum ⁊ fübtileeft mediocris: coloꝛis purpurei: fapo;e oulo .. . 


cio; nallíue fetoꝛis:cito coagulatur cus erit. boc quoq figní 
ficat temperamétum epatis Sang.nõ naturalis fi grofius c 
turbidus fuerit:ca.⁊ fic.epatis fianificatzfubtilie z aquofus 
frígidiratem nimiam ípfius, rufus clarus ⁊ fetidus mixtio⸗ 
nem cboiererubee 7 putredínes cius fignificat. apo: cíus 
debet cfle amarus.fi falfus ex falfo pplegmatc perpenditur 
cõmixtio.ſi autem ocfuper eft fpumofus:ventofitas nimía 
móftratur.coagulat? ⁊ aquoſus oefectíoris erpulfiue cft 
ſigniñicatiuꝰ.qð ením oepelli cum ſudoꝛe:vꝛina⁊ fumo folet 
boctotum in fanguine remanet. f»blegma naturale frigidũ 
t bumidum cft finc fapoze femper p venas mádatum vt na 
tura cum oigerat ⁊ coꝛpꝰ inde nuiriat:q: pblegma eft fang, 
dimidie coctus. vn natura nó fingulare dedit mẽbꝛuʒ ad tra 
beudum fibí: ficut alijs oedit bumozib?. poteft ed oígen ⁊ 
€o:p? nutrire, "3»bleama nó naturale quadripartuũ eft.eft 
aciduʒ:qð eft frigidi? ⁊ fici? ceteri: eft falfum qð € calídi? 
4 ficaus.vítreii acredini cõtrarium qð vitreum zq: vitreo 
colo:t affimilatur. oulce fanguí, ptínct c leuius occoquítur 
d inquo fapo: nó babetur. sÉbolcra rub, maturaliter cali. 
fic.eft:que ín tẽperatis cozptbus in ruboꝛe pfecta eft t fubti 
lís.bác fibi fel femp attrabitt.mádatqs ínteftínís vt ea lauet 
⁊ a pblegmatis putredine mdet.partem ffomacbo mádatz 
vt digeſtibilem fadat.pars remanẽs finc acumine p toti coz 
pus mittitur cá fang.vt Cübtiliat?faug.fubtiles itretvenas 
ita mébza nutriat fubtili abo idigétía. «H6 naturalis cbo., € 
quadrifaría.cft «mm citriua er phlegmatis aquofitate ⁊ cho. 
rub.naturalís —— minus d naturalis cft ca.altera 
vitello oui aſſimilat᷑.in d groffus pplegma⁊ cbo.ru.mifc&rur 
⁊ iſta mín? — he due cõcreãtur ín epate.alia eſt fis 
cut pꝛaſſiũ (emp naſcẽs iter ſtomachũ calidae berbas come 
d£rius:d calidto: cft pꝛioꝛibꝰ.alia eff eruginoſa d erugim ert 
affimilatur:fempqp ín ftomacbo er nímía incéfione nafcitur 
cuíus venenofa eft q̃litas:⁊ ob boc cft calidiflima ⁊ peſſima. 
£-bolera nigra:q̃dam naturalis: ádam ínnaturalís.naturae 
lie frigida eft t ficca: que fic cft ín fanguine:ficut ín vino fer. 
fapo: cius acíditati cõtiguus. eft aũt groſſa:curꝰ parzes me 
lioscs fplen fibí attrabít in nutrimẽtũ ſui.alteram mádat fto 
macbo:in appetitu cófo:tádo. mín? groffas mádat p venas 
vt membꝛa nutriat aroflio:ee cibos fibi querétía:ficut funt 
offa.cartilago et fimilía : —— ſanguinem iſta: ne nimis 
mobilis coꝛpus fugiat. bec nafcitur oc dieta ſᷣm frigidum 
€t ſiccum babita, Cholera nígra non naturalis ex incenz 
fa cbolera nígranaturalí naſcitur:eſtq; calída et acuta: fas 
poꝛe acida. bec feruet cumin terram cadit ; à pꝛioꝛe diſfe⸗ 


* 


$8 beozíce. 


rene quá ín afe pofità mufce fugiũt quafi ardentẽ:pꝛioꝛẽ 
Yo nafat er incenfa cbo.ru,acutioz ⁊ caudioz 
piío:c:becbabet peffimas qualitates ocftruedi; ⁊ moꝛbos 
imos in cozpoze faciendizficut cancrum:lepꝛam: ⁊ peſſi⸗ 
ina vulnera tota memb:a comedentiazcutus colo: pꝛioꝛe eft 
wigrio: ⁊ igne fublucidioz.iDanc quidã vidétes fangumem 
nigrum efle oícunt:q: fanguis venas eriens coagulatur: € 
nó feruet:bec ecõtra:⁊ eft aada qualitare peffima. 1 enim 
in aliqua membꝛa inciderit: ficut gladius vel ignis incidit: 
eft talia liuida ín coloze: t alia violacei colozis: cuius petoz 
eſt liuídío: naſcens oc dieta calida⁊ ficca.£Dalic, vídi inquit 
plures báccbolerá oigeréteg:7 oígefta poft onos dies mu» 
tata:fani facti funt cum oígeftionc multa, IBigra cpo.violas 
€ci colozís fi in citrinũ colozem mutenur ipfi ſanantur:opoꝛ⸗ 
£ct autemintellígatur:q: quidam hoꝛum humoꝛũ im atium 
mutatur: quidam vᷣo non. Phlegma cm fi naturali caloꝛe 
€alcfiat « excoquaf in fanguinem mutatur: fanguis m cho⸗ 
leram:fed umpoffibile eft fanguine ín pblegma mutari.cbo. 
ru.in nigras caloze nimio mutatur nund in fanguine :neq; 
pblegma ín cbo.nígram,3Res em bene cocta nung ampli? 
2d boc redígicur vt fit cruda:neqs cocta ⁊ mcenfa nimíg am. 
plius bond abü facít:q3 m bumozib? cõſiderat. Pplegma 
ením medie coctum poflibile cft ſanguinẽ fieríft excoqua⸗ 
tur caloꝛe naturali, cbo.ni.z combufta impoſſibile eft ꝙ ad 
cruditatem redeat: 7 polegma faciat. Iſtud etías intelligit 
be alijs humoribus. Hoc auté fuit neceffe q9oe bumozib? 
oicercturzq: quicũq; bumoses in quantitate vel qualitate 
pꝛeualent ey neceffitate moꝛbiduʒ coꝛpus facient: fiaurem 
ad vnum membꝛũ conflucerint:t tpfum mo:bidá fir egritu 
dínem facient: fm ꝙ oícemus cü oe caufis moꝛboꝛũ ⁊ figni 
ficarionibus cozum diſputabimus:qð autem faaunr humo 
res Oum p:cualentzid oum minuũtur non fadent: fi autem 
vnus vcl omnes fn quátitatis fummitate velvltimitate pꝛe 
ualuerint; fuffocatur calo: naturalíe 7 vita perit. vn?vel 
omncs in qualítare cozrumpant ipfis co:rupris in vnũ me? 
beum ocfcendétibus ipfius membꝛi acto cõꝛrũpitur: vndc 
fico: patiatur moꝛs fubfequirur. 


¶ Explicit puma partícula. 
«| 3napit fecunda partícula. - 
Diſputatio oc omnibus wembꝛis. f£apJ. 
De oſſibus. Cap.ij. 
De oſſibus capitis. Capß · ii. 
De offibus doꝛñ. &ap.ür. 
De offibus pecto:ís, Cap̃ · v. 
De oſſbus fpatule, £ap.vi. 
peces manuum, - — 
oſſibus pedum. e ap.vin. 
De neruis. Coapi x. 
De ligamentis ⁊ choꝛdis. s£ap.rj. 
€ vents. Cap · xij. 
De arterijs. f£ ap.rífj. 
ioc came vel pinguedine; i£ ap. xiitj. 
De pellículía. £ap.rv. 
3c cute. &ap.rwi. 
De pilis et vngulis. £3p.rvtj. 
¶ Diſputatio 5c omnibus mẽbꝛis. Capi.j. 











qc vimus in alio libꝛo qꝛ humoꝛes cc 
d Vmer funt materia coꝛpoꝛis. In pᷣſen 
ſti autem dicendũ eftoe fimilítudine mé» 
bꝛoꝛuʒ que ipfius clementa funt: q: inde 
officialia mẽbꝛa funt: natura cim mirabi⸗ 
lis de multis mẽbꝛis im qualítate ⁊ quan 

tctiate diuerſis co:pus aĩalis cópofuit: vt 
pea regeret ajatíti quodlibet q9 ín ſuovigoꝛe viueret:⁊ ec 
pleretíd ad qð factum eft naturaliter: vnũquodq; er aial 
coꝛpoꝛis inftruméta vírturí anime babet cópetentia: q: leo 
£um fit audacis anime ⁊ iracũde: coꝛpus habuit foꝛte: atqs 
graucs ín pedíb? vngues: t moꝛe oentes acutiffimos, Le⸗ 
pus cum fit timidiſſimus:coꝛpoꝛis membꝛa leiutate nimia 
fuac babuit aptiffima:g: virtutes anime fibi erant diuerſe: 


S o.v. 


fccit deus cozposis inftrumenta virtutib? fuis cõpetẽtia ve . 
pote manus in homine vt.cum eis operaretur: in quibus 
funt bigiti multi ⁊ diuerſi: vrp cos magna et minima pol» 
fint retineri, Epar rubeum fcat pꝛout fuppctebar creando 
fanguini: mam lias er teſticulos ad creandum lacet ſper⸗ 
ma fecat albes:natura Yo oía coꝛporis mẽbꝛa omnibꝰactio⸗ 
nibus fecit cẽuenientia. ¶ Actioes funt tres:ſpũalis:natu 
ralis:  animais:quibug corpoꝛis inſtrumẽta ſunt ſimilia 
vndc membꝛa virtutẽ animatã fequentia vocantur anima» 
t3: t ín alijs fimiliter. £^cmbza autẽ animata fecu deus in 
animalibus omnibus p:xopter fenfus ⁊ volũtarios motus, 
SSed in bomíne pzopter boc: t intellect: « pzopter ratione 
fecit cerebꝛũ:⁊ oculoszodo:aDinftruméta:nares efi t 2115 
riculag:liriguam ⁊ neruos. £60:3 fpíritualia facta funt p» 
pter fiatus ſpiracula:⁊ caloꝛis nararalis cófcruátia: vt funt 
pectus ⁊ pániculi eius:coꝛ t pulmo cum fuis canalib?: fau» 
ces:diaphꝛagma ⁊ arteric. lHaturalía membꝛa funt biparti 
ta:quedam nutritiua funtzalía ceneratiua. Wiurritina cibũ 
mutant ín membꝛoꝛũ totius coꝛpoꝛis ſubſtantiã:omnia em 
bumana ⁊ beſtialia coꝛpoꝛa confümuaf ab aere ⁊ caloꝛe na 
turali: c neceſſe eft vt cozum confumptio ad conſeruandam 
integritatem cibíe reparetur. Hec autem funt membza na 
tritii13:08:0entes:09 ftomacbi-ftomacbus:tmreftina: eparz 
fplen:renes:fel:vefica: vene. 6b:a antem genitaua funt 
acta vtfpedificent indiuidua: ⁊ vtindiniduarent fpecificas 
t3:Q: er omnia índiuidua naturaliter confumunE: necefíe 
fiut vt per genitalia ri £:que funt matrix:velvulua: 
virga:teſticuli:⁊ fpermatis vafa fingula, lociim enímatos 
rum ínquá c fpirítualii:feu naturalium: vnum babent pzin 
cipale membꝛũ:cuius caufa facta funt aliazque actions fue 
funt adiuuamẽta vel fupfluitatisfue erpulfiua vel 
fiua. In animatis pzicipale eft cerebꝛũ: o: in ipfo eft memo 
via:ratiozintellecrus:7 oe ipſo virtus fenfuauis ⁊ motusvo 
luntaríus ad aiia membꝛa coꝛpoꝛs psrediunt actionis fue 
adiuuamenta (unt oculi: audirue inſtrumẽta:odoꝛatus:nex 
ui:lacerti:vnũquodq; cm iftozum exterioꝛa pe:tarad eere, 
bꝛum: qð fibi po:tata diſpoſuit. Nerui ⁊ lacerri monentzr 
ad opera:a cerebꝛo diſcreta ⁊ diſpoſita: ⁊ neruis medianti⸗ 
bus ab ipſo ad totũ coꝛpus fenfualia feruntur. Iſtoꝛũ etia⸗ 
quedam ſuperfluitatis expulſiua ſuntvt nares emũctionũ: 
oculi lachꝛymarũ: oefenfiua ſunt pãniculi fuper cerebꝛũ po 
ſiti. Ooembꝛ:oꝛũ ſpiritualiũ co: eft pꝛincipaliſſunũ: qz vite et 
caloꝛis naturalte eft fundamentũ:qꝛ oe tipo ad alia membꝛa 
pe viuíficanda:adíunaméta fant pulmo:panniculi: c 
1 is: motu em ifto: trabirur aer ad refrigerans 
dum calo:es co:die: t calo: ecpellitur fumofas:qui cirea coz 
coadunatur.Poꝛtãtia ab rpfo ad alía memb:a funt arteriez 
ipfe em̃ funt a coꝛde naturale 3cdpientes calo:£: virtutem 
vitalem e t ad otnnia co:pozis meb:zazmerm 
b:aoefenfiua coꝛdis funt fuí pániculizoíapb:agma:c pecro 
ris panniculi.£^embzoz nutritíuo:um pꝛincipale eft eparz 
ibiem fuccus mutatur cibo:um et fanguis effictur oe ipfo 
adtotum co:pus — — adiuuamẽ 
t3 ſunt diuerſa:quedã cimi dbü pꝛeparant vt ftomacbo leuio 
remreddanr ficit os: dẽtes: quedã calefaciũt ? mutát cibũ 
vt eum alleuicnt 3d mutandi in ſangumem:qð facit ftoma 
cbus:quedá poztant a ftomacpo ad eparzficut inteſtini sib» 
boſitas:qð ierunuʒ medic vocãt:⁊ fiit meferaica, Alia ab 
epate ad totum cozpus poꝛtantia ſunt:ficut vena que a me» 
dias vocatur concatua, Zulia trfi fuperfluitaté ſanguinis er» 
pellunt t mundant ficut fel:fplen: renes. glia parte cibi fu» 
perfiui recipiunt ⁊ erpelluntzvt (ant grofía inteftína: c vefi 
cx. qð em̃ regat ftomacbus ab bís recipit ⁊ erpelli£: eefica 
reapit fuperfluirates aquofas a renibus oc ſanguine depu 
ratas. Inteſtina feces groſſas a ftomacbo receptas expel⸗ 
lunt. In mẽbꝛis gñatiuis pꝛincipales ſunt teſticuli: coz ad» 
iuuamẽta ſpermatꝭ funt vaſa:q̃ in maſculis fiue f mulieribꝰ 
oc ſpermate faciũt fetus Mamulle adiuuãteũ infantes nus 
triant:q̃ oc vno ad aliud poꝛtant:ſunt ſpermatis vaſa atas 
virga. UAaſa em̃ ſpermatis in maſculis fperma ín vuluã poꝛ⸗ 
tàt oc teſticlis: intẽtiõe iſta mẽbꝛa diuerſa pier vocans 
v 


Z (ber fecundus 


ttíam diuidunt membꝛa fcs in fimilia partcs tort totumq; 
parti aſimilantia:vt oſſa:cartilago:nerui: vcucz arcere; pan 

iculi:idamentazpínguedozcaro:pizautis: vngule. Aut in 
memb:a com pofita: vt caput; manus: pedes: c fimilia; bec 
gutem vocantur officialia membea.Similia ſunt octo: pꝛi⸗ 
mo offa, fecundo choꝛde: cartilaso: nerui: ligamenta: tere 
tío vene:quarto arterie: quinto cartil⸗gines:glandes: pin 
guedo;ferto cutie ⁊ pellicule:ſeptimo pili:octauo Ynguie, 


¶ Deoſibus. Capitulũ.ij. 


Vrioꝛ cficcio: pars coꝛpoꝛis ſuntoſſa: qð duabꝰ 
de cauſis neceſſe fuit:aut qp coꝛpoꝛis ſunt funda⸗ 
meta fuper que totius co:po:is fita eft fabꝛicatu 
ra:vnde ea opoꝛtuit cffc firmio:a: aut qz ab exte; 
rioxbus oefendtt interioꝛa:vnde neccfíc fui cffe 
durioꝛa.Oſſa aũt ĩ cozpe multa ⁊ oiuerfa E ghe fcr oc caufis 
opoxtuit efc firma:aut ex coꝛpoꝛis motióc; aut ex co;pozis 
cxpellenda fumofa ſuꝑnuitatẽ:aut cx coz. paſſibilitate: aut 
qꝛ in alio toco : in alio opoztuit eflc magna:aur ꝓpter 
fo:tirudiné; vel pprer fui motus lcuit atẽ.x coꝛpoꝛis mo 
tione:q: quedam m: ebza in animalibus aliqis mouere: aliqũ 
qQuicfcere fuit necefle: aliquido cin mouent manus : pedcs 
⁊caput:⁊ manuũ vole fine bꝛachijs:⁊ digiti fine vols: pꝛo 
pter ſu uitatis fumoſe expulſonẽ:qꝛ omnis ſuperflui⸗ 
tas cibi fubt.lis eft vcl groſſa:groſſe viam dedit natura infe 
rioꝛeʒ:qð fatis paret viſui:fumoſe fuperfi uítat: viam fupe? 
rius feat per quá fecreto expellitur: fecit em̃ pozos in cutez 
ficutin capitis ofic, Caput crt fumma pars cft cozpozís qð 
ett ſibi ide qðtectũ oomui: fumi Po natura femp altioꝛa pe» 
tit. S uit ergo neceſſe ofía capitis perfozara cflc ne fumus có 
cluſus p:cbiberc£ críre.lbi crgo po: non p:opalant vifuiz 
ne ab exterioꝛibꝰ auquid intret qð cerebꝛo noceat, Ideoq; 
multa o3 fibjuicé funt iuncta: quc a medicis vocantur fco 
-Foma. Hec opoztet efle multa propter eoꝛũ paflibilítatemz 
vt facilius cflent paffibilía:fi vnius pare pateretur neceffe 
ett totü fibi cõpateret᷑: vnde natura ouo fecit veltria:z vbt 
opostuit plura:vt fivmum patcrctuür compatíendo alterum 
non ledercturzc ſanũ vice infirmi fungeretur.Oſſa ergoma 
xillaꝝ mulca ſunt:manuũ atq; pedũ:que magna atq5 parua 
funt cx quãtitate membꝛoꝛũ:ſi cm membꝛa fuüerínt magna: 
et core bzacbía z crura: magna fant offazfi parua vtoigiti c 
fimíliazoffa fant parua: ꝓpter firmitate; q: natura videns 
vbi oſſa ocbet cfle folida non ea fecit concaua: ficut nec mas 
pülarum offa:pzopter motus leuitatẽ fecit natura ín coris: 
zin fimilibus mẽbꝛis concanirates:q: vero crant magna c 
mobilia opoꝛtuit eſſe concaua:que ouab? oe caufis funt me 
dullís plenane cõcauitate frangeren£: vel vt inde nutriren⸗ 
tur. fía iuncaaut funt (olída:aut ĩmobilia: quoꝛũ motus 
aut mollis eftzaur ourus:aut vtalterius acume intra altee 
rius firconcauitatézque er acumínis quantitate magnavel 
arua debent eſſe. Ineſt 3uté concauitati quoddã obftacus 
ad acumnís düictum:ne cadens t concauum 
coliídens fuam perdat mobilitate. £Obftaculü quafi: quada 
cartilagine eft veſtitũ:⁊ fimiliter concauüzquib? vifcofa bu 
nuníditas ineft vt leui?moucrent offavtrífgs extremitatibꝰ 
queda lígamenta inducunt᷑ neruofa: ne motu nimío offa fe 
iungerent. Iſte motus nó cft equalís ín omnib? partíbus: 
eft em vbi funt crura:acumẽ:⁊ concauitasvt ín ſpatulis:eſt 
vbi vtraq; longavtin coxis:eſt voí nó funtrotüda:vt ín ſpõ 
dilibus:eft cuius acumen non eft 0c codem offe:fed de io 
cuncto fibí offe : vt ín cubiti pofterio:t parte. Pmõi funt 
offa ín concstenatione mobílía:ftabilía fui firmitate quedá 
fibinuic? funt concatenata vt capitis craneũ.hec ením offa. 
dentes babet ficut ferra:quoz vnũq ínter ouo íntrat 
alia: quedam funt plantaría:ficutoentes (n mento 7 in ma» 
rilla:quedam folída adco funt elímatazvt nimía planície jfi 
vnum videantur eſſe:quedã alba ficut puraoffa: quedá tm̃ 
vífcofitate —— — offa vtrínqs fibi có 
eurrentia cum medio mento funt folidata, Itidẽ inuenitur 
ín quibufdam mobilibus, 3 


¶ Deomſbus capitis. SCapitulfifj 


Omũ offium fer funt modl:alia em fant capitis: 
aua dorſi: alia pecto:ío ⁊ coſtarũ:alia ſpatularũ € 
furcularum:alia manuũ:alia pedus.Otſſa 
ſunt craneũ c offa mri « ocntid: cranei foꝛma cft 
; rotunda:ante tamen c retroacuta. SRotunda vt 
2 paffibilitate fit remotíoxzaut vt quátitatie ccrebzi fit capa 
Gozanterius ppter pꝛoꝛam cerebzi acuiturzynde nerui go 
deunt a cercb;o: qui quinq; fenfus ocferüt. is pofte* 
riu$ acuítur:vndc ; 





medulle fpondilium egre i d Tner⸗ 
ui motum facientes voluntarium. f£rancum croffibus cft 
multis fibijmuicem concatenatie:qó fuit quíngs oe zaufie: 
aut vt indc fumi fupfluitate reijceret:aut vt vene etarterie 
ad ccrcb:um íntrácüdi ⁊ etiá epeundi viam babcantzaut vt 
cerebꝛo firmiter panniculi inbererent ne cerebꝛo inciderẽt: 
t cadentes aggrauarent:aut ſi vnum frangeret᷑ ne alia con 
quaſſarẽtur:aut q: eft mollíoz pꝛoꝛa:puppis fo durioꝛ: que 
ouc -qualitatco fibnuíce funt oiffidentes: huius cranci foz 
mà cff quitupla:c ip artubus fertupla: cuius duo funtoffa 
fimilía fibi: c vocantur occíma: c cft aliud ín capitis pꝛoꝛa: 
vbi inciditur coꝛona t vocatur co:xonatum:cuius pec cft foo 
ma. Aliud eſt oblongũ per mediũ capíns pzorectü ⁊ vo» 
catur erectum:cuius bec eftfozma — ceftaliud ín capitis 
p:0:3 vel puppi qð eſt ſicut grecumlauda, lhis tribus 
nbi mũctis bmoifo:mafit, decima ex vtroq; latere ſunt 
pofita ſuper auriculas a coꝛonato incipientia v; ad greci 
lauda:⁊ ſunt longa ⁊ equaliter ab erecto feparata : et funt 
alia duo in medío capitis iũcta vtrinq; cum erecto:hec ſunt 
quadrãgula:quoꝛum mollís eft fubftantia pzopter fumi ſu⸗ 
perfiuítatem oiífiol 3:quí circa ventriculũ cerebꝛi pꝛio⸗ 
rem adunatur. Sũt ⁊ ouoalía vtrinq; poſita folis decimis 
a craneo differentia:que appellantur tempoꝛa. Sũtq; triã⸗ 
gula in tria offa diuiſa:quoꝛum vnũquodq; fuam babet na 
turam. Unũ eft petroſnin qððvocaturos petroſum foꝛamen 
auricule habens ibi poſitũ pꝛopter auricule diuiſionẽ:alte⸗ 
rius oſſis eiuſdẽ trianguli natura ſummitati mãme eft fimf 
lis:qð poſitum fuit ibi propter ſirmandũ os mentíne locus 
fuum exiret. Oẽti ei offa immobilia ín iftis funt fundata: 
bocos nó eft adco ourü vt petrofus. t£ft etiã tertiũ qð recte 
tcmpus eft vocatũ alijs duobus mínus dictum:que iõ funt 
dura nc cito eſſent paſſibilia:itidẽ intelligas ín alterius par 
tts tríágulo. In pꝛoꝛa capitis eft quoddam cs folo co:xonas 
to oífferens a craneo:c boc vocatur frons: cuius fo:ma ar; 
culi eſt medietas:nec multum molle: nec multum durũ: qo 
idco fuit temperatum vt non lederetur vicinítas oculo:us. 
Eñ ctíam puppis cs folo [auda differens a cranco: t vocat 
puppís os:fo:ma cuius non cadcm eft ín omnibus bom:ni 
bus:ourü cft:q: puppís caret oculis quos cuſtodiret. Pꝛe⸗ 
ter ífta funt quinq; alia VUnum palo fimilatur: qð craneí et 
marílle eft firmamenti offi pd iuncti: vſq; ad folum 
capitis os po:rectü et marillíe firmaref crancus oífferens 
ab offe puppis pcr quoddam os aliud:qð greco lauda iun» 
gitur vtrinq; afcendene vfqs'ad coꝛonatum.Super lacere 
tos tempoꝛum quattuo: funtalía ex vtroq; latere alterna⸗ 
ta:⁊ vtrinq; vſq; ad medium pertingentia:que vocata funt 
paria: et ob ocfenfionem tempoꝛũ ibi funt locata. Oſſa ma 
xillarum craneo funt íuncta:que ideo de multis fruftís fiüt 
vt fi vnum patereturzalía non lederentur: ct q: naturaliter 
omnia oura crant ⁊ mollia opo:tuít effc plura. Sunt antt 
octo:cuo oculozum:ouo ín maxillarũ 7 nariũ ertremítate: 
ouo alía:ín nafo ín nafi fozamíne vnum: vbí pares entes 7 
quadruplí firmant:alteriüi oculoꝛũ:duo vtrinq; incipiũt a co 
ronati ↄfinio:⁊ ſubtꝰalia ꝑtingũt ad oculosvfqs ad maxilla 
rum extrema partís oefcendétia: ad nariũ medía: db? oce 
currit vnum er vna parte pꝛotentũ in quo paree t quadrus 
plifirmantur oentce.£ cilozum fingula diuiduntur ín tría 
ambo marillaría fant groſſa ab oculanbus ínciptentía: et 
vía5 ad caninos bentes pꝛotenta in quibus ſunt oẽs dẽtes 
p:eter quadruploe atq; pares:quo:um vnũquodq; vtrín 
Dafo eft col'atcrale:zvíqs ad caninos oentes piotendunt fc 


$ beoxce. 


grofía funt ⁊ dura: vtpote neruum ab «o ocfcendétem 
QU edcntia, IBaftoffa pꝛout diximus binaab angulis mes 
dio:um incipientia ⁊ viq; ad quadruplos oentea pzoteta c 
nafi lateribus ab alijso;fferentia:que (dco funr tenera: vtfi 
fo:te rumperentur ato folidarentur.£8 vbi eſt naſi foꝛtitu 
do fubtile eft; ⁊ diuiditur in parua duo:que funt perfozata 
vſq; ad cranei concaua. (O9 vbi dẽtes pares ⁊ quadrupli ra 
dicantur:differt ab alijs nafi lateribus, Si particularia tos 
tíus fadi offa fare volumus.xxxij.eſſe pzerer dentiũ ⁊ m«n 
ti inuenimus.Oenti cm offa lunt ouo tn ipto iuncta medio 
vbi dentes firmant ſubtilioꝛes quadrupü atqg pares; qu« z, 
altcra extremitas ouas Dabet furculas, Unã eſt acuta fub 
panbus quos ſupꝛa oirimus: cuius acumim quedáà choꝛda 
inſeritur:que in lacertis tempoꝛũ pꝛoteudit᷑: per quem buc 
ca clauditur:altera farcula eft erotfa rorunda pofita in con? 
€auitatc que eft (üb ouozum vberum cranci fit.rudime, liu 
ius furcule rorüdítate mentum fitimmobuc, Dentes unt 
quafi quedam plantaria offibus magillarum ⁊ méto infira 
Qui ſunt.xxxij.xvj.in maxillis ſuperioꝛibꝰ poſiti: totidem ur 
inferioꝛibus: quoꝛũ quattuoꝛ ia anterioꝛ partc pares vocã 
tur quadrupli c lati t acuti inciſoꝛes a medicisvocant tunt 
em neceffaria ad íncifione cuiuflibet cibi:duovocant carum 
. €ollateraleequadruplis ín ſummitate acutizim radicc vo la⸗ 
tí ouris cibis commolendis$ apti. Sunt ⁊ occem aii) viringg 
— collaterales quadruplis:latiatqg groſũ:bi molares 
unt vocati:ad molendũ em cibum ⁊ frangencũ rant neceſ⸗ 
ſarij. Iſte idem numerus dentiũ in mento eſt iatellgẽdus. 
Hi omnes furcati ſunt:ſed ín eis quidam ſunt oiuerfi, 2j 
em̃ quattuoꝛ:alij res: alij duos habẽt furculos:alij vn pa 
bent furculũ: quadrupli atq5 pares.i.molares trcs: vlterio 
res quattuoꝛ: pꝛimi molares infra poſiti duas habent fur⸗ 
culas:vltimi.iij. 
¶ De oſſibus doꝛũ. Capitulũ.iiij. 
—9 $13 oo:fi ab offibus incipiũt puppis capitis:⁊ 
S^ vías ad vicinitate porenduntur ani- ilPec quat 
tuo: ob caufas fiicrunt necefíariazaut qz funda 
289 41 menta funt aliozd: oia ern [uper ea pofita ſunt: 
gſcut nauís tota fup carinã medíá : aur q: oper? 
tozium fünt ⁊ defenſoꝛ tivifcerum atq; lacertoꝛũ.aut q: ner 
uus hmõi neceſſarius fuit toti co:poz per qué deſcendentẽ 
a cerebꝛo fenfus membꝛis daretur inferioꝛibus ⁊ motio:cũ 
eim multa membꝛa a cerebꝛo fint remota: t vie longinquita 
tc cis denegetur fenfualitàs: vis quedas data eft f; ondiuũ 
medullis per quas oifpenfaretur neruía eũtibus per remo 
tas partcs co:pozís:que quafi meculle lingua arabica voca 
tur nucha.Quarto oo:ft ofía fuere necefíaría vr-cuftodiret 
⁊ Ocfenfarérnucpam:ne quid lefionis paterc£ ab extra po» 
fitie:funt ergo becoffa ocfenfacuió nucbezficur craneus eft 
cerebꝛi:eadẽ em eft nuce d cereb:i natura, Spódilee dua⸗ 
bus oe caufis cc offibus funt mulns:vel vr quodiibet aĩal 
fc indínare ⁊ erigere poffetzaur vccozum concauitas alícus 
bí effec lata:alicubi ſtricta:⁊ offa alicubi groffa;alia.bi fube 
tilía.s£ius er pars ſuperioꝛ fubrílis cft ⁊ concauitas larga 
ínfcrío: groſſa z fubtilís cõcautas. zoo:fioffa ſunt quadrf 
rtítazalía erm collizalía doꝛſi: alta renus: alta iugta anum. 
mo collá babuit ouab? oe caufis:aut pprer ſonoꝛitatẽ 
vocíe:q: animal cars collo voce carctoino ficut piſcis: aut 
fi quá babeat raucam babet ficut rana:aut vr caput ante et 
rctro moueret̃. Colũ fepté fpondiles babct minoꝛes « fub 
tilioꝛes:in concaurate largioꝛes. Doꝛſum ouedecam min? 
concauag:fed maioꝛes t aroffiozes.s:c flitudo eft earü: q: 
cofte fuper eas fandate ſunt:aut q: vifcera cooperíürur ab 
cis:carum concauítas ideo cft (tricta: qꝛ nucba ocfcendés a 
cerebꝛo in coll: fpódilib?eft groſſioꝛ quà multitudine nervo 
rum a dorſo pꝛocedentiũ neceſſe fuit ſubtiliari ⁊ concauíta» 
tcm minoꝛari. Renum ſpondiles pꝛioꝛibus ſunt maioꝛes ⁊ 
groſſioꝛes:atq; ↄ caue minus:qð poftca pꝛobabimus.q̃ oia 
vt diximus:⁊ bic confiderenE: q: em oe vnaquaq; ſpondili 
ouo ercunt nerui:neceſſe fuit fübtüiari:barum inde fuit ma 
ioꝛitas:qꝛ ena vſq; ad alteram poꝛtat. Sunr auté.rüij.ore 
ifte fibrjauice cócatenatezerceptís pꝛioꝛibus in coli pofitvs 
ſummitatibus:q; er puppí ouo epcunt acumina duabꝰpꝛio 





F Oo.V)]. 
ris ſpondilis concaultatib? a dextris a ſiniſtris ſuccedẽtia 
€x qua colligatione caput dextroꝛſum ⁊ ſiniſtroꝛſum eft n.o 
uere. B ſpõdili ſcða duo epcüt acumina p foꝛamẽ prime ſpõ 
dilie p:oxcdétia ad puppim vſq; ad col.ũ ꝑtingentia d oug» 
bus choꝛdis ügantur ante ⁊ tetro Yt per eas morcatur cas 
put.Em̃es aue fibi ſunt ↄnexe quibufdá fruftulis finiftris 
inter duas ſuccedẽtibꝰ quib? ⁊ fibí 2cat 1 alterius 
motue cis nó pbibere£ iori ſpõdilis ſuperioꝛ babet fru» 
ftula ouozfinuüter inferío:: quoz vnũquodq; fubir fibi pze 
paratam concauitate m:quinq; colli:z quínqg rennm:quat» 
tuo: habent ſurſum ⁊ quattuo: ocorfurm. Hoꝛũ fingula có 
cauitates fuas intrát fingulas vbí perfectis cõnexibus fibí 
€olligant. que ad pocfucrüt neceflaríaz vt ceterozum effent 
firmam«nza, In o0:fi fpondilib? buo funt ti: a quib? ouo 
aua ficut fpina contozta ercunt. lec contozta a medicis ap 
pellantur — — fpondilis habet tría. vnus fue 
per:⁊ ouo ſubtus lateratza. T babent omms pzeter pri⸗ 
mas in collo pofiraszque ideo caruerunt cie roztionibr evt 
non obeffenr lacertis caput ante monentib?.£ ontostio iſta 
in.ir. vel vtj.fpondilibus petit inferíoza. oecima femper ha⸗ 
bet erectas:alioꝛum omnit fuperius contosta ſunt. Hec fc» 
nemca t; ibus de caufis fucrunt nece ſſaria: aut vt poflcríos 
ra colli colligarẽt: aut vt lacertos ſupꝛa oozfum: ecnas arte 
rias t neruos firmarent: aut vt coftas fibi finmiteracberce 
re faciant: vnaqueq; fpondilís duplicis cft foꝛaminis: pcr 
Que parce nerui excunt: qui oe nucha ínterio:i pzodeunr, 
IPo:um cmi quedá foꝛatninũ inter ouas fp: diles fir: que» 
dam intra vnam tif ínter duas fpondiles funt foꝛamina: qz 
cum vnaqueq; femicirculos babeat ipfis tunctie neceſſe eft 
reddi foꝛamina. ec cófideran in colli frondiLb? : alic cm. 
funt fuperius plufd mediũ habentes arcu'á: fcd inferi? pa 
bent minus:quibus iũctis perfectio fit circuli: ⁊ bocín fpó 
dilibus oo:ft. SS pondies ren vnum fo:amen babent im̃:q̃ 
funriurta anum ouozum funt oſſuum:quoꝛum vnum voca⸗ 
tur iuxta anum. Os iftud latum ínferio:í fpondili renum 
íuncrum ín fimilitudíné ſpondilis oc ibus cflibus cft fa» 
ctum:quoꝛũ ouo ara duas babent cõcauitates nó adeo ma 
gnas. Hec funt offib? coxarũ iicrazin quoꝛũ vnoquoq; font 
foz:mína:3 quibus nerui pꝛodeũt:hec nó ſunt lateralia: fis 
cut ſpondiliũ Oſſa em corarum in lateribus ſunt:foꝛamina 
ergo .(ta in medio ſunt poſita.Alterũ os vocatur ipfe anus. 
fimiliteroe tribus factum offib? : bec funt nature cartíl:ci 
num:a quibus tres pares nerui exeũt. Unũ par erír oe ovo 
bus fo:zarmunibus ſpondiliũ foꝛamina affimilantib?:cs tero 
tium infenus foꝛamẽ babet aliud:vnde crit quidá neruus. 
Hec oc oo:fi (uffiaantoffibus. 
De oſſibus pectoꝛis. £apítuli v, 
coꝛis fundainentũ ſupꝛa doꝛſum eft poſitũ 
cuus magna eft concauitas vt intra fe poſita 
cuſtodiat.ſ.coꝛ: ⁊ pulmonem: t pániculos tc. 
OMagnitudo cócauitatis fuit vt pulmo poffit 
ais buc 7 illucoidatarizconftat pectus coftís ⁊ te» 
nenrate quadã coſtarũ.xxiitj.in anterío:cs t pofterío:es fit 
bíuifio.o€. riri). anreríoxb?pect?»ficitur d doꝛñ fimt bgate 
ſpõdilibꝰſeptene.ſ.ex vtroq; latere ſemicircto affitanre. 5 
fi (ágan£ circuli facere viden£:becligan£ ín anterio:ib?ci 
feprem reneris offibus cartílaent affimilantib?: fed ramen 
ín tenerítudinis ſummitate vera cartilago eſſe cóp:obaturz 
que oum acui£ eft ficut gladius: t oꝛi ſtomachi faperpenitz 
ad ocfenfionem ſui c co:dis ⁊ diaphꝛagmatis. Decẽ pofte» 
noꝛes coſte quínqs doꝛſi (pondilib? funt mferte:be (unt cur 
tevt non poff.nt ad offi tenera pertingere:earũ extremtas 
nc foztc rüperc£ eft csrtilaginea: funt auté oia ouo 7.prrvj. 
¶ Deæ oſſibus ſpatule ⁊ furcula. s£ap.vj. 
Patule offa duabꝰ oe caufis fueruntneccfraría 
aut.f.vt ocfenderent pectus retro ne patcrerur 
quid lefionis ab erteriozib?: aut vt arn orum lí 
garent offa:que interíus funt cócauazcrren? 9o 
. .. qibbofa:erat em̃ nece ſſarium vt pxodeffct ccftis 
cócauitas: que offa babent nodos quos medici vocant fpa 
tularum oculos : quod nomen ez effectu ſumpſerunt ſuo: 
ficut enim oculi totius antcnosís defenſoꝛes funt co:pozío: 









Liber fecundus 


et iſta a poſterioꝛi befendunt pectoza, Iſti quafi oculi ideo 
funt —* vt armoꝛũ cuis poffint eos ingredi llbabet 
aüt fpatula ouo acumína:rerro vui coꝛui roſtro aſſimilatũ: 
pera cedé patula ferie ne a ſuperioꝛi loci 
itm eret. Intus $o aiterũ ad oc tii pontũ ne fübt? eris 


lígarent; a pectoze oífferrc facerent nc fozte pectus mant 
contraberct: boz offa exterius funt rotũda interius no con 
caua:⁊ cum ine zs ente ligata:retro vᷣo cum 
coꝛui roftro:earum lí funt ofla cartílagínofa que vo 
cantur ſpatularũ capita ad bocpofita tm̃ vt cocatenatione 
facerent artmo:um, | 
¶ De obſſſus manuum. — £a.vij 
Haqueq; marin tria oſſa generaliter diuidit᷑ 
in armũ cuius os eſt magnũ:concauũ atq; rotũ 
dumex familiari em parte cõcauũ eſt:ab extra⸗ 
Enea Yo gibbofum atq; rotundũ. Dico autem il 
sex Slud familiare qo interioei parrí co:poꝛis videt 
attinere: extraneũ qð exterius. Hoc aũt fuit ſolitariũ:qꝛ cũ 
ſpatulis vna concatcnatióc cft copulatũ: fuit magnũ vt ma 
num ferret ⁊ b:acbíü: cócatenatio er manus atq bzacbt) 
buic conectitur om. Rotundũ efficítur yt non fadle patere 
tur:fit auté concaut vt arteríc: venezatqp neruí viam babes 
rent ad manũ atqp bꝛachiũ. £rtranea gibbofitas familiari 
parn fuit copetentiffima. 3n extremitate fupenosi eft acus 
tum vt fpatule intraret coñcauũ:⁊ cócatenatio fieret armo 
—— adeo eſt molle vt locũ fuum aliq cogaf exire:mol⸗ 
licies fitídeo vt armus vndíc fit mobiüio:rtremíras ínfe 
r0: attinẽs beachio capita babet otto ín familiarí parte ma» 
nus ꝙ nullioffi colligat: vt nerui vene:atq; arterie in eo li⸗ 
garenturzíntufqs bína funt duo: vnus retro: ⁊ alterü antea 
Que * íntrant acumen: vt fuam facerent concatena⸗ 
tionem.35:acbtti ez ouob? conftat offibue, EIni fupza c ap 
pella£ cubít? (uperioz. Alterũ infra c vocat inferioꝛ.eſt aũt 
inferi? prio mai?:q: poꝛtãs poztato mai? 05 e£ vl firmius, 
IPecouo rotüda b5 acumína que malavocant ad extremita 
tem armi pertingentiazmali maíus eft exterius: atq; mín? 
ínteríus .cócauítate babent armi quã intrant cum ertenfio 
fit bxacbij.f£rterio: pars manus er nou mínutis conficitur 
offibus medulla carentib? ſolidis « oiuerfis: offa nouẽ ha⸗ 
buít vt manus cflet mobilis:ſunt aütoiuerfi foꝛma.ſ.alte⸗ 
ra gibbofazaltera concaua:alia erecta: vt cum oia iungeren 
tur quafi vnũ os redderet. Iſta ín duobꝰoꝛdinibꝰſunt ftan 
tía:er vnaparte cumvole pectínibus:cr altera cum ouabus 
b:acbíj concatenationib? foctite r igant:concatenatío ad fit 
perioꝛa babet bozum tría:bzacbtj concauitatẽ fubeütia per 
quam manus latcraliter extẽditur atqp ftringitur; concate» 
natio imferío: atqs míno: ectremírati interíozís ſũgitur bꝛa⸗ 
cbij ipfius acumine cõcaui quinq; offi fübíntráte. IDbec có» 
catenatio moti fadt antc ⁊ retro: —— in duo diui⸗ 
ditur. Pecten pars vna: digiti vocant᷑ altera: d pecten de 
xxiiij.fit —— fo:te vnum patiat᷑: c altera non ledan 
tur. iaiti funt quinq;: quoꝛũ vnpfquifq ex tribus compo 
nítur offibus:que ſibijnuicẽ concatenant:⁊ quattuo: digiti 
eum pectine lígantur:poller cum bꝛachi interiozezc in offiü 
iungitur concatenatíone:fiuntop noduli inferiozes fuperío» 
ribus maioꝛes c latioꝛes:quia poꝛtãs eo qð postatur latius 
eſt atq; firmius. 
«[Pcoffibuspedum, Tapitulũ.viij. 
Sſa pedum medici ín quattuoꝛ ouiidunt funt 
4 8 cii corarum:ſunt hãcharũ:ſunt ⁊ crurum atqs 
pedum.Hãcharũ offa ante ⁊ retro füperi? ctt 
eg faniligantur offibus: cius vnaqueq; pars ín 
A »»catrce diuiditur: os mediũ atq; fuperius ꝓpꝛie 
— intrantibusc pcc peopuc pdcpavocatur-pie 
1 am íntra 8: zie vocatur:p 
ri9 Vo eiꝰcõcauitas .eofcs ef poft iftud Q5 os yliũ voca£, 
tertium os peíus eft:os core cít neccflariti ꝓpter coxe mo⸗ 
tum.Oſſa interioꝛa  erterío:a ad cuftodienda fpermatis 
vaſa:matricẽ quoq; t veſicã rectaq; ínteftina, £s core ma» 
íus cft totius coꝛpoꝛis offibus:torà in ertranca partc a fu» 









perioꝛi aut familiari ab inferioꝛi a poftetiosi parte concauũ. 
ab interyozi gibbofum ouo babés acumína: fc; fuperius €t 
inferius:cuius magnitudo fuit duabus oc caufis: vel quia 
tonus offium eft fundamentá:vel q: maioꝛẽ lacer» 
tum po:tat per quem motio fit pedum, Toꝛtitudo extranec 
partis a fuperio:i partc eſt:vt locum habeant lacerti : qui fi 
effent ertrinfecus ín eundo frícaren£ : to:títudo a familiari 
parte inferíos:te fi effent ez vna parte to:titudines totü coz 
pus to:tum c ínrectü fieret: concauítas pofterio: t gibbofi 
tas anterío: vt firma effet fefliozacumen rotüdatur ſuperiꝰ: 
vtbancbe pírídem ingrediak. Inferius ouo acumina duas 
cócauitates cruris funt fubeuntia, rus em̃ duoꝝ cft oſſiũ 
quc arüdincs vocata ſunt. Unum magn ín familiari parte 
pofitum ouo babet concaua:que cócatenatu gent n nt 
inferio:i parti core umcta, In huius concatenatíóís fpacio 
fupzemo cft rotundi os cartilaginofum atq; cõcauũ:cuius 
concaua cruris ⁊ core intrant ofla: vocatur genu. Arũ 
do altera (n parte eft egtranea:q: fübtilio: t curtíoz eft arun 
díne pꝛima non pertíngens a fuperíozi vfqs ad concatenae 
tionem poplítd:fed ab inferiozi mafozi íigitur artidíní: bís 
arüdinibus cauille pedus iunctis concatenatio quedam fitz 
vnde motus p:ocedit calcanei.minus aute in muamẽto ma 
ioi catur vt pondus patiatur facilíus;aut vt neruos: arte⸗ 
rías c lacertos tutaretur:aut vt ínter (pfum atcp maius cóe 
catenatio calcaneí redderetur. "$bedís oíuifio eft ſenaria:eſt 
erfi cauillazeft  calcancue: ⁊ pedis nauicula 7 raſca:q̃ ficlin 
gua vocaf arabíca «eft pecte:funt ⁊ digiti.Os calcanci ros 
tüdà cft fuperi?a parte fatmliarí:ab ertranca partclógum 
cft « fübtile fubteri?latü atq; folidi attingens terra. 5Ro» 
tũdũ nc jd fo:te patía£, Zógitudo atqp fubtilítas vt bh fir 
marc£: vel vt füppofita paterc£, Soliditas vt ferrc oura 
poffet co:xpa:cauilla calcanco eft fuppofita mollib? lígamé 
tís retro cóncra ouo babes acumina a parte familíarí maío 
tie intrans cõcauitatẽ arundinis: ab ertranca minoꝛis: bac 
concatenatione calcaneus furfum t 9fum mouctur. 9$ na 
uicule ad modü nauis eft factü fuperius ⁊ retro: ⁊ vtrinq; 
operiens extremitate cauílle: vnde cft lígatü ficut eſſet cõca 
tcnatum:per bec pedítatlateralis motus ; ífta cum 
calcanco eft lígata:fcd ab extranea parte infra a familiari al 
tíus:vt locus remaneret concauus, iPec concauitas duplici 
tcr fuit necefíaría:vt.f.fi pes acute reífuperponeref conca? 
uum baberetad qð cito confugeret.vel vt calcaneus ad tno 
tum leuioꝛ redderetur.3Rafca quattuo: babet ofía. tria pos 
ftenus cum nauícule retro iuncta —— familiari: 
aut cum tribus oſſibus pectinis. Os quartũ qð vocatur glã 
doſum ín parte minoꝛis digiti eft poſitũ:cuius acumen vtl 
geturretro intrat concauü:aut cum duobꝰpectinis 
offibus lígatur. 3Rafca fuit ín pedibus neceffaría:ficut et in 
maníb?:fed trii ífta quattuoꝛ: illa offa hz octo:maioꝛ cm mo 
tus manibus d pedibus fuit neceſſarius. Pectẽ ex quinos 
conficitur iunctis cum quattuoꝛ rafcc offibus: tríacim hoꝛũ 
fungunf aum tribus rafcezóuo cum glandofo vnozpecté pe 
dumvtile fuit ficut  manuü:quattuo: oígítitría offa babét 


¶ Tde cartilacíne, Capitulũ.ix. 
aso eft oflium tenerítas quo:üliber fetuum 
(Cx; offibus affimílata: oc qua fatie 'tractauímus in 
AA offium compofitionibus:am quíbus iũgitur et 
S EN cft pectozís teneritas:coftaz extremitas:⁊ hypo 
cundrioꝛũ pare in ano hãcha:⁊ crtremítatibus 
offi acutoꝛuʒ nariumq; auriculaꝝ gutturis:⁊ canalíti pul» 





monis: que om̃ia fuerit cartilaginofa ne korte rumperẽtur 
cumplicarentur, — ¶ TDe neruis. í 

PS rinm ferrent membzis totius cozpozís:offibus:li 
— — i i:c 


n £uidá medicozü dicunt dẽtes offeofos fenfum 
habere:qꝛ labꝛis trementibus * tremerevídenf:c dolo 
tem patíuntur: doloꝛ aũt nõ cft finc fenfu: qð negant alij di 
centes dolorẽ illum effc ín gingiuis atq; neruis.quoꝛũlibet 
neruoꝛũ fundamentũ eft cerebꝛũ cum volütart motus atqy 
ſenſus fit firmamentü.£D £s autcs nerui aut de cercbzo pꝛo⸗ 
— le ener —— dora 
tur cfíc m que untap :Q 
opo:tuít effe ne fi omnes a cerebꝛo pdirent immediarezaut 
rumperetur aut nimia lóginquitate fenfus f.g^é 
zo:um ergo propínquos nerui a cerebzo procedentes funt 
mollioꝛes:de nucba durioꝛes:exeũtes a pꝛoꝛa cerebzi oĩum 
iſimi:q: ſenſum poꝛtant alijs.mollioꝛes vt 
cito mutent᷑ circa ſentientes. Piꝛodeuntes a puppí cerebꝛi 
uctus oret n polt mollía vcloci motu cf 
10 





to rumpuntur. Meruoꝝ a ce exeuntiũ ſeptẽ paria ſunt 
quidam ad oculos pꝛogrediunt᷑ vt design rd vifus, 


Alteri ad cofdé vt oarent cís motionẽ. Alioꝛũ quida vadat 
$dlínguam ⁊ fenfum guftus oant c motus: quida ad teme 
poza vt moti comededi dẽt. Iſti jdẽ ad nariũ exeũt extre 
mitatem c vſq; ad labia:quidã ad gingiuas atq; octes ten 
dunt donãtes eis tactũ. Quartũ pꝛioꝛũ paríum diuiditur p 
palati ſummũvt ei donet guſtũ.Quinti paris pars tẽdit ad 
auriculas:vt auditum eis pꝛebeat:pars ad latitudines pes 
ctoꝛalium lacertoꝛum P] —— t motionurm. 
SScrtí paris tendít Cceravt entiant. Pars 
—— Vt — vaait ad 
lacertos lingue 7 guttunevt inde poffint moueri:vnũq 
iſtorum pztufip egeat craneũ ouobus cerebz panniculis c 
coopertü:(ubtilis pániculus p:opter nutrimentũ fuí eft ve⸗ 
nenofuszalter eft aroffio: t ourioz ab offibus cranet ocfen» 
dens neruos. Pꝛimũ par neruoꝛũ a cerebꝛo exeuntiũ eft có 
cauum nulli alio:um tanta concauitate affimilandd:cui?fub 
ftantía cerebꝛi nature cft vicina:concauitas ergo eie omni» 


tcretur vius ramuſculus:per alterü alterí lumen oculo pze 
beretur:boc pzobare poteris fi daufo vno oculo alteri ape 
rueris. Neruus à oertra parteveniene ad dextrũ oculũ ten 
dit:a finiftra ad ſiniſtrũ. fingulus ad oculos vfq pzo 
geſſus ita ibi oilatatur vt vueã tunicam circũdet cõcauus. 
SSpíritus autem vifionis acerebzo diens: c candem 
— — ifti egreſſi a cerebꝛo mol» 

funt ⁊ lenes:ſed quanto plus ab co elongant᷑: ráto ous 
río:s efficiunt. Ad oculos autem cum veniüt: ibídem rurs 
fus mollcfcunt,. Secundi par neruoz a pofteríozí parre ino 
cipit alioꝛum pꝛioꝛũ: quo:um vnufquifas erít per fozamen 


crancí qð vicinum eſt oculoꝛũ ſinguloꝛum concauitari: quá 
circũdantes oilatanf:vtp cos oculi moueant. tertius 
íncípícns rctro poft fecundd fe diuidit:⁊ perfi capitis 


exiẽs a puppt cerebꝛi:quarto parí vnitur:ſed poftea — 
tur ſeparatum:qui cum exeat a craneo in quattuoꝛ diuidit᷑ 
neruos. VUnus foꝛamẽ exit qð vena ſubijt iuuenilis bic cum 
per ceruice deſcendit in viſcera oíapbzagmati ſuperpoſita 
diſpergit ſe per ea. Alter foꝛamẽ oſs tempoꝛis egrediturz 
⁊ neruo quarti paris cõmiſcetur.Tertius cum foꝛamẽ oſſis 
ocularis creat. vnde ſecundũ par iam exierat: ín tres alios 
diuiditur neruos:hoꝛum pꝛimus furculatus in exterioꝛibꝰ 
oculoꝛum angulis oilatatur ; ⁊ lacertos tempoꝛum tandem 


Theoꝛice. $'o.vfj. 


uL de eir 
exit pios p foz v 
ebd cms roeuen üt epercd, poc cómniptum 
pari tertio cx magna parte feceditin marülará lacertos, Al 
tera pars ín lacertos tempoꝛũ vt eozum adunct fenfum: € 
— — adigi ai ar n 


mediatrice. 

cerebꝛo deſcendit in ſpõdiles doꝛñ incipiens a finc puppisz 
— aseo ves — 

dunt nerui c fenfum ⁊ voluntariũ motũ poꝛtãtes — 
fub collo pofitis. Sunt autẽ trigintaduo fibí paria ⁊ vnum 
tif impar. 3n collo em̃ octo: ín 00:fo duodecim: in renibus 
Qnqg:iurta anü tres:in ano tres: in finc aní vmꝰ. Pꝛimꝰ de 
Ccto erit a prima colli fpoudilí ſecedens in lacertos capine 
pars fecunda ínter pꝛimã c fecundi f; 1 

partím ín cutem tendens capitis vt fentíat: c in pofterío:es 
colli lacertos pars altera:alig in laros vadit lacertos fuper 
fpatulas:par tertium ínter ſcðam eríens 7 tertiam ſpõdilẽ: 
ín alíos virinq; oinidif lacertos 


ertam c ſeptimã. Octauũ inter ſeptimã ⁊ 

paria partiunt᷑ ín multa:pars em̃ in lacertos tendit capitis 
⁊ colli. ilia ín lacertos o0:fi: Bla ín diaphꝛagma pterocta» 
uum trf. Blía in aſcellas vſq; in concauitatẽ fpatu c vt mo» 
tum Oct digitis. Alia in bꝛachij cutẽ vt facíat ſentientẽ. Pꝛi 
murm.xij.oariũ a is ſpondilibꝰ excuntiũ intcr pãmã 
erit c ſecũdã:cuius pars vadit in lacertos:aut coftas. Alia 
in lacertos fuper oozfum.£llia fup pꝛimas coftas : c octauo 
pari coniungitur pꝛocedẽs vſq; ad volà manus yt p ipfam 


Jfberfecundus 


fibi bentur motus atqp ſenſus. Alterum par ínter fecunda 
X tertiá exit fpodil: « diuidit in cutem armi vroct fenfum 
ei. Altera pars tendít in lacertos coftarü atq; pectosis Ter» 
tium intcr laccrto9 patula: atq; dorſi vt motũ pzeftet i9, 
Siniuter altera. r. paria a fpondilibus B cceütía vni 
cuiqy mébzo fibi vicine virtutẽ fübminiftrantz € vnufquífqy 
ínter duas fpondíles eru: fed tamcn ouodecim ab integre 
fpondilíe medio ꝓcedit.quunq; paruum in renibus;alí) inla 
certos ſupꝛa vẽtrẽ:alij vadũt ſuꝑ penẽ:alij furculãtes deſcẽ 
auntvſꝙ; ad ſummos pedes:tria a toꝛaminibus offium ani 
excuntía in lacertos fibi vicinos diuidunt: t ex magna par» 
tc ocfcendüt ad pedcs fummos:tría ab ano exeunt c impar 
vende pamti crírab offe tertio qð poni£ iuxta anum: a pꝛi⸗ 
mo trium offi ani Dec autem 7 ouo alía oimidunf in mulo 
ta:quedam em̃ in narii lacertis:quedã in lacertis viraezalia 
ín eeficam:alia in ipfam virgam: o€s crgo nerui parce atqp 


Igamẽtũ cft fuba iter neruos arg offa offib? 
1 mollio: neruifqs ourioz: ínapit em ab extremi 
| tatc offium:ídcoqs ulii pabet fenfus: alla em̃ 
tantü ſentiũt que oe cerebꝛo epeunt, Rigamẽ⸗ 
Iraouab? oe caufis fucrunt neceſſaria: vel vt li 
— offa in concatenatione ſuaẽ vclvt lacerti 
cum ombꝰper ea líigen£. Eoꝛuʒ foꝛma eft diuerſa: aut cnim 
vt nerui füntrotüdi:q: inloas neruis carentibus funt pofi 
ta:vt in concatenatione armi ⁊ cubiti: aut eias funt lata vt 
lígandozü fint culcitra c firmíter ugent líganda:aut funt la 
ta ⁊ fubtilía ficut pannículi: vt per ea vene oecfcndanf atq; 
nerut, S£ubitales aüt choꝛde et lacerti vndiq; funt his ficut 
Defenfo:ib? cooperti:c fumüircr ali) pis fimücs locis Choꝛ⸗ 
de (unt interligamenta ⁊ neruos:qꝛ a ligamẽtis offiü ⁊ ner 
uis ad lacertos ib? fiunt; cum em nerui a lacertis 
p:ogrediun£:in ipfasotuidun: « cum eifdem mifcent, Zi 
gamentoꝛũ pars cum eiſdẽ ab offibus pdeuntib?eft mixta: 
comírtiones pozum tacertivocan£.pars neruo:ü ⁊ ligamẽ⸗ 
tozum in ſummitatibus cft lacerto:t in membzo:ti conninio 
fe monentiü vbi cum eis mifcenf ⁊ choꝛde vocant. f£ bo: 
darum $0 natura lígamentoz t neruo:um eft media:vnde 
ctiam fentiendi;lígand: et mouendí babent fupplementa: 
carü fo:ma ficut lígamentozü cft diuerſa: aut em eft rotun⸗ 
da;aut lata: aut fubtílís. Sicut pannículi rotunda ín lacero 
to:um capitibus eft pofira et concatenationi eoꝛum eft vi 
ana. Hec autem ronindatur ne quíd fo:te patiaturzqua» 
les funt cpo:de ín bꝛachijs « raſce concatenatióe lata ín có 
catenationc ipfa:vt cius cõcauitatẽ tencat. ata c fabtilis 
ficut funt pániculi tripucis eft iuuamenti:aut enim ſubtilẽ 
fenfum oat mébzío: ficut cpos&e fub volís manud dilatate: 
que funt inftrumenta vt vole tangant tangẽda:aut in duri⸗ 
diem « fenfum pzeffent;ficut chorde que fub pedum fe dila 
tant plantíe.lDe em̃ ⁊ fenfum vr paffibílía fentírent oant ⁊ 
Dunder vt caicatã parerent folídirate. ertum iuuamen⸗ 
tum eft vt pellicula coꝛpoꝛis operirent ⁊ oefenderent: fi 
cut cbo:de fuper duos lacertos vétrie pofitc que ouríciem 
fibi oícuntur oare. Similiter ⁊ omnes alie lacertoz vẽtris. 
: ¶ De venis. — fapitulü rfj. 

gi tnc incipiétes ab epate fuere neceffarie vt fan 
Vl auínem ab codé ad mẽbꝛa coꝛpoꝛis nutrienda 
f (n f-rrent.Suntautem nature rarioꝛis atqs mole 
t3 ions d» nerui: c epatis nature fuerür vicine vt 

Sec murarent aliquãtulũ cutuflibet reí ad fe vem?» 
tis fuccum fiue ſanguinẽ:que oe vna tunica funt facte non 
de ouab? ficut arteríe. Arterie ei ſpiritꝰ recipit ⁊ ſangui 
nem:iſte 9o folum ſanguinẽ. VUene ergo exeuntes ab epate 
fant oue. Una ei erit ab epatis concauítate que nome fo: 
títa eft lactec poꝛte:altera a gibbo cpatís vii concaua oebet 
vocari. Poꝛte ertremítas and epar exeat eft quínaría eri? 
ens ab epate vſq; ad duodenũ inteſtinũ vídetur pertinge⸗ 
re:ibiᷣo diuiditur ín octo duoꝛũ ramoꝛũ: vna inteſtinũ in^ 
— ad epar ſuccum ab ipſo inteſtino recipiendũ. 211 
tera ecedíti ſtomachũ ⁊ ín aliud ínteftíni qð pozta eft voca 
tum; ctínde cibi ſuccum poꝛtat figd ibi reperiaf, 3Rcliqua 







1 
Ti 
H 






rum ſexvenarũ oue funt? quarü vna vadit in latitudine fto 
macpi ofuídendam in oertram ſui partem poꝛtans Aucab 
cpatc fuccus ende ventriculus ftomacpi cibum oígerens fi 
bi fumi nutrimentus: altera ad fplené vſq; pꝛogreſſa:teres 
fanguime ab cpate trapít. 5 anred illuc veniatzoiuídi£ in 
furculas z in carné nutríendá fecedit quà ponagras vocat 
medic. £um autem oe fplenc vencrit paruula vena pꝛoce⸗ 
dit abeo vadens ín oectrü ftomacbi larus vtab co nutría» 
tur.lPec cadem paruula farculaf poftea vt ad pinguedine 


rit ad epar ocfcrat.£ouarta vena ín latus vadit ꝑextrũ· 7 in 
inteftínii qð colon appellát vadit.Quĩtavt fimiliterfuperio 
rifaciat. Serta fubtile petit inteſtinũ: ⁊ becmultifozmiter 
offa vadit víqg ad iciunũ: « inde oꝛbũ petet fnteftínumz 
⁊ boc qð iuxta eft coló vt ſimile faciat ſuperioꝛi:hec eſt diui 
fio vene que fuperius babuit nomen poꝛte.Alteri 

quc voca£ 3caua multifo:míter diuiaitur círca epar;poftea 
ab epatis gibbofitate excũtes:quedã cibũ a poꝛta terũt ad 
concauá:quédá cum ab epate ſeiungant᷑ ín duas partes oi 
uiduntur. €lna maío: pare 


die vor furculata ande ad co:dis aurículam tendit maíose: 
vndeegrefía in tree diuiditur venas. €lna maío: feccdít ín. 
bertrá cocauitate coꝛdis « inde t pulmone tédítzer bacerít 
vera que vocatur arteria, Slltera doꝛſum circtidat ibi fe diui 
dene vt ipfum nutriat. litera petit infcríoza pectozíe vt la 
ecrtos coſtarũ —— meẽbꝛa coſtis vicina:que cũ coz 
caredítur muitimode diuidit. Subtiliat᷑ em̃ ſicut pilus ⁊ ín 
pániculim mediantẽ pectus partitur poftqs ín duas diuidi 
tur venas: quarũ vnaqueq; tendit ad furculas vt ibi fc dila 
tans faciat furculas oua: quarũ vna in dextrã teneritudi⸗ 
nis: t (n eiufaẽ finiftram vadit vfq; ad cartilagine que eft 
fuper ftomacbi 05:7 affimilat gladio.Scða furcula ín dug 
bíuidi£ D:ima eft fuper pectus c ín quattuo: coftas fum» 
mí pecto:is diſpartituͤr. ſcða vadit ad fpatulas: ad collum. 
terria:quarta ſex ſpondilũ ſupꝛemarũ collíiitrat fozamina 
afcendes caput poftea. (Quinta maío: ceteris ín afcellas a 
ditt ibi in tres fe oiuidit venas. Pꝛima 7 ſecũda ín mollio 
reo fe oílatant afcellarü carnes:tertia ín pectus deſcendit.⁊ 
etterío:a petit ventrís: quarta ín tres oiuidif.barü pꝛima 
in lacertos concauítatis fpatularus tendit.fcóa ín maío:em 
lacerti. tertía bís maío: in manus per armü fecedit:pecvo 
catur afcellata que eft bafilaca : bac ofwuifione executa harũ 
penarũ concauitas afcendendo petít furculas:ibiq; vnaq̃q; 
ín duas diuiſa occulteafcendit pꝛima ⁊ vocaf artería occul⸗ 
taa parte altera ⁊ vocatur aperta que cum a furculis elon⸗ 
gatur ín duas magnas partitur venas. Vna per latus va⸗ 
dit in partes inferioꝛes coꝛpoꝛis ante et lateraliter. Altera 
autem dorſum aſcendit poftea vt circundet furculas: et cit 
pziozt mírta vocatur aperta cj apparcat:fcd anteqᷓ miſceat 
inmultas oíuidif: quarũ quedá femp fennunt: quedá no 
ín omne tempus:arance erf tele affimilan£: que cũ poftea 
adunentur oue partcs efficiuntur. Una tendit ín latirudí» 
nem co:pozísccum redeat ín fingulari furcularü tunciturz 
altera colli petit confinia, CIna femper apparentíum fenfui 

fpatulas ín manum tendit: ⁊ vocatur cepbalíca ⁊ alíbí 
fpatulofa:in iſtis funt ⁊ alie oue in initio fandate : quarum 
vna fpatularum petit capíta: « ibi eft oiuifa:altera ad fum» 
mos afcendít armos. S perta artería in ouas diuiditur ves 
nas. C]na petens inferiora partim diuiditur per marillas. 
Altera pars maioꝛ mento et lingue et vicinitati ſue iungi⸗ 
tur v(qs ín caput Occulta artería aſcendit in os ſtomachi:⁊ 
ibibiuifa mífcetur cum aperta ⁊ inuoluitur gutturi eiuſdẽ⸗ 
q; lacertis: ⁊ exinde oꝛi ſtomachi:qð inde remanet aſcẽdit 
0$ Q3 greco lauda affimilaf: :bíqs diuidit pars ín pꝛima fe» 
cedit fpondile « fecunda. aitera (ubriliata ficut pilus in pi 
mam fpondilé:t caput diuidit᷑:ſicq; craneti íntrat p foꝛamẽ 
offis lauda vt illa loca nutriat: bicfecreta finif arrcria. Rũc 
ergo adafcellatá que z bafilica fiuc fpatulataoícif reuertẽ⸗ 


Theorice. 


dum:que « cephalica:barũ pare ín armo multifoꝛmiter cft 
oiuiía cin venas q vocat media:ſed rurfus adunat poftea; 
aitcra para remanct integra, Sparulofe erm paren cutẽ ar 
mi diuiditur vt lacerti interio:s inde nutriant. (celata fi 
militer ín code armofpargi£ vtlacerti exterioꝛes per eá nus 
triantur:ſed in armi cocatenatióc his condefcendénb? me» 
día q̃dã ez vtrifqsofiat. Decem q: bꝛachij eft media; vocat 
media.qð remanct oc fpatulofa partim in bzacbt) tendit ex⸗ 
terioꝛa bꝛachij funis vocanda:c ocfcendir in rafcas manua 
inferi? ebiin extraneã raſce partéoiuidit: pare altera cum 
aſcellate iũgit parteena:quod remanet oc afcellata in pte 
duas oiuidif:quaz vna rurfus in ouas alias diuidit. Una 
pꝛioꝛis dualitatis inter aurículart oigitus ⁊ medicü vadit: 
bec lingua arabica vocat ofcilla: altera ínter medii cindw 
€cm vole petit vicinitatẽ. Maioꝛ pars fecunde owifionis in 
trcs diuidit᷑ Una inferioꝛis bꝛachij latitudine vſq; 2d rafca 
tendit manualẽ.Altera fuper pꝛioꝛẽ fita raſce petit confinia. 
Zertia circa cubiti diuiditur media aſcendẽs vſq; ad bꝛachij 
ſuperioꝛa a parte extranea:que in duas diuiſa tẽdit vſq; ad 
ralcam manuũ exterius:⁊ idi inter indicẽ oiuidi£ ⁊ police. 
altera petit — ———— extrema in tria ibi diui 
na baz interindíc£vadít ⁊ medii 7 ai mediatrice 
indicis ⁊ polltas iuncta ibi randé cffiatur vna.Altera inter 
mediũ cimediea.ipec eft ila quá propter fplene incidũt me 
dicizíanguiné inde emittentes rádiu quouſq; per feipfam 
obturctur.Zerviainter auricularé feceait ⁊ medicũ.Hec eft 
diuiſio furfum. eunt:s cócaue, pars oefc&denris anted diui 
datur pᷣncipatr in radice ipiam : ficut pilus partit᷑ multifo:» 
miter ⁊ ſubtuiter. Hi aũt dfi pli i parre dextra rend panicu 
los c fibi vicina loca petüt: qꝛ ea nutriũt. Poſtq; becpars 
pꝛincipatr furculat᷑  cócauitaté renus ingredif: per pas rco 
nes fibi attrabũt ſanguinis colamenta:quedáa renib? tefti 
eulos intrat: vbi furcula£:ab his rurfum due vene in reium 
fpondíles exeũt: á per ouo larera vadunt ad alia; c ad lacet 
ro8íurta anum, Zb his ouab? oue venule exeunt: que fpon 
diles íntrant ⁊ vr nucha cas nutriũt:que ad ſpondiũ rine 
venientes vtrinqg vadunt lareraürer.vn3 in OCztTa5 coram. 
altera in finiftrá: oc quarü radice oecé epeunt vene, Vna in 
anum vadit. Sia ſubtilis ficut pilus ad pelliculas penis. 
Tertia ad camem fuper offa ani cexiſtentẽ. Quarta aa lacero 
tos qui diraidant nates. uita ad os matricis:7 parces ino 
ferioꝛes ⁊ veficam.sSerta ad lacertos qui funt fuper penis 
ofía, Septimain cie que funt fuper vẽtrem. Octaua in natu 
ram femineá ⁊ mafculi virgam, IBona ⁊ oecdima ín lacertos 
coſtarũ vſq; ín plia. d acta bacoiuifione vna farcula ſecedit 
ab cadem radice que in coxas vadirzaltera in earũ exterioꝛa 
& partc fcs extranea tendés vſq; ad infcrioza: c oiuidif mul 
tilomniter m infeniozis core veníens laccrtos:ad genui con 
catenatione in tres diuidit᷑ Una per medium ⁊ peromnes 
core lacertos ſuperioꝛes c inferío:ea partitur. Secunda in 
ruris exteríozi5 arundinem vſq; in cauille concatenanone: 
becautem venavocatur ſcia. Lerría ín cruris inferioꝛa deſcẽ 
densvíqs ad co:um gibboſa atq; cauillam:iſta 3 mediasvo 
cata cft foppenazque ambe cóueníuntin calcaneũ. De faa 
due vene cpcunt circũdantes minoꝛẽ arundine ab extranea 
JI. familíari parte: oiuidun£ in pedec fupza « infra. tlie tm̃ 
minoꝛẽ dircüdant arüdinc, AUna ante ⁊ altera retro.iDe fuot 
venarũ coꝛpoꝛis cópofitiones:quarü vndecim funt diuiño⸗ 
nes, Sunt cm quedã vene ad vmbilciũ fetuũ venientes ab 
€pate;alíc a poꝛta:alie a concaua.&lene quoq pectoꝛis tve 
n€ otapbzasgmatis:fpatulofa cum fuis ramís: 7 afcellata cũ 
fuis exterioꝛes arterie : et circüidantes ventrem; vene oſſis 
ani ⁊ vcnc crteríoxes ani, 
iDcarterije. ffapituli.rítj. 
LT mw neque vocantur arterie nature fuerenes 
A WCSd Ajcffarievtcalozem natur ale a coꝛde ad om̃ia 
mẽbꝛa coꝛpoꝛis deferrent c fpiritum vitale, 
ovi lPe autem arrerie oe ouob?panniculís funr 
cópofire ín fozma fimiles : fed in ſubſtantia 
oiſimiles. Rarum ínteríoza per latitudinẽ 
funt villoſa:quarũ ſubſtãtia eft dura ⁊ qͥnquies eft aroffio: 
qᷓ ſint extcrioꝛq:extrinſecus villoſa earũ per longitudine va 











S'o.vtfj. 


dunt pauca per tranfucrfum: baru; artcriar fubftantia eft 
m ouutfima : qð cie ncceflc fuit : quia duos motus babuere, 
inum inoilatádo cum fibi fpiritum a co:dís trabunr imo 
qð aim erterioub? fir pannículie per n&, Secũaus 
cit motus con(tringendi ⁊ fumofam füperfluitate erpellen 
di:qð cum interio;ibus fir pániculis per larum villoſis. li 
autem adiuaant per vilium rranfuerfum:bis pániculie rcti 
netur fanguis qui a co:de trapitur. ende ouriosce funr exte 
no:ibus imo venis omibus: qð eis cõuenit ex motu ne foꝛ⸗ 
te rumperen£. loe autẽ vene a cozdís íncipium ſiniſtra con» 
cauitate:ex bac erm oue pꝛocedũt pulfatiucz quarum vna mt 
no: panniculũ babetving mollẽ.Hecq; vena vocatur pulfas 
tiua:queneceffaria ob pocfuit vt multam quantitatem fan 
guinis:⁊ſpiritꝰ ferret pulmom:4 aerẽ exciperet que fangui 
ni donaret.hec vena pulmoné intratzt ibi multifo:miter cft 
diuiſa.Altera eft pꝛioꝛe mato: quá ariſtotelicivocãt oꝛthi:au 
daceʒ Yo medici, "fta a coꝛde aſcendẽdo diuiditur ín duas. 
OMinoꝛ ſececut in dextram concauitatẽ coꝛdis:⁊ ibi diuidit᷑. 
A maioꝛe co: circũdatur.Quicqͥd remanet oe his furculatis 
ín duas fe diuidit:vna aſcẽdit furfum: altera deſcẽdit deoꝛ⸗ 
ſumt:q̃ maioꝛq; inferioꝛa mẽbꝛa ſuperioꝛibꝰſunt plura: aſcẽ 
dens lurfumouarum poftca fitvenarü: maio: tendit ad gin 
giuas:⁊ ec tráfuerfo in oextra latera: que ad molloꝛẽ afcen 
dens camem quá appellát moꝛũ glandem ín tree diuiditur: 
oue ſunt maxime procedentes in latera occulte arteric.vna 
ocrtroifum:altera fimftro:fum:bas in colli ſentimus latera 
libus: iuuenileſq; vocanf:que abfconfe fe cõmiſcentes 7 in 
aſcenſu carneã cõncauitatẽ fubeuntes mulniformiter diui⸗ 
duntur; ⁊ iuncte ficut eene efficiunt ſubtꝰ cerebꝛum fe dila 
tantes vt ſpiritus animatus digerat᷑:poſtea adüincte: ⁊ fi» 
cut piius Duc effecte (ubftantiam intrant cerebii vt anima» 
tiim fibi feranz ſpiritum. Tertia que remãſerat in tres diui 
Cicur alias. "Pars ad oculoé tendit ⁊ in pꝛioꝛes coi fpondt 
les t fparularü vicinitate vſq; in earum ſummitatẽ: c deſcẽ 
dens vᷣſq; ad afcelas iungitur cum aícellata ibi abfconfa z 
in manꝰdiuiſa eft mtis modisfurculata. Parue in Lecerne 
manuũ inrerio:es tendunt ab interiozib? vto ad cubitos in 
Quibus ertra apparent cum aſcellata:⁊ poftea redeũtes ad 
farzulas multis modis ibi furculant c m lacertos bꝛachij oí 
uíd.innur.gütera ad manui rafcamvadirper ſuperioꝛis viã 
bꝛacotj. iDecelt axíus pulſum in moꝛbis medía rangür. Zl 
tera ab inferiozibus bzacbi) ad rafcam manuti tendit diuiſa 
ín lacertos vou: aliquando apparetretro manum. Zircra 
pars vene attendens furfum víqs ad finiftram afcellam per 
trẽſuerſum diuiditur in fui lateris mẽbꝛa:ſicut ⁊ altera iun 
Sena fecum afcellata, Elena ortbi deſcẽdens deo:ſuʒ recta 
fup ſpõdiles doꝛñ vía in anii vaditzad qu£ añꝙᷓ deſcendat 
ín pzocedendo ñt mulrimoda oíiuifio:etufqg in vniuſcuiuſq; 
fpondilis latera € intrat fpondili vicina rmemb:za. Vna bari 
ubtius diuuditur per loca puimonís tendẽs vfq ín cis cro 
tremiratem ⁊ in canales eiufdem. alteravadit in coftas;oue 
alie parue ín diaphꝛagma. Alia dircundat inteftina ſubtilia 
que pottea oiuiduntur intra rectum ínteftínum 7 circũdant 
ipſuin.Heq; vene pulfatiles mifcetur alijs pulfum non bae 
bentibus: ercum fubriles vene oíniduntur: fingulas ſpon⸗ 
diles fingulum par ingreditur.Quedaʒ vᷣo vadit 43 nuchã: 
quedam ad hãchas vbt admiſcentur venis pulſum non ba⸗ 
bennbus:que cum ad offa ani perueniant in duas fe diui⸗ 
dunt:ficit ⁊ non babentes pulfum d fübtus eos ſunt. Una 
vadit ín ocrtrazaltera ín finiftram coram:fed anted ad cas 
veniat: vriaqcp furculatur. vna ín vefice latus vſq; ad vm⸗ 
bilicum pꝛogreditur:que infetu manente ín ventre matris 
folet inueniri: ín perfectis em vip inuenire poteris cum de 
fcendit tim: (n lacertos fuper anum diuiditur:ſicut de non 
pulfatili vera diximus:ſed quedam pare ín interioꝛa: que» 
dar $0 vadir ín exteríosa. Iſte funt arterie que babéturin 
coꝛpoꝛe. Quedam $0 funt dircüdantes fetum. quedam ab 
o:tbi pzocedentes ad venas vadunt víqs pulfatiles : alíe ad. 
quínas fpodiles:alie ín medías furzulas:alievadüt ad afcel» 
las:alic ad (uueniles : alic ad otapbzagma fcecdentes: alie 
ín pus furculate ad epar atq» fplenem; et ineſtina fe ex⸗ 
tendunt, 


Zibet pꝛimus 


Arnis fpeacs in coꝛpoꝛe funt tres. Quedam em 
pars neruis 7 cpo:die admirta lacert?:eft voca 






traneazoffium fupercam quieſcẽtiũ eft quafi culcitra. Caro 
erterioꝛ c interío; doꝛn duabꝰde caufis neceſſaria fuit. In⸗ 
terioꝛ efi doꝛſi caro interioꝛa calefacit que ꝓpter nuche na 
turalem frigidítaré:c oflinm atq; neruoꝛũ que naturaliter 
frigida funt facta cft.££ftqs cius alzera cauſa.ſ.concauitatis 
neruo:um aſcendentiũ:arteriarũq; deſcendentiũ recreatio 
marima:ne fo:te rumpẽtes ocficiant in vía. S£aro oo:fl ex⸗ 
terio: ab exteriosi aerc fuí cft defenño:⁊ concanitatio fpon» 
diliũ ⁊ coftarü recreatio, ££aro inter dentes eoꝛũ firmatra 
díccs nutricns eos vt fint ftabiles , Z aro glandofa diuidit 
ín tria:bumectationé em bonác iuuantẽ generat:qð teſticu 
culi t mamille facíunt c glandes que ſubtꝰ linguam funt: rr] 
o: t lingue humiditatẽ attrapuntzne nimía ſiccitate toꝛpe⸗ 
fcant ad motum nature. lia enim glandoſa: aut replenclo 
Cà vacua: aut venarü c eruorũ funt fométa quati funtin 
ventre pofita:t ca que vocantur i073: ⁊ Que ventriculo 
cerebii (unt media. Sunt quedá etíam slandofa erpuifum 
à membꝛis pumosérecipientia:qualia funt nafcentis un in⸗ 
guiníbus: poft auriculas im collo:gtades inteftiná circũcun 
tes vene creũti ab epate fuerc uccefiariezque cum exeat in2 
teftinum dircüdatzeadeníqg inter inteſtinũ et ſtomachũ dir 
cundat illud qð poꝛta eft vocari. iuic vene neruiadmifcco 
tur carteríezque oefcendétes a coꝛde in coꝛpus inferi? dre 
cieundo íinteftinis pꝛebent fenfum, lHecq; omnía in loca oí 
uidücar fibi vicina ⁊ ín dla vñ fel currit ad inteſtina: quoꝝ 
via ex fufpenfione nimta non faifict rura nífi natura mirabi 
lia cio fubfifteret:bec alandofa quib? loca replerent vacua. 
vt in via bac quícfcerét: c nc nimio interftítio atq; mora ſe 
rumperent. ¶ Slandoſa fucrüt mollia vt ſuauius quieſce 
tent ſuper eaᷣt ñ toꝛte aliqua duricies eis obuiaſſet mollia 





EPIS bos quiis pánículi fubtilia etoura funt coz? 
n Ra 
7344 I 


[5 tilius nec pzeter oſſa ouruis ín toto coꝛpoꝛe re⸗ 





b:a fünt fibtjnuicem ligata:qui fait neceffaríus vt membꝛũ 
efict tutius c ligaretur firmius. Q5cb33 inteno:a pectoꝛis 


Duobus funtoperta pániculis preter illum quí coftarum eft 
coopenimentii.£562a ventris illis ambob? operiunt; qui 
bus criá cerebsti cooperitur: qð quotnodo fiat oícem?. $ed 
p:ius dicendũ cft oc cooperétib? coſtas. Pãniculus coſta⸗ 
tubalis ficut aranec tela omnes interío:cs pectoꝛis operit 
coſtas:⁊ mẽbꝛa circũdat pectoꝛalia:a quo ouo piodeunr pe 
ctus partientes medui:qui ín longitudine furculaz, incipiẽ 
tce iuncrivíqs ad finer tendit pectozalis teneritudinis. In 
cuius ertremitanb? anteríus folídat:pofteri? $o cũ pecto» 
n6 fpondilib? vbi iuncti paulatim fefeparát:vt ad coz ꝑue⸗ 


- 


níantad quod od peruemat: tũc tandẽ maxime ſe mngunt 
eos enim medíat co; cum paniculis ſuis: t poftca iungunt 
cum oo:fi pondilib?: vbi ppertectiſſime foudant.S unt aute 
in pectoꝛe cõcauitates due ad ſeinuicẽ ſepate. Xpcctozisvo 
panniculi duptr funt neceſſarij. Mmaio: futneceffitas vt fi 
vna pectozis 2cauítas fua actione amitteret ex paſſiõe aliq) 
altera erpieret qo infirma nó poffet: vfi in vna ptc apofte 
ma nafcercturzibiqy fiatuo amitterc£:altera medicras mee 
dium flatum ct vocem faciat. Si cm vtraq ínfirmef moꝛte 
íntercidentc vitalis flatus smíttitur. £ino: fui neceſſitas 
vtabipfis exirent c mébza concaua operirentzídcft pulmo 
nem:neruos: venas carterías. Ligẽtq; mébza pectoꝛis ne 
fuis excederet locis. Roꝛais pániculus quí fua capſula eſſe 
Dicitur:er omrib?co: circüdat partibus: cuius fozma fozme 
co:dis eft maginata:qui aliquantulũ a coꝛde cft ſemotꝰ ne 
00: fuo motu p:epediat. ll2ic coꝛdis ſedi colligat venis ct 
artcrijs ab pfo ꝓcedentibꝰ:panniculiſq; pectozalib? m acu. 
mine cozdío an:o0b? colligat pániculis in fine pectozalís te 
ncritudinís. Sjcidem fc habẽt omncs panniculi mẽbꝛoꝛũ pc 
£to:3:fed non adco funt remoti.reft c alius arabice fppbac 
vocatus:qui ficut aranee tela fübtilis£: qui fub lacertisven 
tris pofit? a cartilagie gladio affimiláteicipit: que ſuꝑeſt 
o;i(tomacbi tends vfq in os penis:circũdanſq; ftomacbü 
fuper os oo:fi oilatatur. æſt autem circa os ftornasbi groſ⸗ 
fio::íed femper fubtiiat vſq; ad penís os. SSolídarurqs cus 
diaphꝛagmãte füperi? c lateraliter aum lacertís ambobus 
qui fuper ventrem dextroꝛſum 4 ſiniſtroꝛſuʒ ponunt, ſubiꝰ 
cum penis ofie ligatur ita firmiter vt vír aliquís eradicet: 
marimeq; cum diaphragmate ⁊ cim lacertíe ani vtrifqs er 
quib? excũt cpo:de fübtiles atq; parue : que buíc pániculo 
vníuntzidcog infcparabilis cflc pobat. Unde quidam pu. 
tant cpirargici in cófutura ventris vulnerati folum ſyphac 
tangi « 2fui:qà falfus cft cũ ita ſit operimẽtũ ⁊ coadunatio 
choꝛdarũ. Iſte fuit vtilis quin qs oc cauſis. Pꝛimo q: operi 
mentum eft membꝛoꝛũ omniũ fub diaphꝛagmate poſitoꝛũ. 
Scdo vt ocfendat nc lacerti ventris cadant fupvilcera Zer 
tiovrcum feces abi excítan£:facile erpellant feplaccti oía» 
phꝛasmateiſtuc rctrozillucet antc cogũt feces crirczficut fi 
cóftringa£ manꝰ:reſq; aliqua líquída mittat.Quarto vt nó 
mu.tüftomacpus ínfietur cum rce infíatiua comedat: abí 
eim oeftrui£ eentofitas exprimentibus ofapbiagmate ⁊ fp» 
pbac.Quiínto vt collíget omnía (ub diaphꝛagmate membza 
pofita. iDat em ifte fppbac páníctos p vilceravt ficut ⁊ totũ 
co:pus cutis:ita ⁊ viíccra cuftodíát panniculi.f. ftomacpü: 
eparzfplene:rencszinteftina;matricem: veficam:tefticulosz 
venas;arterías:atco neruos. Pãniculꝰ operiẽs ftomacpü 
gomor eft pánículis auoꝝ vifteri: c bocideo vt ſi inſtet nó 
rumpa£.bic cũ ſpphac ligatur.Subtiles epatis pãniculi cũ 
oiapbzagmarc funt lígati er parte gibbofitatt: cũ inteſtinis 
er parte fin concauí. »cllcule (plenis cum poftenozib? li2 
gantur coftis « aim hachis. Similiter rcnes:inteftina:vcfi 
cazmatrir:ateg tefücili babent pellículae ſe operiẽtes:⁊ vi 
cinís fibi memb:ie colligantes, QT Xcftíonto:i panniculus 
qui a ſyphac ad fpermatís vafa oifaredítur invtrũq; teſticu 
lum otuidif ende vtrũq; operitur: ſacculuſq; teſticuloꝝ vo 
catur. 3 fypbac vo egrediturvnus: (fius ⁊ inteſtinoꝝ mc? 
díug:cuí ventrís pinguedo coniungit :Que arabice zirbũ vo 
catur; a pinguedine ſecedẽs intrat inteſtina que circũdat 
operiens venas ⁊ arterias:iſte vnus atq; folus duas venas 
atq; neruos ⁊ inteſtina ocfendit t círcüligat.uomó zirbũ 
venis piguedine ⁊ pãniculis tegit ↄficit:hic mõ reticebit. 
fum em oc copoñtis fit membsis:inter copofita dicet. hi 

pannículi 


Z' iber tertiis Theorice 


iculi oía mẽbꝛa tegunt:qꝛ a —— «anco —— 

ꝙ; operũt:in quo tantũ ouo ſunt.vnꝰ groſſioꝛ dura 
— vocatur c cranco fü i£ . pte cerebzo fuit necelſa 
rius: vta duritie cranci ipſum tutaret d cranei offibus có» 
nectitur ſerrã affimilantibus. Alter eft fubtiliffimus ⁊colli 
at arterijs atq; venis foꝛme aſſimilatus ſecũdine. Secun⸗ 
Gina enim eft illain quo venc arterieq; ⁊ panniculi fibi inui 
cem fünt cõnexi.hic fuit neceffaríusvt per ipfum a dura ma 
tre cerebꝛũ tutaret:veniſq; fibi miniftrantib? nutriret᷑ atqs 
calo:naturalís per pulfum daret᷑ ei: oẽs crgo vene ncruí ct 
arterie bie pelliculís intra cerebꝛũ operi&tur antec craneũ 
egredíant, Sed oc cercb:i dicturi cõpoſitiõe oe bis dicemꝰ 
liquide:ficut ei natura mirabilis pelliculas feat interioꝛi⸗ 
bus curandis:ita c cute extrinſecus circundedit cozpus ne 


Quid fo:tc pateretur defoꝛis. 
lioꝛq; effiat d i qoufüoct alijs aialib? ppter no 


¶ cote, f£ap.rvy. . 
fX AUtis aüt in bominibus pulchꝛioꝛ molo: ſubti⸗ 
D Nobilitatẽ tactus. Si em̃ oura ⁊ grofía effer ficut 

piſciũ concbile cũ pateretur nibil ſentiret.Si pi 









: ti itís barbeq; « fu. 
babeat fenfim: eft et pilofa ficut cutis yu * —* 


pilis ⁊ vngulis. Cap. xvtj. 
coꝛporis eft 
vídenf augmentari:ſed bec folum 





babent ꝓpꝛiũ qð nó eft alíoz pülcz: ante ením funt erecta: 
Q: fi fo:tcleuarent furfum oculü non clauderẽt:neq; ab afi 
veniétibus ictibus eum defenderẽt:ſed becfurfusilla deoꝛ⸗ 
fum cooperírent viſum. Hec eadé nó crefcüt q: naturaliter 
ficut alía mẽbꝛa fundara funt, 'f»alpeb:e facte funt nó pozo 

fe atq; ourc vel vt pilí femper erecti effent vel ne crefcerét, 
Herba cii in terra molli nĩmis inclinat᷑ atq; creſcit. In ter, 


S'o.tt. 


ra oura nó creſcens ftat erecta:bec facit natura coꝛpoꝛis iue 
uamenta atq; oꝛnamenta.Solũ oznamentü eft barba bene 
apparens t cooperi£e marillas. &ft aüt cá cur mafculns ct 
nó femína barbefcatzq: mafculí calidioꝛes funrzia quibus 
fumus qui piloꝛũ eft materia:augmentatur magis d in fes 
mínís: qp q: nature fufficiebar crpellere per vnũ loci in ma 
fculis expellit per ouo loca.i. atqp barba:vndc firvtfc 
mine caidifiime aliqũvideant parbefcere: c ecõtra in maſcu 
lis frigidis . vfi eunucbi nó barbeſcũt q: perdiderür mẽbꝛa 
calidioza. Pili ergo iſti facri ſunt a naturavt effent iuuamẽ 
ta t o namcẽta.Alij o£s nature fant erpulfióeszq: mẽbꝛa ca 
lida ⁊ bumida ⁊ inde fumũ emirtentía (unr pilofa ficut pe⸗ 
nis ppter tefticuloz cõfinia:⁊ pectus pꝛopter vicinitatẽ coz 
dis: bccomnia nó funt naturalia:fed ſuperfluitatis epulfis 
ua ficut videmus in bo:tis: quedá non ftudio colẽtiũ nafci, 
Angula eft folidata cà carne fibi iũcta er cute fuptno : cui? 
ligaméta funt choꝛdoſa:veniũt tamen ad vngulas nerui ve 
ne arterie vt eis oent fenfum c naturale nutrimenti haruʒ 
incrementum non longum eſt atq; latum ficut alioz cft me 
bꝛoꝛum:erit ergo tantũ longũ ficur 7 pilozum., 
¶ Finitur uber fecundus: fequi£ liber tertius. 


¶ TWapicula libi tertij. 2 
De compoſitis membꝛis £ap. j. 
De laceitie fiuc muſculis £ap.tj. 
De lacertis mouentibus colli t caput s£»p.ig. 


De lacertis mouẽtibus guttur ⁊ ſibi ſubiecta. Aap iij. 


De lacertis mouentibus ſpatulas Laß. v. 
De lacertis mouentibus manus Taõ. vj. 
ic lacertis mouentibus pectus Cap̃ .vt. 
De lacertis mouentibus ventrem E . 
De lacertis mouentibus coxas p.i 
soe lacerrís mouentibus crura Capᷣ. x. 
De lacertis mouentibus pedes £ap.r. 
De copofitis memb:is ínteriozibus vt cereb:o — Éapurm. 
De nucha Eaõ.xit. 
De ocuiiüis ££ ap. cit. 
De in'trumentis odosatus fcu nanbus i£fap.rv, 
yox inftrumenrtís audirus Cap̃. xvj. 
De inſtrumento língue £ 3D. rot, 


De inftrumenris fpiritus: c primo oe vuula FA rvin. 


De gutture Caßpß ·xu · 
De canalibus pulmonis Kap. rr. 
De pulmone £ap.m. 
De co;de t cerebzo S 3p. prt, 
De oiapbzagmare ] Cap. riti, 
De inftrumenris aboꝛum:⁊ pꝛimo oc buccaz — pel 

ucula D. xxũtj. 
De o:c ſtomachi (cu mery dope. 
De ftom f£ap.rrm. 
De inteftinis i£ ap.ccvti, 
De pinguedine f ap.crvitj 
De epate S£ ap. rrir. 
De (plene ££ 3p.rrr. 
De felle $Eap.rrrj. 
De renibus ap. rrrü. 
xocvefica | 1 fap. xxxit. 
De membꝛis genítalibug:t pꝛimo oe matrice. S£3p. rnit). 
De mamiliis Tap. xxxv. 
De teſticulis ⁊ vafis ſpermatis Sap. xxxvj. 
De virga xxxvij. 


¶ De compoñtis membꝛis. Caß̃ · j. 





put:manus:⁊ pedes.Aut particularia d 
vniuerſaliũ fant ꝑtes: vt lacerti vel mu 
ſculi:qui ⁊ ipfi funt cópofiti oe carne: de 
neruis:de venio; de priae pãni⸗ 


Ziiber tertíus 


culis. £aput aüt mẽbꝛũ eft vniaerf:le: qðde lacertis fimili 
buſc; mebꝛis copofiti vidct eſſe. Pꝛius oc Cópofinóc Lacer 
to:um fermonis ſumamus exoꝛdium:igaoꝛatis etia totius 
partibus: ⁊ ipfum torum ignozab.tur., "" 
(oc ucertis fiuc mufcutis, Cap̃.ij. 
'"ilculus ergo cÓponitur 9e carne neruiſq; « li 
gamentis:atq; p.nniculis veſtit: «fuper ofla 
Mugatur ligamiu.ibus àb ipfis oſſibus pꝛoceoẽ⸗ 
i:bus. Nerui aücanucpa vel cerebꝛo exeũtes 
ad lacertos: cũ ad ſuperioꝛẽ venibz extremita 
ccm in mu:timoda ſeducunt diuiũone:⁊ in la 
certoꝛũ mifcent carae. Ab oſſibus quoq; d mutcuits tuppo 
fita funt:iigamenta ereunt à cü neruis z came fe có. uũt e 
hiſq; co:p? couficicur qð lacertus vocat , Ab inferioꝛ autẽ 
ectremitate muſculi exeũt nerui cũ ligamẽtis que cum mi 
ceantur coꝛpus efficiũt:qð choꝛda vocatur.Choꝛde autẽ € 
nerui fueranz neceſſarij cauta volũtarij morus mẽbꝛoꝛutu. 
Choꝛde aũt muſculi extremitatẽ exc ũtes extẽſe ligant mẽ⸗ 
b: concatenationẽ· cuius caufa muſculus eſt actus. Cum 
autẽ neceſſarius fit morus mebzi volũtarius:lacertus un fut 
jgíne retoxqueczcum quo choꝛde ita foztiter zrapurturvt 
membꝛa concatenata moueant᷑ « in lacerti parte rcGucant, 
Si enim volas manaü inrerio: mouerit iaccrais ad trahen 
dum lacertum interi tora manus replicatur, Si aũt exte 
410: dilatat manus extra redinarur.Q és lacerti quinqo mo 
dís lunt oiucrfi:fzs in quantítate:qualitsrc:figura: fit ioci 
X opofitione cpo:darü ab eis egreſſarũ. In quatitate:quia 
quidá funt magni; vt maioꝛa mebꝛa: ficut core per ecs pof? 
fcar moueri : quidã paruí vt palpcbzaz lacerti: ⁊ per quos 
3imoxes pedũ mouentur oígiri; vt enim Bab. teſt at: bi pꝛo 
nimia puitate fuí vix inuennunt᷑ ab anatomicis, Soir etias 
lacerti fabtiles ficut ſuper ventre pofinzqui ventri c inteſti⸗ 
nis fuerunt neceſſarij in expꝛeſſionibus digeſtionis ⁊ vt ad 
iuuarent veſicam ad expellendũ vunã. pꝛoñic ũt etiã partu⸗ 
rientibꝰ in fetu excluſionibꝰ: cab eifde dꝛaphragmãa adiu⸗ 
uatur cii pectus infla£c expꝛimitur vt vox vziflarus recipia 
tur:per pos em calcfit ftomacbus. In gura ſunt diuerſi: 
q;: talizer opo:tuit eos tigurari pooutcapaatzs eft mebꝛo⸗ 
Tum vbí funrpofiti. unterm quidam trianguli ficur lacer⸗ 
ti pectoꝛis.lij rotũ funt ficut circũdates veſicã atq; anũ: 
xil? quadranguii ficut (aper ventre pofiti; 3.7 logi ficut au) 
"ouo fuper ventrem ſuſpenñ. Ex fitu loci ſunt diuerſi: acia 
quí retro motui fucrüt neceſſarij fuper longirudiné mẽdꝛo⸗ 
vum funt crecti.s£r cópoficióe oiuerfitas cit lacerto fuper 
entré locatoz: quoz caro neq; neruis neqs ligametis cõ⸗ 
mifee£zth ín eo: extremitatibꝰchoꝛde folidantur. "Sa choꝛ 
dari esreítionc oíffimilitudo videt᷑ :qꝛ aliqñ a lacertis duo 
bus fiuctribus vna fola cbo:da earedítur: ſicut illa choꝛda 
grofía que ad pedes prédit:bec aũt a ouobus crit lacertis 
xo neceſſe fuit q: mẽbꝛa erãt maria:qb? nó fuffidcbativn? 
lacertus.SSuntergoouo vrtractus fit fo:tioz vel fi vnus la 
xefcatzalter medietaté fuam compleat. 3n membꝛis quoq; 
fimilibus (dé inuenitur. Sunt atitlacerti a quibus oue vet 
tree choꝛde eceunt vel plures que funt oc medio inter. vit). 
vtm cruris pꝛoꝛa pofito. Ab boc enim.iiij.choꝛde exeunt d 
ad quartuo: oígitos pedà tendunt. buiue fuit magnitudo 
qꝛ fi vnus folus efferidemas paruus: cboxde adco ſubtiles 
eſſent vt ín digitis ülis nó fufficerent . Similiter in quibuf; 
dáalije mẽbꝛis inuenies. Sar atit quídam lacerti a quibue 
€bo:denó ereuntzfed quafi in eoꝛũ extremitate lacertozum 
funt ſolidate ficut ín lacertis quí fuper nates funt: ⁊ qui col 
lum vefice circádant:bmói funt diuerſitates lacerrozum. 
¶ De lacertis mouẽtibus colli ⁊ caput. Capᷣ .itj. 
Acerti afit oẽs 17. vitj.oiuidunt ꝑtes.Alij er 
«15! caput 4 collũ mouẽtes: altj gulam ats guttur 
: , [A c fibi viemazali fpatuitaszalr) manũ:alij pect?: 
iillaltj ventre: c eius víama voluntariũ motus ba. 
bentia:alij pedescatij coras.Z'acerto:ti capitis 
quinq; fint modi. Sunt quidã facit mouétes 
totam p:eter menti t oculos:ali) menti alt) oculos rantüz 
ali) caput:altj collum.Mouentes facit funt ſex. Duo mouet 
marillas: tfeparant labꝛa: c bíappellanmr lati. Choꝛde 














oc pꝛuno hoꝛum parte a coili fr io fpinis exeunt: ⁊ 
ertremas maxillas tendür:c fcparatim monet cas:⁊ in qui 
buída etiã hoĩbus auriculas. SSecunda pare choꝛdaꝝ ab of 
fibus procedít mediarũ ſpatularũ:aſcendenſq; per collum 
ad ertrema vadit labioꝛũ: vna finiftro»fum alia Oertrozfusz 
que ambe cum vtrinq; moueantur ficur to:tura o9 mouct, 
Si vna ſola: os ín cDo:de partc roxquet . S£ pozde q; tertie 
partis ab ambabus exeunt furculis: 7 aucendendo vadunt 
in inferioꝛa labza toꝛquentes inferius buccã trabhunt.Quac 
te partis choꝛde ín tranſuerſum ab cis furculis exeũt in bhũc 
modum Pꝛoceaẽs cm a dextra parte perit ſiniſtrã: 
4 ccGucrfo finiftra ocrtram: que cũ trabantur vtraq; labꝛa 
íuncrim egredíantur. Lacertoꝛuʒ face mouentiũ ouo fupe 
rius labꝛa trabuntzaltj ouo fuper extremitate dilatãtur na⸗ 
nũ vns riper fronte fronti neceſ arius: vt per cũ clauderẽ 
tir ocuu:⁊ aperirentur. Lacertoꝛũ oculos mouentin m. qui 
dir palpebras tantũ: quiqam oculos: quida viluales ad⸗ 
iuuant neruos ne foiterfp. rcnt cũ ad viacnaũ nimis apes 
rirentur. Palpebꝛas mouentce funt tres; vnus eſt fufpens 
fus ín codemoffe vbi cfr oculus: choꝛda hmõi palpebsarus 
cõnectit᷑ petliculis : qð neceſie fuir vt apcrirent ocult. £k 
ſubtilioꝛes:pꝛimo in augulis ocuil funt pofiti:c quafi ín co» 
cauícate oculoz ſepulti. £bozác cot ad extremitatẽ cóues 
ntunt oculo: ⁊ palpebꝛarũ:⁊ vtnuc fc cà eis iungtnt:be 
cdaudũt palpebzas fi vtraq; iuũ offictum ſuppleat. Sed fi 
vna pars illarũ patiaturztüc nó cauditur palpebza;nec ape 
ntur que paſſio ab — vocstsr. Lacerti firma 
rcs víluales neruos fm quoidam iunt ono : tres vcro Pm. 


alios. Jacerti mouentes eculos funr ſex: ouo ipfos oculos 


regüt:terri? mouet in parte oezrráz va? in i niftr& quintus 
uperius fectus attrabir inferius. Racert. mentum monens 
tcs funt quattuo: pares: ouo pares ac fuperioza mentum 
mouentes , bi funt ambo laccrcí tempoꝝ:⁊ ambo lacerti d 
ſunt in oꝛe:tertiũ par incipit poft auriculas: t perũ oefcens 
dit in collü: poft atcendit iu mentũ inferius mouens rpfumz 
quartũ par cft fuper maxillas moucs mentũ ⁊ vtraq; labza, 
lacertí bi mafticatozes vocant. J'acerti mouétes capt oue 
pliciter accipiunturzaut enim caput mouent ſolũ aut caput 
« colli Sold caput mouentes quidã funtinferíus incunan 
tes:⁊ fant ouo parcs poft auriculas incipientes: ⁊ vſq; ad 
furculas « pectoꝛis teneritaté tendunt: quídá in alt erigüt 
«retro flectunt ; hiq; quattuo: pares funtzquídam vtrinq; 
mouent: c ouo parea ín cõcatenatione capitis pofití; vnus 
dextroꝛſum ⁊ altus finiftro:fum.f££aput € collum mouctíns 
quidam mouent retroꝛſum « funt pares quattuo: ; quidá 
mouent ante t ín latera vtraq;: ⁊ par vnum fubtus os fto» 
machi pofitum cuius villum cum fecunda t piíma fpondili 
eft ſodatum. 

¶ De lacertis mouentibus gutturcfibi fub 


iecta. Cap̃.iiij. 
Acerti mouentes gulã ⁊ guttur ſunt quattuoꝛ: 
m q̃ a teneritudine coftaz pectoꝛis incipiunt: ouo 
| iunguntur c8 offibue lauda aflimilánbus: 7 mo 
là inferíus ⁊ ouo lígan£ cü cartilagine fcu 


(uet 
—— am̃milante: ali) quattuo: funt qui ad inferio⸗ 
ratrahũt.Lacerti gutturis ſunt.xv..duo incipiẽtes a lauda 
⁊ duo a ſcuto:q̃ttuoꝛ ad inuicẽ iũcti funtzvt ⁊ ſcutũ ſtringãt 
cartilagini:q̃ttuoꝛ cũ cartilagi ne iũ gunt᷑ qͥ carẽt noĩe:duo 
ftríngüt cartilaginẽ cipho aſſimilantẽ: ouo incipiũt ab offe 
ſagitte affimiláte ꝑtingẽtes ad vtraq; latera lingue. Sũt c 
alij qᷣnq; a lauda incipiẽtes: quoꝝ quattuoꝛ linguã mouẽt. 
quint?lauda tenet.Sũt⁊ duo lingue ſuppoſiti p latũvilloñ 


Suile vᷣo lacerti ſunt duo: vnus dexter:alter ſiniſter. qui ne 


ceſſarij ſunt ad vocẽ emittendã:⁊ ad trãſglutiendũ.Solius 
colli funt quattuoꝛ lacerti.duo retro dextoꝛſuʒ mouet collũ: 
altj Vo ante ſiniſtroꝛſum. J 
¶ De lacertis mouẽtibus ſpatulas. £ap.v; 
Acerti mouentes ſpatulas ſunt.vij.duo a fpódi» 
(libus exeuntes:⁊ per tranſuerſum deſcendẽtes: 
vnus ín oculum ſpatularũ aſcendens ín furculas 
fürfus:vt verſus caput ſpatulas rrabat.£ilter ad 
infcríoza tendit ; «iungitur cũ fpatulis: « fimile 





$8 beo»ice 


facit pꝛiori. Tert? incipicne a pꝛima fpondili fecus oculos 


fpatutarii (Sit : € fpatulas ad collũ erigit.Quartus a iaue 
da inapít iũctus cotte ſuperioꝛi: € roftro adber£s cozui : q 
ad boc adiuuatyt in parté colli leuct ſpatalas.Quintꝰ c fer 
tas d afpinte fpondiliti incipit oilatant fpatulas atq; ftrin 
gũt. Septimꝰab oſſe pectoꝛis incipit:⁊ ĩ inferioꝛẽ ſpatulaꝝ 
parte tendit:qð fit vt inyno motu ſpatulas ar c retro ſupe 
rius inferius trabat⁊ fimiliter ad armos inferius c retro. 
¶ De lacertis mouétibus manus. Cap̃.· vj· 

Zcerti quibus mouenf manus ſunt triplciter 

«^ E * j alij em armũ:alij manualẽ plantá:alr) mouent 


—F bꝛachia. Mouẽtes armũ ſunt.xij.tres a pecto 
€ 24 









lire deſcenaẽtes armũ mouét ín parte extraneã 
L2 ibo: vnus quí maioz eft fub mamillis incipit: 
ilij ouo aboffibus tenerítudinis alioꝛus duo 
rũ:vnꝰ a coftis incipit poſterioꝛibꝰ:alter ab hanchis:quibꝰ 
fingulís lata cpozda exiẽs necn£ concatenationt . Zirmoz 
pee i^n eva adiri fpatulaz ⁊ armo feiungüt, vn? 
bo: eft in lateribus fpatulaz pofitug: ali) ouo in extrancã 
parte mouét armü:f5 raro pter hos.xtj.quidã alius paruus 
eft lacertus in fundo fpatu.az pofit?: iuuas per tráfucrias 
moueríarmiü . Xacerti monétes bꝛachiũ q̃ttuoꝛ funt pofitt 
fup annü mouétcs pertráfuerfusinpücmodü: | q tue 
runt neceſſarij ad boc vt bꝛachiũ lateraliter teneret. rectum 
ſurſuʒ t deoꝛium:duo hoꝛũ ín anterioꝛi pte locati funt; en? 
bo:um quí etíá maío: incipit ab interioꝛi parte lacertozum 
fpatule: alter ab exterioꝛi armo.Sũt 7 ali) ouo lacerti retro 
oilatantcs bꝛachiũ:vnus qui « maio: a familiari parte pꝛo⸗ 
ccdít bzacbtjfiucarmi: c prendi£ ad bꝛachiũ fuperius : al» 
ter qui t míno: incipit ab nferioꝛi bzacbito. £ bo:de eoꝛũ nó 
choꝛdis iungütur ſuperioꝝ. In extranea parte bzacbí) funt 
decẽ lacerti: vnus eft ín medio exterioꝛis bꝛachij incipiens 
ab crtranca partc capitis armi: c intrat tres alios $ 
fibi iunctos:⁊ ín laterc triü tres ali) (unt iuncti fuperíozi có 
catenationí cubiti: eft alius lacertus in extraneo larerc ab 
inferio:i íncipiens parte armí: ouo alij lacerti per tranſuer⸗ 
fum inuerfant retro drachiũ. Racerti mouentes plátas ma» 
nuii:aitj ín familiari partc bzacbr) funt: « funt ſeptẽ plonga 
fufpenftzalt) funt ín ipfis plãtis: uli ſeptẽ funt fibmetíup, 
pofiti vrnó pzemantur digiti. fr c alius paruusindpies 
3 medía parte capitis armi a parre familiari a quoexit choꝛ 
da que oilatatur ſubtus otgítog 7 plantas:qð fir tribus oc 
caufis: vt firmet plátas manuũ zvt borum donet racriz vt 
ibi pili naſcãtur.Sunt c alij ouo ſubtus pos quinq ex trãſ 
ucrfo pofiti ad boc neceſſarij vt bꝛachiũ ſuũ cũ tota manu in 
uerfent in facié fut. acer fuper manũ locan.rvir). funt in. 
Duos o:dincs poſiti.Juxta cut funt feptezpo;us quinq; di : 
gitos mouentfurfum :ab vnoquoqs hoꝛum choꝛde parue 
eccunt iuncte cũ cócatenatíone pecrinis manud: vn? lacer» 
tus ſeparat pollicem ab alijs omníbus: eft auus quo aurt 
cularís a medico feiungi£. 3n inferiozí o:dine plantarus en 
decím funt lacerti:quidà po:um cõcauitatẽ plante faciuntz 
a rafca manuũ incipiũt⁊ alijs iungunt᷑:⁊ in vnoquoq; quar 
tuoꝛ digitoꝛum bini ſolidantur in pꝛima concatenatione ip⸗ 
ſorum ⁊ per boc mobiles fiunt. - 
lacertíe mouentíbus pectus. £ap. vij. 
277^ ficerti pectoztsz alij pectus oilatant ⁊ alt) con» 
1-0 ftringunt. Dilatantes fünt nouẽ:quoꝛũ vnus 
4 cft diaphꝛagma. Alij ouo funr ſubtꝰ furculas: 
vnuſquiſq;; hoꝝ incipiens cft ab offe qð vocat 
T L5 caput fpatule:t ibi iungi£ cũ pꝛima coftarü pe» 
ctoꝛis:ſurſum rrapit vtadiuuet oílatari pecrus:funt ⁊ tres 
pares alíj: quo:& vnus a fecunda crit fpodili ficut diximus 
alibi:ſecundus m cõcauitate offis fpatule: tertius incipit a 
feptima ſpõdili colli:his oibus pectus dilatat᷑: ouo ſtringẽ 
tii per longü ad coftastendunt bí pectus colligant ⁊ con» 
ftringunt; funt ⁊ alij tres pares coſtas inferioꝛes furfus tra 
bentes: funt c lacerti ouo ín longum ín extremitate pecto⸗ 
ríavíani tenerítudíni que eft fuper carnlasiné que affimíla 
tur gladio. Xacerti dilatantes ⁊ con(tringétes inter coftas 
funt pectozís.inter ouas cofras vnus eft lacertus: qui ín vil 
li copofitione eft ofuerfus:er cutus villi cópofitione actus 






So.t. 


diſcernik vniuſcuiuſq;:qꝛ lacerti qui cx parte coftarum funt 
maio:t odlatant pectus cũ villo erterioa 4 ftringunt cum. in 
terio;i:qui auté ex parte carctlaginofa eft cum exterioꝛi vile 
lo conftringit 7 cũ interioꝛi dilatat. - MM 
¶ 2clacertis mouentibus ventre, £ap.viij. 
cruvetrisaiij ad ventre: ali) ad teſticulos prí 
x nétzali) advefice collũ:alij ad anũ:altj ad — 
| 1I gam. Ventri atnnentes octo funr: ouo ſubtues 
] 7 (alios fitu loci ſuperãtes:qꝛ füt cunvidinates. 3n 
'apientes alatere cartilaginis gladio aſſimilatis 
ab extremitate coftaz poftremarum veſtientes ?entre totu 
vſq; in os pems fecedunt;quosum vülofitas per longum 
vadir quí ouabus cbo:dis cum ofiícligantur. Sount et alt) 
quattuoꝛ lacerti per tranſuerſum pofiti ⁊ pꝛimis ſuppoſiti: 
quoꝛũ villoſitas ex tranſuerſo eſt locata. ibi ab offe banche 
incipiüt: cad ſuꝑioꝛes coftasveniürzouo alf) a dextr:⁊ duo 
aljafiniftrisi buncmodü, — Duo quoq; alf) quattuoz 
funt füppofiti:quoz villofitas per latü vadit:hi a dextris ⁊ 
a finiftris tor coopeniétcs fipbac a fpódiibus renum inci? 
piũt: ⁊ ab ofibus bancbe vadunr vfq; in extremitatem cos 
ftarum pofterioz ín medio iuncti ab ipfis procedentes pelli 
culaq; affimilantes: c cũ fipbac folidan£ nc egpzcfiiombus 
nimijs digeſtiõis c vꝛine vel parrus rumpant: c nrmát dia 
pb:agma ne vocis fiue taffis ſcindat erp:eflione nimia . bí 
idé ſtomachũ caletaciũt. Racerti deſcẽdentes ad teſticulos 
in maſculis funt quattuoꝛ:duo a dextris ⁊ duo a finftris: in 
mulieribus due:vnus dextoꝛſum:alius finiftrozíum : d ne» 
ceffarij funt vt tefticulos teneat ne deoꝛſum cadant. Maſcu 
lo:us ideo plures:femínaz vo pauciozes: q: mafculoz teftí 
culi oco:fus pendent:feminarũ $o firmiter ſedent. In collo 
veficc ouo funt lacertí; venus arcüdat collum ⁊ villá: ⁊ villũ 
eius per larü:cuius oupler eft iuaamentum:pꝛemit em colo 
lum vcfice in effufione vzine: ⁊ iliud idem ftringit ne vꝛina 
antépus crear. 3n vírga quartuo: ſunt:duo oilstan£ in las 
terc vie virgã petentis:quoꝛũ eft iuuamẽtum oilatare vía: 
vñ fperma ín recra via eatad virgã:⁊ vt reae ereat eã:duo 
alfjfunt quíab oſſe incipit penis: 7 c virga per tranſuer⸗ 
fum wancti iuuant in erectione virge ne auquozfum dimitta 
tur cadere : bi cum virga fostiter oilatantur 7 furfum eri» 
gunt.Si vnus razimodo moueat vírga in fuí parté oiuer 
titur. Lacerti mouentes nares funt quattuo::vnus ín extre 
mitate rec inteſtini uuans ⁊ mundificans ipfum: ne quíd 
remaneat indigeſtũ: alter fibi f:ppofitus extremitatẽ inte; 
ftn circũdat ſtringitq; atq; claudit ne quid extra ab inteſti 
no exeat:cuius ſuperioꝛes extremitates cá fandamentovir 
5€ funt vicinãtes:duo alij vtrinq; aternatim pofiri faperi? 
nates leuát ne colon creat cũ nimia tbenafmnó vigeat: inde 
enim acadit ꝙ moltefcentib27 laxantibus bis fi colon exie⸗ 
rit:ꝙ ad loc non poffit reduci nifi reducat cB oígitis . 
¶ De lacertis mouentibus coxas. Tap̃. ix. 
Acerti mouentes coxas oecem funt: quozum 





duo alt) incipiẽtes ab oſſe penis: vnus a par⸗ 
te extranea: alter a familian quí fimul iunguntur ⁊ ín acus 
mine maioꝛum offius foudan£. Os enim core ouo babet fo 
ramínaverfus genud cófinía: ín parte ertranca maíus:in fa 
müiari minus:boꝛũ iuramenta cozas oilarant atq; ſtringũt 
quia quiindpit a parte familiati antec in familiari parte re 
git:alter ab extranea retroregit: «n partc eptranea: ett ec 
alius folus ad dilatandum factus. 
«r De lacertis mouentibus crura. Tapᷣ.x. 
Acerti mouentes crura funt nou: tres maío:cs 
| in parte familiari antepofiri atq; locatí:enus in» 
dpit à maiozi cope acumíne pꝛocedẽs vfqs ad sc» 
| ; nua à Quo exeunt choꝛde. Duoꝛũ alioꝛũ maíozus 
* .  vwnusab eodem erit acumine c arectooffe ſeiun 
ctus cũ genu atq crurís offibus.Ser dilatãt crura : quinc; 
retro pofiti n core parte familiari minoꝛes funt p:iozibus il 
lis: duo hoꝛũ laterales funt illoꝝ tríum:quí incipientes 3b 
oſſe core retroqp iunguntur a parte familiari — iuuan⸗ 
]) 


Zibertertius 









NEUSS 


- 


tes motũ cruris, a familiari parte tree alij poft duos retro 
funt potiti incipientes ab ofle coxe:ab bís vna choꝛda egre» 
ditur c cócatcnationi cruriũ ligat; vnus familiare parte ine 
ín familiari iungit parte: vt fibt attrabat crus:qꝛ cõcatena⸗ 
tioni genuü copul.£ c laccrris erune maroubus. Bon? l2 
certus eft paruus c ín — genuũ fundatus qui 
¶ c ucertis mouẽtidus crura ⁊ pedes. Capᷣ.ij. 
certi mouentes pedes atq; digitos funt dupli⸗ 
citer:quia quidã ponuntur in crare : quida in cal 
| llacore capite ouo: € cum maxima cbo:da ligan » 
ise 'urcum cilcaneo: beccbo:da cum calneũ trabat 
cum crureipfum firmat qua patiente videt᷑ officiũ pedís pe 
tranea parte azundínis cruris vſq; ad calneum tendit: neg 
ab ipio cbo:da er ít:bíconos pꝛioꝛes adiuuat : vtfi vnus il⸗ 
lo: patiaf pic patientis vict fupplcat, St tali) tres quo 
in duas diuiſe mediũ digitũ:⁊ ei? lateralẽ capiũt minima z 
Sccũdus a poſterioꝛi pte erit vel incipit cruris:a quo choꝛ 
da extra ⁊ in pꝛioꝛẽ choꝛdã fe extẽdit: vor ín ouas fe oiuidit 
te exit familiaris arundínis cuius cbo:da ab extremitate 1n 
Tima iungitur cũ raſcat c vſq; in pollice fc oilatat c retro 
moaet pedem: £a parté familiarem bo: trii naruraie eft 
inctpit 2 core acumine maioꝛi vades (n calcaneti a quo choꝛ⸗ 
da ezic duatãs fe ín plant cut oat duritiẽ:tactuſq; lenitate, 
Septẽ pꝛioꝛuʒ vnus qui eft maío: incipit àb ertranea partc 
dem a terza leuás furfum, liter exit ab eod loco : vñ pꝛioꝛ 
tendens in os poliíds: vt pedem ín quolibet latere tozques 
rc poffit. zertius ínterouas arundines locaf a quo tandé 
Quartus ab extranee arundinis capíte incipit: ⁊ oígitis 
appotitus quatcuo: choꝛdis lígaturab co piocedentibug , 
£uiatus ab arundinc íncipit extranea pollice conftrínges 
eſt paruus:cuius coo:daa parte extranea ad mino:em oígí 
tum p:otenditur, Similiter vnus quí ad ſecundũ a minimo 
piogredit ambo iuuantes:vt pedem ín anteriozem partem 
tur. Lacerti ſiper pedem fünt.rrvj.quíngg fuper calcanetiz 
quoꝛũ vnuſquiſq; choꝛdas babet ad digitos euntes vt eos 
omoueant lateraliter. Septẽ funt in medio pedis:quoꝛum 
fimilia:quatruo: funt in raſca poſiti choꝛdas babétes oígi 
tos pꝛeter polcẽ mouentes.decem reliqui ante vnãquãq; 
cõcatenationẽ funt poſiti:duoꝝ bosum motum iuuãt ſicut 
micoꝝ iſtos negauerunt : quía inuenire non potuerunt : bí 
fant mufculi totíus co:poꝛis qui funt quíngenti c ectogin ? 
tà vnus, 
—jOnmpofitoum membꝛoꝛũ cõtextio incipienda cft 
a cerebꝛo:qꝛ cerebꝛum dignius ⁊ nobilius eft om 
aibus alije:q: materiale eft fundamentũ ín bomí 
— — 
fit p:occaere: qð ín excellẽtioꝛi loco fiue parte pofitum cau 
ſaeſt oculo:i. Sicut er bomo aiiquíd orfereturus altioza lo 
ca p:ogredi£ : vt pꝛoſpectui oetur vifus : ficnatura mirabi⸗ 
fcernere vias valeat . Cerebꝛũ vero copus eft albü: ⁊ fine 
fanguine humidũ:qð ideo fitzvt cito muteturín naturã fen 
tiendi. Diuidit᷑ aũt in duas partes pꝛincipaliter:ſcʒ ín pꝛo⸗ 
la: que ouplícat inter duas. Pꝛoꝛa maío: eft puppi atqs mol 
lo: maio: vt nerui ſenſuales ab ea procederet qui funt ſe⸗ 
ptem pares. 3 uppis mino: eſt:qꝛ pauci nerui ab ea pioces 


clinat genuũ:⁊ in cadémouct crura.Medius cũ cope capite 
iuuat cruriũ morus ín virg latus , 

ce, Z'acern cruris ſunt.xuij.octo retro ínapiunt 

rire. Eſt c altus hoꝛũ medius lacertus quí ínapiens ab ere 

ram vnus ab ertranea cruris arundine exit:⁊ cius choꝛde 

ligans pollice t eius minoꝛẽ digitũ exterioꝛẽ. Tertiꝰ a capí 

iuuamẽtũ: fcs oigitos mouere pedemqs firmare, Scprím? 

arunaints : a quo cbo:da exiens vadir ín pollicem pedi pe 
€bo:da egreditur vt tendens ad pollicem per eũ oíilatetur; 
€uin cpo:da vna. SSertus 3b eadem arundine egrediturzer 
dil atent:ſed cü ſecũdo lacerto pes mouetur « furfum erigi⸗ 
iuuꝛ menta iuuamentis eoꝛũ quí ſunt ín medía planta (unt 
Suo in volis manuũ.Sed ficut teftatur Bał. multi anato 
eL 2. cópofitis mẽbꝛis interioꝛibꝰ:vt cerebzo . f£ ap. rij. 
jazz vr poteftas anime rationalis ad actualía pof 

lis in arce locauit ſuꝑioꝛi:vt que ſibi cerebꝛũ fuppeditat oí» 
ram ⁊ puppim : quarũ oíffcrentía sroffio: eft cerebꝛi pellicu 
danz ca nucha.Mollis fuit pꝛoꝛa:quia cus fenfualeg nerui 


ab ea eceunt;banc emoliíri opoꝛtuit:vt cito fenfum caperet 
nerui, Puppis oura vt facilius motü pateretur. S£ercb:us 
trcs babct concauitates que cerebꝛi vocantureentres;ouo 
vocantur ventriculi ín pꝛoꝛa poſiti:⁊ vocantur pieventricu 
lia quibus aer per nares egredi£ atq; trahit:⁊ ex quib?vor 


cxit a cerebio. In eifdem quoqs ventrienlis fpiritus vitalíg 
ín naturá mutatur aĩalis: ab bie rurfus ouo capita egrediũ 
tur onobus affimilata vberibus:quibus odozatus etficírur 
«um opoꝛtuit eſſe ouos ventriculos a quibus fingulis fin» 
guli exeũt nerui:qui ouo fuerunt vtfi vnus pateretur ; alte 
rum fübmini&rarct iuuamentũ. Puppis vnus cft ventricu 
lus qui puppis effe oícit ad quem accedi fpirit? animalis 
cumin ouobus aliquantulum ſit mutatus pꝛoꝛe vétriculís 
qui viam babet perfozatam: vnde fpiritus animalis ad ven 
triculum tranfeat puppis. Meceſſe fuit vt ouo pꝛoꝛe vétriaz 
li ventriculoinungercat puppis:vnde buius víc perfozatio 
verricalozum eft conrinuatio:fed bec via antec ad puppim 
veniat in cundo reperit quedã fpatíolavbi dñ odlatat quare 
tus vnus ventriculus efficiturzqui ideo rotundatur vt mao 
io: quãtitas fpiritus fuftipiarur z ne facile patiaC:buiusve 
trículí pꝛincipiũ cft VE 2E co:pus glandoſum:cuius foz 
ma cft — ad boc neceſſariavt ſpacius inter venas z 
vnde rete cfficitur repleat. Hec atit pínea víqs ad tocum va 
Git fibi ocftinatum fufpenfa: cin cundo quoddam furculns 
obambulat lõgũ qð bmói babeteoncauum . iliud autẽ fur 
culum neruis eft initíatum : cuius enum caput a finc pince 
incipit ⁊ inventriculis puppis alterü ſecedit.A cerebio ono 
fruftula lõga exeũt neruis lateralía : et nares hominũ iun» 
ctas affimilantia,liPec lateralía medij fint ventrículí ſubti 
libus operta pellículis : pc pellicule cum naridus ſunt ſoli⸗ 
date vtríngs . ſubſtantia neruís non naríbus eft fimilis:oc 
pluribus enim compofitus furculís ín modum concatena'e 
tionis oe pluribus facte ventriculis ſubtilibus nares eiuſ⸗ 
dem füntfübftantie:fed vnuſquiſq; non eft infoꝛmis: qꝛ ín 
extremitate (ui puppi cerebꝛi iam vicina vbí pellicularũ ft 
nitur (ubrilíras:fubtilis eftz gibboſus: vnde paulatim dila 
tatur quo ad naríus interſticiũ inde repleatur:ábus ſociatꝰ 
vnü co:pus efficitur aum narious: ende aum neruus in lon 
gitudine vie dilatetur:nares perfectiffme clauduntur:cum 
neruüusrugatur narcs aperiuntur:quia pellicule gibboſita 
ti neruꝛ iuncte cum eodem trabuntur, quantíras enim foꝛa 
minis fiter rugatione nerui: eius rugatio longitudinis cft 
curtatio:latitudinis ampliatio:⁊ in modũ ſphere confoꝛma 
tio. Iſte neruus ín doꝛſo nariũ ligatur cii duabus choꝛdis 
qð fit nc motu nimio oc ſuo loco moueatur , Eſt autem ou 
río: cercbzo ne foꝛte quoquo modo patiatur, eft iuuamẽtũ 
"vt daudat foramen ínter puppímc medium ventriculum: 
intraturo animali aperiat fpiríra:poftd vo intrauerit laus 
dat: beceft forma cerebꝛiqð circundantouo vẽtriculi:ſcʒ 
panniculi qui vocãtur matres cerebꝛi: vnus groſſus qui ou 
rà mater vocatur:beccrancofupponitur: fed in medio cere 
bit ingroſſatur:qꝛ ibi ouplícatur Q3 ín offe lauda firmaf : in 
de oupler oefcenditín cercb:um per locũ:ſcʒ illum qué oue 
arteríc afcendunt. De bocenim ventriculo oue arterie afce 
dunt que per lauda lateralíter vadunt:⁊ ín fine eíus fc (uns 
Sunt vbi termínatur pꝛoꝛa ⁊ puppís : illic quoq; accedit al⸗ 
teraertremiras ventriculi que iuncta quantus reditmaioz 
&p fuerit in ceteris lociezcuivna vena non pulfatiua occurrit 
t per longum vadit ín pꝛoꝛam cerebꝛi: que lícet non fit ve 
na:tamen quía eft concauac fanguinem poztat vena vocas 
tur Tertra: quía in ouabus artertje (n ouram matrem oc» 
fcendctibus:queda concauitas quà ifta fanguine babes re 
plet : ende ab anatomícis vena vocatur : quía víuente pos 
míne fanguis ibi recipitur :oum o moitur ingroffaturet 
coagulatur;punclocum vocauit tozcular eracieus: quía eft 
concauus: vnde fanguis coagulatus in depẽdẽtiã currit:ſu 
per bocto:cular oupler adiacet vena que diuiſe t poftea có 
tuncte aliud toꝛcular videntur conficere: que ín loco viden⸗ 
tur lauda fappofito: dura mater non craneo folidatur: fed 
potíus fufpenditur et cius fozaminibus egreditur ín carcf? 
fabuc eillucoflatatur: vnus folus pannículus efficif ins 
tercutaneus:fit qutem bec dura mater propter tres necefíi 


Theoꝛice 


tatestaut vt matrem piã craneo ſuppoſitã cuſtodiat a duri 
tic cranei: vcl vt pꝛoꝛa € puppis per cam oífferantzvelvrco 
" tum ⁊ ocfenfio fit venarum c arteriarũ cereb:us 
dircundantíum:quía be funt ad inuicem cõmixte in modus 
cie: quarum fg pacia pannículi implent fubtiliffimi vt nibil 
vacuus remaneat in ets, Similiter pta mater fubnlís cr am 
babus conficitur venis intranea parte cranei ad cereozum 
ocfcendentibus:c ambabus arterijs a tela reti affimilante 
ercütibus: bec pannículos babet vacuum carum replẽtes 
ficut fecundína.t pꝛopter boc bí panniculí vocant fecundi» 
ni. Hec autem pía mater dure matri fuppofita eft: quc cce 
rebꝛo cóiuncta vᷣndiq; ipſum arcundat:c fcfpargit p concas 
uttatem cerebꝛi. ẽc inollioꝛ eft ín fubftária qp oura mater 
t ourío: cft cercbzo cuí eft coniuncta ficur cutie carm cõglu⸗ 
tinata: oifferens aoura matre paruo quodam interfhrio:fs 
£n quibufdam coniungitur illi: ficut cum vene cancum ins 
gredíunzurzet curn cerebzum oilatatur et conftringitur fub 
— pia — quia cerebꝛi venas ⁊ —— — 
ste fint ſuſpenſe:earumq; concauitates opoꝛtet ſuppleat. 
Scðdoꝛ:vt cerebꝛum ——— diſpereat: t operiens a du 
fa matre oefendat: vtpote a cranei duritia ipfa defenditur 
bra matre, Tertio vt cerebꝛũ nutríat per bas quas babet 
xenas:et fpiritum oet per arterias quas in fe continet. li 
fünt panniculi cooperictes cerebrum neruofqp adiuuátes z 
t oum íntrant fpiritum funt protegentes. "oft enim nudi 
⁊ ſoli exeunt duritiem cranei, ende fuperfiuitates fuas retj 
ciat cereb:um oícturi fumus ODmnis autem ſuper⸗ 
fuitas ipfius ecl ſubtilis eft ficut fumus: vel groſſa t coa» 
pus Fumoſa fupfluitas a toto'co:poze tédit ad capitis 
upꝛema:vñ craneum capiti fuppofitü quedam babct ofía 
ferre affimilantia: c quãdã concauitaté babenría . vnde fu» 
mus:ille cccat: que in fimilium tractatu membzo:ü dixiſſe 
nos meminimus. Superfluitas groſſa⁊ coagulata petit in 
ferioza:cuí ezpellende natura mirabilís ouo fecir fo:amina. 
fcs buccam etnarcs, gura enim matcr perfozara eft fuper 
nares:⁊ quafi colatoꝛium quoddam bincfüperfluitari eripi 
bet. Sumuter ⁊ ouo offa narüim dure matri fuppofita fen 
tiuntur effe perfozata: vnde fuperfiuitas exeat:⁊ flarus ab 
ecterio:bus introeat. Poꝛum aute offium foꝛamina funt 
multifoꝛmia:alia enim füntrectazalía tranfuerfa ; quedam 
Soertotolata ad flatum recipiendum fant facta . SRecra z 
vtemittát cerebꝛi oigefta .Zroculara z trãſuerſa:vel ne aer 
frígidus c nocíuus ad cerebzus introeat fübítus: vel ne oa 
coꝛpoꝛa ficut puluis fubeanr ab exteríozibus fuperftuitas 
per buccam emittẽda per ouo egredírur loca: velab inter» 
ſtitio pippis atq; pꝛoꝛe per trafuerfum vſq; in víam pꝛimã 
oefcendente:bec vía quanto plus ocfcenditztantomagis fe 
rotundar atq; ſtringit cuidam poft cóíiungenda glandi que 
concaua ⁊ rotunda : ficut fpbera vicinatur offt colatoziofi » 
mili . iPocaute os fuppofitü eft palato:concauitas ifta em» 
botũ cftvocara:q: ficut vinũ p emborü ira fupfluitates ifte 
groſſe per banc fcmper fluunt. Embotum aũt iftud ex peli 
culis componitur que a fecunda matre egrediuntur: embo 
tum enim cerebzo ſuperius:glandi inũgitur inferíus.sSlás 
autem extra ouram matrem locatur, £uanntas aurem bu 
fus fpberice glandis ſpaciũ illud eft qð inter ourà matrem 
cit ⁊ offa palatí vene telate ín'modum rerís ez ambabusiu 
uenilibus exeũtes venís. circdant bác glandem fpbericà 
venarum vero rete non noftris materíalibus retibus eft fi» 
maie, Iſtud enim ita fibt implicatur vt vír aut nund diſſol⸗ 
uatur.qð fubtue cereb;um oilatatur dextroꝛſum ⁊ oco:fus 
ante ⁊ retro, Oflaratur per Ípaaum qð eft ínter ouram mas 
trem z palatum. De bocreti oucvene ercunt quales puus 
anteqᷓ rete índe fieret: fuerunt peroure matrís ouo fosa » 
mina intrantes cerebzum: etper ventriculos eius fcoiffun 
dunt vndícy:fed oc bísfufficienter oícímuscum oe arterüs 
tractarcmus, Rete autem fuit neceffanum:vt vítalem fpi» 
ritum per íuueniles afcendenteevenas oecoquat: ín natu 
ram anumalis fpirítus mutari facíatz cusenim pic fübtilioz 
⁊ altjs dignioꝛ fit fpiritib?:fecítnatura rete vbi immoꝛãs vi 
talis ſpiritus decoquatur atq; ſubtilietur: ⁊ ín naturã an⸗ 
malis mutetur; quí etiam per duas venas a tela exeuntes 


So.tj. 


cerebꝛi eentriculos ingreditur: ibi magie et magis fübti» 
uatur, 


De nucha. Capᷣ.xith. 
d cü a cerebꝛo emíttatur a pondüibus oper 
(ta oefenditur, Spondiles cnim fui funt operi 
i * menti: ficut  cercbzi craneum:pꝛopter boc ouo 

bus cerebꝛi panniculis operirur; íc; oura marre 
⁊ pia matre:qui id fibi faciunt qð⁊ crga cerebꝛũ 
fuper quos panniculos;al funt ouo cr ligamenris cópofi 
tiin groſſtuaine atq ountic fimiles ourc matri: bí fuerür 
neceffart) ouabus oc caufis: vei vt nuchã ocfendant t opes 
nantzvel vt fpondilibus eam cóuinciantzqui fi quoquo n.o 
do patianturzoura tamen ocfenditur: c oura matre patien 
tc nucba remanct illeſa. Rucha enim patiente vel incifa 
fenfum amittunt ſuperioꝛa membza:que fi inter crancus ct 
p:iimam fpondilem incidatur omnia fibi adiacentia fenfu 
t motu piuanturz 5i autem pzima renum fpondils paría 
tur officius pedum amitntur:fuperíoza tam: in fuo ftatu re 
feruantur; vnde intelligitur:vt ft qua fuperio: ledit inferice 
rcs finc iefione condemnétar: qð faalius expꝛimemus cus 
caufas motuiacidennum dicemus. 

¶ De oculis, Cap . xi ij. 

L criam duo funt 










—— Sunt autem vniuſcuiuſq; efficiẽtes 
¶cauſe decem:tres fes hũoꝛes⁊ ſeptẽ unice:non 
ramen hec omnia vifum facunt: ſedvna res ran 
tũ: alia th omnia cius rei ſolius ſunt iuuamenta. Eſt aut 
folum inſtrumentum vifus:fc humoꝛ non er toto rctüdus 
quia in füperficic aliquantulum eft planus atq clarus ficut 
eryítallus, iDic pumos: grece vocatur cryítalloidos : cui? in 
medio tunicaz eft fundatio. Aliq eftrorundus vt nó 
facile patiatur: fupficies pará plana vt rem ſentiendã meli? 
percipiat . $5í enim penirus rotundarerur non bene fenfui 
rerum aptarctur. mnis enim res rotunda in latera fuare 
ciffa inftabilis cft ⁊ non firma. £larus c liuidus eft vt ciro 
in oppofiros colo:es tràffera£.in tunicaꝝ medio:ne vndiq; 
areretiuuána ſupplemẽto. Indumẽta veliuuameéta (unt 
Quo bãoꝛes ⁊ ſeptẽ tunice.Bumoꝝ vnus dariffimus retro 
eft ficu- vitri liquoꝛ qð fecit narura vt ayftalloiden nutriat 
iLum eifalia mebza fanguine nutríant : fcd aryftolloidos 
moucatr. Aitreũ bumosé fecit natura qui fanguine fufd» 
píar:c in ipfius eſſentiam vertat: ⁊ mutatum arqg depura⸗ 
tum ad cryſtalloidon mittat clarum. IPumo: alíus ante erp 
ftalioidon locarur ne ab aere oeficcetur:Qui darus atq; ai» 
bus oui albumini 3ffimilatur cuagavdon vocarurzcuius al 
terum eft iuisauentum:vr ab cryſtaldido afpera tunice rc» 
moueat tactũ.Septẽ runicaz:tres ante euagaidos: 7 rres 
locátur poit Seloydos. Septima que eft fubtilio: tnter cia» 
Soydon fita eft:c cryſtaloidõ Duo nerut cócaui a cerebzo 
venientes ad oculos ín exitu fuí ouobus indun funt pánis 
culis cerebꝛi quos egeunt aim ad oT oculi veníantzz o8 oí 
latentes fe ectendunt circundar * tela venarum ⁊ arte⸗ 
riarum a hia matre epeuntium. IPozum ſingulus ín medio 
eryftalloidos locat: vbi oue eztremitates cuagapáos t9» 
laidos effe fenriun£.&lenez arterie ibi cóterte vocitur rete 
er retis tame ſimilitudine cuius iuuamenrum cft ad crvftal 
loidem vifualem fpirirum ferre. lenis quoqs c arterss vit 
coficitur fanguis m vitrea pumoze fübmíntfiratur: vitreus 
« cryftalioídos cum venís ⁊ artertjs creatum fanguinem fi 
bífügendo artrabunt a reti vitreus bumo: etcrvftalloi» 
dos à vitreo, Zimbo: neruo:um panniculi aouibus ma» 
tribus exeunt cerebꝛi:quoꝛum pꝛimus ſubtiuoe rete operit 
⁊ iungitur cum ipfovt rere contungatur cryftalloido: có fit. 
yr venie rete nutriat :calo: $0 naturalis er alterüs oa£: 
aũt tunicavocatur fecundiaa:ficur z nator pi vende — 
dit cft vocata, hancſecũdinã velat grom̃o pel'ícula que có» 
folídatur vbi ⁊ fecüdina reti conicngitur.zProffa fuit necef 
farís et oculá ligaret:⁊ ab offe eum oefenderer: vocatur au 
tem ſcliros:be ſunt extreme tunice pfectiffime ſibi ⁊ vitrco 
humoꝛi atq; cryftalloído ſolidate ín medío. quí locus voca 
tur yreus:quia in colo:us diuerſitate ví — à cit 


Ziber tertius 


cuitióibus tres anteriotes tunice ante euagaydon fünt poz 
fitc:quarum vna albuginem ouí velat: cuius toꝛma vue me 
dietas:leuis ía antea : intrinfecus verfus albuginem villo 
fa.colo: ínter nigrü cvenetum medíus vndc vocatur vuca 
que a fecundina egreditur: pec funt eius iuuamẽta:coꝛneã 
nutrit:vnde multis abundat venis, SScóm eryftaliodot ec 
coꝛne eft differẽtia ne cryſtalloidi coꝛnea ou: iti: ſua noceat: 
vnde opoꝛtuit vr eſſet humida.Tertio:vt nigredine fua ſpi 
ritum coadunet vifibileim ne diſpergatur per aerem. igri 
enim coloꝛis naturale cft fibi lumen coadunare:candici vo 
diſpergere:vnde quidã vifu ozficiente pꝛopter ſplendoꝛem 
nimiũ parus claudunt palpebzas oculoꝝ:vt vifus licet pare 
uus ad vues rcfugiat: poftea amplicz egrediatur: vr ocdit 
natura nimium ſplẽdoꝛẽ in bac cócauitate vueczque etiam 
eſt pertufata vt fpiritusvifibilis ab ca rem fenfam ilico per 
cutiat. Eſt etiam villofa vt aquá ad oculos ocicendentem 
cõbibat:eſt cozmea oura folída atq; albo coznu ſimillina: ⁊ 
ſubtiliſima q ex furculis mulas eft cópofira: D oti excoꝛiat 
jfi fquama euclii£:crit ab illa pánículus qui ſupꝛa vocatus 
cit fcly:os : qui ficat oicím? a Qura matre egredit. Coꝛnea 
fait neceffaria vr cryſtalloꝛden 3b eztrinfeas acciderib? cu 
ftodíat. Clara eſt ctucída nc viſualẽ fpiritum crire pꝛobi⸗ 
beat:quía fubtüifunam effc oportebat. Coniũctina tut.ica 
eft ſubtilis ⁊ alba in om̃ibus oculi lacertis ſolidata:non ope 
ríens co:ncam:fed dircüdás:bec cft (lla albedo que videtur 
in oculo ſolidata:⁊ exiens a panniculo q íntercutineus fup. 
pofitus eft craneo. ££ius fait necefíitas: q: vndiq; oculum 
offibus arcumligat ⁊ lacertos operit quibns mouétur ocu 
lí.!be fant cres runice ouí albugini appofite. Septima eft 
fubtilif ma albiſſimat ninidiffima:que out albusini cft fup 
pofira:cam tantü partem operit quam vitreus humoꝛ opcs 
ricndam oímífit : vocatur utem arance rela : quía ipfi eft 
ſimillima:hec eſt quà in oculovidemus ci (peculum infpici 
mus:qð cx nimia fit claritatez lucẽtiſſima fozbitíóezbe (unt 
omnee oculi partes:tres humoꝛes:ſcʒ vitreus albugineus 
eryftallíaus:feptem tunicezretína:fecundina atq dura:ara 
nee tela vuea coꝛnea coníunctina., : 
c naribus. £ap.rv. 
Ares ouo funt fozamína nafi ín vna cartilagine 


n KA Woifferentia tamen ad ſeinuicẽ:quoꝛum fingzlum 
C^ 






M pm faafus afcenditzcín ouo fozamina fe diuidit. Pꝛi 
L^ Gx gmum m buccam tranfuerfum tendit : a:tcrü poft 
— matrem duram vaditin oſſa colatoꝛio fimilia: oe 
quíbus diximus fatis cum fuperflzitatesab co exeuntes te 
tigimus.be vie groffis panniculis funt inducte Que a ferto 
incipiat pari:qð diuiditur ínos linguam? palatum:guttur 
Quoc t canales puimonis cin os ftomacbi. lie narii oua 
bus oc caufis funt neccffarie: pꝛima d ⁊ maro: eftad opus 
trabendi fpiritus ⁊ odoꝛatus: altcra vt emittat groſſas fus 
perfluitareg a cerebꝛo veniẽtes.he funt tranſuerſe z nó pul 
monioppofite: vt fi aer frigidus aliquando fubeat pulmo⸗ 
nem non ledat: ⁊ fi quid cum aere ficut puluis vel cinis in⸗ 
trauerit pulmo obefíe non poflit: fed aer obábulans tráf 
uerſa in cundo ocpurctur et calcfiatzatas folida ne ad pul» 
monẽ perueníant repellat. i uídam tamen arbitrati furt 
vias in naſo — eſſe odoꝛatus inſtrumentum:quia 
oppilatis naribus nullus ſentitur odo:atus : ⁊ fi aperiatur 
ilico fentietur. Sed falfa eft eoꝛum opinio: be enim tantum 
&d pꝛoꝛam cereb:i feruntodo:atus. guo fruftulayberíbus 
fimilia odo:atus fünt inftrumenta: quc vſq; ad colatozíum 
oefcendunt vbí oura mater eft perfozata: et fimiliter füper 
cam ertrema vberum vía ín ventriculos pꝛoꝛecerebꝛi pero 
ninsétia. Q dozatus ficefhicitur. Fumus odoꝛiferoꝛum coꝛ⸗ 
po:us oíffolutus et cum acre mírtus per narium foꝛamina 
ab vberibus trabítur : qui per eberum pertufationcs cere 
b:o tranfmittitur.Sí $o in domo fumofac odo:ifera flatus 
ſuſpenditur:odoꝛatus amittit᷑:nares tamen fnmo cdo:ífes 
roimplentur , Q8 conftat qꝛ cum a loco odoꝛifero femouea 
mur:^ flatus ſuſpẽſus antea ab eberibus ſugatur odo:at? 
redditur: ende conftat non eſſe nares odozatus inftrumen 
tum: fed potius illa pꝛoꝛe fruſtula que vocantur vbera. Ce⸗ 
reb: enim oilatat t conftringit:vt ſuũ caloꝛẽ cuftodíat ns 


turalé.£ ci dilatatur aerem trabíta naribus pectote qu 
4 canalibus pulmonis, qualiſcũq; fumus cómífce£ aeri et 
necefie ad cerebꝛum trabatur.oilatare em̃ illud. flatum tra» 
berc oícimus.i£um auté conftringitur fumoſus aer: c ema 
ctioncs a ventricuis cercbzi per narce expelluntur:hec au 
tcm czpulfio flatus eft emifüio, RANA 
e inſtrumentis auditus, Cap.xvj. 
Tcitus inſtrumenta funt ín petroſo oſſe foꝛa 
nina ex pelliculis quibus ca opcriütur cau» 
P iricalezcü vno ramen hoꝛum auditus perficit z 
qð th ouabus oc cauns alijs adiuuatur, vnus 
Lau 29 J| Dar ncruo;um à quínto parí egreditur: quod 
in fozamiaa petrofiofft pzotenditur vᷣbi oilatatur; foꝛami⸗ 
na interius aperiuntur.Quie funt tranfuer(a ficut tozcularz 
ne fngidus acr penetraret eito « paniculis obeffet: « ne ali⸗ 
Quod nocinuü incidat qð inftrumétum auditus impediat, 
Zartilago exterio: que auricula orat ouab? oc caufis fuit 
neceffaria.g2cfeadit cii ne quid ín auctus cadat:ſicut ocu 
los ocfendunt cilia. $Scaíco: quía voc adiuuar : vor enim 
eft percufíio aeris:que cum ad cartilaginem veniat ibi adu 
nata fortiter intrat foramina. 
inſtrumento lingue. Cap · xvij. 
Ingua eft inſtrumentum guſtus  locutíonis 
V 17 15] que oc carne molli coiporizuret ſpongie amt 
B. T2 milaturzad quà muite vene veniant fanguine 


















V | plene: vñ rubicunda eft coloꝛe: becceadem ope 


j ritur veftibus quibus ſpacium bucce ⁊ palati 
R induitur: ⁊ os ftemacoi guttur z canales pul» 
monis.a fuperio:i parte apparer cotazab inferioꝛivſq; ad li 
gaimnenta:quibus mento eft cónera: in quibufds tamcn bo2 
minibus plufd? opo:teat vr córrapaturüurgua ne in partes 
moueatur diuerſas: vnde opoꝛtet incidi Igamenta: vt ſibi 
motus per totum os et palatum detur. In ligamentoꝛum 
lateribus quedã vene funt quc ſaliuam femper lingue ſub 
müuftraut:be ab ímno lingue inaptuntín modum artería» 
rũ:a quibus emanatbumectatio pblegmatica quevocarur 
faliua. Iſte 3 medicis vocantur babítatio faliuarís, Initiũ 
ingue: vnde exeunt be vene: caro eft glanduloía atqs alba 
ípftus faliuc generatiua: que adiuuat cum ſaliuã sb ils ve 
nis recipiat:vnãe humectat linguã atq buccá. Zingue fun 
damentum vndiq; vicinitati gutturis eft innerum ; vtfere- 
torumvideatur cfíc vnum:cum fit tamen eoꝛum fübftantía. 
diuerſa: bec eſt lingue compofitio z animato:um membzoe 

rum interiozum t compoſitoꝛum. 
[De inftrumetie ſpiritus:⁊ pꝛimo de vuula, 
pítulum.rvit). 
"IRimato:um membꝛoꝛum interioꝛum ⁊ compoft 
cmtractatum compleuimus:de interiosibug 
ergo cõpoſitis ſpiritũ ſubminiſtrantibus dicemꝰ 
ficut oc vuula: gutture: c pulmone: oiapbras 
- gmate:⁊ pecto:e: oe pecto:xc tamen fatís dixrimꝰ 
«um oe cíus compofitione tractauímus. Dicendum eft er» 
$0 de vuula d triplía oe caufa fuit necefíaría: pzíma qz; vos. 
cem pulchꝛã etfo:tem rcddit: fecunda:quia acrem alleuiat 
intrantem:cínfqs temperat frigiditaté:vnde quidá moꝛiun 
tur cum cís radicitus incídatur non tamen amittentes vos 
cem fonozam:fed nimium recipientes aerem quí pectus ín 
frícidat ⁊ pulmonem:quaproprer incidẽtem non tot opoz 
tct ectirpare fed partem:tertiavt recipiat puluerem ne gut 
turintret vel pulmonem. " 
c gutture. . fapnr. 
Attur eft extremitas canalius pulmoníe que eft 
duplicis iuuamenti· OMaius t pimus vraercm 
emittat flatũq; trabar.Scóm ppter voce: q: ali 
quando facit natura ouarum vel trium memb:a 
rerum inſtrumenta: ficut fubtílem fecit matrem 
Greb:umoperientem: que venas 7 arterías ligaret iniucẽ 
et cereb:xum ne oífpergcretur coadunaret. Alquando fedt 
eadem natura vt expulſa alterius ret fint íunamenta:ficut 
famus caufam pilozum effe diximus. Idem fecitnatura ín 
pulmone ⁊ in eius canalibus vtinftrumenta effent flatus 
8d calo:é naturalem co:dís refricerandum:4 vt vocus eflct 





5 






OM 


Theoꝛice 


inſtrumentum.Aer enim trabitur vt coꝛdis calo; naturalis 
rcfrigeretur. fr vero trabiturvt dupliciter nos o 
vel v fumofa fupertluitas ezpellatur; vcl vt matería vocu⸗ 
efficiatur. ipio igitur ouabus oc caufis cõpoſitus cft cana» 
ũs pulmonis: quí tamen flatus ex multoꝛũ furculozum.con 
catcnatione ⁊ ligamẽtis coftruitur vt poſſet dilatari c ftrin 
gi: qu£ ouo attinét voltario motui: Q3 nid poteft fieri ni 
fi cc membꝛis cócatenatís. ilPuius canalis fubftantia cartil 
laginofa cft atq; oura: vt cum ventus creat vor clara fiat 
SRaucitas vocis ex humiditate fit canalis pulmonis:cuius 
fuperio: extremitas gule vícína eft ourio: omníbus canali» 
bus:bec vocatur gutturz vnde in(trumentum vocis tuit:q: 
durum cft ínter alios canales pulmonis; QO cr tribue cara 
laginofis fit maiozb?. Primũ að cft anterius gibbofus eft 
exterius concauum eftintra ín quibufdá bominibus tactu 
fentitur.Sceidum pꝛioꝛe eft minus cretro iuxta os ftoma 
cbi locatur vt illud cópleat qð pꝛioꝛi defuit cartilagini. guts 
turi quadam concatenatione 7 ligamentis iungitur vt dila 
tctur c conftríngatur inferius ligamentis foliderur; neruif 
q; gatur; c ouabus coftis inferioꝛibus exeuntibus oc offí 
bus ſcutũ aflimilantibus , Zertia cartilago táto ſecũda cft 
mino: quanto pzío; fecunda fuit maioz. ifta tertía fecunda 
3fi equitat quc cipbü affimilat ouo babens cócaua que Fm. 
fe intrant furcula que funt quafi cócarenata vt in pac cóca» 
tcnatione guttur dauderct « aperiretur. Pꝛima cartilago 
vbi fecunde c tertie cõiungitur ftrictíoze eft fundameto: qð 
fuit neceffezvt q: pulmone fundamentum latius cflct gula 
ri gutture. Tertia cartilago cocauitatem babet ex parte vie 
fpüs:vt ec eará tríum cartilaginü — canalis Piri 
tue redderetur fimilis fiftule vcl le per qué aerad ca 
nalem pulmonis: ipfum pulmoné poflit tranfirc, sDuttur 
intus eade vefte qua ⁊ língua z palatum ⁊ os ftomacbiin? 
. Guiturín ———————— am̃milante ciphũ.Os vnus 
eft duas babens furculas aſſimilantes ouo lauda : y os il» 
lud per collum extenditur: cuíus linea medíaftina ín doꝛſo 
€ft pꝛime cartilagínisc língue fibrero eft fuppofita. infe 
ríus lauda cft ficut acuminis pꝛime cartilaginis quantitas, 
Eſt autem acumínis quantitas iuncta atq; folida; vrintret 
cartilaginum latera:⁊ lígamenta cíus quafi neru( a cartila 
sinibus egredíuntur:lauda —— cum oſſe ſagute aſſi⸗ 
milante ligatur.iHec eft cõpoſitio gutturis er tribus carti⸗ 
laginofig. CEõcauitas gutturie perquã aer intrat ⁊ enr Da» 
bet quoddá co:pus qð lígnee fiftule affimilatur zcui lignee 
fiftuleco:pus non eſſet affimilandum cum ifta pofterio: il» 
lud vero natura pzimum. Hoc autem co:pus Pm compofi 
tionem nullam babet ín toto coꝛpoꝛe fimiitudinem.X£ópo 
nitur enim er glande pellículis ⁊ pinguedine.vocatur autẽ 
gutturis língua fiue cataracta: c eft primus. vocis inſtrumẽ 
tum:neq enim poteft alíter vor cfle nífi ifta laudatur cata 
racta.Si enimvia gutturis eft aperta ínipoflibile eft vocem 
efle: quía paulatim aer ent: qocontraríum eft fozmandevo 
ci:íed tantum fit quidam flatus fi tenuiter exeat paruus: fi 
vero fo:titer magnus, Cum vor fo:matur fübito multus 
acr ex cozpo:e egreditur; cuíus vía primum 3 largo pzoue» 
nitad anguftum: poft paulatim exiens oílatatur canguo 
fratur.iPecgutturis cataracta ad flatum cõſtringendũ fuir 
neceffaria:nó aũt dico ad. cóftrictionem ex toto vt íntus có» 
trabatur: fed in cmiffione vocuʒ conftrínaitur vtrinq; lares 
raliter pectus : t cus coftís lacertos bppocundríe vianos: 
vndetorum pectus ⁊ lacerti mouentes guttur mouentur 
atq; licet foꝛtis fit coarcta£ ne fubito egrediatur:qð fadt la 
certus quo cípbum aſſimilãs cartilagini conſtringit᷑. Eſtq; 
buíus rei cóplementum co:pus lígnec fiftule affimulatum 
coadunata pare parti claudit víam gutturís perlígnec bu 
fus latera:natura enim fedt ouo foꝛamina que ad locum có 
cauum fecedrit que aer nó poteft ſubire dũ perlargitaté va 
gatur vie. Scd efi ad latera fe oirigatilla ouo lateralia ape 
rit fozamina:vt tandem ctire valeat, [Decautt ouo foꝛami⸗ 
n3 3 ſuperio:i inferius ficut línea funt ertenfa : c ſunt qua» 
fi pellícule vfas in concauum claufe : vt guttur claudatur ct 
nó aĩalis aperiatur flatus, SRurfus cum cibus cuius glutí» 
tus doꝛſa cataracte tangit ſubito fe cataracra claudit neq; 


E. 
S'o.tij. 
viam ad pulmonem pzobíbet. Zlliquádo enün dauditur po 
tuinemulra quantitas fufcipí poſſit: aiquando enim pa 1d 
íntrat pellículas: c ventriculos fuos bumeaat.ibutrur cít 
cartilaginoſum c rorundüzvnde fit vt os ftomacbi in travf 
glutiendis cibis vfqs ad canales deſcendit pulmonis 7 gut 
turi9:c ita in vomitu vfqs ad palatum aſcendit:ſicut in trãſ 
giutiendocibo cataraca clauditur⁊ os ftomaipi depꝛimit᷑: 
ficin expellendo vomitu fubrerio: cibus guttur obítruit vt 
tranfcat vomitus. . 
€ 3c canalibus pulmonis. Cap̃· xx. 
Anales pulmonis ex multis componuntur c.rti» 
4 laginoft$ rotundis in modus anuli: alrematim 
uA fibi fuppofiti abinferiozi ertremitate gurtuns 
d vfcp adinitium pulmonis per longitudinem col 
isi Sunt autem gate fibimetipfis er petliculaz 
ligamẽtis:neq; ti ex ol pte funt cartlaginofi:f; tãtũ in pcr 
tinẽtia colli ppter expetitionẽ ozi8 ftomacbi . "3n pte v0 pe 
cto:is funt ticutligameta fiue choꝛde.Pabet aütvaufdlqg 
anulus pelliculas extrĩſecus rotBaiffimas: à pelicule oure 
funt ⁊ ſolide:he für peilicule qs an diximꝰos ftomacpi atq; 
guttur circundarc , Rurſus defoꝛis pániculos baber vnut 
quiſq; anulus ficut operimctus canalis pulmonis. analis 
fuit collo neceſſariꝰ vr aerem erpelleret c attraberer: fiar 
qp voas t vocem füfdperet:que cus in furculas peruenat 
vbi pectozis cft ipatiofiras:per pulmone fe ſpargendo oila 
tat:⁊ cü venis ambabus a co:de. venientibus admifzet fui 
diuiſi ramuli. fanr fimiliter anuli er parte carnlagincfiz ex 
parte panniculofi: ſuntq; fanguine müdiffimi ⁊ aiali fuc na 
ture competenti, ££um enim tnafionem rupturá peraiffio» 
nem ínaliquo bo:um patíatur animal ſanguinolentũ cfüidi 
tur. vñ tuffis naſcit: ⁊ fangute illc ad os runc ocueniés cy» 
itur. fiatus em fangume pulmonis impedirur , s£ana» 
is bec fuit carrilagimofa pptervods inſtrumentuz:qð neq; 
durũ ficutos effe ocbuit: neqs molle. £ arrilago molli: cft 


offibus t ourio: altj$ coꝛpoꝛis partibus: er muitis cartila 





ginofis ⁊ ligamentis efficitur p:opter flatum oilarandum : 
e: ſtringendũ:qð fierinon poſſet fi ez vno cartilagine efier, 
€ pumone. Capᷣ. xxj 





P. Xj. 
— eft oc moli came ⁊ aereꝰ ſpume coa 
RETO Slate fimülim? dfi vafis celar?. lb cera a ien cri 
ſoꝛmia: vnũ a oertra cócauitate incipit coꝛdis: 

—— a finiſtra:tertium a ſuis canalibus. pꝛo 

naens à dextra concauitate coꝛdis vena eft non 
pulſatiua:ſed toꝛma eius ficu artería:q: de ouobus ouris 
panniculis eft facta. vñ vena oiat arteríata qð fuir necefic 
vt pulmonem purrire poſſet. Duris ⁊ ouobus fit pannicue 
lis vr fabtilitaté fugeret fanguinis 7 aeris in nutritura pul 
monis. Pulmo er ſubtilis eft fubftáriez aeree -vnde nutri 
mentus opoꝛtuit babere fimile.s£ries a coxdis finiftra: vna 
eit fola arteria: cuíus foꝛma eft ſicut vena : q: vna eft ra» 
ra pelliculaende venatavocatur arrería:bec fuir neceffaria: 
vt fpiritum & clarü fanguínem pulmoni ferat:ſpũs multam 
quántaté fert ppter ſuã raritate. vas veniẽs a canalib? pul 
monís:2pofitiói ei? eft fits £r cartílaguub? 6 « pániculis 
canales fiit pulmonis: vt p cartuagines oꝛi ftomacbi iüc& 
tur:q̃ cus cartilagine fua cũ venata iũgit arteria Cinüquod 
qp trium vaſoꝛum hoꝛũ cum intret ſtomachũ eft Quadripar 
titum:due partes eunt dextroꝛſum:⁊ oue finiftro:íus. Pul 
mo ením in duobus diuiditur pannículís pectus medíantis 
bus illud intercidentibus.Quattuoꝛ fuperiozes partcs per 
pulmoncm poftca o(uídunrur multipliciter . & analis pul 
monis aliter oiuíditur tn oertris: que oiuífio fuit necefíaría 
vt effet fulcimentum ⁊ quafi culcitravenis vias pecto:ís ad 
cuntibus:bec cft cópofitio pulmonis:cuíus iuu amentũ eft 
vt co: arcüdet vndiq;:cunq; ppzíio motu careat mor? pecto 
ris eü moueri adiuuat. s£ft aũt pulmo inftrumerá ſpiritus 
tmotusvocum.s5píritus neceſſarius fuir propter coꝛ:quia 
enim co: fundamentum eft ⁊ fons caloꝛis naruralis:neceffc 
eft aerem trabí : vnde feruo: fuus refrigerari z fiimofa fup 
fluitas poflct expelli. vnde duos motus babutr contraríos 
oilatandiquo fpiritum traberet refrigeridi: conftringendi: 
quo fumofc ſuꝑũuitates poffent expelli ne ero fubito acf 
3b üg 





At iber tertius 


—— — fcmper ſeruans aerẽ frigidi ad coꝛdis fer 
u0:é refrigerádum; calidũ 


erpellerct fpíffam c infinitum motum efle oposteret: vnde 
adco effet periculofus: vt nec eno momento flatus tenere 
tur. Scd ci quodlibet aĩal ín loco calido fiue ín qua ,pfun 
diffima fcu ín loco fetido flatum teneat: conftat co: ad pul» 
monem fugere quoad aliquátulü poflit fc refriserare: vu» 
de fit: vc quádiu aerin cella pulmonís fit quodübet aĩal in 
bís viucrc poflit locis. Sed co ocfiaente caugmentate fuz 
mofa füperfluitate ín coꝛde ve! ulmone:ocfinit animal, ví 
tile eſſe uit ergo pulmo neceſſariꝰ: vt aere epcoquat « na 
turã trabat ſpũs quocum fibí aſciſcat facilius: ſic enim cibũ 
epar ín naturam mutat fanguinis :quo membꝛa cctera ei 
facilíue in fuam naturam mutent: inde cozfibi eum con⸗ 
trabat et ín vítalem mutet fpiritum :ocinde binc afcen » 
dens per arteríae ad ventriculos cerebzt ; Cin animatum 
fpiritum facile queat mutan ; fed de his planius poftca ois 


fputabimus. "m 
¶ De co:de ⁊ cerebꝛo. fap. xxij. 
nt de multis vilus diuerſe poſitis:cuius caro 


carnievtvclocitae auferat paflibilitatis, Pulmo 
 eircüdat co; lateralter , Foꝛma co:die eff pinea, 
^jnferio: enim eius pars. i latitudo eft oppofita ſuperioꝛi 
coꝛpoꝛi. Ponitur autem intus ambas pectoꝛis concauita⸗ 
tes quas mediante pánículo diximus efie diuerſas. f aput 
Q3 acumen oícitur in finiftra parte locaturzbocvo latus coz 
dís fpirit? mbabitat vitalis:inde exit arteria maio: oe qua 
omnes alie egrediuntur: vnde fit et pulfus ín finiftra parte 
fit fortiſimus. Coꝛ ouas babet concauítates: quarum vna 
eft ocrtra ; altera finiftra . m concauum tendit finiſtra:dex 
tra ípfra fübfiftit. A dextra vſq; ín finiftram concauitatem 
eft enum foramen: quoda quibufdam vocatur terría cóca 
uitas: fed non eft íta. Dextra autem cócauítas ouo babet 
fozatnína. vni vena intrat concana po:tane fanguinem ab 
epate ín banc concauitatem. Super boc fozamen tree funt 
panniculi ad hoc ibi pofiti: vt aperíant íntraturo fanguiníc 
daudant poftj intrauit ne epeat propter oilatatíonem coz» 
dis: altcz fozamen crit vena arterie affimilata vt pulmone 
nutriat:oc qua fatis diximus ín tractaru pulmonis, Sini⸗ 
ftra itidẽ duplex babet fozamen:vpum intrat artería venc 
atlimilata. Iſta potat fpirítusad pulmonem 4 ad arterías 
4 fanguínéa code ad pulrmonem:fuperboc quoq; foꝛamen 
Quo funt panniculi apenentes fe aerííngredíenti . Zllterus 
eſt fo:xamen finiſtre partíe: vnde maio: artería erit que vos 
catur o:tby:c omnit cft fons arteríaz totíus coꝛpoꝛis: bec 
babet pániculos fanguíni ⁊ ſpirituia coꝛde emírtedo. Poſt 
qs clauduntur redità pꝛobibẽᷣdo ne ercat. IDe oue cócauíta 
tcs coꝛdis fcmper funtín pulfu ; fed plus finiftra quía fan » 
guis ⁊ fpiritus plue ibí regnantzbe lunt compofitiones có 
cauítatum co:dis, 4 o:amen qð aoertra pzotendítur in ſini⸗ 
ſtram in ocrtra indpit maio:art:fed poftea in finiftram pau 
latim fe ftringit:qo ideo confequítur vt fanguis in finiftra 
partc fübtilio: egredíatur . "3n vnoquoq; co:dis concauo 
fruftulus cft ecteríus qð aunicule affimilatur:be oue coꝛdis 
auricule dicũtur. 3n oertra auricula arteríalís folídatur ve 
nazín finiftra vero venofe arterie eft folidatío. abet aute 
ín fua latitudine quedam offa carnlaginofa: que co:dís fc» 
des funt appellata: círciit etia co: quídam panniculus quí 
cafíula coxdis i oiat effc. In bui? pániculí ectrinfecus medio 
panniculi pectus medíantes folidantur. ifte pántculus coz 
dí non iungitur: nc fo:tc cíus motio impediatur: quí coꝛdi 
fuit neceffarius:vt eſſet fundamentus calozís naturalís.vn 
de animal regerctur; fed inferio: concanitas dignioꝛ cft fus 
p:adicta oc caufa, 


(79 ! eft tota oura. iDiuerfitas villozum er diuerſita⸗ 
p: tc cft motuus oilatandíc conſtringẽdi.Ourities 
— 


¶ De biaphragmate. Cap ·xxij. 
Vibtus collum ouo funt concaua majoza; Viri 
circundat omnia pectoꝛis offa pulmone 7 coz 
continens:alterũ continct vẽtris lacertos om 
d Ines. 3ftud incipit ab inferioꝛi teneritudinc pe 
ctoꝛis vſq; ad inferioza offa penis: ín qua cons 
ES cauitate lunt ftomacbug eparinteftina ſplen 
fel renes vcfica matrix. Inter bec ouo concaua quídam la⸗ 
certus eft rotundus cozum orfferentía quí oícítur —— 
gma inci atencrítudine pectoꝛis:⁊ pꝛocedẽs inferius 
vſq; ad.xq.ſpõdilẽ vbi ſolidatur ex omm parte cum chordis 
⁊ligameitis ab eo exeuntibus:operitur autem biclacert2 
Dc 9mo panniculo fuperius dj a pánículo coftas circundan« 
tc itur a ouobus pectus medíantibus, Subterius eft 
alter pániculus qui a ſyphac egredit᷑. Habet diappꝛagm⸗ 
buo fozamína; vnus vndc erit mery: de altcro foꝛainine erit 
vena concaua que fparsíturin coꝛpoꝛis membza.gOiapbs 
gmatís ouo fant iuuamenta:pectus ením oilatat atqp cons 
ftringit cum altje lacertis pectoꝛis: fcóm eft «p oífferrc facit 






ínftrumenta fpirítus atq, cibi 
¶ De inſtrumentis ciborum: ⁊ pꝛimo de but 
ca t ſuperioꝛi pellicula. Cap. xxiitj. 


Ibi inſtrumẽta ab oꝛe funt incipientia: os enim 
P RS] multa babetinftrumenta ibi coadunata:fcs den⸗ 
LEA tes ⁊ películas: vnde operitur bucca palatum c 
QJ Qlingua:babertinferio: pars ozís guttur vuulá ca 
; 25 nales pulmonis ⁊ mery. Dentium íam diximus 
numerũ ⁊ eoꝛũ iunamẽtum ín tractatu oſſium.Lingua dua 
rum rerum babet iuuamenta.ſ.animate rei arc cibi: cuius 
cópofitionem füperíus oirim?: c fimiliter oc alijs tractaui⸗ 
mus , Pellicula vnde bucca circũinduitur pellicule circum 
amittẽti os (tomacbí:t ipfum ſtomachuʒ ↄnectitur:q̃ quo 
Quo modo abum mutat ⁊ fttomacbo aptat: à ftomacbo erm 
ínapit: vnde cíus naturam cuftodit, 
«Lco: ſtomachi. £ap.rrv, 








; 


ritínter manus (tricta : pbumoz inde oilabítur : er bís pius 


diximus. 


¶ De ſtomacho. Cap̃ . xxvj. 


Eomachus etfi ín ſiniſtris fit locatus: ei? tri ín» 
Aterioꝛa tendunt in dextra. IPicbs epar dextrum 
jaó cũ qng ſuis fruftulíe bumectat ipfus ftoma 
Mus Splenctfiniteribiz fübter? lacertí oo 
D rens 2. fi: Dabct gibbum fuperius qð greci ʒedriãyocãt 







Theorice. 


eulus forms cft quafi ſpherica:ſed tfi eius extrema aliguã⸗ 
tulum fünclongs · Interior⸗ Ed E fo:a» 
men füc latitudinis verfus inteftinavidctur ſtringi:to:amẽ 
ftricte 


pilos cil pelliculis fplenís:lateraliter ligat ⁊ epatis cx parte 
oo:ficum ipódilib?. adivuat aute ftomacbus vt cibũ exco 





villum per longum babuentzinde füfapienda ſuſcipit. Si 
fuerit per latum inde regatur reijciendũ: quozum ínterioz 
fit neruofüs qð nimía foꝛtitudo fecit fui fenfus.£cum enim 
ſtomachus recepra omníbus fuppeditet interioꝛibꝰ:digni⸗ 
:em fenfum opo:tuit babere:vt et oígcftionís vacuitates 
ſentiret. etvndẽ rurfus implerctur erpetcret:fed plurimus 
tamen fenfus ín oꝛe (uo babetur. osc ením ftomacbi ſenti⸗ 
mus qð famemvocamus.Hac ergo neceffitate os ftomacbt 
neruofum et ipfum opostuit effe ftomacbum., Deſcendunt 
autem íterum ouo maioꝛes nerui a fummiítate cereb;i per 
os ftomacbi er ipſum ftomacbum fpergendi ;. S£rterioz 
pannieuius fuít carnoſus: vt ſtomachus fiat calídus vt bí» 
&erere valeat. natura erm camea calída eft ⁊ burnida.et bic 
in parteoertra aptatur epatí; habiliſq; locus inde appara» 
tur.Splen cnim infiniftra;minozis ramen quãtitatis cft dp 
epar. cpar enim ín oertra eſt.Splen vero locatur i ſiniſtra. 
accrtiinferius.sirbum vero fuperius vr melius calefieret 
ad oígcrendum ftomacbus quí ligarur vndiq;:ne mot? fu? 
valeat a loco fuo extirpare.Fuit rotundus vt paffibilitates 
reijciat.z multam abi quantitatem füfcipiat . Xonga fiunt 
extrema: vroefuper mery tungeretur. "3n ftomacbovero in 
ferius, latitudo inferíoz, et anguftia fuperioz. que in huma 
notantum ftomacbpo idco fuerunt necefíaría.quia cum bos 
mo p:e altjs erectio: fit animalibus: cíb? ín inferioꝛi femp. 
fufcipiturzende fuit latitudo iferio: vt multitudo cibi inde 
poffet capi, Z'atítudo ĩferioꝛis fo:amínis oppofita eft merp 
vet fi fo:tz tranfglutíreturaliquod ourum:etnon bene mas 
ftícatum:íntrare valeat , fozamen inferius ideo anguftatur 
quía cibus in ftomacbo nímía ercoctione fubtiliatus faali 
us earcdiítur: c rurfus ne ab? anted ercoquatur creat. vri 
&t opo:tet femper daudatur, 


¶ De inteſtinis. Tap̃..xxvij. 


MNteſtina fuper doꝛſ ſpondiles etes latũ funt 
Apoſita:et ligamentis a ſyphac egredientibus 
gata:incipientia ab inferioꝛi foꝛamine ſtoma 
cci qð poꝛia vocatur vſqʒ; ín anum pꝛotendun 
tur:et gibboſa in finiftras a dextra: ta ſiniſtra 
retoꝛquẽtur tn dextram. Hec ex ouob?compo 
nuntur panniculis. Unuſquiſq; panniculus babet villum 
ín latitudine rotundum:quoꝛum eſſentia eadẽ eſt que in fto 
macbo oícta. Sunt autem fer numero:tria funt ſubtilia que 
fuat ſuperioꝛa: ct cum posta funt (uncta ; tria groffa ab ín» 









Fo.xiij. 


ferio:t ſubtili funt incipientia. Unum trium ſubtilium voca» 
tur duodenum. quia fua longitudo E menfura cuiuñibet 
bomínie ouodecim babet digitos: ſuper doꝛſus crigiturin 
nullam partem ſui toxquetur : ficut alia direanuolyuntur, 
Aiterũ vocatur ieiunũ:quia femper eft cibo vatum: globo 
fo circũactum in ſimilitudmem aliozum. Tertius fubtile cft 
appellatum fzóo ſimillimũ.ſed tamé nũqᷓ fine cibi fece inue 
tum. Broſſorum triũ pꝛimũ eft o:bum appellatum:et ina» 
pira ſubtili extremitate et eft latum:a oeztra in finiftrà par 
tem circũuolutum: qð vocatur o;bum qꝛ tantũ vno fozami 
nc eft contetum per qð intrantia intrant.z exeuntia epeunt 
qo egrediturab co aliud intrat inteſtinũ qð vocatur yleon. 
o:bum vero inteftinum facco cft aſſimilatuʒ Scðm groffoz 
illud eft qð vocamus yleon.qð fimiliteralije a ocrtra in finf 
ſtrã tendit.Sed tia dextra afcendit fup m: voca 
yicon dfi oura digeſtio.vnde ylium oolo: in bocrefidet in» 
teftino.Zertiü inteſtinũ eft rectus: qð in iferiosi ani extremi 
tatc ponitur ct vocatur colon , vbi cum aliquando digeſtio 
ínberet; inde colica nafcitur paflio. lDocceteris latius cft 
inteftinis. 3intcftina bec circüdant vene:nerui quoq; ct ar» 
tcric.fed bozum maio: pare remanetarca füperioza:lígan 
tur cum pelliculie et glandofà carne ín fua concauiate.que 
omnía in füperiozibus funt oicta. bec eft mteſtinoꝛum com 
pofitio. Juuãt vt a ſſomacho digeſta recipiant: ct inde ſuc⸗ 
cum mádent ad epar:feceſq; fozat expellant. £ fuperiozive 
na que vocatur po:ta vene multe p:odcunt ad intcftína.ab 
ínteftinis quoq; percurrunt ad epar : ct pc vocantur meſe⸗ 
raíce.per quas abi ſuccus ad epar tendít ab inteſtinis. Rur 
fus inteftina iuuant: quía cibum murtant.cibus enimintra 
ftomacpum receptus:digeſtus cum poztas exeat: et ad fub 
tile inteſtinuʒ veniat:ibi aliquas conſumens moꝛas:melius 
fubtiliatur.et inde per meſeraicas ad epar pꝛogreditur vbi 
ín naturam fanguínis murarur. ficut enim bucca et mery di 
bum fübniiant vt ſtomacho fubtilio:em mittãt:fic er in ſub 
tid inteſtino nondum bene oepuratum in ſtomacho:multo 
maioꝛ fit digeſtio:vt epati mittatur oigeftibilio: . vnde boc 
ínicftinum ftomacbi eſſentie eft vicinum. llPec eft vna inte 
ftinczum neceffitas . Singuloꝛum aurem virtutem dicturi 
fumus et compoſitionem.Eoꝛum aurem globofiras ct ro 
tundiras:ideo fuere neceſſaria:vt cibꝰ alquãdiu ibí maneat 
qð fi non ficrct bomo femper comederet: ⁊ femper digere⸗ 
ret. Secũdo fuere neceffaria vt ibum partim oigerant put 
eis füpperit et partim retineant ; faperfiua vero erpeilant 
Duodenum inteſtinum ad doꝛſum eft erectum:vt venis ct 
arterijs:atq; neruis oaret locum. Sic ením locatum minus 
obtinet loci ſpacium. Dicendum eft quare ex ouobus pan» 
nículis fuerunt c vila perlatum ſuccederunt. Muo panni? 
culi fuerunt neceffarij: vt fi vnus paterctur: ab altero fibt 
fubueniretur: fiait in diuturna videmus oiffinteria. quia 
aliquando in digeſtione fruftula carníe videmus enre.que 
oeinterío:bus panniculis conftat cficznon ramen perit in 
tcítinum:quía ezterio: pannículus facit fibi fupplementus 
Eoꝛum vilia per latum funt extenſa: vt fuperfluosum foꝛti⸗ 
ter fint erpulfiua: ende fit vt finr ouplicia. Inferioꝛa inte» 
tina ſuperioꝛibus funt groffio:a et maioꝛa:vᷣt non frequen 
tius bomínem ad fellam íre opo:teat: quia fi digeſtio loca 
ftricta inciderit facile ea implet ⁊ cito euacuari opoꝛteret:q 
fi ampla:contíngit econuerfo,, 
¶ De zirbo. Taßp̃ .xxvitj. 
rbum ex duobus pãniculis groſſis ates ſpiſ⸗ 
ſis componitur: quoꝛum alrer ſupponitur al⸗ 
ceri. 3n boꝛũ medio multa eft aroffitudo mul 
ce vene et arterie. Sroſitudo ifta eft fuper in 
teſtina.cuius foꝛma ficut ſacculus fiue marſu⸗ 
pium extat. Incipit ab oꝛe ſtomachi:⁊ vſq; ad 
inteſtinum qð vocatur colon tendit.bucca em ibidem civit 
et pꝛincipiũ.aliqũ folidaf i aliq extremitate epatis: ín Do: 
fi coftis;neg in Pn — contingere. 
v 







Liber tertius 


ius iungitur aim ſtomacho t ſplene atq colon: vt fro» 
—— et inteſtina per ſeipſum potlint caleneri.et vt liget 
atq; operíat venas quas pabent inteftina, : 
«[5cepute. — £aptm.rrír. : 
Par in ocrtro latere ponitur: ⁊ tuper hypocũ 
dria locatur. eft autem gibbofur atqs cócautt 
s£oncauitas ftomácbo ⁊ inteitinis eft finitima 
tA | mplecriturenim ftomacbum aum fuis quinq; 
oibbofitas oíapbragmati cft appo? 
: ita íta vt ipſum tágar. ligarur cũ ofapbzagma 
tc pelliculis ipfum operientibus. c fimiliter coftis pofterio 
ribus, $£5cauitas ctiam fua ftomacboz inteftinis cii pelli 
culis ct venis eft ligata.Hoc epar nó equaliter fe babet in 
omnibus aialibue quátitate fiue partibus. 3n bominibus 
em maíus cft qᷓ in altjs animalibus eiufdem quantitatis 
"IHumerus partiti ía quibufdam ouarü: in quibufda trium 
in alijs Qttuo:: in altjs quínqg. f£ par magnas parre tenet in 
Dertra:abaltera lata fua cócauirate vena progreditur quc 
vocatur po:ta.queanted exeat ín qnqy oiuídif venas quqs 
epatis intráres ptículas;vbivnaqueg; pars quinartat mul 
t3$ venas diuid tur fubciliflimas quc ín ínferiozem ſtoma⸗ 
cpum p:ozéduntur.in ouodenum quoq; inteſtinum:⁊ ieiu⸗ 
num:atq; rectum.qð fatís oírimus cum oc venís tractare⸗ 
mus, Necemriũ fuit epar vt cibum mutet:⁊ (fanguinem fa 
dat: — per venas in totius coꝛpoꝛis membꝛa tra» 
€ 


jciat. ende fit» fübftantía epatis coagulato affimile£ fan« - 

— us enim in ftomacbo excoctus ⁊ digeſtibilis fac? 
po:tam ingreditur:⁊ ocide ouodenumm:c poftea in ieiunũ 
za ieiuno in ſubtile inteftíni. fabtile vero fuccü bene colas 
tü per meferaícas mittit venas advená que vocatur po:ta, 
et per banc candem epatis intrat ventrem. inde per venas 
fparfim dilatat que per epar ertendum£: epar cibus mutat 
ín naturam ſanguinis qu£ per venam maío:em d vocatur 
concaua;in cetera coꝛporis membꝛa mandat, 











EJ autc duobꝰ locis ligat cum pannículis cut bina 
: Si coiungütur vafcula: eni qð maioꝛis eft quátira 
tís a gibbofiratc cftepatis p qð ab epate (anguíne cpolerí 
€um nígrü videtur fplen fibi attrabere, alterü minus mter 
fplené « os ftomacbi locatur . vnde cbo.nt.ad os ftomacbi 
mandaturzvt appetitus inde confoꝛtetur.Splenis iuuamẽ 
tum eftvt fanguiné ín epate müdificet pvafcula fi 

eum quofibi trabit ſanguiuis fecem:quã p aliudvas oꝛi fto 
macbi mittit quatus ad iuuandũ appetitũ fi — — 
totũ c ilico mittit: fed aliquãdiu fibi retinens in fuí trãſfoꝛ 
mat vfus partem.alía pare tandẽ íam facta cbo.nigra: put 
diri: mittitur ſtomacho in fuo appetitu confo:tando. vri fit 
vt fplenis ſubſtãtia quia fugite mittitrara fitvt ſpongia.et 
groffos bu. fibi contrabat:colo: cíus nigrediní affimilatur 
vt cbo.ni.eppzimatur. 

De felle. f£ apitulum.trrj. 

1 fuper epatis fiuftulum maius eft. buius 
5 imus eſt t̃ panniculus foztís et durus:bina 
ie babet vafcula, vnum ín epatís cócauitate iun 
44 ctus pcr qð cho.ru.a fanguincepatis ocpura 
Rer rur. zlrerüin ouozenum bo:ü maíus inteſti⸗ 
no iungitur.vnde co.ru. impleat officium.collo huius furcu 
le ouctungunturvic, vna eft (lius arteríe que erít ab epate 
altera eft nerui ad cpar venientis ende íntratc fenfus da⸗ 
tur felit. eft autem feliís iuuamentum vt fanguinem a cho. 
ru anundificet ne fo:te íbí remanens eum incenderct, 









(Lc renibus. £aplm.rrríj. 
SEnes füntín lateribus doꝛñ ſpondilium:quo⸗ 
P "rum oerter eft ⁊ vni epatisinftans fru 


ftulo:bo:um concanitas fibi alternatim cft ap 
poſita:qð in folo contingit homine:⁊ fingulis 
* oue ex concaua inferuntur furcule cum ipa ins 
edíatar vena ab epate: vna fanguinem poꝛtat: vtipfum 





nutriat,alteravt fanguínis colametitum fibi trabat i vꝛinã 
ambobus quoq; 0e maíozi vena accedunt furcule: vt viram 
eis poffent oarc.ab ambobus ouo creunt vafauta longa: et 
bene concaua pelliculís operta; quc funguntur cum vefica 
a medicís vocantur emunctozia:per que invcficam pꝛoten⸗ 
ditur vina, ob pocantem renes fiunt vr aquaticum ſugen⸗ 
tcs fanguínem:cum tn cpatc ocpurarent, " 

e ALO- vefica. itulum.xxxitij. 
——. fic maribus fuper rectum inteſtinum 
(755) "*ponitur.cftaütvnus panmeulns ídemq ou 
|rus.ourusvt cpo.ru.commiptioné ferret-fu» 
(7 per fo:amen vnũ pabet lacertum quo vefica 
M conftringitur ne v:ína pꝛeter velle bominis 
23 egrediatur. renibus adveficam tendit vzis 











" na per vafa que füperius vocata funt emũctoꝛia: bec aum 


ipfa folidantur pꝛout diximus:que aum adveficamveniuut 
vefice quodam modo pelliculam excoꝛtamt: vt pareatvafar 
lis:poft pellícula folidatur:z vt ante fuit intieniturzne toꝛte 
ventus ingredíarur.ct vꝛine accedenti prout oipitriue exco⸗ 
ríandoaperíatur. " 
«I i2 genitalibus. Captm.xxxiiij. 

Atrix in torma fua eft ficut veſica:cuius fonna 
marima eſt pofunditas:qvtrinc; babet quafi 
"4d quedam fruftula comibus aflimilata: quibus 

14 M 'oiffert a vefica. afcenduntauté comua vig; ad 
Ny fupzadicta emüctozía: « perfruftula arterie in 

— trant quc fperma etfpiritum in vuluam pozs 
tant. Clulue fubftantia eft neruofaz vt ín cõceptu poflct vns 
diq; extender tunc maxime cum fetus inciperet maiozar, 
bucca eft neruofio: vtín cómírtione marís oclectationi ect 
affenfibilioz:moderate oura vtintrando ſemini extendere⸗ 
tur:et corecepto clauderctur.qó vtrũq; non fieret fi nimis 
oura fiue mollís eſſet. Unus pámculus pílos babet ín com» 
pofitíone deformes: quí vnus eft er paruus erín longum 
extenfug:neceffarius appetituí trabendi fpermatis ; eft et 
alius cx obliquo et mato: etad boc folummodo vt fperma» 
tís et concepti fetus eſſet continentioꝛ.eſt ali?lateralis quo 
fetus egrefiarue emitterecur.fed fuperpofita eft ínteftinoz 
et ei vefica fuperpofitazvt value fubtilirate inferius groſſi⸗ 
tudine inteftinum'cefict vice culatre; cuius opertozium eft 
vefica:membzis fibi vicinis ligatur lgamentis fleribilibus 
Quib?eà ertendentibus non tamen rumpererur:vefica lons 
gio: eft inferius d» vulua. et vulua ercedit fuperius: cr ves 
ficc collumnature femínce eft iunctum. Matura aute fes 
minea eft fpaciolus íllud qðvtraq; penís offa mediat:ſuper 
auum locatur , ocfozis babetfruftula oc pellibus que vos 
cãtur bzadara : que fruftula funt m feminís:ficurin marib? 
p:cpucia: fucrunt aurem neceſſaria vt ab aeris frigidíraze 
vulue effent opertoꝛia.Matricis cócaua ouo funrmagna, 
*num oertrum:alterum finí(trum Hec vtraq; ín vnum fece 
dunt concauti qo vulucvocatur collum.qura ergo tria fimt 
cócaua antiqui cofueuerüt dicere vuluas qð cft videri ínín» 
terfecto animali:ſi vuluam circuieris.diſcoopertis em fupe 
rio:íbus pelliculis:ouo apparet concaua tertío iuncta, que 
quafi ouc videntur eſſevulue. neceffaría fucrunt concaua 
vbi gemini paberét locum. in bíefunt quafi quedam foffe 
que venarum funt bucce:vnde menftrua folentvenire.Soür 
autcm afperaifta loca vt inuiſcando fpermari eſſent oppoz 
tuna voi. f.lígatur ſecundina.Matrix vero ouos babertes 
ftículos ín fummítate colli pofiros poft fruftula que fuperi 
us vocauímus coꝛnua.quoꝛum vnus oerterzalter vero fipé 
fter. minoꝛes in quantitate dp fint tefticuli maſculi. foꝛma 
coꝛum rotunda: parü tamen fuperficíe tenuis plana fubs 
ftantía glandofa:ficut ca funt quc confoztant venas cozum 
mediaftínas, durioꝛes teminiin d» mafculini:quibus ſingu 
lis ſingule oc renibus venümt vene:que fubeunt fruftula 
fuperius ita vocata . De teftículo vnoquoq; quedam pen» 
nc videntur eríre per quas tefticuli fperma iaciunt ín va» 
fa fpermatís . Talis cft vulue fo:ma et compofitio fua.que 
fmtempus et etates ín oíucrfis femmis cftoierfa , quia 
grauíde maío:es babent d non grauide. nónundy grauíde 
minoꝛes d? non srauide,quanto plus femine graudantur 







Theoꝛſce. 


tantoplus earũ vulue ppter ertenfioré maioꝛãtur.Ecdm 
rei a míno:tà hirbuclle parue d; pucic acuke, vetera 
ne maío:cs d iuuẽcule:libid noſe dp nó ubidinolc S5 nztus 
ralís matricie quãtitas ín longitudine ab vn.bilico vſq; m 
paturá femineã.xij.eſt digitoꝛũ: latitudo eft ſpaciolũ duoꝝ 
emunctoꝛioꝝ.mediũ vbi ouo vulue comua t€ iungunt, 
Icut bip. ga.perpenderunt fperma cft artifex 
t natura creandoz infantium.méftrua vero foia 
matería ſunt:neq; creat fetus nifi fpermata mas 
9, ris et femine cõmiſceant.vulua cm a mẽſtruis vi 
anítus müdificata in cómíricnevtnuig retinet 
fperma virtute fua cótentiua.fi mquã viri ſperma nec mul 
tum liquidũ:neq; ſpiſſum:neq; viſcoſum fucrit:fperma rcti 
netur:quia bucca vuluc foztíftime claudit: Q9 por intueri ſi 
aliquã beſtiã occideris plená: adco ci osvulue cautus inue 
nitur;vt ne ingredi poffit acus:qð cõtingit ex numis ↄcupi⸗ 
fcentía retinẽdi ſpermatis:qð cüvirga ercatvirtutevirse cr 
pulfiua vadít rectũ p vulue collim vſq; in ipfius fundamẽ⸗ 
tũ:vbidũ dilatat᷑ viana loca replent: lareralia vero coꝛnua 
remanent vacua : ad quoz vacuítates cóplendas crit fper» 
ima oe tefticulisfemíne p vafa füifpermatis mirum cà viri 
fpcrmatc, replet ca loca ad que replédavirile fperma nó po 
tuerat puenire , c fic vtrũq; per matricẽ dilatat míirtum.f$ 
cũ inter boc t vulue effentià quedã loca vacua remancant 
amplen illo fpermate qð mirtum oíreram?remanfitic.s£ó 
mixtio atit bec ouab?oc caufis fuit neceflaria.pzimovr foer 
ma maſculinũ cótemperct temineũ.maſculinũ em̃ groſſum 
eſt et calidũ.femineũ econtra frigidum? liquidũ.maſculinũ 
ergo er nimia fuí ſpiſſitudine nó pót fe dilatare: ⁊ ep nimio 
fui caloꝛe materiam ocftruit infantis. vn fuit neceffe vt fua» 
Tii qualitatü oíucrfitate femineũ fperma basvtrafqs tempe 
raret. Scðda caufa eft vt pánícutus inde fierct quí infanruitt 
circüdaret oii fibi comirtío circũquaq; fperewurvulue calo 
re excoquit. vi pannícul? cítiffime efficit:ficuter pafta lid» 
da fcrro ealído füppofira cítiffime fir nebula. enitas aute 
et planities vulue nũqᷓ pmíttunt panniculũ adbererc pter 
fupzadíctas foffulae: ibt em cóglutinatur aſperitate nimia 
quí pannículus íde5 facít fpermati qð ouo nouiter fo:mato 
fuus facít pannículus. In bzuto erf aĩali iam vícinante cone 
ceptu bic pannículus foffulis q̃ funt venarũ oza tm̃ alligatꝰ 
inueniturꝙ vig diſſoluat᷑:ſi tuncaial interſiciat.r. VUnde re 
fcrt hip. de ſaltatrice muliere d ſaltans poft ſeptẽ dies con⸗ 
ceptiõis ínter pmót panniculos fperma emiſenit in fimlitu 
dine oui nõdũ cõpleti.Ad hũc paniculũ totũvndiq; ſperma 
circũeuntẽ ingrediũtur mẽſtrua p venarũ oꝛa.i.per upꝛa⸗ 
dictas foſſulas.nondũ erm adeo eſt durus quin facile ꝑoꝛe 
tur:ad qué ctiam ſanguis ſubtiliſſimꝰ.et ſpũs per arterias 
Íngrediunfzeumqp ob nimiũ fi impetũ nõ folidari poftea 
permíttunt.fperma quoq; naturaliter ſpiritũ babens ⁊ na 
turalé caloꝛẽ fibi trabit ſanguinẽ ⁊ fpiritü exterioꝛẽ.qꝛ oum 
pannículus induretur foꝛamina nõ caudüiur. Gene queqg 
tarteric nafcentes in fpermate venís ⁊ zrtertjs advuluam 
puenientib? funt iũcte:⁊ ſanguinẽ c ſpm̃ fce ferunt: c alo 
ternatím fibí fotídátur mediãtibus venarü ⁊ arteríarü foza 
minibꝰ. de his aũt venia.crarreríjs ín modũ tele circũuolu⸗ 
tis: circũuoluit᷑ panniculus: c» et poftea de venis omnibus 
due trii vene fiunt. oe onabusveroarterfjs ena fola artería 
sonficitur d confecta ſecũdina vocatur.ad boc neceffaríave 
illam arteriã: ouafqg venas cófirmet ⁊ ocfendat: vel vt per 
venas oc menftruo fanguíne infante nutriat : ? per arteriã 
ſpiritũ fubrilz: c ſanguinẽ fib: triduat. in bos ouos páníaus 
los alij nafcunt ouo:vnus fccundine primus avulua care 
ditur.cuíus fozma fafaole fimilíma cum ínfantís iungitve 
fica:vt fuam v:ínam fufcipiens eijciat. Cui alter eft fuppofi 
tue latus atq; groſſus:qui fumũ t bumectationẽ imfantulí 
fit fifceprurus, Sicem fumus erit de ifante:ficut fudo: oe 
perfecto bomíne.ífti fant pannículi qui operiunt infantulũ 
infantulus atit fic concrcatur, vtraqs fpermata fibinuices 
comírta cr fanguínis caliditate fiunt ficut veficezficutín re 
ſpiſſa c vifcofa vídetur.que cum ígne ercoquatur quafi ec 
fica p:opter ebullitione cffiatur:quevefice cum fibi poftea 
adunentur; € fpíritu fpermatis adímpléturzin perfozano» 





S'o.ttítj. 


ne fpermatio magis eõcauantur vbi fpermaris extremitas 
indurefat nc ſpiritum permittat egredi. vnde fit vc fpiritus 
et ianguis panniculü Iccundine penctrent: ⁊ fpermatis có 


cauitates repleãt. Glirtus yero fo:matiua oc menftruo fan» 


guíac mfantts mer. ba níritur infozmarc:oe folo fpermate 
alba cóficiens membza.fcs cerebꝛum:oſſa:cartilagines:pel⸗ 
liculas:ligamẽta:venas quoq; ⁊ arterias. De fanguine mé 
ftruo epar ct pꝛeter co: omnia membꝛa carnoſa.quia co: ce 
ianguinc hz arteric. Pecvirtꝰfoꝛmatiua pzíus illa effiar nẽ 
bia que alio;ü funt fundamentü.vtpore cerebzum coꝛ epar 
CLerebrũ cx ipcrmatis fit e£nría : co: oc (anguine fit arteric 
cpar de ſanguine méftruo pycnas aa fecundiná veniente, 
bcc tria in fo:zmatione fua funt fibi vicina: f5 ad feinuice fc» 
ecáür poftea. Ila autc vena q̃ oc cibus ains fit ena ad coz 
venies languine ſubtilẽ c fprn fibi tubminiftrar. De bis fun 
damctis ali; nafcitur tria. De cercbzo nerui ⁊ nucha cgree 
diũctur: Quà oc coꝛde idco natura fecit exire : q: primuirnec 
er vic longinquirate rũperet᷑. De epateverovene fanguir.€ 
ociererce exeũt.His qfi fundamẽtꝭ tfactis:fecit natura ofía 
bec: cuftodicria , De ſpermate cm fit crancum vt cuſtociat 
cerebꝛũ: fpondiles nuchã cuftodiétes:pecrocis coftasvr coz 
pus cuitodiant: pofterioxs coftasvt defendat epar.illa tñ 
apparent puma q̃ nr fundameris vicina ficut feníus in» 
ſtrumẽta cerebꝛo vicina:pulmo coꝛdi:ſtomachus:ſplen:re⸗ 
nes c panniculi epatis ſuntvicini. Poſt iſta naſcunt᷑ et alia 
iftis poſtericꝛa mebza ín cõcauitate pectoꝛis peces ⁊ fiTia.q 
paulatum informant᷑ oia er quo xvuluã indicat ſperma. In 
fans em̃ concreat᷑ Qttuo: gradibꝰ. prim? eft ſicut an⸗tom̃i⸗ 
cis videt᷑ cũ ſpermati adbucfitvidinus:que bip.fperma vo» 
cat: alter cà ſperma ſanguini fe admifcerztame cerebꝛũ: coz 
epar nõdum ad plenũ toꝛmata funt: (5 ficut ſanguinis fuut 
maſſa:quẽ gradũ.hip.vocat fetũ.tertiꝰcũ cercbzo coꝛde dc 
epate iam fo:maris ; aa mébza apparẽt in fozma que o: ab 
hip.embꝛio.quartus cus oia apparent eque fommara. d sra 
dus ab pipanfans vocatur. "am er íncipir fe mouere t ze 
dibus calcitrare. In tribus p:io:bus infane arbozi anima⸗ 
te affimilatur.bec cft fosmario infantíum memb:o:tg fuos 
rü.Zé»us »plcrionis eft bmói: quiin fepte nafaf méfibus 
fi fit maſculꝰ. xxx.diebꝰ infoxmatur.c. c. mouetur. $emiain 
xxxv.foꝛmatur.in.lxx.mouetur.⁊.ccx.diebꝰ cõpletur. Dece 
m .nfiun maſculus.xlv.foꝛmatur oiebus.rc.mouetur.femi 
na uL fo;m atur diebꝰ:in.c.mouetur: inc. naſtitur Houẽ 
menfiá mafculus m.gl fosmarur diebꝰ.⁊ m.lryz.mouct fco 
mina in.rlv.fozmá ſuſcipit m.rc.morum oucens . z in.ccxx. 
nafarur. Oaſculus i6 citius cópleturzquía (perma vnde na 
ſcitur fo:tíus eftc calidi?. Hip.tamẽ teftarur fe vidiſſe mu» 
lierẽ ante.xxx.diem aboꝛſuʒ feciſſe ⁊ aboztiuusoia membza 
compleuiſſe. Unde bip.cuiuſcũq; forma in.xxxv. diebꝰom 
plet᷑.ccxxv.pariũt.modus em̃ cõpletionis 05 c£ duplus mo 
tui partuntionis: parturitio verð trípla. Sí quis aure q̃ſtio 
netur cur infans. vit). méftum nó viuat. ta reípódendá cft 
teſtatur hip. oẽm infante in. vt. méfibus motũ babere:e ft 
adeo foꝛtis fueritvt exire pomit:quoquo mó ad vità calefcit 
Si nõ erientzipfo moru (ta oebilirif ⁊ patit᷑:vt in fequenti 
menfe eriens nullaten? poffit viuere. Si aür ad non& men» 
fem ſiue.x.natiuitas ꝓteletur a paffione pꝛioꝛis morus in» 
tra vulu2m roboza£. ende eft pzobare qp oẽs matres p?in 
ir.pattunt menfe. Sciẽdũ eft q& q in dextro mafculus:ín ft 
miftrovo latere femína foꝛmatur: ⁊ itíde düber maeismoue 
tur. maſculi ín oectrís mouent: q:calidio:es fint femínis. 
vndelatus qð eft caudi?vendícauerüt fibi.oe finiftro accipí 
enda ẽ ecõuerſo.Siniſter ená tefticul? femie frisidiosis na 
ture 2p:obat ce. vii c fperma fri.ẽ pu. lníuerfatr d dicen 
di.q: Quáto fperma magis ẽ cal" fic.atqs fpiffum:tàro fep? 
mafculí ide nafcun£ cp fi fperma alið fuerit ecóuerfo »tisit. 
Sigtio maſcti 5cept erit bmót.mF erít pulebzi color':mot? 
leuioꝛis:dextra mamilla erit maío: atqs ourío:.mamille fri» 
mit3$ magna atq; dura.pulſus i oertra manti maío:2 (piffi 
0: ⁊ plenioz.oe feĩa cepta accipiédà eft e5, Dc mafculo ín 
xxv. diebꝰ ferie fit puraatio. oc femia Lerzv, a vrrí 
fi abundauerit plufip femine: infans videbitur pri affimila 
refi femine;ent mogis matriaffimugd?, Quãdoq; temine 


Liber quartu 


it aeminos, £5a.tfi tefta£ fc vidíffe mulierẽ tree pepe» 
— aſcuos c vna fcmina. Quidã dicũt qp mulier 
iitj. pepit duos filios ⁊ duas filias.Alij fatent ſexidiſſe mu⸗ 
lieré pepífíe dup maſculos ouas temas. lt) fatent fc ví 
diffc muliere peperifíc dq. ita qttuo: annis. xx. genuiſſe 
et boswizific os fatis eit poflibi.e nacure.q: vulua qttuos 
ps foffulas:quas diximꝰ vena oa. páadvuluá aſcendunt 
méftrua.EDicüt ali muliere in feptio mẽſe pepifle, in nono 
vero mafculü aizerüi. vñ demõſtrãt poft pᷣmũ »ccptti aterũ 
cócepifíe mafculsi. Hoꝛũ qdà dicũt muliere quáda oↄcepiſſe: 
fed poft annt nipil alið dp carnis mafía; emififfc.becoia na 
turc funt pom̃biia.Ss ti ego nullis vidi 3 faterc fevidifie, 
¶ De mamüiís. Cap. xxxv. 
Amille de glandoſa carne ſunt facte molli et 
Vf alba:ficut lactis cft natura.Sũt aũt vene ⁊ ar 
terie fibijnuice contexte. bc funt impotite pes 
qð calozís fundamẽ 









ctoꝛi vt coꝛdi eſſentvicine: 
a tum eft naturalis:quatinus adiuuarent deco 
ctionẽ fangais.Quc funt necefiarievt lac ge? 
nerctur vade infans nutriatur.puer er in vulua poſitꝰ ian 
guine mẽſtruo nutriebat: vnde opʒ pucrü natũ habere nu» 
trimentũ eide ſanguini finitimũ. Odamillas ergo b5femina 
ín pectoꝛe.vt pe coꝛdi vicine ſanguinẽ naturali excoctum cà 
loꝛe ín naturã mutarẽt lactcá:cócaua em̃ vena ad coꝛvemes 
€t de coꝛde ad pectus exiens aſcenditvſq; in gutturis furcu 
las.et ĩ duas diuiditur maioꝛes furculas.⁊ fimile faciunt ar 
terie:q̃ ambe furculatim deſcendunt.⁊ ambe diuiduntur ín 
ambas; c multipliciter diuiſe ci earum miſcent carne. San 
guis veniens ad mamíllas ezcoquitur in vía antec? perues 
níatad eas.hic em̃ (anguis per venãcõcauã ad co: aſcendit 
et inde redditur pectozt. ct Oc pectoꝛe redit ad coꝛ:de coꝛde 
ad mamillas penetrat: tvenatim fpargit per mamillas vbí 
tamdiu mo:atur quo ad lacris pfectione epcoquat. epcoct? 
in mamillaꝝ fpongiofam iacitur camé.q: bec caro naturam 
babet lacteá , Sic it nutrimentũ cuiuſſibet infantis, ride 
et epar fucci abi mutat in naturã fanguinis. vt octur cete⸗ 
rís nutrimenti mẽbꝛis.⁊ marie carnoſis.O auté lacoe fan 
guine menftruo fiat; ca vulua mamillas attíngat : fignum 
eft:q: a mulieris cóceptione incipit menftrua ceſſare.vt in 
fannb? invulua pofitis; índc vidcatur nutrimentũ dediſſe. 
£»aulierü 3bo:tiuü faciendarũ mamille emollefcür : etfi an» 
te fuerint ourc ficut hip.in apbo.teftarur. St mulieri iquít 
poft gemínos cócepent octtra mamilla emollíeritzabosti 
uus fit mafculus:fi finiftra : femina. 
¶ Pc teftículis. Caß . cxxxvj. 
Eſticuli mitrumẽta funt generãdi fpermatis 
et ab boccóponunturoc carne glandoſa alba. 
'mollí c rara et albũ faciãt fperma. &inul gfqs 
— vno panniculo eft obſitus:qui a fp» 
i fO. L3 obacegrediturzad quoꝝvnũquẽq; venavenit 
a rcnibus p quá vís fanguis ei fubminiftrat: ende matería 
ſpermatis effc pbatur.bíc cũ ad tefticulos veniat multipli» 
dterper cos fe dilatat. Iterũ ouc arteríc a doꝛſi eueniunt 
parte: per teftículoe multipliciter diuidunt᷑ ficut vene d 
bus miſeẽtur.be arterie per teſticuloꝛũ carné diſperguntur 
mírte.Sanguís d ſpermatis € materia anteqᷓ pueniat ad 
tefticulos er pte mutat: ⁊ p venas diſpergit᷑ « rücalbefcit 
cũ digeſtio coplea£ deide camé teſticuloꝛũ be vene íntrátz 
vñ fperma fit pfectũ. De teſticulis ouovafa exeunt quotus 
ſubſtantia cft ficut teſticuloꝛum.inter bec ouo vafa teſticuli 
eijcuumt ſperma:⁊ a vafis ſuſcipit virga.ſicut a mulierum te 
ſticulis ſuſcipit vulua:bec vafa vocãtur ſpermatis:q̃ longa 
ſunt in mafculis. q: oe teſticulis aſcendũt ín oſſa penis.⁊ in 
virgã deſcẽdunt: bec larga funt ín maſculis ⁊ dura.longa vt 
a teſticulis exiens ſperma melius excoquałt᷑.in via largitas 
vt cito avirga exeat ⁊ in vuluã ⁊vᷣga virili, duritia:ne exvie 
rũperentur lõginquitate. In muliere vafa ſpermatis cõtra 
ría funt bís, Sũt em̃ curta ſtricta c mollia:qꝛ ípfi? mulieris 
ſubtile eſt fperma.vnde fit vt p ftrícta loca facile currat.cur 
ta:qꝛvicina funtloca ad que p:otjdtur fperma, mollia: quía 
non longa rcftabat eis vía. 
: De virga, 

















£apítulum.rrrvíj, 





cficiturzvr accedente appetitu vento ímplcatur.vnde erit 
tur, &mbo lacerti funt fibi oppofid lateralíterzvt miſᷓ yit⸗ 
ga poffit flecti. vnde rectum ſperma invuluam jpíjdat. 55e 

üdo: q: cum vefica vie ſpermatis fit vícina:pac cadem vía 
eimíttitur vꝛina:veſicam em er parte ani natura extulit quà 
oſſibus penis admouit:que in mafculis coll habuit qð vír 


e coniũgitur concauitati que vꝛinam expellit Mulier cum 
virga carcate parũ longi colli fibi cft neceſſarium vt in natu⸗ 
ram femincam etjcíat vꝛinam. . . 
[expla terria partículazindpit quarts, ) 
Eapitula quart libꝛi. 2 
Diſputatio oc virtutibus. ftapitu.j, 
De virtute naturali, £apítu.fl. 


Socvirrute naturalíinftomacpo operante, — f£apiti.ig, 
De ciufdemínvulua operatione, pitu. 
De virtute (pirituali oilatante c conftríngente, | api.v. 
De flarusinuamétis Tapitu.vj. 
De cauſa moꝛtis. Tapitu.vtj. 
De virtute ſpirituali paflibili, apitu.viij. 
De virtute animata. —— 
De virtute ſenſibili. Ane 
De virrute vífus. apitu.xj. 
De virtute auditus. 
De virtute odoꝛatus. 
De virtutc guftus, 
De virtutc tactus. 
Quid vnicuiq; ſenſui 
Eapicu xg· 
De actionibus. Capitu.xviij. 
De ſpiruibus. apitu.xix. 
Quid bo: vnũquodq; facíat cum exit natura fua. Cap̃ x. 
¶ Ariſputatio de virtutbus. apitu j. 
Onſtat ex libꝛis ſuperioꝛibꝰ vbi 
elemétanumeraum?: qzo€ coz 
aĩatũ fiuc ínatati: fenfibile feu iſen 
fibile ec dttuo: eletnẽtoꝝ ad ſeinui⸗ 
cẽ cófiat cõmixtiõe.⁊ Qdà cog quafi 
paffibülitate cozum cómirríoin vno 
quoq; co:poze vocatur complexio. 
SSunt aucem bec calída frigi.humi. 
fic.Tanta vero in vnoquoq; coꝛpe hoꝛum exiſtit quantitas 
quanta eft neceffaria.s£omplerioncs ifte ficut inſtrumẽta 
funt narurc fiue aic fiuevtriufqp:oim ctfi coꝛpoꝝ regimẽta 
aut ex aĩa c natura:aut ex fola natura.o: natura alata? na^ 
turalía regit méb:a.fola aĩata regit aĩa.qð cũ íta fit: necef? 
fc é nature atq; aic quãdã vᷣtutẽ ineẽ d oꝑationẽ ſuãvaleat 
oplere.virtꝰex coz actõibꝰmõſtrat:vᷣtꝰ ᷣo nature mõ gñat 
mõ nutrit:mõ paſcit.vᷣtꝰ o aic ſolũ vꝛuiticat.i.q̃ coꝛ ⁊ arte» 
rias ↄſtrĩgit ⁊ dilatat mẽoꝛiã dãs ⁊ ĩtellectũ fentus qs ⁊ vo» 
lũtariũ moti. 3it oᷣtutes gñales funt tres.vna attinẽs na 
ture:q vocat naturalis . altera viuiñicãs € foli?aie: ⁊ vocat 
fpüat.alía oás fenfus c volũtariũ motũ 4 intellectü:filr eft 
ale:⁊ vocat᷑ aiata. &ctio vᷣtutis naturalis aĩalibꝰ « arbozib? 
cfteniuerfalis : d nibil alið eft: d enat:nutrit: zaugmen 
tat.pec iaialib?c arbo:ib?vimerib? eqvidenf.fs gñatio alas 
lis mutatio € ſube ſpermatis i ſubas mébzoz alali cuíufis 
chis cõpetẽtiũ.Augmẽtatio € in quárírate coz, maioꝛatio. 
Q3 fit vfqs ad oplemẽtũ iuuẽtutis. Nutrimẽtũ € in mẽbꝛis 
reftauratio oifíolute rei:vt aĩal pmancre queat, t ne ppter 
boc Q5 ab ipfo oíffolui£ percat:fcmp enim intus ⁊ exterius 
aialium méb:za oíffoluunrur. Interius ppter cab. nanurales 
femp diſſoluẽtẽ ⁊ 2fumenté:erterius ppter aerẽ itidé facit 
tem. In arbo:ib?filr senerárur oe coz. fpermarib? que ín 
frondes 7 ramos mutantur.£à autcs gnarur neceſſe eftvt 
eugmẽtetur vſq; ad conftitutum tempus.neceffe eft etiam 
vt nutriatur: et vtfubfiftat; cũ aer femper ipfum oíffoluat. 





8 beoxce. 


"Girtue fpirítualis aĩalibꝰ rónabilib?:vel irrõnabilibꝰ:⁊ nó 
arbo:ib? cft cõis.cuius in oibus animalibꝰ eft actio cozdís. 
« arccriarü oflatatioc cóftrictio: vt calo: cuftodiat natural 
pec eftín oto? aialib?equat, Giirtus aiata partim rónabili? 
bus:etpartm írrónabilib?cóís eftaialib?: que eque fenfus 
ct volũtariũ participat motum. Senſum er dicimꝰqð viſu 
ct auditu ceteriſq; fenfib?pdpit. elolürari motũ mutatio 
né méb:;oz ín q̃libet loca ad quevolüt.bebtutes ambe funt 
cõmunes. altera eius pars folíus aialis rónalis eft ppzía.t. 
pbátafia rócmemozía, nulli em irrõnabile b5Das perfecte 
actiones níbil ahud (unt d? quidã vᷣtutis motus ad id qð 
efficitur.Motus aüt funr fer. ouo ſimplices: c Qtruo: copo 
fiti, Simplicii vn? cft cõuertibilis: toc reín rem mutabił. 
alter cftlocalís.i.octoco in loci mutabilis.Motus couerti 
bilis 0:10 funt modi: vcl erf eẽntialiter mutat.q motus con 
ftructio: eel oeftructiovocaf: vel in Qüratib?.vt fi quis 2c ca 
lído fiat frigidꝰde hũido fic.oc albo niger.oe oulci amar? 
EMotꝰßm locũ funt ouo fil? modi.aut em eft rectꝰ:vł circu⸗ 
lat?, ££ írculat? ficuc sona ín celo pabef, rectus arte et'retro 
oertro:fus:finiftro:fus:fürfus:z deoꝛſum.Xõpoſiti funt ſi⸗ 
€ut augmẽtatio:⁊ diminutio:⁊ ↄſtructio:⁊ oeftructio. ££65 
ftructíóis ei mot? eft cópofit?ec motu ín eẽntiã »uertibili 
t ioiuerfas q̃litates mutabili. De deſtructiõe fir ĩtellige 
cũ eadẽ q̃litatũ quãtitate q̃ habebat᷑ in cõſtructione.Sʒ rft 
barü qualitates 5ric erunt accipiẽde.ñ em̃ cõſtructio ſit ex 
caloꝛe:deſtructio fit exfrigoꝛe:⁊ fitr in alijs qualitatibꝰ. Au 
gmentatiõis motꝰeſt cõpoſitꝰ er cõuertibili € co qui fm lo 
cum eft motus:qð em crefcere ré fadt z augmétat.quoquo 
mõ eã mutat:⁊ etus quátitate augmétat in latitudinẽ logie 
tudínt c pfunditate:fs tñ ín eadẽ ſpẽ ꝑſeuerat offert atit 
augmctandiz cõſtruẽdi mot?:quía cóftructio fpcac alíquá 
ſubſtãtialiter ín aliã mutat.augmétatio vᷣo rei in ſubſtãtiali 
eẽ ꝑmanẽtis ẽ alteratio Aeſtructio oc fuo ce reí eft anulla 
tio:⁊ diminutio — etae iy, ds ín re Pmanẽte eft mu» 
tatio.Oẽ qð mouet alcuí boz fer motuü fubfjat, res aute 
mouẽs cft faciẽs mouere: facere rcs mota patiẽs.Actio na 
turalia quedà in fola ↄuerſiõe eft ficut griare. snarc er efr 
incipere rẽ q̃ nó fuir : q3 ín cozpe atalis facit pmutarío fper 
matis ín fuc céntíe mẽbꝛa ⁊ Qqutates fuas. ft etiam qdam 
actio naturalis d ín folo motu eft locali ficut ín vno mẽbꝛo € 
appetit? cibi ín ſititudine fui . c ficut cótinentía cũ mebz3 in 
feretinét res tractas. c ficuterpulfio cá res incõueniẽs me 
bꝛo expellẽt fibi 2uentetib?reddi£ meb:is. £ftz actio natu 
ralís: Tcõuertibił:⁊ localís.ficutnutrimetü cuíufis rei. Nu 
trimẽtũ eft mutatio cibi cõueniẽtibꝰ mébzis ↄpetens.⁊ me 
bꝛoꝛũ icrementü in latitudine 7 longitudine 7 ꝓfunditatẽ. 
Actioðᷣtutis ſpũalis tantiimó eft localis.q: dilatat ſolũ có 
ſtringit. Dilatatio eft mot?a medijs ad extrema.conſtrictio 
eft reductío ab extremis ad media. Actio vᷣtutaĩate: d 63 € 
couertíbilis.ficut d nibil aliud eft d» mutatio mẽbꝛoꝝ in qi» 
tate rcz fenfu capiedas : quedã etiá eft localís:ficur volüta 
ri?mot?. vero diximꝰtres cé 9tutes mẽbꝛa regẽtes:⁊ bꝛe 
uiter tetigimus qðvnaqueq; opatur: ops plenius ⁊ plani? 
vniufcuíufas actione dicamꝰ:⁊ quomodo operetur , oenae 
turalí vírtute prumovídetur oicedum effe. 
¶ De virtute naturali, Cap̃ ij. 

"Situs naturalis eft ín epate:q̃ cà inde ꝑ venas 
ad memb:a ꝓcedit alía : epar tñ cà alijs admi⸗ 
niftrat. pecu tres diuidit vᷣtutes:gñatiuã vir⸗ 
tutẽ:nutritiuã:paſcuiuã.Sñatiua eft oc fper 
* matec mẽſtruo ſanguine infans gñatur:q̃ ope⸗ 
rari incipit ez quo ſperma ín vuluã cadit durãs vſq; in pfe» 
ctione infantis. Virtꝰ nutritiua mẽbꝛa augmẽtat ⁊ a parui 
tatc ad magnitudinẽ mutat:q̃ pfeueratopari ab initio vfqg 
ad cóplemztus iuuẽtutis ibiqs ocfinit effe. Clirtus pafcitiua 
quáls vᷣtutẽ ad mẽbꝛa poꝛtat put mẽbꝛoꝝ füppetit eẽntia 
vt reſtauret diſſoluta:nec ti ín lósitudíné : latitudíné: neqs 
in pfunditatẽ crefcerc faciat.cui? durat actiovfqs ad moꝛtẽ 
a pueri initio.Harũ triũ q̃dã eft cui admimiftrat ⁊ n6 min⸗ 
ftrat.q: babct alterã vᷣtutẽ fuc actiõis adiutricem:eſt autes 
gñatiua.Sed funt alie due q̃ miniſtrãt c eis miniſtrat᷑ ficut 
paſcitiua t nutritiua.Bnatiua duas b5 virtutes miniſtrati 





Fo.xv. 


uas:vnavocat mutabilis oᷣma⁊ ſecũda:alia foꝛmatiua Ou 
tabilis pꝛima gñatiue eft neceſſaria ad mutandũ fubftatias 
(permatis: ⁊ mẽſtrua ín drũabet mẽbꝛoꝝ fet? ſubſtãtias:q 
opatur cũ q̃ttuoꝛ qualitatibꝰ.vt mebꝛa diuerſa ín ſuba eifi⸗ 
ciatur. Si er cũ calido ⁊ bu, :fola caro effici£.fi aute 
cũ calido ⁊ ficco effiaunt offa , Solũmõ bec ead virtus ín 
ceteris mẽbꝛis opat Pm cõplexionẽ q̃litatis haꝝ qualttati 
in maíus fiuc minus. £r bie q̃ttuoꝛ qlitatib? q̃dã alic hoꝛũ 
cuilibet cópetentes nafcun£ Qvifu ⁊ tactu: guſtu quoq; ct 
odoꝛatu cópebedunt. Uiſu quoq; ruboz oifcernif. q caloe 
rem pzeccácte fequit :⁊ albedo d frigidi cócomita£ Tactu 
mollitice €t ounrics cop:ebenduntur:qui bumiditatem et 
ficatate fequitur:leuitae quocg calozem fequiturzgrauitas 
vcro frigiditatẽ:raritas ca fpiffitudo frigiditatem . Buſtu 
dulce cognofcímus:t omne oulce calo:em fequirur : acidi 
fequitur frigiditatem. QQdozatu aromatica et fetida dijudi⸗ 
camꝰ.Parũ qualitatum a pzincipalibus nafcentium tanta 
eft quãtitas quãtum oe fingulis pzincdipalium, bec vírtus 
adminiftrat:fed tame in fingulis eft meinbꝛis pzout vniuſ⸗ 
cuiuſq; hoꝝ neceffitas erpetit. &lirrut! mutabilis tot funt 
ofuerfitates:quot membꝛoꝛũ fimili oiffimirudines, Sin 
gulum enim membzum virtute mutabili oefanguine mem 
ftruo fitzque non folum fiunt ab eo maioꝛa:ſed etiam mino 
ra.ficut pannículi ftomacbí vene ⁊ arterie. Differunt muta 
bilis pꝛima c ſecũda:quia pꝛima fpiffar fperma ⁊ menftrua 
tín fubftannam membzozum mutat. Scda fanguinis fube 
ftantiam ín mẽbꝛoꝛũ foꝛmatoꝛũ mutat eſſentiã ciſdẽ aſſimi 
lans:vtraq; tamẽ operatur ci illis quattuo: qualitatibus 
1 imatíuafomarz oefignar omnía fimilia mẽbꝛa fue 
fo:me copetentía: ca perfozat 7 concauat. lenit t afperat 
ſolidat vbicũq; funt neceffaria.be oue virtutes tamdiu ope 
rantur: quoad fetus fozma compleatur. que.rrr.fiue.rrrv, 
fi fit mafculus perficitur.fi femína.rLoíeb?. Cir augmẽ⸗ 
tatiua quc cónominaturvírtus nutrítiua: generatíue mint 
ftratvirtuti: ſibivero ſeruit pafcirius.cencratiue feruítz qz 
fccum in longitudinezlatitudínezc pzofunditare augmérat 
et excendit quod totum perficitur cum iuuentus que.xxxv. 
annis cõcluditur cõpleatur. Paſcitiua nutritiue míniftrat 
quia cibum in membzis ſolidat et aſſimilat:qð fi nó fuiffet 
nutritiua ín fetus pꝛofunditate er toro effe ocfuifíer. ficut c 
fi veſica innetur et orlateturzfed tamen p: nó er» 
tcaditar. vnde natura mirabilis pafciriuam fecit adíutrices 
queetfi nutritiue feruíat: non tamen eam (t3 pauperauit 
natura:quín ⁊ alias quattuoꝛ virtutes dimiſerit fibi ferui» 
entes.i.appetitiuam:contentiuam: fcóam mutabüem et ez 
pulfiuam.lpe narurales actiones infunt vnicuiq;ʒ membꝛo⸗ 
rum.et eoꝛum nutrimento vel regimento:appetitiua enim 
bumo:es abifm fuam ſimilitudinem membzis oiíffipatet 
attrabit:ficut carni temperamétum fanguinis: offibus fin 
guinem fríciditati  ficdtati attinentem.cerebzo frigidum 
t hum:dum. fimiliter ⁊ vafa fibí trabunt fimilis.fel em (ans 
guinis amaritudinem:fple melancholie ſupfluitatẽ.renes 
aquoſos bu.lDec appetitiua vᷣtus cum calido ⁊ ficco opera 
tur. quía natura femper fibi zttrabír atíiquárulum calozisz 
cuíus trabere eft triplex. Pꝛit ũ pzopter eacuitates et ez» 
tenuationte neccffitates ficut carial;s in aqua pofira fi fu» 
satur neceffe eft vt illuc aqua artrabatur p:opier aerisva⸗ 
cuitatem quo canalis carere incipit . Secũdum trabere cft 
cum caloze: ficut ín candela ignis oleum fibi femp rrabit. 
Tertium trabere eft naturale:ficut magnetis cft fibi ferrus 
rrabere.cum virtute iſta membꝛa trabunt fibi conueníentia 
lirrus autem contentíua rerinet eis competentiavt eamu 
tet et excoquat.q̃ cum frigido 7 ficco operatur. Clirt?rutas 
bilis tractas res in ſimilitudinẽ membꝛo:ũ:⁊ in eoꝛũ ſubſtã 
tiámutat: bec cum calido t humido oparur.€ rpulfiua fup 
fluitates erpellít quasvirtus appetitiua attrarit. bec cá fri» 
gido t büido operatur. IDará vna digeſtiõi eft poa i. muta 
bilis ſcða que vocatur oígeftiua.quia cibantis fimilitudine 
aptat cibum . tres relique funt quafi ;igeftiue míniftre.na 
tura enim feat appetitiuamvttrabar ctentía mẽbꝛis 
digeſtiua tracta affimüat et confolidat. ficut videmus ín oi» 
uerſis ſeminibus:nam vna ct eadé terra: aqua quoq cóbío 


Liber quartus 


bita: t vnũqðq; feme trabit fibí fitis, vnde feminatozes rer 
re falfitaté se deiade in terra falfa ſeminant herbã 
quc vocaf fica. bec eim naturaliter eft falfa.vndea terra tra 
bit fibi firmílía:c íta oulcoca£ terra. Similiter oc cibis vnd» 
- Quodqs mébzos facit:qà digeſtiua coz ſilitudini aprat.cui 
neceflariti eft empusvt operatio füa cõpleatur.vndevirtu 
te índiguit contentiua: que tamdiu cibum teneat ooneccr 
coquatur. affimilet oígeftiua.Q? vero mẽbꝛa aliqua traxe⸗ 
runt fuperfiua: ⁊ non ſidraſſimilanda:neceſſaria fuitvirtus 
erpulítua expultrix eoꝝ que membꝛis erát inutilía. £ pera? 
tio ergo paftusoigeftiue tri pue effc videtur; paftus cm 
augimenrat folidat 7 affimilat, fanguis em̃ per venas afper 
fus mébzis neceffe eft circũquaq; dilatetur:poſtq; ſolidet᷑. 
deinde mẽbꝛo cuils affimiletur.vnde cófequítur vtinembza 
oilatenturt angmentetur.q9 teftantur qui boliſmũ patiun 
tur.quecüqs cim ifti comedũt:in nullo cos augmẽtant.Soli 
dationé cófirmant qui bypofarce mo:bo laborant: coꝛpoꝛa 
erfi eoꝛũ augmentantur:fed non folidan£. Sunt crm liquida 
et aquofa: cü ín eís calo: naturalis non operetur:íta vt cib? 
vígroffetur ⁊ inuiſcetur cita ſolidet᷑. Aſimilationẽ fatetur 
qui moꝛphea fatigantur.hoꝛũ erm membꝛa augmentantur 
folidantur fed non affimilanturzqà fit ppter mutabiís fe; 
cüdeoefecrionem.q: catis in cócauttate fua cdlaufuz babet 
bumos:em groſſum qué vírtue mutabilis in fanguincs mu» 
tare non potuit. £x bts ergo intelligimꝰ pafítoribus: quía 
augmentari:folidan: c affimilari: toti? paſtus eſt coꝛpoꝛis 
vii pip.cibo umpofuir rría nomina. vnü cũ iam non eſt cibus 
fed ponus fuccus, alterum cum iam ín ſanguinẽ mutazar, 
tertium eum augmeret folidet ⁊ aſſimilet. Unicuiq; mebzo 
fumiter cibus it ouobus oíucrfis tempo:ibus: cum em̃ fto 
macbus cibü fibi venientem digerat: parte fibi competere 
tem retinet quá in fui nutrimeri fubftatià cóuertat:poft ab 
atc fanguis ad exterioꝛes panniculos venit et cos nutrit, 
tem meri bucca:cum per eos cibus tranfeat parte fuam 
recípiunt.i.fubriliffima Q9 cft ficut fumus ende nutrũt᷑.de 
inde fanguís venite per venas ab epate ibi diuerſas nutrit 
€39; fubnie ínteftinum oe cibo a fromacbo oeftendente ad 
ipfum fibi fumit fimile nutrímentii, oeinde veneereuntes 
avena quc po:ta vocaturfanguine po:tantvnde ipfum nu» 
triant fibi t groſſum inteftinü oc abi fecibus fibi fimile ſoꝛ⸗ 
titur nutrimentũ.ad qð nutriendum fanguis oefcendít per 
venas in exterioꝛibus fuis locatas. ad epar afcendit cib?ín 
ftomacbooigeftus qué pvenas trabít medíaftínas fuic fto 
macbi. Rurfus cũ a ftomacbo oefcendit (3 ezcocr?ab epate 
ſugitur per venas que meſcraice vocantur , Similiter ⁊ ce» 
tera memb:a cibum od fuccus eft tiri pervenas fibí adiacẽ⸗ 
tcs fufcipiunt per quas cafdetn egreditur ab ea cum in fane 
guínem cft excoctus.Sed rame fingula membzo:us illud a 
memb:o »ebilio:í fibi attrabunt.ficutco: ab epate:epar ab 
inteſtinis. inteftína a vents vela foꝛtioꝛibus cusabundent 
multum.nec totum fit cís neceſſarium.ſicut ftomacbus ab 
epatc, vt íam exinanitus nutriatur inde.epar ením cum ní» 
míum fir índe ri m:membea entm fuam nímíam abun 
dàtias erpellunt ad oebílioza:ficut ftomacpusad inteſtina 
vel loca fibi vicina.cum enim ftomacbus in fuis abüdct fus 
perioꝛibꝰ p mery ſuperquitatẽ fuam erpellitet emittit.Si 
in fuperiozibus inteſtinis mittuntur ín inferioꝛbus expel⸗ 
lenda.duobus modis emittũt expellentia:vel cum fibi fum 
pferuntneceffaría et remanent fuperflua. ficut aim ſtoma⸗ 
chꝰ tãtũ dbí recipit quãtũ fibt cõpetit:qð vero fibi fupfluit 
ad inteſtinũ refjcit.vel cus eade fuperftuitas patiẽti mẽbꝛo 
noceat:qð fit modo ouplici cum multa quatitas fit cõtinẽs 
membꝛũ grauat vt diutius retíacre nequeat. vnde vomit? 
vel ſolutio ſequitur quc bomínes pzopter fuum comedere 
et bibere patiuntur : vel fi cibus ín íncidentes conucrtatur 
qualitates:ficut cum in ftomacbo rn cbo. mutatur. ende ín« 
ccuditur cbolera tandem ín ínteftinum emittitur ab inteftí 
no cum icendatur ín vicina retjatur rurfus: vel cum vomi⸗ 
tu perbuccam emittitur.cum bac virtute naturali regimen 
tum cft co:po:is.fed cu5 rationabiliter dixerimus hmõi vir 
tutis actioncs: oemde quomodo  quáro ſenſualiter perci⸗ 
piantur:qð ouabus ſimilitudinibꝰ ín (tomacboc vulua mõ 


ftrauít ££a.beceffi memb:a apparent ſenſibilioꝛa perd có 
paratio fit ad fimilia membza, " zs 
| 2c virtute naturali ín ftomacpo operáte. £a.ítj, 
* a ín ftomacbo ín tráfglutiendie appa⸗ 
ret 


EA iquido, videmus ei animal quomodo cibus 
a bucca trabat « in ftomacbum mittat Sí de di⸗ 
cat quía curn cibus trabitur motus mery fit vo» 


luntariug:ita oícentrobuíabitur. etfi trafglutire 
voluntarium fit bomini:motus tamen mery atqp ſtomachi 
cft naturalis.q9 facile perpeditur ex fuauiscibi appetitu:in 
dignatur erf ftomacbus cii amara fibi oetur . Item ftoma 
cpü et mery rco non maſticatas ín famelicis videm? trabez 
rc pzeter motü bois volütariti, mery quoq; curtari vídetur 
ct afcendere ftomacpus er nimía trapendi victus appetitu, 
In quibufdam ctíà animalibus curtũ mery babétibus fto» 
macbum víqsin buccam trai afpicim?, 7 boc marte in gu? 
lofis animalbus:fuauem gcbũ oulccm ftomacbüt merp 
videmus ato trabentem. qué poftea epar cr nimio fui dul⸗ 
coꝛe a ftomacpo fibí mutuat. Q9 qlibet facile porcft pbare. 
Si quís em facile cibü comedat cui poft oulao: fuccedat:fi 
vomit?fubfequitur oulcio: vltim? euomitur.ftomacbus ci 
er abi oulco:e oclectat in ꝓfundũ fui illum tráfire cogitur 
E cótra.fi qs cibum vel potũ ꝑcipiat qu£ ftomacb? faſtidiẽs 
abbo:reat: vídem?(tomacbüt mery m bís cótrabí t rusari 
Qué quoquo mó recepta inuíta retinentur ct coacta . Itẽ fi 
ds per pedes fufpendatur « capnt inferis babeat: datus 
cibus fibi tranfglutit c ſtomacho dimittitur:vnde liquet qz 
nífi appctít? naturalís eſſet ſtomachus fibí cibü non trabes 
ret.& otentiua vero virt? cibum ad ſtomachũ venientem er 
oib? coftrínait laterib? eiuſq; inferioza claudit vt nequeat 
líquo: egredi.Sitr eũ ínteftina retinẽt cũ a ftomacbo mítta 
tur ad cade. vnde líquidiffime cóftat q:Ptutes conrentíuam 
ftomacp? c inteſtina hẽant:qð apertius vide£ fi ín aĩali có» 
edente cóedéda reuoluam?:fi erm cibus fibi oet : « ilico in 
terficíat ili abü er otbue ꝑtibus cum fuís panniculis con» 
ſtringit ſtomachus:ꝙ fi aliquãdiu differat᷑ occídí quoad ci⸗ 
bus in inteſtinis dirigatur:inteſtina ſitrvndiq; cõſtringunt 
feces.vñ intelligit qꝛ inteſtina ⁊ ftomacous vᷣtutẽ hẽant có» 
tẽtiuã qua fibí ↄueniẽtia retineãt.virtꝰdigeſtiua incipit qr 
⁊ cõtẽtiua:cũ erm ſtomachꝰ ꝑmediatoꝛẽ mery fibi cibũ tras 
rerit; vndiq; put oírím?cóftringitz ín interioꝛꝝ pãniculoꝝ 
vertit naturà:qo duabꝰde caufis ftomacbus facit.pᷣmũvt ſi 
bí cibi oueniẽtẽ faciat: c oe ipíus ↄueniẽtia:ĩterioꝛes pan» 
niculos fm ſuã naturá nutriat, €cÀa cá eft vt leuioꝛẽ epati 
reddat;quatin? alleuiatü ⁊ depuratũ faali? epar ín fangut 
né vertat.ficut em bucca ipm mutat vt ſtomachus facili? re 
cipiat:itidẽ ⁊ ftomacb?facit epati.epar ín naturá fan.mutat 
vt facili? eũ ſumãt cetera mẽbꝛa. Impoſſibile ern eft alícu(? 
rei multas q̃litates fübito mutari in 2rías: nífi pticulati et 
paulatim fiat,nó em panis põt fübito i fanguine mutari vt 
in cozp?venerit. $5 pꝛiꝰ Loze aliquãtulũ ; poft ín fto 
macboPm naturá ipfi? ocide i fubtile tteftinü mittit : «i 
aliquãtulũ mutat.poft cparfibi trabit p meferaicae venas , 
⁊ tàd£ i fanguine mutat. vene fanguine fibi trabüt fcm ab : 
eparc»t facili?cetera mébza i fut mutet fubas. In o:e muta * 
tio cibi facile pot ꝑcipi:qð em inter dẽtes remanet purridii 
p:?effici£: c rádé in naturã carniũ bucce mutat᷑:ſicq; cũ car 
nib? « phlegmate miſcet᷑.qð digeſtũ ⁊calidũ fibí oat caloꝛẽ 
pblegma em calidũ⁊ digeſtũ fic coóícimue.a: fupümpofito. 
ferpigimes t apoftemara fanam?:fcozpíone$ interfiamus. 
"ite cibi qualitates mra flomaepum naturali calo:e mi 
tate cũ digeſto mífcentur pplegmate vbi maío: fit ci? muta. 
tio.ftomacp?ei o:c € calídio: Dpter cbo.ru.ad íps oífcurrcte 


a felle : cz quía calídio:ib? membzie vicinatur:3 Oertra epar 


babens a fimftra vcro fplenem: co:t diaphꝛagma fuperius 
doꝛſi lacertos poſterius:in epate pluſqᷓ in ftomacbo cíbus 
muratur.quíppe cum epar illo multofit calidius: quía natu 
ra eft fanguinis ſibi:ſed tamen coagulati, Vrtus erpulfio 
ua incípit cum actio digeſtiue vel contẽtiue finicrit: toma» 
cbus enim cum cibum digerat quí fibi fimilatur. fufcepit ín» 
quãtũ ei fufficit:qà remanet dfi fupfluusc fibi 5riti grauat 
eũ cũ nó fitfibi neceſſariũ.Oꝛe erm ſupioꝛi foztíter daufo: t 


$ beoxícc. 


«qd po:ta vocat aperto:ín fübtileinteftinum ꝓijcit 
— inde ſuſcipit:ſuccũq; totiꝰcibi meſcraica atira 
dirs fuperftuit groſſum inteſtinũ ſuſcipit a ſubtili.ſ.feces 
flam ititudine fua accepta qð grauat eijcit foꝛas.meſe⸗ 
raicavero ſuccũ que accipit humidũ mittit epati:ibiq; in na 
zurá fanguinis matatur, ocinde vnũqðq; mẽbꝛum per vc» 
nas attrabít fibi: put fibi ↄꝓpetit.qðremanert.qꝛ fuptinü cft 
ecterís mittit mébzis eiuſdẽq; retappetiuis.$55 fi qo ftoma 
chus trarit eũ moleftaucrit expellit. Moleſtatio em ftoma 
chi ex nimíerate eft potus:vel cibi cum oc vtrog; plus ſuſce 
perit d opo:teat: qð cii vomitu ficut ín ebꝛioſis expellit.vt 
cum digeſtiõe ficu in gulofis. Itẽ fi cibus fiue potus intus 
ſtomachũ ín malas qualicatesvertatur : fiín fup;ozi natent 
ftomacbo vomitu emittũtur.Si infcrioza ſui grauentur:cũ 
Oígeftione expellũtur.vnde copzobatur ꝙvirtutẽ eppuifiua 
babet ftomacpus. IHónevides in vomitu ftomacbü cii alijs 
ín ſuperioꝛa moueri viſceribꝰ:cum digeſtio dureſcatvel acu 
tos cii incenfione babeãt humoꝛes inteſtina.nonne cà ains 
viſceribus ca vides moueri ad inferioza: cvltra modũ cxire 
alíqn : fiait videmus fieri ín thenaſmon.Cõſtat ec his oĩbꝰ 
ftomacbü jtruo: fulciri virrutibus.appetitiua:contentiua: 
digeſtiua:expulſiua. fitr bas babet cezera cozpís mermb:za. 
eiufdem invulua operatione, Xap .iiij. 

Icut in ftomacbo bas quartuo: vᷣtutes cuiubet 

— r ddidimus ĩteiligbiles:in vulua iride faciam? 
CAN ops: vter ouobus Dis ín altje fimile cõſideretur 





. tmembzte. Superius er ín n:emb:0:6 coplerióe 
diximus:ꝙ ocfiderium et cõcupiſcẽtiã trapendi 
fpermatie ivaluá natura fecit:qð fuít neceſſe ppter gnare. 
due appetitiua boc cogit fier vt tn coitu eft ſentire:qꝛvir⸗ 
gam fibi rrabiteulua:ficut fanguinemventofa:boc tũc tem 
poꝛis fit cum femína cõcipit.Cum cim vícinit?vulua a meno 
ftruo fanguíne müdiíficct :c ceteris 5rtje cadé humoꝛibꝰde 
puretur:tũc marieiu trabédo fpermate animat:qð cü rece 
perit vndiq; illud tta bzácat atqp claudit: ne ficut bip.dixit 
acus intrare potlit:fic vulua manet caufa quoad infanris 
(mplc£ fozma.vn vírtue intelligit cótétíua. &irtue mutabi 
lis círca contétiuá e£ palam fitín mutatione fpermatie dli» 
tatiua:⁊ ſubſtãtiali ĩ diuerſitate mẽbꝛoꝝ infantis. s£rpulfi 
uc actus duobꝰ apparet tꝑibꝰ:velcũ mebza ifantis ſupple 
antur:vel cum infans moꝛitur.qꝛ infante cõpleto mẽbꝛatim 
expellitcõtẽtiue ⁊ mutabilis actione iam deñnente: ſucce⸗ 
dit actio expulſtue qð mẽſe.vij.vij.ix.vel.x.ñit.æxpellit ĩtan 
temvulua duplici de cauſa.vł quia infans grauat ne ꝓpter 
fuí quãtitatẽ valeat cum ſuſtinere.vel q: fibi cibũ cóuenten 
té non inuenit. Unde pedũ ꝑcuſſione panuiculos arciuolu 
tosvt creat rũpit:ruptis aüt pannículís bumozes 2tentos 
intus vulua ſuſcipit:qͥs cü ferre nequeat expellit eos fozas 
i£rpulfioinfantis mo:tui ouab?fit er caufis: vel q: eruginẽ 
parit quá ferrc naturavulue nó patit. vel q: rupto alíá pan 
nículoz humoꝛes expellendi e35 cogunt. $£ft gin pparulo 
becmébza vírtutes Qttuo: habere.Eſt er in ftomacpo aps 
petítiua cü trãſglutiẽda trãiglutiat:illa eadẽ cocundo eft in 
vulua, f£ ótentiua ín ftomacbo oum cibi fiat ercoctíozinvuls 
ua od infante gñat.Mutabilis i ftomacbo cibi ĩ naturã fua 
eft ↄuerſio:in vulua eft cü fperma ^ méftruain diuerſoꝝ 
mẽbꝛoꝝ ifantís mutat centia. sEcpulfiua i ſtomacho:in fub 
tile ĩteſtinũ cibi eft emiffio.invulua cũ infantẽ panat. Itidẽ 
ín ceteris vt intelligat neceffe eſt mẽbꝛis:ſine bís em nuila» 
tenus poffent regi. He Qttuoz vᷣtutes nature funt míniftrá 
tes:⁊ ín cuſtodiẽda fanitate: c infirmítatis curatióe.Dasvo 
cat bíp.infirmitatü curas:q̃ digne ſunt hoc noie vocari: q: 
puftule fiuc apoſtemata fine exterioꝛi medicamine perbzs 
viden£ curari inirmitatesmulte p bas fanátur fomno fiue 
requie.moꝛtuoꝛũ eti coꝛpoꝛa ab barum naturis videm? fe 
parata in paruo tẽpoꝛe putrefacta. 
De virtute fpíríruali oilatante ct conftríns 
gente, Capitulum.v. 
Aperiꝰnos dixiſſe meminimꝰ:qꝛ ola co:pa tribꝰ 
—— 
jnaturali diximus:de ſpũali oꝛdo expetit dicamꝰ. 
Virtus ergo ſpũalis eftila q víuificatzcuD fun» 









S'o.tvf. 
damentü eft co:,a quo vita ad mébza co:pis pcedit viuificã 
da.hec quãdã paber partem cui mi C quadam mini 
ft;anté. Der illam axi miniſtratur cozc arterie ouarantur:ct 
conftringuntur.que míniftrat iram:pugnam:oignationem 
ct ofiatione (uppedizat, Sed nos pꝛius oe dilatante et con. 
ftnngente Qicemus . Dilatatio cít mot? localis a med.o ín 
omnts extremitates.ficut arca fabz0:ü agirur folles.cum 
ei aerem recipiunt:circáquagp fc ectendunr. £Co(trictio fit 
ecouerfo.i.ab extremitatibꝰ ad medi: qð in eifdz foliibus 
vidctur,cü em̃ aer emirtaturzfolles vndiq; coftringunt ouo 
aürifta virtus complet operanua: coꝛdis ramen ⁊ arteria 
motus nor cr toto ſimils cft follibus:ficur media arbitrzs 
tur.Hoꝛum em̃ motus virtute acris appe titiua perficitur. 
quevirtus in co:de fadt idem qð ferranus arca folles.quia 
virtus coꝛdis oilatandi aerem a pulmone tratít.qui pecroe 
re medíato:e ad pulmonẽ vadit. Zacertus em qui eft inter 
coftas pectus cóftringit ct oLatat.Q5 cum dilatatur pulmo 
cum eo ampLatur: aeris introitus bunc gcftum coníequi» 
tur.aerem enim cumvírture appetitiua co: a pulmone fibf 
trabit:poftea arreríc a cozde.bac cadem virtute er trabunt 
qð trabere oiatur tractus flatus effc , Cirrus coftringendi 
fuperfluitat fumo(am a coꝛde erpelüt. ide em lacertus qui 
eft inter coftas conftringit co: ⁊ arterias:qð fequitur o8 pe 
ctus conftmingitur.Dac autem conftrictióe fumofam ſuper⸗ 
fluitatem erpellunt coz 7 arteríc.pecaurem conftrictio cox 
dís eft emiffio.vterqs á actus anhelare fiue flare oid . Ar⸗ 
terie que codi fünt viane aerem ct ſubtilem fanguinem fi» 
bitrabunt:oum oilatantur et cóftringuntur.aer ct fanguis 
emítruntur, oum ergo otlatantur vtraq; neceffe eft accipis 
antur:⁊ vtriſq; repleantur. Sed ille arterie que cozdi funt 
vicine acrem a foris venientem videntur redperezinter bae 
€t pꝛioꝛes medie reapiunt a cozde , be etiã primo fanguin£ 
fubtílem avenis recipiunt.Quedã enim foꝛamina hñt vene 
inter fe et arterias per que anguis introeat.qð cópzobarur 
fanguis venarü totus oiabitur, bec enim oilarandi virtus 
ci: conſtringere que anbelitus fiue flarus vocatur. qui vos 
luncario fir motu:et cii pectoze mouef.motus autem pecto 
ris fit cim lacertis.ois auré morus quí cũ neruis fit ⁊ lacer 
tis ef^volitar?:q9 inde copzobaf:q: cá hõvelit tenet eũ ali 
quãdiu.cũ em fetẽtia fentiamus oiu ipfum cobibemus, 

«P fatus iuuamentis. £3p.vj. 
3 IRbelítus fine flatus eft neceſſarius: vt caloz 
naturalis per eũ remperetur: et fpiritus vita 
lis per eumnutriarur.et (pimtus anímalís se 
neretur. Cuſtodia enim caloꝛis nzturalis rra 
zcxm | crus eft frigidi aerís ad fue temperamentum 
incenftouis:et eft erpulfto fumofi aerís cà fanguine cócrea 
ti, nutrimenrüvitalis ſpiritus:et vt animalis genereturfri» 
gíditatís aerís efttractus.fpiritui ergo anpelitus ẽ neceſſa 
rius:vt er aeris reperie augmẽtetur:gñatio vtriuſq; tẽpera 
menti ſanguinis fit fumofitatezfiait dicturi fum? cũ oe ſpũ 
diſputauerimꝰ. Cperamẽtũ fanguínis cz temperie fit calo 
ría naturalis:calo:is naturalis tempatio fier moderatio» 
ne diete ín abo fiue potuvel ín altjs, CInde opoztet anbeli» 
tus fit mapimum iuuamentum co:pozis. vitam ením cuftos 
dit que finc fpiritu non manebit:neq; fpirirum poflibile eft 
permanere fine moderato caloze naturali; neq calosís natu 
ralís eft moderatio fine anbelitu temperato:quí cus dietis 
taliter cuftoditur.vt fanguis temperetur: vnde calo: natus 
ralis nutriatur , bic enim anbelítus magis eft neceffaríus 
& abus vel potus. Si quís enim fuffocatus tandem oi 
mittatur quoquo modovíuus : vel fi fit famelicus: vel fiti 
bundus:w recipiendo anbelítum: vt calo: 'naruralís refri 
geretur: citius feftinat dp vt vel fam vel fitim placare va» 
leat expetat. SRefrigeratoautem caloze: et fumoſa erpulfa 
fuperfluitate: pztus potus : deinde abus queriturzantmal 
ergofinepotu vel cibo altquádiuvitit:fed fine tracru aeris 
nullatenus oíu viuit . vnde íntelligirur non poffe fuftínere 
fine temperamento calozíe naturalis: ſuccedit enim caufa 
mostis oe qua ad p:efens oicturi fumus. 

¶ De cauſa moꝛtis. Tapitulum.vij. 







Liber quartus 


Alienus irit in ibꝛo que oc anbelit? fecit iuua⸗ 
| mento. mne aial neceſſe eft most ex coꝛruptiõe 
IcCrebzi:fiue ſpũs in cercbꝛo exñtis:vel ex caloꝛis 
naturalis coruptiõe.niſi effi caloꝛ naturalis coꝛ⸗ 
iae | umpa£ cereb: non facile coꝛrũpitur: neq; caloz 
iſte coꝛrũpetur finc caufis ſubſequẽtibꝰ.ſpůs aũt nó aliüde 
co:rüpitur nífi cũ exinanit vulnerib? cercbzo incidétibus ct 
vétriculos ipius antíbus:vel cũ calozis naturae t£» 
peramétum coꝛrůpitur.Si aür fpiritus retineatur vt exina 
nitioilla 3; ſicut cz vulneribus erínanitur. Cauſa g moꝛtis 
nípílaliud eftvt pote.ga.teſtat᷑:qᷓ vt caloꝛis naturalis rem 
peramẽtũ coꝛrũpat᷑.qð contingit ex caufis cozp? itrinfecus 
mouẽtibꝰ: vel ectrínfec? ipm turbantib?. £à intero: ſuoꝝ 
ctt inftrumentoy vcl dlitatum fiue fui nutriméti cozruptio. 
Sinftruméta igitur fua fünt cerebꝛũ.coꝛ.⁊ epar. Si cerebꝛuʒ 
co:rüpitur z mot? volütanus ab eo nó psredítur ad pect? 
vnde poft cófequit qp anpelít? auferat 7 caloz naturalis ex 
tinguat, coꝛruptũ co: vᷣtutẽ aufert Ton be pulmone tra» 
benté aerem.et oia ifta auferuntur.f£o:ruptiocpatis gene 
rationc aufertfanguinís quo calo; nutritur naturalis. hoꝝ 
finguli vel pprer malã — eft.vel ppter offictalé 
moꝛbũ.Cõplexio mala.vel eft caidiffima d re fibi ſubiectã 
incendit ficur videt in peracutiſſimis fe, quibus cíto hoĩes 
moꝛtificant᷑: vel eft frigidiſſima:ſicut ín mozbo d dicitur co» 
gelatio. Ovoꝛbi off.ciales funt apoftemata calidavel frigida 
Q pzedícta patitur membza:ficut apoftemata cerebꝛi que 
otrimus eflc frenefim:vel opptiationem fuazficut epilepfiá 
apopleríam:tn qbus mo:bis cerebzü claudit frigidis con 
gelatío pumoxíbus:ne 9tus moríaa ad fpi tranfircvaleat 
vude »fequít vt ſpũs auferat. oppítatío fi ad puhnonẽve 
niat aeris tráfitus denegatur coꝛdi:vnde calo: extinguitur 
naturalis. Vene — fi oppiletur:ne ad cas poffint ſpũs 
tranfive:necefie eft vt infrigidẽtur: neq; fanguis ín eis snc 
tur ⁊ índe caufa moꝛtis cõcomitatur. In bís tñ oib? co: pa. 
tiens moꝛtificat. velocíus ein in paffione maríma nim moz 
tificant cito cerebꝛũ ct epar ín medio, vnde nó facile ifirm? 
euadit.;E£3lo: naturalis coꝛrũpitur in qualitatib?: vel ez tna 
puo caloze ficut ĩ peracutís fe.in dbus calo; ertraneus ad 
calo: naturale penetrat vt ipm cito deſtruat: vC er potióe 
calidiffima:ficut eft eufoꝛbiũ ſitia.vł er nimía infrigidatio 
nc d babet caloz£ cito ertinguere: vel ex fupzadicta congela 
tionc: vel ex frigidíffima potione:ficut opio (ufquíamo qb? 
ifte calo: extinguitur: velex nímia inanitione:ſicut folutióe 
nimia:vel pplebotornía fame vcl ſiti his em omnibus calo: 
oeftruitur naturalís cũ nó babeat vf nutriat᷑.nimijs reple⸗ 
tionib?,vt fi bó bumidio:ib?cibis quoq vel potíb? adco re 
ficiatur et multís hoꝛũ cóculcationib? ſuffocetur:qð ebzíos 
fis folet contingere er ventriculoꝛũ ⁊ viarũ cerebꝛi repletio 
net ficut cótíngit pinguiffimis boibus quibus vene 7 ar» 
terie nimia conculcat3 pinguedine adeo coarctanturzvt cae 
loꝛ iſte extinguatur.Ab exterioꝛibꝰ calo: ifte naturalis coz» 
rumpitur: vci cüi fozas totus egrediturzect mtus totꝰ adu⸗ 
natur: vel eg nimia plenitudine:vel cz anbelítus extinctiõe 
fiue er fubftátie fae vel ez qualitatũ ſuarũ corruptione: vñ 
fo:as totum exire cogitur: vel totá fuam fubftantia z fuum 
nutrimẽtum expellit: tota fua excluditur ſubſtãtia cũ nimiũ 
gaudiũ ſubito oíffoluit: ct exire e facit.vnde cito qs moꝛit 
qꝛ coꝛpꝰ ĩterius refrigerat᷑:vtriuſq; paſũo lucerne affimilat 
q̃ adventũ validũ ponitur:ipſo emvento ſupueniente extin 
guitur.Audiuimꝰ em multos pꝛe nimio gaudio fuiffe moz 
ti05. Tota ſubſtãtia ecpellítur a rebus (n cerebzot pectoꝛe 
nimiã incenfioné facietib?:d cum vſqʒ ad ventriculos eoꝛuʒ 
penetret caloꝛem extinguit naturalem.huius caloꝛis natu⸗ 
ralis nutrimenti tollitur ez vcnarü er arteriarũ incinoni⸗ 
bus.vnde totus fanguis eriens caloꝛẽ naturalẽ extinguit: 
—F lucerne aſſimilatur cui oleũ ſubtrahitur. Cauſe deforis 
büc itus colligẽtes tímo: ⁊ doloꝛ funt fubito cótíngéteszds 
bus dũ calo: adunatur ín vni cetera mébza infrigidátur: t 
inde moꝛiũtur.Ex plenitudine coꝛrũpitur ci qnis ín aquas 
fubmergif:impletis em̃ coꝛpoꝛis cócauitatib? anbelit? op? 
pilatur. vnde hoĩes fuffocant t moꝛiunt᷑: qð lucere affimi 
latur q̃ nimio oleo redüdat , Snbelítus extiguitur er nariũ 










et oꝛris predufionibus: vel fuffocatione cũ ſumibus:qð lucer 
nc ardenti affimilatur ; que fi vaſe quol5 fubito operatur 
extínguitur ; c ad cam exterioꝛ aer ingredi ro permittitur 
faufa vifi caloꝛis fubftátta cozrüpi£: mali cft acrío odozat? 
fecéti fumo admirt?d oc oíflolutis naf moztuoz coꝛpibꝰ 
vel puteoꝛũ lutofoz fetoxbus:d paffio afiimilatur lucere 
infurnofie locis pofite. Itẽcoꝛruptio fubftátialie moꝛſus 
eft alícutusvcnenofi reptilis cuius venenũ coꝛpus pfozat:t 
caloꝛem naturalẽ vitiat.Caloꝛ naturalís ín q̃litatibꝰ duobꝰ 
modis coꝛrũpitur:vł qꝛ ita calefitvr diſſoluat: qð fn balneo 
couemt calidifimo cómozátib?: vel in fole calidiffimo eſtuã 
tibus:qð affinilarur lucerne nimio igni vel foliappofitez vl 
er nimia infrigidatióe. ende caloꝛẽ eft 2gclare:boc cõuenit 
frigida loca obambulátibus:vel fupniuem cadẽtibus:qð fi 
iile € lucerne frigido loco oppoſitẽ.Sic naturali caloze coz 
rupto er pís omnibus moꝛs ſequitur:eius ergo nutmmcto 
vel téperaméto viuitur.s£um ergo bó nullatenus poſſit eẽ 
fine atibelítu:conftar anbclitum bots magnus effe ſupple⸗ 
menta. Suff:citnobrs diſputaſſe ocvirtate ſpũali cui mini⸗ 
ſtratur:dicendũ eft oe ſpecie coequeua ſibiea.ſ.q̃ mitiiſtrat. 
¶ De virtute ſpirituali paflibili, f£ap.vitj. 
Piritualis virtus que míníftrat íram pugnã in 
dignatione ⁊ dñationẽ fi itat hec aũt dicit 
miniftrare qꝛ ſit ex caufa itercidéte, aliquádo ex 
| s i naturali calozezque caufa ipm mouct caloꝛem:ñ 
or cut cft ira, Ira em eft feruoz co:dís per. qué ca» 
lo: naturali fubito ertra pzoztipíc: cum aia ob üllatas iniu⸗ 
riae excogitatã víndictam explere oefiderat, Similiter pu» 
gna eft ci calozifte ad exterioꝛa exeat: cü quis paré fibi fus 
perare labo:at.oubitans nc humilis ⁊ ocfpectus ab alfjs ha 
bcatur.S5í patiatur vt rion ab alío víncatur onarío eft. In⸗ 
dignatio eft cà aliqua extranea re calo:em hũc agitante ali? 
quis alicui idignatur fe ſubijcere.his ifta funt contraria. Ti 
mo; €ft cus calo: fc occlinat ín cozpozís ínteno:a quádo aia 
fozmidáda refoꝛmidat:in audítu ficut tonitruũ:inviſu ficot 
leonẽ fiue tygridẽ videre, Zwmniditas pugne eft cótraría pe 
pter quà calo: interius deſcẽdente: veloclitefcente eí qui 
pꝛius ipᷣm impugnauerit velít nolít cocitur quiuis ſubijci. 
quod confcquitur cum quis a maioꝛe füperatur.2ommae 
tioni ⁊ índignatíoni cótraria eft humiliatio ⁊ deiectio ante 
mi.virtus ſpũalis miniftrans cftbmói . Cõcoꝛdant autem 
medici et pbilofopbi:qp be vírtutes a pzincípalítate cozdis 
funtnafcentes ⁊ rónabilibus ⁊ írratíonabilib? competunt 
animalibus.vᷣtus em̃ aialís míniftrata : vel cui miniftratur 
qua coꝛ⁊ artcric dilatant:⁊ ↄſtringũtur:aĩal quodlibetvíu£ 
ficatur c oibus cõmunis eft animalibus:mim ftranté fimili» 
ter conftat eſſe cómune, Sed tamen animal rónale mo:tale 
bancbs cus oiferetione caufa ronis in cerebzo fedentís: vñ 
cõuenit vt aliquando írà copibere poffirzanímal (rrationa» 
lenaturalíter babet et fine diſcretione. 
Devirtute animata, Cap̃ · ix. 
gx "Hrtutís animalis habitationem cr fundamẽ 
n cõſtat cflc cercbꝛũ. cft aute tríum gene» 
rum, ni qà per fe folii erplet cerebzü:ouo 



















: bus tam&neruís mediátibus ab co cófidf, 
E Y ANO a folo cerebzo cfficituro:dinatio eft.que 
UB a! in tía oiuiditur.(.in poantafia:rónem:z me 
moꝛiam.Senſus et motus voluntarius neruis mediãtibus 
conficíütur, [Hos pꝛius dicemꝰ oc virtute oꝛdinationẽ facie 
tc.berreo vᷣtutes. ſ.phantaſia:rõ:⁊ memozía:mensvocaf.q 
bus ab írrationabilib? oífferim? atalíbus. et maríme intel» 
lectu quíbus alie due ex ĩtellectu pdeũt.Homini becfuere 
Dpia:qm omnib? animalibus dignioꝛẽ eſſe cóftat. anímal 
em irrónale quicqͥd agit naturalíter facit:⁊ fine diſcretione 
vlla. Unũquodq; triũ ín cerebꝛo locũ bs ppzíum vbí fedent 
et ende exeunt: locus em imaginatiõis in pꝛoꝛa cft cerebꝛi 
Locus vero intellectus fiue rõnis vctnculi fant puppis ces 
rebꝛi:in quibus eſt ſpũs animatus qui has actiones conſe⸗ 
quitur.harũ vnaqueq; ꝓpꝛiam babet actionem: virtus em 
imaginationis eft d foꝛmat et imaginat᷑ et mittit ad intelle 
ctum. Intellectus iuder eft ⁊ diſcretoꝛ rerũ quas ab imagi 
pationc rónabiliter ſiue ſolo intellectu ſuſcipit ad operãda 


Theorice. 


^ua exoiritus animatus illa petit mẽbꝛa que operari 
mantas rt motum erpleant voluntarium ; que in folo 
íntell cu funt c memozie comedátur OMemoꝛia foꝛmat in» 
tus pofita 


$ €3 donec ad actum ducas. 
«Pc vírtutc fenfibili, Tapi.x. 
23 3rtutes fenfibiles t morum volũtarium cere» 
j|o:um facít pꝛout diximus: mediánbus neruis 
Lect qui earum inftrumeta eſſe copzobátur; cü ſpũs 
ais ayveẽtriculis ad mẽbꝛa p neruos exeat.vn⸗ 
Aae intelligitur ꝙ fi neruus incidaturzíenfus ct 
xolũtarius motus:méb:;o cuius crat auterũtur.Solus em 
fenfus vel motꝰvolũtarius:iunt ficut nerui virt? fuerat. In 
tractatu neruos diximus a pz0:3 cereba neruos ꝓgreci:ta 
cientes fenfus vt molliciem facili? ſentiãt:quibꝰ volütarius 
motus efficitur a puppí cerebzi egreditirur:ne ppter motus 
facile rüpatur. De fenfib? ⁊ motu volütario fatis otrimue: 
nó ergo repetẽdus eſt:ne legéríbus faftídius facamꝰ:tantũ 
modo bic oicetur quo operetur, &lírtutes fenfuum quinq; 
funt.vífus:auditus:guft?:odozatue: tact?, lir? vuus cit 
fubtilio: alijs: dppe cus eíus natura fit ígnca ignis adt tres 
qualitates bs. ammá : ruboꝛem:⁊ fpiedozerm.oculi folum 
oc igne fplédo:é habẽt:lumen ergo € coloꝛes à ſentiũt:diei 
erüt folum; vi colo:es diſcernũtur. vifum maio: ſubti 
litas ſeqtur auditum:cuíus fenfus eit aercus ⁊ ꝑcuiſi aeris 
ſonitus:qui vor effe intelligitur. €lor emnibil aliud cft: cp 
aerís tactus. 3»oft auditi maio: fubrilítas fejrurodozatus 
cum eius natura fit fumca. fum? vᷣo inter terreftria; c aquos 
fa fc b5.'Doft odoꝛatũ fubrilío: cft guft?: cui? narura € aquo 
ſa:ad ques oẽs ptinent liquozes.Zactus groffio: eft oibus: 
qꝛ natura fua terrena eft; vr pote bumída in duris ⁊ mollib? 
afperisc lemb?:calidisc frísidís. lo fingta fua fic implet 
officia:vt mutẽt fei naturas rerum quas ſentiũt:quas cus 
tandem mene ſentiat:intellectui preparar. 
¶ c virtute vifus. Capi.xj. 
Y 3fus cum fit fenfus igneus:ignis aũt fubtilio: 
d Ifit oibus müdanie co pibꝰ: neceſſe eft alij8 fub 
P tilio: Dabca£ . qð illud cópzobat : q: 2pzebedit 
Se Longe remonflima. alij vo fenfus tm fibi ꝓpin⸗ 
VE xh qua : ſpũs aut vifibílis oe cócauitanibus nerut 
vtrifqs venit oculis.nerui aüt a verriculis pze 
cerebꝛi peedüt: qui antequam ad oculos veniant coniuncti 
neceile eft vt redcanr diuiſi ad cofdem ramos qui cryſtal⸗ 
loydo fe folídát. bec aüt cryftalloye pzimum inſtrumentum 
fpüs vifibilis:que eft lucetiffimac clariſſima.vnde confe? 
quitur vt cíto fe aptet coloꝛidꝰ.ſpũs em̃ vifibilis qui oe cere 
bꝛi eft vetriculís ín cócauítatem neruoꝝ carificatus incidir. 
vnde poft vſq; ad cryftallopdes ꝑuenit:cuiꝰnatura ficut aer 
diei clare cft Ciara. que cà ad cryſtalloyde⸗ pueneritzinde fo 
ras crit: c fm ſimilitudinẽ fui miſcetur ad diei aerem:Q ouo 
cum fibi incoꝛpoꝛẽtur vtraq; citiſſime cómutárur:aer em̃ et 
fpüs facile viſaꝝ rerum fe cõmiſcẽt coloꝛibꝰ.ſpũs aũt cryftal 
loyden exiẽs mutationẽq; fibí deferẽs dito mutat cam itt» 
dem:quà mutationem cũ mens fenferít que invétnculis eft 
€crebzí res exterioꝛes coloꝛibꝰ diſcernit:ſᷣm coloꝛem qs foꝛ⸗ 
mat coꝛꝑis quátitates atq; motũ intelligit.aer em diei luce 
tiffim? tãtũ (pii oat fupplemérum:quátus ⁊ neruo cerebꝛũ. 
neruꝰem̃ a cerebꝛo ſenſũ atq; motũ ſuſcipit ſuiſq; poꝛtat mé 
b:ís. SSilr aer exterioꝛ vifibuli ſpiritui coloꝝ fert mutatiões 
⁊ ſpũs cidem méti infert mutationeʒ:qð tũc tm̃ efficitur cũ 
interioꝛi ſpũi ſplẽdoꝛ exterioꝛ 2iügitur:nullá tfi mométus ín 
tervtrũq; 2fiderarur tractũ:etſi em res d viſui tãgitur lose 
moueatur; mete tfi fine vlla tpís quátitate »fpiditur:qà tũc 
confequitur ci aer nos circüdans eft claríffim?:modonebu 
lofüs:vt cito coio:íbus immurerur:qui fi nebulofus eft aut 
obfcurus:fpüs vífibilís íntercluditur « obfcuratur: c obfcu 
ritati fibt obuiãti ímmozatur ncc ad qð amplectédá tẽdebat 
amplectitur, ifr fi coꝛpꝰ alíud ínter fp zrem quà vídere 
anbelat obücitur:nullten? pót penetrare ſpũs. Idem in tao 
ctu inuenttur. Sí em oígitus incenfionem vel doloꝛem patí 
tur:inter tactũ dolẽtis oígiti atqs métis nulla quátitas cófi 
, deratur tprscnifi fo:te patiatur neruus quo ad digitũ poꝛta 
tur fenfus, de alijs quoq fenfibus idem cofideramus, 








Mio 









J 









auditu. £ api. rfj. 
* f£ anditu fatis diximus fupen?-oc loco er pꝛo⸗ 
cerebꝛi vbi fedes eft quarti vei quinti paria. 
xit 9 parce nerui ezeüt:Qui p 0s petrofum in fozamá 
9 eps A naauriculaz fecedüt vbi fe dilatat: 7 egtencüt 
— — «ta penit? aperiũt.hoc aüt opermetum:3ucis 
tus pꝛimũ eft inftrumétum idem valẽs auditui:qð vifui cry 
ftauoys.bui? natura eft acrea d fenfus audiẽdi per pdictos 
neruos ad aurcs puenit a cerebꝛo:auditus ergo ita nit.cum 
em̃ vor aerem tãgat:⁊ ractus aeris ad aurículas pueniat in 
carum cócauitate penetrata tádem"fe adunat inde ptinccs 
ad auditus fozamina:ficut mans! eftus vt vndas faciat al» 
ternas paulatím.ractus em ppinqui aeris ppínquioem p» 
cutit ile ſuccedẽtem fibi:⁊ in boc tádiu alternatim quouſq; 
adaures penetranent vbi loci ingredi£ qué toꝛcular voca 
ri diximus.vnde cü ad neruoz veniátoperiméta in tacti ac 
ris naturá mutátura natura. SSüt aũt fimilia: q: vtraq; ac? 
rea.hec aũt immutatio ad métem oedudturp neruos, mẽs 
vcro fic oifcernit naturá intromiſſe vods. 

De odoꝛatu. api.xiij. 
SDoꝛatus groſſioꝛ eft auditu : cui? fenfus eft qſi 
V fumus quidã.huius inftruméta ouo diximꝰeſſe 

JE e fruftila a cercbzo pdeuntía mamillis aſſimilan 
tia:quevicinãtur offi colatozio fimili. dozstus 
eO, ergo ficjfficirur.fum? em odoꝛiferi coꝛpis oiflo 
lutus aeri cómifcetur nares inarefiur?quem cerebzi vẽtricu 
li p illaouofruftula attrabür fibi t in ſuam mutat naturam. 
bácaüt mutationem tádem fentit més, acrís vero tract? ce 
rebzo eft neceffari?d idem fibi facit qð coꝛdi anbetít?.o6 erit 
dilatat᷑ acrfrigid? ad ipm refrigerandũ intromittitur. Dũ 
vero ↄſtringitur fumofa fupfluiras expellitur.dilatatõe ici 
tur aer guttatim ad pulmonẽ trabítur:quí trac? odoꝛatus 
ó:.ífto er motu odozáda odozamus cũ fruftulis illis duobꝰ 
fumus ad cerebꝛũ trabédus aeri admifcetur a coꝛꝑe odozife 
ro diſſolutꝰ.alij odoꝛem nanb? attribuũt:ſed iam fuperius 
ccs erroꝛem cófutauimus. " 
¶ 2c suftu. CTapi.xiitj. 
(tus eft groſſioꝛ odoꝛatu quãto fumꝰ ſubtilioꝛ 
e aqua 2uinatur, fenfus em odoꝛatus eft fumeus: 

















tGuftusfenfibilitas eft aquofa bumectatio:que 

inter fumü ⁊ terram aqua cõmunicat: ꝓpter boc 

- aüt natura fui pꝛimi inſtrum éeriilingue rara cft 

ficut ſpõgia:vt humectatioes affimilet aquofas. pedit ves 

ro quidá neruus a cerebꝛo quí pꝛout diximꝰ a terrío pari fe 

iGsirur 7 bic p lingua diuiditur:vt guft? oet fibi fenfum qui 

fic efficitur. res guftáda cii ad linguam veniat: z eius cficn 

tiam tágar fuam naturá ín caopera£ : vt lingua in fuí natus 

ram mutet illa ast mutatio tágens nerud-p eum mádar gu 

ftum menti ad illum diſcernẽdum:⁊ iudicádum ficut fupio 
rco fecerunt, 


¶De tactu. Tapi.xv. 
ctus filis eft alijs ſenſibꝰ:qꝛ mutat fe ín reí ſub⸗ 
itam que tãgitur:⁊ p neruos mẽti mutatio mà 
I FE datur illá mens fentit mutationem.oẽs aũt ſen 
*. fus pter tact ppzía babent mẽbꝛa vndefentiür 
Sed tactus eft in mẽbꝛis ronus coꝛꝑis nift ín vn⸗ 
guibus t in pilis:vnicuiq; em mẽbꝛo nerui aut a nucha ve2 
niũt:aut 3 cerebzo vt fenfus oetur eis p eos:ſed pili ⁊ vngu 
le q:neruís caruere:nullá fenfum babuere:q: pilus a fimo 
ficco naſcit. vngule aũt ín digitoꝝ extremitate cii ugamétís 
folis ſunt ligate atq; neruis, vn vbi ligate für ibi tm̃ ſentiũt. 
«KL Quid vnicuiq; ſenſui cõueniat 7 quid 
diſconueniat. Capi.xvj. 


EOnes ifti fenfus c $m naturas fuas currant:⁊ 

quedã ocfidátz ín cis:qdas$o abbo:réres omni 

XU modo rcfutant vt pote vifus in albi: ⁊ nigri me» 
2»—sc dijs venetíst viridib? oelectaturz z abbozret al 
bum lucẽktiſſ mum:⁊ fitr nigrü.album eri etfi naturc fuc fit 
quodá modo rfi videtur ei obuíare cít per eum oifpertif : fi» 
cut vídem? ín fole aſpiciẽtibꝰ. Rigrũ exiam ecótra adiunat 
«retro toxquer vri vencratzficucta loco obfeuro mo:átibus 
vifus obfcurari videmus:ſed tñ plug albedo d quamet no 


Liber quartus 


cct nigredo:q: albedo vifum bífpersit fubito. nigredo vero 
m coadunat. Si ergo vifus cx nimia albedine patia 

zur; virdib?  venctie fimibufqs reparatur, Si vero pana. 
tur ex mgredinc repatur er albedinc, Sífr ⁊ alt) fenfus fi ali 
quádo patíürur er recreatóe nó ſubita ↄtrarioꝝ refouétur, 
iuditus oulcb?voab?oclectatur:clarís paruis atcp lenib? 

 o:dínatis:ficut cft motus ĩn cbo:dís, $t aũt mot? cft gra; 

uiffimus ficut tonítru?:aut acutiſſimꝰ ficut inrafurís mare 

mo:ciís fiue eris:auditꝰ inde exafperátur. do:atue aroma 

ticis oclectatur.bic atit odo: ex fumo eft téperato.abbo:ret 

autes fetoꝛes:q; eoꝝ íntéperatus cft fumꝰ.Buſtus aũt oul 

abus oclectatur:q: bis afperítas língue leniturz folidatur: 
ecotra abbo:rct amara.bic em fapo: inguã erafperat ⁊ pfo 
rat. cius iuncturas inceditz feparat:qui etfi poríco fapoze 
atiatur ſiue acido oclectarur vnctuofo : t fi amaro fiuc fal 





¶ 32c actionibus. aptrvi — 
Am mnius ocnaturali ſpñali fiuc aĩata dictũ fit 
P | virtutibꝰ:de actionib? videtur effe dicẽduʒ eſt au 







X 324 temactio qdas virtuti naturali attínes.ddam vo 
23/4 (piiali.c q̃dã aĩali.de vnaq̃q;diximꝰcũ de ſingłari 
diſputauimꝰ:⁊ ide ĩtelligimꝰ:qꝛ d35 eft ſimplex 
fc; (lla que vnũ operacurzficut in naturali appetitiua:retẽti 
uazoigeftiiazeppulftua:t in ſpũali cõſtringere ⁊ dilatare:et 
ín aĩali mor? volũtarius.eſt adt actio q̃dam cõpoſita q̃ ouo 
facít fiue plura:ſicut ín naturali deſiderium fiuc depoꝛtatio 
generare ⁊ nutrire. deſiderium er ex duabꝰ virtutibus:ſcʒ 
aꝑpetitiua⁊ fznfitíua gñatur.depoꝛtatio rurfus er duabus 
efficitur virtutibꝰ.appetitiua fc t expulſiua:gñare cx tripli 
ci fir virtute:mutatiùua:foꝛmatiua:⁊ nutritiua. Nutrire fa» 
ciunt virtutes due.ſ.augmẽtatiua⁊ paſcitiua. 3n ſpũali:an⸗ 
helitus:dilatatione:⁊ »ftrictióc cõponitur. In aiali fcnfus 
fit duabus virtutibꝰ. vna eft mouẽs fenfus ad ſentiẽdum.al⸗ 
tera que fentitzque oĩa 









r A h fpii:cus oc fer naturalib? ia diximꝰ.his erm fer t€ 
Nt | peratis reb?bumana regütur co:pa.ois ein ſpũs 
i bpmoóf € tripartit?.eft em naturalis;cft ſpũalis:eſt 
animalis, lHaturalis fpüs in epatc nafcitur; t ab ipfo per ve 
nasadtotius mẽbꝛa coꝛpis ꝓcedit:⁊ virtutem regitzc au» 
gmẽtat natural£. 7 actíones cuftodit eiuſdeʒ hicigitur er p 
fccti fanguis fumo nafcitur:q ín epate müdificar?.z digeſtꝰ 
cr oibus bumoszib? darcocpuratur. $püalis ſpũs in coꝛde 
nafcitur vadẽs p arterías ad totíus cozpis méb:a : fptialem 
virtutem augmẽtans atq; regẽs:actioñeſq; cius cuſtodiẽs 
Spũs alalis ín cerebꝛi naſciturvẽtriculis p neruos tẽdẽs ad 
membꝛa toti? coꝛpis.vñ virtus aĩalis regitur t augmẽtatur 
eiuſq; actiones cuſtodiũtur:hic cr ſpũali ſpũ ꝓcreatur quí 





ín coꝛde generatur:qꝛ pic ſpũs a coꝛde ad cerebtum p arte» 
rías afcédit quc iuuenules oicütur, bcatt arterie cũ ad cere 
bzum veniát craneum vſq; ad cercb;í fedem penctrãt:⁊ ibi 
fcils multiptr oiuífe celátur;ficut rete.⁊ ſubtꝰ craneũ dilatã⸗ 
tur.ocínde a reti oue fir principales iũtur: q̃ retoꝛte 
fup idẽ rete prédütur, Spũalis vero ſpũs cia coxde pore? 
ditur in tele multi t£ diffundit: ⁊ in eiuſdẽ multipucita 
tem immoꝛat᷑ ctandíu ibí digerit quoad depuret᷑ ⁊ clariſi⸗ 
cetur:⁊ ita aĩalis ſpũs tãdem ab co gnatur: r hoc rete 
tin ↄtexitur vta a ſpũ ſpũali aĩaus digeſtio ↄcreet. Sicut ad 
boc facta funt ybera vt p ca fanguis (bt ocpurat? fieret lac. 
poftá bicfptialis fpüs rete egredit pambas artcrías ficut 
rcte reto;tas:t ad vẽtriculos pzoze cereb:ü dilatat᷑: vbi iteꝝ 
fubtilía? qð oepurüdus ſuꝑerat eijcit p fuos meatꝰa.ꝑala⸗ 
tum atq; narce.ipe $o vadit ad vẽtriculos puppis p vta me 
dijvétriculi cad puppís mediũ vadit:q̃ nófemp eft apra:qz 
in 2cauitate ſua quodà cozpe vermíaffimiláte cft daufazfed 
cũ expetit natura vt més pücfpinad puppim míttat rugat 


nera? Spüsyt rráfient c ncru?poftea fc dauditzvt pi fue. 
rat:tita fpüs antcquá puppim tráfit mota ibi «memostam 


faati ꝓꝛa mínosas fenfus create phantaſiã. &püs medijvẽ 
trículi intellect? fiucró fit. Dicũt aiit quidã pDi:q: bicfpüs 
cerebꝛi eade eft aia ⁊ ipfa fit cozpca,&lifj Po oícBt cp ate fit ín 
ftramétus:c biatam fatétur effe incoꝛpoꝛeã:quoꝝ intentio 
pꝛioꝛe eſt melioꝛ. Nõ »fiderat dem pozpbír? aiam:fs fpm. 
alatum rõnalem ſpm̃:oſtẽdẽs büc ín yfagogís cflc coꝛpoꝛeũ 
ad op? aic nó ipfam alam, Socrates "Plato; slriftotelici ⁊ 


theodoꝛes:platonici:peripatetici:poꝛphiretici:⁊ alfj dplue 
rece IM RM neg eic ssh :neq legc tes 


netur:neq; ſcindit᷑ qꝛ cũ totus cop? vᷣtute fua illumínct ad 
l5 exterioꝛa pgreſſa non tñ ín faa ſubſtãtia aliquã ſciſſionẽ 
r:t ficut p folis lumina pꝛimũ oium rerũ oculis ofert 
intelligẽtiã.ſic ala armonie coꝛpis p ſpũaleʒ ſapiẽtie luces: 
:ímá c ſcðam intelligẽtiã »fert.c ficut lux ſolis q —— 
eſt ſuũ cõplens officũ nullã patítur diuiſionẽ:ſic t aĩa:ſicut 
etiã lumen folis qð eft incoꝛpᷣeuʒ ſeparat ab aere ⁊ ab oi in⸗ 
telligctía oculoz fine coꝛruptione. Eymonius pbs oícit no 
eſſe mirũ:ꝙ aia q̃ ſubſtantia cft inco:poꝛea feparef a coꝛpe 
fine coꝛruptiõe:dũ ignis qui € ſubſtãtia voipei-poffit alijd 
feparcer reb? qbus eft iũctus:⁊ reuerti in ppzid naturà fi» 
nc ſui co:ruptóc:fs q: oifpuratio hindi nó huic ſuppetit (nte 
tioni.eft eim pDica ifta bic dimittẽda. 
¶ TAuid hoꝝ qðq; facarkeritnaturáfud. fapirr. 
stet intelligat cx pᷣcedẽtibꝰ:qꝛ his tẽperatis 
ẽptẽ naturalibꝰ hũana regãtur coꝛꝑa:cũ aut mo 
nem exeũt coꝛpꝰ infirmü eft aut neutrũ. 
Sunt tres coꝛpoꝝ q̃litates.ſanũ:infirmũ:neq; fa 
nu neg innrmũ. Coꝛpꝰ em illud eft fani qð tepe 
ratũ cft in cõplexione mẽbꝛoꝝ ſiłiuʒ:⁊ in cõpoſitione officia» 
lium:⁊ infosma:z ín quãtitate nũero fiuc cópofitione edic 
eſt: ſicut ↄuenit effe, Illud aüt eft inũrmũ Q9 boz erít tepa 
mentũ.ſ. in cóplerione mẽbꝛoꝝ filius: c in copofitióe officia 
liũ. Neq; ſanů:neq; infirmũ triptr cft itelligedus.vn € vbi 
non eft certa ſanitas:neccerta infirnmítas:ficut ín fenib?.alo 
tc» ficut cog qui fani (unt ⁊ infirmi:ſed tñin diuerſis men 
b:is:ficut fi oculi fint infirmi;totum — aliud ſit ſanũ.aut 
cus ſanitas c infirmitas in eadẽ ſunt mẽbꝛa.veluti cus coꝛpꝰ 
tẽperatuʒ fit ín cõplexione.intirnũ $o in cópofitione:fiue iu 
cópofitione ſanũ:ĩn cõplexione intirmũ.Tertiũ eftímat eft 
fm diuerſuʒ rpe:ficut boics calide ↄplexionis íneftate funt 
infirmi.ín bpeme o funt faní:c ecouerfo frigidi i eftate fani 
ín byeme $0 infirmi. Simitt humidi ín pueritia ínfirmizín 
iunẽtute fani.oe ficc ecõtra. Koc oiffinitione infirmítatis ot 
fco:datifant medici. $ed Hip.⁊ ba. c quí eos imitantur 
ínfirmítatem cffe dicũt ſubſtãtialis actióís noamétum : qr 
fi naturalía coꝛpꝰexeãt: ei? tñ actiões funt fm qp ops effe nc 
fenfui appareatznecalídd fibi noccat : tlla co:pa fm Pip.⁊ 
Ma. dicit tra effc fana. vn c fanitaté fic oiffininit, Sanitas 
eft cũ coꝛpꝰ actionẽ ſuã cõpleat Pm cp erpetít natura. Infir⸗ 
mitas vᷣo cũ coꝛpꝰ patiat᷑ actionẽ nõ naturalẽ:neq; illã mes 
diocrẽ Neutrũ $0 effe dicũt cus cozp? mediocriter:neq; ſa⸗ 
nus ſit:neq; fnfirmü.&lltj oicüt'q: cũ coꝛꝑa naturã fus excũt 





$8 beotce. 


fiue fiue nó; infima ſunt:quoꝝ erro: eft ꝑmaximꝰ: 
* $m ei cos oia co:pa füntinfirma.raro cim imo nüd mucniũ 

tur ín cóplerione naturali que adeo latur. 3infirmitas 
ergo cft que ſenſuali actioni nocet. De 2pleriócíam coꝛpis 
íam faris dirimꝰ quátus ſufficit:de infirmis dicemus c5 oc 
rebus extra natura diſputabimus: oc neutris fatís appae 


rebit cuilibet fi duo p:10:a intelliguntur, 
¶ Erplíct quarta particula:incipit quínta, 

F itula libu quinti 
Diſputatio ín rebus non nacuralibus Capi.j. 
De natura aeris sapin. 
De naturís tem anní Lit). 


Quid tpa anni faciát cũ curfum nature ſue expleãt. Za.iiij. 
Quid facíat tempus fi naturalem curfum epeat, — Capi.v. 


Qui in vnoquoq; tpefint paſſuri:⁊ qui euaſuri api.vj. 
mutatione acris pzopter ſtellas Tapi. vi), 
De aeris mutatione propterventog vig. 
De mutatione aeris pzopter regiones pir. 
De mutatione acrís pzopter loca Capi.x. 
De peſtilentia aeris Capi.xj. 
De diuertate exercitioꝛum Eap.xij. 
De actionibus balneoꝛum Eapixitj. 
De cibis diſputatiovniuerſalis init). 
De gramsc pꝛimo oc frumento pi.xv. 
c amído Tapi.xvj. 
ie tri f api.rrt). 
De turfure Capi.xviij. 
De oꝛdeo: t pane oꝛdeaceo : 
€ rfi Capi.xx. 
cepis Capi.xxj. 
De allijs Capi.xxij. 


De poꝛris 
—— berbeg:t primo oe autiongtie Capi.xxiiij. 


De cucurbitis api. xxv. 
De melonibus api.xxvj · 
De ditrulte icvq. 
De cucumeribus i.xxviij. 
De canna mellis pi.xxix. 
De muſa * xxx. 
£api.rrrj. 
De panico c milio pi.xxxij. 
De lentibus Tapi.xxxiij. 
De fabis api.xxxiit. 
De cicere Capi.xxxv. 
De lupinis * Tapi.rxexvj. 
De fenugreco Capi.xxx vij. 
De faſeolis i.xxxviij. 
—— —— 
e papauere pi.xl 
lactuca Capi.tij. 
De ſcariola * fCapi.di). 
De malua f£api.rlit). 
De bletis Capi.xliitj. 
fpinarcbía sLapf.rlv, 
ipccmulibus — S apr.rivi, 
y cbltie c atriplicibus A Capi.xlvij. 
c po:tulaca — 
eruca Ll. 
zne menta Capul. 
Detarcon i£ apilj. 
e naſturcio ^ Capi.lij. 
apio i liij 
De coꝛiandro i i: 
De folatro ££ apí.lv, 
xx ramíe berbarum e £apí.lvj, 
De carambís f£ apílvg. 
Xxrapis Capi.lviij. 
De radicibus Cipi lic. 
De fructibus arboꝝ:⁊ pꝛimo oc ficubus fL api.lr. 
TE HS sapílzj, 
De moꝛis api iri. 
x ceraſis Capi.xiij. 


Fo.xviij. 


De perſiccie Irt. 
De malí(granatió lrv. 
x* — : : Re 
De ta *4 ^ * 

iris nt. 
15€ malis citrinis — 
zx granis Tapi.ixx. 
— — ceraſis —— 
De oliuis Tapi.lerit. 
S*nucbus —— 
Se aue llanis aptlirv. 
*amysd:lis £api.lirvj. 
XX pbittids V Tapi.ixx vij. 
xilocaractis lrvitj. 
——— — 
E $ pi. lxxt 
Se caſtaneis —8 f£ api.lrrj 
xfmfpilis &ap.lrrrig. 
x*iuubis Capi lxxxiitj. 





De membꝛis animalium e 
S*camibusvolanlium —— — ., Kapilrrvn. 
3x carnib? dles actiócs accipiat i becoquédo. X ap. ' 
De came fria £apilrrnir. 
Xx afiatis s api.rc. 
Sx uperiiatibue animali —— 
De ſi us m . 
De fero Tapi.xcatj. 
— € pu 
b :o c - * 
Seoul fapi.pcvj. 
xoc melle Tapuxrcvtj. 
—— — * 
xx ⁊ pꝛimo be aqua We 
5e vno Cimcio £apí.c. 
De actionibus merit * s£api.q. 
Zx potibus medicinalidus £api.ct. 
De naturis flozum odoꝛiferoꝛum Capi.citj. 
X naturis aromatum £api.aig. 
Se natura veftímentozum Lapi.cv. 
$x fomno ⁊ vigilijs Tapi.cvj. 
£x coi ' ] api.cxij. 
3x inanitione nó naturali vt vꝛina menſtruis ⁊c.Aap.cviij. 
meacadentibus anime Capi.cix. 
De gaudio Fapi.cx. 
fa a 
De trifticia Tapi.cxtj. 
Se timoꝛe f£Cap.critj, 
De verecundia - — 
¶ TDiſputatio oe rebus nó naturalibus. pir. 
m ciaocre naturali —— ſufficie⸗ 
V/A bat oírim?:reftat oe nó naturali dicamus 







^ 
| quátum ſufficiat be bacarte fe intromitẽ 
tibꝰ:vt bi liber nF oifponat fm diuifio⸗ 
nẽ pz? facra. Res ó nó naturalis neceffa» 
)4 ría eft boi:vt ta vite fue regat.funt aüt 
gñaliter ſex.ſ.aer:motꝰ:⁊ des:db?:2 pos 
TT tus: ſomnus C vigilia: repictio 7 manitio 
naturalis.ín qua balnea:coitus:ererdtia: vsme:egeftionesz 
emunctiões:⁊ fita cóputàrur, Ser tñ accidẽtia aic m quib? 
gaudiũ:ira:timoꝛ:ãguſtia:triſticia: 5purátur.bec fer ctfi nó 
naturaliavidẽtur:nec tñ ertra naturá funr 2putáda q: fi bec 
operzturf&m ꝙ ops vnicuiq; coꝛpi: ín quáritate : q̃litete: ec 
tpe:cuftodít res naturalis in fuo curſu.⁊ l5 oec nó fint nans 
ralia:in naturalia tii mutãtur:⁊ p ca coꝛpis ſanitas 2fcrua£ 
vſquequo naturatr oeftruaf 4 fi fuerit ecõuerſo:coꝛpꝰ na 
ture fac curfus exiẽs infirmat.fi aüt infinnet : infirmitas at 
ftodí£ ⁊ augmetaf. Si bec fex oífponam?cozp? moderatü 
moderati 05 bre o:dínatione. €? $ aer ci clígaf. t mot? € 
eperatia tẽperẽtur.balnea oulds 34: m caloꝛe — 

] 


Zibet quintus 


peramẽtuʒ dboz in quátitate c qualitate: t fomnus nó mul 
t$ litargic attínés:negs paru? vigilijs vicin? cuʒ quo cozp? 
alleuiani fentiaturzvt cü 007 fit plen? fiue vacuus; neq; tri 
nimis fit calidus fiuc frigidus:tunc coitus apperatur: nce 
vltravelle fati vziná tencat nimis:neq; adegeltione cũ nolit 
fc cogar, &i moderata coꝛꝑa i bac actiõe pftiteritzin fus fani 
tate moderata ꝑnanebũt.ſi eõ:ſue nature exibür tẽperamẽ 
ta.& compa fucririntépata: Pm qðls boz fer ad tépameta 
Fuerit reuocata cosp?ad tepametus pꝛiſtinũ reducct t tũc tã 
de; ifta rcs Blisvocat. qp fi fuerit ecouerfo cuſtodit ⁊ augmé 
tatur i tẽꝑantia.vñ bec ſexvocatur nó naturaliazfi eperccant 
tépcerata.i.co:pa quátirate moderata:tñ antc cibü ⁊ áte bal 
nci calo: ide naturalis ↄtoꝛtat.abũdãtia hũoꝝ cozpis diſſol 
uitur:mẽbꝛa ↄfoꝛtatur.digeſtio fubfeqrur: bec itcr narra 
lía coꝛpꝰſanãtia cõputãtur.Si 9o pluf.y opyopemur:c mul 
tu5 Eecercitio 'atigemur:calefit co:p?.febzes Nequũtur € 
multo pluſqᷓ ops cali. nlis diſſoluit «ocficit coꝛpꝰ: € fic ex. 
ercitium inter nocitiua cft cõputãduʒ.Si fe nó exerceãt:ſed 

pluf& op5 defcát augmetátur ín coꝛpibꝰ:⁊ $m chimoꝝ natu 

Ta8 mo;bi gñantur.Coꝛꝑa ó nó tépata fi fucrint calida: par 
uo coz calo: naturalis augmẽtatur exercitio.vñ coz oencit 

virt? c feb. fequüturzq inter nó naturalia ↄputãatur:⁊ maric 
fi ficce fucrint naturc.qp fi exercitiũ minuerint:⁊ ita qeuerĩt 
illoꝝ caloꝛ naturalis tepatur:« co:pa coz ſanioꝛa cvirtuofio 
ra ide babétur.SSi alia f'acrintfrigide coplerióis:cnimi fe 
exercuerint:caloꝛ €oz naturalis ausmétratur. vn ipfi téperá» 
tur z »fo:tátur maric fi frisidi fuerint ⁊ hũidi.hec aũt natu 
ralía cõputãtur.Sitr oc als qnq; intellige d in pzactíca nr̃ 
reddem? planioꝛa vbi oc faniratis dicemꝰ cuftodia, 

¶TDe natura aeris. Capi.ij. 
— i3 Qutatee coꝛpis fuá fequátur ↄplexionem:aer 
zz atit nos ciraidas coplcrionis mutãde cà cft foꝛ⸗ 
tio: ppter anheutꝰ neceffirate:ó neceſſe ẽ vt có 
plcriones cozpis; plerióes fequátur aens. Sí 
ei aer dar? fir ⁊ uiadus:brio:es q; ⁊ ſpũs funt 
can ⁊ luciai. S turbid? ⁊ tenebꝛoſus:hũoꝛes « ſpũs cótur 
bãtur c igroflant: qð cuʒ ita fit nó ops medicus Qutates aco 
ris afpnari i quol; rpe fiue loco:neq; etiã cãs ignoꝛet vñ aer 
mutet.ín ino;boz em pnoftidis p hoc maioꝛ auctoꝛitas erit 
fiuc vniuerfaies fiue priculares tint.mo:bí fiuelocales fiue 
pꝛiuati:qꝛ cii aer ín vnoq; tpe quofdá tuuet: dbufdas vᷣo no 
Ccat.cus 6 inedic? futuros mo:bos otjudícauerit cuíufls tpís 
fiueregióis:t quí ide moꝛbũ euadãt ⁊ d ide percát puideat 
cesrotaturos cauere faciat, t dietas moꝛbũ augmentãtes 
auferat:z moꝛbũ obuiãtes doceat.Cũ aüt medíc? ciuitates 
íntroieritzvbí botes er locali aere inirmãtur nõ diſcoꝛdabit 
in cópetétib? medicinis:ſʒ ficut diximꝰ fm cp q̃litates acris 
diuerſas cognouerit ↄueniẽter medicabif in medẽdis.Oa 
gnũ g iuuamẽtum eft q̃litates aeris:⁊ d circa coꝛpa q̃lʒ funt 
agẽda cogiſcere medicũ.vñ ab aere eft icipiédus:aer qdes t£ 
perat ett ille.ſ.q nec calíd?:nec frigid?:nec ficc?:nec büid?: 
ficut aer vern? eſt:⁊ das eft inteperat?.tépat? eft müdifics 
tus:ſubtilis atcp clar? in odo:e ſuauis nó adeo calíd? vt ide 
fudet co:p?: nccitafrígid? vt ngeatfole occídéte cíto frige⸗ 
ſcẽs:⁊ ouẽte cítocalefcts:q aer hʒ bae q̃litates co:poz;tepe 
Tat ↄplexiões:hũoꝛes ↄfoꝛtat:⁊ (ptis clanficatzvirtute dige 
ſtiuã adiuuat.aer nó tẽperatꝰ in Qlitatib?: vz calidio: ⁊ frigi⸗ 
dío::püidio::vel ficio: fit tépato:vel ín tota fia fubftatia fit 
peftüctials. Qlitatce erit ſex modis: ꝓpter tꝑa anm:fm oz 
tus⁊ occaſus ftellay cep eaꝝ vicinitate ad fole fiuc remotióc 
ab codem: ppter vetos: ppter resíonem ⁊ ꝓpter fumos. 
De natura tempo anní, £api.ítj. 
(Ote funt ãni tpa.f. verzeftas:autünus; hyẽs. Ole 
ría initiũ eft cd fol in pꝛĩa pte fit arietꝭ.i.cũ foL feptetrio 

nem afcédere p rectá líncá incipit.eſt aüt recta linea d neq; 
fcptétrioni neqg meridiei attinet:hoc tps vſq; in finé gemi⸗ 
noz durat.Sũt aũt tria figna quoz vnuqðq; luá bs mẽſem. 
Pꝛimꝰ méfis arit! eft ĩcpiẽs a.xvij.die martij;vfqs ad xvj. 
b:€ aprilis. Scðs aüt mẽſis eft taun: ĩcipiẽs a.xvtj die aplis 
vía ad.xvj.diẽ matj.zerti? € gemioz:icdpíée a.xvij.die mat) 
vſq; ad.rir. of (uni). Initiũ eratis eft c fol in pta pte fit cá» 
er: ⁊ tũc fol eft ín vitia afccfione ſeptẽtriõis:⁊ eii incipit de⸗ 






' nem ín quátitate:ficut fi eſtas fit 


ſcẽdere vfq i finesvirginie:fimitr tres fünf mẽſes Primus 
méfis eft cacrí a.xix.die iuntj:vſq; ad.xvitj.diem iulij. Scðs 
Cus fol cft ín leone a.xix.die iulij:vᷣſq; ad.xvtj.diẽ auguſti.Ter 
tíus cfi iam ín virgine deſcẽderit a.rvít).oic auguſti: vſq; in 
rvit).ot£ ſeptẽbꝛis. Initiũ eft autũni cũ fol pꝛimã ptes ubze 
intrauent.4 cft etiã in recta inea:q̃ neq; feptétriones attin⸗ 
gu neqs meridie, &xlr tres funt méfes. pim? cũ fol cti lib;a 
2 Ole. Evit).feptébzio: víqs ad.rvitj.oi€ octobzi$. 7 tüc incipit 
fol ocdínare i meridie. Scðs méfts eft cũ foL eft ín fco:pióe a 
rír.oie octobꝛis:vſq; ad.rir.oie nouẽbꝛis.Tertiꝰ cũ fol.eft in 
fagittario a.xix.die nouẽbꝛis:vſq; in. pv. oie decẽbꝛis. Inutiũ 
hyemis eſtcũ foleft i p:ia pte capzicooní: € finis oefcefióis 
ín meridié.c iam ĩcipit oefcedere, t9ilr bui? funt tres mẽſes 
pꝛimꝰeit cii fol eft (n capꝛicoꝛno a.xxj.die decẽbꝛis:vſq; ĩ.xvj. 
ianuarij.hic fol incipit aſcẽdere p rectã lineã in meridiẽ.ſeds 
eft cii fol cft ín aq̃riõ a.xiiij.die inuarij:vſq; ĩ.xiiij.febꝛuarij. 
terti? eft cũ fol eft ín pifcib? a.xitj.die febꝛuarij:vſq; Lrv.oíes 
marti). Aer yniufcuíufqs hoꝛum tépoz pp:íus eft.vcrm tpís 
aer iter calidũ.fn.hu.⁊ ficeft mediꝰ:⁊ marie tẽpatꝰ qð Dti» 
git er fole p recta línea exeũte.Recta aũt linea vocat queab 
vtroq; polo edlíter diſtat Dicũt tñ das ver| naturá effe ca, 
t Du.ls nó eftita fi cifi efler ca.c bu.faali? in eis qL5 res pue 
trefieret:c moꝛbos gñarẽt:ſicut fepe eft ín meridíanis vine 
vidcri pluuialibꝰeſtiuis.facile em̃ in cís peſtilẽtiales ⁊ peffi 
me nafcitur infirmitates.qð IDíp.teftat —— de ci⸗ 
uitate (das cranonvocata:in q̃ pluuiã maximã dixit fuiſſe cũ 
tot? eſtatis caloꝛe:⁊ meridianis vẽtis maxie.vñ fub bois cu 
tib? dda; q̃ñ erugo naſcebat᷑.q̃ dũ ibi accubabat calefiebat 
t pꝛuriginẽ gñabat.Deĩde veſice erũpebãt ab eo ignite:⁊ t 
cendiũ (ub cutibꝰvidebat᷑ ineſſe.Ciuitatem noĩauit Hip.qꝛ 
meridiane plagefaít vicina:vbi rarovẽti ſeptẽtrionales flát, 
plaga em meridiana femp eft ca.⁊ bu.pluutác meridianñ vẽ 
tuz dixit vt nimietatẽ oſtẽderet caloxíst hũoꝛis.cõplexio ifta 
magnã ín co:pib? gñat putredinẽ.accubãtem eruginẽ dixit 
calefieri:q: ots putredo cii viam nó inuenerit p quá erũpat 
cto ſub cute putrefit. Incẽdia febꝛes calídiffimas poꝛtẽde⸗ 
bát.vn oftéditur ver no effe cac bu.quó et cac hu.eſſe ózz 
€350€ coꝛpꝰ in boctpefit fani. t co ofa rpainítiéturc illud 
augmẽtãdi coꝛꝑis fit tps.eft er ficut pueritia  adolefcéria 
in boib?.s£ftas aũt ca.eftt ſic.hoc aũt tpe fol (imma gradi£ 
afcéfione:qui oppofi?nfís capitib?q9ls calefacit co:p?. iu 
tünue frícid?eft c fic. c mag! ofaturin cofficatas:q: vicina 
eftiuí folis cft fibí calídítas.IDvés eft frí.cbu.fs mag? ín ea 
ꝑõt frigiditas. fol em̃iam fe elógauíta capitib? nrig. Dee füt 
qlitates »pleríóis actT cuíufis tpís.S5 ops ppédi oplexiões 
iméfius.pmi tpís mefes nó adco funt ꝛtes: neq; adeo funt 
ocbiles, ſecũdi foꝛtioꝛes.tertij debilioꝛes: pꝛout ſubſequẽs 
erpoftulat téperíes. vcr em oti fol eft in ariete nó eſt tii pfe» 
cti in teperíe:f tñ eí vicini vide£ cflc. in mẽſe ſcðo cũ fol eft 
fam in tauro: fit téparum. in tertío cü fol eft am in geminis 
tépiem erít:q: víanat qlitatibꝰeſtiuis.Silr íntclligedus eft 
in ceteris, Scex ver tertie boze oteí:eftae meridiei:autũnus 
vefpí.byes affimila£ nocti:quicũq; moꝛbꝰ i aliquo tpe nafci 
tur: hoꝛa diei fibi copctéti magís nocet t augimetatur. 

¶ Ouid rpa ãni faciát cá curfus nature fue exp'cát. Ra.iitj. 


3 coplerioaerie ĩ vnoquoq; fucrit tpe fm c fug 

CAN natura erpetit: ⁊ dietãtur boiee fm q ops:moze 
bos ĩ tpe accidétes neceſſe € effe ſalubꝛes. Si em̃ 

ofetari oppo:tunitati 2sie£ moib?q ide naſcit nó 

carẽs eft peſimis accidẽtibꝰ⁊ moleftatioib?:c fi aerilli? na» 
turà ſuã exierit fiunt boib? moꝛbi ci accidẽtibꝰ peffimis:et 
bocmarte ↄtingit fi naturã illã vt dixi tpe crieritzfs fl oícta 
tuftodía£ &m ꝙ ops moꝛbi nómulte erüt moleftationís.&i 
aũt nó erít ↄſequẽs fuii sius. Sler ſuã exit natural? ↄplexio 
:f calídio:. by£s $o frigidioꝛ 
& debeat effe ín dlítatusfuaz cõ icatiõe:ſicut ſi eftas fit fri» 
gida cit —— — naturałe fit frigida ĩcipiat ef» 
fe ca.vñ Hip.in apho. In moderatis inqͥt tpib?:fi tpa tẽpo⸗ 
raliter fe reddiderint boni ſtatꝰ:⁊ marie * — 
fiunt egritudies.in ĩmoderatis maxie ĩmoderate ⁊ diffici⸗ 
les funt oeteriatióes. nni tpa fuas cuſtodiũt naturas:cum 
ver inter ca, c frí.fit teperatum:t tpe ſiccũ poft tpe pluuio 


Theoꝛrice. 


coagulati in hyeme. ver accedẽs diſſoluit ⁊ caletaciẽs putre» 


teſtas nó calidiſſima paucas habẽs pluuĩas:⁊ illas ra⸗ 

—— nó ficáffimus: típcaliquátulum ioſus. 
byenefrígida ⁊ pluuiofa:c fi índe iam non exeant cõtraria 
«ontrarie facicut, Sí ergo t£po:a fuas cóplerioncs feruaue 
rínt naturales puatas generabunt fipfluitates, $i autcm 
tee gencrit-Gepe tium 
teo epe tñ in tpe t£ ifíimas nafci 
bile eft infirmitates fi p * e ümoderatus fuerit. Sí em 
hyẽs pluuíalis c auftrina fuerit:hũoꝛes ín cozpib?augmétá 
tur.vere vᷣo veniẽte oiffoluütur:z ls fit tépatum cr putredie 
nafcuntur feb.byemalíti pto; altj bindi moꝛbi:ſicut apo» 
pleria:cpilepfia:« ſitia.OMoꝛbi cuíufls puarítpío ſuã naru» 
ram nó ezeütio:fiaut Hip.dixit in apbo.c in —— bmói 
vere manc c melácpolie epitepfic:tanguis rlup?:fíquinátes 
coꝛriʒe:bꝛanci:tuſſes:lepꝛe:lichines:alphi:ruboꝛes:vlceroñ 
pluruni ; poftule : artetice.qð ideo dixit Dip. qz in boctpe 
nafcitur, maric bís quoz copa hũoꝛibus ſunt plenazficut 
qui ín byeme multis c ofuerfis vtürur cibarijs:in boz co:pt 
bus büo:cs augmẽtãtur.capita ppter frigiditaté aeris oe 
fcctioné calozís bGozib? implétur.i£ a5 aür ver veniat:⁊ hu. 
ín hyeme coagulaci incipiat ías oíflolucfi in capite funt: in 
ventrículos cerebꝛi cucurrerint ; apoplexiã⁊ epilcpfiá gña⸗ 
büt. Sin cerebꝛi veniat peliculas fict índe manta, fi ad na⸗ 
res ocucniát coꝛriʒe.ſi ín guttur fint fient bzanci. fi ín pecros 
rc fiet tufíco.fi venerint in coꝛpoꝝ interioꝛa expellẽtur ad er 
—— hoc em̃ tpe natura foꝛtioꝛ eft ex aer tẽperie:⁊ ex 

elutt ab iterío:ib? ad exterioꝛa:⁊ a nobílib? mẽbꝛis 
in ptcs cutis.vñ naſcũtur alpbi 7 ſitia.q̃ in exteríozib? nafci 
memozauit HHip.Si hũoꝛes in mẽbꝛoꝝ ocflurerínt 2catcna 
tiones fiunt puftulezarteticc.iDirit item Hip.in ſexta ꝑticu 
la epidi.ꝙ initiũ veris malũ cft phthyſicis:qð verá eſt:qꝛ in 
rg tꝑe diſſoluũtur in pulmone c pect? effiu£tes, In eftate 
d£ dixit q̃dã pᷣdictoꝝ nafci ⁊ fe.ↄtinuas:⁊ tertianas:vomitꝰ 
diarrias:oculoꝝ ⁊ auriũ doloꝛes.vlceratiões oꝛis pudedoz 
putredĩes.qð ideo dixit:qꝛ ver] finie pᷣncipio iũgitur eftat/, 
vn eiꝰ natura nature eſtatis € vicina:⁊ ideo mozbi verf moz 
bís cftat[ funt files. Iteʒ eſtas cr caloꝛis fin natura cbolerá 
generar.q fi putrefcar feb.otinuast tertianas facir.fi furfus 
aſcẽdat oculoz t auriü doloꝛes ⁊ cíus vlceratões giat, Sí 
ad ftomacbü ⁊ inteftína veniat : vomitus ⁊ diarrias facier.fi 
ad erterioza oepcllaturzfient putredines ⁊ deſudatiões. 3n 
autũno Hip.dixit mulra eſtiuoꝝ naſci:⁊ fe.jrtanas Teiran 
tes: hydropes: pbtiyfim: ſtrangurias:liẽterias:uthiaſes: 
ſquin X een itꝰ: melãcholias qð dixit Hip.tũ irel 
ligitur:qꝛ eſtatis finis ⁊ initiũ autũni fibt vicinãtur.hũoꝛes 
cholerici in eſtate naſcẽtes ex nimio caloꝛe accẽdũtur in cho. 
ni.mutati.vñ quartane nafcütur; maníc: ſplenes:ex ſplenis 
magnitudie hydropes.Si hũoꝛes melãcholici ad ĩterioꝛa oc 
— — runde ad ínteftina fit enr ih inftfa 
püs ppter tpis ſiccitatẽ exiccãtur:vñ $ nafcitur 
——— aeris q nocitiua eft neruis: vn fiunt —* 
Si hũoꝛes cholerici ín collũ veſice deſcẽderit fit ſtrãguria. 
fi ín guttur ſquinãtia.ſi in pulmoné anbelitꝰ.ñ in inteſtina 
apoſtemata:⁊ yleos griant.fcb.de inoꝛdinatas dixit Pip.ex 
inſtabilit ate veniunt tpís:ficut alibi dixit: qii eadẽ oie aliqui 
quidẽ eſtus:aliqñ frig? autünales expectãtur egritudines: 
naſcũtur aſcarides lumbꝛici: doloꝛes pᷣcoꝛdioꝝ:⁊ alij moꝛbi 
peſũmi ex nimia fructuũ eſtiuoꝝ comeſtiõe:⁊ aeris inftabilí 
tate.Dixit etiã in hyeme naſcũtur pleurefis:píplemonía er 
flatu aeris frigidi:q mẽbꝛa vbi naſcũtur iſta nó poflunt pati 
frigiditate aeris ppter neceſſitatẽ anbelít?. Sí frigidi t fe 
ptétríonale fuerit tps feQtur tuflis liil em ínftris fpüs qp 
frígidus aer eft noabilius;bzanci ⁊ co:rísa : t cpilepfiac as 
poplexia oclo:es capttís cr paflionib? funt nimie frigiditas 
tis t abundázia pblegmatís, 

¶ Auid faciar tpe fi natural£ curfum exeat. £apí, v. 

SÉ tpibus naturá ſuã erefitib? IDip.oicta frqmur 
iSi 7* ſiccat boꝛealis fuerit:ver aũt pluuioſu⸗ 
auſtrinũ: neceffe € effe in eftate fe.acutas:opb» 
;tbalmías:oíffinterias;marie puer! mulierib?tna 
. . tura hũidis.Hi mo:bí js IDíp.tetigit er putredi 
ncfiát ppter clo: z humectationẽ veris: q: Dioses fuerüt 





Fo.xix. 


ciné facit: veniẽte eſtate magis ac mag] videt᷑ apparere. Di 
nt idẽ alibi oc efle tpíg:fi imn diebꝰcanicularbꝰ pluuia cB frí» 
gíditate ⁊ vcti ãnuales vel antünales fuerit boiealeszmo:bf 
naſcẽtes qeti funt tũc ⁊ fuaucs;autün? fan?, Si ecótra pue 
ris ⁊ matura büidis; c mulieríb? moꝛs erit crpectáda. frigidi 
⁊ ſic.ſalubꝛes funt, fi nó ⁊ mosté euaſerint:q̃rtane:⁊ oc Qrra 
ni$ bydropcs (üt expectãde. qð ideo dixit oe canicfarib»: at 
canicula in eſtate eft medis. fi in B tpc aer frígid? fuerit ⁊ bo 
realis:collecte putredice nó nim feruent ppter cftatis fri 
giditate.nec gnatur nimía cho.in cozpib?, vn autũnꝰeſt fan? 
q: materia infirmitatis nó inuenit oc frigidis fic. vbi oc fe 
nib? dirit:qꝛ naturá nó babét putredis:q er calidoc hũido 
fir. Si cítas nó fuerit frigida (5 calidiſſima:⁊ ver pterirus ca 
lid c hu. hyẽs o pluuialis:muliereez pueros natura hũi⸗ 
dos:mo:te necefic cft expectare ppter nimiá putredinem c 
hu.ebullitionẽ.Si quí moꝛtẽ euaſerĩt:incurrẽt qrtanas fiue 
bydropcs:q: eos putrídi ĩcẽdũt hũoꝛes: d in cbo.níg.mura 
tur. Itez oizit.fi byea auftrína fuerit ⁊ pluutofa:ver ficti ⁊ 
bo:calc. mulieres qb?pr?ieft ad ver er oi occafióc aboꝛtiũt. 
Si gignüt imbecilles fit vel peützaut ftarím moꝛiũtur:aut 
moꝛbidi viutitt tenues exñtes. Junioꝛibꝰ — ſicce 
fiũt c diſſinterie. Senioꝛibꝰ catarrꝰ cito diſſoluẽs:mulieres 
er oi occaſiõe dixit aboꝛtire:qꝛ humide ſũt naturet tpᷣs fitr. 
Si ver frigidũ € fic.cito pfozat interioꝛa coꝛꝑpis ⁊ ꝑcutiẽs di» 
to ocadit fetũ:qꝛ fubito naſcit᷑ c ſubitovuluẽ caloꝛe pꝛiuatꝰ: 
ſubito ex frigiditate moꝛit᷑ Dũq; capita talibꝰimplẽtut bu. 
c ver frigidũ ſubſeqᷣtur:hu.nõ oigerütur:f; pb aectfiaü 
tur:qð ppter calo: byemís pbleama falfum effidit.fi ĩ ocu 
los ocfcéderít ophthalmiã ficcá facit.fi in tteftina diſſinteriã 
fiin pect? ecl pulmone catarrũ.ñ in vẽtriculos cerebꝛi apo 
plexiã.ſi ad lat?pleurcfim. btc aũt apho.in pitonconoroma 
ton. llDip.repetit dicẽs:habitãs ín auitate vẽtoꝝ⁊ aeris bo» 
ne 2pónís 7 bona vtif aqua in bis bó eft (alubzio:q fi econ 
tra euenerir-euenict 5:ia.bonà dixit 2pónem duíratis d ín 
alro fit: vbi bozeales pflãt vẽti.mala eft q in vallefedet. Itẽ 
dicit ín alio apbo. fi cítas ficca ⁊ boꝛealis fir: ⁊ autu umus 
p'auiofusc auftrin?:capitis doloꝛes funt ín byeme:tufícs: 
bꝛanci:⁊ co:rise:z fitis, qð ideo dixit qꝛ capita replerur pio 
rib? marie db? büide funr naturc.ai aür frigida fit byems 
claudũtur ĩ cerebꝛo hũoꝛes:qͥ fi ibíde pmancant facit oclo 
res capit:ſi deſcẽdãt ad nares cararr? 7 co:risa fit.fi ín pect? 
t pulmone rauatas ci tuffib? fi ſtrictũ fir pect?z pbrbvfi p» 
par:ti.in pbtbyfim ĩcidet.aliqũ B rpe palyſis ⁊ epilep£ na. 
fci£. bvemis em fzigiditaecapita plena büozib? pfozar. ite 
IDin.fi autũnus boꝛealis⁊ ficc?fuenr:büidis natura »uenit 
ficut mulierib?« puer[ bfitib? nimiã cbo. opbtbalmie ficcez 
tfc.onant acute € manie.qð ídeo dixit:qꝛ potes calidecbu, 
nature aere frigidü ⁊ ficerpetüt: qz coz eft tépametum.ve 
niẽte $o byeme:po:i daudürurc ínt?reciudürurbüo:s ma 
li vri mob? — cpolericie fubtil:o; bio: coꝛpis ca. 
loze oíffolux£ eftarís.c ex ficcitate surünt.aroffi aüt boxes 
remanét ⁊veniẽte hyeme po: clauditur: cp fi groſſus bio: 
ad oculos ocfcéderit oppthalmiã ficca. fi ad películas int? 
cerebꝛã maní3 gignit :« fi putreſcit: te.diuturnas fadt. Itẽ 
alibi Hip.oſtitutiões anni oĩno ficce phiutalib? ſunt Ano 
ree t min? moꝛtifere.að ideo Qrrit:q: abũdãtia pluuie gnat 
mlrosbüo:es büídost co:pe: q cũ dto putreſcãt diuturnos 
moꝛbos griant:ficur alibi dixit:egritudles i mttũ pluuialib? 
funtfc.l5se ventris flug?:putredies:epüepfi1zapoplería: t 
ſquinãtia:qꝛ humect atiões er nimia pluuía multe funt c frí 
gide t pbeamaríce:q fi putreſcũt feb:es ad erpellzdus oure 
fcit.cereb:it q5 in boc aere nimis replef bu.qui fi oefcederir 
in vetrículos cercb::apopleriá 7 epilepfiam faciet. fi in gut 
tur fquínátia fi ín ſtomachũ vel inteſtina flurüvétrís. sicci 
tpscnó pluuiofis:ficdtati attinet co:»poz.büo:es [boc tpe 
ficci (unt cholerici: neq; cito putrefcüt:á fi adunétur ico:pe 
cito adurütur er calo:e "Stem Ibip.fi ſiccitates augmétátur 
acute fe.gignẽtur:⁊ fi acr fic? pmanest fe.acutaz tertiana 
alie nafcütur ifirmítates calidoc fiz attínétes. q5oirit: q: 
boctps ficcitarís cholericos gignit büozes:fs bte tpib?mon 
bí no ꝑmanẽt oiu pptermaterie velocitate a tis 


Ziber quintus 


repugnationis in putredines. ende dixit IDip.ficca tempoza 
pluuialibus fgnt1anio:a. — 
¶ Aui in vnoquoq; tꝑe ſint paſſuri ⁊qui euaſuri. Ca.vj. 
MN ſuꝑioib⸗ tetigiſſe nos meminim? q̃ accidũt 
PE xi tpibus ſuã natura explẽtibꝰ vel egeunbus;q tmn 
nóoibue vniuerſaiia funt hoĩbꝰ:neq; fingás ꝓ 
pꝛia funt tpib?. multi em de pᷣdictis nó patitur 
&caacctiov:cin oibus nó boc ↄtĩgit tꝑibꝰ:neq; em bóz mo: 
boz cà folis vel tpib? ett attribueda : qð fi enet deternatos 
mozbos pateretur o£s.cóftat g ⁊ alia incurrerezz bos moꝛ⸗ 
bos tpib? participarc. 55i ern cio? € pot? balnea € exercitia: 
nõ Pm ꝙ ops oifponátur mali cbimi in cozp(b? ide ac unárür 
quí quaricücsc ducigs faerit tpe uricfi ; Pm fuas qürztes 
generat moꝛbos.Solet etiã bi moꝛbi ↄtingere er ↄplexidis 
diueroꝝ coꝛpoꝝ diuerũitate.Si em̃ hoĩes calde ſint nature 
in calidis ſolent tpibus infirmarifrgidi in frigidis. icm 
de ceteris ↄplexionibꝰ cõpoſitis fiue ſimplicibꝰ in tꝑidꝰ fua 
naturã aſſimitãtibꝰ:boĩes ifirmantur.in 2:15 func ſan:vñ 
Hip.dixit.Egritudmũ aue ad alias Df nate funt. alic ad eta 
tes.alie ad regióes hoꝛas oictas.alibi Pr hoꝛas veris ⁊ cp 
treme eftatis:pueriz boz affines etatib? b oegüt: maric 
fani funt: eftatc ⁊ autüno tenes vſq; ad aliu: reliquo vo ec 
byeme medi) etate. ideo lHip.dixit.hec em̃ ouo tpa ſunt tẽ 
ꝑerata. Pueri aũt ⁊ Doz affines fitr ſunttẽpari: s£uítodire 
ſanitatẽ in ſanis cozpib?ett cr ſitibus.in intépanis ecõuerſo. 
vn in fine eſtat :⁊ ĩ autũno fenes dicit ſanos eſſe:q; hec tꝑa 
ſunt ca.ſenes vᷣo frig. In fine autũni ⁊ bpeme ſunt ſani mee 
dij etate:q: tpa ipfa funt frisida ⁊ hu.huic etati d cit iuuẽtꝰ 
extremitas cotraria. NS 
¶ De mutatione aerís ppter ſtellas. Tapi.vij. 


ele q̃ in o:tu velin occafu fao mutant acre; aut 
funt pleiades:canicta:cinoſura:elite.vt aũt Hip. 
bet) 1 iDa.teftát pleiades cítal ⁊ metédi pricipio ozii 
ur t Dctt ín pꝛĩcipio maij.caꝝ oꝛtꝰ cft cũ a (ole fe 
paráru;:occafue caz byemis ⁊ feminádi eit pꝛincipiũ cá iol 
incipit aſcẽdere: ⁊ ipfe ad occafus Qfi. téderc. £anicula oꝛit 
in.zr.oíc iulij:cũ eftas mediatur ⁊ eſtus eft maximus:⁊ fint 
xxxiij dies. t£inofure o:u? autüni eft initi. Mutatio aeris 
ppter ftellas ex eaꝝ vicinitate € ad fol? ⁊ eaꝝ lósínqtate, Sí 
enim ftella vicina fit fol aer caiefit. calosi em fois iungitur 
ſtelle calo: naturalis c augmétaturzmaxie fi ftelle finc maio 
rc8 ſtabiles vel ínftabiles.iftabiles ficut iuppiter:mars:⁊ ve 
nus.ftabiles ficut pebionzcanícula:coz leonis:oculi tauri: z 
fitía. Si (ole lógeremotoinfimul be ftelle multe cõueniũt 
fimiliter mutatur acr : et calefir, Si cftas fucrit multus are 
doꝛ:⁊ fi byés paru? eftus erit, Cũ be ftelle a fole fint remo 
te:neg fup nos pofitc:oia cõtingũt ccótrario: vt paruus ca» 
loz ín eſtate: multus verom bveme, 
¶ De aeris mutatione ꝓptervctos. Tapi.viij. 
Entus eft fumꝰ fico? a terra refolur?.pui? natura 
(6m ioca € fibi ꝓpꝛia. Mutatio nature terre fit cx 
Ei (os vicinitare ⁊ lõginqtate:vel ez fin curfus di⸗ 
Sei uerfirate, oca funt qttuos.f.o:£s:ocadés:fepté 
t io:mendics.Oeridics oꝛtui fols dexter calid?eft c pf:d? 
caiidus: q: cũ (oL ab altitudie fua digredit᷑ ibi aliquádiu mio 
rat. pit? ez büiditate fumi mar! cbüiditate loc. vec?6 fis 
ex bac ꝑte calidꝰ c bu.cóp:obatur eſſe. Septẽtrionalis pla» 
ga huic eſt oppofira ⁊ ſoli ſiniſtra frigida cft ⁊ ſic.qð oringit 
x nimia remotiõe ſolis.cũ em fol ad eam deuenit altiſſimꝰ 
eft:caterra remotiſimꝰ.vẽtus ab bac pte veniẽs frigdꝰet 
fic.bo:eas vocat.Oꝛiẽs cft folis o:tus « repatus:q: I fol ib 
naícat:cito th mde feparat. Glétus ide veniée eft eur? tépas 
tus: f; tñ aliquãtulũ ca.c fic. ccidee: filr eft tẽpatꝰ:ſed ali 
quãtulũ frisidio: ⁊ hũidioꝛ.hec ſunt q̃ttuoꝛ loca müdi:z co 
rũ vẽti.Sũt c aij octo ifto dfi ſuffraganei:duo er pre meri 
dici : duo ſeptẽtriõis:⁊ ouo occidẽtis:⁊ duo ozíétis:nature 
eoꝝ affines naturis fuoz pnapiog:nó tfi adeo tm̃ funt foz» 
tes:quoꝝ vnuſqſq; od mouetur coz natura co:poz ⁊ acris 
oplerióes mutàt, 3Do:eas em̃ co:pa índurat ⁊ 2fo:tat hũo 
res:⁊ ſpũs clarificat:cerebzá fanat:fenf? ſubtilat:motũ fo: 
tat.coitii augmétar.Sbít malos hu.ne ĩ aliq̃ diſcurrãt mẽbꝛa 
qð ideo fit:q; exterioꝛa mẽbꝛa co:pis refrigerat: « calo; int? 





coadunatur naturalíe:tuffee facit ⁊ doloꝛes pectoris: ppter 
deſiccationẽ ſpũalis inſtri:digeſtionẽ cvzinà tíngit.oolo:erm 
oculoꝝ pant.cozpibus nocet frigidis.Auſter ecouerſo.ner⸗ 
uos emollit:coꝛpᷣa hũoꝛes ⁊ ſpũs ⁊ fenfus turbat.vñ graui⸗ 
tas auditꝰ.vertigo oclog:pisritiaz mot?fit tarditas. caput 
grauat.terminꝰepilepſie mouet᷑.virtꝰ oigeftibilis coitꝰ de 
ficit.qà tñ fcqturzq: verus ca.eſt ⁊ hu.cerebꝛus implẽs hũi⸗ 
dis pu.d oia humectationẽ cerebꝛi denotãt⁊ detectionẽ De 
fcctio digeſtibilis fit ez hũoꝛibꝰ à cerebꝛo ad ſtomachũ ocfce 
dénib? £o ccidetalesc oꝛiẽtales vti er tẽpie ſuoꝝ locoꝝ funt 
temperatí.octo ali) $m naturas pꝛincipalium ſuoꝝ arca coz 
posa operátur;fed tamen mediociuus. "n 
(P cmarationcacris ppterregiones, — Cap.ic. 
; Citatio acrís ppter regióes qͥnq; ptita cft. ex loci 
'altitudte:cr eiufde büilitatezer motium vicinita 
te:ex maris ꝓpinqᷣtate:ex natura pulueris terre, 
Locoꝝ các m̃aioꝛes füt alte ín murado aere.loct 
funt g̃ ttuoꝛ.oꝛiẽtalis:occidẽtalis:meridionalis:⁊ 
feptétrionalis.feptetrionalis acr rigid? cft 2 fic.ciuitates g 
ſeptẽtrionali polo fuppofite ficut faufote ieucicie frigidio. 
res ⁊ ſiccioꝛes effe cóprobátur.bis ad clara eftzaer clariffim? 
€o:pa faniffima:colo: pulebert rubicüd?:cozpa mobilia foz 
tía: pectoza lata:fübtiles core:q: caloz naturalis ad ín tenora 
rediẽs pectoꝛis:dilatat pectoꝛa:⁊ coxas ſubtilat:⁊ ad ſupio⸗ 
ra refugit:inde coz capita⁊ coꝛpa funt fo:tioza : vita longaz 
moꝛes aſpi:qð ex abũdãtia cbo.ru.fit. Femine nó multũ 2c 
pitit neq; tũ aboꝛtiũt:qꝛ eaꝝ vulua eft frígida ⁊ ſic.cũ angu 
ſtia magna pariũt:qð er ſiccitate eft earum.vẽtres bui? ges 
tis funt ouri.vomír? fine anguftía 7 facilis:appezit? bont ⁊ 
cito digerẽtes:qð ex caloze eft naturalí ad interíoza fugictez 
ſtomachꝰ coz, mtdificat?.pot? nó appetit qué nimía come 
ftio tolit:ſepe crepátur inveníe 7 (ppbac erfrigiditate « fice 
Gtatenimía, marie maſculi patiũtur pleurefis períplemonia 
aliofqs moꝛbos ca.fiit empta:fanguiné oe narib2ermrtétes, 
iuuenes patitur bec: t maric ín cftate cc corpoꝝ fuoz calo 
Tc: pleureſis eft ex ſiccitate vẽtris:q; in pect? calo: afccdit, 
emplci funt ex paffióe inftri ſpũalis p ficcitate fuí. GO pbtbal 
mic für d (üt mínozis etat d krrvj.ànoz:z oolo: iftc ourifft 
mus. Cowlieres plurime funt fteriles:c adcft flux? fan.men 
ftrt pluſqᷓ ops: t anguftía parturíédi maria lactis puítas z 
pbtoyfis:pueros tettículi aquofi.fitr penis. Sotcrilitas cx b 
Ccoieqqurzq: méftrua Pm ꝙ ops pꝛe ad frigiditate « (ui afpi» 
tace nó mũdificãtur.ãguſtia prurícdr ppterfrigiditatéc fic, 
€co:poz.lactt puítaszq: er — coasulzt aqua:phthyfis 
Ppter laboꝛe partꝰ.vene em̃ ín pectoꝛe crepátur: aq oiffol» 
uin in pueroꝝ teſticulis accedẽte etate maioꝛi.aliqũñ etiã iu 
uenes patitur epilepfiam:tfi rarã:ſed cii veniat foetimna. 
be funt infirmitates qs patiũtur feptétrionem inbabuãtes 
Qtates meridianoꝝ ſũt iſtis oppofite. Sũt em fm calidũ ⁊ 
büidus ⁊ bocmale téperatü : multaꝝ em funr putredinü.ad 
falfa eft : ⁊ putrida ⁊ turbída currés p fupfictem terre.coloz 
cutis niger:hoĩes ficci:capira hũida pblegmatica, pblegma 
nimiũ deſcẽdit ad ſtomachũ.vñ appetit?z oigcftio ocficit.er 
nimia frigiditate eoꝝ calo: oíflolui£ naturalis od erit ad cr» 
terioꝛa t inde ocficítt.cozpa em̃ mollía ſunt ⁊ phlegmatica: 
&cr puo potu facilc ínebziátur capitidꝰcito ocficiétib?:co» 
lo: £05, mutabílís ⁊ ruſticꝰ:moꝛes qctí t máfucti. víta eo: 
parua, Si ín —— puſtule naſcãtur vel apoſtema ad 
fanádu; funt oífficilia pprer bumectatíóes nímtas: putredi 
ncs citas:plurime adfunt infirmitates. n mafculíe oiffinte 
na:diarria:febꝛes epíalezz diuturne:emoꝛroides tráfeütes 
annt paralyfi labozát. £^uliercs fluxu fanguis fatigáturzz 
aboꝛtiũt frequéti? Pueri epileptici ábelofizmoibi ds raro 
patíütur funt pleurefis:píplemonia:caufon, "infirmitates 
marie iuuenibus raro nafcürurzq: vẽtres facile foluftur. vir 
büidí bio:cs purgàtur. He fant Glitates reglonũ meridia» 
narii. Regioni oꝛiẽtalium aer eft claríffim?:parü fic?: ínter 
calidũ ⁊ fri.téperat?:ficut veris —— habẽtur:aq̃ das 
ra:mollis:fapoze ſuauis:ſiue fit celeſtis:vt pluuia:fiue terre 
ftría.fole emi clarificátur.dppe cus fplédo: eius ibi fit tépera» 
tus:neqs eft falfa cii nóibi fol maneat diu:neq; cruda:qꝛ nó 
ab ea fol elõgatur.Coloꝛes lucidi:cũ ruboꝛe⁊ albedie mirti, 





$ bcoxce. 


vocesclare:coꝛpa fana foꝛtioꝛa:moꝛbi pauci, 

focmcrpulcpsa mots non ignobiles: perbe multezarboxea 
magnezimultü gñant:qð cft ppter téperamérum qualitatũ 
ín fez c pfecte co:us fant actiones; babírato:es buius terre 
nó fupbi funtzneqs fepe írafcütur.funt er mafueti c hũles 
íra fiue fuperbia ex caloze nafcitur multo 7 intẽperato. Re⸗ 
gones ocadétales acrem babet íntépatum Pm calidá « pu. 
aroffum ourü: eoz aqua mutabilis 7 turbida:q: fpledo: fo» 
lís nó lucet cís in pꝛimis partib? oící;vt coz aquas fiuc ac» 
rem digerat. vñ mulrag patitur ínfirmitatce : ⁊ colo: eoꝝ 
mutabílis &, virtutes coz cíto ocfiatit:q: in eſtate i pꝛĩcipio 
diei frigeſcũt:in vefpe calefcür.aer coz inequalis:ſicut autũ 
nalis:voces eoꝝ funt rauce.ĩ oibꝰ rpibus ani moꝛbospatiu 
tur.be ſunt qualitates regionũ occidéraui. Intelligere aũt 
opoꝛtet q regiones cuilibet hoꝛum vicinãtẽs teperate funt 
vel intẽperate:ſm eas ín qbus funt affines. Fiũt ctia muta⸗ 
tíoncs regionus ex altítudine fiuc hũilitate locoz. &ititudo 
€i locoz acrem b5 daz müdificatum:q: feptérrionales ve 
tíab alris naſcẽtes locis ad alríoza dito penetrant locazaqua 
eoꝝ dara € ſubdulcis:coloꝛes funt pulcbzi:foztes func fani 
parũ ínfirmárur:cotpe coz magna:qꝛ flatue aeris calidi ad 
€os facile de altioꝛibus locis ꝑuenit:hũles ⁊ qetí ſunt:neq; 
multi funt laboꝛis. Regiones ín vallibꝰ fiue foſſis:byemali 
bus infundũtur pluutjs:qꝛ ab altioꝛibꝰ ad inferioꝛa facile ꝓ 
labũtur. In eſtate ſitiũt: aquá non currẽtem:ſed collectam 
bidũt. Sẽptẽtrionales vẽti ad cos nó ꝑtingũt:ſed tm meri» 
díani ⁊ ipñ calidi:⁊ idarco eoꝝ aqua ca.multü infirmantur, 
€oz euacuãt᷑: coꝛpa ꝑua:atqʒ lata:crura groſſa:pili 
nigri:cutꝭ nígra fiue liuida:nõ multi fant laboꝛis ꝓpter mol 
litiem coꝛpis.Si aũt loci nó multum funt calidi inpabitáreg 


Met Ur 
¶ De mutatione aeris ppterloca. — f£fapir. 
— —— mutãtur ec mõtium vicinitatibꝰ.Si 
Jic mõs meridiano véto ẽ oppoſitꝰ:⁊ſeptẽtrio 
nalis ad eos ꝑueniat aerem frigidum c ñc.red⸗ 
3 UP eli düt:coz qualitates funt ficut z ſeptẽtrionaliũ. 
— | (i feptézrioni cft oppofir?:oia Stia ↄſequũtur. 
"]Hatura regionie er marísvicinitate talis erit. Si mare fit ín 
parte feptétríonali oc marí fum? aſcẽdit:qui mirtus aeri in 
regionem illã ocfertur:z ita natura eius frigida « fic, Sí in 
meridie:terra calide c humide erit nature.feprérmonalis ve 
ro feptétríonalí, meridiana merídíane cõpetit.Outario re⸗ 
gionis cc natura puluerís.fi terra fuerit petroſa:regio frigi 
da 4 ſic. erit:qð aqua teftatur frigidioꝛ pfluens er lapidib? 
d fi ex luto naſceretur.Si terra folida eft z afpazregio erít 
ca.⁊ fic. inhabitãtium cozpa macida ⁊ ficca.fi argilloſa ſit:re 
gio cft frigida ⁊ hũida. Intelligẽde qs regiones q̃dam funt 
que in ꝑmanẽtes ſunt ftatu ⁊ equales:⁊ habitãtius 
natura eft equalis.f.in moꝛibꝰ:in fozmazin curib?:ficut fca» 
:um etbiopi:c fimili fub rectalinea:q: moꝛes eoꝛũ funt 
eq̃les:mãſueti:hũiles:legitime viuẽtes:qð ideo eft:q: ſpma 
tis coz, natnra eſt ſemꝑ vna ꝓpter tẽꝑamẽta ciboꝝ eoꝝ.Si 
aũt regio aliqua pᷣdictis duabꝰ qualitatibꝰ participat: fiue 
pluribꝰ:coꝛpa eoꝝ erunt diuerſa:foꝛma:cutis:moꝛes: t oia 
erũt incõueniẽtia. verbigr̃a.Si mõtana nimis fuerit alract 
aquoſa:diuerſa facit — inhabitãtum ſana:bonicolo 
res:moꝛes afpen:patietes laboꝛis:qꝛ coz cerra eft mõtuoſa 
cxercitia plurima:ideo fo:tes funt ⁊ audaces:foꝛma oinerfa, 
Si terra cft folida «regio afpera t vallofa: tín byeme plu» 
uia infuſa:in eftate caloꝛe folis epcocra:tpa etus fuccedüt oi» 
uerfazincolarü co:pa oura 7 fübtilia:fo:tia ad operádus:ve» 
locia:iracundi funt odiofi ⁊ male foꝛmati. 3n vere multos z 
oiuerfos mo:bos patíütur: ppter nimiam byemalís pluuie 
—— arnficijs ſubtiliſſimi:qð er ficcitate fir terre. 
Si fubtilis fit ⁊ ínaquofa terra:filr oiuerfa erüt coꝛpa inco 
larum:erũt foꝛme ruftícezmo:es coz duri:cutes rufc.mulíeo 









res nigre:boies iracũdiſſimi.Si regio partim plana folída 
partim mótuofa acres babebit mutabile p fingula anm 


qꝛ vétí ⁊ niues:in co mótanís locis femp caloꝛe folis afce 
dete niues oíffolute cfl uüt ín valles, vii inequaliras tẽpoꝝ 
atq; moꝛboꝝ.Hac fimilitudime cófideráde funt regiões alie 
Q postet crgo medici oíuerfitatib? cognítis region c3 dui 


Fo.xx. 


tate intrauerit: qualitates t fitus regionis confiderare ⁊ 
naturae aquaꝝ t aboz.ocínde pꝛoſpicere in ſanoꝝ cuſtodiẽ 
da mnitate  infirmoz curáda uifirmitate. i w aliquo ou» 
bitet íncolas regióíe interroget:qui moꝛbi fepiua in ilius na 
fcütur parrib? in fingulis tpib?. Sunt aũt quibufdà regioni 
bus dda5 p:tuate 4 qfi naturales ifirmitates:d ctfi aine sé 
tib/funt peffime:iftts tfi nó adeo ftit nodue:ficut Pip.dixit. 
£»ombi qui cuiufls loci funt pꝛiuati:minus moleftár incolas 
d extraneos. Nõ crgo medic? iterrogatióib? verecüdetur, 
fii exercittjo terrà quál; habitãtiũ:paludes berbe fiuc arbo 
res fetẽtes fint;fiuc un ripis:fiuc fimilib?: vbi fedét locis:na 
tura aene mutata;bec ato putrefacit.vñ illius lod incole ies 
pe folét cgrotare: cy illa purredíne cti fumi diſſolutione fce 
bꝛicitare:quoꝝ fit colo: citrinus:cibꝰ nó bene oigeriturzeo 
em aqua putrida cibü retardat:funtergo fine virtute, 
¶De peftilentia acris, Capi.xj. 
Er à ubſtatie fuc tẽperamẽto mutatꝰin putredi 
nem: ſiue inquáls peſſimã qualitatẽ:peſtilẽtia is 
[7 , V vocat. vñ loca illa inpabitánt? vnuerſałe z equ 
Mid ccr motbi oanturzq: ĩ diuerſis fuis co:pib? mul 
ra pemma accidétia vn ⁊ eũdem moꝛbũ faciẽtia cõacunan 
tur:ñcut alienatiões:doloꝛes nimij:ſudoꝛes:in eꝛtrematati⸗ 
bus coꝛpoꝛũ frigiditates:in pectoꝛibꝰcaloꝛes:in linguis ſicci 
tates:in oꝛbus fetoꝛes:nimie anrietates:thetan⸗ꝰſub bypo 
cũarijs:vomitꝰcholerici:ſolutiones ventris:vꝛine peflime 7 
diuerſe.in altje cholerice.in alijs melãchoiice: in quibufdam 
ſubtiles:in qͥbuidã ſquamoſa pypoftatus.i aire nigra t mul 
ta peſſima accidetia. pic at mo:b? vocatur cpidimtofus:qz 
multipler c ſubitꝰ:vno cod: qs tpe multis ingrués hoĩbus. 
liuius mozbí cd vniuerfalis eit mutatio aeris nos arc&can 
tis:quí duabꝰ murarur er cauſis:ex fitu regiõis:ex quaarati 
bus tpis.£^urano acris ps loca cp fumo fir diſſolutiõis 
berbaz:fructuü cadaucru:fiuc ſimiuũ putreſcẽtiũ:q̃ oü aſcẽ 
dit:mifcet acri, SSilr ex fumo lacuũ: fẽſſaꝝ:coꝛpoꝝ moꝛtuo 
rum loco illi vicinirium:; fiue extra iocum pofitoz: vel cp fus 
mo refoluto multo: in belio mozi£tium:vel ex pefricria be» 
ftiarü. vn mutarue acr plures poles moꝛtiticat:qð contigit 
atbeniéfib? de moꝛtuoꝛũ erbiopü coꝛruptionibꝰ. Outatio 
ſimiliter ſubſtãtie aeris eft ex thibꝰ anni: cum ſuã naturam 
cricrirr. vi fi hyẽs ſit ca.⁊ ſic.⁊ fine pluuia:eſtas yo piuio⸗ 
fa.ver frigidá ⁊ ſic.autũnus calidus ⁊ püidas.vb loci peſti⸗ 
letia eucnit:⁊ fquináres:faacrü varietates: ꝑacute fe.cum 
accidẽtiũ peſſimitate. Cauſa bcc minoꝛ eft pziozezficur Hip. 
teftat ↄtigiſſe in cranon ciuitate de pluuia ⁊ caloꝛe.Sic er⸗ 
go 05 intelligi mutatio aeris ex rpibus anni; qui nó tm̃ moz 
rificat boice:f5 etiã beſtias:qð cr cozruptióib?fir hũoꝝ argo 
ſpirituũ. Aliqñ bec peſtilẽtia in terre cadit feminaria, vf ar2 
boꝛes:fructꝰ 7 co.o:c8 perdũt:⁊ ficci (ubfiftür. quos aquí 
comedéres peflimas incidũt infirmitates, Hon tñ pec co: 
ptio aeris cá trm fuit moꝛtalitatis:ſ̊ in moziétib? putrído:d 
—— materia.vñ peſtilẽtia aeris eis affimilatur.vrt 
atus coꝛrũpũtur co:ꝑpa malis hu.⁊ coꝛruptis plena, 
Coꝛrꝑa de malis hũoribꝰ müdificataz in cuftochéda —* 
nó neglecta:in bac peſte t permaner ſani:quoꝝ cõplexio eft 
cotraria cópleriom mutati aeris:neq; folii murarum aere cu 
rár:f5 etiã meliozátur mutarióe cades: Q3 ti nà effer vbicũqʒ 
co:üpetur aerzínfirmarétur 7 moierérur oes. cà dixit B. 
in lib. de febꝛibꝰ:ex nulla patítur co:p? coꝛruptõe:niñ coꝛpis 
materia pparata fit: ⁊ quodãmõ ſubiecta coꝛruptibili cãe. 
nam fi boceffet cii quidã eſtiuo fole fiue quols accdẽte febꝛi 
ataret:fiIr alij eifde caufis febzicirarer. Sutricir dixiſſe oc ac 
ris mutatiõe quà ci vtr multis fit peftifera:epidimiá voca» 
uit. Hip.nãq; differẽtialiter alibi poftea oiuifiríta i5 epi 
dímíazaut pẽſtilẽtialis:aut falubstszaut localis:aut in code 
mostificat loco:aut mo:tificat 7 moꝛbificat. 
¶ De diuerſitate exercttioꝛum. Tapi.xtj. 
iia derebꝰnõ naturalibꝰaeris nos circũdantis bꝛeui 
ter put tps expetebat cõpleuimꝰ: oc ſcða ꝑte.i.mo⸗ 
tu ⁊ qͥete dicemꝰ:⁊ oe motu ín pris idipremus .£^ot? ergo 
gnaliter ín ouo oiutdi£ vel er aie mot? d. eius accidẽtia di⸗ 
cũtur:de qbus poftea tractabim?: vf funt co:pís mo? quos 
exercitia vocun?, Motus co;pis vel funt Mor ar "dl 
ütj 









m 









a) Ps 


Liber quintus 


perati. Tempatus motus temperate calefacit coꝛpus:qui fi 

parum exeat tẽꝑamẽtuʒ fact mo:bũ inteꝑatu⸗ cà copi nio 

miüun pftat calꝛem:⁊ aliqũ ficatate p pter humectationis 

Diflolutioné.qui fi modi egreditur:coꝛpꝰ refrigeratur,caloz 

ci naturalis oiffolur? ab. eo erpetli£, auqn reragerar 7 pus 

mectat róne dicẽda.Si in vena vel in meoꝛo aliquo no pꝛin⸗ 

cipali muita quánras fit coadunata pplegmatis motus acci 

dés nimius cá oífioluit:q9 etiã in alic] veniẽes mebꝛa nobilia 

£a rcfrigeratc pumectat. vfi rorü co;prefrgerat .£»or7ait 

neceffitaces vidctur eflc tres. Haturalẽ catose ſuicitat⁊ au» 

gmétatur ; vr actionẽ (uà fm qp ops expleat.Scda vr poꝛos 

apiarad fupfluitates a cozpe crpeliédas.Lerría vt tricatõe 

fua affidua co:píe ĩduret ⁊ ↄtoꝛtet mẽbꝛa:vt qo agcre oebet 

operẽtur:nec facile ⁊ cíto typũ patitur. £àni mot? videtur 

€ífc duo:aut vis aur puar?. AUlis qué Pm diuerſa ftudia fua 

boie$ epequütur i vita. Pic p:iaipatr ín hoĩbꝰ efr ↄſiderãdꝰ 
€ft cr actio in pote ftudiofa: vr in ferrario ferraturaztn agri 
cola agricultura. Sed exercitium eft accidérale ſtudium:qð 
rurius in ouo ofuídi£ aut em̃ exercitij mot? grauis: vt cũdo 
4 pódera ferédo:aut i vno loco ftádo: c idc operádo:ficut fo 
dere: fabꝛicare: fiia bie labosiofa ⁊ onerofazvI non adco 
fo:tis:neqs tedtofus:ficut mercari:ite;redtre:contedcre; ar 
gumécan: t fiia artificralíaz vc ſuere: cribere. 3n bis copa 
tioníb? rotá coꝛpus mouet. 3P:iuatus motꝰeſt exercitiũ qð 
infirmis a medicis iniügirur:q9 iteꝝ in ouo diuicit᷑: aut qð 
pei (c bó epeqturzaut qð p aliti círca cii etficit.qð bó p fera 
Cit: totũ mouet cozp?:aut prem coꝛpis.totũ co:pus ficut ius 
ctari: multũ gpzari, vñ Luca. Scquana ges frenis i gyrũ eft 
Optima ductis.⁊ eqͥᷣtare:⁊venari. Pars coꝛpis mous t; vt fi 
manib? lapides iactẽtur.⁊ a terra leuetur:vel ccharizetur.ã 
pedib?:vt fi ín toto co;pe pedes tri moueãatur.in doꝛſo fiue 
pectoxc:ficut inclinarezengerean inftis ſpũs ficut garrirec 
Alia bmóí.vii co:pa exercetur.Oð p aliti circaboiem opera 
zur eft ficut fricarc cũ mappa:vel cà manib?.fricare cfi map? 
pa adiuuat:qꝛ febꝛes ex laboꝛe naſcẽtes leuiat. digeſtionem 
cõtortat.impetiginẽ ⁊ moꝛpheã alleuiat. Stem motꝰ ghalis 
fic tribꝰ modis:in quãtitate:in q̃litate:in veiocitate:⁊ tardi 
tatc. In qutate:leniter:foꝛtiter:iue mediocc.cer.toꝛtiter:vt 
mot?ille qui nó naturatr eft foꝛtis:ſicut todiẽdi:aradi:luctã 
dí:vel quí ad velle bois fitzvt fricare.de quo iam oipiccqtare 
ambulare.leniter fiue mediocriter qui pzer naturaiẽ t alio⸗ 
rum quélibs quãtitatem in bie oibus »fidcrabís. . 

¶ Dc qualitate motus, Sapi, 4v 

Oꝛtis ergo mot? calefadit;induratzericcar coꝛpus. fri» 

cari ouríterzcozpus ↄfoꝛtat:indurat 7 ſubtilat. Termu⸗ 

nus cuíufis fo:tíe motus er fpiflitudine « grauitate cófides 
ratur anbelit? :c ex nimio ſudoꝛe ppéditur.Zermin? fricádi 
cum co:p? ſpiſſuʒ ſubtilietur: € «à. purus durũ fucrit fubnie 
emollirar. Zeuís motꝰeſt cii to:pus calefir  oeficcatur.c le 
uiter fricádi rermin? eft ; cũ coꝛpꝰ aliquárulum rubeat:⁊ ín» 
srofic£. Motus mediocris eft cũ coꝛpꝰ calefir ⁊ induratur 
æexiccatur:tñ füpíozib?cft mediocriozz cu? terminus eft cü 
íam tẽperate ínfpiffari incipit anhelitꝰ ⁊ fudo: fam p pozos 
cutis egredit᷑. Odediocris erm fricatióis rermín? eft cũ coꝛpꝰ 
infict:alíquátulii rubeat:z emarcefcere icipíat. lioe funt oi» 
uerfitates jlitatü motuũ.Quãtitatũ oíuerfitates fitr füt tri 
plíces:aut em eft mult?: c (de facít qð foꝛtis in Qlitatc mot?: 
aut oebilis: mediocris idẽ fadiés qð oue q̊utates fupiozes. 

Iſtos críá tres mot? i velocitate debes ↄſiderare quáritat] 

2 dlítatis adinuicé.fi fe adinuicẽ 2ponát : nouẽ reddü£, 9i 

ein fox ⁊ mul? calefacit t ocficcat vitra modi co:p?: t íta 

virt? diſſoluit: c ocficicte vᷣtute naturali-refrigera£ co:p?.fi 

fo:t] ⁊ pauc?modcrate calefacit ⁊ exiccat coꝛpꝰ:neq; tüc vir 

tus oiffolui£.fi debilis c mult? facit qð foꝛtis opatur. fi de⸗ 

bílisz paucꝰ:facit qð p oebilem fiebat ſuꝑius.ſi mediocris ⁊ 

pauc facit qð ocbilis mor? aD(uerfitates motuũ Pmveloci 

tatc5 ⁊ tarditate. Sí velox fit ⁊ fpíffus ides qð fo:tis opabit 

firar?:facit qð oebílís.fi mediocris multus 7 velor:faat qð 

multi foꝛtis:vt diſſoluat᷑ virtꝰ:⁊caloꝛ naturali refrigeret 

fifo:tis:rar? c pau : ide facit qð mediocris. fi cũ mediocri 

fo:tís ínter velocítaté ⁊ tardtatẽ:⁊ rarítaté: c multitudine 

4 paucitate : faat qð fo:tis.fi debilis cũ multo 7 ve oci:facit 
Q3 foꝛtis.ſi debilis cà pauco raro:facit Q9 multũ ocbilis.fi 


. tem,puocat. 


oebílis inter t&patus cũ multo z pauco ínter tépatus ⁊ velo 
cc Pag fecit qo mediocriter oebilís, Si mediocris iter debi 
V  fosté ati veloce « multo: facit qð multũ toꝛtis. fi medíos 
ens inter debilẽ t foꝛtẽ cus raroc ppauco:qð multꝰ c — 
4 fup ocbile facit. Sitres teperan ↄponãtur aoimucẽ faciet 
qð mo tépat?. $1 cóponátur adinuicé tres mediocres:ſa⸗ 
actqó mot/(ub tẽꝑato:⁊ fup oebile, Sitroc motib?fricádi 
ínteliige. ot? ern ifte cft triplex.in quãtitate.in velocítate, 
1n tarditate, In qualitate.durꝰ em ent ficut oebilíe.ourum 
emoliít co:p?:fi fit fozrís indurat mollezfubriliatqs qð ab co 
depellit. mollis fricadi motꝰemollit:ficut debilis pozos ape 
rít parũ indat. Fricadi mot? inter durũ ⁊ molle tépatus:fa 
cit qð inter fo:tem ⁊ debilẽ: índurásco:p? ↄfoꝛtas ⁊ augmẽ 
tág.muit? deſiccat ⁊ minuit:paucꝰ facit qð mollis, mot? ín 
tcr pauctic multü:facit qð tepera2inter ourü € molle, Str 
ínter veloce z raru5 ⁊ multü:fadt q9 ourus t mollis tépera 
tus, Sitr pi cõponũtur velox:rarus:multꝰ:paucꝰ:ficut € fu 
perio:es motꝰ:quoꝝ acriones eede ſunt ſuꝑio:ibus. Diſcoꝛ 
dátur ⁊aliter artincioꝝ in coꝛpibꝰ qualitates:ſicut ferrarij⸗ 
fo;nartj:aurifices:q: becartífiaa calorẽ faciũt ⁊ exiccãt. Bal 
neãtium exercitia calefaciunt t humectãt.venatoꝝ ⁊ captos 
num exercitia refrígerant coꝛꝑa.piſcatoꝛum 7 naugatoꝛus⸗ 
refrigerãt ⁊ humectãt. vi: ops pfpícacem effe medica in di⸗ 
fcretionibus posi ⁊ fupioz. Ego tfi fatis octerminaui quíd 
vnuſquiſq; ocbeat opari.OMotus quí exercitia vocatur fic 
circa co:pa operátur, Quícs fibi oppofita eft vnifozmís coz» 
pus refrigcráe c Dumectás;augmétàs phlegma:⁊ no diſſol 
uens fapfiua, align tñ aliter calefacit oce. Sí crm aliquis eut 
büo:csoüiantur calídiz nó téperatí:comoucat motu tépato 
bifloluütur humoꝛes p pozos cretites.fi quieſcat dlaudütur 
poꝛi: ⁊ humoꝛes coadunátur calidi.vñ calefit coꝛpus veris 
febꝛibus. maxime fi aer circundãs noe fit frigidus. 


¶TDe actionibus balneoꝛum. Capi.xiij. 


fi balnea motui nõ ſuccedãt ep pᷣcedẽti diuiſio⸗ 
ne cũ inanitiom ſubiecta fint:ops ca poft morum 
poni ⁊ exercitia:cũ eoz actióes veniát poft multi 
| Imotü. Sani cim poft exerciría vtũtur balneis: vt 
'büo:es erercitijs nó diſſoluti:diſſoluãtur balneis 
⁊ ficcitas humectet᷑ q exercitio acquírit : ⁊ vt müdificetur 
putredines ex fumo ſudati co:pís ex puluere collecto in exer 
ritijs. Bal nct ígitur m cuſtodiẽda fanitate eft vtile fanis:fi 
ante cibũ ⁊ poft cxercitia executa fucrint ilico.3balneum ere 
go erercitío nó pꝛecedẽti fuperfluítatem cibí pꝛioꝛis indige 
ftam egerít.coagulatos diſſoluit bu.qui per pozos ad eceun 
dum erát parti:qui ín aliquod nobile membꝛum effluũt:vbi 
infirmitatem pariür. SSilr balneari ilico poft cibum nóops 
Q: humoꝛibꝰcoꝛpus rcplet 7 cibi indigeft: excũtes ín vtjs alí 
qs faciütoppilatióes. vh fi frequẽter fiat bydropifis ciat. 
quà qui euaferíntzc l5 poft exercitia ⁊ poft cidũ fe balneaue 
rint:rarí fant coꝛpis poꝛi ⁊ largi:⁊ oe eoꝛũ co:pozib? fupflui 
tas lcuiter oíffoluif.quap:optererercítía ⁊ balncü pati nc» 
queüt:q: ide coꝛpa oeficiüt z fubriliatur fi balnean£ áte ci» 
bum.vnde ops ante balnei parum cibi accipi:⁊ téperarum., 
alijs poft cibus balnea ot modo cft fugiẽdum.M vero anre 
cibum ⁊ poft erercitíd: (anos iuuet balneum cóftat:cii co:p? 
reddat bumidii;calo:em naturalem cófo:tat; « boná facit oí 
geftiones:aufert fatigationẽ:poꝛos magnificatzfupfl uitates 
cuacuat: oolo:xcs mítigat: ventofitatcs diſſoluit. Infirmos 
ergoopsbalnceari $m qp erpetít neceffitaszaut cá (c; euacuã 
dicvel calefaciedí:vel refrigerádi: vel pumectádi:vel ocficcá 
di. pdeft (cabiofis:vet humoꝛes oifloluant intercutanei:ner 
uos Dumectat.catarros maturat.vꝛinã oe frígiditate recens 
iuuat.folutioncs'aufert oc potiõe.multa 
etiã (unt alía iuuamẽta ei? d dicẽtur cũ oe moꝛbis qbus nes 
ceſſe eft balneari tractauerimus. ID irit ti Sale. euacuatio 
ncs cum balneo: erercítijs fübtilibus prodeffe bumozibus 
íam eurem ad exeundumvicinãtibus. Pumoꝛes aroffi negs 
cii balneis:neds cum exercitijs funt euacuandi : fed potius 
eis nocent: fi non pꝛius cos aliter ſubtilient. Balneũ ex trí» 
bus cáismutat q̃litates co:pís.er fuo acre: veler fua ad:vel 
er fua operatione otuerfa, Aer balnei eft tripler: eft enim 
pꝛime eafe aer qui tepidus eft nó calefacits coꝛpus:ſcðe cae 


Theoꝛrice. 


meaiocris cft: nó multũ calefaciẽs coꝛpus diſſoluit me» 
pieni tiit tertic cafc aer multa cft calidus; multum 
calefaaitoiffolii£e ⁊ euacuans coꝛꝑis fupftüitate nimia. llo. 
mas ouob? modisoiuerfis oiuertit:naruralr vFacd 
derart IHaturatrzq: fi paruo tpe ĩmoꝛãs ibi fudet; hũectat 
« calefit coꝛpꝰ.hũectat: q: aer balnei humectationẽ interío 
rem ad erterioza trabit. Sed qꝛ pari in balnco eft moꝛans: 
büectatio ín mẽbꝛis remanés calefacit coꝛpus cü balncü ca 
lid fit. Si multũ ĩmmoꝛet balneãdus:⁊ młta quãtitas fudo 
ris egredia£ co:pus calefit ⁊ cxiccat calent ꝓpter aerẽ bal⸗ 
— put fi biete nacer * ben — 
t modũ:refrigerat ⁊ exiccat coꝛpus:caloꝛ 

ſoluit ——* — — ** necefle cft ocficiat vir? 
tus, Si de multü vt vitra modũ ĩmoꝛet:bũectatio criccatz 
« calo: narurat extinguit: vñ moze ſubſequit. Actio balnei 
accidétalíter fic eft intelligẽda.Si in cozpe cholerici:⁊ calat 
fint bu. c benc digeſti coꝛpus rcfrigeraf ex acre bainei er 
pu.euaciatiszficurin tertíana vcra eft videri, Itẽ accidẽta⸗ 
líter balneü refrígerat cũ crudis hu.repletũ fit coꝛpus:q oti 
calo: balna oiffolnan£:fluentes vías oppilát: ⁊ aer balnei 
p:obibet introíre. Sia hũoꝛes cboleria balneo diſſoluti: 
⁊ ꝑ méb:aad ſtomachũ fuidi defectionẽ faciũt ex ſubtilita⸗ 
te — ín aliqb?mébzis hũoꝛes funt peflimi:d cum 
tnébzatim oífcurrát caufa balnei dũoꝛibꝰadmiſcent᷑ bonis: 
illofoimn füá puerrüt naturã:vñ vitáda ſunt balnea ab apo⸗ 
ftematic! febzicítátib? « opprbalmías ĩ initio fuí moꝛbi.S⸗ 
cus materia íá fe maturaucrit ſuccedit c balneari.Quid aq 
bainci facíat oicendii eft ín pᷣſentia. Oĩs aqua balneizaut cft 
Dulcis:aur nó oulcis. Dulcis ant ca.aut fri.nó multa calefa 
cit ⁊ hũectat:poꝛos aperit.Aliqñ refrigerat accidẽtatr:cũ ca 
lo: nacuralé c hu cholericos euacuat: multa er ei? funt iu 
uameta: ficut in apho. dicit Hip. diſſoluit ⁊ mítígat doloꝛẽ 
erpellit fupfuntate: mẽbꝛis pᷣſtat hũectationẽ ſuaue: idige 
ſtos hu.digerit:cutẽ ſubtiliat atq; mollit: ventofirate crudá 
biffoluitzfomná oatzrígo: ín fcb.mirigat:fpafmü oifloluít 
t tbetanü:incéfióes ex folie ardoze refrigerat:t capite oſſiũ 
íuuar fracturas: marie fi carnib?(unt nuda: qᷓ otat maſcu⸗ 
lío z iuuenib?:imo ín oibꝰ »fideráda funt cratib?, lDecota 
er auctoziratib? IPip.»fideráda funt vtilia in aqua balnei, 
fiqua cac oulcis afi cibus: c poft digeſtionẽ cibi coꝛpus bus 
midũ facit: pumoz abundantis diſſoluit:qð oe cibis indige 
fti remanet ín itomacbo vel ín inteftinis diſſoluit cal.cõtoꝛ 
tat naturalẽ. Si de poft cibũ parũ fe baincar cozp? hũectat 
t impiguar:fi muitũ cft calidũ:caletacit mulrü ⁊ hũectat pa 
rum, Si dscibo adbuc indigeſto balneat ſe:gñant᷑ ín co:pe 
cíus groffi hu.atq; pblegma po:oz faciens oppilatóes: qz 
fi ab?oe ftomacbovadit ad epar crudus:neceſſe eft inde ge 
neret pbleama:pblegma em nibil aliud eft qᷓ cb? mediocri 
tcr oígeft?, Itẽ in apho.balneũ ca.multũ:carnes effeminat: 
neruoz facit incontinentiã:mẽtis ſtupoꝛẽ:ſanguims flurüz 
Ocfectiócs ſpũs quib? moꝛs fübfequi£, Itẽ IPíp.m perito. 
f£oftipati nó ocbét balneari quoad fecce munden£ ab inte 
ftinís:neqs fol«ti ventré Pm crifimzq: balneü aufert folutio 
nem:neqs vométes t angufhiátes ne fo;te patiant oefecrio 
nes:neqs in ore ftornacbi baozib?abüdáres:negs pluſꝙᷓ fufs 
ficit fariguiné e narib? emittẽtes:illi ergo tfi balneent: qb? 
neceffe eft fanguíne fluere a naríb?: neq; t quant fufficit 
fanquínan£. Si q̊s ín aqua fri. dulci balneet᷑:coꝛpus refri⸗ 
geratur ⁊ hũectat:aliqñ cn accidẽtaliter calcfit ex poꝛoꝝ có 
ftípatóe ⁊ caloꝛis ín itcríoza ↄclufiõibꝰ:vñ poft cibi balnea 
ri digeſtiue vᷣtuti cóuenít. Aque frigide bal.tres ofías hñt: 
ex figura:cr etate:ex tꝑe. Sí em̃ balneãs ín aqua fri. fit pin⸗ 
quis atq iuuenis: t boc ín tpe eſtatis:mẽbꝛa clfo:tanE- ica 
lo: naturalis augmẽtat:qð vt fiat copus fricarí ops añ bal 
nca:vt frícatio pozos aperiat:fi copus macd:s fit atqs tee 
nue:frigus pfoxatad interio:a mẽbꝛoꝝ:mẽbꝛa p:icípalta res 
frigerant:q: calo: naturalís 2gelat: vfi fiit hoĩes bmót pa. 
tíenteo:ficut ín bpeme ferpétce: d cũ pꝛe carnís paruítate: 
—— penetrant frigoꝛe:caloꝛ coy naturalis debilitat᷑: c 
dfi exanimes refrigerant᷑:⁊ l5 manibꝰſepe fint tacti:tñ tãgẽ 
tes ꝑmanẽt illefi:fitr macidis er aqua fri.oↄtingit: nocet er 
aqua frin ſenectute:⁊ marte ín pyeme, Gir Pip.q̃ ſepe in 


So.trj 


aj fri.balneanf:fpafimá: tbetanü x nigroꝛẽ mẽbꝛoꝝ patiunt᷑ 
4ngo:cs patiunt in febzib?, 3t£ IDip.ad dt mgr.Ipafma 
tos er plenicudi ) iuuenes ti cc camoſos in eſta⸗ 
tís medio:q; calo; naturalis includit cozpozi: vñ egritudine 
ex. qua fit paímue adiuuat. Itẽ apoftema cholericũ ruboꝛi 
finitimá: 4 cr caloꝛe oolos£ arteticũ.iuuat. fluxui etiá fan» 
inis:fi inde fibi vicina loca laueríe fubuenit: qð bñ IDip, 
poiditzfi em̃ lo bR refrigercf einn oftipát: «fan 
Guis coagula£:yn necefic é fanguis : £ "oft coitü ví 
tádus cft frigdoz ad;fifr poft labozes:poft vétrie fiurü mfi 
cü fit fupfiaus: align eim pmói aqua ſubuenit poft vomitũ: 
poft poarmaciae c vigiliasvitãda € ad fri.aq̃ nó oulcis bal 
neum coꝛpus oino reddir ficei:fi falfa fit ad ⁊ ca.calefaat et 
ocficcatzadinuat tfi 2 bumoꝛẽ a capite ocfcédente un ftoma» 
chum v? pectꝰ.aq̃ fulpburea — exiccat: doloꝛẽ ner⸗ 
uoꝛũ er hũiditate mitigat:aqua aluminoſa ventrẽ ſtungu: 
refrigerat c exiccat:diuerſoꝝ g balneoꝛũ diuerſe funt actio⸗ 
nes:de qo?adbuc dicemꝰ. 3n balnets fricatio € cfi vnguẽto 
vt ñne vnguẽto.Sine vngũẽto lenis fricario diſſoluit:emol 
lit: poꝛosaperit.foꝛtis calo: diſſoluit atqy finit-iduratat 
pftipat. Zcpata fi ſit fricatio ab ĩterioꝛibꝰad extioꝛa trabi 
caloꝛ:⁊ l5 calefaaat: ipfa tfi eadẽ hũectat.Si cũvnguẽto fri, 
ficutviolato:rofato:bB0:c$ diſſoluit:coꝛpusemollu:poꝛos 
aperit.calidá calefacit c maxime diſſoliut: vi in febꝛicitanti 
bus bumosé bñ nó oígerétib?.p boc vnguentü materia bu 
mor] expelli£. Sivnguẽtũ fit fincfricatióe poꝛi daudü£:cbi 
moꝛũ oiffolutio 3bit. Sí poft balneũ ſitvnguẽtũ calo; natu 
ralis in co:pe oftringi£.&í aqua fuerít oulcis 7 ca.calefaat 
co:pusc bumectat:q: calo: intus cõſeruat.Si frigida fit ⁊ 
oulc] refrigeráe büectat. lec nob fufficiár ad becq bainco 
attinuerüt, ¶ XPc dbisoifputatio vniuerfalie, Xa.xut. 
ques nia comcfta vcl bibíta vela cozpoze muran£z 











x jimdefinitavocan£ medidina:ficut piretrü:snsib, 
Ex t filia eãdẽ cũ ꝛibꝰhabẽtiavirtutẽ. Uel coz 
poza p ea mutant᷑:neq; tf ipfa a co:po:ibꝰ mutant᷑ q̃ moꝛti 


fera potio dicunt:qꝛ coz naturacozpi ẽ 22a: t foꝛtioꝛ in QU 
tatit? c ſua fuba:oe db? ouob? dicemꝰplaniꝰ:cũ oe fingula 
ri medicina diſputabimꝰ.Quedã mutãt coꝛpꝰ poſtqᷓ in na» 
turã coꝛpoꝛis t ipſa mutant᷑:q̃ medicina vcl dibus appella» 
tur:ſicut lactuce: ptiſanũ:cepe:allia ⁊ ſitia.quedã a coꝛpoꝛe 
mutant : ⁊ in coꝛpoꝛis ſitituainẽ vertunt: que ſolũ funt d» 
bus.lHec em̃ narure coꝛpis funr ↄueniẽtia:⁊ fue virtuti ba 
bilia:de db? ouob? ín pᷣntia dicemꝰ:⁊ neceffitates: actios 
nefqp finguloz in cozpo:íb?:q: erfi aĩaliũ co:pa rónabilia f 
uc irrationabilia interioꝛi vel exterioꝛi foluunt caloꝛe: folu» 
tiões aütifte funt viſuales vel viſui abfcófez vit eiſdẽ nutriẽ 
dis cibi fuccederét neceffe fuit : opozteret etfi et er toto diſ⸗ 
folnerent:nifi coz matería refocillare£: fupuenics atit ma» 
tería fi folurioné cozpis exuperat:coꝛpus augrmétat ⁊ ĩpin⸗ 
guat ficut ín adolefcétib?:c in bís qui augmento fint vide 
mug. Sí 9o cidi materia minoꝛ fit oiffolutis mínui£ ⁊ ocfi» 
at co:pus:ficut videm?in pbtbyfict. $5 ft extrĩſecus acadé 
tía oífloluriói funt eq̃lia 2feruan£ ín idzrirate co:poza:ficut 
olei videm? facere in lucerna:nõ em̃ egtíngui£ illa fi nec fu. 
p:a nec infra ole exiſtat: quoquo modo em vx ae ofs5 fiue 
quoꝛũdã oiffoluta ín natura diuerſa fant fine ſuba: neceſſe 
eftitide bfc habeãt c vicẽ eoz replétia:iddrco cibi natura 
ín litate diuerſa € fiuc füba. p56 medici ſuðas⁊ q̃utates 
diuerſoꝝ nofcere cibo. ⁊ potuũ:⁊ diuerſitates naturarü c 
cõplexionũ coꝛpoꝝ:vt hoꝝ noticia regat⁊ cuſtodiat coꝛpa t 
diuerſitates naturaz: fed ofuerfitares naturaꝝ c cõplonũ 
tũc diximꝰ: cũ oe cõpłone coꝛpoꝝ lodremur. De ciboꝝ get 
potuũ oíuerfitatib? tiri reftat dicamꝰ. Ciboꝝ g actiões ĩ coz 
poꝛibꝰſunt duplices:in q̃litate aut fuba. 3n qlitate: q: dd 
cibaría funt ca. d dà tri.alia fic.alia pu,zalía moderata:quoz 
actices:fi adeo funtmagne:vt coꝛpꝰvix toleret Lür.ara.füc 
exiſtẽtes vt allioz ⁊ cepas, calo:es. Si ifra hũc fubfiftár Lin. 
&.medíci ponẽda autumát, €i actóes fint pauce ⁊ debiles 
vt nifi magna ínueftiqanóe ad capiẽdũ fint oíffiales ipmo 
gra.crüt ĩſtabiles. Si actíóesnecfo:tesmlIrü fint neq; bebí 
ie R90 f.wtron ve Oh OP peciboe Tignes ofide 
» 


Liber quintus 


rari. Ciboꝝ ſubſtãtie diuerſitates: altjem ſunt fabtileszalt) 
groſſi:alij mediocres.Subtiles quoi l5 multa fit quãtitas 
coꝛpi oant paruü nutrimenti. aozoffi:q: cũ fint parue quá» 
titaris:multü tii dãt copi nutrimẽtũ. Oecdiocres Pm quãti 
tatem fuá nutriẽtes copus. Singuli ciboz hoꝛũ copus bft 
€ nale nutriũt.Subtilis ab? bn mutrics coꝛpus € ficut pul 
liz páices:fafianizafcelie áleris:gallo;t teſticuli De herbis 
lactuce. De pifcib? quí noni adco magne funt quátitatis ⁊ 
fquarmofi:fiuc fintaque dulcis fiue maris: «d femp ſunt la 
boꝛioſi:aqua vbi capiunt dara:terra petrofa. gc vmis cla⸗ 
rum: colozis aurcí:t odoziferü ⁊ ſiłia:q̃ oícéda funt: 
bec auté nó labozátibus c fe nó exercitatibꝰ ogruũt:qꝛ fani 
tates cuſtodiũt:quoꝝ fupflutas cito oíffoluit cà fit parua. 
Itẽ oíuinfirmátib? bec cõcoꝛdant᷑:ſed tri nó his qvires coz 
po:i volunt címpinguatióes. s£ibus ſubtilis malum nutri 
mentum pitat co:pificut naſturciũ:ſinapis:cepe:poꝛri:eru 
ca.Oĩs abus falfus vel amarus:q: his calidi btiozes gnans 
turzq: cibi tales cbolerícos hu.generãt:lʒ qualitates cozpís 
ꝛrũpant:tñ ilie adtuuan£:q pblegrmatie funt vífcofizcum 
bumectatione diſſoluãt. Diuturnos ítez mo:bos adiuuãt: 
Q:infirmítatis diſſoluũt materia. d5a.in li.ſubtilis reguntez 
cũ bmóí cibis inqᷣt:⁊ na conferuauiz infinnitates curauit 
diuturnas:vt nó cfient alíc neceflarie medicine. Itẽ ſanaui 
multos nefreticoszartetícos; groſſitudines (plenis ct epa» 
tis:⁊ cos q iam ferc erat epfieptici.Regiméta brói eft fub 
tilis oíctaabi fiue pot? per qua nutrimẽtũ co:poꝛi bonü ci 
multa quántatc ſuppeditat. Dieta mala ⁊ ſubtilis vbí ops 
€ qüo cóuenitz« cii exercits groflus cibꝰ⁊ bi nutrirur?coz 
pus cft 3nualís agnꝰ: poi: virulus:panis frumeti bri mü» 
dus:piíces magni t carnís dure:pecudũ epar: agnínus feu 
poꝛcinũ:recẽs cafc?:oua dura:vinũ dulce:atq; fpiffus.IDec 
dĩalaboꝛãatibꝰ:⁊ fc exercitantibꝰ funt ↄueniẽtia:⁊ bis fitr q 
vires t coꝛpoꝛũ volütimpínguatioes. Lib? groſſus tma» 
lus cbímos groffos (ubminíftrat cozpozib? ficut caro vacci⸗ 
na:⁊ vltra annü ouina:camelina:caballina:capꝛina:oua ous 
ra:fungi:panis aꝛimus. De mébzis:rencs: cerebous « filia, 
Iſte cipꝰ eft malus:⁊ ſanguis que generat eft peſſimꝰ:ma⸗ 
time tii cõueniẽs eſt labo:antib?:d fi ín pꝛeſenti bri digerit᷑: 
in futuro tn percuffione nó euadũt.Mediocris cibus eft fi 
cutannualie agnus:heduli:galline ⁊ fitia. Hec cibaría oib? 
funt conuemétia:et maríme cópleriont tẽperate. 
¶ De graníe:et pꝛimo Oe frumento. — s£ap.rv. 
VUm de cibis vlr fit tractádá a granis crít nobís 
incípiendti.£ibus auté a terra naſcit᷑: aut ex bꝛu 
tís cft atalibus.Terrenafcitíu?:vel anni tẽpoꝛibꝰ 
feminádus.vel er arbo:cis eft fructib? ex tẽpoꝛi 
bus anni naſcẽtia:grana funt vc frumẽtũ:oꝛdeũ: 
aut berbe yt lactuca:endíiuíazaut herbarũ fruct?:vr cucur⸗ 
bíta:meloneszaut radices vt rapa:baucia.fructꝰarboꝛei aut 
filueftree ſunt:aut domeſtici.cibus ex aĩalibꝰ: vel ex ambu⸗ 
lantibus fit:vel er natatilibꝰ:vel eg volatilibꝰ.Hoꝛũ omniũ 
quedã groſſa:quedã carnoſa:vt cerebꝛũ: fplen: t epar; t fi 
milia, Sũt ⁊ quedã fupflua vt fanguís:lac. Hic incipiendũ 
eſt a grano:⁊ in pꝛimis oe frumẽto. Frumentũ oĩbꝰ granís 
eft melius: ⁊ téperaméto ꝓpinquius:ſed rn aliquantulũ ca 
ii eft vicinũ: vf coꝛpoꝛibꝰ humanis eft acceptabilius:ĩmo 
omne granũ durũ ⁊ põderoſum:groſſum qs nó albũ mas 
gis eft nutritmus coꝛpis:album ⁊ nõ põderoſum eft mmus 
nutritiuũ. Frumẽtũ in aqua dulci coctũ multo magis eft ni 
tritiuũ:virtutẽ coꝛpoꝛis augmentãs:⁊ maxime ſi coquatur 
cum carnibꝰ:eſt er bonũ exercitantibꝰ ⁊ laboꝛãtibꝰ: fed ti 
groffi chimi inde generant.Qui vᷣo comedũt ipm nó coctũ: 
vẽtoſitatẽ patiunt:⁊ lũbꝛicos € aſcarides gnat im inteſtinis 
Panis ide fact? naturã eiufdé fruméticomitaf: qfi panis 
de frumẽto fuerit duro ⁊ ſolido:nutrit magis qᷓ ſi oe leui fit 
t raro. Panis qui de granoꝛũ fir medullis:qui ſimila a vul 
go appellari ſolet:nutrtbilioꝛ eft ⁊ indigeſtibilioꝛ:vnde con 
ſtipationẽ facit interio:£ Panis fecidus minus eft nutriti 
uus:et dto digeritur:qð fit q: multi eft furfureus: hoꝛum 
ouo:um mediocris melioꝛis cft nutrimẽti. Panis coct? tẽ⸗ 
perate:vt nec exterioꝛa nimis exuſta:nec ĩterioꝛa nimis mol 
lia:bene fermẽtatus ⁊ quantũ fuffiat falfus nutriẽdis me» 


die cõplexionis cospozib? eft optimus:⁊ bie ctiam qui mul» 
tum —— —— fiue crudus groſſitudinis eft nu» 
trítiuua ⁊ ouriter digeſtiuꝰ:oppilationẽ facit fplente t epa 
tis:gnatiuus lapídis im remb7;z omniũ panũ cft peffimus. 
Oĩs panis de fruméto calidus eft wm pzimo gradu: eft t bo 
nus labozátib? « fc czercítátib?:c caüdiffimü ftomacbü ba 
bentibus:íta th fi bn digerit᷑:qͥcũq; comeſturus eft asímos 
panes: vel alíos fuperi? —— cũ calidis 
eos atq; diureticis. ¶ De amido. f£aprv. — 
EOdidum minus eft nutritiuũ d quodiibct aliud 







gerere poffuntznutrít cos multü:adiuuattuf? 
P fientes ppter gutrurís ⁊ pulmonis afperítas 
«4 tes: fi cum butyro indc ius fiat;fi aute cũ poꝛ⸗ 
tulaca vel arnosloſſa fit coctũ iuuat ſanguinis 
ſcreatũ de pectoꝛe:ſed cõſtipatis in viſceribꝰ eſt incõuenibi⸗ 
le.Qui ergo ad cibũ nõ ad medicinã trf eo vti diſpoſuerũt: 
deſuꝑpiper aſpergãt ⁊ deinde oꝛiganũ vel calanentũ edat 
ne noceat:ſiue sínsib.et in poſtremis vinũ vetus bibant. 
Qo NL gDcfurfure, Cap xviij. E 
Vrfur calo: baberzoíffolait atq; lauat ⁊ mũdi⸗ 
ficat: quapzopter fi cii Succaro « amygð. ius ide 
nat:ex bumíiditate pulmonis tuſſiẽtes adiuuat: 
ꝙ ſi in pectoꝛe vel pulmone apoftema fuerit:cõ⸗ 
tra boc valere putandus eſt:ſi catbaplafma locis inflati ex 
ventofitare apponatur tumo: oíffoluítur., 
Q[ )»co:deo ⁊ pane oꝛdeaceo. Capitulũ.xix. 
beñũ trigidum eft in pꝛimo gradu:ñc.in ícóo 
minꝰ nutries eft frumcto:fed tñvẽtoſitatẽ gene 
IP AA *jrat.S£ofectióes oc oꝛdeo facte ⁊ptiſanũ appel 
oae] latc frigide funt 7 bu.aqua coz frígidio::f5 boc 
€— ptifanü calídá complexione adiuuat: ſitientibꝰ 
prodeft:eft em vtilius granis otbus cus fit frígicü ⁊ bu.fm 
temperamentũ:acutis valet febꝛibꝰ oígerés materiá vnde 
senerant:fitim extinguit:⁊ naturaliter lauatoꝛiũ eft: vn fit 
vt méb:te oĩbus cito diffundãt᷑: oe ftomacbo ⁊ ínteftinis f 
toocfiuitzet fi íncédétes inuenerit humoꝛes facile erpeilitz 
limoſa interíoza: fiue exterioꝛa mũdiñcat:qð ci fit viſcoſum 
loca incẽdio humoꝛis cóbufta reparat: eftqs lubꝛicũ ne me⸗ 
ry fiue guttur inuiſcet fiue ſtomachũ ficut alia iura faaüt:d 
cum becinuifcét loca fupueníéte fcbzis ardoze eríccata: ani 
guſtiant patiẽtes: fuauts cft ſapoꝛis:nullũ rancoꝛẽ gñat ín» 
firmis: non inflat:neq; vẽtoſitatẽ vllã anat ſicut alia facit 
grana. Fabe er pluſꝙᷓ ops cocte nó a fua diſſoluunt ventoñ 
tate. Has om̃s habet piifanũ vtílitatce:fi ſic illud coficiasz 
ordeũ bonũ neq; vetus eſſe opsalbum durũ coctũ ⁊excoꝛia 
tum leue acpíftarus:vt exterioꝛ pellis auterat:neq; tñ oĩno 
teratur:accepte mẽſure.xv.partes appone aq̃:appone c in» 
tra lebetẽ ſiae ſtanneũ vas coque in téperato igne.i.carbo⸗ 
nes tm̃ ſuppone quoad tres ptcs illud coctũ redígas: dein⸗ 
de coctü foztiter cõtere:⁊ colare farage:poc colamentü vos 
catur ptifanti. ¶ Panis ordeaceꝰ fri. c fic. eft: minus d fru 
meti nutntiu?; vétofitans gñatiuꝰ⁊ »ftipariu?:qué come» 
fturus cus co vtaf enctuofis:ficut caro groffa atq; butyꝛũ. 
¶ De riſi. Capᷣ xx. 
Iſi ca.ẽ in pmo gra. fic. vnvétre oſtrĩgit:nõ multũ tii 
,R fimiliü fit fibí admixtũ:cõſtringit níimin:marie fi firru 
bicundü:fed albũ lotũq; 4 cũ buryzo ⁊ amygð.coctũ:nõ vẽ 
tris eft ↄſtipatiuũ:mitigat er doloꝛẽ trn t ardoꝛẽ ftomacbi 
tínteftinoz:ci? nutrimenti tẽperatũ eft ⁊ digeſtibile: fi cũ 
lacte coquat — facit:ſed bumectatz nutrit. 
¶ Decepis. Cap̃ .xxij. 
C Epe ín quarto gradu fünt ca.7 fic.parü tame ſunt hu. 
coitü mouẽtes:⁊ inflantes:oolo:£ in capite facientes: 
Opo:tet ergo comcdétes w aceto 2díre; yt'in lacte amygð. 
¶ De allijs. Cap.xxij. 


xs. 











Theorice. 


ia calidioꝛa ſunt cepis ⁊ ſiccio:a:maximũ caloꝛẽ coz 

——— *— ſunt:q̃ fi coquant ardoze illũ amit⸗ 
tüt:porói g cbo melioꝛa funt; cocta mag; nutríüit qᷓ cruda: 
fanicaté autodiunt:digerere adiuuát; conftipanone vetris 
babércé caueant oportet ⁊ capire dolentes. 

¶e poꝛris. adpi.xxiij. » 

Oꝛri mnus pie ouob7calidiiuntzcapttis doloꝛẽ facit 

ficut ſuperioꝛa:coitũ mouẽt:emoꝛroxdes adiuuãt: fi» 
nc crudi fint fiue coct.; ventoſitates inteſtinoꝛum expellũt. 
«[ £2: fructibꝰherbarũ:⁊ piimo oc melongijs. Cap.cxiitj. 
(D Eonsa vetera camara ca. t fic.fi receti. c non amas 

"ra funt c fic. Si cruda comefta ad oigerédü oura funrz 
cocta facílioa, cii aceto appetitũ adiuuãt:⁊ ſtomacbũ ↄtoꝛ⸗ 
tãt:melancholiã güant:ad comedendũ grata: vr q: no vira 
turfübítonocent tarius,  «[ e cucurbitis. Cap · v. 

Acurbita in ſeðo gradu tri. hu.parũ nutrit: C ꝓpter 
CX voccéuet febzicitanrib? c fitientib?:et er caloꝛe ruf» 
fiétibus:quá fi frigide nature vclint boles comedere: appo 
nantpiper;sinsiberzcfitia, — ¶ e melonibus. S a.scv]. 

Elonẽs funt fii. t pu.tícOo 5radi ; dto oigeftiuiquia 

(unt colatiui : vꝛinã pꝛouocãt: impetigine t moꝛpheã 
índec lauatd müdincac: 9 maxime ſemẽ vidct facere: ato in 
Dumo:es ſtomachi fe mutãt.Ba.inqᷣt:melones fzomacbus 
co:xrüpunt; venenoios hu.gñant.Sepe ⁊ mulrü comedetes 
fcb.patientur. ¶ Ee citruũs. Cap. xxvij. 

AItruli ⁊ cucumeres i.ſunt ⁊ hucaloꝛe ⁊ fitim extin⸗ 
guunt:vꝛinã pꝛouocat:ied citruü funr frigidioꝛes:⁊ ali 
quãtulũ ſtiptici: quos ambos fi multã cho.habentes come 
dantzficim generant:qꝛ conuertibiles ſunt. 

¶Tde cucumeribus. Cap̃. xxviij. x 
floaes paleftíni qui  cucumeres oicunt faraceníciz 
CDs. inc hu.Sitientibꝰ c febꝛicitantibꝰvalẽt:acuta fe, 
extinguitur:⁊ fi aqua occoctióie eius detur cB 5uccaro acu. 
t$ feb, c yctericis:valet fimiurer cti fpodio caloꝛi epatis:tri 
gidi índe caucárfibí, ¶ De canna mellis. Ca.xxix. 

Anna mells ca.eft ⁊ hu an pꝛimo gradu: valet aiperita 
Q ti puimonis:Dumo:ce cm vitcofos oc canalib?eius ex⸗ 
pelutzfcd tamen ínfl at: vꝛinam pzouocar. 

¶De muſa. ſapitulũ.xxx. 

Vſa ca.cít in pꝛimo graau « hu.multũ nutrit:dura eſt 
(Da expellendt a ftomacbo:marime fi multũ comedat 
afperitare pulmonís adiuuat:⁊ pectoꝛis: diuretica elt; ya» 
lct vulneribus atqp rentüi;tibidinem augmentar, 

¶ De fungis. Xapitulũ.xxxj. 
F fri.lunt ⁊ hu.ad digerencũ ourizmulrà comeſti 
anguſtiã gñant i oꝛe tomachi ⁊ grauitatẽ vſq; ad de⸗ 
fectionem:melancholiã ⁊ phlegma gnantzquibufaam funt 
moꝛtiferi. ¶ TDe panico ⁊ milo. Cap̃.xxxtj. 

Anicũ atq; miũ func fri.⁊ ſic.in fcoo gradu: parũ nu 
AJOrrianctiptics ſunt:panis multũ eft plus »ftipatiuus: 
vꝛinã pzouocantzad comedendü melioza fi cum butyro vel 
amygd. fint cocta:quibZadmirtis hũectant:⁊ fictas co: 
erpellitur. EDelentibus. Capi.xxxiij. 

f£atco fri.ſunt in fcóo gradu fic.in tertio. vnde melans 
Eioosc gencrá: fan.quíbus fi ds etat ſepe:cholericus 
€ffiat niger: c melancholicũ moꝛbũ pani£:ficut cancrü: cles 
phanfiã:maniã « fitta "IRocéciterü oculis fi fece fint cõple⸗ 
xionis humidis ſubuemũt:⁊ fi cum exterío: coꝛio coquan£ 
folubiles funt: f5 finz illo ftíptice: erüt melioꝛes ad comede 
dum:fi cum blitis cocte fuerintzecl cum ſpinarchia:vel mal 
ua vel atriplicibus:peio:es fi cũ carne ficca; qꝛ plus melan» 
€botíce fint: ad digerendũ oure c verofc;fi cũ medietate co 
quantur oꝛdei:bumectant atq; nutriunt, 

¶ TDe fabis. Lapitulũ.xxxiiij. 

Abe fi fint virides fri.ſunt z hu.atq; pplegmatice. Si 

vᷣo ſicce inflatiue c vẽtoſe: marine fi finc cà fuo coꝛti⸗ 
ce:⁊ ad digerẽdũ funt dure. Ideoq; comedétce ftatim sra» 
uitatem capítís t ventofiraté ⁊ faagatione ſentiũt:q̃ melio 
res ſunt ſi ad infundan£: ⁊ poftea ant aſſent᷑: vel fi excoꝛiẽ⸗ 
tur c beue coquant: nullá ventofitaté faciũt ccmedentib?: 
maríme fi ciminũ ⁊ piper z cnamomũ: alícpmü eis admi 
fceant; fi farína oc eis fiat; ficut ius eas coquat cũ amygð. 


Fo.xxij 


⁊ʒuccaro:⁊ calidas oet comedere vłbibere:adin ust tumſẽ⸗ 
tes: ⁊ gutturis peccozis quoq; ⁊ pu monis aſperitates: cfi 
ci tunca fua coquant:vétrie iuuat turus ⁊dnterias ct 
vomutü: facta inde farina:n faciẽ v coꝛpus inde laues mun 
dificat cutem oe ientigine vel alijs maculis: quarü nutrimé 
tum cft remperatü:quas qui comederínt t vctoſitatẽ fuges 
re voluerit cũ calameto coquat vel oꝛigano: pipere vel oico 
virides comedẽs sinsib.comedat « oziganti atep ſalem. 
De cicere. Capitulũ.xxxv. 
G et ca.eít ⁊ fic.ti aliquíd humicuratis habet: ventos 
um ⁊ ínflatíu& efrz vndc coit mouet:fperma augmẽ⸗ 
tat c lac vazà ⁊ méftrua puocatzaqua vbi coqui£ cum cimi 
no:cinamomo 7 ancto calefacit « groſſos hũoꝛes diſſoluit: 
lapidẽ renum ⁊ veficc frangit: nigrü fo:tire cft ad boc P al 
bur Ticer aũt m lentiginẽ ⁊ moꝛphea: c aliae cu» 
tis maculas. ¶ e lupinis. Capi.xxxvj. 
Upinũ in pmo gra.cft ca.in ſcðo ſic.nimiã babes ſpiſſi 
JLiniine t amaricudine : fi nó ect cocti: 5 fi cũ ad « fale 
coquaf dulcoꝛat:duꝝ eft ad oigerédü: fi comedat bu.grof» 
fos gnat:fs multũ nutrit: vn labozánb? ↄuenu:⁊ fc exercitã 
tib?:q ft oigefhibile vie facere cũ calameto ⁊ ozigano ⁊ fale 
t olco t obfomogaro comede:ñ cũ [ua amantudine comes 
das:v:inã « méftrua puocat:tetũ moꝛtuũ erpeliit; lübzícos 
⁊ aſcarides etjcit:oſtipatiões poꝛoꝝ epatis 7 tplenis 7 pul» 
monis aperitzaqua eiꝰin qua coqua£ buicrei pdeffcvidef, 
¶ De fenugreco. Capi.xxxv. 
Efe ca. eft ín ſcðo gradu aiq; ſiccũ: folubile fi an 
tc cibũ comedat, S ín abo nó adeo doloꝛẽ facirin ca» 
pite c abomínationé: ad vbi coquit colara:z cũ melle mixta 
ſolutionẽ facit vétris:méftrua puocatzparturiente müdifi» 
cat. Síauté fenugrecü cus ficubus ſiccis coquas fostirer: et 
poftea colce: ⁊ colature tátüdé adijcias mellis: ⁊ itez codes 
Quo ad fpiffitudiné veniat: valet ad eeteré ruffam:pec? mi& 
dificat:c pulnonẽ oc pumozib? groſſis atq; vifcofie, 
¶ De faſcolis. ———— 
— icol quedã ſunt al.que fri.ſunt t ficquedam 
,rufa:c ipfa funt ca.vtraq; t inflatiua: minus tf 
N qᷓ faba:que fi coquan£ cum oleo € obſomogaro 
⁊ finapizanamomo ⁊ ſcariola:eruca etoziganoz 
bene digerunt 4 nutriunt. SRufi faſeol mẽſtrua 
pouocant. fifano, Capitulũ.xxxix. 
mũ in pzimo gradu cft cali, m ſcðo hu:plus 
Led LD.O aiiud granum babes olei. Ideoq; emollit 
ſomachũ: ⁊ appetitiuá virtutẽ oeftruitzabomí 
Iatione facit:humoꝛes gñat viſcoſos args groſ⸗ 






Hes | 08: qꝙ; ardose patit ín ftomacbo er nimio calo 
rc vcl acuta porióc:aut foꝛti vino: olei fifaními accipiat co» 


cleariũ.j.qð fibi multa ꝓdeſt.ſi quís aũt comedere vult fifa 
mum A UE UE MM NON 
papauere, — Capi.xl. 
47 Ppauer al meli? eft ad comedendü d nigrũ:qð in ter» 
tio grada fri.eftz bu. idcirco fomná pzeftat"IBiorá fa. 
at conftipation vétris: otra tufícm adíuuátzad boc 
eft mel? alb fi aum succaro 7 melle comedas, ] 
" Ec ilactuca. Capitulũ xij. 

Actuce fri.ſunt in fcóo gradu:⁊ hu.oĩbꝰherbis nutribi 
Liio:s:f: anguie qué grant melio: eft eo qué'alie berbe 
pꝛocreãt:ſomnũ pꝛeſtãt:fitim mitígát:fiue cocte fiue crude 
fint: libidine auferützmaric fi fpa caz biba£:frígide natu 
re boics cü apio fiuc mẽta comedar. € De fcariola iE a. rli. 

£ariola fiue endíuia narure lactuce eft vicina:ſʒ min? 

fri.z bu.min?nutrit: amara € ez quaamaritudine fple» 
níg ⁊ cpatis ↄſtipationẽ aperit:zaqua ci? valet yctericis:ca⸗ 
lido apoftemati tuat ſuꝑpoſita:naſcens in bveme eft tri.⁊ 
pumidio: d» que ín eftatc. ¶ De malua. Xap . iitj. 
(2m mediocriter ca,eft 2 bu.ventré bumectat contra 

tuffim adiuuatzafperítatib? pulmonis: gutturis feu 
pecto:ís adíuuat:íta dico fi cũ aqua ín amysdaleo fit cocta: 
que fiin aqua coqua£ « cum oleo ⁊ aceto comedaf: ventré 
ſoluit ¶ De bletis. &ap.rlíig. 
a o deed i m Dicit ca.eft ⁊ bu.ín bmo gradu:vẽtrẽ pu 

mectat:cõſtipationẽ fplenis fiuc pozoz epatis aperit: 


Zibet quintus 


cõtra tuffim adiuuat: quá quí ob boc comedantzvt aceti ⁊ 

finapim miſceant oportebit: radi ei? groſſuʒ phlegma Gc» 

nerat:ſtomacho inconueníens eſt. 
¶ De ſpinarchia. Tapitulũ.xlv. 

P inarch intcr frigidti c humiduʒ eft tẽperata: ven» 
(sen bumectat:contra afperitatz gutture t pectoꝛis 
arg tuflim adíuuat: pomiries frigide nature cti cinamomo 
cpiperecomedant, — ¶ De caulbus. Capᷣ xlvj. 

Aulis diuerſe eff cõplexionis:aqua eius frigiaa ct hu⸗ 
Ct mida mundificás: ventre emollit:qui vetríe vult folis 
tionem coquat ín'aqua;t efus aquá bibat quí 9o conftipa» 
tionem aquá egaat: caule ibi coctü comedat: q: frigiaus 
eſt c ficus: cauice quoq; tenebꝛas oculoꝝ eis quí ſicci funt 
pꝛocreãt:humidis ecõuerſo facit: bonus eſt cũ carne craſſa: 
aut cum amygda.melancholicis odioſus eſt. 

¶ e blitis ⁊ atriplichus. Capi.xlvtj. 

Zete atriplices frigide funt ⁊ bu.fed atriplices humi 
"Dios t blctc frígidio:es: vndc funt iuuatiue boibus 
calide cõplexiõis ⁊ ſicce: ⁊ caufon 7 febꝛi tertianc; fed tame 
neas conftipatíue ſunt:neq; ſolutoꝛie funt, 

¶ De poꝛtulaca. Cap̃xlviij. J 
MOꝛtulaca ínfcóo gradu fri.in tertio pu.calídá naturã 
A oaiauat:trondes eius cóexiatie dentibꝰ pfünt, Ramí 
ftiptici (ant: ſcreatui (angaínís ez pectoze pfunt: c diſſinte⸗ 
ricis ⁊ uxui fangais ĩ mulierib?: oc fucco ci? catpaplafima 
factũ:doloꝛẽ capitiavelapoftema oc caloze mítigat: frigide 
tiaturc bomo cum menta ⁊ apio comedat; 

¶ De eruca. itulũ.xlix 

Ruca ca. eſt in tertío gradu:bu.in pꝛimo: fperma au» 

CX smentaceoítà incitat:doloꝛẽ do facit:opo:tet ers 


eum lactucis temperetur, e menta. sap.L 
7 f£ntaínfcóo uda ca.eſt ⁊ ficca: quiddà baberbumís 
(Qus p quà ardo: mouct libídínís : epatis frigdoꝛẽ 


adiuuat:ftomacbüg cofo:tat er frigoze defectũ: abomina» 
tionem:fingultü ex plenitudine curatzoígeftiuamvirtutem 
confoztat. ¶ De tarcon. A⸗p · j. : 
Arcon ca.eft ⁊ fic.ftomacbi cófozxtatzfimilitervt meta, 
Scd nimís comeſtũ:moꝛatur ad digerendum. 
¶ De naſturcio. Capitulũ lij. 
Aſturcium ca.eſt cfic.pplesma viſcoſum « ventoſita⸗ 
Xon oiffoluit, capío. $£fapr.litj. . 
Piũ ca.e(t ⁊ fic.ín tertio gradu: ventofitate oífloluitz 
Ka cm Vierge aba Vidi peas epatis vel fplc» 
tie aperit:fed tame gignit oolo:em capitis, 
¶ De coꝛriandro.  £ap.líüg. 
Oꝛiandrũ melius cft ínter potiones d» berbas annu» 
CX inerandizatiaf ef occidit: alíquátula pare coꝛiandri 
tantüdem faat quanti multa quátitas lactucarü ín pꝛeſtan 
do fomno:neqs berba per fc eft comedéda:fed cum alijs co» 
quendis admifcéda — boni caufa: maſticatũ alioꝛũ 
odoꝛẽ fetidũ autert atq; ceparũ. ¶ De ſolatro.Cap.lv. 
latrũ frigidũ cft «fice in ſcõo gradu:vꝛinã ꝓuocat: 
cõſtipationẽ cpatis:vefice atq; renũ relaxat: apoftema 
iuuat in bis membzis poſitum. — 
¶ De ramis berbarum. — £apíllvj. 
Ami herbaꝝ antec germinẽt: ⁊ virides ſunt a qͥbuſdã 
Acomedunt᷑:⁊ idẽ eisfaciũt qð ⁊ herbe quaꝝ rami ſunt: 
fs tii plus nutriũt:⁊ hũidioꝛes funt ficut ſparagi: d ca. funt 
⁊ bu.mediocríter nutriẽtes:⁊ (perma generãtes:coitũq; có 
citantes:vꝛinã quoqs pꝛouocãtes:cõſtipationẽ fplems 7 re» 
num acepatis aperientcs:fi cocti cũ aqua 7 oleo t obfomo 
garo comedan£, iPomcefhici tame nutríbibo:cs funt d fint 
filueftreg, ¶ De carambis. fap.vij. 
Arambi fri.⁊ ſic.ſunt c caulib? ſimiles:ſed mínus ficca 


tiui:⁊ mali fanguinis gñatiui:optʒ comedentẽ puide⸗ 


rc vt bii coquant᷑:⁊ cũ carne craſſa aceto d5 t obſomogaro. 
¶ De rapis. Tap ·lviij. 
B Apa calida eft ⁊bu.groſſum cibus babens:inflattua € 
multũ nutríts:fperma augmente: 7 alíauantulis cft 
diuretica. ¶ De radicibus. Cap̃ .lix. 
Aices in tertio gradu ſunt cali.⁊ ſicce:ſtomachũ male 
Xconturbãtes « d ibi inueniũt:fetidũ readẽtes ructatü: 


quapzopter vomituri comedũt:malũ facit nutrimentum ⁊ 
groffum:c ad digerendũ ourum;duís quidã cas ſolubiles 
effc dicant: qð cft faliam:cũ em ín natura fua fiat indigeſti⸗ 
biles:alia quomodo faaent digerẽtes:coitũ quide mouctz 
frondes tamen melio:ce dp radices, n 
¶ De tructibus arboꝝ:ẽ pumooeficubua, Cap̃ lx. 
Icus ín pꝛimo gradu funt ca, virides hum ice in 
I GEB icio:ficcto inter ficcitate z humiditatẽ tempera 
Erxemediocriter nutríüt:fanguis qué generat inc» 
M RE Sio: cft P quéalr fruc? eftíui;citooígernntzcolae 
A nuc em ſunt ſolubiles: maxime ſi mature ſint:tuſ⸗ 
ſientes adiuuãt:pectoꝛi:pulmoni:veñice ⁊ renibus mundis 
cias parát: maxune fi aliquid quod colatiuũ fit admiſceat: 
ficut calamentũ:oꝛiganũ:ameos.Ficus quidẽ vẽtoſitatem 
faciũt:maxime non mature:ad digerendum ſunt ourc:ficce 
meliores funt. Sepe ⁊ multum comedentes: pedículis funt 
abüdátcs:marime qut ines humoꝝ in coꝛpoꝛibꝰ bae 
bent. &lirides comedẽtes cas:ín finc carü oxiʒaccaram acci 
piant:q̃ ficcas manducat:amyg9. vcl nucce ín fine babeat, 
iDevuís. iapilr. ! 
song Clc Laudib? ficu funt vícine:que multü melio 
res füntfi pelle erterío:£ babeant tenuẽ:⁊ mul 
p Wiz! 4 crum íntus humoꝛẽ:ſolubdes em funt; cótrarie 









ide funt c fic acerbe frigidioꝛes ⁊ ficaozes ſunt: ín hye⸗ 
me perdurátes:ceterís viuis ſunt nutribilioꝛes. Vue cũ coz 
ticc ecteriozi ⁊ acinis cotnefte ad oígerendum ſunt dure:er 
8o finie bis naturc erunt oígeftibílis atq; folubilís. Glue 
paffe naturaliter faciunt q3 4 ille vii fiunt, Sed tf calídios 
ree c nutríbíitozes par pectus ⁊ pulmonẽ adíuudtes fi vi 
fcofos hu.inuenerũt:quẽ autẽ macide non adeo carnofcz 
ſtomachũ contoꝛtãt:minus calíde ⁊ ftíptice:q fi qsvult effe 
ſolubilis carnofas comedat finc acinís;aqua; vbi cocte fint 
€bíbens: multo melíus erít ſolubilis. 
1a funt fri, in pꝛimo gradu.Du.in feóo. Si bene 
jfint matura funt ſolubilia:imnatura infolubiliaz 
ſtiptica c fri. fic.ftomacbo ca.« ficco vtilía; que 
A5 5j 2lciunts comefta oigefhbilia: ⁊ bonos hugene⸗ 
— .. rantía:contrarío otraria:maxime fi ín ftomacbo 
inuenerint humoꝛes malos:funt em conuertibilía, 

¶ De ceraſis. ffapituli.lriij. 
Cres fri. ſunt ⁊ hu. mozie ín actione fua fimilia: fed 

tfi cóuertíbílío:a: c peioꝛes humoꝛes generantia, 





¶ De perñcis. Tapi lxiii 
Dee funt frí,  pplegma generátia: c groffioz eosug 
eft cibus d? coctanoꝝ:ed nó facile conuertunt:d facile 
ab offib? emundan£ ⁊ feparant c tenere funt fue; cito oí 
geruntur:cõtraria contrarie. 
¶ De maliſgranatis. Capi lxv. 
(Dec frí.fantzacida funt frigídio:a: ín bumíd(» 
tate z ficcitate mediocria:cho.ru.extinguũt: ſtomacbũ 
t epar confo:tátzque er caloꝛe ocficíitzabominaricnem rc» 
mouent. GBꝛana ſolutionẽ vẽtris fi ficca ñꝛt:q »traría funt 
burnoses cbolerícos 3buntzneocfcendát in ftomacbü iul 
ca inter calidi ⁊ frigidũ téperata ſunt bumída: fi grana 
tafucrint tenera:tuffientes oe caloze adíuuát. lbippocra.ta 
epidy.quedam inquít mulier cum ín pꝛecoꝛdijs oolcret nul» 
laq; res doloꝛem illum mitigaret:nífi fuccus malíara.7 fari 
na ordei:hec tandẽ appofuít, vnde ab Ibippo.intellíaimus 
p:eco:dia os ftomacbt cffe vocata:que aum ex cbolericis oo 
leret humoribus bmói cibo recreatur. 
¶ De coctanis. Tapi.lxvj. 

Octana fríaidafunt ⁊ ficca atq; ſtiptica caloꝛẽ ſtoma⸗ 
CYoi cófoxtantía:ante abumtcomefta con ftipant:poft di» 
bum foluunt: eoꝛũ aqua magis ftomacbum confo:tat: fube 
ftantia conftipat. 

¶ De malis.  fapitulá Irvij, 
O frigida ſunt ⁊ ſicca:caloꝛem ſtomachi cõfoꝛtantia 
non matura ſtiptica:et ad digerendũ dura: acida funt 
frigidioꝛa: dulcia ct odozífera ; ínter calidum et frigidum 


S beoxtce. 


mediocria ſtomatichos: t cardíacos confo:tant, Sed tame 


weruis funt el Depiris,. £apituldrvit 
ramatura c aquofa funt tẽperata aliquantulũ frigí» 
damagio d coctana; c magis nutritiua.acida frigidio 
fa:antc bum comefta funt ftíprica:fi poft cibü : contrania, 
nomachũ confo:tant;fumum in caput aſcendentẽ ↄtrabũt. 
¶ De malis citris. fapirir. — 
trína mala ín vírtute funt diuerſa: coꝛtex eoꝛũ cali, € 
Cx ín tertío gradu:ftomacbi c epar ex frígoze ocfecta 
cófo:tat fi parii comeda£:fi muitũ:ad oígcrédti ourus. 3n» 
Ade carofrigida ⁊hu.ẽ — — pne — 
bñ digerat multũ nutrit:acida pare fri.z ic.in 
du cbo.ru.indc extinguit: appetit? excitat᷑:cardiaca cpoleri 
€a mitigatur:impetigo cutis inde lauata mundat:congruit 
febzicitátib?. yDtarria c vomit? er calozc inde extinguunt. 
begranis. apr. 
Kana ca.funt « fic.parüi bumída vcl vnctuoſa: emoꝛ⸗ 
rovdes adiuuátia:qui vulc comedere ea nó mundetzc 
bii maíticetz ante aburm cum melle manducet, 
¶ TDde pꝛunis ⁊ ceraſis. Cap̃.lxxj. MS 
3Runa ẽ cersfa frigida funt i pꝛimo gradu:bumída in 
fcóo: acida frígidíoza ⁊ ſolubilia:dulcia ſolubilioꝛa:aci⸗ 
da calo:£ extinguũt· ſicca minus ſoluũt d? recẽtia: fed tfi co» 
ctozum aqua c cii succaro ebibíta cft ſatis folubilis, 
e oactyus. prr. z 
OB bii maturí fs nó paffi ca funt c bu. fattmutritiuiz 
Aibidinẽ excitãt:paſſi calidioꝛes ſunt:⁊ magis mouent 
coſtũ: doloꝛẽ generãt in capite, IRó maturi f5 pótici funt fti 
ptíci ftomacpí confo:tatiuí:pos fepe comedentes mali funt 
fanguinis t cito patientes. De oliuis. Lap̃ lxxitj. 
Liuarũ ouo ſunt gña:oleũ cr emittit vna:aquã altera 
O ole emífíina:mag] eft nutritiua:aque reddiriua ftoma 
chum cófo:tat:pcipue cii aceto comefta , matura cft cali.nõ 
matura fngida, ¶ De nucibus. Capᷣ̃ lxxiitj. 
VTiees ca funt ⁊ hu ſcðo gradu:recentes minus ſunt 
)F calétcs:cozter iterioe fubtilie cft parũ cõſtipatiuꝰ:nu⸗ 
ccs auté nutriunt mediocnter:fed in capte faciũt doloꝛes: 
multi comefte fitís funt gñatiue:⁊ veteres pipuc.fi cũ fi» 
cubus fic.quis comedat; veneno obuíant: fanguíe qué ge⸗ 
nerant nó cft malus. ¶ De auellanis. S ap.lrcv. 
AEces auellane ca.ſunt ⁊ ic.ad digerendũ dure: ⁊ ſto⸗ 
macho grauimme:multũ nutritiue: dicunt quidã mes 
día qui ante cibũ aum ruta comedũt:ſecuri funt cõtra vene 
num:tmo:fus reptiliti.S tfi cum fiaibus mãducent᷑ cõtra 
tno:füsfco:piond adiuuát. (LP camygdalis. Salvi]. 
*pdaie ínter calidũ « frigidi « pumídus funt tpe» 
rate;pectus adiuuãt:pulmonẽ cü fint colatiue müdifi? 
cantzmediocriter nutríüt:cus ſicubus ficcie comefte ſolubi⸗ 
les ſunt:qdã d « amare magis fimt colatiue:pectoꝛis mun? 
tiue: conſtipationẽ epatis aperiüt atcp fplenis: vꝛinã 
pꝛouocant. ¶ De phiſticis. £aplrpen. — 
Hiſtici ínter ca. hu.umt tẽperati:itomachi cõfoꝛtati⸗ 
ui t epatis:diuretici:libidinis augmẽtatiui cõtra moꝛ⸗ 
ſus ſcoꝛpionis valet. E De xilocaractis. Cap̃.lxxvitij. 
x Jocreace funt ſtiptica. G. recẽtia mquit nó funt ſtipti 
ca: ad oígerendá oura:mali fanguí.generatiua. 
¶De capparis. Arxxix. 
Creer duri funt 7 ficct ín fcóo gradu:cũ aceto comefti 
conftipatione epatis aperiunt atq; fplenis: ftomacbus 
mundificantoc pblegmate:folutioné vẽtris faciunt. 
glandibus. Cap̃ lxxx. 
9:5 que ⁊ celfi frigide in pꝛimo fic.ín ſcðo: ftiptíce: 
t ad digerendũ oure ſunt:multũ nutritiue: mẽſtruoꝛũ 
oppilatoꝛie. ¶ De caſtancis. Cap lxxxj. 
Aſtanee minus fant ſicce:⁊ ínter calidũ ⁊ frigidũ tẽ pe⸗ 
d rateanflatiue coit mouent:multũ nutriũt:ad digerẽ 
um dure ſunt. ¶ De lentiſcis. Eap̃ · lxxxij. 
Entiſci ca.ſunt in tertio gradu ⁊ ſic.ſpleneticos adiu⸗ 
Aunnt: vrinãt mẽſtrua ꝓuocãt:pblegmaticis valet: coi» 
tum mouẽt:oleũ co: paralyticis eft S qe trii 
ſplenis ſubuenit. ¶ De meſpilis. Cap̃.lxxxiij. 


Fo.xxitj 


Eſpile frigide ſunt ⁊ humide ín pꝛimo gradu:zcide t 
CD faac ficcezp:íozes polegmatis funt ghatiue, Sequen- 
tee calozem extinguunt. — 
¶ Oe miubis. ap.lxxxiiij. 
qo frigide funt ⁊ bu.oígeftíonis dure:parũ nutriti 
uezaqua ín qua funt cocte:calidioꝛ eft cis: ⁊ doloꝛis ví 
fcerum funt mitigatiue. S.tñ eas vitupat dicẽs:ſanitati in» 
quit iende:4 egntudíni medicáde: ncfcio quomodo 
poffunt ſubuenire:ſed poc tñ fcio q: ourc funt in oigeredo, 
KL x —— y or ambulantibus 
indpiendum, apitulũ. lxxxv. 
Qnis caro ca.⁊ bu.nutmbilis 7 fanguinis gñatiua: fs 
Q tamé alía plus:alía min?. «Caro quadrupedt poꝛcina: 
Q: inter ca.c bu.temperata eft nutribilio: t fanguinis gñati 
ua: ⁊ emelio: qué gñat dlibct alua caro: nature vicina cft 
pumanc, Cindc £a. quidá inquit hoĩes cames comederũt 
bumanae p poꝛcinis ignozátes.inde pbaf q: bumane car» 
riaffimilet. "3»ozcellna humidioꝛ t pbi gmariaoz: agni 
va calidio: eff ⁊ Dumidio: femínina mal fanguiné gnat bii. - 
nutrínua:fitr capꝛina feminína. lPedulína eft tcmperata ct 
bonü fanguiné gnat:bene quoq; nutnt. Capꝛina malum c 
melancholicũ fan.generat. 3Bouina multum eft nutritiua € 
groffa:ad digerendũ oura: melancboliá gnat. Vitulina cft 
— ſanguinẽ facit. Minne em aĩal naturali» 
ter ficcum:fetus babet humidioꝛes:⁊ bonũ ſanguinẽ facit: 
« p:opter boc annuales agni ⁊ beduh funt tẽperati: boues 
funt ſicci:vituli pumídi ⁊ téperati:agni bumidi ãnuales tẽ⸗ 
perati.&aftratoz caro cíto oígeri£: c nutrit melius.Craſſa 
ventre mollit c humectat:⁊ cft ad digerẽdũ dura:macra 0e» 
ficcat:« faalis eft oígeftionís. Zt audabilio: eft ois caro que 
ínter craffus « macidũ eft temperatioꝛ. Juuenibꝰſeq; exerci 
tantibus: raros pozos babentib?couenienrio: eft pecudit 
caro iam adu t boum vondũ ín etate perfectoz, cca» 
ftrato:& 7 capzarü:non exercitantiũ vitulina:bedulina : ots 
caro filueftris cft illaudabilis:ſanguinis croffi generatiuaz 
fed tfi cap:eolina: ⁊ lepozina eft melíufcula, 
¶ De membꝛis animalium. Capᷣ. lxxxvj. 
— 4 Glicquitd m animalibꝰ eft laudabilius ad comede 
dum lacerti effe vid: n£:capitü cibus groſſus eft 
e multi numtiuus ad digerendũ ourus: multum 
pblcgmatícus:fpermaris augmẽtatiuus.Cere⸗ 
bzum eft humidũ ⁊ faftidiofum:fmiliter medul» 
le lingue funt ate; es: auricule:atq; labza ad dige 
rendum facilia ſunt.Mãmille ⁊ teſticuli faſtidioñ ſunt atq; 
pbleamatici: fed tf peioꝛes funt teſticuli.Oculi qꝛ ncruoft 
funt boní:fed aliquantulũ faftidiofi, f£par bonũ fanguines 
gnñat:⁊ benenumt:fed ourü eft ad digerendũ. Splen mali 
fanguinem generat ⁊ melancbolíci. Pulmo cito digerit: ⁊ 
eft pblegmarícus. £o: durũ eft ad oigerendus: fed ft poffit 
oígeri multü nutrit. 3Renes fimüiter:ftomacbus oífficulter 
oigeri£:friciàti gignit (anguine, £ raffa (int pblegmaticaz 
fed cum carne comeſta funt melío:a. Onüquodqs tamẽ hoꝝ 
fim aialís cuius membꝛũ fuit: naturá eft confiderandũ. 
¶ De carnibus volatilum. Capᷣ lxxxvtij. 
atiliũ caro ad digerendũ eft facilioꝛ:⁊ omníus 
V 19 Squadrupedi came laudabilio: qꝛ oígeftibilioz, 
ABallina th omnía excedit volatilia:⁊ pulli zftar - 
hs —— d d mos 
'derati: parũ calidi ⁊ m d fanguis 
generatiui.Omniũ aute volucrũ confiderandc funtnature 
fm loc eoꝛum ⁊ victum. Zlnates ⁊ anfercs calídt funt ⁊ bus 
midi:maloꝛũ chimoꝛũ generatiui ad putredin? parati, Turo 
turce melancholicũ fanguine faciũt. Wꝛues oure funt tin» 
digeſtibiles:⁊ fimiliter pauones. 
¶ TAuales actiões caro accpíat ín decoquẽdo.Ca.lxxxvitj. 
MA Siro cum grano cocta:⁊ maríme bouína ⁊vac⸗ 
E (m cina multü eft nutritiua : ⁊ exercẽtes:⁊ laboꝛã 
M dcs adiuuat:cum aceto cocta cbolencís ⁊ cali⸗ 
i C» x'di$ natura boibus cõuenit:cum lacte $o mnl» 
S Rto eft nutribilior: et pplegma gñat:neq; valet 
frigidis. Si cum caulibus:melancholicũ facit fangumem et 
oíffolubilis cft:cum rapis cocta ca.eſt ⁊ hu.⁊ fperma gnat. 

















Liber quíntus 


carne frixa. Cap̃ · lxxxix. 
Qeon aid cft c ficcum ⁊ deſiccatiuũ: qð fi cũ 











aceto valet frigido ftomacbo € pblegmatico ⁊ ocfectoz 
«: confo:tatíua — ¶ De alſata. abxc. 
Cyata calida cft ettemperata valde nutritiua: fcd ad 

o oserenáum dura. ¶ De piſcibus. &ap.rcj. 
es ieco reecte frigidi « büidi vuiuerfatrr ble 

POS ma generátco:fed ifi in marível in aquis naſcẽ 
IP. e) tco falfis minus funt frigidi c Dumidi: cw pe 

S jtrofisnafcétee locis cib? alte funt laudabilio 

P d ircs:mapune in magno flumine daro ⁊ bf cur» 

cxEte verfantes:ficut agris ⁊ cufrates. Iſti em 

funt tenere carnis nó vifcofi: t fatis digeſtiui:boni ſan.gña 
tíui:calídis t iuuenibus conueniẽtes funt; pryficis ín cali 
dis lods ⁊ in eftiuts: t cgritudine excütib? ⁊ detectis. Pi⸗ 
fzes mali funt phlegmaticis c Ane ftomacbo: teſticulis 
calidis adiminiftratiui fpermatie funt. In lacub? naſcẽtes: 


aut lutofie aquis fiue fetidis et turbídis: pifces funt peſſi⸗ 
mizmali (unt etiá illi d ín getisaquis nafcunf:quia em funt 
vífcofi 2uertibiles:cpeffimos hu.in ftomacbo siantes. "Dt 
fces falfi calidi funt 4 ſicci nimiaʒ facientes fitim: mali funt 
melancpolids pblegmatícis fi parü comedát non adeoma 
li.s£ancri ⁊ teftofi £ beftini maloz funt humoꝛũ fm futi c» 
nus melácpolicis fiue pblegmaticT: fed tfi cácrí oe adj dulci 
t dara c fo:nter curréti in aq coctivalét ptyſicis ⁊ emptis. 
«L32cfuperfluitatibusanimalid. — Tap̃.xcij 










—— 
3er trib? compofiti lac ſubſtãtijs.ſ.terreſtri: aes 
rea: c aquo(a.terreftri ficut caſeꝰ aerea ficur butvrü.aquos 
fa ficut fccum, ¶ De ſero. £apady. J 
E bumoꝛes cacfacit: ventres ſoluit: colatiuũ 
eft. £afeus oſtipat: ⁊ hũoꝛes groſſos gcucrat, 
Butxyrus tẽperatũ eft inter calidũ ⁊ bumidd:la 

N] cti auce ineft borũ triũ vnavel qualitates:qð vcl 
— cexnatura cõtingit alalío: vel ez tẽpoꝛe:aut ex lõ⸗ 
ginqᷣtate fiue ꝓpinqᷣtate generãdi. £r natura aĩalis: ſicut 
lactivacce dominant butprũ ⁊ caſeꝰ:⁊ ꝓpter boc alio lacte 
eft nutribiliꝰ:⁊ a (tomacbo ad deſcẽdendũ our, 7 accame 
linũ ad maríme abiüdat: cidcirco mín? nutribile: ⁊ cito ot» 
geftibile: vñ hydropicos iuuat. f£apzinusinter bccouo mcs 
diocre eft:q: bectria ín eo funr equalia.Ouinũ cft inter vac 
emum z capꝛinũ. Xac aſininũ pryficie eft optimũ fi receter 
illud bíbát cumvbera ezcat pim: eiſdẽ lac tertiũ cft opti 
mum que ſanoꝛũ fant co:poz: o€ crm lac ex mfirmo animali 
vies eft, Aliqñ lac reces cõtra venenũ cslidü eft valens. 










mel. ac aüt vniuerfalr frigidü cft e bumidü: 







^ 


— 


uerũtas ſubſtãtie lactis ep tẽpoꝛibꝰ anni:qꝛ in vere cum 
p:opiquá fit a gñare:ſubtiliꝰ ⁊ aquofius eft jin quoliber 
alío tpe:nó groffcícit aüt quoad pertíngar eſtatẽ. In eftate 
téperate cft nature: poft 9o exit a t€peraméto: « íterü redit 
ín sroffitudine vfq; afa fetum babeat g»tuerfitas iterũ cft 
lactis ez víctu aialiszalíqn erm cum aĩal calída comedat: lac 
caloꝛẽ ſeruat:ſtiptica comedẽs:lac eſt ftiptici:cf.tr ín altjsz 
fed fi tẽperatã comedat herbã:lac tẽperatũ erit. Rac aquo⸗ 
fum matũ eft vtpote gñans ſplenis 7 epatis oppilatiões: et 
in renibꝰ ⁊ ín veſicis lapides. Cõuenit aũt lac pulmoni: pe» 
ctoꝛi atq; pryficis fi fine febꝛibꝰſint acutis: febzicitánb?cm. 
eft malá:ccapuroolentib?:frenetías ⁊ epaticis atq; ſtoma 
ticis:cbolerias: c aliqñ th fi cum perra vel ferro ca.lac exco⸗ 
ctum faerit iuuat ftomaticos t ovarrícos  oiffintericos. 
¶ De caſeo. £pi. 
Aſeus reces laudabilioꝛ eſt:qꝛ cito digerit᷑. Siccus vel 
. À fatius eft pefinm?:fitim faciée: c capitis doloꝛẽ:epatis 
cõſtipationẽ:in renib? lapidé:quáto ergo veterio: tanto pe 
ioꝛ:recentioꝛ $0 melioꝛ. ¶ De butyro. i£ap.rcv. 
Cltyrü cft tẽderatũ valẽs ad pectoꝛis ⁊ pulmonis pur 
gatione. Sí $o ín his locis apoſtema fuerit: butyró cũ 
melle maturcfcit. CDe ouis. £aprycej. 
Va galline laudabilioꝛa funt: t poft perdicũ atq ſtar⸗ 
noꝛũ:ſ recẽtia fint, Si aũt vetera autin calido loco fa; 


«9 
:mala, anferína vel anatína vel ſtrutionũ oura funt c in, 
discftíbilía:laptdd in rendoꝰ gñatiua:melioꝛa i aq mediocri: 
ter cocta:fs ti idigeftibília, €i avt in alia 2fecrióe mixta 
Ours ad oigcredá ⁊ bumose generat mali: ficut colícá paf» 
fioné:ín renib?lapíde:cpatis « fplenis 2ftipatione.ua nó 
bii cocta ⁊ cũ caloze ebibita aſperitatẽ iuuãt guttur| ⁊ pecto 
ris:ſi in aceto fint cocta diſſutericos iuuant. 
De melle. Capitulũ.xcvij. 
El ca.eſt € fic. ín ſcðo gradu frigide cõplexioni cõ 
gruũ ficut phlegmaticis ⁊ ſenibꝰ.bonũ ſan.gñat 
calosé naturalé cõfoꝛtat. Cholerici ⁊ iuuenes ca» 
ueãt:q; cho.ru.gñat.calidos q; mo:bos ⁊ acutos 
marime ín eſtate: ĩ his em̃ coꝛpoꝛibꝰ:pꝛius i cho. 
ru.d in fan. muta£.colariu(i eft cindc lacatiuũ ⁊ müdificati 
uum:acutũ eft vñ caufa fitis fiet : multü comedẽtes faſtidiẽ 
tco facit ⁊ vomẽtes. De zuccaro.  ffap.rcvrüj. 
— —— — lecarüi eft tẽperatũ:ſed tn alquantulũ calidi 
to ei? melli vícínat:mel  5accara cü farina 
: ES ya cocta indíigeftina:fi cti oleo € amigdalis nutri» 
2. ui bile eſt: epatis facit ↄſtipatiões: tín renibꝰ 
Lou CA 













(lapides. Si aüt ci nuab? »ficia£ mel: calidífit? 
Amũ eſt:cho. gñat ín capite doloꝛẽ: ma:ic ía cho 
lericis ⁊ muenibus:hec tñ ofa cum melle peíozaz cũ succaro 
melioꝛa. ¶ De potibꝰ et pꝛimo de aqua. Ca xcix. 
AUm de potibꝰ ſit dicẽdũ:ab aqua q̃ vniuerſalioꝛ 
zd cft incipiendũ eſt. Qm̃ ergo oc cibis € coz diuer⸗ 
J fitatib? diximꝰſßm. S.⁊ erpernmentü noftrü:ops 
E ASIA vt oe poribꝰ⁊ coz actionib? fiue otuerfitanb?:c 
9 ad dd neceſſe funt diſputemꝰ. Potꝰ g duabꝰ de 
caufis cft neceſſariꝰ:aut em̃ humectat coꝛpus:⁊qͥð humidũ 
oc coꝛpoꝛe diſſolutũ fucrat reftauratiaut abi grofiitudincs 
oiffolutas ad loca poꝛtat remotioꝛa. Potuũ adit cria cóftat 
efíe owerfa;cft aqua cui? actíotá eft oícta:fed tni coꝛpꝑis nó 
e(t nutrítiua: qð fi facit nó fua eft natura:f5 reí cum qua eft 
admixta.Eſt vinti cuí? actío eft vt po:tct abü p oẽs co:pis 
artes:nutrit quoq; « calefacit:fpiritii ⁊ (an.augmétat:caz 
x:é naturale cõfoꝛtat:⁊ p totü co:puo eũdẽ ocpo:tat. Sed 
cũ in (anítate cuftodicda ⁊ infirmtate curáda: aqua magis 
fit ncceffariazopts ne medicus aquaꝝ naturas negligat: vt 
laudádas tríbuat: ⁊ nó laudádas caucat, £ft aũt ai quedá 
ſapida:quedã nó fapida.fapida eft clara ⁊ nó dara: clara bo 
na eft ad bibendi; ficut oc fõtibꝰoꝛiẽtalibꝰ:lucida 7 claraz 
leuis c nulli? odoꝛis:cito calefces:z cito frigeſcẽs z hume⸗ 
ctans:aq̃ hinõi eſt acceptabilis:⁊ cíto exit nó grauãs ftoma. 
chũ:eũ refrigerás ⁊ hñectãs.Claritas em̃ eius fignificat qz 
nibil aliud ct admifce£. Leuitas ⁊ ata mutabilitas ſubtilita 
tt [ue ſube demõſtrãt: Hinc eſt ſcða q inter cftiuü oꝛiẽtalẽ c - 
cftiui occidentale eft poſita.i.ſeptẽtrionalis fontana. £iqua. 
rurſus oc lutofis fluens montib?:c q̃ fuit ſuꝑ petrã:⁊ cla» 
ríffimas arena c fo:titer currit ficut eft magni flummis poft 
pꝛioꝛẽ gradũ tenet fanitat?. He er in hyeme funt calide ⁊ ĩ 
eſtate frigide.aq̃ eii pura eft illa q̃ aliquãtulũ redolet:⁊ ẽ fa 
pida:aut turbída: sut d er grãdine ⁊ niue cófiat. Hmõi aq 
Coftipationé faciũt ín epate:⁊ lapides in renib?oure digerũ 
tur: ſtomachũ oífficulter egrediunt᷑. Aq̃ putrídaficut quo 
rüdam lacuũ ⁊ paludi fiue lutuofazfeu acj in qua doꝛmien⸗ 
tcs ciuitati infiuüt putredínes. Calida ⁊ fpiffa fplent mas 
anificat c cparz ſtommachũ coꝛrũpit:cutẽ hoꝛridã facit:diuer 
fas feb.gignit.aq̃ pluuialis ceteris ads melíozeft ⁊ ſapoꝛo 
fio: atq; leuioꝛ ⁊ mũdioꝛ:ſicut Hip.ĩ pento.pluuía inqͥt eft 
fumꝰaquaꝝ a fole tractarũ:natura at folis nó nifi ſubtiliſũ 
ma aque cceteroz coꝛpoꝝ trabit:vñ ad pluuialis putredint 
vicina eft ⁊ ꝓpinqſſima:qð er ſubtilitatẽ cõuenit: melío: ti 
eft ceteris aquis « digeſtibilioꝛ:ſed ci putreſcat raucitates 
gñat atq; feb.qð fi nó ſiat:melioꝛẽ alijs eẽ ↄſtat:ex putredi 
ne nõ eſt vituperãda:ſed potius er ſubtilitate fua laudãda: 
ois er ad aue cito putreñt:⁊ dto coꝛruptiõi ppínquat cft 
ſubtilis. Aq̃ pluuíalisrurfus der tenunfíi:na pluuia ↄficit 
uclio: effcvidet:fubnilitate em̃ fumivñ oꝛif fianificat. Poſt 
banceft que cum tonitruo cadit: tonitruus em motu fuo in 
nebulà fumi fubtilíat. Unde aqua pluuialis multũ melios 
ratur ínter alías fi bibat: aut calida ant frigida , j frigefcit 







2 beoxtce. 


cüniuezaut —— el vr ftoma» 
rcfrigcrat ⁊ epar. Jeiunus nó bibar:q: ftomacbü per 
—— — ⁊ — facit; mala cft pectoꝛi:qꝛ tuffis 
'anir:ocntib? quoq; non 2gruít: neq neruis:neq; offib?: 
gigmr D da - 
ned cerebꝛo:qꝛ pec mẽbꝛa funt frigida:catarrũ facit:pecto⸗ 
ribus ſanguinem ſcreãtibꝰ obeſt:i ceſſauerit mo:bus idem. 
—— — 
Í et epar iter: aut ex frígo:c infirmatua 
eft:c cam ínfirmitaté cft egreflus: neq; poft coitũ eft biben 
da: et nímía exercitia:qꝛ caloꝛẽ otffipar naturaiẽ. Unuerſa 
líter dico cis aquã frigidã frequéter bibũt: ꝙ peuffiones 
nó euadüt futurá ín fenectute:neq; poft ſomnũ in nocte bi» 
batfitibüdus:q: calo: naturalís eptinguit: nifi ꝓpter ardo 
rem feb:iüzaut" ppter cibi calidü ⁊ ſalſum.Aquã frígidà cũ 
niue:fi quís polt ſomnũ bibutzbonum appetitü fat: ftoma 
chum cófostat vt bene digerat: fed tfi fubito nó eft bibeda: 
fcd paulatís eft fo:bítáda, ix ⁊ glaaes fi oc bona fit lauda 
bílis cft:(ed illa cft melio: que fup petrà ⁊ mundã cadit ter» 
ram:cadẽs em ſupꝛa mecallinos mótce:aut terras fapidas: 
4 fetẽtes omnimodo cauẽda eft. Aqua ca.ieiunũ ftomacbü 
lauat:⁊ oc fecibꝰ chhoꝝ purgat. "3Pblegma quoq; ⁊ omne 
utredíné müdificat:c ventre foluit. Sed ſi quis eam fepe 
Diberit:ftomaeosi emollit:digeſtiuã vᷣtutẽ turbat: t totü coz 
pus mitigat:⁊ fanguis c narib? ppter cam emanat.Aqua 
neq tepida neqp frigida ventréwfiatz cum non fitim aufe⸗ 
rat Suficiũt hec dicta oc aqua fapida. Aqua nó ſapida cft 
falfa ⁊ ſfulphurea: ⁊ picea:aluminoſa:nitrea:metallina. Sal 
fa vẽtrẽ einollit: fepe tfi bibita ventrẽ cõſtipat:coꝛpus deſic 
cat:pꝛuriginẽ c ſcabiem gñat:ſed tamẽ hydropicos ⁊ frigi⸗ 
dos curat moꝛbos:cum vel bibũt vel balneãt in ea.Aqua pi 
cea:⁊ ſulphurea ad infirmitatesvalet frigidas:neruos 
facit:epar incendit. Aluminoſa —— deſiccat: ſangui⸗ 
nis flurum ⁊ emoꝛroydes ſtringit. Mitreaventrẽ ſoluit.ecõ 
tra de metallo ferri aqua ventrẽ conftipat : mebꝛa cõfoꝛtat: 
ad doloꝛẽ ſplenis valet⁊ apoſtemata.De metallo eris aqua 
humiditati ſtomachi ſubuenit: riã gignit De metal 
lo argétaqua refrigerat c ocficcat. Hec oĩa potui ſunt ad⸗ 
ucría nifi $m diuerſas medicinas:fiue bibant:ſiue cus ipſis 
baineẽt.Opoꝛtet aũt fi ec neceffitate cogat quis vt in regio 
num mutationbꝰ:aut locoꝛũ ſecũ poꝛtet puluerẽ aque quá 
folit? eſt bibere:⁊ aque metalline miſceat: vel alij male quá 
inuenit atq; poſtea colatã bibat:alioquin coquat ⁊ pontico 
vino admiſcẽs ea bibat:fi aũt calide fit nature cũ oxixraccara 
ceõſueſcat cà bibere.Sivᷣo aqua ſit turbida:micã oe pane fa 
«tam pàno vnde colaturus eft ſupinducat:⁊ pane oriccari 
permittat:fi aluminoſa cũ dulci miſceat. Z2? fi alfa a 
o:dei farina € bis vel ter colet cà:fi aic coꝛrupta:cũ odoꝛite 
ro potu eft admiſcẽda.Si ci malaꝝ eft aqua qualítatá oi» 
ueríos gignit mo:bos coꝛpoꝛi:caueri ergo opoztet: «p fi nó 
Seba psdod s qui ir alten aque co:rupte mf 
cedt:cfilrmaratrü ⁊ daucũ. I De víno c mero. ap.c, 
; Inũ eft quoddà mera: quoddá oc paffis facri: 
línum:aut oꝛdeaceũ:aut fi 
miliũ. Merũ vlr ca.cft c ſic.ſʒ nouiter a toꝛculari 
tractũ non pꝛimũ trãſit gradũ:neq; ve?fcóm: fs 
ausmẽtat vel minuit᷑ fui natura ex lõginqᷣtate fi 
ue ppíinqtate tpís qð multi eftvtüe ín cuftodicda ſanitate: 
Si iquá fit mediocre caloꝛẽ naturale 2fo:tat t cüd£ augme 
tat:⁊ p oia co:pís diſpergit mébza: alam rcfocillat: gaudii 
⁊ audacia pꝛeſtat:coꝛpᷣis augmétat vírtuté: cbo.ru. erpellit 
cii ſudoꝛe ⁊vꝛina:cho nugrã tẽperat:qꝛ calefacit c pumectat 
folida ⁊ dura mébza ficca ex laboꝛe ⁊ fatigatiõe nimia bu 
mectat: defectionẽ egrotís tollit t vires reducit: cozpa píne 
gueſcit:qꝛ apperitíuá virtute 2fo:xtatzz bígeftiuá adiuuarz 
mébza nímiti ficca er egntudine diuturna: bumectatióe aq 
8tc cibi cito recreat: wfiationé cvetofitate diſſoluit:qð fier 
fi q5 téperatii:c nó «d ebꝛietatẽ bibat iuud.£ui em freque 
tcrindc inebꝛiant᷑: multas 7 ofuerfas patiun£ infirmrates: 
ficut turbationẽ métis:ftulticiá: virtutü oefectíoné aĩataꝝ. 
ne ern ⁊ ventriculi cerebꝛi inde implent᷑:ealoꝛ naturaus 
extinguit:⁊ infrigidat᷑:vñ apoſtema gfat epuepfia comita 
tur; paralyfis ſequit tremoꝛ: ſpaſmus 4 fimilia fuccedunt, 


D" 










SW aut mellitü:aut 


S'o.rríttj 

cactionibus meri, i£ap.g. 
sam; fE rioco vo meri mutant᷑ er oiuerfitate coꝛpoꝝ t 
| copleaonü c oꝛgani:cuiꝰ natura Qnqs modis cft 
— in marita i liquoꝛẽ:aut d 
re:aut in fapoze:aut in tpe. In coloze:q: quedas 
tunt rufa d calidioza funt c ficcazato digeſtiua: calidus (ans 
guinc gencrátia: queda fübzufa filr ca. t boni fan, fitr gnati 
ua, Sunt «alia citrina ceteris calidíoza: 7 oia cozpis mebꝛa 
zátía: fanguinem cbolericum ⁊ capitis doloꝛem faa» 
tía. Sunt ⁊ nigra alns nutribilioza: calo: coz ceteris minoz 
ad ꝑfoꝛandũ durioꝛ.Alia funt al mimus ſupꝛadictis ca. £r li 
quoze diuerſa:quedã em funt groffa ourioza ceteris  nutrí 
biliozazfunt c ſubtilia parü nntriétia t ftomacbü aro excun 
tía: c doloꝛẽ capitis cx bumozib? cbolends in oꝛe ſtomachi 
auferẽtia:vꝛina puocantia:funt ín iquoze mediocris:quoꝝ 
actio fitr no ent mediocris. De odoꝛe:qꝛ quedã funt vocas 
ta aromatica:t q: odoꝛifera:bonũ nutrimentũ 7 bonus fan» 
guín funt faciétía. SS tt odoꝛe bo:ribilia:cfanguiné maii 
doloꝛẽq; capitis ex malo fumo eoꝝ caput afcédéte gñantia. 
S5apo:e:q: oulcia qued alijs nutríbilioza: groffus gñantia 
fanguínc:ventré humectãtia 7 ad digerendũ oura; 7 finm 
gígnétia. üt t pótica ftomacbii ↄfoꝛtãtia:atq; ventrt con 
ftipátia:pecto:i ⁊ ſibi ꝑtinentibꝰ nocitiua:inteſtinis ↄgrua: 
ad digerendũ dura.Sũt 7 acctoſa q̃ t diuretica groſſos bu. 
diſſoluẽtia.Sunt ⁊ amara nimis ca ex tpe vetera funt cali» 
dioꝛa:⁊ $m longinquitatẽ ⁊ pꝛopinquitatẽ a toꝛculari confi 
deranda funt effe ca.q̃ ergo fimplicía raliter cófiderant. $i 
atit ad ſeinuicẽ harũ qualitatü queda cõponant᷑:ex fuis co» 
pofitíonib? iudicabunt:bꝛeuiter tñ oictur? ſum:q̃ cópofira 
non opoitct negligere medias. 3Rufa quidẽ vina alijs funt 
laudabilioꝛa ad generandũ tẽperatũ fanguine ⁊ caloꝛẽ »foz 
tandũ naturalẽ:ũ inquá in liquoꝛe mediocria funt: c in rpe 
odo:ífera. Iſtis ſcða funt ſubꝛufa c srofía ⁊ odozifera que 
mulrünutriüt: fanguine bonũ facitit. 3R ufa ⁊ croffa ⁊ põ 
tíca:ín vltimitate (ant minoꝛa. Rigra ⁊ groſſa ⁊ pontica ad 
digerendũ ſunt dura:⁊ groſſum ſan.gñantia:bis funt peio 
racnigra:groſſa ⁊ dulcia.aAlba 7 srofía parũ nutriũt:nutri⸗ 
biloꝛa al. ſubtilia:ſuntq; diuretica calide nature»srua:oo 
loꝛẽq; capitis q ex ſtomachi malis hu.collectis eft mitigati⸗ 
ua:neruoſis mẽbꝛis amicabilia.Citrina c ſubtilia parti nu» 
trientia:ſed tfi caudíoza ſunt:citrina v0 « groffa:calidiffima 
funt atq; acutiſſima:⁊ ad afcendendus capur veloaffima c 
moleftiffimà ebꝛietatẽ faciẽtia: marie fifintecteva, be (unt 
vinoz diuerſitates ppter q̃litatũ ſuaꝝ cõplexiões: fed ad 
cõplexiões vniufculufqs co:»pts:be nature víni cófiderande 
funt,.Zalíde nature vel cholericis vina rufa vt citrina fi fint 
vetera funt nodua vtpote oíuerfos mo:bos snantía: ficut 
fcb:es t capitis doloꝛes:ebꝛietates duras:⁊ indiflolubiles 
que fi er neceflitate funt bibéda:mulre aque funt. commis 
fcenda: aut mnudus panis eſt apponẽdus:an.vj.vł.iitj.bi⸗ 
bẽdi hoꝛas.Alba c ſubtilia atqs nona funt iuuatiua:aquas 
ei mebzatíim poꝛtãt crefriserat:frigidis cõplexiõe ⁊ pple⸗ 
gmaticis:citrina:ruta:vetera pura funt habuia:⁊bonũ ian, 
gfiantía:albac grofía atqs noua 7 nó pura incóuenietia:qz 
co:pa bumectát ⁊ refrigertzinteftina inflãt:ſtomachꝰdeti⸗ 
ipee dur oed Assis wid rufa c fubzufa inter no» 
uücvc?m dozífera eQuter mixta für fat] : : 
quippe:q; bond ſan.gignẽtia teperate ebíbita: quicqͥd lau 
dabile dixunꝰ in coꝛpoꝛibꝰ faciéría:oía alía vina eis funt no 
citiua t laudib? boz, 3:ía.s£o:pozib? intéperate cóplerióis 
cbo.babétib? in ſtomacho veliteftínis ⁊ doloꝛẽ capit?: calo» 
réqg epatis rufa:citrína:c vetera funt mala ⁊ alba:ſubtilia: 
iuuatiua. 3n bacaüt »fideratóe regionũ caliditas « eſtiuũ 
tps füt ꝑpẽdẽda labosátib? ⁊ anguftiárib?i ftemacbo vin 
inteftínis pblegma babérib? fiue vétofitst£ín epatezzivi 
fcerib? frigidá ⁊ ↄſtipatã ↄplexionẽ groſſa ⁊ oulcía atq; no 
ua funt inutilia. Ruraðᷣo ⁊ citrina fubti!ía habilia. Neruoꝝ 
delectionibꝰ vina ota nocere vident. €lini em pꝛincipiũ eft 
vr neruos c cerebꝛũ infeſtet:qð tefta£ IDippo.in perito. ví 
num matcapitinoatiug eſt.⁊ iterũ Clin aquoſum ⁊ mul» 
tum commírtum ftomacbumdburnectar intm̃ vr deñciat: in» 
flationem generat, Purũ graue cft capiti:ſtim « coftarum 


Liber quintus | 


titülationé facit.£r bie ergo bict] 2 pꝛudẽti medico ⁊ a per» 
fpícad oícenda — confidcrari,&una de paſſis facta up 
riozibus funt viana.£»ellíta calidioza ⁊ ficcioza cbolerá gc 
ncrantía frigide cõpiexioni ⁊ pblegmaticis : maxime fi fint 
aromaticavalentia.aDactylica ceteris groſſioꝛa funtvínis:t 
nutribílioa:melancpolid pariunt:⁊ mínus calefacit. Oĩs 
ceruifia oe qu grano fit facta groſſioꝛ eft vina oacty 
lica:⁊ ad oí ouriflimazcóftipatvifcerazmaríme fi fit 
nouazinflatíonem t ventofitatt generatzfcd tamen digerẽ⸗ 
tes multumnutricat, S 
¶ De ponbus medícinalibus. «etj. r 
cesa tus medicinalis eft orimelzorisaccara: € alia 
bis fimilia, CO rincel inter calidum ⁊ frigidũ cft 
M, jtemperatüzfi autem cum berbarü radícib? con 
224 |fidiatur calo: vicinatur:pblegma vifcofum oif 
eT (oluit t ventofitaté ocftruit; fi cum succaro fit 
omníctati c regioni conucnit: q: poꝛos aperit:phlegma vt 
fcofus diſſoluit: ſputi fercationem ez pecto:xc z pulmonc ex» 
pellitzacumen cbolere mítigat: omnibus ínfirmíratibus ex 
cpo.c pblegmate cõmixtꝭ ficut bemitríteo pficit: fi cü aqua 
coctanoꝛũ conficiatur:cófoztat ftomacpü:« oc putredinib? 
pblegmatis c alíozum humoꝛũ mundificat eum:vírtute ap 
petitiuam excitat:egritudines exeuntes confoꝛtat. Si cum 
fquilla hydropicos iuuat: ct cpaticos: ſpleneticoſq; frigide 
naturc:afmaticos:anbclofos; ex vifcofo pblegmate cóftípa 
tos iuurt. Julep téperatücft : frísidítari ⁊ bumiditati per 
tínet: ftomacpí refrigerat ardozes: im acutis febzib? valet. 
Mellicratũ calozi attinet;frigida memb:zarcfouct: colatiuũ 
eft ⁊diureticũ:aliquantulũ nutritiuũ.Sirupus roſatus ree 
frigeratiuꝰ eſt:acutis valet feb.defectio appetitꝰin egrota⸗ 
tib? p eii »fo:tat. Sirupus viot.acutas feb.extinguit:vẽtrẽ 
bumectatzafperitaté gutturís: pulmonis quoq, ⁊ pectoꝛis 
mitigat. Sirupus mirtinus fromacbii cófoztat : ventre con 
ftipat:oiffinteriam aufert; c diarriã. fimüiter factus oc co» 
ctanís idem operatur. x ptus 
«pc Raturis f oꝛum odoꝛiferoꝛũ. Cap̃ .ciij. 
6odoꝛifera ⁊ tangibilis aliquantulũ mutati 
a ua eft co:pozis:fed nó adeo ficut aer:potus: ct 
cibus.Odoꝛitferaaũt plus mutàt cerebꝛũ:tãgi⸗ 
D Voi AMibilís exterioꝛũ membꝛoꝛũ cõplexionẽ tranſdu⸗ 
Tcit ficut cutie ⁊ vicinoꝛũ fib: qð cũ fiat reĩ mu 
tanti coꝛpus opoꝛtet hec duo: ideſt odoꝛatus ⁊ tactus fibi» 
metconectanf:que rebus non naturalibus adiungunt. VUt 
p:omiffiones noftre non minuant: ab odozfens ergo inci⸗ 
piamus:⁊ bosum ín cercbzo actionib?:actiones em fuas in 
exterioribus:cum oc fimplíci pzactica medidne ín fubfeque 
tibus oífputabim?: oiccm?. Odoꝛifera ergo tfta: aur floꝛes 
ſunt:aut aromata. [Hos aut a floubus incipiamus. £r 
tus diuerſas babet virtutes: pontica effi eft ⁊ frigida ⁊ fico 
cazalíquátulü eft amara:⁊ ideo parũ calet ⁊ oíflolutíua eft: 
vnde iuuat cerebꝛũ qð cft calida « humidũ. SRofa fimiliter 
biuerfas babet qualitates; fed frígiditati ramen pertinene 
tcs: ctidcuco cerebꝛũ refrigerat ⁊exiccat. Sãbucũ calídum 
eft c ficcum:diſſoluens cerebꝛi humiditatẽ:eiuſdẽq; vento» 
fitatcm:c ipfius aperit conftipatione.3Bafilícó calidũ eft c 
ficci:pblesmatis t groſſoꝛũ hᷣumoꝛũ diſſolutiuũ: doloꝛi ca 
pitis er frigiditate adiutiuũ.Succus eiꝰex frigiditate c 
nitudine ſtomachi adiuuat fingultũ. Sãbacũ calidum cft z 
ſiccũ c diſſolutiuũ:ĩ paralyſi ⁊epileptia ⁊ hemigranea pble 
gmatica tomníb? moꝛbis pblegmaticdis cerebꝛi eft validũ. 
y:eos diuerſas babet naturas:fed caloꝛi tamen vícinas: ct 
pzopter bocoifloluit omnes cerebii infirmitates pblegmas 
ticas. Cliola frigida eft ⁊ hu.caloꝛem ⁊ ſiccitatẽ cerebzi adíu 
uat.fomnum pzeftat. £itrínus flos frigdoꝛem iuuat ín cere» 
b:o et confoztat, 
¶ D&e naturis aromatum. ffap.ciítj. 
ga 210: ín aromatibus eft muſcus ín tertio gradu 
hA calidus etficeis oefectionis coxdíe er frigoꝛe 
"A eofo:tatiuus:membza ocficientía cófo:tat. 2c 
dimufco c eroco fiunt mutatióes paralyfim adiu 
|— , . wahntts ⁊cerebꝛũ confo:tantes, Ambꝛa ca.cft ⁊ 
ficactioncs cíus a mufco parum oíflimüan£, Sarioñiũ cae 



















eft ⁊ ficaum in fecundo gradu : frigidam adiuuat cereb;ii € 
oefectum atqs melancbolicũ:anime ⁊ coꝛdis confoꝛtatiuũ. 
Sãdali ín tertio gradu funt frigidi; doloꝛem iuuant capitis 
calidi:caloꝛis cerebꝛi funt refrigeratiui.Camphoꝛa frigida 
eſt in tertio gradu c ſicca:caloꝛem ⁊ ſiccitatẽ cerebꝛi refrige 
rat:coꝛdis ⁊ anime ex caloꝛe detectionẽ ↄfoꝛtat.Lignũ aloe 
diuerſe eft nature:ſed tamẽ vniuerſaliter eft ca, fici adiu 
uans cerebri ⁊ ſtomachi humectationes:eoꝛũq; defectiões 
animã c co: ⁊ oĩa interioꝛa ↄfoꝛtat mẽbꝛa. Macis cr caloꝛe 
«frigo: mediaſtinus eſt:ſtomachũ frigidum ⁊ lienteriã ex 
ocfectione virtutis contentiue adiuuat.Spica calida eft et 
fic.ftomacbi ⁊ cpatie frigiditates iuuat: diuretica cft ⁊ mẽ 
ftrua puocat. m calidũ cft ⁊ ficcü defectionẽ cõfoꝛtãs 
neruoꝝ valens contra venenũ:omne autem aromaticũ cali 
dum c ficcum confoꝛtat co; atq; ſtomachũ ⁊ cerebꝛum: c fu 
mo replet ipſum. F 
¶De natura veſtimentoꝛum. Cap̃.cv. 
Oneveſtimentũ coꝛpoꝛi appofitum neceffe cft 
Ji N|calefacíat cum aeris frigiditate repellat:fed ta? 
p emen aim quafi quidam calo: coꝛpoꝛis egeat po 
» A] ros:calcfit inde c ipfa, &untauté veftes diuer⸗ 
—/fc:quedá.f.plins: quedá minus calefactozíc: fio 
eut linee, Omne em líneus cum induitur refrígerat coꝛpus 
4 marime fi lípetur:fi autem non: calefacitet multi meb:a 
humectat. Bombicinum plus reddit calidũ:⁊ maxime fi fit 
fuübtile c tenerũ:membꝛa tenerat. Quo veſtunẽtũ cft 
pilofus: p? calefacit ⁊ reddit mẽbꝛa tenera. Lene atq; rarũ 
calefacit ⁊ exiccat: t mẽbꝛa indurat ⁊ eſtati eft optimu. La⸗ 
nea caletfacit ⁊ exiccat:⁊ mẽbꝛa indurat: meinbꝛa calida ca» 
lefacit t tenerat:frigiditati renũ eſt optima.Sericum quan 
to ſubtilius c piloſius tãto plus caletacit ⁊ tenerat co:pus: 
contraria contrarie operantur. Pellicee veſtes fm aĩalium 
diuerſitates confiderantur: quanto crgo eutis ſolidioꝛ ⁊ pi 
lus mollioꝛ:tanto caldioꝛ.qðperſpicax medicus ez regionũ 
ſitu: t ex hominũ conſuetudinibus bene diſcernit. 
ſomno ⁊ vigilijs. Tapᷣ.cvj. 
de ciborum ⁊ potuum ſatis t abunde tracta. 
uerim diuerſitatibus: de fomno ⁊vigiltjs: que ca 
d comítantur neceſſarius ſequitur tractaius. Som 
Anus autem aut naturalis:aut non naturalis: fcd 
m naturalis puícnoftro attinet tractui: non natura 
lis ínter illa que extra naturam funt poncdus crit. 4itigit 
fomnus naturalís er temperata bumiditate cerebar:c ex fu 
mo bumido atq; daro a toto cozpo:e afcendéte ad cerebꝛũ: 
vnde cum cíbamur 7 cibo: cerebꝛũ fumus ingredítur: faci 
lc doꝛmitamus. Fit autẽ fomnus naturaliter propter duas 
rcs. Prꝛimo vídels vt cerebzum cum fenfibus a fatígaríone 
fiiozum motui quíefcat: vnde anímalís vírtutie quiefcunt 
actioncs cum fomnus adeft. f.vifus:auditus:guftus:odoza. 
tus:⁊ motus voluntaríus.ictiones vo fpírituales t natu» 
rales ín fuo curfu füntimanentes : doꝛmientes erf fi abeo 
litu pꝛiuantur:neq; digeſtiuavirtus amittitur:qð cx artería 
rut motu atq flatu cõpꝛobatur:⁊ ꝙ comeſta a doꝛmienti⸗ 
bus melius digerunt᷑. Secũdo fit necefiitas fomm vrcibus 
Digerat ⁊ humoꝛes coquat:calo: em̃ naturalís interioꝛa tüc 
petit coꝛporis. Unde q: ín byeme magis doꝛmitamꝰ ex nos 
cium p:olíritate: melius digerimus d in quolibet alio t£» 
poze, Vñ calo: naturalís teftaf operariintus: q: cũ doꝛmia 
mus necefíc eft magis operiamur:⁊ extremitates coꝛpoꝛis 
in multi doꝛmiẽtibus refrigerant᷑. Actiones quoq; fomni 
diuerſe funt duobꝰ modis:aut &m quãtitatẽ tempozís: aut 
fm magnítudíné materie quá ín — inuenit. &cós quà 
titatem tempo:zis:q: fi multus eft fomnus aĩata ocficit vir⸗ 









tus:coꝛpus humectat᷑ ⁊ refrigeratur:pblegma maíozatur z 


calo: naturalis minuit, Si aüt fomn? € modcrat?:cíbus oís 
gerítur:co:pus impinguat᷑:laboꝛ diſſoluitur:animus cófoz 
taturzcalo: naturalís auamentatur: humoꝛes temperáturz 
mcns clarificatur. Si auté míno: eft $ opo:teat: anímus c 
virtutes naturales ⁊ digeſtiua ocficiit:co:pus ocficcatur. 
fictiones fomní ez magnitudine materie quá inuentt ín coz 
por füntzq: fi cibum aut humoꝛes inuenit indigeſtibiles: 
quoꝛum furit quantitatcs plus d» virtus naturalis — 
cum 


S beooíce 


intretnaturalie: Q9 ín boꝛmiente maxime facit 

ise kiere: materíc vincit  extínguitur, ficut videtur in 
ínitio piod amphimoerine: et ꝓpter bocopsvt multi comes 
dentce nó antea doꝛmiant c? ciboꝛũ ftomacbi aliquãtulã oí 
geftioné ſentiant. Et fimiliter febꝛicitãtes wn hoꝛis acceſſio⸗ 
nã doꝛmire tion ops. Sici coꝛpꝰ cibis inanitur caloꝛq; na» 
turalis interioꝛa coꝛpoꝛis ingrediat:ſubſtãtialem humecta 
tionẽ exiccat:cum nibil aliud exiccandũ inueníat: poſtq; ca» 
loꝛ minuitur:⁊ coꝛpus refrigeratur.Si vero ſomnus cibos 
ct humoꝛes inueniat tẽperatos:caloꝛ naturalis interioꝛa ín 
trans coꝛpoꝛis: cibos digerit: hũoꝛes tẽperatos reddit:coꝛ 
pus pumectat calefacit c impinguat.he funr acríócefomnt 
in cozpib? cuíuflíbet atalís. ígilie ddá funt naturales 
etquedam extra natura. De bie quc funtegtra natura tüc 
diſputabimꝰ cii oe rebus caufis accidentibus oícem?, Ia» 
turales igirur vigilic virtutẽ naturale fatigat atq coꝛpus. 
virtus tii aĩata cófoztatur; q: calo: naturalis co:pus egredi 
tur: fenfus atqp motus co:po:ii cófo:tantur. Vigilie ergo 
coꝛꝑis ínteríoza refrigerát:ckteríoza o caleſtũt et exiccant: 
Q fi fint pluſꝙ opoꝛteat calo: augmentaf coꝛpuſq; exiccat᷑. 

¶ 2c coitu. f£apIm.cvi). ] 
f£ fomno et vígiltjs oífputatione finita:oe coitu 
A S fequitur nfa fentenna:cum naturalt erinanitioi 


g lattíneat. Q3 natura fecitin aialib? vt aígnerent, 
iz: et ſpecies ciufdé gnis cóferuarentur: in ghatioe 

em oeftructa reparatur. vnde nimiã oelectatíone 
fccit natura ín coítuz vt qðlibet aĩal ad Doc allícereturz aias 
retur. Oẽs em fere boies oclecratíoné tm̃ in coitu appetunt 
pauci vero gígnendos ſpe filio:d: irrónabílía oelectarione 
tim (unt otenta. Fecit quoq materia gignédoz fperma:qó 
coꝛpoꝛis eft üdam fupfluitas:fed nó altjs fupfluitatib? afi 
milanda.ſ.emũctionidꝰ fputis fudozt c fimilib?.d ad nullas 
neceffitate emittütur, &perma em̃ iſtud de melioꝛi ſubſtan 
tía totíus coꝛpis gñatur.AUnde ga. oírít in lib.cuſtodiẽde fa 
nitatis.natura (nquít (permat] aeree ⁊ ignee eft nature.eiꝰ 
ergo ↄplexio ca.eft t bumída neceffario.q: oc puro ⁊ clariñ 
cato fanguine gfiatur.vndc fundamtta pꝛincipᷣaliũ mẽdꝛo⸗ 
rü nutriuntur, Ideoq; cti quidam ín coitu plufip opo:tear 
exercentur: virtiis minuitur et coꝛpus ericcatur. cum enim 
multo mato: fanguinis quátitas minuatur ĩ pblebotomia 
. mund tñ aliquis índe ita oílaffatur:ficutm triplicato vel 2 
dnplicato coítu:etfi multo rnínus d fanguinis emitraturz 
Cuius ocfectíóís caufa talis eft.q: cũ natura illud fperma 
tío emíferít qð ín teftículis vafis fpermatis tenent. bó 
ad idẽ operandi fcóo aĩetur:neq; tamé in vafis natura in; 
ueníat —— cmitta£:colligit p alia mẽbꝛa qð ſangui 
nis parati ad fperma faerat.» fi multotiẽs bomo ín coim 
fatíge£: fanguis tñ quí pꝛincipalia mébza Pnapalíter nutrit 
tandem emíttitur.vnde fit er mulrà id operantíb? (an guis 
p fpermate per vírgam emittat᷑.qꝛ natura ad id coquẽ au⸗ 
non babuit tépus cógruus. neceffe cft ergo ocfidat corpus 
IDíp.atqs Ba. dixerũt. Coitus fanitans cuftodiéde fomes 
eft vnus. alij ecõtra. Nos atit bip. c ga.auctozitatí confentie 
mus: dicẽtes coitum vñ mutatur cozpue effe vnũ:qui cũ ex 
cedat modü:neceffe eft vt generet moitum. ficut effi fi bue 
mo:ee quíbus coꝛpus regitur mínuütur fiue augmentátur 
mozb?neceffe eft í eigenerct :íríde ín dlibet 2tinaít coítu, 
vnde cũ ín vafis fibi cópetétib? perma augmentet: Cps vr 
a natura ficut alia jtibet fupfluítas erpeliat. Q3 fine coitu 
qna iturvt fepe fit ín pᷣollutionibꝰ. Poliutiſes enim 
nibil alíud ſunt niſi ꝙ hñoꝛes d matería ſunt ſpermatis:ca⸗ 
leñunt z augmentátur.vnde civafa fpermatís (impleantur 
neceflitas expetit educáturt. cp fi neqg coitu. neq pollutióe 
ercanttbetaná in inguínib? generát:t grauitate fub hypo 
cundrije.immo totũ coꝛpus arauant.aliqfi ín vafis ue 
lefiunt:t feb:es facíant.alion fumus coz afcendit cereb: ũ: 
et peſſima gñat accidẽtia circa ipm.et ppter bocfi coitꝰ ex⸗ 
erceatur qf ops:c Pm ꝙ neceffe eft: leuigatur coꝛpus: fanis 
tas co:roboza£:;cogítatiócs male remouenturzira ertínguí 
tur: melácbolía tuua£ : multi moꝛbi pblegmatici pulfantur 
appetítus excitat. Si aũt ecõtra moꝛboꝝ cóftat cà:q; coꝛpꝰ 
refrigerat c exiccat:⁊ aliqũ calefit cr motu nímio.Xoít?aür 


S o.ttv. 


tripler cft:aut em pzopter rem naturalé: aut nó naturalem: 
aut extra narurá. If acuralie ẽ:ſi puervel inuenio nó crercet 
cuius ↄplexiones funt calíde ⁊ hu.⁊ teítículi ſitr.⁊ pingnís 
cft et rufus:c neruofus atas fanis. Negligẽs igif octo:m 

atitur n inguinib?:pigritiá coꝛpoꝛis totius grauitate ct 
Fattidid.aliquádo cũ calcfiat febzes fine melancholiã gñat: 


ſcothomiam c cardiacam.Sivero frígide fit nature 7 fice: 


et tefticati fitrz7 eft macilentus caloꝛe albus fiue liuidus:⁊ 
fpermatis parui.fi atit fepe operet᷑ coꝛpus infrigdat : caloz 
naturalis minuif posi rarifican£ nerui ocficit:tremo: aic 
oefectioncs; cardíaca: faſtidiũ: artetícus 0olo:: pectozie et 
pulmonis mala acadétia ſubeunt. fi ppter bocnon ocfi 
ftat ⁊ co:pus co:rumpat in ſpaſmum opo:tct decidat: vnde 

€ eft vt hũc caucat.Siauté cóplcrionis fit frigi.c bu. 
aut caL.« fic. mediocriter debẽt epcrcerc. fi auté aliter:moꝛ⸗ 
bos neceffe cft toleret.frigiduse bu. fi becopere£;caio: na 
turalis 2gelaturznerui emollütur. & alide ficce »plerióis 
bomo ocficcatiócs patitur totíus corpis:oculoꝝ quoq con 
cauitates:⁊ aliae ficcas infirmitates. 'IH6 naturalis cft fi cii 
cibis potu co:pus plenũ eſt:exercuerit.defec iões coꝛpoꝝ 
ſequunt᷑: emollitióes neruoꝝ:doloꝛes artetia: ↄnpatiões 
in veſicis humores augmentãtur viſcoſt. Oñ non ocfíftat 
auti bhydropifim:aut in anbelitũ:aut ín paralyfim decic et. 
Siaũt fitiens fecerit aur famelicus aut poft vomítus ⁊ ve» 
trís ſolutionẽ feu pblebotomia:aut balret : aut poft quels 
labo:é;aut vigilias:aut trifticiam: ocfiatco:pus c criccat. 


. calo: naturalis diſſoluit᷑: viſus obfeurat:oculi concauantur 


alíquádo ſpaſmus c oefectio fequunt. Sir ctíá f poftsau 
díus fubito fit : maxime fi ín eſtate autaütumno.q: becouo 
tpa coirui funtíncóuenrentia . Si atitoperatur quis coitus 
e — nec adeo plenũ:nec adeo fir exinanitũ babésmul 
tum fperma collecti cum letus fit et ſolicitꝰ:iuuatur coꝛpꝰ 
et calo: naturalís cófoztaf pzecípue in pueritiaz iuuentute 
et invernali tpe bec operan eft vrile.£uicücs vero facũũt ꝓ 
pter rem ertra naturã: ficut qui turbationẽ mẽtis pat:un£ 
poter melácboliá aut cogitarioné intra falfam dabẽs: aut 
iunt dereofi? aut phlegmate pleni:ſiue laboꝛ t oc plenitu⸗ 
dine corpis:ſeu cerebꝛũ eft plenũ bũoꝛibꝰ veiin capita eoꝝ 
acuti fumi — eft eis.manías erm aufert: amo 
rem téperat-fufpitione falfam mitigat: laboze alleuar:céfti 
patione pozoz aperitzabundáriam bumosz cereb:i a fupes 
no:zibus in inferíoza deponit:⁊ marime pdeft fi complexio 
cuiuflibet calida eft ⁊ bumída. Sí d rurfüm coeant d pecto» 
ni$ aut pulmonis ínfirmitat£ habeãt vel arretici:7 in vifces 
ribus groſſi: frigidi quoq; ⁊ pblegmatía mo:;bi: ⁊ in ylib? 
Doi£tes fine etiã diarriam vel doloꝛẽ ftomacbi et defectiõeʒ 
babéres catbartía ⁊ coꝛriʒatici:vel in pis infirmitatibus au 
gmentátur:vel fi n6 habeãt eis accelerant: macies tfi coit? 


mẽſttuus ⁊c. a.cviij. 
inanitiõe ad 





ir.vfir non teneri c& curfus expoſtu 

let naturalis:q̃ fi no putops exeant:medici in expellendis 

fatagantzfi vero intẽ peratus et mult?fit eritus:in rctincdis 

laboze£ , Si Qs em̃ egeftione feu vétofitiré tencatzcolícim 

rbenaſmon etiã anguftías ocfecnone appentitiue:yomirum 
i 


Ziber fetus — 
extinguitur naturalis: eſt ergo anguſtia omnibꝰ coꝛpibus 
mapincficcie — - 


e Rifticia eft c calo: naturalis aliqf ezcat:alíqri 
— 


ventofitatem ſtomachi vel inteſtinoꝝ patiũtur retinentes. 
Si que Medie UE oiffolnuntur: 7 corpoꝛa ocficiunt, 
Su aür emirtant cbolerica i iteftínis faaüt vulnera, €nna 
retenta ftráguríam ardo:é c dolorẽ vefice: atqp reni gnat. 
vLeadevutneratzeriés plufd ops:fitim fadt; ⁊ ᷣtutes orffol 
uit:co:pa deñecat Oeſtrua nó exeũtia ín ütio ifinmitates 
faciunt acutas:tardantía infrigidant eparzcalo:£ naturale 
ertínguüt:c fepe i bydropifim cadüt. Si eozum ite fumus 
ad co: afcendit ſubtilitatẽ ct anguſtiã anat. $t ín cerebꝛum 
fauar;oíururna pemícranca gigníturz cephalea defectiovĩ 
fus c fimilia. Itiaẽ facit fanguíe emoꝛroidaꝝ: fi cõſtringat 
P er confuctudinevenerit. Sanguis p gulã atq; bucca 
carcdiés:fi tencaf ab his qͥbus contingit Pm »füctudinem 
giatmobos ín capíte.ficut grauitatẽ vᷣtiginẽ⁊ filia. Si aüt 
creat plufdp opostcar ſiccitatẽ faciei ⁊ oculoz gnat, vnde nó 
ops neglígtnaturales exinanitiones vt o:dinetur fm cur» 
fis co:um naturales, 2 
¶ De accidentibus anime. CTap̃. cix. 
Urgatide expleta naturali et ei? actíoníb? cir 
dca co:poza erpofitis:fubfedturvt oc accidetib? 
laic dicamꝰ:⁊ dd dirca co:pa operent.Oĩa ergo 
med co:poa er accidentib? aic immutátur, ſicut ex 
upꝛadictis coꝛruptis coꝛrũpunt᷑:ex conſerua⸗ 
tis coferuant:ita caccidétia c ſanitatis ct coꝛruptidis con 
feruande funt caufa. Iraſcẽtes erm quibufls er caufis angu 
ftiáteg: etiã tríftátes atqs timẽtes:ſuſpicãtes:amantes:ſe 
piflime peflimasíncídütinfirmítates:c citiſſmas moꝛtes. 
Ab íra vero fe coercetes : ⁊ rationab(liter animũ cópefcens 
tce: qcdd mali ifpatü venerit modefte fuftinétce: bas effu 
giũt inñrmitates.⁊ fi qñq; alíd venerit hmõi accidẽtia irra 
tionabiliter eoa moleſtãtia:ſ ínfirmétur difficulter ſanant 
accidentia aũt bec caufa fant ſanitatis. Ira em fi frígide cõ 
plerioni vcl timide interueneritzmultü cis fubuenit leticia 
folícitos triſtes:⁊ anguftíátes iuuat. Oultos inquit Bał. 
holes noui qui ex longo tꝑe anguſtiã ſiue triſtitiã ſunt per 
peffi:fed cũ ad gaudiũ fiue diuitias puenerítitzad fanítates 
redeunt pziftina. lli) vero ex infirmitate babíta ſanãtur:cũ 
que amauerintab císvideátur. itr cõplexionẽ cerebꝛi cali 
dam 2 ficcam: et femp habẽtes gaudiũ et letíciá:triftitía et 
angauftia ſupueniẽtess adiuuant:qꝛ calo: inínteríoza rediẽs 
nullam patitur diſperñonẽ exterioꝛẽ.Cũ ergo íta ex accidẽ⸗ 
tibus ale mutent᷑ coꝛpoꝛa:opʒ eoꝛũ dicantur diuerſitates.⁊ 
cirea coꝛpa coz actiones.Accidẽtia atc funt ira:triſtitia:an⸗ 
guſtia:timoꝛ:⁊ verecũdia. Ira eft ebullitio ſanguinis quí in 
coxde cófiftit : et mot? caloꝛis ſubito extra coꝛpꝰexeũtis ad 
vidicádd.bui? actío cozpis eft calefactiot ericcatio:cbo.ru, 
£ófo:tatio: c aliquádo gnat fe.ephimeras.hũoꝛes aute coz 
poꝛis ad putredine parati fe.cignüt ex putredine. Iravero 
augmetáte calo: oífloluítur naturalis:⁊ naturalisvírt? de⸗ 
ficit. tremo: quoq; fit maxime bís qͥ nó adeo funt virtuoſi. 
fed tfi becira non mo:tificat frigidos nature fi nó eft fup» 
flua, aliaft em eft cõgrua.caloꝛ er naturalís erterío:a mo» 
uet co:pozis tci ipfo vís ent fanguínis , ef mali bumozes 
adbonos redeunt et carnes crefeunt. Sanguis em exiens 
arterías carné iplet nutrit ac manifeftat caloꝛẽ erírc. Ru 
bo: vífue in coꝛpoꝛe ⁊ maríme ín facicz qpvene implent fan 
guíne. De gaudio. f apIm.cr. 
Audium fiic Letícia eft erítus caloꝛis naturalís 
y S N paulatim ín exterioꝛa.vñ afa cófoztata calo:t na» 
— turalem pertotum coꝛpus temperat: fanguínes 
auctione fua augmentat : co:pus impinguat.et 
idarcooibus t marime fanis congruit corpibus 
fed tñ gaudiũ aliq interficit:fi ſubitũ fit ppter caloꝛis natu 
ralís ertra co:pus earcflioné. ín exterioꝛa coꝛpis diſperſio 
nem:qð venefas rufas dixit quandoq; fuiffe cr nimio ⁊ ſu⸗ 
bito gaudio ſuperueniente. 
¶ De anguſtia. Cap̃ .cxj. 
'IBsuftia eft cam paulatim calo: naturalis inte⸗ 


(3*1 &1110:a fübintrat coꝛpoꝛis.vnde fe.naſcũtur ephi⸗ 
b eg mere. Que anguſtia ſi diu mo:etur : calo: aus 
B AP. e Snentatur:t folída membꝛa caleñũt.et in etbís 
Ecas fe.cadunt.⁊ fi ĩ frigida cõplexiõe fiuntzcaloz 















- 


peraucrír ocfpes 
rat:exit cũ fperat que ———— ergo 
:fitan 





vt adaiam fugiat:qð fibí nocet 7 hoꝛret:et etiam mgl 

tum erpauet. ¶ De verecundia. — £ap.cciitj. 
Erecũdia eft cii calo: naturalis interioꝛa intret ⁊ 
erío:a ín vno momẽto viſitet.caloꝛ eimi matu» 
2 Wy A ralis ad ínterío:a ficut c in timoꝛe refugit invere 
at cüdía:t poft memoꝛialiter recurrit ad exterio:a: 
vtoefendat certís nó fibi certa. vnde fit vt cutis 
rubeat ín verecüdia, poz duoꝛũ acadétiB actíoncs cuilibet 

coꝛpoꝛi funt inconuenientes. 







¶ Wxplicit quintus liber, 
¶ TIncipit ſexta partícula theoꝛice de 
PL apta — 
tu ^ 

De re extra naturam. gere 
De morbis t eoꝛũ generibus. Lf. 
De moꝛbis officialibus. api.iij. 
De moꝛbis ſeparantibus iuncturas. Capi.iiij. 

cauſis omnium moꝛboꝛum. ffapí.v. 
De cauſis ſimilium moꝛboꝛum. Tapi. vi: 
De cauſis officialium moꝛboꝛum ££apí.vt). 
Decauſa fcíungente íuncturas, iapi.vítjs 
De caufis accídentíum. pi.ix. 
ie accidentidus ceo: generibus api.x. 
De accidentibus animate virtutis. Capi.xj. 
De accidentibus ſenſuum. Capi.xij. 
De accidentibus auditus Capi.xiij. 
De accidentibus guſtus. Xapi.xiiij. 
De accidentibus odoꝛatus. Capi.xv. 
De accidentibus tactus Eapi.xvj. 
De delitijs fiue doloꝛibus. Tapi.xvij. 
De accidentibus appetitus. Capi xvitj. 


De accidẽtibꝰcerebꝛi t coꝛdis ppter os ftomacbi. Ca.xix. 
Deaccidentibꝰ ſenſus ſenſuum.i.cerebꝛi. Capi.xx. 


De accidentibus voluntarij motus. ffapi.kri. 
De malis motibus. Tapi.xxij. 
De accidentibus moꝛbum generantibus Capi.xxitj. 
De accidentibus ſolius membꝛi. Capi.xxiitij. 
De accidentibus actionũ nature et moꝛbi. Capi.xxv. 
De accidentibus ſpiritualiũ actionũ. Capi.xxvj. 
De accidentibus naturaliũ actionũ. Capi.xxvij. 
De accidẽtibꝰappetitiue cõtentiue ⁊ expulſiue.Ca.xxvitj. 
De accidentibus ſecunde digeſtionis pi.xxix. 
De accidentibus tertie digeſtionis. Capi.xxx. 
De accidentibus moꝛboꝛũ coꝛpoꝛum. Capi.xxxj. 
De accidentibꝰ apparẽtibꝰ ín excũtibꝰ coꝛpus. Ea.xxxij. 
De accidentibus ĩn egeſtione apparẽtibus. Cap xxxitj. 


De accidentibus invꝛina apparentibus — — 










De accidentibus in menſtruis apparentibus — i£ap.rrrve 

De accidentibus in ſudoꝛe apparentibꝰ. FSapi.xxxvj. 

De inanitione non naturali. Capi.xxxvij. 
¶ De rebus extra naturam. Capi.j. 
aa in ſuperioꝛibꝰ tres partce tbeo 


Vrice eſſe diximus: coc duabus ꝓmiſſa iã 
expleuimus.i.naturali. c nó naturali par 
'tibus:reftar tertía que eft extra naturam 
dicenda.Sũt aütertra naturam mo:bí; t 
A$ caufa mo:bos faciẽs:⁊ accidétía moꝛbos 

Fe ſequẽtia.Qꝛ aũt regimẽta fano:fi coꝛpo⸗ 
rum er temperamẽtis funt rerũ naturauũ: becog tempera? 
menta in ↄplexione fimili mẽbꝛoꝛũ:⁊ cõpoſitide officialii 


E6&g 


£ beo»tce 


ata:téperamenta vero fimilió ep téperarja funt 
—— — officiali ín moderatione materie ez 
foxmaríue Ptutie cuiuſſʒ fet? funt téperátía: officialiti qs té 
eraméra facit actioni tépcrátia:ó téperaméta rez natura 
id mueniunt in mebiísc büo:íb?.dz g cũ qðlʒ excedat mo 
dá r£ fadit ct naturã.Si erm hũoꝛes téperamétü cxeãt moz» 
bo:ifaaunt cám , € vero memb:a egredían£ réperaméta 
mo:bos erunt gñantia.Actio quoq fi modũ cxceffenr: acci 
détía facit. ría ergo funt extra naturã:moꝛbꝰ⁊ moꝛbi cá: 7 
accidétía mo:bũ ſequẽtia.Ooꝛbꝰ eft qð pzincípatr actioní 
coꝛpoꝛis nocet nullo fuccedéte qui eũ adiuuet mediatoꝛe.ſi 
cut calo: ín febꝛibꝰqui fine re mediante nocet coꝛꝑis actio? 
nibus.et ficut aqua ínoculis d nullo mediáte obett vifaizet 
apoftemai gutture qð nullo adiuuante obuiat anbelitui; 7 
rcítráfalutiéde.fCà moꝛbi eft d per aliũ nó p fenocet actio» 
níbus:ficut putredines ín fcbzib?:q caufa febꝛiũ effe pban 
tur medtáte caloze ende generárur:z nocet actionib?, Acci⸗ 
dentía funt ipſa actío corrupta quà mo:b?ghat: ficut abla» 
tío vifus ppter aquam.aqua em ín oculís eft moꝛbus.acci⸗ 
dẽtia funt ablatiovifug. ficut defectio digeſtiue $tutis ín 
f.q: fc.eft moibus:accidétiaPtus defecta. Moꝛbꝰ ergo no 
ect actíoní fine mediato:e:caufa vcro d per aliũ nocet eídes 
accídétia funt ipſa actío coꝛrupta:quã mo;bus generat. 
moꝛbis ⁊ eoꝛũ generibus. BÓ. —. 
E AMXEA 3ppoca.atqyqa. moꝛbũ teftátur boc eflc cũ 
1! 5. Nmembza cõplexidis naturalíe fue teperameta 
j esrediãtur Copoſitio aüt mẽbꝛoꝝ triplex cft 
| Ajaut eft fimili mẽb:oꝝ er humoꝛibus:q̃ cũ tẽ⸗ 
: L3 perameta fue cõpoſitiõis exeat:ex mẽbꝛis quí 
bus íubcret moꝛbꝰ foztítur nora: fimilis vocatur.aut 2po 
fitio officialiũ mẽbꝛoꝝ ex ſimilibꝰ: que cũ temperamera fue 
cõplexionis egredit᷑:moꝛbus officialis vocatur . aut cft có» 
pofitío oĩm.ſ.mmẽbꝛoꝝ in toto coꝛpoꝛe coliígatio: à cũ oiffol 
uatur:moꝛbꝰ ille feparatio iuncturaz vocat. qui vniuerſat 
moꝛbus oiaf:q: fupzadictis ouob? fociatur. tDencra ergo 
mẽbꝛoꝝ fint tria:ſitis:officialis.vniuerſal.Silis ouob?mo 
dís confideraf:aut em fimpler.aut copofit?, SSimpler qua» 
dripartitur.cft ern calidus.aut frígus.aut bumídus.aut fic 
cua. e ópofitus filr eft quadripartitus:aur ctfi eft ca. ⁊ pu. 
autfrict. ⁊ bu. aut ca. fic. aut frigi. c fic. Simplex:aut ex 
fimplici qualitatezaut ex büozís alicui? cómírtioe.f£x qua» 
litate fola vet feb.ethica.vel epbímera que er caloꝛe eſt folis 
fiuc labozís. £r alicuiꝰ humoꝛis cómitionc.vt funt apofte 
mata:pblegmoncs dicta:⁊ febꝛes ex putredímb? ⁊ filia.er 
frígo:is q̃litate eft corgclatio fola vel ipafm?:que ex nimia 
fríciditate acrís fiuc niuisfiür.O ue cum aliquo bumo:e ac 
cidit cft ficut paralyfis:apoplería : epilepſia:⁊ ſitia ex frigi 
die chimis generata. ie ditate fola mo;bus ficcus eft con 
fumptio mẽbꝛoꝛũ ſolidoꝝ er inanítióib? ficut pbtbyfis vel 
fpafm?, Ooꝛbꝰ ficcis cü alteríus bumozíe cõnuxtione cft 
vt cancer elepbátia:t alij moꝛbi er ficca materia.Humidus 
€r qualítatefola moꝛbus totius coꝛpoꝛis eft bumíditasfiue 
tabíditas.r ii alteríus bumoꝛis cómirtione: vt hydropifis 
€r humidis chimis. Cõpoſitos mo:bos fine alicui? büo:ís 
comirtíone impoſſibile eft ez.calídus em̃⁊ humidus mo:b? 
€r fanguine nafcitur ficut apoftema qð pblegmon of. calie 
dus ficcus cr cbo.ru.eft apoſtema:qð or bertfipila.frígid? 





Aa us 


[ro 





etbumídus eft apoftema ex pplegmate qovocaf símía. frío 
rh bere sed ns inia d ar vh — 
De moꝛbis officialibus. apᷣ.iij. 

Aicialiũ moꝛboꝛũ q̃ttuoꝛ funt modi. 3n forma: 
Jin quãtitate:ĩ nũero:in poſitiõe. In foꝛma dnqs 
fant modi:eſt em mẽbꝛoꝝ incouententia.ficut ca; 

han A iei ih nbi nbn 
— . , Uuitas eoꝛum.vt ſi manuũ ⁊ pedi cõcauitas carne 
replea£ · Oẽbro pfo:atio d ín largitate partitur t ftrictio 
ne largítate:vteftvenaz apto d funt ín ano. d mo:b?emo: 
rois or. ftriction£:vr &venaz coarctatio.ficut er quolibet li 
gamẽto.hec ftríctio fitt co mébzo aliq cui? vniuerfalís eto 
tÓco:pís actío. aliq $o nõ:qð ↄtingit er apoftematevelvi 
fcofo pbleamate . Si ci erapoftemate ftriga£ mebzti:ouos 
patiet moꝛbos.vnũ apoftema:alter oppilatóes. Sí civena 


So.ttvj. 
t6caua apoftemate € oppilata: duas patif epar ifirmítates 
duas amittẽs acrióce.q: ppter apoftema fan. non gñat.et 
ꝓpt᷑ oppilationé co:pozi nó mádat.fi vifcofus pplegma ipe 
díatzactio amitti vna. f.p — nõ mãdãt.⁊ vna inde 
ti eft infirmitas. Quart? (n aſpitate moꝛbꝰeſt:cũ mẽbꝛa na 
turaliter afpera ĩcipiũt c£ lenia, vt ſtomachus t vulua d na 
tura funt aſpera.Quintꝰeſt ín Lenitate ; cũ mẽbꝛa natura; 
Liter lenia ĩcipiũt ec afpera vtgutturís 7 polmonis canale 
naturafr lente. 3n quatitate ouo ſunt modi: vel cuʒ mẽbꝛa 
funtinagna;vI cii fant parua, In nero filr füuntouo modi 
3n multitudínenaturali vel nó naturali; t in paucitate vni 
uerſali vel ptículari. 3n pofinóe fil ouo für mõi.velex mé 
bzioc fuo loco mortóe: vel ervicini mẽbꝛi diſſipatõe.vt funt 
oigiti vel labia d conglutinatióe vel adberent: et non ſepa⸗ 
rantur:velfeparant «non conglutinantur. 
I¶Dẽ moꝛbis ſeparantbus iuncturas. ffap.üi. 
Eparatio iuncture eft moꝛbꝰ vmuerfalr in ↄſiłi⸗ 
sibus méb:ievel officiaib?, align em in carne, ali» 
quãdo ín oſſe.aliqñ in tota mang vcl pede. runc 
vruuerſatr in cofilib?ctofficialib? mebzis cft. Se 
Si paratio aiit iſta ex mẽbeis qb?ineft diuerſa ſortit 
noia. Sí em oſſibꝰ accidat ðꝛ fractura: ⁊ fi nouitercarm pla. 
5* fi vetufta : plaga non vocatur : (pd putrida. Si neruis 
rura vocanda ent, Si arteríjs o:isema . Si ín venis con? 
tuſio. Si ín medtje lacertis conftrictio. fi cutí ezcozíatio. i 
officialiib? mẽbꝛis erit ſepatio:⁊ of inafio vt in ma» 









! eel ci mediatione alten? mébzi. vnde mb: pas 
tiens recipit iuuamẽtũ eo mediãte cii mediato:e 
ficut putredínes fadentes fe. putredínes er no 





— 





—2 
quolz mẽbꝛo patat cie, dou —— 

patíat cõſtat qp vtrifasofficia£ cá refrigeret 
p:edpue fi mato: 5irbí quátiras íncida£ :cii mediàte * 


vríndfione cái ferro:pcuffioné ex lapide: mo:fioné ex repti» 
lib?comceftióes er leonibꝰ:caloꝛẽ ex fole:frígdose er niue fi 
miüia.aut cft antecedẽs q abinterioribꝰ motũ accipitzet cus 


cütib? infirmitas recedít.Singule Be 
edit. Sin ãrũ 
files mo:bos:vtppE officiales: vel ppl eaim fep 


Ce cauſis ſimilium moꝛboꝛum. £3i5sj. 
ei 


Liber ſextus 


Smplexio mala d fitriliti moꝛboꝝ eft càzeft quri 
DES —— frioe Du.t oc fic, Tauſa cali 
S SAP si mosbi eft fenarís: nimi? mot? vcl aic ficut ira 
SV? vcl co:pis ficut labo: marie nó cõſuetꝰ:veloccur 
17" 21 to acruatcalozie ficut eſtiui fovet mo: balneis 
vcl cóftipario mébz0z q caloꝛẽ non patitur piffolut coꝛpoꝛũ 
ficut per niuem amoulàrib? vel aluminofis aquis balncan 
tibus cótingit, veler putredínc. oe er qð putreſcit necefie 

. eftcalcficri:vel er paucitate cibi ficut (eiunárib? tingit vot 
cũ calo; nucríméra non inuenit ad 368 coꝛpoꝛis calcfa 
ciẽdos:⁊ ericcandos redit; vel cib?po 





teſtatiue calidus ficut 
allia:piper:cepa:⁊ fitia . S«£aufe frigidoz moꝛboꝝ ocro funt 
occurtio fríaiditans actualis vt niuis vel aeris frigidi: adco 
longa frigiditas vt cala: naturalis congeleſcat:vcl rcs frigi 
da: ct tñ poteſtatiua: ficut aqua frigida:lactuca:papauer: 
4 fia. vel nimia cibi⁊ potus abundatia d caloꝛẽ fuffocat na 
turaié: ficut cũ in lucerna nimiũ apponi£ olet fübíto extin⸗ 
guit:vel er nimia abi paruitate . ficut otíng:t in igne (igna 
nõ habẽte:vel ep nimia cóftipatióe pozo: qua impediente 
oifloluipio:es nó poſſunt:hiſq; augimetati calo: naturalis 
cõfundit᷑:vel ex nimia poꝛoꝛ largitate d calozé oíffotucndo 
fo:amína ampliat ficurz mo:átib/in balneíe fepe contingit 
*elernímio motu d calo: naturalis oiffolui£. vn neceffe cft 
co:xpus refrígerct: vel ez quícte nimia hũoꝛes augmétante 
quib? extinguit tpfe caloꝛ.he funt mo:boz frigido caufe, 
: fsneqs in p:ccedéti caloꝛe:neq; ín mó dicta frígidítate abfos 
lute opʒ intelligi 2ftipatione pozo:us calefieri vel refrigera 
ri. Actiões cóft:patióts vtriulqs ín vnoquoq; cope triplici 
ter funt diuerſe:in 2ftipanóís qualitatc:in bumoz quátíta 
tc:in naruris bumoz a co:peoitfolutoz. Quãtitas cófttpas 
tionum multa fi fuerit : (u coꝛpoꝛe infirmitates frigidas fa» 
cit. quía calo; naruralis tatus effugit:neq; acre refrigeráte 
ettéperanté ustrare ꝑmittit: ende calo: neceſſe € ectingui 
õſtipatio pua co:p?calefacit:q: pze puntate fuc oiffoturio 
nis calo: augmẽtat᷑ naturalis. Pũoꝝ quátitas t oppilatio 
mtra vel nünía cozp? infrígidát.a: cp coz augmétatoe cał. 
maturalis intꝰ extinguit.hũoꝛes paruit boni:z5ftípatío nó 
multa calo: naturale ↄtoꝛtãt t augmẽtãt.hũoꝛis cholerici 
fum? diſſoluẽdus:⁊ male ditat] in co:zpc oppilatomo:bos 
calídos anat t malos. báo:cs frigidi tvifcofiz pblegmati» 
ci Loppilato co:pe frigidos giat mo:bos ⁊ pbleamaticos, 
alíqn ctià hũoꝛis melacpolia fum? oíflolut? frigið. c fic.in 
oppilato cozpefrigidost melácbolicos gñat mozbos, llPtiio 
doꝛũ moꝛboꝝ caufe funt qnas. ocairfio actualis hũiditatis 
ficut in dulcis ad balneis:vel hũiditate aeris: vcl nimiꝰcibꝰ 
4 pot?: eres poteftatiue büida ficut lactuca.cucur.atripli 
ces.vinũ mixtũ cũ multa aq cfilía. vel quies nimia d bumo 
rceaugmétant: ⁊ co:p? bumecta£: vel ↄſtipatio poꝛoꝝ coꝛ 
pus pumectás.fi hu.ſunt hũidi.Siccoꝝ mo:boz q̃nq; funt 
caufe,occurfio ficcirans acruatig. ficut ambuláti inveneno» 
ſa loca cõtingit: vel bis q infodiun£t arenevel puluerí caufa 
criccádi nimij hũoꝛis:vel balneátib?ín ad maris:aqsve alu 
minofie fiue fulpbureís, Scðda puitas cibi d hũiditas coz» 
poste ericca£. Tertia rcs ptãtiue ficca ficut lentiſci. fal.ace» 
tũ. Quarta nimiꝰ labo:  ererciti qb? coꝛpis oiffoluif hu⸗ 
miditas.Quĩta nimia poo: quãtitas qua coꝛpis diſſoluit᷑ 
büítas.be funt fiii moꝛboꝝ cauſe d dicunt᷑ ↄpexiõesmale 
fimplices fine materia:in »pofitíe em cauſe ſunt ↄpoſite. 
⁊ ex nũero ↄplexiõis cauſaꝝ erit nũerꝰ moꝛboꝝt t fm mo⸗ 
dos cauſaꝝ modi erũt moꝛboꝝ. — em̃ ptãtiue calidã ac 
cipiat potionẽ c motu nimio moueat aq̃q; ca.balnecf:calió 
do laboꝛabit mo:be:q mala? ca.ðꝛ ↄplexid.Si vᷣo cauſe fint 
multe actiões diuerſe: vt alie calefaciãt:alie infngidẽt: alie 


humectẽt:alie exiccẽt:vel vnũ qðuis hoꝝ expleat.vt fi calis. 


dus moꝛbꝰfuerit:caloꝛẽ necefle cft trn operet.  ífte mo:b9 
mala ↄplexio vocat ſimplex.Et fifibt)nuicé compofite fint 
due:q̃rũ vnadq opera£ fm fc: « 2pofit? mo:b? noiat, $i 
ait oẽs infimulageregent: ⁊ vnaqq ſuã actione operar: 
mo:b?idefini?gna.be funt caufe fiii mo:boꝝ qñ fine ma 
teria ſũt bros. Moꝛboꝝ rale »plerióís cii alíd bu.ad alid 
mẽbea ĩfirma effluẽte: ſex ſunt cauſe.vel cim? mẽbꝛia ſe ex 
pellentis fupfluitatce fuf nutrimẽti:vel ab alijs fibí veniẽ⸗ 


tes mẽbꝛis qð ex foꝛtitudine ſua pꝛincipalia facit mébza.fi 
cut cereb:i.co:.epar.arteric vene; vel mẽbꝛi detectio ſuſti 
nẽtis ca.f.rccipi£t] d a'fo:tib? fib: mádanf mẽbꝛis:cũ nibil 
expellere pze fuí poffit tatc. Defectio aũt iftaautna 
turalie cft:ficut cutis d ad Dfuít facta vt ab ĩterioꝛibꝰ mem 
bꝛis recipiaterpulfa:ccaro glandofa in aſcellis:⁊ inguitubꝰ 
et poft aurículas;bec em naturalr funt ocfecta vt rcdpiant 
a'p:icipalib? mẽbꝛis expulſa:vel extra naturá eadé cft dete⸗ 
cnio:dvel a pzincípio ocfecta effe íncepít: vel poft aliquãtu⸗ 
lũ tpis. ũq; g mẽbꝛũ infirma£ detectũ c£ intelligitur 
vel multa hũoꝝ quãtitas q̃ bũoꝛes in coꝛpe er mala ⁊ ino 
dinata dieta folét augmẽtari ficut ín comedentibꝰ multa et 
máala cibaria:neq; curãtibꝰbalnea vel ecercitia ín Quo cor 
pozib? índe mal? (anguis cumulat᷑ cui mádádo fu oꝛgana 
ficut fel ⁊ fpl£ nó funt fuffiactía.vn mala materia ĩ coꝛpoꝛe 
adunata oe mébzo inmẽbꝛũ neceſſe eft occurrat, €lel ocfe» 
«tío 9tutis nutnitíuc q recipiétis mẽbꝛi nature cibũ neqtad 
aptare neq; ín ei? fititudine trãſtoꝛnare:vł po:oz largitas 
qua hũoꝛes cozpís a foꝛtibꝰ mẽbꝛis cito curruntad ocfecta 
expulfoz receptiua:d drca coꝛꝑis funt nferíoza, pe funt cag 
fe ſimiliũ moꝛboꝛum cum materia. 
¶ De caufis ofiaaliimoiboum. ap̃ · vij. 
Fe", gufe officialium moꝛboꝝ funt q̃ttuoꝛ. In ſoꝛma 
ncbzoꝝ:in quãtuate:in nüero:i pofitioc, 3n foz 
ma dnqs modi funt: ver oiffiguratóe mẽbꝛi: vel 
De D Hdlin 2cauitatezvelín pfozatióe:vel er aſꝑitate:vel 
itate. In oíffiguratióe: vel invulua;vel inatiuitatte tpe 
vcl ín faſtiatiõe:vel er aliq̃ infirmitate ĩ pꝛedictis tpib?: vcl 
poftea adueniéte. 3n vulua ec nimia mareríavt fi fpermati 
multa fitquátitas quá natura foꝛmatiua ad vnũqðq; mem 
b:ü incõueniẽs t magnũ foꝛmãdũ rráfferar, vel fi fit parua 
ex qnatura 6m q ops erplere mẽbꝛa nóvaleat.vcl fi perma 
tie matería dlítatíua adeo fit duravt nature fm qp neceſſe € 
nó obediat, ecl adco aqſa c liqͥda vr vᷣtutẽ foꝛmatiuã fugiat 
In natiuitate cũ mon'&m qp ops ercat fupinus.f. vel ſuꝑpge⸗ 
nua: vnde fitvt coxrumpatur aliq membꝛũ:et ex reneritu» 
díne fta membzum (lludoebilitetur. In faſciatione:cũ aut 
fafciatur laxa:vel nimia coarctatione oebiliratur , Ex infir» 
mitate ín ſupꝛadictis tpíbus:vel poftea veniente octo funt 
modi. vl fi nutrít anted? ocbeat infantẽ ambulare cogat. vt 
contíngit alíqó mẽbꝛũ to:qrí cá teneritatis: vcl fracturavt 
fi cõcatenatio vertebꝛi rupta ad poc qð fuit redire nõvaleat 
vel ex medic occafione cũ mébza fracta neſciat folídare; vel 
cr infirmi ſtulticia:cũ anted? mẽbꝛũ folide£ mouere fatagat 





' velep mbi ppetate:vt fi qe nafo ꝑcutiat c fiat patbofus 


veletmalís hᷣũoꝛibꝰ:ſicut lep:ofis. vcl er puirate hũoꝛis ac 
cidẽte pbtbyficie (n carne finiẽda⁊ ofumeda:d eft circa offa 
et hũoꝛibꝰ q funt ín iũcturis ocficictib?: vel ex vulnerib2ace 
cidẽtibꝰ neruis vellacertis vticífióes neruoz d folidas mẽ 
b:o:fi larant 2catenatióes:vel ex fpafmo: ecl ex 2ftrictione 
vel ex laratióc choꝛdaꝝ d mẽbꝛa folet toxqre ⁊ ín aliã parté 
vertere, ficut vf ín paralyfi facit toꝛquente bois. vel ppter 
vuln?: vel ppter apoftema d co:rüpere poflunt figuras. be 
funt caufe moꝛboꝝ er diffgurationibꝰ mẽbꝛoꝝ. 8 moꝛbo⸗ 
rü cx hfoꝛatiõe:aut ↄſtringit:aut laxat.cõſtring t cũ pDftrís 
cta ligat qᷓ ops.lacat cũ laxa pluſqᷓ ops laxat. £t ↄſtrictiõe 
vtoppilatióe.cóftrictio fit ec nimietateᷣtutis retinẽtis:vel 
ex debilitate erpell£tíe: vel ex abũdãtia frigoꝛis coadunát: 
€t ocauítaté cõſtringẽtis: vcl ex abundãtia ficcitatis idẽ fa» 
ciẽtis:vel ey mmía coftrictióe aliquẽ locü fingulare coarctã 
tc: vel ex innato apoftemate cõcauitatẽ coarctáte: veler foo 
liditate cá vulncra nafcitur t ꝑſoꝛatiõe:⁊ ſanatis vulneribꝰ 
extremitates excreſcũt.Oppilatio fir ppter groſſos c vifco 
fos cbimos: vcl pptcr lapidé:vel coagulantem fan. vcl ver 
rucae ct filia. Largitas er 6tute erpulfita:vcl ep ocficiente 
cõtentiua:vel ep nimio caloze rarificãte:vel er nimia hũdi⸗ 
tate mollefcéte: vcl medicina pozos apericte vt cft nitrum, 
Afperitatís c3 bífaría eſt:vel em̃ ínter? ficut hũo:es acuti 
3 capite deſcẽdẽtes ín meri. vel ín guttur. vcl ín canales pul 
monis:⁊ bec loca exaſperãtes.aut exterius vt acuti cibi:vel 
puluis, vel fumus, vfi merí gutturi ct: canalibus pulmonís 
afperítag fepe 2tíngit, Lenitas vel interi? eft cüvifcofi pu. 


Theoꝛice 


a capite velalijs locis in vuluã ⁊ ftomacbü deſcẽdũt:vel ex; 
terius;ficut humidicibi vt pultesvel butyꝛũ ⁊ ſitia.q̃ cades 
loca leniunt. 3n quãtitate mẽbꝛoꝝ:vel ec magnitudine: vel 
ey paruítatc, magnitudovel ex nimia matería: vcl ex nimia 
virtute fozmatiua: vel crvtroqs.bec at magnitudo natura. 
Ls cft: vel nó naturalis, Paruitas er paruitate materie:vel 
er ocfectione turis fomatue: velinafióc; vcl putredínez 
vel ex nimio frígdo:e ficut niuis. In nüerovel er mttipucae 
tionevel oíminutióe. multiplicatioyel naturalis cír:d cft er 
abundantia fpermatis ⁊ foxmatíua ture neg nimis fostí 
neq; nimis debili. fi em eẽt foztis oꝛdinẽ fuá nó exiret.fi oc? 
bilis fupfluiraté nó faceret. Aut nõ naturalis à er materia 
nó bonafir:z vᷣtute mediocri:q̃ fi cffet ocbilis fupfiuirares 
ad erteríoza nó expelleret:ſi foit? nó iozdínare emitteret.D 
mttiplicatio nó naturat't ſicut oruce:glãdes:vngule ĩ octis 
Cinutionís cà itidẽ eſt bipertita:aut em exterius.ſicut ici 
ſiones:putredines:ignis incẽſiões:aut interius:vt ex met 
matis paruitatec defectiõe foꝛmatiue. De mẽbꝛoꝝ pofitio 
ne duobꝰmodis cft ꝑpendere:vel q: exeunt locũ ſuũ:vel cx 
ſocictate alioꝝ. Locũ crit caufis interius vcl exteriꝰvenien 
tibꝰ.exterius ficut nimio motuin faltendo.vnde vía ſyphac 
ad teſti erepetur: c inteſtinũ c 5irbum illuc oeftendat 
qðvocat᷑ cbil.aliqn fppbacfüp ventré crepat:vt inteſtinũ ⁊ 
ʒirbũ exeat, aliq ez nimio ſaltu fruſtulũ vertebꝛi refilít.vel 
cõſtringit interi? ppter hũoꝝ bumíditate quí cũ locũ exeãt 
mmẽbꝛa bumectát c laxat.bi humoꝛes ſyphac ⁊ ʒirbũ in tes 
ſticulos deſcẽdere faciũt: € ↄcatenationẽẽ mẽbꝛoꝝ diſſoluũt 
et molliunt.Ex ſocietate alioꝝ ouo modi funt ↄñderãdi: vt 
cũ mẽbꝛa naturaliter icta ſeparant᷑: vel fcpata iunguntur 
¶De cauſa ſeiũgente iũcturas. Capᷣ.viij. 
Eparãde iũcture cà vel interioꝛ eſt:vel exterioꝛ. 
Exterioꝛ eft ficutfpare inciſio:petre cafus, ignis 
GEO CEbutio. Interno vtacuto chimoꝝ íncéfio;vc 
| tofitas grofía putredo, J 
¶ Me cauſis accidentiũ. Capᷣ ix. 

IH fuperiozb? duas ipẽs extra naturã cffe dixi⸗ 





mus moꝛbos € eoʒů caufas:ops put ftatuím? 
IDEE ⁊ coz, cauſas oicam?, Soꝛbos c£ dixi 





€t co: q a coꝛpoꝛibꝰ exeunt:q̃tates ſequũtur actactiona 
ct jlítates actioni fequunf meb:a eas facientía.Gi emi mé 
b:a patíun£ futs nocet actionib?.actionfi nocuméra effecti 
bus àb cís pdeuntib?funt obuiãtia:quoꝛũ eft quátítas 6m 


albeſcit ppter aruitate cbolcrea felle ad inteſtinũ effluen 
tis.hac oe caufa ín citrinitatẽ mutant corpoꝛa.mutatiovero 


s, 
Fo.xxvij. 
oigeftióis tvzine fait ex ocfectione oᷣtutis appetuiue d effe 
ocpui in fec . IHos att oc acddétibus bicemus;ex Qoug 
actionce patititur.o€ crgo mẽbꝛũ paries fua implicar actio 
nc. $baffio mẽbri: vel er co:ruptione eft ↄplexiõisnaturalis 
fiuc in calidũ fiuci frigi.fiuc pu. fiuc fic.fc mutauerit.aut er 
co:uptíóe cópofitóis ficut apoftemanis: 7 diſſolute conca» 
tenatiónist ex mínozítate nneri.c fiium officialib?mebzis 
attínétiti:aut ex Coxruptióe ft lois iũcture. ficut fractu 
reczinafióis:c ſimiliũ.Act oes funt treg:ficut in alio diximꝰ 
lib:0:2iata:fptialis:naturalis.quarus fingulc trib? modis 
funt paffiue:vel em aufert totü ficutfi oculís cecitas:auri⸗ 
bus furditas ↄtingat:qð fit cü paſſo maria modũ excedat. 
vel totũ mínui£. ficut fi mfus obſcuret auditꝰ grauctur.qó 
cótingit cũ paffio memb:i patientis nó multii maio: fit.aut 
q̃litas actidis mutat᷑:ficutcũ dmices muſce oculíe fc obijci 
anr.et tr realiter ea non vidzat.b fit cá actioviſualis parua 
eſt ⁊ debilis. ¶ De accidẽtibꝰaiate actionis «hb. 

mcus À- L0 regitiua fiue oꝛdinatiua eft pbárafia:ró ef 
2 pimemoziazd oia mene füntyocata, Pamo méris 
C3 Li cfrtripler.aur ettota aufert. 7 boccr frigida có 
3 A4 » & plerioc fube cerebꝛi patif:d fi paulatim cezcb:o 
simil ccedat:boies reddit ifi ooxmientes ftupi: 

⁊ fi frigiditas cũ nimijs hñoꝛibꝰſuis pblegmatide repat:z 
vẽtriculos cerebꝛi fubito impleat ⁊ oppilari faciat: apople» 
riam gnat.Zy fi fubito t partim cerebꝛi ĩpleat ventriculos 
partím vero nó:cpilepfià facit.aut mes mínui£: qð cx frigi 
ditate fit cóplerióis ccrebꝛi nó fosti q̃ turbationé métis vcl 
fomnt facit. $5i atit ex calida ↄplexiõe contingit alienatione 
gignit métis.S5í cii hũoꝝ materia 2plexío fit mala z mate» 
ría phlegmatica i puppi cerebꝛi:leibargia fit, Sí materia 
calida eft ⁊ ſanguinea d ín cerebzo vel (uis pelliculis pofita 
apoftema faciat-frenefim gnat cü febze : et alienatione mé» 
tis.fi fine apoftemare firzalienanoné facit metis fine febze 
So materia ex pblegmate ⁊ cpo.nu.fit ↄpoſita üfi fufarario 
né giat. Si cx cbo.ni.fine apoftematezinaniavel melácboz 
Li certü eft eã facere.Si matería melancbolica fit in puppi 
cerebꝛi cóftipatione faat mẽtis. aut mens fuü curfum erit. 
boc 2üt ex ca. »pleríoe.tfumo calido fir cerebeũ afcedenb? 
eralicnanone gignetib? ficut vide£ in febzb?. Si ez cóple» 
rione fit frígida « parua nafatur rimidirag. 35i ez fumo fri 
gido⁊ ic flat:bypocidriaca gnat melácpolis.S5i pb 
tía ⁊ cbolericibüozes venas impleat cerebeũ afcédétesver 
tiguaẽ gnant.c fcotomís bec funt accídétia d més partit vni 
ueríalía. Sed q: mens triplciter eft oiuifa.in pbantafiá ró» 
ne etr memo:zis.quara vnaqueq; piinapale fui locũ in cere 
bro videt obtinere: neceſſe —— vna tm̃ pars illa 
fuam actionẽ amittat:cetere vero fuis acrionib? non pzinc» 
tur. Si eifi patitur cerebꝛi pzoza:impedinir a fuo cu u phã 
tafia:vt ant tota mutetur vides que realiter non videntur. 
ficut quidamvidebat medicus.oe quo teftstur £Ba.quiaín 
pomo fua cãtatoꝛes:⁊ citparisátes viderct:q ex rónia fanis 
tate:cũ boc fibí contingeretzoes fuos compellebat exire. et 
er memoꝛie ĩcolumitateviñtãtes ſevidebatur codícere:aut 
minuitur cum resnonfm ꝙ funtímaginantur. Si medía 
pars cerebꝛi patiatur: auttota ratio aufertur non oífcer? 
nens oifternenda a non oifcermendis:ficut quidam oc quo 
Ba .dixit qui er rationis affectiõe quecũq; in domo babuit 
viſus eſt Pieciſſiſſe qð fecit: qs pbantafiam:c memozía:bes 
ne fanam retinuit. vnde pꝛoiecta quí effent cognouit.aut 
minuitur: 7 mala ratio cignitur: Q3 deñpere vocatur: aut 
extra curfum naturale exit que alienatio nominatur metis. 
Sii puppis patiatur cereb:izmemozie nocumerü fit.autem 
aufcrtur tota vt obluuſcatur oim d facere ocbeat. ficut oc 
dbus teftaf Sa.ſevidiſſe cum quídas peftem euafiffent no 
mína fua c feipfos obliuioni tradíderüt:z amícozum ſuorũ 
non ſunt recoꝛdati:aut minuitur: oum non nífi vicina tem» 
po:a reco:dantur: aut extra curfum fuum ambulant: et ric 
vocatur mala memoꝛia.hec autem tria funt que mens pei 
cipalis vel ex mala ↄplexione:vel ez bumozum patitur frigi 
duatc. Q5 teftificatur: quia opium er mandragoz3 que funt 
frigida fi bibatur mens aliena. 


tur. 
¶ De cadentibus fenfuum, — 
uq 














Z'iberfertus 


Libi dixiſſe nos meininimꝰ cũ oc acrióib? diſ⸗ 
Iputarem⸗enſuũ actiocs c£ dnqs.i. vifum.aus 
IVa! dícii.gufta.odozacd.. « tact. Eſt adc incipiens 

Y dii a viíu:q fubtitio: € ideo dignio: ecviaetur 
Eẽnocumẽtũ vífus eft triplez; aut em aufert 





jo; 


* * 
bartus: 7 Doc vitiũ excecatio ðꝛ.aut minuit᷑:et 
obſcuratio noĩatur.aut eft inoꝛdinatꝰ ſicut cũ q̃ realter nõ 
funt víden£.bectrib? cõtingũt ex rebꝰ:vel ppter paſſioneʒ 
eryftallopdos : vcl q: fptis non vadit ad oculos: velo: qðl⸗ 


patia£ mcb:oz ad adiuuãdũ cryftallopaó locatoz. £ rytal 
loydos aũt patit: vel fi ez mala cóplerione infrigidet: Cales 
fiar: bumecet:oeficcet: wt ex moꝛbo officíali, ficut fi er fuo 
moueat loco ante:retro:dextroꝛſum:ſiniſtroꝛſum:ſuperius 
infcríus.S5i antea glaucitatẽ hũoꝝ gar. Swretro gignitur 
oculo:um nígredo. bec ouonó ſuntoculis nocumẽto:inte⸗ 
rius vel —— fi mouea£ vna⁊ ſimplex res ouplervidebit 
q: lumẽ qð abvno oculo tendit ſuperꝰ:⁊ ab altcro ſecedit ĩ 
ferius duo rei m fc tãgens extrema medii intercidẽte aere 
nó penetrat.vnde q̃ſi ouo videt coꝛꝑa.ſi dextroꝛſuʒ mouea 
tur fiic finiſtroꝛſuʒ nó patit᷑ vt ono coꝛpa vidcatur: 5 aliq 
Pſpicit ficut ftrabo:nóct patit᷑ illud: q: p rect lineã vifibi? 
lis ſpũs erit. Paſſſo vifibilis fpüs cii curfus egrediat trib? 
modis cofiderabi£: vel q: cercbzt pze patitur ventriculi p 
Quos fpüs pcedit:vel ez pafiione cócaui nerui. vel quía ipe 
ſpũs natura fuá egredi£. Glétriculi p:e cerebz er caufa paz 
niun£ male ↄplexionis calidc vel frigi.hu.vel ſic. vcl ez offi 
cíali mo:bo ficurapoftemate: velex iũcture ſeparatõe cü có 
caus meruus ínfirmat. qz aliq oppílat exviſcoſis bu. ect 
€t cõtractiõibꝰ.Spũs naturã faá egredit in q̃litate:ĩ quãti 
tate; vel m vtroqs. In qualítate:q: groffus pauataté facit 
viſus:ſubtilis:claritatẽ. In quátirate:q: ex maximo ↄfoeta 
tur viſus: ex minimo ocfiat.S et qlítas ⁊ quãtitas miſceã⸗ 
tur Qttuo: ↄpoſita readunt᷑. Si em̃viſus ſubtilis eft ⁊ mule 
tue longinqua ⁊ ꝓpinqua pfecte vident mulrus em videt 
remota: fübtitis bn diſcernit videda.OMultus « grofíus rc» 
motavidetzq: mult?non pfectc:q; groſſus.paucus ⁊ ſubti⸗ 
lis vídet ppe « pfecte; nó em̃ longe er vifus paucitate:pfes 
cte ex fübtilítate.paucusc groflus nóvidet loge pic fui pau 
citate:neqs pfecte crfui groſſituaine. Paſſio quà patic cc 
mẽbꝛis in adiutoꝛiũ cryſtalloydis locatte er pfozatióc eft ví 
fus: vcl er cuagaidczvel oc vuco Dumo:c: vel oc coznea; vel 
ppter palpebias.pfocatiovi(us vel qꝛ odatat: vel ftrigitur 
moduetur:vel diuiditur. Dilatatio naturalis eft ve non n32 
turalis:que vtraqs mala. q: lumen diſpergit᷑:neq; vt ocbet 
ad rectálineà acuiturzq fit exvuee ficatatefe ſtringente 
a loco fuo extrabcte quá fanari € oífficilez vel ez euagapdos 
plenitudine vueã implente: c ideo oilatáte:magniücate;ct 
ipam aperiente. Strictio fir naturalis vcl nó naturalis cft 
naturalis ẽ laudabilís.q: ſpũs vifibilís aduna£ necs oífper 
gitur 1Eó naturalis eft mala⁊ nó laudabilis.eft em traria 
€i cauſe q̃ dꝛcta eft dilatare. ££ em̃ illa er ficcitate (e cõtra⸗ 
rerit: hec ex hũiditate coꝛnee puis fupponit ſtrictioniĩ cmol 
lita fc ectédit. Solet ená córimgere ex cuagaydcs inanitiõe 
Q3 marie nocetviſui cà exiccet cryftallots ex aeris pcufíióc 
exterioꝛis. Ootus eft ciü vuea findi£ ende fir vt lumé ex fuí 
fozamine nó egredi£ : fed tfi nó officit: q: recta linca non fe 
diuertit.ſi ti iſſura adco fit aperta vteuagaís fluída coz; 
neam tangat:duo fiunt nocuméta: vel quia vuca tangit cry 
ftallotden non babentem quid ea5 operiat t humectet. vcl 
Qaia fpiritusvifibilis oilatat fe cum nó vno fozamíne creat 
Euagaidos paffio in ditate eftvel quãtitate. In quátitate 
fi maio: fit qᷓ opoꝛteat:⁊ lumi obuiet iteriozine erteri?p 
tingat: vel fi mino: fit : vt pze paruitate ſui fine ea medíatri 
€c: lumen exterius tangat cryftallovs.tr q̃litate.in liquoꝛe 
coloꝛe. In liquoꝛe:ſi groſſa fit.groffitudo ef? parua cftvcl 
magna.parua cõtrabit viſtin vt qðlbet videat remotum ⁊ 
peiTecte ꝓpinquũ.Si multa ⁊ in euagaide tota:viſus con» 
trabitur: ⁊ bic mozb? catharacta vocat. Si groſſttudo fit nó 
tir tota iũcta erit vel dinifa.iũcta tn medio vᷣelnon medium 
circũdante. In medzo ft fuerit totũ coꝛpꝰqðvidebit pforatũ 
fiuc concauũ ſibi apparebit.Eð mecdiũ circuit multa ín vno 
momento coꝛpa et ſingulariter facit vicerí ſingula:⁊ bocfit 


€x paruitate viſus pinei.ſed fi groſſitudo illa per ſingula lo⸗ 
ca fuerit diuiſa cimices ⁊ muſcẽ atq; pili fc oſtendunt viſui. 
yc cbolcra:q: oẽ qðvidet q̃ñ nigrũ ⁊ obſcurũ eft ficut in fa 
movel nebulavel rubeũ videt᷑:ſicut in pie q in oculis fruſtu 
lapatiürur.bt et oia viſibiliavident jfi rubca.Zertío qꝛ quc 
videtur i citrinũ colo: mutant.ficut t yctericís vidc£, Pare 
£o:nec Q vifus fozamint opponit oe feipfa vel oc alia pati£ 
Si de feipfa vcl ez mala 5pleríóezvel ez moꝛbo officiali: vcl 
ec iuncture ſeꝑatiõe.ex mala ↄplexione hũida oiavifa jfi in 
faro funt vł nebula:ſicca:⁊ ſpaſmata.neceſſe eft vifusocfi 
ciat:feniczib?maric ín fine vite ſue.Aliqñ comea fpafimatur 
er paruitate euagapdos:4 facit diuerſa ouo mala : q; ct vi⸗ 
fus obfcurat.t fozamina minoꝛat.Ex moꝛbo ofriciali coꝛnea 
íngroffatur ⁊ fpiffatur vnde vifus obtenebzaf fm magnitu 
dinével paruítat£ apoftematis, Jũcture feparatio ficutvit 
ncra eft bíptita:aut cm pfozaca:autnó perfozata. iHon pfo 
rata vel cc putredine nocct ibi (c coadunãte ne lum íntcri? 
exterioꝛi aeri iungat᷑:vel cryſtallois exterioꝛi ꝓpinquat lu⸗ 
míni.pfozata nocent:qꝛ cuagayaon reddunt fluente , $025 
nca patiens cr alío: vel eft ppter cõiunctinã:vel ppter pal 
pcb:as. ppter cófunctíná : qꝛ fi in ca vngula naicat vñ coz 
nca operiat: vel fiopbtbalmíafüuccedat d cbimofis vocatz 
ídeft apoftema ín albedinc oculí er ipfius nigreding: pꝛo⸗ 
alpeb:as apoftemata funt coꝛneã operiẽtiavt ſcabies 
ingrofíans eas ⁊ viſum operiẽs:vel grandines.i.apoſtema 
tain palpebꝛis longa. ¶ De accidentibꝰ audítus.f£a.riij, 
B Aditus accidétia funt tria: vel em̃ totus aufer» 
; tur z furditas vocatur: vel minoꝛat᷑ 7 grauitas 
Li audit? noiatur.vcl curfum ſuũ cgredif : « mal? 
4.7: V audit? nuncupat. SP»afiio audituszvel ĩ ípfo eft 
auditu:vel ín pꝛimo inftruméto ipfius. In ipfo 
vel ppter cerebꝛũ qð mád2raudità: vel ppter neruũ qui eft 
auditus via.Reruus patitur ficut otrím? er mala 2plerióe 
moꝛbo officiali: iücture feparatióe, Pꝛimũ tftrumeti audi 
tus latus eft neru? operiẽs petrofi ofíis foꝛamẽ:qð fitvel ep 
ipſo:vel cr alio tpfius admíniftratiuo,sEr ipfo ex mala ple 
rione mo:bo officiali tincrure feparatióe . Et alio fi fozame 
co:rüpatur extrinfecus vel neruus vñ venít audit?:q oppi⸗ 
tatur cc apoſtemate:verrucis:ſupfuitate carnis putredinũ 
adunatiõe:vel ex lapidibꝰvel er alijs co: pib?aure icidétib?, 
¶ 3»cacddentibus guſtus. €: zíifj. 
Altus vel tocus aufertur : vel minozatur vt pa» 
ſentiat: vel non fm fus curſum vt fentíat non 
zx V fapoxanda: vel ci nó fuo fapoze ſapoꝛanda: qð fit 
l Acus linguconetur bumo: fingularis.S5i enim fit 
cho.rub.ſentit amara. Si falfum pblegma:fentit 
falfum. Si acre: c acre fentitur.qui bumozes cũ abundaues 
ríntfentit lingua nó actualiter cti rarefeant : oppofità tame 
fentit fibt materiã:materia em cibi liguá fuo admouet fapo 
ri. Buſtus — fe cozrumpit vel ppter nerudipm po: 
tantéc 6  facienté, ppter pꝛimũ inftrumetü.i lingue 
camem vel am linguã operientem, 
cacídentibusodoxtus. £ap.rv. 
Doꝛatus vcl ppter feipm:velppter fut patitur 


VET iftruméti. ppter feipm cüvérniculi cerebzi ma» 
tam patíant Cóplertoné in pza eriftétem : ficut ft 
À caput impleat bumidis humoꝛibꝰ: veler caloꝛe 

ES i 


ſolis: vel ex frigitudine aeris. ppter pᷣmũ iftrume 
tum cuz ambo vbera fruſtulis aſſimilãtia cx fc patiũtur:vel 
t alijs ſibi adminiſtrãtibꝰ.ex ſeipſo ppter ↄplexioneʒ ma» 
lam frigidã vel ca.hu.vel ficcá. ppter inttrumẽẽtum:veĩ pꝛo⸗ 
pter viam nariũ: vel pꝛopter os narium ꝑfoꝛatum colato» 
rio aſſimilandũ: vel ppter fuas pelliculas Vua naríum pati 












. tur ec mo:bo offíicíali. ficut apoftemate vel care ibide erc» 


fzentc ⁊ nares oppiláte odoꝛatũq; ad narcs afcendétes co» 
trabente: vcl iũcture feparatione.ficut fractura nares ola? 
tante: vel »ftrinaentezt ibidẽ incifionem faciente. 

(c acddentibustactus, Cap̃ .xvj. 
Actus omniũ membꝛoꝝ coꝛpoꝛis eft vniuerſa⸗ 
lis.omne em̃mẽbꝛũ neruũ habetvnũ.vñ ct fen 
ſum et voluntarii babet motum:vel ouos. ec 
; vno fenfus:er altcro voluntarius fertur mot? 





Theorice 


in anatomia de neruis diximus. Iſte aũt fenfus ficut 
—— an£:nó tame vnaqq paſſio ꝓpꝛium babet 
—— — nomẽ vniuerlale altjs.ficut titillationẽ 
emollitíon£.bas cm duas ſingulas patiũtur mẽbꝛa.vel oĩa 
fingula ficut manꝰ⁊ pedes cii emollitur:manud vel pedum 
cmoliítío vocat. Oĩa em̃ coꝛpoꝛis mẽbꝛa ool£t: fiue delectã⸗ 
tur.ſed tñ ꝓpꝛio noĩe pꝛiuant᷑.patitnr aũt tactus:vel cũ au» 
fertur totus , ende ſenſus c voluntarius motus amittitur 
hocq; contingit fepe manib? vcl pedibus: vel minozatur et 
itas tact? OF; vt fi mẽbꝛũ in tactu obdoꝛmitat: vel curs 
fum affuctus egredi£.z doloꝛ vocatur. cmollitióís fiuc ob 
doꝛmitionis vna eft caufa:fed tf emollitio (nfirmitas ẽ mas 
io:  obdo:miítío:cá ín pꝛimis totũ fenfumcvolüranü aufe 
rat motũ.obdoꝛmitio vtrũq; grauat: cü nó tñ auferzt. eb» 
doꝛmit aüt aliqñ mẽbꝛũ vnd. alíquado coꝛpꝰtotũ.aliquan⸗ 
do inde grauat᷑ motus volũtariꝰ: ficut in cõgelatis dentibꝰ 
cuʒ acrumina manducant᷑ vel maſticant᷑. Obdoꝛmitiõis cau 
ſa nulla cft alia d qp virtus ſenſibilis que a cerebꝛo per ner 
uos pcedit.ad obdo:míta mẽbꝛa non tráfit: q3 extrinſecus 
ec nimio frigidoꝛe vel niue coficítur neruti coadunãtibꝰ et 
cõſtringẽtibꝰ:neq; vᷣtutẽ tráfire pmittétib?: vcl ĩtrinſecꝰ er 
copleríóc frigida vei oppilatióe. oppilatío vel '€ ex vifcofis 
bu, vel apoftematib?vel alíqbus ↄſtrictionibꝰ.He ſunt cau 
fc obdo:mitóisvel emollitisis.Si paſſio fiat a cerebꝛo totũ 
co:pus fenfum « voluntariü pdit motü.fi ſit a nucha p mul 
ta mittitur mẽbꝛa. Si in vno tm̃ neruo fit paffiozmemb:zus 
patitur cui ille admíniftrabat neruus: qð quomó fiat occa 
rãt ſequẽtia.Si cerebzü patitur fenfus t voluntari? motus 
amíttitur: et moꝛs ilico confequi£. Si nucha ct in fpondili 
puma tamdiuviuít patiẽs dpdiu fune fuüffocat? . q: pappím 
cerebat paſſio ifta tangit , Ideʒ contingit ſub ſcða vel tertia 
foondilí patienti. ll5i ppter infirmítate cerebzí nó moziunt 
fed er amiffioneanbelitus.q: nerui veniẽtes ad lacertos pe 
cto:zís ab bis pdcunt locis . Si aGt nucpa fübtus quartam 
fpondil£ ooleat:colli mouen£ ſuperioꝛa.Si poft quíntá.oia 
m£b:a co:pis fine diaphꝛagmate pꝛiuant᷑ motióe et parus 
oolent in lacertís pecro:ís fuperíozib? c fpatularü offibus. 
etin bꝛachioꝛũ armis fiuc lacertis . Si poft ſextam morum 
pectoꝛis ſuꝑioꝛa ꝑdũt. In fpatulis fenfus remanet ⁊ mot? 
Thꝛachijs mot?2 nó fenfus. S poft ſeptimã orapb:agmaz 
multi lacerti pectoꝛis mouentur:zet man?fentit t mouetur, 
fpatule nó fentit fed mouent, Si poft.víij.veLir.patiarur 
toti pectus atq; manus fenfum babétiatgs moti. barü rae 
tionib? cetere fpódiles inteligüturzIWeruivnicuics mẽbꝛo 
fingularíter cótingétes fi patían£ nocent mẽbꝛo cui famulá 
tur.q3 ez anatomía noftra faale quiuis íntellígar.tu tamen 
c5fidera: q: mẽbꝛũ cui neruus fenfum ⁊ volütaniü motum 
adminíftrat:fi patítur vtroqs llud pzíua£.fi ínquá paffiouc 
nimia graua£.51non fit nimia motum pdít cum fenfus rc» 
maneat.motis em fo:tio: eft dp fenfus. fi duoꝛũ neruoꝛũ ab 
ter fenfüm:alter volütariü adminiftrat motü: qut bozus pa 
tietur membꝛum fuo tantus pꝛiuabit effectu. 
De leticijs ſiue doloꝛibus. ffap.rvij. 
Electatio fiue doloꝛ babetur ín oibus fenfib?.bo 
Daum vtrücs fenfum mutat in naturá rci (enfe, $55 
i delectatio reí extra naturã ín naturale eft muta» 
) 4 tio ficut infirmitatis in fanitaté, becfi fint pauca. 
negß doloꝛes faciüt : neq; delitias.et fi paularim 
veniãt:neq; delitias:neq; doloꝛes grant. Si er melt hũo⸗ 
res paulatim in hũano cõꝛpe aggregent᷑ nulli doloꝛes inde 
naſcũtur.et inaniti paulatim humoꝛes nullas fifr gignunt 
oclectationes: fed fi mutatio fübita fit.z magna vtraq; ges 
nerat grauia.Si em ín alíqó mẽbꝛũ humoꝛes frigidi fiue ca 
lidi diſcurrũt dolores araues faciunt. ⁊ fi malí Dumozes ab 
alíqua coadunatíone fiue ſubito apoftemate purgen£ ocles 
ctatiões fiue doloꝛes ín tactu nafcütur arautozes Qi tact? 
srauto: cft oibus:neqs ín natur reí fenfefübito mutatur, 
neqs ab ipa re fentíenda ato percutítur.funt ergo quoquo 
modo a feínuicem feparata tactus et res fenfa.ende ei pau 
latim tactut accedat neceffe eft grauius ledat aiij fenfus na 
tm̃ oolent: fiue octectátur.vífus ern ato ín rem fentiendam 
muta£ ficut ad coloꝛes.vnde parum patítur oolozeg fcu oe 


- D 
S'o.ttvíij. 
lectationcs. vifus itaq; et tactus in alioꝛũ pofiti funt extre⸗ 
mitatibue.ali) er mtcr multũ parum funt medt). 65 tamẽ 
oo0lo: fiuc ociecrario ín guftu d tactuvidef effe maio:.£ aũt 
fubtiioz. In auditu fozrio: eft f 1n vifü.eft crm groffio: aus 
diuus:odo:arus inter auditü er guftü mediocris eft babens 
dus.quia nibil aS cft doloꝛ d iGcture feparano : que cft ín 
tactu oc re incidente cóteréte er himia eptenfione er cato: 
vd trigoꝛe.hecnõ faciũt oolozem nifi cũ iũcturã mébzozum 
fcparent. IBimius em calo: actiõe fua rarificat: ⁊ ideo fepa» 
rar:frígus ecótra coadunat. ct fpiffat quoad coadunata fe» 
parct  fciungat ficuti luto vidctur quod dũ exiccat coadu 
narum finditur 2 ps ergo itelliai mala 2plerioné non face? 
reoolo:em nifi cum diuerſa fit. £i equaliter eft p oẽ co:pus 
non 9olo: gigntur:qꝛ quafi naturalis efficit. "(Hullum ites 
membꝛum naturaliter oolere videtur ficut in ethica fe. in 
bydropifi videmꝰ.qꝛ mala ↄplexio teti coꝛpoꝛi dñatur Nõ 
ergo doloꝛem ſentiunt: o2 nullũ mẽbꝛum ab infirmitate eft 
liberũ qð infirmitati ↄoleat patientꝛum.vnde in peryodi» 
cis febꝛidus magaꝰdoloꝛ [a pꝛima pervodo fentitur. q;: alie 
num eft neq; pꝛius fentit coꝛpus: f5 poftdp per totü coꝓpus 
oilpergitur.nó doloꝛ tát?lenritur qn mala cóplerio oiuerfa 
tur:neqg per o€ equalc eft co:pus.quía in atíquibus mem» 
beis:in atiquibus vero nõ:in quibufdam plus:in quibuſdã 
vero minus:tunc tandẽ doloꝛ ſentitur:qꝛ pars diuerſa par⸗ 
tem oc parte ſuſcipit:⁊ plꝰ in parte videtur pati. Doloꝛ in 
vifu oc albo eft coloꝛe.quo feparatur vifus ⁊ diſgregatur fi 
cur de caiido:vel oc coloze nigro quí adunat? tãdẽ fepara» 
tur ficutfrigida. In guſtu cr nimia aciditate oolef v ama» 
ritudine:d partes fcparát ungue ficut calidavident᷑ facerez 
vel cc pontico coadunante ⁊ cóftringente ficut frigida. In 
auditu cr maximavoce fiuc acuta oolo:nafatur: Q audit? 
feparatfenfus ficut albedo nimíavifüm, enufquifeg fenfua 
exterius oolet et oclectatur ficut vifuszauditus: ocoꝛatus. 
qui oolent vel oelectant audicdiszvidendis:fiue odo:ádis 
velinteríus vel ecterius.ficur gufrus ⁊ ractus . Buſtus ex 
terius fent qz: cibü recipit. Interiꝰ q: cz fapoze fanguinis 
fiuc polegmaris dulcoꝛat᷑. Nocent cbolera vel falfum pble 
gma:vel acidi. Zac? dolet exterius cü indflonevl püctura 
fcparatur . Interius er mala 2plerione ca'ozis vel frigo:ía 
bu.grofft vel acuti. Delectatur exterius cü tenera ínter ca» 
lidũ et frigidũ remperata tangárur. interius c malibu.a 
co:poze oiffoluunt ficut in balneis vid: m9:vel cá res noci» 
tíua erpclit ficut ín coitu cii (perma emittitur: (perma em 
cum in fuis abundet vafis noceret grauat natura, vnde ai 
expellitur adiuuatur natura ⁊ oelectat vaio: in erpellens 
do fpermatc eft delectatio.qᷓ doloꝛ ín coxdunando:q: cum 
expellitur ifimul et ſubito emitritur.cá coxduna£f adeo pau 
latim coadunarurvtvir oolo: ſentiatur. Delectatio in coitu 
maío: cft in mulieribue:d in mafculis:q: mafculí oelectan£ 
tm̃ in expulſiõe ſuꝑuitatis. Mulieres oupzroelecrátur.c 
ĩ ſuo ſpermate expellẽdo ⁊ maſculi recipíédo exvulue arde 
tigocfiderio. € De accidẽtibus appetitus. Capᷣ xvitj. 

NAla ſtomachi os neruũ babet oefezdcnté a cere 

; bꝛovnde fenfus datuc ftomacoroefiderio:nccef» 
ſariũ eft vc acadétía d patirur artincant tactus 
accidẽtidꝰ. Paſſio oris ftomacbivel ipfi? foli no 
cet actioni: velaltjs mẽbꝛis caufa fue focieratis, 
ficut et cerebzum patít ex oꝛis ſtomachi paſſionibꝰ. Diuer 
fa eif facit nocumẽta:epilepſiam:alienationẽ maniã vei no 
cet membzis vianis.ficut. coꝛdi etfocns . ficit Defectioni et 
duritiei anbelitus.Accidẽtia que ftomacbus ín cibi oefide 
no ppterfe pantur fünt tría:cLem totum aufertur oefidc 
num: velmínoza£: vcl curſum fuus egreditur.guf.rt vel q 
co:p? nion exinanit᷑ vt er neceffitate erínanita rc(taurcturz 
vdq:0s ſtomachi nõ fennatvt fefe inaníat.a9 fit vel pprer 
ſe cũ in mala mutetur cópleríóe ficut ín fcbzib?fepevidem? 
cus cóplerio fit calida:vel er cerebzt paffione ficut ínmanía 
vel ex paffioneneru(a cerebꝛo ados ſtomachi veniétis. vel 
p:opter ipfius nerui (tricnonem.vel.ppter incifionem.2M^ 
nozatur deñderiũ:cũ non adeo grauia funtvr er toto aufe» 
ratur.peíozat. ppter cibü vel potum . ppter cibiiin ouáti» 
tatevel q̃litate. 3n quanütate cum mulrus appetat.a3íclia 

D iifj 





vocatur, q3 fit ez bumozib? acidis ín oꝛe ftomacbi S clliam 
fequi£ muita egeitio c hũida: vel ex nimia inanitione ex ni» 
mia facra folut;óe. Solutio 2tíngit cr calosc qᷣ criccat ⁊ off; 
foluitzvcl ocfectioe cõtetiue vtutis, In qutate cũ falía ací 
dac aliqn carbonce appctátur fiuc lutofazqo liter püozib? 
putridis in o:c ftomacpí. b patiunt marie pꝛegnates in pzl 
mo:fcSo: « tertio mẽſe:cũ ferus paruus nó multo fanguine 
méftruo vtatur:fed melioꝛe nutriat. peío: adunat ⁊ putre» 
fit íno:e ftomacpi vñ mali appetíti gignit. In quarto més 
fe crefcens fct? nó parua ef? fanguinis quatitace eſt cõten⸗ 
tug.« fupfluítas q ps?fueratvomituvel faſtidio muüerü ex 
inanit.aüiqn pochr viris tñ pꝛegnãtibus feminis.eſt aüt cr 
- büob? in oꝛe ftomacbí , $t hũoꝛes fint acun ocfideriü mt 
nuit᷑ cibi ⁊ potus crefcit. Sí acide oefiderii cbí sugmétat 
cc porus minuit acidi em bu. m oꝛe ſtomachi deſideriũ au» 
ent cibi. Si hũoꝛes oulcozent abi 7 porus minuũtur.dul⸗ 
cco em hu.implẽt ⁊ humectãt.Potus mali ocfideriti eft in 
quãtitate vel ditate. 3n quatitate cũ nimia — aquá; 
bocefter nimio caloꝛe in o:c ſtomachi vel er fallo pbl: ama 


te; vel ex cbolericis hũoꝛibꝰ. 3n q̃tate cũ hũoꝛes putridi 
fiuc pblegmatid vel cholerici qui appetüt 5ría fue qlitati. 
€[ Dc accidentibus cerebri « co:dís pꝛopter os fto» 
macbi. 


pitulum.xix. 
Teidẽtia cercbziz coꝛdis actionũ ex oꝛe ſtoma 
AIchꝛ patiẽtiũ hec ſunt. In cerebꝛo alienationes 
e ex calido apoftemarc in ſtomachi ore: mentis 
Hoſtipatides cr frigiditate oꝛis ſtomachi ↄtin 
!gentes: becfrigiditas eft vel fine materia vcl 
I Le cam phlegmaticis hũoꝛibꝰ:vel er frigida acce 
pta medíana.ficut opio.ceruſa.vł frigido cibo. ficut funis 
lacte acido.vel q; a vulua mulieris frigid? fumafcendit os 
ſtomachucũ mulícr nó méftruaucrít neq fperma emíferit, 
Oc o:e ftomacbi cerebꝛũ afcédit ex cõſocietate ſui.Epilepſia 
Quod er humoꝛibꝰ naſcit pblegmaticis q (n oꝛe ſſomachi 
funt.mania fitr pprerozis ſtomach eft melãcholicos bumo 
rco'dz fum? cũ cerebꝛũ petitzmaniá banc gñat:hec cerebꝛũ 
patit ez oꝛe ſtomachi fi paſſio fit foꝛtis et cerebꝛũ ocfecerit 
naturafr fiue accidétstr ai os ſtomachi foꝛtẽ babeat fenfus 
Zlccidétia coꝛdis « arteríarü exo: ſtomachi funtfincopis: 
vitas obſcuritas:boliſmꝰ. Sincopis er nimio eft doloꝛe exꝰ 
et fo:tiffimo fuo fenfa c coꝛdis arteríarü : q: defectionibus 
naturatib? fiue accidẽtalibꝰ. Boliſmus eft ep mala ↄplexio 
ne frisiditatis in oꝛe ſtomachi ex paruitate cibi ⁊ ocfectióe 
virtutis. Zccidetia d co: et cerebꝛũ ex oꝛe ftomacorpatiunt 
malus cft enhelitꝰ: ⁊ cóftrictio ipfi? qð fit er apoſtemate in 
ftomacbí oze diaphꝛꝛgma pzemente, lec accidẽtia fuffici 
unt que attinere ractuí fuperius oícta funt. 

De accidétib? fenfus ſenſuũ.i.cerebꝛi.Ca.xx. 
Eẽtia cerebꝛi oim ſenſuũ fundamẽti nimi? eft fom» 
S5 nuser frigida oplexiõe ſui:⁊ ↄſtipatio métiser nímía 
büidizzte ipius. vel oc frigidis cibis ficut papauere et opio 
vigilie caute caufis fomnü faciztib? funt ↄtrarie.i.ſccitati 
nimie ↄplexioni calíde 7 ficce. « cibís bís fimilibus, 

€[ Dc accidénib? voluntarij motus. — £ap.rrj. 

i S cidentia volütari) mot? modis fiunt tríb9, vel 
en tortus aufert.cotus ficutcti emollit: vel mino 
X «ratur ficut cũ cõgelat: vel curíus ſuũ egredit.qo 

$2.4 oluerfis modis »ficíf «£r actiõe em nature ficut 
rigozez nifi fternutatíoezofcitare:fpondilare:fin 
gultire:ructare:vel ez moi actione ficut fpafmo titillatio» 
ne: vel actioníb? naturc et moꝛbi ficut tremo:e ⁊ mctu ↄge 
latíoné ct emollitionẽ fcquétib? , 3n natura oícra virtus ín 
telligit regitiuavel alata Rmollitio vnde tot?auferturvoli 
tarius mot?:er neruo eft patiente mẽbꝛũ cuius erat moue⸗ 
re. Q3 fitvel cz frigida cõplexiõe vcl er apoftematc. vel er ví 
fcofis et arofíis hůvel ex cóftrictíóe. Que fi icipiéte nucba 
Stigerint toti co:p? emollif. « míno: apoplería vocatur. 
bec fi in alid ſit neruo laxat mẽbꝛũ cuí neru/poztacat moti 
fita "METUS guturis vocem patíts amíttit.ft in lacertís ves 
ficeezíná nó põt córincre quin creat fine patientis volfitate 
Si in natibus'eaeft(o ab inuitis caveditur./£» fieinac ege 
naturaiter fiznt cũ expulſiua tute: exitus tñ cum vo» 
luntate abaiata 4^ cedit actione.vꝛine em egreſſio yefice cft 













balneoz biiozes ad exterioꝛa trabür . frigdoꝛ ci exterioꝛ ex 
aqua € vel aere. Interioꝛ q de cho.ni.nalcit᷑ quà febꝛis fegs 
tur:q: ilie bumoz nullum rigoꝛẽ gñat:nifi pus putrefcat: 
ct cũ putrucrit rigoꝛẽ cũ caloꝛe facit.Si aũt rigoꝛes fiunt fü 
ne febꝛibꝰ: fi pare putreat:pars verono:gnatur fe.epialos 
AJpabés rigoꝛẽ c tremoꝛẽ. B2 cfectio cał.naturalis.i.abũdã⸗ 
tía hũoꝛis rigoꝛẽ ſeu tremoꝛẽ facit⁊ mozs ſuccedit. Pũoꝛuʒ 
em̃ abundãtia cũ caloꝛẽ naturalẽ oefectü inueniat:vincit e£ 
extĩguit.rigoꝛ ex frigoꝛe:et tremoꝛe eft oppoſitꝰ.tre moꝛ cft 
cr motu virtutis expulſiue d in lacertis cít ad expellendos 
nocitiuos hñoꝛes:vnde rígo: cr caloze foztíoz eít tremozes 
quía calo: in motu fostio: cft frigoꝛe. figo: ex frigido fubfe 
quit:tremoꝛ ecótrarío, vii tremozín epbimerinis míno: qᷓ 
ín triteís cà frígozís qꝛ calo: in ínterioza fugit ppter colo» 
rem exterioꝛẽ ez humoꝛibus nocitiuis. Zuflis ex actione eft 
nature coꝛpoꝛis regitiue.eſtqʒ motus foꝛtis expulſiue vire 
tutis vt res nocitiuas ab inſtrumentis anhelitus expellat. 
et fit zum conſtrictione pectoꝛis pulmonem conſtringentis 
aerq; exit toꝛtiter ⁊ velociter poꝛtans que babet pulmo atq; 
pectus cr nociuis hu.vnde neceſſe eft nature vt ín tuſſi foꝛ⸗ 
tis ſit in virtute quatmus humoꝛes poſſit expellere: quoꝛũ 
materia nó groffa debet c vcl viſcoſa:ne oífficilis fit ad ex 
pellendũ:neq; ſubtilis multi vt diſpſa refugiarad locũ fui 
Opʒ 6 medícri cũ materia erit groffa eã fubtilíare ci yſopo. 
x amcos ⁊ filib?. Si mmis liqͥda fuerit ops cá íngrofiari cũ 
vírtutib?plurimís:fivifcofa eam diuidat cii oximelle. Tuſſis 
caufa ↄplexio eft mala catida vel frigida in lacertis pectoꝛis 
vel canaiib? pulmonis: vel in gutturc.aut materia intcrio:c 
vcl eterío:c.erterío:e ficut abo:potu:puluere:fumo t guts 
ture vel canalib? pulmonis. Interioꝛe ficut hũoꝛibꝰa capis 
tc oefcedétib? ín canales pulmonis velguttur fiue pect?.fio 
cut m cstarro vídem? vel cbímis ab pu gibbo afcendeti 
bus vel dbuflibetalijs caufis in oiuifioníb? canali pulmo 
tío: vel ficut d ín pleureticís vel períplemonicie colligũtur: 


- velficut vulnera pectosís et pulmonís, 


¶ Ae accidẽtibus moꝛbũ cenerantib? . Cap̃.xxiij. 
«en Lernutatio eft ficut tuſſis er natura regitiuevi 

tutis ĩ motu expulfiue vᷣtutis ad erpellédae res 
nocitiuas oeventriculis cerebꝛi d naríbus a cere 
b:o expellunk. Tuſſis tifi a pectoze t pulmóe cffi 
dt Stemutatioa naribus ⁊ cerebꝛo pectoꝛis ad 
iutoꝛio.Cũ ei cerebꝛũ t expellẽdis fumoſis hũoꝛipꝰ moueat 
Duo narífiz cerebꝛi media foꝛamina aꝑiunt vt humoꝛ excat 
facilius:pectus lacertis cõſtringit vri aere egrediẽte mali bu 





3 beoxce. 


:e8 pector] | ulmonis egreditur. Steruttatio em ma 
lox vid eH eft opoztui emnaturà allabozarevt hũo 
res oc to:tuofis locis valeat expellere. vñ Hippo. ſternuta- 
tio injtfit ci cerebꝛũ calefitz pumectanf loca vacua capitis 
vi audit acr[ exeũtis fon?qué ftricti loci facit eri .align et 
fternatario cx acutis fit bo. vétriculos cerebꝛi pügetibus: 
tingult? ructatio ſpõdilatio ofcitatio fatígatiozer mcrib?re 
gitiue virtutis cfficiunt:vt res nocine a mebꝛis p cam crpel 
lant.Sjingult? em̃ c ructatio funt ex multo bumoz abun 
dán ín ftomacpo:aliqn th fingultus er nimia ftomacbi eft 
erinanitóe cũ fpafmat qué aiata gignit virt?.ructatü expu 
uà facit virtus; vn vétofi po:csa ftomacpo erpellunt.boz 
hũoꝝ vérofitas velacibo generat: vcl a ocfecrióc digeitini 
calozís ín ftornacpo: vela nimío ftomacbí calo:c cibi incide 
te.bocaüt ructarefumofum eft. fditatio cft cr bumenbus 
fumofis in lacerris mafticantibus infufis . Spodilatio ftr 
Oc fumofis cit bumozibus in totus coz pose mébzisyel plu» 
nb? incluñs ad q vtraq; natura mouet expellere.Fatigatio 
€i 0010:€ eft oz rerũ nocitiuaꝝ erpuifioc. bec oupier cítzaut 
em̃ ez nímio laboꝛãdi exercitio exterius ⁊ etiã Ingens. 
terio: diuidit in Qttucz. Pꝛima e(t valneroſa q oc liquidis 
4 calidis cft hũoꝛibus cr nimio motu in coꝛpoꝛe naſcẽtibus: 
vd ex oiffolutióe groſſoꝝ hũoꝝ: vel ecoiflolutíóe piguedi 
nís vel carnid, Secũda eft rbetinofa q ex nimio mora € 10:2 
tilacertos z neruos eztédit. vii pa.pigritiẽ incurrit ⁊ graut 
tate. Zertía eft apoftemofa ep nimio cał.lacertoꝝ ppter mo 
tũ naturaié: vn iufirm? apoftemofos fentit oce pulíus , Q3 
2tigit ſubitũ ſubeũtibꝰlaboꝛẽ c aon affuetf Quarta fcliros 
€ft vocata ex lacertoz ficatate naſcẽs nimia:vñ ⁊ lacertí mo 
ta carẽt.Fatigatio intero: triplex cftzcft ermvulnerofa tín 
gẽs ex hũoꝛibꝰchoł.⁊acutis interioꝛa mouẽtibꝰcoꝛpoꝛis cũ 
mot? p:eccdat aliqᷣs.vñ patiẽs oĩa ſua mẽbꝛa fentit jfi vul⸗ 
neroſa. Scðda Qc thetinoſa ec nimiũtẽ groſ.hũo.mẽbꝛa Sua» 
tíb9.b facit ſepe ⁊ młtũ ſpãdidare.Tertia spoftemofacr hũ. 
naſcẽs cat. z ſanguinolẽtis bés doloꝛẽ ⁊ puifüjfiCapoftema. 

¶TDe accidẽtibus folíus mẽbꝛi. £ ap.rrüg. 

sumas, S cidzria folius moꝛbi fpafmus cft ⁊ iectigatio 
"773 d Spatm?fit Liacert c neruis qué motus volũta 
2 3e Biri/tacit Lacertos 2ftringea 5 fuas extremitates 
$57 (haict fpafm? er plemtuaine velerínanitione, 
" Plenitudine cá lacerti vel nerui implent hũo⸗ 
rc latitudinẽ extedẽte ⁊ lógitudíné ccarctáre, Er ipanitióe 
€ü hũiditas lacertoꝝ euacuat vel neruoz qui dũ exiccent 2 
fuá ertremitaté extẽdunt᷑ icut in choꝛdis oꝛganoꝝ videmꝰ: 
fi caloꝛi cuilibet apponant᷑ extẽdunt᷑ atq; rãunt. Spaſmꝰ 
gex ſolo eft moꝛbo .q fi ꝑtotũ coꝛpus fpargat epilepfia vo 
cat. fi in lacertis maríllas feigiditatec ſtridoꝛẽ ocnti facit. 
Jectigatio exvẽto ẽ fumofo ⁊ groſſo mẽbꝛis incluſo mébza 
coftríngés ⁊ dilatãs ſicut in pulſu videmus: fed ti differũt 
q: ci pulfus fic ↄtinuꝰiectigatio rara videf :ectigationẽ pa 
tiunt ola mẽbꝛa coxpis d důatant᷑ ficutcutis lacerti co; ve» 
nc arterie ſtomachus inteſtina 7 cia mẽdbꝛa in duritie ⁊ mol 
litie media:oſſa c cartilago q:oura funt ⁊ folida:nó funt vẽ 
tum includẽtia:⁊ fitr cerebꝛũ er mollitie fua. 3jectigatio ere 

$0 Q: naſcit᷑ ex vento neceffe cft ex folo fiat mo:bo. 

De accidẽtibus actionũ nature t moꝛbi. Cap̃.xxv. 
Ccidentia moꝛbi ⁊ nature funt tremo: t motus 


coobdoꝛmiẽtiũ mebꝛoꝝ. Zremo: cft motus mẽbꝛo 
7 rũ furfus atq; deoꝛſum zqà oefectio facítvirtutis 
5 


















q̃ nõ adeo mébza pótfürgere dn moibus valens 

] tio: fit oeponere . Tremoꝛ ifteoe accidetibus eft 
anime:vel er maioꝛi paſſione virtutẽ oiffoluéte . Aĩata acci 
dentía funtztremozzra:c fitta, Per becem virt?oefiat mos 
tus volütarij . Moꝛbi accidéría virtutẽ diſſoluẽtia oe ſimili 
moꝛboſicut oc mala cõplexiõe frigida femp ſenibus contin 
gente vel nimiã aquã bibentibus 7 in ea balneantibus: vel 
a quibus nimiũ víná bibit. vn calo: naturalis fuffocaf: vel 
er officiali mo:bo:ficut neruoꝝ oppilatíóe oc groflis c vif o 
fis humoꝛibus quibus virtus motiua Shitur ne ad neruos 
per cà mouẽdos fit tráfitus:q tamẽ fi neruos impleuerit nó 
tremunt nerui tantũ:ſed oĩno motü perdunt. vnde ci parté 
vifcofi hũo.ĩpleãt ⁊ ꝑtẽ vacuã oímírtát;c ci in ptevacuavir 
Fus in plena regnet bumo: viſcoſus:neceſſe eft tremo; dá 


S o.rtít. . 
efficiatur c virt? partẽ fus erigat:pumoryo depꝛimat. 
ncarddennaocmozjbo zhatura Oricnta, zi - 
(DDcacdditibusfpBaliüactionü, ^ — $ap.rrvj. 
ifficir nobis dixiſſe oc accidéribus acnonis vir» 
PESZSU tie patiens atate . Opoꝛtet igit dicamꝰ q̃ ipi» 
Ae NIritualis actio acadétia pariat. Actiõe ergo ĩpũa 
ü pꝛout diximus co; ⁊ arterie duatant᷑ ⁊ cóftnne 
gaunt:⁊ hecactio pulſus vocat. Pꝛlius vel aufer 
tur totus qð aufern moꝛs ilico comitat zyel minoꝛat᷑: ⁊ oe» 
fectio pulfus vocat᷑: vel curfus naturalẽ egredit᷑. Oxiectio 
vel ez caloꝛe nimio ett cũ interioꝛa cozp 0219 caloꝛ fugiat na» 
turalís vcl: ep ocfectione virtutis fpirirualis ci arterias oi 
latrare ínomnes fuas extremitates nó poflit ficut videmus 
in ſincopi.Egreſſiõis curíus für oiurfio efr multifoꝛmis Pm 
multitudines coiuerfitates membzoz multos 7 diuerſos 
pulfus facientiſ:de quibus oicrun furus in futuris. 
¶ De accidẽtibus naturaliũ acnonB, Capᷣ. xxvij. 
Sacdẽtia q̃ actio naturaus pant t cauſe eoꝛũ 
pꝛioꝛes duas comitãt᷑ ex oꝛdine.Actio vᷣtutis 
PA naturalis nutrimẽtũ eft inboie qð afimilat 
Icabũ mẽbꝛis fufcipietibus fufceprá : b 
LE cũ achonibus oefideri) « oigeftiois.EOc deñ⸗ 
derio 13 diximꝰ cri accidétía virtutis atate oi» 
ceremꝰ.Accidẽtia oigeftióis fola reſtãt dicẽda. Digeſtio cft 
triplex: in ttomacpo ci abus factꝰchiloſus qð pma digeſtio 
vocat.Scðda in epate cd abi fuccus murat in fanguine; c ſe 
cũda digeſtio vocatur. ZLerra in méocís eft totius coꝛpoꝛi 
c mutatur ſanguis in natura vniuſcuiuſq; mẽbꝛi: c tertia 
digeſtio nũcupat.Unaq̃q; baz fud fubfequi£ effectũ cũ fup 
plemẽtis q̃ttuoꝛ virtutũ ſicut n virtute natur3i tam eft oro 
ctũ.i.appet tiua:cõtẽtiua:digeſtiua ⁊expulſiua. Pꝛuma of 
geſtiduͤis in ſtomacho patit tribus modis: vcl aũfertur to» 
ta ficut videmꝰ in fattidioz vcl minoꝛat᷑ ficut in füofa vel as 
cida ructanóe »fideram? : vel ſuũ curfus egredit ficut cum 
cibus inventofitatem tranfducitur quod ouobus modis ac 
cididit: autínterius : aut exterius. Interius cam virtus oi 
geſtiua patitur. 3P»affio enim que ez mala cõplexiõe cit fto» 
macbi calida cioá in fumofitate vel putrediné mutat: frigi 
daín acetofitatem:vel patit ex liquidis ia ftomacbobumo 
ribus.ꝙ n fint cboleria fumofum ructatũ ncccife eft eni. fi 
pplegmatici acidũ:frigdoꝛ yo nimi? faftidid ⁊ li£teriam ge» 
nerat:nã toztis ventofitaté facit. VUel patit᷑ ex offidaii mos» 
bo ficut apoftemare calido vel frigido: vnde virt? denct oi» 
geſtiua.Sciendũ eft autẽ digeſtidis coꝛruptionẽ ez ocfectio 
ne virtutis digeſtiue effc nocibilioꝛẽ: « maxime er trigica: 
velcalida mala cóplerione: büida em ⁊ ſicca dige onẽ mi» 
nuũt:nõ th auferüt nili cá in alid incidãt mozbr.£creri?vir 
tu$ digeſtiua patitur ppter cibũ vel potũ vel ſomnũ.ſi ſom 
nus fit muitus digeſtio erit bona fi paruus digeſtio mala 
SPopter cibü fit quattuo: modis.ín ditate in quãtitate ín 
tpe in ozdinatióe. In quátitate (i multꝰſit cibusvel paruus 
fi eft paruus c ftomacbus calidus ín fumofitate :nuta£. Si 
multus 7 ourus ⁊toꝛtis virtus longuſq; fomnus digeſtio 
taatum comitatur.Si abus cft mutabilisz calo: fo:tis coz» 
rüpi£ ín ftornacbo fiue fomnus longus fuerit fiue bzeuis: (i 
calo: dencit c cibus mlt? ourus fuerit fomnufas paruus 
faſtidiũ fit.&r qualitate : q: fi calidus eſt:⁊ ftomacpus calí» 
dus ín cbolen. mutat bio. ficut melín (uuenib? 7 in calí» 
denaturc aĩalibus:aut fi cibꝰ frigidus ftemacbus fitr fr» 
gidus in aaditaré cib? mutat᷑:ſicut lac ⁊ cucurbita in feni» 
bus c ftemacbüfris.baberib?. Ex rpezq: fi ds dbü quarti 
cũq; laudabile accipíat:fi anted dibus ille oierarurzaliá cí 
bur iterũ accipiat: opoztet coꝛrumpitur. Similiter fi poft 
vigilias nimias abum accipiat. f£rcibi o:dinat:óe: q: c bo 
ftiptici cibũ acapíat: ficut coctana c píra : ⁊ poft cibi folu » 
bi£ ficut cibũ blitisc fpinarcbia vétre cóttipar: « cibi necef 
fario coꝛrumpit.Similiter ſi cibis vtátur duris bifqs cibus 
ſuccedat facilio: ficut coctana et cucurbita 7 melones dibus 
opoztet co:rüpa£ ⁊ in malos bumo. mutef. omis cbus ou 
rus in ſtomacho oíur? moza£:Q: orfficulter oíserit. cib? fa 
cilioꝛ c cito ad oígerendi molliaÉ:p:e duritie $o alteri? nó 
egredia£ neccffe eít co:rüpat .p5 medicá vt tomabi oí» 
fczra at paflíoes dliratiuas fi fit ec virture oiocítiua ; veler 









— 


Liber ſextus 


cibo vcl eg forno. Accidẽtia em ex digeſtiua ad ſanãdũ funt 
durat etiã im po(iibilia, ilíqn etiã cada: in lienterias:vel ci 
bas nullaten?erga tomachũ mutat. Accidentia ez cibo fiue 
qualibet cá exterioꝛi facilia (ant curari: fic poſſunt diſcerni 
sSí accidetia ã patit ftomacpua cr cibi ftr multa vel parua 
quanditate: vel calída fiuc frisida qualitate; vel pprer visi 
lias vei quaflibet cãs exteriores: intelligit nó efic ex digeſti 
ui:g ficcótrario vírtutioigefliue eſt mputandũñ. 
QC 3Dc acidétib? appetitiue »tétíue c eppulfiue Ca. rviti. 
Qm dacadetiavirt? oígeftiua patiat dixcrimꝰ: 
DU opo:tet 9c trib? reliqs dicamus: appetitiua:cõ⸗ 
E j tentiua ezpulfiua q in digeſtiõe funt pꝛima. Ap⸗ 
petitiua G patit ín (tomacpozvelfi cota auferat 
5j ve minoꝛet q ec cóplerióe mala t mo:bo officia 
l: coicq unt, Scd fi mala fuerit cóplerio calidavcl frigi.c b 
facrítmarima: wwtus auferf appetitiua.Si nõ multa mino 
ra£ c ipfa. $i officialis mo:b? noceat ficur apoftema ín me 
ri vei in oze (tomacbizvel fi caro fuerit alíqua fuperfiua que 
iiti caudat ne tranfircvaleat, Si eft multavirtus aufert ap 
pcritíua, 35í parua appetit ino:d:nate ⁊ nó fm ꝙ opoꝛteat. 
Patit aüt ftomacpas ex obdo:mítióe fpafino fiuc tremoꝛe 
ficut t alia mébza pati inde diximꝰ: qð cótingit cii virt? nó 
adeo fit fo:cio neq; moz? ita maximꝰ vt mo:bt nature ac 
cidétía affocien£. i£ otétiua ſtomachivel aufcr£ tora ficut in 
liẽteria in q cib? fine aliqua mutazióe egerit᷑: vel ioinozat: 
⁊ vẽtoſitas inatio vel foait? cóficiunt : qð ez copieriócfit 
frigida vel cibo qui vẽtoſitatẽ generat vel nó digeſtiõe nifi 
parua: bic cito excat:qð üc cü ſtomachus non adeo reneat 
vt bene digerat: epar aor ſuccũ nó bene attrapat; ende ne 
ceſſe eft vc egeſtio liqda ⁊ velor epeat ez mteſtino. Si cabꝰ 
ín malã cõpiexionẽ intra ſtomachũ mutat:putrida digeſtio 
fcqui£, Si ex calida ſiue choleri.digeſtione mutatio fit ilia 
ſequit᷑ ardo: ⁊ püctura. 5i er rig. t polcóti. infi atío fucce 
dit  vétofitas, Z1 iquãdo ftomacpus cn norctiner fm qp 
Opo:tet ficut ſpaſmat tremẽs:vñ ſingultus fit ⁊ vomitus d 
motus fpaimo attinerc videt : fcd nó eft certü ſi in lacertis 
fiuc neruis firfpaímus. Singulr? c vomit? actioce cr coté 
tua ⁊ crpulfiaa ſunt virtatibus . f£ontentíua cum liben? 
ter córineat c expulſiua res ex ftomacpo velit erpellereno 
cínuas : fin ſupioꝛe ftomacbo eas inueniat ſingultũ creat: 
fi ín fundo vomirü fadit:ftomacbus eri leuat vt oꝛi fuo via» 
nc£:quatinus res nocitiue expellant᷑.hec funt accidentía d 
vírtus patit cótériua, £rpulfiua in ftomacbo triplici pati 
moꝛboꝛvel em̃ tota aufert ficut in ylcos videtur: ⁊ bec moe 
leftiffimapabct naſcẽs cr caido apoftematet inreftino fub» 
titi quá feb.ſequit femp fitis vel er ocfectóe ezpulfiuezqó 
ec frigida eft cõplexiõe vel ec frigido cibo: vel ec oppilatióe 
ftercus in cóslobofitatcínteftíni exiccante:qð fequi£ inte⸗ 
ſtini grauitas:z ad vomitum motio íinflatio c fonitus: ali» 
qñ hũc moꝛ bñañcedit oíarríaz vel actio erpulfiue mínoza£ 
cii ftercus ad egrediẽdũ induretvel nó $m ꝙ ops egrediat 
qð ictería fequit cũ Prue crpulfiua cibi moucatand dige 
rat:boc aüt rit cũ hũoꝛes acutí pügunt ftomacbü: vel ctías 
cibi ficurfinapís vel fo:tirudo aceti vel grauát eũ z ob D ex» 
pellun£:pec fant d 9 erpulfiua i ftomacpo patif. ps atit 
intelligas q: be tres vᷣtutes ide patiua£ circa inteſtina: ma 
xime aũt expulſiua d plus ceteris regnat ín eis.Aliqñ (toma 
«pus ⁊inteſtina appetitiuá ⁊ cõtẽtiuã ⁊ crpulfiuá operant 
extra naturã:cũ eri a meri ftomacp? trabit z ad inteftina &i 
bi pꝛoijciat:inteſtina aüt afealternatim rcapiant ⁊ oígeré 
do etjciát . o3 naturale eſt:⁊ vſualet cii fromacbus ab itefti 
ni$ accipiat ⁊ in meri pꝛotjciat: ftomacbus extra naturá eft 
cũ vomitu, Sitrinteftina a5 ínferíozb? accipiẽtia pꝛoijciũt 
in ſtomachũ ficurín vleos videmus: cũ oiu ſtercus contis 
ncatur in yleos:qꝛ cüvirt? ezpulfiua fm curfumfüum egeo 
ftíoné moꝛeat:neq; ppter oppílationé quà inueniat reto: 
quet eá ín ſupioꝛa 7 cunc inteſtina mouẽt in alterutra quos 
ad ĩ ſtomachũ redeat:ſtomachꝰ in meri pijcit.meri cüvomí 
tu o: reddit:aliqũ ci bó prer velle contineat in ſe egeſtio⸗ 
nẽ vcl vẽtoſitatẽ q ꝓpter timoꝛẽ retinet ſiue pudoꝛẽ feu po 
pter aliã quãlibet re impedientẽ: alternatim redit ad fupio 
ra quoad per vomitũ emittat. 
¶ De accidẽtibus ſcðe digeſtiõis. 





Ca. xxix. 


Ecũda digeſtio cũ fanguis in epate generetur 
a [atqs venie paflióís cft triplicis: vcl erm tora au 
Z es Vert neqs languis mutat ; 1531? remanet ficut 
DE p:i?: vel mínoza£ cti parũ oigerendo mutet᷑:vel 
sisi 1o fm curius fua oigeritur ficut in atrináz cbo 
lerá rub.murcf qð pcteríci patiun£ : vel in cholerã nig. ficut 
ín patictib? moꝛphᷣeã nígrà ⁊ elephãtioſis velin phlegma 
ficuti ppdropifi calba mo:pbea:b aür ouplicía funtinterio 
ra t exteríoza. Snteríoza vel ez mala cóplerióe calida fuccus 
ín cholerã rubcá mutáte; vel ez calídíflima in cpo.ni, er incẽ 
fione nimía, £x cõplexioe frigida in aqͥſuʒ fanguíne mutan⸗ 
te. Soi frigidíffima natura mutata ꝑſeuerat vcl officiali moz 
bo ficut in venis cft cõſtipatio ppter hũoꝛes viſcoſos.:velꝓ 
pter apoſtema. Tertia cr natura ſucci a ftomacpo ad epar 
veriétis : q̃ fi fir mita nõ toti in fanguine mutatepar.Souc 
ci ei quáritas mfto maio: eft. p »fumés epatꝭ caucutas.Si 
panua in cbolerícos hũoꝛes mutat:calo: ern epatis quatua 
té ſupat ſucci.Si fit caida in cpolericos bu.tráffo:mar.fi fit 
frigi.in pplegmavcl vẽtoſitates Pr frigiditans quánrares 
Ecterioꝛa funt er actiomb? patiẽtiũ: ficut ín balneo in cibo 
exercitio  funilibus:bcc cm oia fi bó nó operct fm ꝙ opoz 
teat malicbimi i co:;pe augmétan£ «mtt. sí ds eim iepe ac 
piat cibaria caida cpolerá gencrátia: ficut finapím allia ce» 
pae  fiia.« (iic melácpolià gignétia ficur came vaccinã ĩẽ 
tc9: vel fi comcáar pplegma faciẽtia ficut lac fungos pifces 
recétes büozib? malis abüdabir, Sitr quieti ⁊ multü come 
détca« balncari negugẽtes:vel poit fatuntatévt ninnũ cct 
tü balneãtes pbleáte abdũdẽr neceſſe ẽ. Cõtrarios bís cbo 
lerã ru.haberẽ opo:tebit.bocmó intelligunt alij hũoꝛes gc 
nerarí, pí giant Pm quautates fuas paffióes diuerſas. Si 
er chot. c ín toto coꝛpoꝛe afperfa gũat᷑ yctericía.fi in alido? 
mẽbꝛis berifipiià gignit. Siẽ ex chol.ni.⁊ toto cozpeíndu 
cta moꝛphea fit nígra:fi £n vno men bꝛo cãcer⁊ fcuros.pble 
ma p totũ coꝛpus hypolarcãvel moꝛpheã albà facit, fi un ali 
quo mẽbꝛo 5imíam ,Dumozes aquon ⁊ in coꝛpoꝛe augm en 
tati facit hydropiſim .f1in vno mẽbꝛo veficà neccficcft fe 
ti.bec accidentia digeſtio patimur fecunda, 
¶ De accidẽtibus rertíc oꝛgeſtiõis. 
Igeſtio tertia p oia mẽbꝛa traducit in fifitue 
ainẽ ſuſcipiẽtiũ.hur acciaétía füt tripuciavt 
aufert᷑ tota ficut ín etbicis: vel minoꝛat ficut 
«y jin maciletis:vel curfus ſuum egredit ficut in 
(yes, moipbeatis. ufcrf:qs nutrimẽtũ nóínuenit 
e vEq: qqubetoᷣtutũ alij parit accidentíaz aco 
fua oeficit ez cõplexiõe mala. cõpiexiõe mala $t? mutabi 
lis deſiciẽs abü ín naturá nó affimilat ſuſcipiẽtiũ:vñ in coz» 
1€ hũoꝛes c male gignunf fupfluíitates. Si expulſiua foz 
tie fucrit hũoꝛes erpelluif mali c cibiboni: vnz nutrunẽtũ 
aufert, Si oebilis hũoꝛes remanet ín mẽbꝛis ⁊ moꝛbi genc 
ranf diuerſi. Virtꝰ apperitíua fi foꝛtis fit ⁊ oígeftina debił 
nec appetiros cibos mutetnec erpulfiua eppellerc queat z 
mala inẽbꝛoꝝ gñant᷑ accídétía mades ez puitare cibi tpo 
tus eft vcl ppter acadetia q̃ virt? patit aiiq. Icteritia ⁊ les 
paa ⁊ ſimilia nó cibũ méb:is affimilant: fed mebza abís: qo 
€x coꝛruptione fit materie ocbéns mẽbꝛa nutrire. 
De accidentibus mo:boꝝ coꝛpoꝛũ. fapann. 
Ccidẽtia mo:bog coꝛpoꝛ er co:xruptióio? ſcðe ⁊ 
tertie digeſtionis funt yctericia curina vel nigra 
elephãtia moꝛphea alba vel nigra ligue nigredo 
⁊ fitia.yctericia ex epat! calídítzte € nímia vt fan 
guinẽ mutet ín cbolerá 7 toticoꝛpoꝛi mádet p ve 
13$ t cutẽ coꝛpoꝛis in ditrimtaré tranffozmetz vel ep venari 
nimío caloꝛe fanguín£ in citmnü mutãtevtł cx 2ftipatióe vic 









. feltad epar tédét/ ne choł.ab epate trahere poffit. vf choł. 


remanẽs in fanguínet p co:pus fe ſpargẽs tigit cité qð ex 
vifcofo fit bumoze ín vía fellis fiue apoftemare epatis viã 
ipfi? fellis »ftrigétis.vcreriaanigra er nimio eft caloze fan» 
guinẽ incẽdẽte c in cboleram nig. mutante : vel ez frigdoꝛe 
ide ín melãcholiã faaente; vel er conſtipatiõe viefplenis q̃ 
cii feces nó extrabat fanguis dimittit cóa icto ſanguini:⁊ 
ita pertotüco:pus fünt diiperſi: curé exterioꝛẽ imgunt coz 
poꝛis. cpza eft cũ fanguis fübfrantialis er incẽſione nimía 
corruptus ín cholerã nigrá tranſtoꝛmat᷑: vel cõplexio mem, 


Theoꝛice. 


er yet 4 E jd 

2 nier craducit; vel cade cóplerio mutata in melacpolia 
tera nierd s maiditate nimia; vn abus in materia ei? couer 
tiẽ Soꝛphea nigra eſt cũ exterioꝛa mẽbꝛa fiuc cune in nt» 


polegmatie eft caufa cà fanguis ex cóplexione frigida c bu 
mida epatis muta£ in phlegma:cui aflimila£ erterioz mes 


Sredientia coꝛpus ip quãtitate vcl qlitate cozri 





Sũt c alia a coꝛpoꝛibꝰ egrediétia q̃ ti nó ſunt na 
— ruralia ficut c naribꝰ fanguis emiſſus: que er tri 
bus euemũt reb?:vel er defectiõe vᷣtutis vel ex matería vel 
ex mébtis, Rx virtutis ocfeccióe: vrfi ds marená nó poffit 
cõtinere:⁊ marime fi fo:tís tt vís cppulfine ppter materia 
mulráin quátitate d grauat vírtut£ ad erpellendá ficut cft 
cibus multus! vtfiat inde vomitꝰ:⁊ fanguis erplens fua va 
fa d quoufqs crepét caímpmat. 3n q̃litate vr fi acutavel pũ 
gitíua quá expellere naturá opozteat ne fo:te magis noceat 
vcl calida d vafa comedat ⁊ apíatz vcl püida ſubtiliãs ⁊ Du» 
mectãs venas vt facile cae creparc faciatzvel fi rara fint va» 
fa naturaliter ⁊ fubritia ⁊ ad rũpendũ facilia: vel fi etiã fiic 
ficca ⁊ ad rumpendum leuia. y 2 
¶ De accidentibus in egeſtiõe apparétib?, Ca.xxxitj. 
Ccidẽtia egeſtiõi attinẽtia (unt triplicia.in qua⸗ 
irate ín quãtitate in tẽpoꝛe. In tpe vr fi eseſtio 
exeat afi abus digeratur:vel mõꝛet poft tẽ⸗ 
pus veniat veloarás exeũdi.Ex młtitudine eſt à 
bivirtutẽ grauãtis:vł ex qualitate fuí acuta ſiue 
pũgitiua quà cũ virtus pati nequeat cogit vr an tps cxeat· 
velpüida ⁊ lubꝛica vrnullo cogete eríre valeat:vel ex parut 
tatz fuí nutrimenti: vel exc oebilitatc fenfualis inteftini gra⸗ 
uitare dbi refugiéti.£60:a egeftióis er detectõe eſt eruit 
uc c fo:titudine cótétiuezvel cx Ocfectionc fenfualis inteſti 
ni: vel er cibis. $i er pauci fint cibi c paruí natura digeſti⸗ 
ua $tus feces diu rctérat vt ſuccũ rádcm eligẽs fupfius ez 
pellat vel fi cibi naturafr fint ftíptidivel lacerti vétr! adeo de 
fecci vt inteſtinũ expᷣmere nequeát. 3n quátitatevel q: mul 
ta vel pua egeſtio fit: ecl ín nũero affellandizer muititudine 
abi fucci cui? epar nó ſuſcipiẽs crefcere ꝑmittit:vel muiti 
tudime nimioꝝ hũoꝝ i inteſtinũ deſcẽdẽtiũ.Ex paruitate fie 
€x puitate cibi.nũerꝰad ſellã eũdi ẽ ex defectõe ↄtẽtĩe vᷣtutꝭ 
«alii fozirudine expulſiue:⁊ lacerti fup anũ mollitie. Foꝛ⸗ 
titudo crpulfiue ex laxatiue potionis fiue cibi eft occaſiõe 
vel ex eiꝰ coꝛruptiõe vel er acutis bumozib? a toto coꝛpe in 
inteſtinũ deſcẽ dentibus:vel er moꝛãtibꝰ in ipſo inteſtino fi 
cut vulneribꝰ cr foꝛtitudine fenfus inteftin Sꝛia bec pauci 
tas eſt numeri:cuius cá ſuperioꝛi eft 3:ia. In qualitate cure 
fus earedíés nature vel ab interioꝛibꝰeſt vcl ab egterioub?: 
Ab exteriozíb? cà eft cib? in quátírate vel q̃litate. Quanti⸗ 
tas cibi vel in poteftate eft accipictis vel imultitudine cibi. 
Qualitas fi cibus in malos chimos mutct : vel fi ventofiza» 
tem faciat .f£ibus vetofitatem facit vel ez natura ſu::ſicut 
faba faſcoli:vel ep ocfectióe ĩteſtmoꝝ⁊ ftomacbi. q fi fit fri 
dífiimus nullavétofitas efficit :ct crm tépus nimis fit frgi 
ũ:neq; vẽtoſuʒ eft neq; nubilofum:« fil calidiffimüvtroqs 
caret ; ficut ín eſtate calidiffimafnó vetofitas vr vel nebula: 
Glentofitas ftomacbi vcl ínteftinoz critzvel nó erit, s£ríós 
vela ſuꝑioꝛi et rucratío:vel ab ínferíozi cum ftrepitu vel fine 
ftrepitu nímía ficcitas fianifica£ ex maioꝛi fonítu: mato: bu 
tnoz groffitudo po:tédif Qualitas ab interioꝛbus cr acus 
tís bumo:tbus ctt ín inteſtinũ oefcendetibus: vel ez alijs ni 
miũ abüdantibus:boc adit er natura eft ficut videmꝰ in ote 
cretica vtilis atqs inus: aliq oe folomo:bo vt oíarría ex 
cõſumptiõe mẽbꝛoꝝ:vel vtroqs ficutvidem? in pijciẽtibꝰ la 
uaturã carnis. Ex vtroq; infirmitas eft qdríparnita z vel eii 
folus eft anguis: ficut m trücarís maioꝛibus mẽbꝛis: e: cũ 
fanguís loca lia nutriturus nó inueniat quo oiffunda£; re 








S Q. LE. 
£5 ad interioꝛa cũ egeſtiõe inferíos emittit᷑ Solet et'à 
idecbtingere in fe exercitãtibꝰq̃ ci ad quietẽ veniũt ſangui 
nécoadunatii 3b iferioabꝰ: egerũt: að er termino z nó [em 
pcr facitit ficuc piodi- vtficur carnis lauatura qð cr ocfectio 
nc eft drutis digeſtiue mn cpate,Zertía eft nigra « lucda:qð 
fic ci iicet mutet epar langue Pr dp opo:teat: rn p rorum 
co:pus ex cóftipat:e epatis nó maturat: vñ in eoãẽ coadu 
nat incédit c in nigredinẽ murat:« ita tãdẽ esredit uar 
ra cü fanguis exeat paulatim: in tẽpoꝛibus vicinis: aliqũ 
bon? aliqfi coagulat :intercü c purredínib?: iterdü ſq̃mo⸗ 
fus:vel ficut intcftini raſura:q̃ fi finr frigida ⁊ dura thenaſ⸗ 
mon funt vocatazfi necs frigiaa neq; laboziofa: vocatur oif 
fintería qu c ab inteftinis vel epate erit. : . 
€ c acadétibus in vꝛina apparétib?, Tap̃.xxxiiij. 

x E cidentia à patit vzina arenibus funtzvel veſi⸗ 
| dca. Arenibus in quantirate vel qualitate. In 
d ex Miouanritatc fi mulra ve pauca exeat vel non er 
a DEC Wicar:veleiouriticfiat. 3n q̊litate er calida in re 

taie nib? ↄplexiõe:vt tota aqua ſanguinis ad fc tra 
ba£ vt calo: illercfrigerct:quá pofteavefice mãdat ⁊ vocat 
Oyabeta:vel ec epatis frígida cõplexiõe a1 aq augmetet in 
fanguine z rcnibus mifía ꝓijcit᷑ in veſicã: vel ex ocfedione 
cõtẽtiue ⁊ erpulfiue in renibus foꝛtitudine. Nõ exire vꝛinã 
ex fostírudine eft cõtẽtiue:vel er cõitipatiõe vie zinc. son. 
ftipatio ct vifcofis eft bu. arena lapice in renib? apoftema» 
tc ĩ viavꝛine. Cã lapidis bu.füit pblegmatici ⁊ calozes nimi) 
q̃ a caloꝛe ocficcant ⁊ indurant᷑ In qualitate ex coloze ficut 
nigro er nimio caloꝛis incẽdio: vel nimia frigiditate: vel al⸗ 
bo ficut er cõſtipatiõe poꝛoꝝ:vel ex fetoꝛe ficur in tebꝛibꝰ fe 
tidis eft videre.Sũt c alia accidẽtia q vꝛina parit cr vefica. 
£23 cft cũ lacertus collüvefice circũdans emollitur ex nimia 
püiditate ⁊ vꝛina nó cõtinet᷑: vel ex defectiõe cõtẽtiue ⁊ tos 
titudine expulſiue:vł ex nimie aq̃ potatiõe: vel puſtulis na 
ſeẽtibus:velſcabie vefice vr pungat ab vꝛina nec continere 
eã valeat: qð cóbuftióe fit nimia.Strãguriã vꝛine vizio vefi 
ce ocfecrio facit expulfiuez virtutis cótétiue vel cóplerio fic 
ca qua oeficcat vꝛina: ſicut in acutis feb.vel cõſtipatio ec vi 
ſcoñs umo:ib? in vía vꝛine ad vefici: vel ex fanguine coas 
gularo:vel ſanie. In qualitate vzinefi fit fetida ꝓpter puſtu 
las er ccloxte ſui mutatione ppter puſtularũ fantem.muta 

tur em colo: ec fanie feu vulnere feu apoitemate. 
¶ TDe accidẽtibus in mẽſtruis apparẽtibꝰ Tap̃ . xxxv. 
Enſtrua funt innaturalia naturã in qualitate vel 

— 3h 3 






quãtitate exeũtia. In quãtitate fi plus vel minus 
ss opoꝛteat vel omnino nibil exeat Siunᷓ opozs 
9) A tear ex foꝛti eſt expulũua c ocficienre 2tennua z 
perm veler materia fubtili z nimís liquida: velez abi 
danía qua adeo grauatur natura ne ſufferrevaleat:vel ex ra 
ritate velie z venis quem eius ſunt oꝛe. WMon enre ꝛium 
eit róni noſtre:qð er sroffitudine eft materie ⁊ ei? fpiffitus 
dine vena» ⁊ poꝛoꝝ cõſtipatiõe:vel oefectione erpulfiue ⁊ 
fo:tirudine cõtẽtiue. 3n qualitate ft coloꝛis fir nigri : vfi nio 
mía vidcE inc£fio fignificari, SRube? eim ⁊ citrinus caloꝛẽ € 
cholerã rubeà fignificár, Albedo ⁊ liqditas vel fpumofitas 
trigdoꝛẽ büiditatem vel ventofirat£ fignificat, 
De acddétibus ín ſudoꝛe apparétib? Capᷣ.xxxvj. 
. Gldo: eft naturalis ficut in diebꝰ creticis vel té 
MEI peratis erercittjs vel in balneis. Eſt ⁊ extra natu 
— ficat ín cõſumptiõe carnis. In boc em ſudo⸗ 
dew 'reca tm̃ exeũt q̃ nó opoꝛteret cr;re. £ft medio 
P NETS 4 cría:ficut in nimijs erercits. Sudo: nõ natura 
En Ais in quantate eft vel q̃litate. In quantitate fi 
maio: fit p opoꝛteat:qð ec nimia eft materia vel iquiditate 





ria ex oꝛganis. Deðtute fi foꝛtis fit erpulfiuaz 
Scr materia fi fit multa: vnde crepen⸗ 
tur vaſa: vel acuta vnde pertoꝛẽtur vafa, £x o:ganís fi fint. 


extima Intima eft er materie abundãtia:vñ facile crepent 


vafa.i£ctima ficut cafus occurrens cocuffio 7 magna vor, 
O€ caufio acadentiũ oicenda fuerat, 

£rplíat ſexta particula, : : 
Los fcptíma particula tbeosíce oe figni 

ficarionum fcientia . 
¶ &apitula liba ſeptimi. " 
Ae vníuerfalib? ſigtionibus ⁊eaꝝ oiuífionib?, — ap. 
De intelugédis pulfib?: c dd p eosfigníficef, ^ £ap.9. 
De pulſuũ generibus € eoꝝ qualitatibus. fap.it), 
De cauſis quas ín pulfu facit res naturalis Tap. iiij. 


De mutatione pulfus ꝓpter rem nõ naturalẽ. ap̃.v. 
De mutatione pulfus pᷣpter rẽ extra naturã. map.vj. 
De mutatiõe pulſus ppter res vᷣtutũ grauatiuas.Ca.vij. 
OSe pulfibus apoſtemata figníficáribus. Cap. vinj. 
De pᷣulſibus paffion&cerebzifigmificánbus, — ffap.ir. 
De pulfibus paflione mẽbꝛoꝝ ſpũaliũ fignificantib?.sta.r, 
De pulfibus paffion£ mẽbꝛoꝝ cibaliũ fignificátib?. Ca.xj. 
De vᷣniuerſali diſputatiõe vꝛinarũ. Tap.xij 


De qualitatibus cognoſcẽdis coloꝝ vꝛine:⁊ earũ diuiioni 
bus € quid per cas fignificetur, Cap̃ · xiij. 
De ſignificatione liquoꝛis vꝛine. Cop. xiiij. 
De figuificationibus bypoſtaſis. £ap.rv, 
De figuificationibus in egeftione apparentibus.s ap.xvj. 
De fignificationibus ſcreatuũ. Cap.xxqj. 
De figuificanoníbus ſudoꝛis. Cap · xviij. 
«Pc vniuerſalibus ſigtiõibus ⁊ eaꝝ diuiſionibꝰ Cap.j. 
iD plenũ p poffe noftro oc acciden 










tibus € eoꝝ caufis.i.mo:ibis diximus:⁊ 
ipſum tractatũ de ſcientia cauſaꝝ accidẽ 
tium titulauim?. Opoꝛtet in hoc ſequẽ⸗ 
dV ex. tiopufculo oícamus oe mo;bo « accidés 
Ns nbus cófequetib? ed toc ipfius fignifi» 

i» 22s - catióibus: vfi bec parncula fignificatíce 
x— nũ títulat fcientia, He igit ſigtiones 
funt generaliter tripuces:aut ern fignificat ſanitatem:aut 
mo:bü:aut neutrũ:quaꝝ vnaqueq; aut pteríta aur pfentía 
aut futura poꝛtẽdit.Harũ ar q̃dã lünt vniuerfales totius 
co:pis qualítates oefignátcs:ale ꝑticulares. Nos aũt ab 
vniueríalibus indpiem?quafi oignio:ib?, Giniuerfalis d er 
fua actíone cognoſcit᷑ fiGtio .in fanitate em pfectà móftrat 
actione:in infirmitate cozruptá . Haꝝ att cà mo:boz eft fa 
nitas aut coz infirmítas.que vtraqs cotingit cx téperamep 
to vel cozruptione chimoꝝ. Uniuerſalis fictio : vñ vniuer 
falis ínuem£ actío ſpũalis vel natural actióiséfiótío: qo? 
013b? actióib?co:p? aialis regit , Sanitate em, PP fpüalís 
calori natural'alitzer d calozevita ftat atalís , corruptione: 
gex neceſſitate ſcquit᷑ moꝛs:tẽperamẽtũ ſanitas:nõ tẽpera 
mẽtũ infirmitas. £x vᷣtutibꝰ atit naturalibꝰ Qttuo: hũoꝛes 
regunt᷑:vñ ficut diximꝰoĩa mẽbꝛa coꝛꝑis aĩalis gubernan£, 
Qð cũ ita ſit:optĩe fuit rõnis nros añceſſoꝛes ex his duabꝰ 
actiõibꝰ ꝑpẽdere coꝛpoꝝ ſanitates eoꝛũq; infirmitates. Ex 
virtute em ſpũali (an:tas intelligit vĩriũ coꝛpoꝛis aĩati:⁊ oe 
fectio ſui:⁊ iẽperamẽtũ caloꝛis naturał ⁊ coꝛruptio tẽpera⸗ 
mẽti ⁊actiões rei naturalis ⁊ nó naturalis: t extra natura 
in ipſis:⁊ in coꝛde qð fundamẽtũ cft in ipſis.Sciẽtia o bo 
rũ oĩm in motibꝰcognoſcere eft pulſuũ.Motꝰem̃ pulſua lis 
motíói coꝛdis eft ejlis:bec aũt ſciẽtia pulſuũ vocaE ſciẽtia: 
ex naturali itidẽ actiõe teperamẽtũ hũoꝝ intelligit i famtae 
te:⁊ eoꝝ diſtẽ peramẽtũ in infirmitate: qð oat intelligi exco 
ctio in venis:⁊ nó excoctio invenis:⁊ nó excoctio ⁊ cxcoctio 







in ſtomacho c inſtrumẽtis ſpiritus.virtus ifta oepsebendi£ — 


arca coꝛpus exeuntia. io cr ín venis intellígi£ in vꝛi⸗ 
nis:qꝛ vina eft colamétü fanguinis, f£octio in ftomacbo ct 
excoctio inſtrumentoꝝ fpis cr ſaliua⁊ er ſcreatiõe intelligi 
tur Q feces cibos funt bec mẽbꝛa nutriẽtiũ. Sudoꝛis quoc; 
funt fiótiocs:f5 nó vniuer(ales: q: fudo: fubtilis eft bumoz 
erpulfus a mẽbꝛis p poꝛos cutis:q̃ cũ íta fint ops oící figni» 
ficationcs circa fanitatem infirmitatem 7 neutra: íait inci 
piendũ a pulfu q: dignioꝛ effc videtur. 

, ALs?c íntelugédis pulſibus:⁊ dd p eos figtur, Cap̃.ij 





tusceftgpuas coz - 
q:cü medicus pul 


agnoſcere. Oicẽdũ ps? dd fit pul - 
d et mop localís a «602 
dis vt dilatãdo fiue cóftringédo naturalís cuſtodiat᷑ calozz 
cuíus cuftodis eft traberc frigidi aere cũ oilatatióc 7 expel 
lerc fumofum ci cõſtrictioe.Oilatare coz ⁊ arterías eft mo 
uerca centro ín extremitates fuas. cóftringere cft ab extre 
mitatibꝰ ad cẽtrũ mouere: qà plan? diximꝰ cii oc vᷣtute ſpi 
rítuali tractauimꝰ.coꝛdis c arteríaz idé eft mot?: vn cx vno 
oẽs intelligunt:motꝰ & coꝛdis qrédus cft in arterts. 3? 
fus aüt faétía ad poc tm cft neccffana vt ſpũalis 9 à ĩ coꝛ 
dc eft intelligat᷑:qð nó pot íntelligi ex oĩbꝰ cozpís arterijs 
boctrib? er cáig.£Qucdá em̃ arterie in infervozi co:sptfunt fio 
cut d in doꝛũ logitudinc funt, alzc ín carne funt fundate: fi» 
cut coraz artericzatic oflib? funt opte ficut ín pectoze : qr 
motꝰ nó appet ín tractu od fani ⁊ carnofum eft co:p?. coo 
qꝛ q̃dã lõge funta coꝛde nó oL apparétes tpe. vi nó intacta 
funt inucftígáde vt calcaneoꝝ⁊ plátaz ped arteríc.Zerrio 
qꝛ nó eaꝝ cópofitio cft recta: vt drtuo: digiti plene poflint 
apponi ficut i auricula: arterije: qð cii fit neceffe eft mẽbꝛa 
nõ multũ carnofa eligi neq; a cozde remota: t Quaz cõpoſi⸗ 
tio fit recta, Ande antíd arterías elegerür bꝛachi:ſunt ei 
facilio:es vtilio:es z pulchꝛioꝛes.vtilioꝛes qꝛ co:di ppinqo 
res:facilioꝛes q: bꝛachia nó adco funt carnofa: pulcpzioses 
q: medicũ verenda pᷣſertim mẽbꝛa femínca oifcoopire tur» 
pe eſt. Intelligũtur aüt pulfus er oígitoz fup arterias bꝛa⸗ 
chij appofitioibus : « bocm long ne infirmi ran? dilatet 
velftringa£, Digitoꝝ pofitío fup arterías eft ofuer(a. s£ft 
emvbíops p:emtoígitos arteríjs: ficut vbí pulfus eft foztz. 
qui cũ pᷣmat᷑ oigiti repelli víden£: ⁊ ín carnofis arterijs fitr 
debent impᷣmi. In ocbüi at 7 nudo carnibꝰopʒ leniter oi» 
$iti pᷣmant᷑.debilis ſi tenc£ non mouet. (Rudus carne eadẽ 
nẽ o5 pᷣmi rõne. Opʒz aũt mediocriter pᷣminec multũ foꝛtem 
nec mtũ oebile;nec młtũ tenuẽ nec multũ carnoſũ pulfus. 
KL i2e pulſuũ generibus ⁊ eoꝝ q̃litatibus.ap.iij. 
uũ qualitates multimode ſunt c diuiſifoꝛ⸗ 
Imes Pm ᷣtutũ diuerſitates cos mouẽtes ⁊ fm 
etiam naturales varietates calous:⁊ fm qp ſau 
J guis ⁊ fpüs in ipſis baben£ pulfib? cus natura 
SN fua cuftodiüt fiue egrediũt᷑: D tfi diuerſitas in 
— decẽ rfi ↄcludit᷑ gña. Pꝛimũ fm quãtitatẽ oi» 
mẽſfionũ. Scðm er pte motuũ.Tertium fm tendꝛẽvitutis. 
Quartũ fm ↄfiſtẽtiã oꝛgani.Quiĩtũ fm plenũ c vacub. Ser 
tũ Pm Qlitates arteríaz. Septimũ er tpe qetis. Octauũ fm 
o:dinanone ⁊ ino:dinatione, Monũ fm 2co:dià ecimum 
fm numez pcuflióís pulſuũ.Quãtitas diuiſionũ diuidit in 
magnũ paruũ c mediũ:lõgũ bꝛeuẽ c mediũ:latũ ftricrumz 
mediũ:aptũ occultũt mediũ.Cũ em̃ arteria fit cosp?o€ em 
co:pus logítudine latitudine ꝓfunditate dimetiat᷑ neceſ⸗ 
fe eftzvt d intres extremitates Das oiffundif magn? z pu? 
vocabi£:mino:c cetro fuo vicinio: debit oicct:fi nec centro 
fuo nec cctremítatib? fit vicinꝰmediꝰ.Si cr fn lógírudine 
plufcp in aliã pte ertéda£ : qd eft ci ittuozercedat oigitos 
lóguenücupabit.SSi míno: curtus.Si tm̃ qttuo: digitis co 
tineat: edlis. 3n latitudine digitos vifus cxire lat? appella 
bit. Minoꝛ ín latítudíne ftríct?: extremítatib? digito edt? 
dicet᷑ tẽperatꝰ.Oaioꝛ ín pfüditate apt? oicef c B eft cũ alti 
tudo ei? cõſiderat᷑. Minoꝛ in pfimditate c in centrü ſuũ re 
uolutus vocabit occult?:fi ín latitudine pfunditate atq; lõ 
Situdíne míno: groſſus.Aliqñ pars cum pte cóponi£ ficut 
lõgus cà lato atq; ftricto : aut mediocri inter lati 4 (tríctus 
aut cũ⸗ aur cti ocultozaut cũ mediocri inter bec ouoz 
X fimiliter fc babet alioꝛũ ad fe muicẽ cópofitiones . bí funt 
pulfus à ex quantitate dimẽtionũ cófideranf : quarü caufa 
eſt tripertita.faufa em magni pulfus ex foztitudine cft fpi 
ritꝰquo oilata£ pulfus:c ex nimio calo:e que refrígcrarcfit 
ccefie:t ex vafculi mollicie qðᷣ oilatatióí vr obedíre. minoꝛ 
bis cáis cft 5:ius,f. ex ocfcctione fucftutie ⁊ parnitatc calo. 







Fheoꝛice. 


ris ⁊ duritie ſui oꝛgani.tẽperatus mediat᷑ ín bis duobus. 
sp qdé er d babér plus:alij o mínus:q dicẽdi funt ín cà 
' muratiois pulfua, Zepue motuũ diuidit᷑ i velortardü ct 
. medi: velox eft q longü fpaciti bꝛeui pficit tépoze: rardus 
dparui ff aciũ in lõgo tpe infcquif : medi? intcr bos duos 
cit pumidus.vnufquifqs hoꝝ cr ouabus naſcit caufis i. vir 
tutc ⁊caloꝛe: velor citi ex fosti caloze ⁊ fana virtute . Caloꝛ 
aürfrigidus aer£ fibi elabozxat attrabere:tardus ex vírrutis 
ocfectióe fe ocbiliter monente ⁊ calozis minoꝛatiõe.Tertiũ 
fm virtutis tenoꝛẽ diuicut in fo:t£ocbilez mediũ. Foꝛtis d 
: quafi quadá virtute oígítus a fe videt᷑ expellere.Sebilis q 
tugitü debilẽ percutit: medíus ínter Dos ouos eft tẽperatꝰ 
bí ouobus funt modis : fo:tís ex foꝛtitudine eft virtutis et 
mollítie o:gani ad mouendum facilis. cbilis ex ocbiíta» 
tc e(t virtutis 7 ínobedientía oꝛgani: medíus ab vtroq; te^ 
Itus Quartũ fm cófiftená oꝛgani oiuidit ín durũ:mol⸗ 
lezmedía.gDurus eft d digitis tangentibus dfi foꝛtis videt. 
Difert em a foꝛti iſte ourus:qm foꝛtis cft magnus foztitu: 
dinc (ua oilatás vafcula: vi rcádunt quaft maioꝛa. Durus 
€t paruus: q: ouritics virtutí no obtempcerat vt fc dilatet. 
ollis eft qu£ digiti cũ raulta ſuauitate fentit vt videat 
ab eis feparíi « penctrarí:poz medíus ínter bos eft tẽpatꝰ. 
Durꝰ et ſiccitate fuoz vafculoz: molł ex fuc büiditat/ mol 
litie. Quintũ Pm pleni ⁊ vacuü oíuídit ín pleni z vacuũ c 
edid. Plenus quadã quafibüiditate redüdare vidc£.va 
cuus d apparet ínflatuszfed cà tangit quafivacuus digitis 
perfo:at. penus ex plenitudine fanguinis « fpírítus ínvas 
. fis cofidcrat:vaaius ecõtrario.medius ab bís cft tempera 
rus. SSertiüi fm qualitates arteriarũ otuíditur ín calidũ ⁊ frí 
gidũ ⁊ mediũ:calidus cũ digitoꝝ extremitates fentjüt cali⸗ 
dã arteriaꝝ ſubſtãtiã:frigidus ecõtrario eſt intelligendus. 
Oedius ab his ouob? tẽperat.Caloꝛ aũt ſubſtantie arte» 
riarum cr materia íntra eas eft habita.i.ſanguine c ſpiri⸗ 
tu : frigidus econtrario : medíocrítas ad nd cft refe? 
renda, Geptímil ez tẽpoꝛe quietís oiuídi£ jn fpifium rarus 
⁊ mediũ. Dixit cm Bal pulfus mquir ín oilatatióe ⁊ céftri 
tione ſua:duas habet quietes. Una cfi pulfus in oilatatios 
ne ſua oigítoz crtremitates percutiat:hanc aür exterioꝛem 
vocat quiete Oð vo dixit Bal. nos ſenſualiter inuenimus. 
quies ſcða in cõſtrictiõe eft fua qð eft c pulfus ad centrum 
fuü redeat: qo nó facile fenfu percipitur :fed tantũ pulfum 
oiu moꝛantem rarum: parum vo tardáté vocamus fpifium 
mediocriter fe habẽtẽ temperatũ:ſpiſſus ex foxtírudine eft 
caloꝛis ⁊ defectiõe virtutis. Foꝛtitudo em̃ caloꝛis magnitu⸗ 
dinẽ expetit refrigeratiõis. Detectio ei virtutis cũ ſemel 
nó valeat bis vel tcr ĩ appetẽdo laboꝛat: q: inde vocat ſpiſ⸗ 
fitudo iſta.rarus ex defectiõe eſt ⁊ paruitate caloꝛis atq; foz 
titudine virtutis:n.ediꝰ in cõplexide ⁊ vᷣtute eſt tẽperatus. 
Octauũ Pm oꝛdinationẽ ⁊ inoꝛdinationẽ diuidit᷑ i põdꝰlau 
dabile t nó laudabile: hoc aũt põdus cx cõparatiõe cõſide⸗ 
rabi£, Cõparatio vᷣo aut motus eft cuiuſlibet ad morum vt 
cit equaiítae fim cõſtrictionẽ ad motü pᷣmũ ín dilatatiõe cc 
ecótrario:3ut téposalis quíctis ad motũ tépozale ficut ín oí 
latione equalítatís tépozis cõſtrictiõi ín qcte exterioꝛi ecó 
trario. 7 audabile pondus inter fe ⁊ fibi cõſociũ familia£:fi» 
cut pulfas pueri pulſui affimila£ puerili : ti menis iuuenili: 
cõplexionis calide eide ↄplexiõi. Pulſus (laudabilis pódc 
ris eft in familiaritate oiffimilis ficut pulfus puerilis diſſi⸗ 
milis eſt iuuenibus. Eſt ⁊ pulfus ertra podus d nulli etati 
familíat:bíc vᷣo difficulter intelligi£ nifi oíu inueftigef ⁊ af? 
fidue d8 eovtat:q: quátitas ẽ tẽpꝛoalis mot?cqetis.vh oif 
ferrevidét pulfue ifti, Quidã eft cópiepefibilis ficut fi dicã 
tpa dilatãdi duplũ € qᷣeti exterioꝛi: aut trípli aut vn& 7 me 
did:autápli? eft: ddà íncóp:ebefibittriptr. ín o(latatióc fi 
ue »ftrictóe:q: nó pabem?cui poſſumꝰam̃tłare:qð th aut in 
tü aut nimiũ aut etiá vltra modi eft babédü.vfi boc genus 
pulſuũ intellectui eft moleſtiſſimũ. Monum $o ftm concox 
diã ofutdíf in eGle « ín nó eq̃le: Doc aũt genꝰ in oib? pꝛeno 
mínatis inueni£. Eſt aüt eq̃üüs pulfus c& pcuftio eiofiz eft 
eq̃litat in digitoꝝ extremiratib?fiat fi multa 7 magna per 
cuſſio ſit: ín magnitudine eq̃lis nó pua nõ rara nõ ſpiſſa: 
ncc in vllo diuerſa. Nõ eq̃lis € pulf? cui? ꝑcuſſio diuerſat:ũ 


So.rttf. — 


uc ín motu ſicut ſi mó fit fpiffus mà rarus mó velox mó tar; 
dus: ftuc ín quátitate dilatatiõis ficur m9 fozis mõ leuis 
fima. eds at pulſus:aut idẽ cft un 010? ⁊ abfolute ais 
tiat: eut edlíe in fola quátitate vrure fiue motui &m eun 


. dé mod eàlis 3: Nõ edis fitr aut ín oib?pulfuti cft sene? 


rib?:c abfolute non equs ð: aut eft ín aliquo:i n alique yo 
nó:c fm cunde in quo nó eq̃lis ðꝛ cc, Nõ equis g iftezaut in 
pulfibus eft multis:aut in paucis ; j rurfus in eiſdẽ aut oz 
dinarus aut ino:dinar? eft dicẽdus.Oꝛdinatus eft qͥ caude 
fo:icine eft affimiladus.bic em pulfus pmti eft magn?: poft 
$0 paruus : tertio maio; : quartovero loco minimus: ⁊ ita 
o:dinatim pgredit quoaduíq ad vnũ de trib? veniat fini» 
bus:aut cim 2tinuatis minozat oonec er toto finiaF:4 ifte fi 
mtíua vocat cauda fozicina: aut gradatis mmoꝛat᷑ ⁊vſq; ad 
minunũ ꝓgreſſus in magnitudine regredif.in magntudi 
n& yo aurin eãdẽ in q̃ fuerat: aurm paulo mínozé qp ince» 
perat. Iſtevero pulfus retoznatíua cauda foziona ðꝛ £ft et 
rerti? q̃ cá pde fit magnꝰ gradatim in minimũ finit; ⁊ índe 
fubito fine sraduali reditu in magnitudine refilit pꝛioꝛẽ ⁊ 
itiãẽ minoꝛãdo rurfus ín magnitudine fitr (ua regredit:nó 
graduatt:fs celerius: vez; poti? fubitane?:bec aũt cauda fo 
ricina:aut in velocitate 7 tarditate cõſiderabit᷑:vt fi pulſus 
mó fit vclor poftea fit tardus:c tand£ in tarditatẽ finitur: 
autín virtutc vt fi pulfus incipiat effc foꝛtis:⁊ ita gradans 
índe deſcẽderit quoad fiat oebilis:apt a magno 7 puo ina» 
pía£ ficut i4 diximꝰ.ꝓulſus d cauda vocat fozicina ita eft ino 
telligẽdus put expoſuimꝰ:q̃ iõ fic vocat: q: cauda ſoꝛicis a 
groffitudinc ĩcipiẽs paulati incipit fubtiliart, oe ineqü ⁊ 02 
dínatobucufqs ſufficiat dixiſſe. Inoꝛdinatꝰ pulſꝰ € vbi ouo 
magni ⁊ va? puusc alter mediꝰ: aut duo parui ⁊ vnꝰmedio 
cris:⁊ alter magnus cui ſuccedat ⁊ puus ⁊ ſiłia.Hic aũt ins 


oꝛdinatꝰ ín oĩbꝰ inuenit pulſuũ generibus: qꝛ triptr in vna 


ꝑcuſſiõe € diuerſus: aut em̃ pulíus velox ẽ i pa: ſiõe: ⁊ tãdẽ 
in fe ipſum redit:aut nó rediẽs in dilatatiõẽ fua cft inequa⸗ 
ug p velocitate «tarditate fui: aut antedp rearediaf binas. 
peuffióes facerc videt . "3»:im? d cti velot effc incepent añ 
peufione qeſcit:⁊ poft in oilatarióe fua cõplẽda tradat:aut 
cü inapiat esie mediocris ind? quieſcit £ odlatare pigreſcit: 
aut incip €s tardarctáde videt qeſcere piod feſtinet ĩ pie 
dà fua dilatatiõc. In brnót pmís oiuerfiratio? : ddà pulfus. 
inuenit q capzeoD vocat. Incipiẽs em avelocitare an digi⸗ 
tox, pcuflioaé cadere videt ⁊ poft ara£ i opi£dá oilatanoné 
qnome iftud a zipzeoli fimilitudine ſoetit᷑:qꝛ capᷣolus cii in 
cipiat faltü quaft quꝛeſcere ín acre videf: poft in erpledo 
curía eft velociſſi mus: ted nó regredi£: etfi incipiat cffe ve» 
lox:⁊ in medio rardare: vñ cófequi£ vr initi velor babea£ 
finis?o tardus t econuerfo : qꝛ incipit effe tardus in medío 
velociſſimus.vñ cóftat qp initin fit tardũ: finis vo veloz:etft 
incipiat effe mediocris mutádus ínvelocitate vel ín rardíta 
tẽ. erti?d bis peutere vidct martellin?vocst:d cũ digitos 
pcutíat oílarádo añqᷓ ad cétrü ſuũ regrediat: de otitíre» 
ẽcutiũt᷑:qð ez ourític ↄtingit oꝛgani ſubſtãtie:qꝛ ſiẽ in mar 
tello ⁊ ín incude ꝑcutit᷑: vt ci ꝑcutiat᷑ martelus ab incuge 
reſilire videatur: refilire aũt illud aliqñ tertiatur.bic eũt ter 
ti? ín qlítate motuá? in tenoꝛe vᷣtutis cófiderat-in als nó 
wazimpoflibileem eft vt (ub vno digito 7 ín ende parr£ o: 
gani magnus mueniat᷑: ⁊ ín paruü in eade pcuifione mure 
tur:aut vt paruus in cade peuflióe fit magnus: macn? em 
er neceflitate quattuoꝛ digitos víde£ tràfirc, Str datus 
ct ftrictus nũqᷓ in eade pauffioe inueniet᷑:neq; catídus c fri 
gidus:nec mollis ⁊ ou1?:necg vacuus plen?.IDec 3üt cit 
diuerũtas pultuü ín vna ꝑcufſione:⁊ in eadz o:5anií partc , 
Diuerũtas aũt paurlióis ⁊ in eadẽ pte oꝛgani eft ifti dim⸗ 
milis. Pulſus em̃ fub duobus eft digitis Gdávelor: ⁊ alter 
fub duobus tardus ecõuerſo:aut ſub duobꝰ velox:ſub ouo 
bus mediocris:aut ſub tribus velor: ⁊ fub vno medicens : 
aut ſub vno digito diuerſus. In bac aüt eade rónc fo:xtéet 
debilẽ Íntelige.SSub bac oiuerfitate caud3 foziciná c pulfü 
indínatü eft inuenire, & auda ſoꝛcina inuenitur cus puifus 
fub vno digito attingenti b:acbíum eft aroffus : fub digito 
minoꝛ fcóo:fub tertio paruus:füb cuarto mimmus. Simili 
ter bec cauda fosicína in fosti ⁊ debili raro « fpiffo eft intel! 


Liber ſeptimus 


genda. Inclinatus ſub duobus digitis medius cft groſſus 
ſub duobꝰ vocrtremis ſubtilis: cũ medijs aptus: wn extre 
mis vᷣo ocultus. apparct atit ſenſui extrenutas deoꝛſum ín 
ciinar:qð cótingic cp detectiõe virtutis ſubſtãtiã oꝛgani ex 
parte bꝛachij elcuare nó valẽtes. Cã carnee grauiratj in ex 
tremitate iucta manti ez ocfectióe cft virtutis inc viz per» 
ueniéns , 3inchnatus filrín foꝛti t ocbilí veloa c rardo eft 
intelligedus. £ft c alius diuerſus q ferra vocat: q; aut fub 
vno oigito mouet füb trib? cft qerus: aut fub ouobus pi^ 
mís mouct fub alijlq; qefatzaut füb vno fo:tis: fub alio oc 
bilis;fub alio velox:ſub quarto tardus « in alijs fifr, Sjcrra 
aũt vocat:q: oétib? ferre affimila£ , Hec oiuerfiras multis 
alte modis diuerſificat « fpeaficat:fed nó ſunt introducẽ⸗ 
de:qi bis quas dixi cognitis cognofcen£ 7 tacite parũ tn ín 
dc dicẽdũ.Quedã pars mouet᷑ ſurſuʒ:q̃dã vo oco;fus; dà 
finiftro:f5:dà dextroꝛſum: q̃dã pofteri?:ádà anteri?. s£x 
bis g otuerficatib?in infinitü prtedit:qp:iopter q̃dã noibus 
oiffiniunt: q̃dã nó. Diffinitoꝝ jdà eituoñ:quidã vermcu 
lofizquidá foꝛmiculoſi:qdã phthyſici:qͥdã tremẽtes funtvo 
fi funt cii oꝛgani pars auriculari digito ſuperpo 
fito fuperi?can mouet᷑ (ub altero digito inferius⁊ tardius 
Pars aüt orgam dextroꝛſum⁊ finiftro:füm fentit moueri: 
quedã pars late; q̃dã ftricre vrpote videmus in maris tem 
peftate , Vermiculoſus cftuáns modo mouet: (5 eſtuoſus 
maioꝛ € foꝛtioꝛ: vermiculofus $o mino: ⁊ defectioꝛ velocioꝛ 
th c ſpiſſioꝛ:qꝛ bui? pulfus cà $tus eft defecta.ſub digitis 
fentit velut vermiü mot?.fozmículofus ſicut⁊ ?miculofus 
mouc£:mino: tñ⁊ ocfcctío:c fpiffioz:cà er ei?ablacatvirt? 
vii natura ſpiſſat ⁊ velocioꝛẽ facit cà refrigerádi: fozmiculo » 
fusvocat q: ficut motꝰtoꝛmice fub oígit! fentif pbtbyficus 
fupioz € oib? alijs cü debilitate atq; ounitic. pbtbyficusvo 
cat q: nó ab eade Qlitate mouet fic mo:b?pbtbyficus:qó in 
de 2(equít:q: coꝛpoꝝ ſubſtãtia tota ín moꝛbũ mutat:⁊ vᷣtꝰ 
abinfirmitate víncit nó habẽs vfi moꝛbus fupct:fi em vᷣtꝰ 
moꝛbũ vínceret pulfus quãdoq; magnũ⁊ velocé faceret:vñ 
fi ſuꝑat᷑ 3:ía operat᷑.i.paruũ debilẽ ⁊ curtü, £2» fi quãdoq; 
fupcrat virtus pulfus fit magnus:fi Yo moꝛbus pulſus nc» 
cetTe eft paruus eff.ciat ⁊ oebilíte£, Tremẽs eft quo partís 
digiti anter? cá fpiflitudine ⁊ defectiõe peutiunt ficutvide 
mus cü méb:a tremere fcntimus. 3fta em oe nouo $m cons 
coꝛdiã erát dicẽda. Decimũ fm numera pcufiionis pulſuũ 
ofuídi£ in oꝛdinatũ ⁊ ĩ nõ oꝛdinatũ. Oꝛdinatꝰ in diuerſis in 
uenit pulſibꝰ. Diuerſitas aũt pulſuũ q̃dã eft oꝛdinata ⁊ cir 
anans: quedà inoꝛdinata:ſed oe inoꝛdinata fatis dixiſſe có 
ſtat.Oꝛdinata cft q mouct pulfum « ín idẽ vnde ínceperat 
reducit ipfum:vn ft tres magni fint t equales c tres paruic 
fimiliter equalesvel ouo parui funt ⁊ equales:⁊ a capite in 
magnos 4 paruos redeütes. Similiter i cardo c veloce eft 
intelltgendü: vt fi ouo fint eclocesc vnus tardus:hoc autẽ 
intelligt£ ín oibus gencrib? diuerſitatẽ habẽtibus ficut pꝛi 
ma q̃ttuoꝛ senera ſunt. Pꝛimũ.ſ.ex quantitate ofurfionts, 
Scðm ex tépoze motui. Zertiü ſᷣm tenoꝛẽvirtutis.Quartũ 
fm cõfiſtẽtis o:ganí, ps aũt intelligat᷑:qꝛ pod? laudabile 
€quale ⁊ ineq̃le:oꝛdinatũ ⁊ nó oꝛdinatũ oínerfiratib?atnné 
tia:h in pis q̃ttuoꝛ nm inueniũtur generibus.ſᷣm etiã plenũ 
€ vacuuʒ: « frm qualírates arteriarũ in iftis diuerſitatibus 
nó eft inuenire:qꝛ tmpoffibile eft pulfus inueture d fca duri 
tic moueat in mollítiéc ecotraríozaut a caloꝛe in frigidítate 
t ccótrario:aut ep inaninóe in repletíone ecõtrario:bi pul 
Tis in vnã perauffioné vel ouas ⁊ vſq; in oec nó pmouent 
vñ becoiuerfitae nm m bis quattuo: eft inueniẽda.Medio 
critas iterum ín fer inueniẽda eft tátü. "n pꝛimo ſᷣm quans 
titatẽ diuiſionũ. 3n fcóo fm cõſiſtẽtiã oxgani. 3n tertio Pm 
qualitates arteriaz. "3n quarto fm plenü € vacuũ. In dn» 
to ín tépo:e quietis foztitudo ⁊ oebilitas: € alia genera of» 
uerfitati attinẽtia nó habẽt mediocritate. In ferto $o ín ſu 
perioꝛibꝰ inrer ouo mediocre femp inuenit: ficut ínter ma 
ees — babek EC er velocẽ ctardd ⁊ durũ c 
moie ⁊ ſpiſſum ⁊ rarũ:calidũ ⁊ frigidũ:quoꝝ medi fem 
eſt tẽperatũ: ⁊ naturale hũidũ foꝛte ⁊ debile nó habẽt e 
éiocrezq: cti mediocría fint téperata:téperata fo fana:fani 
tas quoq, cü foztitudine:ó foꝛtia neceffe cft effc fana ⁊ foꝛ⸗ 


tíoza ſanioꝛa:vñ nó ẽ neccffe in bis eſſe mediocre:pulſus er 
go debilis cà ocfecrióe cft Prutig:oefecrio vrtutis ec moꝛ⸗ 
bocótingit:mediocre inter foztez debile:neq; foꝛte neqs de 
bic eft:f5 extra tẽperamentũ efle videt : fo:te em femp mu 
ta£ in ocbile: ⁊ fimiliter equale c ínequale nó babet medio 
cre:eq̃le em eft fand ⁊ naturale:inequale eytra naturam ex 
mo:bo cótíngit, 3inter ífta mediocre necequale eſt:nec inc 

quale.q: equale deſcendit tif in nó equale , Opoꝛtet aüt in 

telligi nó ocm pulſum equalẽ effe naturalé:fs equalísin te» 
peraméto ti erit naturalis:eft ern eq̃lis in malo fic pbtby? 

ficus "pulfus itẽ laudabilis põderis c o:dinatue 7 no oꝛdi 
natus intéperati cffe vident vñ non babet mediocre:qꝛ ín» 
tcr t£peratü ⁊ intéperatü nipíl eft mediũ.hec funt decẽ gña 
pulfuti que in oí —— fuperíozi ocficitit: opoꝛtet g di⸗ 
camis caufas ipfozum ⁊ mutationes eoꝝ:⁊ qui fignificcnt 


-fanítaté autmo:bum aut neutrum. 


«[ Zoccaufis de in pulfufacitresnaturalís. Cap̃ · iiij. 
ces lufquifqs fupzaditoz pulfuti aut tepera? ccr 
799! «coplerióe cuiuſubet bois eft intelligedus.Zépe 
1 fA rat? in. fanis tri eft coꝛpoꝛibꝰ quí téperate funt 
y aw] cópleriois neq; pabet vfi poflint mutari:hãc aũt 
t 2633 coplerioné oirimus cri oe cóplerionibus tract: 
remus:hic aũt pulfus cà in quolibet ínnenia£ interalio:ns 
extremitates tẽperatus:dicẽdus cft po efle fanus. Si aute 
bácnaturá erient quà diximus:⁊ inter naturas pᷣdictas có 
putct:q: bó in moꝛbũ aut ín neutrü exeat fignificat . Pul⸗ 
fus aüt vniufcuiufqs ꝓpꝛius fi fit dignoſcẽdus: op; multo 
tépo:c antc ín fanís puideat hoĩbꝰ:vt coz naturalcs intelli 
gat quautates:qð nó pót cii in fanitate ꝑfectus eſt:neq; có 
trariũ patít quodlibet : neq multi fit cxercitij:ne q; multe 
quiens:neqs multũ plenus:neqs multũ cibo vel potu exina 
nitus:ncqp multi coitus: neqs multü calidus vel frigidus 
boc cü fucrit pót intelligi pulfus cuíufübet naturalis : au 
comutef in moꝛbũ:an in neutrü tráfducatur , Cũ á medico 
fitipoffibile ois pulfus pois cognofcere:nec vni? eriá ciuita 
tis indigenarũ pulfus poffiroifcernerc:fit neceſſe res natu 
Tales pulſum atemperamento mutantes oifcernerc, Sunt 
autẽ he:naturalis differẽtia mar] t femine : 2pleríócs:figu 







ra:etates:⁊ tempoꝛa:⁊ regiones:aer:cõceptiones:ſomnus 


⁊ vigilie. Differentia maris ⁊ femine:qꝛ pulſus mafculima 
io: foꝛtioꝛ eſt:qᷓ pulſus femine.Maſculus enim nature cft 
calidioꝛis ⁊ foꝛtioꝛis:⁊ motꝰmaioꝛis atq; exercitij. Femina 
rũ pulfus minoꝛ eft 7 debiloꝛ atq velocioꝛ:qð fit qꝛ femine 
debilioꝛes funt maſculis ⁊ minoꝛis exercitij. Minoꝛ eft er 
paruitate caloꝛis naturalis ad cõparationem maſculi. velo 
cius:vt natura ſepe iterando erpleatin feminis qð per ma 
gnum pulfuüm femel operabatur ín maſculis: vt rantum fc 
aeris trapatur ad refrigerandü quátü vnus magnus vna vi 
cc trabebat ín maribus.£^agnus ergo pulfus er magmtu. 
dine eft virtutis in omnes extremitates eum »ilatantes : ⁊ 
er nimío calo:e quẽ neceffe eft refrigerari. 3n mario cm ca 
loꝛe neceſſe eft nature maximũ aere mittere: z magne vᷣtuti 
neceffe eft multi oilatare ín maximo trabendoaerezvü con 
fequi£ vr pulfis efficiatur magnus:quanto enim maio: eft 
caloztáto maio:i velocitate operari nature cft necefíe vc in 
paruotpe magna quãtitas trabat acris in refrígeratione 
cũ aũt deficiat virt? necefíc € aer trabat ſpiſſus vn fit vtife 
minis velocio: fit p mafculis.s£óplerioncs fi fuerintcalide 
facit pulſum magnũ ⁊ velocem caufa trabendimultü acre 
in refrigeratíonem. S5í frígide paruum facit ⁊ tardó cau» 
ſa neceſſitatis parue refrigeratióís. bumide pulfus reddüt 
moll: fice durũ.Figure quía macidí pulfus maioꝛes func 
d craſſi ct fostíozes. craffi ex nimia humiditate pulſum pa» 


bent humidioꝛem et debilioꝛem: quia calozís funt minoꝛis 


dq macidi , Sed tamé pulfus eft fpiffio: : er ín multo tem 
poꝛe trabatfpiffum tantũ aerem quanti magnus femel in 
vnoimpetu trarit. Opoꝛtet aũt perquíra£ : fi macidi natu⸗ 
raliter (unt macri.Si em nó naturaliter fintznó butc noftro 
copetunt tractatut: oc quibus fumus dicturi cit oe pulfib? 
extra naturá oifputabímus, Aliqñ ds pulfus craffo:6 funt 
maiodes dp macidoꝝ: qð fitcü craffi fint calidioꝛes dp macidi 
boc conſiderãdũ cft ín feminis fimiliter;fed t pecranfiume 


3 beontce- 


; t Etates Vo pulſum mutata teperamento 
——— pabét ppter calorẽ refrigerandü natura 
lé:quonià calo naturalis multus cft in puerís:teperate ta 
mé magnitudinis c virturis:quí quáto eft mino: ranto eft 
velocio: :q9 facit paruitas virtutis quc ad trabendũ acre fe 
mel non ſufficit. Suuencs in pulíu nimiũ ſunt foꝛtes « ma 
gnũ babét pulfum: ⁊ inveloatate tẽperatũ:qð fit er caloze 
eoꝛũ virtute.Senioꝛes paruü tardũq; c oebile crar pꝛo 
pter coz frigida cõplexionẽ: vñ nõ eft neceffe multũ acrem 
trabícá refrigeratiois.sllie etates bis affines fm cà cui ma 
gi funt vícinàtes pulfum funt habentes:qꝛ cũ pulfus pic 

n velociſſimꝰ c fpifliflim?fit teperat?in mulntudinez parut 
tatc: c pulfus oecrepiti mim? 7 tardíffim? ⁊ detectiſſimus 
⁊ iuuenis pfecte iuuentutis marim?4 fo:tíflimus ⁊ in velo 
ditate « tarditste temperatus. £r caufis oícris fuperius có 
ftatq: pueri pulfus cum magis augmentent a velocitate c 
fpiffitudine minnif « maioꝛat vſq; quo ad — iuuentu 
tem deueniat᷑:vbi pulfus magnus ⁊ foꝛtiſſimus 7 in veloci 
tate c tarditate temperatus efficit quoad medictas pertin 
gatur, Cũ vero fencctus ſubeat paulatim ſuccedũt fupzadi 
ctís cótraría donec etas veniat decrepita ín à pulfus fit par 
uus c tardus. Tẽpoꝛa atiní ficut eer ⁊ autũnus: qꝛ tẽpera⸗ 
ta funt inter calidũ c frigidũ foꝛtẽ faciuut pulfum; omne em 
temperametá virtute cuftodit ⁊ augmentat: vcloaras aũt 
⁊tarditas caloꝛis funt téperata. s£ftas:quía eft calidiſſima 
pulfus reddit debilẽ ⁊ paruũ:male er coplexiói virtus fem 
per deficit: virtute vero ocfiacte nó poteft dilatari pulfus 
vr magnus efficiatur ; vn velor cófequítur ⁊ ſpiſſus vt ma 
guitudo aerís attrabatur.lDyeme: q: frigída 7 humida fa; 
cir pulfum tardi : parui: ⁊ detectũ. Paruitas ⁊ ocfecrío 
ex mala cõplexiõe cófequit: male aüt cóplexioni Ocficit vir⸗ 
rus, rardicas fit:q: multi opoꝛtet refriaerarizfed tamẽ pul 
fusin byeme foꝛtioꝛ cft d ín eſtate: qꝛ calo: naturalis inte⸗ 
rioꝛa retugit coꝛpoꝛis. 3n eftate caloꝛ diſſoluit virtutem: vri 
pulfum necefie eft effe maio:e quí ad refrigerandü fufficiat 
trabere acrc. poztet aũt intelligi:qꝛ vniuſcuuſſibet extre 
mitas tempoꝛis tẽpoꝛi participat ſibivicinanti:velut pꝛimꝰ 
menfis veris participat hyemis extremitati: ⁊ medius ip⸗ 
fius cft pꝛopꝛius: rertiug eſtati vicinus ipfius cõmunicat 
qualitatibus. Regiões murant pulſum: qꝛ in calida regio 
ne habitãtes ficut in ethiopia pulſum baber velocem: ficur 
eſtiuus. Inbabitãtes —— ſclaui babent pulſum 
aſſimilantem hyemali. Inbabitãtes tẽperatas regiões:vt 
pote fub recta inca moꝛãtes pulfus. babent mediocrẽ ver? 
nali ⁊ autánali equiparante, Regiones vo ínter bas pofi» 
te &m eas m pulfu funt babéde q eis ppíndozes cfleviden£ 
qð oc regionib?efie diximꝰitidẽ in aere íntelliga£ e alidus 
emaer pulfus faciet eſtiualẽ:frigidus byemalé:téperat?ver 
nalé 7 autũnalẽ. Pꝛegnãtes ín pulſu fimt mutabiles : quia 
pulfum faciunt magnũ velocẽ atq ſpiſſum:qð cófequi£: qz 
caloꝛ fetus calozem caz augmentat naturale, Arterie eim fe 
cundíne arterijs fetue fünt iuncte:c be vtreq; arterije mus 
lierü funt copulate: ficut ín anatomía noftra meminim us 
nos oiríffe, In virtute:q: vfq ín quíntü mẽſera eftpulfus 
mecuocris. Aires erm mulíebxesvfqs ad boc tépus funt me 
diocres: q: fct? adbuc pu? eft ⁊ oebilis neq; multü cibũ oe 
€arü co:pozib? ad fe trabít:; vii pulfus ínter velocitate z ſpiſ 
fitudíne eft temperatus. In fecto $o menfe víres earü inci 
piunt minuere:fetus em̃ maioꝛat᷑:natura grauat᷑: qꝛ maíoz 
cibus iam ab eo q̃rit᷑ quapꝛopter virib? defiaẽtibꝰ pulfus 
ocbilía tardus reddit᷑ Sõnus etiã mutat pulfüum:oiudim? 
q: calo: naturalíe interíoza petit coꝛpoꝛis ín fomno caufa ci 
bum digerẽdi. Pulſus adit in ínítío ſomni paruus eft c tar 
dus: medíante fomno rarcfat, ££ ibus aũt cũ digeſtus fitet 
p toti co:p? fc diuiſerit:cõfoꝛtat᷑ calo: atqs?t? et pulfus fit 
fo:tis atqs magn?:f5 tñ rarío: atqs tardío: . "oft abí $o oí 
geftione fi fomn? plonge£ vt fuperfiuíras erpellíoiffera£ 
pulfus fit oebilís 7 paruus atq ficut pꝛioꝛ tardus . vñ non 
opo:tet vt poftd cibus oígeri£ a fomno ercíten£ ad erpellé 
das cibí fupfluítates ficut egeſtionẽ: v:iná:fputa: emüctio 
ncs. Si aüt fubito quilibet excítef a fomno: aut peter vos 
&€ aut pter percuflione fiuc meti ab co egredietẽ natura 


3 o.trttj. 


bifturbaf c pulfus magn? c fostia cio peerqueqpatdi 
fpiffus íno:dínatus —*2 — S 
dts pulfus in Post reddi; eft cá naturalis à pulfus mm 
tata améto: cvnícuiqs bot ꝓpꝛiũ facit. £p5 at me» 
dicii ci pulfus cuiufdp a pp:io ftatu videat murati vt ter 
ligat cozpus a fuanatura turbata auquátula immnratioc, 
s aufanatural£ mutás pulfus cft bíptita: inre naturale ics 
atq; crtranaturá:be quibus oco auriliáte planius dicemꝰ 
in dbfcquétib? jn p:cfentíarü afit nó naturale incipiem?, 
¶ De mut noc pulfus ppter rẽ nõ naturalẽ. £ap.v. 
Auſa nónaturalis inter naturale ⁊ extra naturã 
eſt mediocris. £ft aũt hec quadruplex.ſunt em 
exercitia balnea cibꝰ atq potꝰ. Exercitia fifint 
tẽperata pulſum faciũt magnü foꝛtẽ veloce atq; 
ſpiſſum.Si erf funt intẽperata pumoz diſſoluit 
ſuperftuus mẽbꝛa cõſoꝛtant᷑ calo: naturalis augmentat᷑ fi 
cut inexercitio iã diximꝰ.Siðojexercitiaexierĩt tẽ pamẽta fit 
pulſusmagnus durus tardus atcp rarus:q; fi de nimíus fe 
exerceat virtus ſua deſicit.vñ necefle eft pulfus oeficiatz ca 
lo; naturalis oiffoluit atq; minuit , ez putare caloꝛis natu 
ralíe pulfus tardus atqp rarus.fit ex multo afit ezerdtio:oz 
hũoꝛes exiccanf pulfus ourus reddif. 3balneü in ouo reds 
di£ diuiſus:aut em̃ calidũ:aut frigidũ. Calidũ ad ẽ fiuc aer: 
in quit? fi ds tẽperate fc balneat pulfus faciũt magnũ foꝛtẽ 
velocé ⁊ fpiffum.téperatü enim balnei virtutẽ augmentat 
ppter oiflolotioné humidarũ fupfl nitará c calefaciens coz 
pus pulfum velocé faat ⁊ ſpiſſum 7 mollẽ ppter mébzozus 
bumectationé maxime fi balneũ fit oulcis aq: fi aat aliqua» 
diu mo:c£ q̊s in bainco fit pulfus míno: d fuerit ⁊ ocbilioz 
⁊ pmanet velocitas ficut pzi? ⁊ fpíflitudo: qð fit er defectio 
nc virtutís ⁊ diſſolutiõe büiditatis cozpo:ts ⁊ augmetatio 
nc caloꝛis ſui:ſʒ tñ ín mollitie ⁊ ouritie pulfus permanet me 
diocris:⁊ fi de tádiu iu balnco mo:cf quoad calo: diſſoluat᷑ 
fit pulfus paruus c ocfectus tardus vel rarus ficut nimius 
exercitãtes patiunt᷑ Balneãtes cũ aqua frigida fi fint craf? 
fi c medíocnter moꝛent᷑ ín balaeis fir pulfus magnus fcz 
tis d5 ⁊ velor : q: frigitudo téperata calo: naturzlé coadus 
nat & tate cõfoꝛtat. Si aüt moꝛet᷑ in ad fnsida vſq;d calo: 
naturalis fugiat in coꝛpoꝛis interioꝛa: facit pulfus parui ra 
rü atq; tardũ qð fedtur q: vᷣtꝰſuffocat᷑. Si maadí parue car 
nis i aj frigida balne ent ⁊ nó multũ mo:ent ibi:pulfus ce 
fecrus fit ⁊ tardus:frigiditas em ín rali co:pe cito mẽdꝛo:ũ 
interioza penetrat ex carnís paruitate 7 caloꝛ naturalis oce 
fiat ⁊ virtus mínuif vñ pulfus oebilis fir c rardus atq; ou 
rus:qꝛ oꝛgana frígidítate coftipan£ .s£ à vo inaá fi igida mo 
rent vſq;dũ calo: naturalis interioꝛa fugiat coꝛpoꝛis «frio 
giditas pꝛincipalia pcutiat m£bza fit paruiffum?z oefecriffi 
mus debilis durus atq rarus. sibus atit ex q̃litate fia aut 
quátitate pulfus mutat. S emquatitas fuerír multa fit pul 
fus n initio ino:dínat?:q: cibus in initio vᷣtutẽ aggrauat:q 
cũ digerat᷑ vᷣtꝰexcitat᷑. aggrauat quide db? dũ pmanet ín» 
digeſtus.Excitat᷑ vᷣtꝰ cii ia digerat᷑ cib? c p totü coepꝰ diut 
dat: vfi ai aggrauet cib? fit pulfus paruus : cái d tus exci 
te£ cft magnus. Si em̃ cibꝰ bf fit digeſtus⁊ poia mẽbꝛa di 
uífus:fit pulfus magnus toꝛtis velox: quia oum cibus bee 
ne oigerat: vírtus augmẽtat᷑ ⁊ calo: naturalis nutritur 
pulfus mollif:cófostaf d& t magnificat Si cib? cft paruus 
cíto oígerédus ⁊ p mẽbꝛa oifpergedus: fit pulfus min? foz 
tís t minoꝛ⁊ ínter duritiẽ c mollitie tẽperatꝰ.Ex q̃litate:qꝛ 
fi ab? fit calidus —— ſpiſſum ⁊ velocẽ:⁊ alia q̃ ſu 
eriꝰdixunꝰ. ñ frigi tardus rar? fi bũdꝰoꝛgana emol 
ant. por? q; $m fu cóplerioné pul(usvidef facere.ad erf 
Qq: paz nutrítz fm qͥſdã nulliꝰẽ nutrimeti paz pulfus mutat 
q: $0 diu mozat intra ftomacbü ficut ⁊ dibus mutat pulfum 
qð trfi facit interím od in ftomacbo vídef mocari. qp fi fit frí 
gidiſſima durũ faeit pulfus: fi tepída molle . Gliná circa pul 






- fusoperaf qð ⁊ oígeftus dibus: facit em eũ foꝛtẽ magnü d& 


⁊ veloce: fed tamen alíquantuli cibo mínoz .cibus erf ma 
gia d? vinũ coꝛpoꝝ € nutritiuꝰ.vini tñ acrio circa pulfüs eft 
vclodo: ⁊ dto in ſanguinẽ murabilío:.altj potus fi fint cali» 
dí pulfum veloce facitit ⁊ ſpiſſum:ñ aũt frigidi paruü c tar» 
Q8. bec cft mutatio pulfualis cófcqués ez reno naturali, 


Liber teptimus 


¶ De mutatide pulſus ppter rẽ extra naturã. Ca.vj. 
Amnunm mutatio ex re extra naturã confeque 
te taliter fit. Cauſa extra naturam eft moꝛ⸗ 
bus ⁊ accidẽtia moꝛbi ſuccedentia:que ex cau 
ifis nafcuntur nó naturalibus coꝛpus a qualis 
atibus fuisnaturalibus ad qualitatem extra 
naturam murantibus ficut iam diximus fuperius:que cum. 
fint muirec indefinitc:ab antíquis tame generaliter in ouo 
funt conclufe, Dicunt enim caufas pulſuũ in rc extra natu 
ram mutantes eſſe duas: aut oiffoluentes c virtutem diſſi⸗ 
panteszaut grauantes t conftringentcs. Cauſa diſſoluens 
⁊ diſſpans virtutem ablato eft cibi nutirrün : peflimitas 
quoq mo:bíaccidétia anime marimi doloꝛes fuperfluitas 
inanitiões.Virtutẽ grauátce c »ftringétes nimia eff plení 
tudo dboz:bumoz mulntuado:apoftemata frigidac calida 
« alía fimilia. Dicamus ergo pzius oe virtute diſſoluent⸗ 
bus . Virtutẽ oiflolueptes pulfum fzdunt paruti oefectus 
velocem atqs fpiffum:que cum plus diſſoluant vírtuté;tan 
tomagis pulfum debilitant c in rardítatem reuocant. Si 
Yobecoiffolutio plógetur £n vermiculoſum pulfus regre 
ditur ; ⁊ inde ín foztmiculofum reduaturzqui inter alios eft 
minimus⁊ ocbiliffimus atq fpifliffimus , lliquádo itẽver 
miculofus fit pulfus cũ fübiro diſſoluitur vírtus ficuti flu. 
xu fanguínís oe vena videmus veloce artert)e in pblebotos 
mía fiue ín vulneribus fiue oe naribug;aut cr oiffolutionc 
ventris numía 4 fimilibus:aliquando pulfus foꝛmiculoſus 
venit ſubitus: qð cófequitur có fubito cadit víta: vcl vᷣtus 
ficut ín fincopi videmus. Dicunt autem quidá ante foꝛmi⸗ 
culofus pulfum neceffario venire vermiculofus:fed ín finco 
píato fine vlla quãtitate tempozíe mutatur: 7 cito ín ver» 
miculofus regredit. Hic eft pulfus naturaliszqui ex diſſolu 
tióe venit virtutis." »arnculares aut qui ex ablatíóe funt 
cibi pulſum faciunt in initio paruum ⁊ debilẽ:q; calo: natu 
ralis adbuc permanet:aliqñ aGtaugmentatur:fcd fi fames 
diu perfeueret: calo: naturalis minuit. vndc pulfus fit rar 
dus paruus quoq t detectus.Si vcro paulatim oiffolua£ 
pulfus nimium fpiffatur. Outatio at pulſuum ex peſſimi 
rate mo:bo:ü fozmículofum facit pulſum. &lírtus ením con 
funditur t oiffoluítur z cõſumitur.Accidentidus aie muta 
tur pulfus ficut leticiaztrifticiazíra. "Sra enim pulfum velo» 
ccm fadtfo:tem atq; ſpiſſum. TVurtus ením c calo: naturae 
lis ereunt ín exterioza coꝛpoꝛis nimio oefiderio víndican » 
di.s£ft aüt hic pulſus inter duritiẽ ⁊ mollitiem temperatus 
Leticia:qꝛ calozem naturalem: licet parü extra coꝛpus emit 
nt:pulfum magnum facit;c mediocre ínter fo:té z oebilem 
tardus quoqg atq; velocem. Hõ enim refrigeratio necefíaz 
ría multa p:opter caloꝛis naturalis temperameta . Triſtitia 
ín interioꝛa cozpozis caloꝛẽ naturale reducit paulatím.vnde 
pulſum facít ocbilem paruũ ⁊ rarũ:ꝙ fi mo:ctur quoad vír 
tus confumatur:üt pulfus pꝛimũ vermículofus: oeinde fo: 
miculofits. Zimo: caloz£ ín interioꝛa coꝛpoꝛis ſubito ppellit 
naturalem:vírtusvo mõ quafi timida fugit:modo quafi oe 
fenfiua redit:q̃ᷓpꝛopter fit pulſus velox tremens 7 íno:dínae 
tus . Si vᷣo timoꝛ mo:eturt memoꝛia non amittitur pulfus 
redditur triſti ſimilis. Si autem tardauerít tádiu quoufqs 
oiffoluatur:faat pulſum pziusvermiculofum:ocbinc vo foz 
iniculofüm. Doloꝛ quoq; fi ín aliquo pzíncipali fit membzo 
ficut epate aut (tomacbo pulſum reddit peflimt:fs fi non ín 
piicipali fitméb:o:ficut manu fiuc pede 7 eft maximꝰ:facit 
idem qð ín membzo piinapalizoolo: ergo fiue in pꝛincipali 
fit memb:o fiue nó pzincipali pulfus faat foꝛtẽ in initio ſpiſ 
füm c vclocerm:quía natua ad boctantum mouctur: vt oo 
lo: ecpellatur cum qua virtue vitalís 7 calo: naturalis moe 
uetur:qui oolozfi permáfcrit quoad vírtus euanuerit : pul 
fug puus fit « oebilís ⁊ er calo:e velor fpiffus ⁊ inoꝛdinatꝰ 
Q3 fit:q:o0lo: interdà crefcit interdũ minoꝛatur. Mutatio 
pulíaser'ínamtione ficut ex diacria: aut fluru fanguínis 
de narib?aut oc venis:aut oc alijs locis:in initio facit pul» 
ſum paruum ⁊ detectũ:tardũ quoq; rarũ ez nímía inanitio 
ne venarum Quafi vacuum: qp fi moꝛatur vt virtus diſſolua 
tur facit vermiculofum t poft fosmiculofum. Si inanitio fit 
ſubita:facit vermiculofum poft founiculofum, 





¶ De mutatione pulfus pꝛopter res virtutum gra» 






inerant mo:bos : d fi ín vno tolo memb:o abun⸗ 
4 dent moꝛbũ faciũt Pm naturá ípfoz hu.⁊ natura 
'« effect membzozumzvnde moꝛbi nafcentes cy 
plemtudíne funt plures d quí naicũtur ex inamtióc, Ros 
aürincipimus a moꝛbis ex plenitudine naſcẽtibus: ⁊ Quos 
faciunt pulſus:ſed pꝛius oicendi fantvníucrfalrer: pott V0 
particulariter," Pulfus g vniuerſalis a grauantibus virtu 
tem moꝛbi cít paruus; oebilie ⁊ nó plenus, virtus em. ocfi» 
at ex grauítate humoꝛũ.detectione aut virtutis detectio ſe 
quitur pulſualis:qꝛ nó potcft dilatari in plenũ ꝓpterabun 
danti pu. fpiflus cft : qꝛ ex neceſſitate acre trabere debet. 
Virtus autem victa cr Dumozibus pulſum facit in. zdinati 
ficurígnís mulris lignis aquádo ſuppꝛimit᷑: auqn emer? 
git.Quandovᷣovᷣtus multũ eft grauata m ulríplice otc erfira 
tcm pulſuũ neceſſe cft faciat:fcs in magnitudine autvirtute 
3utin vclocitateautouobus fiuc pluribus fiuc etíam pau 
c&o:ibus. ££ ü aüt virtus cquiparet humoꝛes:numerũ raar 
equalẽ oíuerfiratümagnos.1.cquales minoꝛibꝰ:⁊ fi ab Due 
mo:íbus virtus vínca£ parui « ocfceri funr pulfus: pluſqᷓ; 
ops fo:tcs efficitur : « ecórrariozalign virrus ep quiDufdà 
nocumentis fubito mouct 7 repente terit digitos cu⸗ Quie 
fcat pulfus q̃ percuſſio fuperflua cfíevidetur. Sui? ca:eſt qx 
cum natura quíefcat (übuenit aliq nocumentü: vnde mos 
uetur ínuita vt ab illo nocumento fe ocfendar ; aliquando 
ocficit virtus ín tẽpoꝛe morus: vnde quicfcar necefle eft; et 
psopter bocínterouas fiuc tres vna pcrcuflio minus ap» 
parct:pic eft pulfus vniuerfalis er penitudincvenite virtu 
tuté grauáte , Particularis eftcr fanguine per totũ coꝛpꝰ 
fc oífpergente:quia magnus eft c velox:⁊ er fanguinis c3 
lo:c temperatus ínrer durũ mollc;tactusvo cius calidus, 
Si auté ez cole , rub. fir velor ⁊ ſpiſſus catidiffimus quos 
q; ⁊ durus ⁊ inoꝛdinatus:qð contingit ex ficcitate cpole.ru, 
£^ fi abundantia fit cx phlegmate facit pulfüm minozcim ⁊ 
tardioꝛem mollioꝛẽ ⁊ minus oꝛdinatum. £1 cr cpoie fit ni 
Sra: facít qð ⁊ pblegma:fcd tardioꝛẽ ⁊ durioꝛẽ.Cũ aute für 
pumo.ín coꝛpoꝛe putrefcat: vt feb.facíant pulfus faaiüt ma. 
gnũ velocem ⁊ ſpiſſum inoꝛdinatum ⁊ ín tactu calidus. zeit 
autem pulfus maíozvel míno: £m qualitates humoꝝ abus 
dán. $5t bumo:es putridi er chole.ru.ſint 7 multi: pulfus 
⁊ ſpiſſioꝛ fit ourío: qs « íno:dínatio: : fi parui fint fit mínoz 
qᷓ 19 quem oicám?:fi ex phlegte fit paruus tardus t nó ou. 
rus:⁊ ppterburmectationé pblegmaris nó inozdinac? , Si 
autẽ humo.putridi ez cpole.nig. fint; faciunt pulſum ſupꝛa 
dictum: fed durũ propter ficciratem cpolere nígre, — 
¶ De pulſibus apoftemata fignificantibus. &ap.vítj. 
Singula mẽbꝛa ín quib?bumo.fc coadunant:vt 
lapoftemata aut alios moꝛbos faciár neceſſe €. 
Mos aürindpiamus quíd apoftemata faciant 
fn pulfib?, Zipoftemata g multis modis funt oi 
uerfazaut cm calida funt apoftemara: vr ex fans 
guine nafcentia que pblegmoncs fünt vocatazaur er chole. 
rub.⁊ oícunt berifipilazaur er pblegmate: c vocant simíaz 
aut ex cbole.nig.que fclíros funr dicta: aut etiã ppter loci 
vbi fiuntzficutin cerebzo:ftomacbo:manu:pede; aut ep mẽ 
bꝛoꝛũ ſubſtãtia ficur carnofa aut neruofa vel multi venofa 
nimisyc arteriata t fimilíazaut ex menfuris apoftematü : fi 
cut fi magna aut parua ſunt.Cũ gapoſtemata tot diuerſi⸗ 
tatibus fint facta:necefic eft vr « pulfus &m hoc diuerſent᷑. 
Eſt autem pius incipiẽdũ oe pulfibus d fiit er pblegmo» 
nib? "»plesmó inqua cft infiatio extra natura: d fit ez ſan⸗ 
guinolétis hu.in quedã mẽbꝛa cófluentibus 7 eadé extẽdẽ 
tibus atq; implẽtibus cũ venis carterr)s ibidẽ manétibusz 
bücfemp fequunt durities ⁊ doloꝛes ⁊ pow; oppilationes 
ꝓpter ump:effiócs:cü poꝛi oppilent fumꝰnõ egredit: vndc 
ibi coadunatus neceſſe cft caleñat ⁊ putredinẽ faciat. D^ f 
magnũ fit apoftema:aut in pꝛĩcipalibꝰ fit mẽbꝛis: facit feb. 
Febꝛes aüt be pulfus ouz paruü debilẽ velocẽ ⁊ inoꝛdinatũ 
ficut ferrá faciũt.Durities ꝓpter extenſiones arteríaz cft. 
Paruitas 





£ beoríce. 


ruitas propter buríciem ſubſtantie oꝛganoꝛum et ocfce 
Spariin usq: oure arteric virtuti nó obediũt oilitátí, 
befectio virruris dilatare organa nó pórfm ꝙ opʒ.Tleloci⸗ 
tas fpiffitudo funt ncflaria ad nímt) refrigcrationé caloꝛis. 
£um «if ocfectio virtutis femel aerem traberenó (ufficiat 
opo:tuit ſepuid repeti qóvno ipetu neqoat impleri.Miuer 
ficas aũt equter dilatari nó ꝑmittit.vñ partim Pr magnũ:⁊ 
pris fm paruũ opoꝛtuit diuerſari:q̃ diuerſitas appares lub 
digitis:nomen ferre ex imitatione accepit.hec cà eít cuiufls 
in apoftemate calido.i.duri:parui:debilis:vᷣelocis:ſpiſ:⁊ ĩ⸗ 
o:dinati, £us5 yo omne apoftema Qtruo: tpa pabeat.initiuss 
augmẽtum:ſtatũ:⁊ ocdinatione, neceflc cit pulfus $m qura 
tes diuerſari tépos. 3n initio mín? b5 duricici.vñ magn?cft 
⁊ foꝛtis:veloxc; atcp ſpiſſus ⁊ parü oiuerfus. apoftema eii 
ín initio non adeo cft foꝛte:qꝛ ouridies nó nimis magna eſt. 
Virtus $o adpuc nó eft granis: vii o:gana adbuc poruerüc 
dilatari.Caloꝛ magnus ín initio:vñ velocitas eft zmagniru 
do.Diueriitas nó cft multa:q; ouricies eft pua. 3n augme 
to aũt cade funr »fideráda:fcd ti maíozadaz marte ouriciea 
que plenitudine comitat᷑. ££ctéfio toiuerfiras ĩ hoc augmẽ 
to ops fint maiozcs.cft atr pulfus paruꝰ.Cũq; ad ſtatũ puc 
niatur oĩa d diximꝰ augmetátur;marie ti ouricies ⁊ diuet ſi 
tas ĩ ſtatu ſunt foꝛtioꝛa ꝓpter ſupꝛadicta:tũc aürpul.us cft 
debiliſſimꝰ. velocitas:⁊ ſpiſſituão augmẽtatur:vt caloꝛ nio 
mius retrigeretur. In ocdínationevel ai diſcedit apoſtema 
£t diſſoluuntur humores: vt apoſtema terminctur : opoꝛ⸗ 
tct vt pulfus inani reducatur qualitates:aut ci oiffiperur 
ſubtilẽs:groſũ indurátur ibidem pmanétes;z apoftema in 
ouriciem mutatur. vn pulfus ourio: eft 7 ſubtilioꝛ.qꝛ oꝛga⸗ 
naín latitudiné c ꝓfunditatem ex fua duricie nó odarárur, 
3E: aüt mín? velocitatis pprer diminutionẽ caloꝛis:qui qz 
paru? eſt:nõ ops refrigeran. bec eft pulfus mutatio cr apo 
ftemate calido, 3a mutatóe pulſuũ ca ſubſtãatie mẽbꝛoꝝ:car 
noſa nó hũt oz neq paruũ:neq; oiueríus, ncruofa hñt ou 
riſſimũ.ex daricia.ſ.neruoꝝ c puſſuũ ex duricie nimia:⁊ fos 
titudine doloꝝ:q: fenfibiliffum? eft loc? neruoſus. Diuerũ⸗ 
tas d$ eft ín vna c vade ferrara O^ fi magnũ fit apoſtema ot 
uerficis pec fit tremedũda:qð cr oífteéfióec ouricie eft bu 
pulfus mato: p in alis pulfib?.bec ouab? ex cãis ſeqᷣt:ma⸗ 
gnitudine.ſ.apoſtematis:⁊ duricie nerui.vñ pullus ide pari 
tur q c choꝛde araiszQ cum ntmíB extendütur:nó pcutiios 
ni acquieſcũt:ſed por?poft lósum tpe tremũt.Cuʒ aür apo 
ftcma eft in locis multüvenofis:pulius minozis ouricici cítz 
⁊ molliciei maiozís.Dec em memb:a neruofis funt molioꝛa. 
Si apoſtema ĩũ mẽbꝛis eft arteríatis: pulf? magnꝰerit:ex ni 
mictatc caloꝛis.diuerſus ex paſſione coꝛdis fubita nulla me» 
diãte cà in mutatiõe ppter locũ.Si epoftema fit in ccrebꝛo: 
pulſus fit ficut in.neruofis mẽbꝛis.Si in epate pulfus erit fi 
inis mẽbꝛoꝝ venofoz pulfui, &i t mẽbꝛis coꝛdi vicinis, 3n 
coxde eri nullũ apoftema pót effe aiali viuo erfite ; fit puit? 
arteriatis funiltim2.bec eft diuerſitas pulſuũ er caloꝛe apo⸗ 
ſtematũ.⁊ pptermébii.alíaf calído apoftemati aliqð accidé 
tii cuenit:⁊ ideo cõpoſitꝰfit pullus er natura apofrematisz 
accidétis:acadés aüt ppter mẽbꝛi apoftemoft cà alio colli» 
Sationz ficut fpafmus quem bó patitur er apoftemate oia» 
pb:agmatis:c cr colligantia.f.oiapbzagmatis t cerebꝛi p» 
pter mẽbꝛi actiones apoftemofí: ficut eft cozruptio digeſtio⸗ 
nis ex apoftemate in ftomacbo:4 ficut anbelit? ⁊ fuffocario 
ex pulmone apoftemofo. $i: alia accidẽtia apoftemati cx 
trancaficut fincopíszoolo: capítis:: c alía bmót oe dbus oí 
cemus ci oc fingulis accidẽtibꝰ oífputabim?, be funt muta 
fioncs pulſuũ ex calido apoftemate er (anguie nafcete, 2l 
ftemata ex cbo.ru.nafcétia d vocanf berifipilazpulfus faciür 
fpíffum atq; dutũ: qð ex caloze« ficcitate contingit cbo.rub. 
oíuertusqs er nímta duricia.Si frigidũ faerit apoftemac ex 
— tardũ ⁊ rarum videtur facere.nõ cim eft 
multũ neceſſe refrigerare.moilis etiã cít pulfus ppter pble 
gmatis bũiditatẽ:nõ diuerſus ppter paruítate duricie Si 
apoſtema eft er cho.ni.pulſualis ſeqͥtur ſubtiutas. ouricics 
€tià ⁊ tarditas atq raritas.diuerſioꝛ hic eft alijs:⁊ hoc cau 
fa durieiei: ops aũt intelligat q: quãtitas buf? mutatoio:in 
uultitudic ⁊ paucitate er apoftematis eft cófideráda quáti 


Fo.xxxiij. 


taze ⁊ ex mẽbꝛoꝝ nobilitate ⁊ ecõtrario.Si em apoftema ma 
gnũ eſt: ⁊ in aliq nobiliũ mẽbꝛoꝝ ficut cereo autin epate 
aut in ſtomacho:magna € foztis eft mutatio.Si paruũ cin 
edefeumanulequirurcontranum, —— 
» pulfibus cerebꝛi paffion£ fignificátibus. 
zz. €m ad poffe nfs oc gñibꝰtracta a 
tü:c (uffidi [éter oixerim?oe otuerfitatib?tisoz pul 
Ifuum:ops fubfequi tractatũ oc pulfib? in qoufls 
méb;is ab alijs morbis nafcétib?. Moꝛbi ĩ coꝛpo 
fru medbꝛis lunt multi;f5 tf pulfus faciẽtes.aliqͥ fibgnuice ſũt 
ſiles.aut q: moꝛbi fpecicten?fibi »fimilárurzant in cãis:aut 
etiái mẽbꝛoꝝ fubftárys.vn abbzeuiadus eft tractatꝰcũ p df» 
dam boz pulfus alioꝝ mebꝛoꝝ cognofcütur. 3ncipicdus 6 à 
moꝛbis in méb:is naſcẽtibus aiatis:ficut in cerebzo ꝓcedẽti 
buiq; ab ipſo. Dicẽdus eft 6 que p ipfa pulfuii fir mutatio. 
&»oibi ĩ cerebꝛo naſcẽtes ſũt:aut trencfiszaut mania:aut le 
tpargia:vt fi excitatio fónizogelatio:epülepfiazapopleriaz 
ſpa mꝰ:medꝛoꝝ mollicics, 3renefis € apoftema itra cerebꝛi 
pellictas quaz natura ẽ neruoſa puü faaze putfus:fpiffumz 
fo:te. c ſeſiuu Q4 a loco fuo femoucat apparéte 3E 2 ouricica 
pptapoftema: € oefenfiócs.in neruofts em̃ eft mẽbꝛis.at 
uitas ꝓpter duriciẽ dilatationi ĩcõueniẽteʒ.ſpiſſitudo vr re 
frigeret caloꝛ.foꝛtitudo:qꝛ in his moꝛbis virt?cft foztioz. vri 
quidã moꝛbicii m bie infirmitatibꝰ ſubito erigũtur:⁊ ꝑa.ſſo 
res:⁊ garriẽtes efficꝛũtur:qð er coꝛruptiõe meti ſequit᷑.di⸗ 
uerſitas ſit ex incõueniẽti dilatatõe oꝛgani.Cauſa duriciei t 
oiftéfionis ex fo:tirudine vᷣtutis.vñ fitvr pars oilatef. Pars 
$0 apparct ſenſui qfi a loco fuo furfus mouent n aür moz 
bus ex cholericꝭ eſt hũoꝛibꝰ: fir puilus tremebũoꝰ er cà quá 
ãtea diximꝰ.hoc ar. maric fi pricirates fint ſicce.augmẽtat 
em duricies o:gani iterdũ: q: pulfus'reddi£ magn? i prcí 
moꝛbis:qð cótingit c apoftema parui fit:necipmofteds£ 
pelicale cerebꝛi aut hñoꝛes pplegmatía:nec pmirtüz dilata 
ri. Aliqñ in boc mozbo oilatario velocioꝛ eſt dp conftmeriozet 
cõſtrictio vec: d dilatatio:cuius rei cá eſt:qꝛ apeftema 
calidũ in pelliculis cerebzt 7 ↄtinue febꝛes et iputredie funt 
humoꝛum: quas apoftema faat cum calenũt: dilatatio cft 
veloc.oꝛ cũ purimꝰ fir caloꝛ:qꝛ aer trabi£ nec. ſſario in cale» 
rc coꝛcis refrigerado:⁊ cõſtrictio rarcio: vt aeris frigiditas 
fit ab&dátio: incoꝛde.Cum hũoꝛes erf fint piures ↄſtrictio 
veloao; ẽ:⁊ dilatatio tardioꝛ:qð fic. necefürate putredies fu 
moz erpelzte, vocat aür pullus ↄſtrictiuꝰ à in-oibus eft fe 
bio? ex putrcdie nafcetibus. £um em̃ caloꝛ purredinib? fit 
maioꝛ dilatatõis fue in initio iceſtinãtioꝛ:qð fir ex ſupꝛaci 
cis cis.bmói für pulfus in frencfi. In maniacis t meiicbo 
licis ſũt plurimi:lethargicꝭ) z mte Mipatꝭ pulf? ft magniz 
⁊ debiles:molles:tardi:atq; ran oiuerfitate eſtuoſi:qð õ cz 
qꝛ pplegmatici hũoꝛes ín cẽrebꝛo ſunt naſcẽtes:aut de alijs 
meozis ad ipm currẽtes:cerebꝛũ q; püidus eft méb:ü, vi fit 
neceffe pulius mollioꝛes fint. pplegma ín bis moxbis putre 
te. nõ foztes facirer pulfus ops minoꝛ ũt:qꝛ er nimia pu 
midirate eft debilis.ex defectiõe vo vírrutis cii DGidirate oi 
uerfitas € cftuofa, q: eri hũoꝛes funr frígidizpulfus rarde» 
fit « rarefit.sDa.vo oirit.aliafi ín boc mo:bo pulfus duplicis 
eft ꝑcuſſiõis:qꝰ fedrur cũ hũoꝛes im cerebꝛo augmétátur:d» 
bus eiꝰ pellícuie diſtẽdunt᷑ ⁊ oꝛgana induran£z a motu fuo 
tẽpeſtiuo pulſꝰad duas peuffióes miouet. Moꝛbꝰ cui tbim 
na grece vocat :latine vᷣo (fi exꝑgetactio a ſõno ðꝛ:qͥ a frene 
fi cietbargia diuerſat᷑: icer freneticũ cethargicũ mediocrẽ 
habebit pulfus:afíumila£ aũt interdũ frenetíco:f$ eft maioz 
vel mollioꝛ ꝓpt᷑ pblesmaricoe bu.Ecerebzo : d in velocitate 
⁊ fpiffirudie eft mediocris neg tremebüdus fit. tremo: em 
pulfus ĩ maniac ⁊ freneticis erficcitate (ua ↄtĩgit. Pulſus 
in ↄgelatiõe qͥ moꝛbꝰ eft im cerebꝛo:et »ftíparióe z E verras 
lis puppis er hũoꝛibꝰfrigidis ficc! fitis eft lerparaicia:fs ti 
durioꝛ ⁊ foꝛtioꝛ:⁊ minꝰ oítterfio: ; qð er ficarare fir. hũidita⸗ 
tes em̃ Vtures oꝛganoꝝ emo'líüt. diuerñtas aũt femp fct 
detectionẽ. Sn hoc o moꝛbo pulfus tactu € calid?. Apopie⸗ 
pa t cpilepfiazer 2ftipatióib?vétriculoz cerebri naſcũtur:⁊ 
bocer grofío pblegmate.vn regitiuae motíua $tutes patiũ 
zur fi cp in ſabſequẽti libzo dicturi (am?. bí vrriqs mobi 
gulíusin initio [no facit tbetinoſum ex —— 


apii, 


Ziber feptittius 


lard cerebsi q̃ multitudinẽ collegerũt hũoꝝ.Pulſus atít ana 
r:ralib?faís qutatib? nómutárur nifi ꝙ tbetirofi efficiunt: 
fcd cũ mo:bíi augmétant « »fo:tátur: pulfum tardi ⁊ defe⸗ 
ctum faciunt. cr ocfectione virtutis rarum:ꝙ fi nimiũ deti 
cíatín fpiffitudine pulfusmutatz4 a fpiffitudie ín vermículo 
fus.avermiculofo in foꝛmiculoſuʒ.Spaſmꝰqꝛ nerui er nimia 
oftriaóe ⁊ ocfectóct adſeinuicẽ coadunatóc patiũt ⁊ ĩ extre 
mitatibꝰ fuis ↄbũtur:diſtẽdit arterias:⁊ vt nó ꝑfecte dilata 
re valeár ĩdurat.vñ pulfus dfi tremẽs cffici£:fs tn nó tremit 
f5 ſaut poti?:q ci oilate£ fagittearcü exeũti aſſimilat.cũ $o 
oftrigif dfi ín fuf fundamétus odabi£ : vt ín dilatiõe jfi ma 
£n? cer duricie dfi foztis videat:fcd nó eſt:qꝛ inter magnü 
€ paruũ mediocris ſit:⁊ inter foꝛtẽ c debileʒ:tñ mediocritas 
fua nó apparct tremoꝛis cà. hiceſt in ſpaſmo pulſus:cũ ces 
organoꝝ ptes ínter fc eq̃liter ocftédütur:cus 2t nó ; fed ps 
multũ:pars 9o paz extẽdiur oiuerfus dfi ferrat? reádit 1n» 
ter veloce ⁊tardũ medi?, QSeb:oz meliides ⁊ paralyfis fo 
lent ex »ftípationtb? nerui incipiétis a nucba fierizaut exiã 
ncrui ad panes mébzum venictis:cü prout ops tus rri&re 
nó poffit.bí mo:bí pulfus facit paruũt detectũ.augmẽtati 
rarũ 4 tardü: cus plis 2fo:té£ ſpiſſum:ſʒ nó eq̃liter reddũt. 
ot mftas effi peuffióes razas vna due ve fiũt ſpiſſe.vñ 25. 
ũc pulſum vocat fpiffus atq rari. bi funt pulius d ex cere 
bꝛi t fuoz neruos moꝛbis naſcũtur.Rigoꝛes aũt febꝛiũ moz 
bis attinẽt neruoꝝ: ín qbus han Ifus dfi in fundũ relabütur: 
€u5 oꝛgana ab extremitatibꝰſuis ad centri collicatur.boc có 
tíngit:q: calo: ñlis ín ĩterꝛoꝛa fugit coꝛpis.Sufficit nobis oí 
rifle oc pulfib? cerebzí « alioz atatoz mẽbꝛoꝝ mo:bos figni 
ficátib?. ps iteʒ dicamꝰqͥd ſignificet pulfus mẽbꝛoꝝ pecto 
ris fpüalíus fibi adíacétiti:ficut fqnácbià feu —— 
moniã:ſeu pleureſim:empima:emopthoym fiue phthyſim. 
¶ De pulfib? mẽbꝛoꝝ ſpũaliuʒ paffiócs fignificárib? £c, 
——— ED uínátía eft i lacertis gutturis calidũ apoſte ma 
TAa | ZLacerti ficit oixim?oíuerfts cr fubftáttje 2pondi 
tur.fupío:a ei carnofa iferioza neruofa atq; choꝛ 

esi Idofa, vh fit cam apoftema ín pte fit neruoſa pub 


in 





fum tbetinofus facit : durũ ⁊ ferratü: paruũ atqg 
fpiffum:ficut alibí (am diximꝰde neruofis apoſteinatibꝰ.Si 
in carnofa pte fitzpul(us magn? t eftuofus firzqui fi cft mol 
lio: ⁊ eftuofio: nũciat piplemonià. fi er matería apoftemat] 
in ptc carnofa abũdet: neq; ibi diu moꝛari poflit infirmítas 
ín pulmone oucta periplemoniá facit. fi pulfus fit durioꝛ:et 
augmẽtetur rbetínatio ⁊ ferrature oíuerfitas futurũ ſpaſ⸗ 
mum nũciat:qꝛ apoſtemate creſcẽte pati£ neru? t ex neruis 
cerebꝛũ ppter colligãtiã neruoz ad pᷣm:ideoq; fpafm? neo 
ceſſe eft 5fiderc£ :qp fi apoftema nimiũ egcreuerit vt firm? 
— ide fuffocari pene pꝛclitari:pulſus paru? t rat? erit. 
i virt? nimii ocficiat pulfus eft our?:c boc ↄtingit c iam 
11029 ppe ſit.anbelitꝰ mafciE er canaliũ pulmonís ↄſtipatio 
nib?oe groſſo polegmate faciẽs pulfus diuerſum íno:dína 
tum:hũoꝛes faciũt puifus paruti t debiẽ:virtute vo b&o:es 
fupante fit pulfus jfimagn? z fo:tís:cus aüt moꝛbi medio 
ariter ↄfoꝛtẽt pulfus fit fpiffus « pu?. Sí $o mo:b? augmẽ⸗ 
tct vt ifirmi 9r2pene ſuffocet:ĩ raritatẽ mutat. Ex 5gelatóe 
calo:ís naturalís$Pocfidés duꝝ facit pulfus. 3n piplemóía 
pulſus erit ficuti letbargia:in magnitudie: mollicie:⁊ eftuo 
fitate. In lethargia er hũiditate eft pplegmatis: oꝛ cá eft le 
tbargíc:in piplemonia maío: diuerſitas:⁊ eftuofitae ppter 
molliciẽ fubftitie cerebꝛi:⁊ caloꝛẽ apoftematisc tbetinofita 
tem fi uf.zkiafi aũt ín boc pulfu ſuccedit diuerſitas buplíds 
pauftióis gð ex magnitudiĩe fit apoftematís 7 fo:ti thetinoñ 
tatc ſubſtãtie pulmóts.vfi e? pellicule ⁊ ſube oꝛganoꝝ orfté 
dátur ín vírrute c befcctióe: velocitate qs « fpifirudine pul 
fum debilẽ necefle eft eſſe: p:culo moz;bi 7 moleftatióc na» 
tuzc.vn alios in pulfu ifto vna ſupftua aut minꝰ eft ꝑcuſſio. 
*»iem virtute füpet infirmitas iterouas vel tree fupflua e, 
Si Yo füpetur 3rius 5fedtur.Dác periplemon:à alía feque» 
tur acidetia feb:ís.f acuta er materíe apoſtematis putredí 
ne € vianitate Gus a co:de.conftipatio métis fejtur ex colli 
gãtia cerebꝛi ad pulmonẽ ín bac paf &t aũt fortioꝛ fit febꝛis 
pulfzm velocẽ & fpiftus facit.fi »ftipatio mẽtis maioꝛ fit pul 
fiis rar? ſit. Pleureſis cft apoſtema ĩ pelictís coſtaꝝ q̃ funt 


neruofc.becfacit pulfum durũ oiuerfus € ſcrratũ:qð vt dixi 
mus ex apoftemate in neruis colcquiturzqs vcro bunc moz? 
bü femp fo:t[ feQtur tebꝛis:pulſuʒ magn necefic € cffc ppt 
6 dunciẽ oꝛganoꝝvelocẽ ⁊ ſpiſſuʒ nó ficmagn? ad acre lutrio 
aat attrapeda. Pleureſis aür ex cbo.ru.nalcit : ant oc ſan⸗ 
gic.aliqũ chá oc pblegmate:z h̊ rarim̃me:ſubtiles em̃ pelli 
cte nó groffos hũoꝛes:ſs ſubtiles vidẽt rccipe.fi 6 fit excho. 
ru.pulías facit fpiffiffimi.fi o er fáguie mediocré.fi cc pole 
mare paruũ.vñ ops intcllig: materià mo:bi cz — 
tudinis ⁊ q̃ accidẽtia nũciet futura.Si em pulius eft fpilifit 
mus:aut ꝑiplemoniã:aut defectionẽ nũciat nimiã:aut ſinco 
piz:q; ci marería fit oe cho.ru.ex ſubtilitate ⁊ veloatate (ua 
€ iítabilis.fi 6 currarin pulmonẽ:in piplemonià fe murar.fi 
ico: autín fincopím fe mutabitzaut ip defectionẽ nimia. boc 
aüt fit exvicinitate coꝛdis ⁊ pulmõis ad loca mo:bi.fi $o ſpiſ⸗ 
fitudofit pua: aut ↄſtipationẽ mẽtis:aut apopicriá:aut alie 
natíonem mẽtis furura nüciat.fpiffitudinis em puitas pble 
gmatis matería oemóftrat.ci atit fum? frígidus c bnid7 ce 
rebꝛũ aſcẽdit:hos morbos neceffe eft faciat. Iterũ diuerſi⸗ 
tas ferrata futurã ſalutẽ plufc? piculũ denũcũt:qꝛ fi debis 
c pua fit velocitatẽ ſanitatis denũciat:puitatẽ ci ⁊ debilita⸗ 
tem materie demoͤſtrat. Si vᷣo bec ferratura cft foꝛtis c mul 
ta:diuturnitatẽ moꝛbi nücíst: gp fi virt?infirmi pua fit ⁊ oce 
bilis:velocitas ſignificat mo:tis.ft aũt foꝛtis:anitatẽ poft 
longũ de oftéditzaut ci oiffolutione ⁊ oeftructóe materiez 
aut eiuſdẽ purgatíóc:aut ín alia mẽbꝛa mutatóe;ficut fii pe 
ctoꝛis mute£ 2cauítate:c tiic empíma vocat abfolute: aut 
fi in pulmonẽ c vulnera facit atq; vocat pb Jmói aũt 
ẽ ꝑulſus qué pleurefis facit.⁊ caloꝛiseundẽ oluerfiae : ⁊ d 
ca ſequũtur accidẽtia.Empima⁊ pectoꝛis:⁊ pulmóis putri 
€? € ſcreatꝰ:⁊ pbtbyfis vocat.c i finc venit czlidi apoftema 
ti$ qð cft i mẽbꝛis pectozis.bic mo:b?pulfus facir ox. ffur.ü 
⁊ (crratiffimá. vclocem ds ⁊ fpiffum. €i $0 maꝛeria in putre 
dine mutet natura qñq; oígeriEz emitnit.aligh vo ĩ natura 
1pa patit᷑.vñ pulfum facit latũ moll£ ocbíles atq; rarũ.Lati 
tudo fit ppter materie bumecrationem in mẽbꝛis.debiaras 
€r inanirióc eft ſubito raritas er magno oxfiderio fit traben 
díaerís. Phtbyſis cít 2fumptio ⁊ exiccatio méb:oz coꝛpis 
eft ghalíter trifo:zmís:aut er calido apoftemate pecato:ís. vr 
Co: ex vicinitate calefit:t büiditas eius ericcat.« fir arterie 
vñ pectoꝛis fundamétü exiccat᷑:aut cx ſincopi quá acuta fed 
tur te. in qua neceffe eft medico vinũ oarc, Glinü aũt autert 
fincopimz coz exiccat:⁊ inde ofa mẽbꝛoꝛꝝ paríütur fundamẽ 
ta:aut ex mala cópleríóz ca.⁊ fic.ín toto coꝛpe:in q̃ infirmi⸗ 
tate neceffc e(t medico aquá frigidázautfiem cibũ dare.vn⸗ 
de ficcítas pmanet ec neceffirate:caloz em in frigiditatẽ mus 
tatur.t p boc pumectatio caloꝛis fubalis exiccat᷑:ſitq; decre 
pitti co:p?.vii boc gen? pbtbyfis voca£ fenect?:quoz trium 
vnũgðq; pulfus babet ppziit.c ofa vem vnũ.pꝛimũ ci ge 
nas facit pulfum debilẽ: parui atq durũ. R2 cbüitae ci?:qz 
ex logo tpe ocficit virrus ppter vitii apoftemazís: c calefas 
cione coꝛdis:paruitas ci? cx oefectóc eft &tutís in oiitádts 
ꝓganis:duricies ex oefectióe eft Ptutis toti? co:pis.velor t 
ſpiſſus ppter caloꝛẽ. Scðm gen? pꝛioꝛi affimilat in pulſu:ſ⸗ 
tn mín? eft velox cfpíffus:q: ſiccitas eiꝰgñis maioꝛ cft quã⸗ 
titate cac. vn aliqũ aufert calo: t ꝑPmanet ſiccitas. Wenus 
tertii pꝛioꝛi efr i pulſu aſſimilãdũ in puitate:debilitate cou 
rice, 3n 5 eifi gñe nó eft caliditas:f5 frigiditasc ficaras.bec 
funt pulfud ena pbrbyfi attinétia. pulfus $o ibis trb?vEs 
cft ile quía vulgo vocaf immntabilis.Dic $o vocat pbrbyfi 
cus paru2:oebilie: our? atq» ſpiſſus.a vulgo aũt vocat um 
mutabilis.Sed th tertíü gen? in frigiditate caret fpiffitudie 
4 pulfus &at qué candá ſoꝛicinã vocát cx tutis defectiõe q 


invna pcuſſione aut ín multis ẽ:⁊ in hocpulſu quẽ inclina 
vocamꝰeius ſubtiliseſt vtraq; extremitas:⁊ in medio gromũ 


tàs:ficut (am diximꝰ in pulſuũ gñibꝰ. loc em gen? ex defe⸗ 
ctóc $tutis nafa£:qui pulfus extremitatẽ bꝛachio attinétes 
ncc pót leuare ppter carnis grauítatem:neq; ad manuum 
ptingit extremitate ꝓpter oefectionem. Iſta funt pulſuum 
genera que pertinet ad pectoꝛis membꝛa. 
¶TDe pulfibus pationem fignificantibus 
memb;ozum cibalíum, Capi.xj. 


Theorice. 


Oꝛboꝝ ín cibalibus memnb:is naſcentium ques 
idam in primo digerẽtibus ficut ín ftomacpoc in 
ceninis nafcüturzaut q̃dam ín fcóo ſicut in epa» 

V X cezaut in tertio ofgerénb?: ficuti co:pis mẽbꝛis 
L3» oibus. 3n ſtomacho apoftema calidum nafcitur 
fiuc frigidũ:qð »fcatur cü i ftomacbo hũoꝝ curfuszaut cho 
Icríc? cft aut (anguinoletus;aut pblegmatic?:aut melácpos 
licus.Aliquãdo tà bí ín ftomacbo occurrétes nó faciũt apo⸗ 
ftema:f5 quelibet alii mo:bũ:ſicut oolozem fiuc ſingultũ an 
fiam fiuc faſtidiũ.abominationem:vomitum:nimium de 
ideríii ad potü vclad cibũ « ecóucrío.ad malos q; moꝛbos 
ocfideríum qui malas qualitates facitit quas dicemus:cum 
mo:bos exterioꝛes tertigcrim?. Pulſus boz vtis accidet 
paruus eñ c ocbilis qð cr grauitate cótingit vᷣtutis ⁊ diſſo⸗ 
lutione fui: ꝓpꝛius vniuſcuiuſq; accidétís ralis cft, $i apo» 
Rancsoofis oꝛe ftomacbí eft calidi : pulfum tbctinofumz 
facit ourü c ferratum:atqp ſpiſſum.thetinoſum q: os ftoma 
cbieft neruoſum:⁊ q: ín poc mozbo oefecta eft virt? ocbilis 
eſt pulfus:d ocfectio fi plogctur:fit puifus tardus. Soi aũt 
in oe ſtomachi apoftema fit frigidi : pulfum durũ debilem 
qi crarü facit, $i oos ſtomachi puncturá patíturzaut an 
guítiam:aut aboiationes:aut q̃lʒ alia acadétia a pũgẽtibus 
hu.naſcẽtia pulſum faat paruũ debilem atq; fpiffum ppter 
caloꝛem refocilladum.aliqñ vero fi hu.ſint frigidi:tarãũ.Si 
quoq; mostíficet ppter ninuos hu.virtutẽ grauãtes:aut p. 
pter chimos multos:⁊ groſſos 7 fine feb. wi initio hoꝝ acci» 
détíum rarũ patítur pulfus. $5í aGt anguftía vel fingult? au 
gmétáturz vel cófoxtetur.z bec ex cbolerids fint büozib?:fit 
pulfus vermiculoſus.ſi vero ex plenitudine fit frigidoz bu» 
inoz:ficat bolifin?:pulfus facit raꝝtꝑuũ ato debũẽ. Diuer 
fitas fua i ꝑcuſſiõe eft vna:⁊ i pte eft víana vt tágto fub oi» 
Sitis: c o:ganica fuba:arená putct cffe.bmóípulfus os fto» 
macbí ex moꝛbis patit᷑. Idẽq; patiũtur quí pparmacía vtũ⸗ 
tur, In initio ei potionis accepte cũ iam in ſtomacho potio 
quicicat: humoꝛes fibi files ez ſui appetitiua virtute ↄtra 
bat: ín iteítína eijciat.⁊ ites ertraab iteftinís.pulfus inqua 
cum hũoꝛes bí adpacín ftomacbo fint nec extra exierũt: la⸗ 
tus cít ⁊ ocbilís,latus:cr burnectatione hũoꝝ qui in ſtoma⸗ 
«poffunt : ⁊ ſubam o:ganicá emollit: debilitas bmóí eft p» 
pter grauitatem?tutís er Lũoubꝰ.Si ait purgatio poríois 
incepit:⁊ anguftia atq corurbatiovírrutis adſunt fir pulſus 
oíuerfus ⁊ inoxdínat?.€ aũt folutio fit aliquárulum leuioꝛ 
íno:dinata oíuerfitas fit osdínata. £ rplcta purgatione: in 
pzozem ftatüvirtute redeütc fit pulfus magn? cõpoſitus. 
Si 0 purgatio augmẽtatur 7 cõplexio acuatur pulíus eric 
fpiffus z oiuerfus.s£r fi tomacb? pücturam paria£:pulfus 
eft fptfüffim? c oefectiffim?. 5t at purgatio augmérata fin 
copim.t.oefectóe; faciat:pulfus fiet vermictoſus.purgatõe 
vq ad ſpaſmũ ocuewetevt ſingultũ pulf? erít tremulꝰ.Si 
aũt catbarticii nóf5 ꝙ ops opeturzpulfus erit ocbilis z pu? 
et virtutís grauitatib?. 5 $0 catbarticü ab ínferiozib? Du. 
cotrabat ad ftomacbü fiuc qðlibet inteſtinũ:⁊ índe nó egre 
ditur vírt? grauatur:⁊ pulſus fit diuerſus:inoꝛdinatus:⁊ la 
tus: eſtuoſus er coagulat( hu.oꝛgana humectãtibꝰ.hmõi 
eft pulfus qui pbarmacíá acceperit. Itideʒ patiitur:qui po 
nonem vomitus accipiũt ficut bellebozus. In initio em̃ pul 
fus debilis eftc lat?:d cus purgetur quátum ops pulfus ma 
io: fit cp cii biberet. atit bibCe belleboz ſuffocationẽ pati 
atur: pulfas paru? ocbílisc ſpiſſus erít. In epare.i.in fco 
oíigeftioe cii ez mala ocfidat 2plertóe bí mozbi naſcũt ppe 
Íctericia:bydropifis:c alij mozbí. bpdropifis eft triplet:eſt 
bydrops:timpania:bvpofarca:bvdrops facit pulfus fpiffus 
t parua qti durũ c tbetínofum .paru? fit er srauítate virtu 
tis.fpiffus ex oefectione.our? er fepbactbetinofitate. Tim» 
pania facit veloce ſpinum atq; ouriü.fpiffitas er virtutis eft 
defectione. duricies:qꝛ Dic moebꝰ a ficcítate naſcitur. Hypo 
ſarca latum facit pulſum:mollem:eſtuoſum:qð cõtingit: q: 
boc morbi aen? ex nimia büiditate fit. Ictericia fi finefe.fit 
paruti pulum ſpiſſum atq; durũ facit:neq; eft debilis.Ooꝛ: 
btquí naſcũtur iti toto co:pe ppter co:ruptioné tertie dige 
tionis funt elephãtia d facit pulfüm paruá c oebilem fpíf 
Sum.paruum ⁊ detectũ:q; bíc mo;bus er grauiffimís pu.na 







Fo.xxxiiij. 


itur. Morphea pulſum facit latum:mollem:atq; tardus eg. 
(ritate anis Domcctarióe —— 
gas ey ſiwiutudine ſcriptoꝝ nó fcripta. Souffiat qð diximus 
pc pulfibus ⁊ eoꝛum fignificationibus. 
— — faf. 
e7»X 18 quibufdà tocis peedétuss líbzoz vꝛina oirim? 
RN efie — fanguis in —— — 
guis diſcernitur in renibꝰ poft oig; aot 
a cócaua vena careflione colat. vf poftea renũ 
eft officium fibi trabereipm fanguis colam ẽtus:⁊ tádíu te» 
nere q (p ꝑtem fanguis in fui nutrimétus oiftribuat 
aquá vero in veficá trafjaat p ouas, f. vías nomen foztitas 
fcalz ab anatomicis:co q» ddas vzine deſcẽſus ibi fiat:qO fit 
vr vrina duaꝝ reꝝ — figmficatiua — -— pato 
tis ⁊venaꝝ ꝓpᷣe:⁊totiꝰcoꝛpis etiã ex bog affinitare: au 
ſionũ ín indir ipfius vrine 5tétaz: ficut in renib?vel vefica. 
4 in eiufdé vꝛine vía quà nome fcale dixunꝰhr̃e.Significatio 
nes aüt vrine ín venis t epate in ípfi? videtur albedĩe:⁊ fub. 
tílítate quib?fignificaE cibus fumpt?plufd oigerarur.bmót 
vzína defectionẽ epatis er indigeftione fignificat: t venarus 
cóftipatióe:c venari « epatis zffinitate mozbíp v:iná figní 
ficátur m co:pe:ficut in fe, cft vicerezd fi ex bu.fint putredi» 
nibus vꝛine albedine ⁊ ſubtilitate cruditas 7 indigeſta figni 
ficátur.in epbitmera$o ccóuerfo fm ꝙ dicturi ſumꝰĩ ſequẽ⸗ 
tib?cü oe fe.oífputabim?, S íenificatio iterü in inftrisvzinez 
z in ſquamulis videt᷑ ⁊ fanic.vn vulnera ĩtelligũtur renum 7 
vcfice. viarü ds ipfi? ezíne vel virge c femince nature. Str 
« fiarenofa vei lapides videatur in vꝛina fignificátur egredi 
a vefica:bmói cftvzine fignificatio circa mẽbꝛa ſupꝛadicta:ſʒ 
alíoz mẽbꝛoꝝ ifirmitas nó adco fignificat 1n vꝛina:nec; em 
adeo firmiterfignificátur moꝛbi pectoꝛis  pulmóís:fiue cc 
reb:i. Si & vis p vꝛinã fieri cert?0psvt infirmo pᷣcipiatur:vt 
ín vafe vítreo albo dlaro « tnagno colligat poftdp a longioꝛi 
fomno fuent expscfact?:c anted? aqua bibat᷑.⁊ c íam db? 
fuerit digeſtꝰ:⁊ a ftomacbo « fübriliost inteftino iam nó de⸗ 
fc&dat egreſſus:non a&r colligat cam cũ efuriatzaut fitiatzet 
op5 poftd ín vafe fuerit collecta:ãte otn in loco quodã quíc» 
fcat: vt m tundũvaſis bypoftafis deſcẽdat:q̃ oia idcirco fitit 
ne intétio oberrer medico:f. fi erm vas fucrit album 7 clarũ 
apparct vꝛina alba ⁊ cara Pm efie vaſis: qp fi magnü fuerit: 
vzinà totà cõtinebit.vñ mcli? certíficarur medicus cii ín vꝛi⸗ 
ne ertreinitate talis bypftafis d nó pꝛius eueni L 
poft fomni vero lógio:etm ops vt codigatur: vt cibꝰ pfecre 
Dígeratur: in fanguine pfectiozem mutetur.ante aque po 
tum:q: aqua. vꝛine mutat caloꝛẽ.ante cibũ: ne cB cbolera ad 
oigeredum abü redeat: vzina Pm ꝙ cp epear coloꝛata.aliqñ 
eim crit alba: 1£a medica ludificitinó famelicum fiue finba 
dum cõuenit effe egrü : qz fame ⁊ fiti vꝛina folet colozari.er 
bís eim cboleram certü eft augmétari.iPecad pᷣibãdum fue 
runtneceffaría ne impꝛouiſus medicus deuiet in boz igno» 
rátía ⁊ contra fm cp necefle eft infirma regat, 
«32e figsíficationecolo:s eine. — Xapi.xiij. 
-., ONre ſignificatio vzinezaut ex hypoſtaſi:aut ex li 
« Quoze. Xiquo: aũt in colozem apt in fui diuiditur 
eſſentiã.coloꝛ qualitates bu.oenotat digeſtibiliũ 
fiuc indigeſtibiliũ:qui infer diuiditur:in albũ:ci⸗ 
trinum:igneũ:croceũ rubeũ quẽ vocãt alithuʒ ni 
grũ.Albedo aũt ex nimio phlegmate € : aut ex cpolere ſubla 
tione:citrinitas er pua cõſequitur cho. Igneus colo: ↄtĩgit 
cũ quãtitas cholere citrinitatem etceflerir.s£ roceus cg in co 
lo:cigneam ercedít: er rufitare (anguis cõmiſcetur vꝛine. 
aliqñ etiã vꝛina büc in colosem mutarur nó er fangnis cõmi 
xtíone:fed ez nímo oolo:ezficut vlíoz aur podagre:auriũ d; 
t ſilium:aliqñ rufus colo: ideʒoſeqdtur c coꝛpus alcãna tín 
giterteri? cuius virt? p co:pís pozos penetrat : vt in vzíne 
veníat vaſa cam tíngat : idẽ etiã cõtingit crocũ comedenti 
bus:aut cafiáfift. accipictib?:fed tñ cocus daro:cafia vero 
tiſtula ruboꝛe tĩgit liuido.vñ devꝛina rubea nó erit ilico iudi 
cãdũ donec de eiꝰodoꝛe ꝑpẽſuʒ fuerit p ſenſuʒq̃ fi fetida erit 
hũoꝛes ĩtelligũt᷑ putridi:⁊ cũ ets fe. ft aũt nó ita fuerit:opʒ i 
qn ft ſupꝛadicta tpofuerit. Hecaũt inquirũtur ne ſi errem? 
eurádis noceamꝰ. Urina yero mgra —— nimiam 
9 






Zibert ſeptimus 


denotat:aut ealozem ⁊ níimíam incenfionem. Differunt aus 
tem frigida 4 calida vzina:q: calda in puumis eft ruta:poſtea 
liuida:deinde nigra ficut videm? ín ictericia.aliqũ rn nigre⸗ 
fcit vzina ex cómirtióe inclácbolica. $ rigida in initio eft alba 
poftea lusida:oeincepe nigra Xitrin? Yo colos in oibus bia 
iaudabilioꝛ.miger ⁊ ſubtilis peioꝛ. EN 
¶ Defignificationeliquozis vꝛ:ine. fapipitj. - 
s 3quo: effentialiter ín tria videtur oiuiái:aut em 
Groffuszaur ſubtius:aut mediocrt. subtilis fatti 
Aũ fignificat qð er defectiõe digeſtionis »feqrur 
bꝛti cm̃ digeſtione c vꝛina « ceteros bu. coipis 
vaeceſſe cft nigrefeerc. té ex lquoꝛis tubt.litaze 
inóttrarur efíc cóftipatio, 5i em vic 2ftricte fuerint oum pu. 
moꝛes colẽtur fubtilitas elíquatur:coz vero grofiitudo re» 
mauet intus:groſſitudo 5 figníficat oigeftione vel bGoz co 
€nones:aut arofíoz bũoꝝ cà vꝛina cõmixtioneʒ.vñ fit vr vi 
na in pueris fi ſubtilis fit peioꝛ eft p in iuuenibus. Urina 
em in puerís naturalíter eft groſſa ex coz cópicrione hũida 
« caloze nimio⁊ foꝛti.cũ ergo natura fuam exeat eft peffima 
in iuuenibꝰecõtra ↄſeqᷣtur rina em̃ coz naturali eft fubti 
lis ex virtute cpolercin eis abũdãte. £»oderatio líquozis;t 
vina tépamétum coz hũoꝝ ín quátitare qualitate; eoꝝ 
coctioné fignificat, Gina qp aür haꝝ vꝛinaꝝ: ſubtilis inqua 
atq groſſa in ouo oiuiditzaut em ſubtilis exit:⁊ in fubtilita 
te cxiſtit: j figaificar ꝙ nódum natura incepit coquere ptio 
re$ ilios quí mo:boz funt mareria:aut ſubtilis egredice ct 
pottea groſſeſcẽs hũoꝛes fignificat incepiſſe occoqui a natu 
ra:qui et ſupꝛadixi moꝛboꝝ fuut materia. sDrofla filt exit. c 
ín groffitudinc pmanetzaus cũ grofja ereat fübritiat poftea 
fzd arofía cciésc (n fua grofütudine ꝑmanẽs hũoꝝ fignifis 
«at ebullitionem in augmẽto vel ín ſtatu exiſtẽtem:qð femp 
ſeqͥtur vꝛinã in initio fubtilem:poftea vo groſſam.maxĩe ft 
post parut tpe hypoſtaſis t fundũ deſcẽderit.Si aũt vꝛina ĩ 
anitio moꝛbi fuerit groſſa:⁊ groſſa ꝑmanſerit pditione fir 
it poꝛtendit.groſſitudo fua ex putridis hu.ct cum caloꝛe 
ignẽo.idẽq; fignificat ocfectionenaturein báo occoctóc z 
i3 eoꝛũdem otuifione, Si vero vrina cii groffitudíne fia glos 
bofaeft vel iumẽtina doloꝛẽ capitis pterirum píentes aut fu. 
tard oenücíar.s£slo; em naturalis cũ ín grofíam opetur ma. 
teriã groſſamvẽtoſitatẽ gñat.groſſe eri vccofizati calo: ↄiũ⸗ 
«t? dito aſcẽdit caput. Vrina exiẽs grofía: poft tñ ſubtilada 
at clariũcãda:ĩcipiẽtem digerere naturã moꝛbũ fi suíficatz 
ci? tn ebullitio atqs feruo: ià mitigata ſũt: qð ↄtigit cii puo 
poft tpe bypoftafis in fũdũ deſcẽderit:aut ocfectóes nature 
po:tédít:qac in moꝛbi digeſtione incepta detecerit.Si aute 
vꝛina m principio groſſa ĩncipit fubridar: pofrea: diuturni⸗ 
tatem moꝛbi ſigniñcat:ſicut Hippo.teſtatir in epidi.Si vꝛi 
na inquit a gromtudine fua ĩcepit ſubtiliari oic.rrr.neceffe 
eſt expectare diem creticũ.xl. UVnuſquiſq; g liqueꝛ vꝛine ci 
fuo cooꝛe qualitates ſuas demõſtrat in cozpezficut fi vꝛina 
alba c ſubtilis fit ⁊ clara ĩ ſams:naturc oſtẽdit ocfectione p 
per frigidã cõplcxionem: vtpote in ſenibꝰ:⁊ frigide nature 
videmꝰhoĩbus:⁊ item faſtidiũ ez multa — moꝛrdi 
dis y res mõſtrat peſſinas:⁊ i peſſimitate diuerſas:cq moꝛ 
bí fifuerit diuturni: vꝛina iſta materiãavnde moꝛbi funt neq; 
coctã:neq; digeſtã effe fignificatzficut videm? m quartanis 
fed.⁊ in paralyfi.epilepfia q; ⁊ fiib? : q vaina fi in egritudi⸗ 
nibus fit acutiszvt in caufon neq; infirm? a mte ocfipuerit 
futura frenefis fignificarur. cbolera em aſcẽdiſſe cerebzum 
oenücfatur. Sí aüt infirmus a mete alienetur:pditio pfius 
€370t1 oefigna£, cum em cho.cerebꝛũ afcendit figuificat c 
ipfa ipm cõbuſſerit.Si atit D eadẽ vꝛina cũ fignificatióc fue 
rit altera peſſima ⁊ moꝛtẽ pculdubío fignificat. fi ín oie 
aoparuerit q̃rta ante oíein ieprimü moꝛietur inũrmꝰ.maxĩe 
fi ol defecerit virt? 4 fi ſignificatio ilia non multũ fuerit 
peſſima in.xx.die infirmꝰexpectatur moꝛiturꝰ:cõtingit tñ ali 
quádols raro:vt fi virt? cii aliqua bona ſignificatione affue 
rit poft longi tps infirmitatis cũ apoſtemate:aut cũ nimii 
fo:tí euadit pursatóe, Síq 9o finc aliquo boz duoꝝ ſubtiliẽ 
tur moꝛbꝰ reſiduus peioꝛ pꝛioꝛe futur? ocfignatar. 7 fi poft 
bec vrina apparuerit in caritudíne acuta citam recidiuatio⸗ 
nem fignificat,c iteʒ nimiũ caloꝛẽ oftendit ín renibus exiſtẽ⸗ 






tem:qui moꝛbus dyabetica vocatur, pmói vꝛina ín Jiquoze ⁊ 
colose eft ficut aquazq: aqua cbibita finc moz egredit ali» 
qua:vt ín cpate tingi nequeatzinterdá babetee iapidemvel 
ftranguríà pác cádem Dabét vnam. 3tem ficut iam oípan? 
fignificat córtipationem: vel nímic aque ebibitíones auc affi 
dũã inanitione. vf ops infirm? imqratur nc medi? in indido 
falla£. Urina alba c srofía bu.groffosc pblegmaticos figni 
ficat in venis eſſe adunatos a natura purgádos;« cũ vana 
emíttédos ; quefi talis fuerit in egritudine acuta in quatus 
fpicádum fit apoftema:liberabí£ a fufpectionc apoftemaris 
inf rm? maricfi bec vrina in cretica dĩe appareat. fi ficut 
fpma fiat liberabunt ab infirmitate inzcftina maric frigida, 
&irina aüit curina dara fignificar naturam nequiuiſſe dige 
rere moꝛbi materia ppterocfectiont fuam.vn incepit omit? 
terc colozatá mutãs cam wn citrinã:que poft incepit digere⸗ 
rc colo:ꝛatã.poſt vero emittit liqͥdaʒ: quc cil, frat citrina ficut 
poma atrina c dara falute mo:bi figuificac:i5 tii poft parua 
rpis lógitudiné, Sí adt liquoꝛ fucrit teperat?; velocitas falu. 
tis: ⁊ ablatio mfirmítatis fignificat, s£ft ⁊ citrina vꝛina cuiꝰ 
coloz olcagineꝰ erít:q: colo: ⁊ iquoꝛ affimilátur olco.cft aũt 
parum atrína:fed liquoꝛ eius ſicut oleũ ⁊ melzque oia fiunt 
peſſima ⁊ pditioncs figniticãtia.diſſolutionẽ ci pinguedis 
fignitica£ cfleíin viſceribꝰ:maxie fi vana in quãtitate fit mul 
ta.fi eim pua nó cíto periturü infirmü ocnüaat. Sir vaina in 
qua pinguedo fapeminer ⁊ nebula : oiffolutío pinguedinis 
in renib? ppter malá cõplexionem acutà  calidá deñgnat. 
Cirina aüt clarac ignea naturá ín colozc operatã oftédit effc 
pfecte:fed nódumín liquoꝛe opan inccpitíc. Igneus cim co 
lo:nunquá liquoꝛi cóuenit grofio,&lrina aüt nimi rubea:fi 
ſubtilis fit vel dara matcrià moꝛbi nó ĩcepiſſe digeri oſtẽdit. 
pꝛeſertim fi ĩ illa qutate logo moꝛetur tꝑe:aut paruitate ma 
terie z'eius abſciſſtonẽ in interiozt cozpezficut patí videmus 
iuuenes fetunátes:aut nimiũ calozé postédit i cozpe interíoz 
ri:ficut boies patiũtur ín feb.tertianis;ant etii nimias vigi 
liaec trifticías nimiü cozpa calcfacétes. Impoſſibile cft aũt 
banc v;inà ligdam ⁊ dara groſſo liquoꝛi effe cõmixtã. Mꝛoſſi 
tudine er liquozis matería moꝛbi ocfignat cffe oígeftibilis 
in claritate em ecõtrario. Girina rubíicüdiflima c alitbína im 
poſſibile eft cum daro c ſubtili liquoꝛe cõueniat. Ruboꝛ cm 
ipfius cr farguic effc fignificat (anguis em ꝑfectã oigeftio 
nc5 fignificat:que bu.alíos c vꝛinã neceſſe eft groſſeſcat.Bu 
ius vzine vlis ſignificatio:abũdãtia eft fanguis t mobi fan 
guinolẽti fm oünfione partiii. ín fe.fignificat finocpum eſſe. 
fi in p:icipio moꝛbi multa « groffa fucrit vzina neq; fe clarífi 
cauerit apoftema calidũ epatis er fanguis bu.crudis cõmi⸗ 
pro postedit.ci? em rubo: ez fanguis cft colamento.groſſitu 
do ex crudítatebüog.bec vero vzína fi cũ quals ſalubꝛi ſigni 
ficationc vemat:ſalutẽ poft mo:bi oiuturnitatem oenüciat. 
Sed fi fignificatio faerit pieulofazperículii poft longum tti 
tps ocnüciat. Sí aüt vꝛina infirmi.xx.die rubicũda fuerit cri 
fis.rl.ecpecrat.bmói fignificatio eft vꝛine rubicüde groffc. 
vina aũt nigra:fi ab initio fuerit fubrilis moꝛtẽ pculdubio 
oſtẽdit. maxime fi ei? nigredo ex nimía fuerit cobuftione vel 
frigiditate: vel calozis naturalis erttnctionc: vcl $turis 015€ 
ftibilis ocfecróe:d oia mocté funr figmficitía, €lrína groffa 
Tnigra:aut nimiũ frígus orari oenüciat:ficut videm? in eis 
ín quib?caCnaturali extinguit t cõgelatur:aut emiffiones 
fang.f.gníficat: ficut pcípimus ín bis d nimiam cabdíitatem 
fentit in interioꝛibꝰcoꝛpis:aut purgatíoné cho.ni.ſicut ví* 
demus in quartanis oecimádis feb. 7 ingmaníe füblationib? 
bos duorũ moꝛboꝝ termín?eft cf cho.ꝑ vꝛinã purgarionib? 
boc ideo cft videre poft coftipatione fanguis:qué in ptu pa 
tiütur femíne.faluatur em cus viina nigra atq; arofía.££um 
enm puer intra matricem fanguic puro nutriat:poft partũ 


intus remanctniger t turbatus:ita oíco vt cõſtipetur.vnde 


gnatur peffim? femine mo:b?cum termín? cá nigra z nimia 
atqs grofía imminet vꝛina:vbi ó pꝛeter iſtavꝛina nigra fuerit 
atq; groſſa peflimitatem fignífi 

— «I Scfsnificationib? bypoftafis. Cap.xv. 
v ypoftafis in tres oiuiditur ptes.cft eii nebuloſa 
"que ín ſummitate vafis apparet:eft ⁊ alia in me⸗ 
dio vafis ſuſpẽſa:tertia que cus deſcẽdit petit vae 







Theoꝛice. 


ana. Quarum vnaqueq; aut diuerſa in coloꝛe:vtpote al⸗ 
—— ĩe:rufiditate:ſiue liuiditate:aut in foꝛmavelut 
leni oiffociacaz vei fimile affimiláti ; vel groſſiore fimila fiue 
furfurca:fiuc fcintillatazaut arenofa: ant oꝛobi foꝛma: aut 
in fanguinezaut m ſanie. IRebula vétofitatem groffam figni 
ficar.quc moꝛbi mareriá furfum postat ; ⁊ íncipitrem natu» 
ram oígerere oefignat, vi IDippo. inquir: fi nebula quarta 
bic appareat:crifis erit ín fcpruma, Sufpefa mediocriracem 
oiscttionís fignificat: c ventoñtatẽ turium leuácem aro oif? 
foluédam nat. lDypoftafis petẽs ima:ſi fit alba oigeftio? 
nem perfectá fignificat:z vetofitatem a caloꝛe naturali diſſo 
lutam:qð rii ↄtigit fi alba cleniscequalis omni tpc moꝛbi 
Éaerit.calo: vzine citrinus.Si ergo vna orc apparucrint ta⸗ 
líazaltera?o non:qui viderit ocfectócs tutis inteciScie po 
terít que oígeftio aliqũ dencit.Hypoſtaſis q; ici:5 € aiDa fs 
Oiuncta naturam prarefcere móitrat m mozot wiateris pfe 
cte digerẽda:⁊ vetoficatem ibi creatá quc digeſtibilem vim 
oíiffipar c diſſoluit materiam. Pypoſtaſis g dinuncta peloz 
eſt lent ín tꝑe apparẽti.⁊ in tꝑe occultãti.peioꝛ inquã erit f 
ín toto tpc mo:brapparaerit: qꝛ multã verofizatem oſtẽdit 
quá natura nequit oiffolacre. vi cóítat qp fiz peflima. iip. 
in cpidi.cuiufd.m inquit egrí bppoftafis oic. vit. apparait 
Q3 quidá cum intellexiſſe putãt oe oic,lgrr. li? vpoitatts aũt 
rufa fuít in fũdo atq; lenís : cũq; 2fcárerur terman? infimi 
tatem euaſit infinn?, Alterius az bypoftafis apparuit al, 
oic.r. c in fando:fed diſũcta:moꝛtuuiq; eit oie poitera.0ps 
ó intelligag: q: bppoftafis lenis ⁊ al. in fundo q5 atqp iũcta 
oibus eft pferéda; t digeſtioni⸗ eft fignificatiua:qà ti con? 
tingit cũ in fando iũcta « qeta fzbfederit:quapzoprer Pip. 
dixit bypoſtaſis al.lenis ft ín q̃rta die apparucrit in ũdo cri 
fis in die.vij.futura erit, Item ipfe dixit alibi.ſi vꝛine bhypo⸗ 
ftafis multa t lenis t ín fondo apparuerit in alienatis mete 
fc.babétib?: poft capillo cafus mẽtis reuocatio fignificaf. 
mosbi eri materia cercbzá aſcẽdit ĩ infirmitate iſta. Cus aũt 
in vrina hinõi bypoftafis apparueriticóp:obat deſcediſſe in 
ínferíoza cozpis.D eft figmincatio vꝛine bypottafis aL t lenis 
Cin füdo icte:cai?fo:tirudo fanitaris € ocmóftratio, sed fi 
bypoftafis i medio fitvaf.a:fignificatio ad ſalutẽ eft oebilis. 
fupnatis vo eft debilioꝛ O5clío: aüt eft bypoftafis al.⁊ le 
nís ⁊ in fundo cũ íam adfit oígcftio.fi tñ ar.ce fubrilis fuent 
fi aüt antc otgeftíoné apparucrit: c in initio moꝛbi cade ett 
illaudabi'ts. Aliqñ i vana bypoftafis apparct alba laudáda 
quc oc gñe cít pblegimatico t viſcoſo:⁊ magie i vꝛina alba 
oifferr tit bec a fupiosi:q: ſuꝑioꝛ eit iucta z in nullo oifpnita 
pblegmanca nó é ũcta:qꝛ ĩ ſe D5 pres minutiflimas arenc fi 
millimas. Hypoſtaſis citrina nimi caloxem fir: ⁊ mozbi 
peflimitrate, 3Kubea vᷣo bonã oiacftíonéc materiá denũciat 
fanguis coagulati « nó bñ digeſti.vñ moꝛbi ocfignat logins 
qtas ſalubꝛis tñ futuri.ei erm neceſſe nature ĩmoꝛari multũ 
ín digerẽdo ſanguĩe.moꝛbꝰ vero nó auteret᷑ niti tũc cus ma⸗ 
teria digerat. Si em bec hypoſtaſis cũ mala fignificaróe fue 
rit:poſt iõgũ tps moꝛtꝭ figoificatiua erít. Liuiaa hypoſtaſis 
onarí nuniũ frigus: t moꝛtiſicatã naturã oemóftrat.maric fi 
«m fignificatioe peff.ma faerít. Higra bypoítafis otm by» 
poftafiti cft peffima:c ad fignificatócs mo:t[ pꝛõptiſſima:qꝛꝛ 
gut nimiã incẽſtonẽ:aut peflimà fist frigiditate à caloze5 có» 
gelet naturale g»ífrerüt aũt be due:qꝛ ft vina pꝛiꝰvideat᷑ li 
uida:poft vero nígra oc frigitudine cft nimia.Si vo pꝛiꝰpur 
purea:ocinde nigra:de ic&üone ent itelluseda, lDvpoftafis 
que erit quafi ſimila.vel groſſioꝛ vr oꝛdei f2ripa eft peſſima 
1 incenfiont groſſi phlegmatis fignificac: c diſſolutionẽ car 
- pis ofuerfe: c fruſtatim.igneus em colo: exiccat carné diſſo⸗ 
lutam t reducit in ſimilituainem quà videmus fimüliná vel 
oꝛdininã.Hypoſtaſis fcíntillata peíoz € fupzadicra:q: folido 
rum mẽbꝛoꝝ diſſolutionẽ ⁊ ín fruftulie fignificar diuerſita⸗ 
tcs. Hypoſtaſis furfurea peioꝛ eft fcinrillara:q: venaꝝ ⁊ fube 
vefice excoꝛiationẽ ſignificat. Arena in fundo vꝛine vifa lapi 
—— m reniduis vel in vefica figníficit:bub aũt vsine 
eſt ſicur oꝛobi: vel ſſicut ſandariei. hmõi bypoſtaſis ctt 
Doim in renib? vel veſica paſtonẽ pabépium. Ett colo: vꝛine 
buíus anerici?:q9 cótingit cr Du.pblegmaticis:aut er gne 
fantei pblegmati cõmrie hec aũt renum colozibus coagulá 


Fo.xxxv. 


tur fiue ungũtur ſicut lapidi in aqua ſabſ ien imofa tím? 
vcl in caidar.o balnei coagulatur: ⁊ eft coio:e niger que iapi 
dem in resibusoc pblegmancie figmficat nafcetem pi.moz 
bus cõmixtis lianguineis fedibus. xoanice apt Gue in funco 
vaf.s cit fignificat vulnera in aliquo inftroz vane inſidetia: 
«quciam crepuerĩt: aut vulnera ĩ aliquo mebroꝝ füpio:us. 
fferunt autera qꝛ que ín infifis funt vꝛine diu vurat : et 
tege cótingüz;a luperio:ibꝰ oefcendétia oucb? vel trib? vu 
rát ouebus. Item ii cà vzina ſquame ezcüt ⁊ quafi qda5 cho 
icra putentia fignificát vulnera in vefica. fi cum fanie lenis 
bypoftafis cgierit:t in fando ſubſtiterit: apoftema calict fi 


guificat in veſica am maturatũ.hoc aũt cus maturauerit de 
tcendüc in veſicã hu.maturati ⁊ cũ v;ina exeũtes decoctois 
mõſtrat figni. ps diſcerm inter ſamem al. ín vcina apparẽ 
té cai bipoftafis atq pblegmarica.geitierüt qꝛ ſanies retet 
aiia vo nõ.hec ẽ vlis figtio circa moꝛbos pñtes vel futurcs. 
De fignificarionib? in egeſtione apparẽtibꝰ. Ca.xvj. 
Xpletie vꝛine gnibus ⁊ cꝛuſdem ſignifcationi⸗ 
* ous:diuerũtatid⸗ quoq; in viget tionib? fuis c 
EAS virrutibus:ops ad egeitionẽ vertarur ftíus ct 
? xe cius quaurares in co:pibus:z qd p cam ſignifi 
PATI letur. Egeſtionis aũt fignificatio in qualitate 
eere us co:pi$ minus cft certa qᷓ vzinc. Cina att 
figuificat paffióes vcnaꝝ ⁊ epatis:atq; vꝛine inſtrumẽtoꝝ. 
Egeſtio vo ſolius ſtomachi ⁊ inte ⁊ ⁊ virtutem quá ba 
bcát:c quõ digerãt. Signif.cano digeſtionis quadripartita 
cft &mvim fuí gñis:aut ci m q̃litate:aut quãtitate:aut quõ 
exeat. uátiras ĩ tres ptee fubdiuifa cftzaut em̃ multa:aut 
pauca:aut media:quarũ vnaqueq; iudicáda cit er cibi copa 
tíone:aut ex quátitatis eius Qurace:ficur fi efr multus ab?z 
4 cgcíno pua foꝛtitudinẽ vírtutie pafcitiue;sur fozrirudine 
virtucis contétiuc fianificarzant erpulfiue ocfectione, $£159 
paruus c egcítio mulra:oefecrione fignificat virrutis córen 
tiuc ⁊ ocbilitarem:c 9ruris expulſiue foztirudineszaur oefe 
ctionem pafatiuezaut bu.erpulfos a narura p Quos egeftio 
nis muta£ quátitas. ££ ct parióe qualitans cibi:qꝛ eft db» 
d maio: egreditur ꝙᷓ accipitur ſicut funt nuces 7 mulfa.eft c 
cibus de quotantüdes corcdi£ quárum ſumit᷑: ficut panis 
temperap ⁊ annuales carnes pozdne fiue agninezeft 7 a5? 
de quo feces egrediũtur pluſꝙᷓ acciptárurzficut fant baucía 
⁊ rapula.Significatiões cõpꝛobãtur ſi abí qualitas egeſtio 
ni añmilat᷑.tẽperamẽtum cũt egeſtꝛonis naturalis ín quãti 
tatc oímetiédus € ex quãtitate abi.Significatio aũt in quta 
tc in tres partcs diuiditur:axt in liquoꝛe:aut ín colozezaur 
odoꝛe.Liquoꝛ aut mollis aut durꝰ.mollicies deſtgnat:qꝛ co 
lamẽtũ cibi nõ ad epar ierit:aut qꝛ hũoꝛes deſcẽdentes ad 
ſtomachũ antequã cibus ſit digeſtꝰ exire eum cõpellũt:aut 
fm bu.ad inteſtinũ deſcendẽtes ibí cõmitti egeſtionẽ iqdaʒ 
reddũt:qð poteris ĩtelligere ez egeſtiõis coloꝛe: q: egeſtio 
cibo itis cibũ nó potuiſe epar trabere oſtẽdit.Si aũt coloꝛ 
miſceatur alicui hũoꝛi:mõſtrat hu.deſcẽdiſſe ad ſtomachuʒꝭ 
fiuc ad inteſtinũ:⁊ ita diſſoluiſſe cibũ. Rgeſtio fi fuerit ſicca 
numiũ caloꝛem in inſtr̃is cibi eſſe ſignificat:qui humectatio⸗ 
nem abi deſiccat:aut nimiũ deſideriũ coꝛpis circa cibũ.vnde 
epar colamẽtum cibi auidiſſime ſibi rrabes feces exiccauit. 
Signiicatio egeſtionis coloꝛate:aut € quafi ignea:aut vere 
ignea:aut nullatenꝰ citrina: aut viridis: aut nigra.Quaſi 
ignea egeſtio eft naturalis ſalutem ſignificãs:ſi tñ inter ous 
rum ⁊ molle temperata nt. Vere ignea dñari fibi demõſtrat 
cho.eam fepitiume deſcẽdere ad inteſtina:qui coloꝛ fi ín ini 
tio moꝛbi apparuerit ſigniticatur abüdána coctere ín coꝛpe 
q fi in moꝛbi oedinatione:mundificarionem coꝛpis videtur 
oftendere.sEgcftío nullatenus citrína fignificat cho.non de⸗ 
fcendifíe im alía dj ſoleat mẽbꝛa vt videm? ín ictericia. Di⸗ 
geſtio citrina cho.pluſqᷓ opoꝛteat i iteftína deſcẽdiſſe nüciat 
iridisvero cbolerá incendẽtem circa vẽtrem ⁊ inteſtiua de 
fignat. Svo vi. idíras fit quafi pꝛaſſum nimis eft peſſtmũ. 
]Bigra aüt egeſtio abüdare cho.ni.⁊ moztificatóes calor] na 
turalis oenücát. bíc a&t coloz ceteris € peío: ⁊ diriffime moz 
tis fignificarto nift paulatim in trinitatem fe vertar. do: 
fi acredíni aliquo modo attingat feu arríncarpblegmat:s 
additatem ⁊ frigiditatem mõſtrat cum NT effe ade 
itj 





Ziber ſeptimus 


mictam:quefi feteat nimíum : in coꝛpe poztédít putredines 
bumoz.Tps ctia cft oifcernédus:aut em exit antequá opoz 
teat: aut poft tépus:autin tpe tardãs. poft tps expulſiue 
virtutis ocfectionc5 ocnotatzaut egcftionem nó dtovcnific 
ad inteftína:aut digeſtiue vᷣtutis tarditate. Zinte tps exies: 
virtutis contértue fignificat ocfectiones:aut aliqu rem vir 
ttem erpulfiuam:áte rps mouẽtem.i.aut cbo.incenfiones 
ín tomacpo pugnãtem:aut cibũ acutumzaut puſtulas:aut 
vulnera faiffe circa ſſomachũ ꝓpter quenó potuerit retine 
re cibi. Digeſtio egrediẽs in tpe oppo:tuno:figrificat fani 
tatem virtutis coꝛpꝰoꝛdinãtis.Qualitas etiã egeftióis quõ 
creat cft vidẽda.q̃dam em exit cum ſono:quedã vncruofa ⁊ 
viſcoſa:⁊ ddam ſpumoſa.alia leutsz fup aquã natatilis.alia 
cum ſanguine:alia cũ ſanie. Exiens cum fono fignificat ege? 
ſtionẽ cõmixtam cii bu. ventoio 7 ínflatiuo:4 inteſtina cta 
er frigiditate nimia. Unctuoſa:diſſolutoẽʒ piguedis fignis 
ficat. Clífcofa oiffolutiócs fũdamẽti folidoz mebzoz. Spu⸗ 
moſa:nimiũ caloꝛẽ ficut vídem? ínolla feruẽti:aut vétofira 
tem egeftioni commirtam:ficut ín mari videtur fpuma cum 
adfit tempeftas, euis 7 fup aquam natatilís vetofitatem 
cómirtam egeſtioni oftédit:ficut eidem? ín colica paſ. Ege 
fionem cum faniezaut fanguine fic oífcerne, Sanguinolẽta 
apoſtemata ín iteftino fübtili fiue aroffo fignificat, &aníes 
vulnera ín iteftínis effc nüciat.fi aür exit fanguís:aut ſanies 
ante oígeftionéz vulnera erüt in inteſtino groffo:d fi poft oí 
geſtionem exierint erũt in fübtili.fi aüt cõmiſceãtur egeſtio⸗ 
ni intelligũtur vulnera ín inteſtino mediocri.hec oc oigeftio 
ne c cius ſignificatione fuffiaar nos dixiſſe. 
¶ De ſigniſicationibus ſcreatuum. — ££api.reij. 
Ignicatio carum rerum quas expellit natura p 
e| (pus infira in pleurcfi vel periplemonía fi fint ín 
| - digetta funt ſputa:ſi cocta epcreatío erüt dicẽda: 
vs35 quo? fignificatio in mo:bis inſtroꝝ ſpũs in quat 
77 ruo: oiuiditurzaut in quátítatezaut in qualitate 
aut in tpe: aut quó creat, 32e quátítate q: quedam pania: 
quedã magna.q̃dam media.alían vero vulla.Que fifitmul 
t1 coctionem fignificat ⁊ infirmus eft ín ftatu. €i aũt parua 
incepit oígerere natura z moꝛbi iã tráfit initiuʒ:⁊ puenit ad 
augmẽtum.Si vcro teperata ínter multü 7 paruum: fignifi 
cat q: natura ptím moꝛbũ digeſſit:cum tfi adbuc ín augmé 
to fit.Si vero nibil czeat mo:bus ín initio eſt. De qualitate 
vero oicedum eft quein quattuo: diuidicur.in liquosem:zco 
loꝛem:odoꝛeʒ:⁊ fo:m3. Ziquo: aut fübtilie eft ſignificãs na 
turam incepiffc oígererezfed ocbilr.aut groſſus quo groſſi⸗ 
tudo materie ⁊ coctionís tarditas oefignatur:aut t&perat? 
ínter fubtilem c groſſum quo mate: íe coctio móftratur 7 ín 
ftatu fuo incipit effe moꝛbꝰ. Coloꝛ aüt nimiũ eft cítrin?quo 
abüdátía cho. fignificat:ipfinfqs vᷣtutis:aut alb? figníficas 
materiã eſſe pplegmatíci:aut rube? cũ (anguíe dñatur:aut 
niger:aut liuidus.qͥbꝰ calo: nimius:aut melãcholica mates 
ria:aut nimia frigitudo fignificat. do: at fetidus:quo ni 
mía materie putredo postéditurzaut fine odoꝛe qui fignífis 
cat putredínzm euaſiſſe.Foꝛma aüt cus ent rotũda qua ma 
teria groffa ⁊ vífcota in canalib?pulmóis cft coadunata:t ca. 
liditas fo:t:s z ntmia fignífica£. vii Hip.in epídi.(putum ro 
tundum nó febꝛicitãtium pbtbyfim futurã ocnüdat. Zeftas 
tur aüt multos fc vidiſſe de bmói ſputꝭ ín porbyfim ĩcidiſſe. 
IAtem in eodem lib.qui rotũde fcreauerit 7 cá fe. alienatioís 
uture ſignũ vídetur hr̃e:eitam⁊ certá babebit métío aliena 
tiones. Exit epcreatio m foꝛma oiuerfa qua mó oefignatur 
liquiditas. Tpᷣs:q; aut erit Linítio moꝛbi⁊ fignificat bꝛeuita 
tem ſui: aut velocitatem coctiõis:aut moꝛatur.⁊ er boc oiu» 
turnitas moꝛbi ocfigna£, Quõ exeat: qꝛ aut facile erit fine 












tuífi:t fignificat coctionẽ c nature virtutem:aut oíffiaster - 


t cũ nimĩa tuffi figuficás ablationẽ digeſtionis t oefectío» 


nes vᷣtutis Laudabilioꝛ oecoctio fereatiois:tfignifiedsvelo - 


ciratem ſalutis:eſt alba bñcocta ín quãtitate multa aduna⸗ 
ta:in exitu facillima fine tuffi nó male odozífera: initio moz 
bí esreffa cõtraria fubtilis eft: ⁊ parus « cruda bífiiücta:c cã 


duricꝛe c fosti tuffi egreffía:c cui? colo: niger:aut víridis:aut 


citriaffiimus:aut liuidus:aut fetidus;oía ifta fignificatióis 
funt peſũme:⁊ moꝛtis nũciatiuc. 


De ſigniſicationibus ſudoꝛ:is. Capi.xvit. 
F Adoꝛis fignificatío ín quol5 mo;boz diuiditur ins 
eed quattuo:.alía cim eft cius mẽbꝛi moꝛbi in quo ap 
paret.alaa eft ín fpiflitudine fua, tertia wn qua 
XO tate.quarta ín qualitate Apparens ĩ mebꝛo quo⸗ 
libet — codem mẽbꝛo moꝛbũ eſſe oſtẽdit. 
Spiſſitudo ſua laudãda cft fi mulra fit z fcpíffima:q: natus 
ram ad erpellédos hũoꝛes foꝛtem ⁊ ad müdificádum co:p? 
fignificat. Si aũt adco eft ſeiũcta vtnó fit corínuazaut qua⸗ 
ſudent mẽbꝛa:qdam yonon:quedá plus:ddam minus:aut 
quodã in tpe egrediatur:quodã non: fcd iterũ reuertatur? 
oẽs peſſime effe fignificátur. fignificát cf natura ín expellẽ 
dís hũoꝛibus nó cffe ꝑfecte virtuoſam.Quãtitas aut tẽpera 
ta inter multũ ⁊ paruũ.⁊ hec melioꝛ ⁊ ad falutem pꝛõptioꝛ: 
aut maioꝛ eft qᷓ opo:teat t hec mala: q; diſſoluit virtutem 
⁊ deficit natura:aut mino: eſt qᷓ opoꝛteat:et hec mala:quia 
diſſoluit virtutem: ct oct:cít natura: cum non quantita⸗ 
ti moꝛbi materie füfficiat : ⁊ debilitatem nature fignificat, 
Qualitas in fer € diuidẽda:aut em oe caloze itelligiturzaut 
de odoꝛe:aut oe fapo:czaut oe liquoꝛe:aut oefua qualitate 
t diuerſitate. De caloꝛe⁊ frigiditarc.fi cm fit tempata intcr 
vtraqs:laudabile eft. fi veroereat temperamentum eft mae 
lum:fs tñ minꝰnociuũ crit fi calídio: dp frigidioꝛ ſit. De colo 
re qꝛ fi eft albus eft lasdabilis . fi citrinus cbolerá oftendit, 
fi rubeat fanguis fignificaciuus.fi liuidus viridis quoq; vel 
niger: cbo. ru. fiát. Sí att fm matería moi í ſudoꝛ cuiufls 
bmói fit frígozis:laudab:le ent fignü.fignificat er q: natu 
ra erpulerit hu.illos vñ materia fuit moꝛbi.ſi aũt nõ erit con 
trariti:q: figníficátur pu.erpellí ds nó opoꝛtuerit. codo 
re:qꝛ ddas acidus quí moꝛbi materiã efie pplegmaticá ofté 
dit 7 acidã. eft c acurus quo cbolera foꝛtis ⁊ acnra fignifica 
tur.eft ⁊ fendus quo bu.putrídi ocfignárur. De fapo:ezqz 
quidã acer.ddam oulcis.quidá ſalſus eſt.de qͥbus cft iudieã 
dum:ficut oc coloꝛe t odoꝛe cft dictiim. De uquoꝛe fuo: oz 
quidam eft ſubtilis quí materie fübtilitatem po:tédít. eft t 
groſſus quí ⁊ groffam. oc eq̃litate 7 diuerſitate:q; ficut ede 
lis ín omni qualitate quá diximꝰ laudabile efle videtur, € $ 

non:contraríum, ¶ finitur feptima particula, 
¶ TIncipit octaua partícula theoꝛice oc mueſti 
gatione moꝛboꝝ particularium ⁊ cauſis eoꝛum. 

¶ TTapitula libi octaui. " 
De diuiſione fingularis fignificationis c3 
De gñe febꝛis ⁊ oinerfitate cí?:c cá c fignificatóe ci?. 8f» 

De febꝛe epbímera:c caufa? ſignificatioue eius Capi.i 
De pꝑutredie febꝛiũ:⁊ cã eaꝝ:⁊ cã periodoꝝ cay — £aiff. 
De ſigniñcatione putredinis febztum — 
De febzib?copofiris: caufis caz c fignificationib?.s£ a. v1. 
De febꝛe ethica:⁊ caufa ⁊ fignificatione eius Ca. vij. 
Diſputatio vniuerſalis de apoſtematibus Capi.viij. 
De apoſtemate ex ſanguĩe:⁊ cà ⁊ fignificatióe eius Ca.ix. 
De apoſtemate cholerico:⁊ cà eius ⁊ ſignificatione Ca.x. 
De apoſtemate pblegmatico:c cá c ſignificatiõe eiꝰ.Ca.xj. 
De apoſtemate melácbolico:cà ⁊ figníficatióe eius. Ca.xij. 
De paſſionibꝰ qs patitur exterioꝛ ps coꝛꝑis.i.cutis Ca.xitj. 


gc varíola: c caufa ⁊ fignificatione eius rite 
De lepꝛa:⁊ caufa ⁊ fignificaríone fua f'api.rv. 
De moꝛphea:⁊ caufa ⁊ figuificatione fua ry. 
De fcabie ⁊ cutie ercoziatione. a.rvfj. 
De p:urigíne £apí.rvíif, 
De pediculís rix. 
De puſtulis Capi.xx. 
De deſudatione Tapi.xxj. 
——— ———— 
ate quod voca iſma pi. xxiij⸗ 

De moꝛbis illis qui ſunt ꝓpꝛij —e— nó alije. C.xxiiij. 
De carbunculíe c vulneribus £api.rrv. 
De morfu beſtie venenofe: c incipiendum a moꝛſu cams 
rabidi Capi.xxvj. 
De moꝛſu tyzie c ferpentum Capi.xxvij. 
De moꝛſu ſcoꝛpionis xxviij. 
DSe moꝛſu veſparum Capi.xxix 
De moꝛſu aranee FER 


S beoxce. 


¶ TDe diuiſione ſingularis fignificatioio, Capi... 
Stenſa in ſuꝑioꝛibus ſignificatione 
vri puliuum: vꝛine: oigeftionis:et ſputi: 
Incipiendum cft inantea oe particulari 
|fignincatione cuiuſiʒ moꝛbi c ppzia.o 1e 
lergo fignificatio d aut mozbizaut ſanita⸗ 
S tis:aut neutri eft fignificatiuazaur pteri⸗ 
» ESCB ra oenüciatzaut pᷣſentia:aut futura. (oue 
fanitatem fignificét cus oc naturali cõplexiõe tractarem^:ot 
ctum eft:que $0 mo:bos ſigniticẽt:dicẽdum eft in pntia. 5t 
gnificatío ait mozbí ptenti no eft dicta necefíana medias. 
SSignificatio 9o mo:bi futuri alibi oicéda erit. Sigaiticat:o 
nem neutri medici cognofcere cft pfecti:cü figna duoꝝ exre 
mo3.í.fanitatie 7 infirmiratie cognouerit.Signinicationus⸗ 
partim ſanitatem:⁊ ptim moꝛbũ móftrázium in eodé coꝛꝑe 
ficut fi ín viſu nocumẽtum babeat vel auditu: m alioꝝ aũt 
mẽbꝛoꝝ actionib? fit ſanus:nũciatiua vocaturzinfirmicatis 
annũciatiua:ſalubꝛis óz — —— — 
rít cognoſci neutri ſignificatiua:vbi moꝛbi fignificatio in coꝛ 
poꝛe fano vel ſanitatis dicet᷑ ín infirmo.Quod em ſignificas 
moꝛbũ ín co:pe fano annüciat moꝛbũ nõdum inceptũ fignifi 
cat. Diffinitio acit moꝛbi co:ruptio cft actióís rei ienſibilis. 
Sed coꝛpis ad moꝛbũ apparati actíócs in naturali iua qua» 
litate funt ſtabiles:lʒ ptun (am fint mucatezaut in quátirate 
ficut fi i tomacpo maio: fit appetitꝰ:vel mmo; qᷓ opoꝛteat. 
digeſtio maio: ecl míno: abo d? cóuentatzaut ín qualitate fi 
cut fi deſideriũ cibi mutctur in dulcoꝛẽ vet acidiratem, ege» 
ftío 9oc veina in cítrinitate vel rubedineʒ:aut ín tpᷣs:ficut fi 
ocfiderii cibi adfit ãte ↄſuetudinem: vel mozatur poft con» 
ſuetudinẽ.he inquã oẽs fignificatóce neq; moꝛbũ cõpletuʒ 
neq; fanítates pfecrá ſunt annũciãtes:quapꝛopter nec; moz 
bum̃:neq; ſantatẽ figmficires. Sil eft oc ignificatioe fant 
tatem ín infirmo co:pe móftr&te.nódum em̃ cópletas fanita 
tcm figníficat:q: fignificat modb ram eflc pfites;q9 nodus 
tamcn ocfignare appellare moibü poflum?:q: figmficatna 
ture c mobi ofiationem:ó neutri cft fignificariua, Str cft 
intelligédum in fignificatióib2egrítudint excitus: wi ſeni 
nib?:boz erf actócs coꝛpoꝝ nó funt pfecre ficut in fanis coz 
poꝛibus eft liqͥdum:neq; cozrupte ſuñt.ſicut im cozpib? infir 
mís:fs mínute funt c ocbiles jppter caloꝛis naturalis dete⸗ 
ctiones:d oia dicturi fumus vot figníficariócs futuroz moz 
boz oicemus. In hoc g̊ loco dicere oífpofuim? oe pᷣſentium 
mo:boz fignificanióib7 moꝛboꝝ inquã quos patimur qdas 
appart fenfib?:quoz fignificatio leuioꝛ 7 facilio: videt eſſe 
quidã occultãtur:qꝛ in mẽbꝛis funt interioꝛibꝰ.vñ eoꝝ figni 
ticatio difficilioꝛ habet᷑.nos aũt oc apparẽtibus fenfuizficut 
Op5 pꝛiꝰ oícem?.fic ern vtilevidet᷑ effe ĩtTroducẽdis. OMoꝛbi g 
fenfui apparẽtes ĩterioꝛi t exterioꝛi coꝛꝑi ſũt vtes:ſicut funt 
apoſtemata⁊ fe.Sũt etiã fol coꝛꝑi exterioꝛi Ptinetes:aut de 
interioꝛi cà autexterioꝛi nafcétes. Exterioꝛ cà biꝑtita eſt:aut 
eim oe inaĩatis co:pib?fic lapide⁊ gladio:igne ⁊ ſitibꝰaut oc 
iati t venenoſis nafcif aialib?:ficut terre reptilib? ⁊ hmõi. 
De gñe fc. t oluerfitate ⁊ cà c figmificatióe eiꝰ. Ca.ij. 
kx: fEb:is eft moꝛbꝰ quíoe mala c ca.nafcit cõple⸗ 
NOR irione:c roti coꝛpꝰ dircüdat. vfi calíteroiffinit, 
rias S 'cbzís eft calo: innaturalís a coꝛde exiens car 
11-7 terijs ad oia mẽbꝛa coꝛꝑis ciufqs noces acnói, 
at a ^M bec diffinitio Oc febꝛis eſſentia ſumit᷑.i.caloꝛe 
curſum nature egrediéte : nó oc accidẽtibꝰ feb.cõcomitãti⸗ 
bus:ficut qbufdas vídct medicis febzes dicẽtibꝰex accidéti 
bus logo poft tpe ſequẽtibus.quidã er dicũt ex rígozezqui 
dam cr fatígatioc: alij ex capítis doloꝛe: vel quibufda alijs 
accidẽtibus ⁊ lóge cas ſequẽtibus.non erm cas oiffiniüt effe 
cx cffentíali caloꝛe curfus nature fupegrediéte ; ficut ĩuenit 
IDíp.oiriffc ĩ epidi Febꝛis iquit eft calo: exiẽs curfus nature 
⁊ cius motio oe eſſentiali caloꝛe. Dixit q̃dam ſunt fe.pũgen 
tcs:ddam ſuauiter tãgẽtes.he em differẽtie caloꝛi naturali 
videtur attinere. Item dixit lunt q̃daʒ nó pungẽtes:ſed au 
gnẽtãtes.be aũt differẽtie ex qualitate caloꝛis funt tracte. 
De motione dixit qdam fe.ín initio funt ca.q̃aaʒ calidiffime 
quedam vero inflatiue.he oífferétie cy natura calosís funt 











E 


|] 











Fo.xxxvj. 


te. Item ex accidentium diffiniuit vicinitate cum dixit 
—— ——— rubicũdiſſime:alie liuiditati € 
viridítatt cótigue. be differẽtie ey vicinis ſumutur acadeti» 
bus.f.ab büozibus quí cà fupr febzium naſcẽtibus:nõ oc re 
mon$ ficut apoftemare capitis doloꝛe 7 rigo:c. Febꝛiũ «üt 
funt cria giia.vni cft in fpü qð ab ipfo idpit 7 aa c0: vcnice 
ipm calcfacit.poft ad arterías vcnit ⁊ ab arterijs ad oia co: 
zie m£b:a. pec aũt fe.vocaf cpbimera.cum em fpBs calc» 
Fitzc in igneũ calozes calo: naturatis mutat᷑:co: inde neceſſe 
cft calcficri. coxde vo calefacto ab ipfo ad arterias penetrat 
calo:.c ab artertje ad alia mẽbꝛa co:poꝛis. Secũdum genus 
feb.cft in hu. qð ab ipfis incipiẽs paulatim me mbꝛa ] 
viana calcfaat quouſq; ad co: veniat; 7 a co:de ad arteriae 
⁊ inde ad omnia cozpozie memb:a : er ita totum coꝛpus cr 
cüdat.bec vocat feb.er putredinib? Xertiü genus in fotidis 
cít artubus a qbus ad coz a cozde ad artenas ab artertjs ,p 
greditur p mẽbꝛa totD co:pie.boc at genus etbica vocac « 
ot efle cóltar febꝛiũ gna. aufa q̃re ſunt tria.nulla cr fe. 
ct nifi i materia. materie funt tres in cozpe:fpüs:quat 
tuo: bio:ce: folida mẽbꝛa:in quodl5 quoz calo: inciderit fe. 
fui gcnus faarzquas £Da.bonis fi tudib?adaptauír.£ pbi 
mera inqt calido vento videt eſſe fitis quo eter implet? cr 
fui caloze neceffe eft calefiat. Idẽ em facit ſpũs arca coz cto 
tus coꝛpꝰ.Febꝛes ex putredinib? aque calide cóparauit. £5, 
aqua em ca.cũ frigidi vae impleueritzipm er csloze fuo cale 
—— circa Ser facitit hu.⁊ aliae pres — fe. va 
cõparauit calidis frigida aqua pᷣlenis.aqua cm in bis ex 
cs rale calefit. VAT S . 
¶TDe ephimera ipi ci eius € —— 
imera fe.in coꝛpe ꝑmanet.xxiit boꝛis.iant 
A ie ⁊ integra M OE ie videt ſecedere.ali⸗ 
jan ramen ín boctpe otutius vidct imozart:aut 
rivítj.aut.irrvj.bous.bmót o:xtus fuir cá aliqua 
aↄꝛimitiua:cuiꝰ parnitiue q̃ttuoꝛ funt sna. Tnũ 
gcnus eft cü extrinfecus cozp?patítur ⁊ calefir: aur actuali» 
ter:ficut caloꝛe folíe 7 ignis t aere balnei cá quis immoꝛet 
ibi:aut poretíalirer:ficut ad fulpburea lauari ⁊ fiibus:aut 
cóftípatione poꝛoꝝ actuali : ficut ex frigida aqua cónincir q̃ 
fumum in interioza Giaudit coꝛpis:aut ex ↄſtipatiõe porcíta 
tíua ficut aqua lanari atumínota. Ron ar omne co:p? ↄſti⸗ 
patum eobimeras patit fe.ſed tm̃ illud a quo fum? calidus 
aut fic adunatur.cuP cfi poꝛi oppilẽtur:fumꝰexire ⁊ oiffol 
uí pbibeturzcira calo: coaduna£, Si aũt materia hũoꝝ coz 
po:is nó p:epata fit putredini:epbimeras fe-facit. cp fi ppa 
rata fit fe.ex putredine fadt Pm q̃litates hũoꝛis itus incluſi⸗ 
be ptipmis pue fe.acuta eftc moleſta:ſicut dicturt fumus, 
genꝰ pzimítiue epbimere eft d ab interiozb? accedit 
co:pía:ficut oe cibis t potionib? calidis. Tertii genus er ni 
mio eft motu:aut i coꝛpoꝛe ficut nimia exercitia 7 laboziofa 
autm aia ficut ira:anguſtia:triſticia:⁊ vigilia Quartũ eft cá 
quá exterioꝛa patitur mẽbꝛa:icut apoftemate calído in in⸗ 
guinib?c pedi vulneríbus.ci em ab ínguínib? calo: mẽbꝛa 
tím aſcẽdit ad coz: a cozde ad cetera coꝛpis mcb:a vei; Ett 
aüt fignificatío fc.epbimere cü pecfierint cae iãdicẽde. T n5 
firmus nimiũ non patitur doloꝛẽ ín imriozpulfis eius edtis 
parü tñ oíuerfus c abfcófus. Diuerſitas cito in eqütarem 
redigit: ín tacru caloz eft qᷣetꝰ:lenis:⁊ nó pücitiu?:i5 ficut 
balneati eft tact? Infirmus vᷣo facilis cft n patiédo mo:bo. 
AUrina aüt bsbypoftaftm ínfundo ⁊ lenẽ ín moꝛbi tꝑe totoz 
neq; nimis fetet vꝛina.cũ vero fe.diſceſſerit:aut ai íudo:e p 
fecto orfceditzaur cũ quadã ínfufione: d cus recefferit 
null fignum fui relinquitzficur fe.putredinü facit, 
Quec ín pulfu:c ín vzína remanet.Si $o poft epbimerà eser 
balneetur ín balneo:neq; fentít rígozes neq; pũctões:ſed in 
pꝛioꝛes rcuertítur (as qualitates.be funr fignificatiócs fe, 
ephimere. Significatio 9o vri fíate hmõi.q̃ oe folis eft ince 
fioncz vel oe calido aerezoculos ín tactu calefacit:caput íncé 
dit:cutem 4 faciem exiccat:quibꝰ fi manus apponat : calíde 
inueniütur.pulfus paru? c'velor.et cõſtipatione nafcés pos 
rozum:cutem facit cõiunctam ⁊ ſolidã.cui fi man? apponat 
ín initio paruus calo: fentit, Sed fi mozetur calo: auam étà $ 
ri ſentitur:calo: eri noapparet ppter pozos — 
ü 






Z'iberoctauus 


cu; manus diu inbereat fuícaloze poꝛos laxat:⁊ íra caloz oc 
mum emerat qui fe pꝛius occulrauerat, oculi eoꝝ et facíes 
parum timét.pulíus nó cfr paruus;q; virtutc cuftoditur z 
caloꝛe naturaiü intra cozpus : parum tamen eft otuerfus et 
occuitus. po vꝛina aut citrina eftzaut al.q; humoꝛes aquofi 
Qui oc co:pc rolér diſſolui cá claudátur.ey cóftipatione cutie 
vitac cómurti iuo coloꝛe mutati; rubo:equoquomó füt 2mu 
tati.hec ri fe, alíqn in fe,putridas mutat᷑: fi i co:pefint bu. 
apparati ad feb.putridas. Opoꝛtet g̊ oífcernatur (pter ephi 
meram capparata putredim.Si igttur recedit cum fudo:e 
laudabili « pulfu equzfignificat peuldubio cpbímcrà.fi aüt 
moꝛetur in coꝛpe:neq; a caloꝛe toti cozpus müdificauerit: c 
pulíus fuerit oiuerfus:z vꝛina nó digeſta⁊ fetida:mutatio ĩ 
re;purridas ocfignat, &us $ofe. moꝛatur:neq; ín pila píos 
do diſceſſerit: fed qfi »tínua fit: vel fpnocb?:c pulfus fuerit 
diuerſus:⁊ ex vna nulla putredo ſignificat᷑:opʒ tc malc fu» 
ſpicari:⁊ ctbícà eam expectare:⁊ er pte plurima mutabi£ ín 
acutifímà, pu,em putridizneqs ſudoꝛe:neq; diſſolutiõe cua 
nefcüt pprer 2dufioncs vn feftinádum eft ín medica 
da bacre.tmedicamíne qð dicturi ſumꝰ: ated putrcfiant pu. 
⁊ peffime nafcátur fc.$ eb:es nafcétes a reb? mutitibus coz 
pus:ficut cib?:aut ep coꝝ fiunt quátitate : ſicut faſtidio ⁊ (as 
turitate:aut er Qütare vtpoteaboz fiue potionũ caloꝛe.Na 
fcentium a faturitate fignificatio eft talis.fumofa ructuatío 
⁊ fetida:firis nimía:ardo: ez cibi cozruptióoc.aliqn babet fos 
lutionesvéris.aliqn 2ftipatione.fs ↄſtipatio in bís cft mole 
ftío: ppter 2dufióce maloz cbímoz in interiozib? coꝛpoꝝ. 
Que er ciboz fiuc potionũ nafcürur caloze: bmói notãtur fi 
gnificatiõe:facies c oculi in tactu funt calidiffimi : ⁊ rubicũ⸗ 
diſſimi:epar fitr ín tactu calidũ c infirm? ĩ ftomacbo c epare 
quafi (ennt icéfiones « ſiccitatẽ:⁊ in o:c amaritudine 4 filia, 
Q: c1io: in hac fe.a ſpũ incipit naturali : ⁊ db? calidꝰ in bmis 
ftomacbü ⁊ poftea calefaat epar quí illius funt fundameta, 
inna aütin fe.iſta rubea eft alithina. Febꝛibꝰ antem mó ní 
mio laboze vel motu coꝛꝑis nafcétib?:fi labo: fit foꝛtis:du⸗ 
ra⁊ ficca reddi£ cutis:⁊ poft receſſionẽ fcbzis pmanet pulf? 
paruus:q: nimius labo: diſſoluit virtutem:f5 fi labo; nó fit 
mult? cutis duricies remancbit dũ febzis fecefferit, t poft 
Oc cutc fum?criens bumectat cutẽ.poꝛos apent.pulfus ma 
gnus eſt:qꝛ virt?'ín bac fe.multa eſt:⁊ calo: augmẽtatur:qꝛ 
non fuit labo; multꝰ.Si em labo: nó mult? fuerit:augmẽta 
tur calo: coꝛpis:tactꝰ in laboꝛioſa fe. fm qualitates eft aeris 
filabo: pccfleritzqp fi aer fit calidus ficut caloꝛe folisz fiib? 
non multũ cutís exiccat᷑:⁊ fi aer fit frigidus:tactꝰ cutis erit 
frígid?:nedg ficca multũ erir cutis, $5i fe.ex motibꝰ aic naſci 
tur:ficut cc ira ⁊ fiib? taliter notabütur: multi exeũt ocus 
li facies rubet ⁊ umet. caloz emi ín pac fcb. expetit exterioꝛa 
co:pis dũ vidictá bó fibi qrit:pulfus magn?.viina exiẽs pti 
ctioes facit 7 ardoꝛes ppter caloꝛẽ.Si ec anguſtia ftc 4 triſti 
cía:oculi fant cõcaui:facies ficca 7 citrina:q: fpüs « calo: fu. 
giũt in iuterioza, pulfus paruus ppter caloꝛis diminutionẽ 
ciufdéqs occultationem. v:ína rubea ardoze5 facies cũ exeat. 
Febꝛis ez vigilijs oculoe 2cauos fadt c hũidos doꝛmitatio 
ni cótiguos:palpeb:as graucs ⁊ oure mouétes:facíes ⁊ to» 
tum co:p? funt inflata:c citrinitati vicina: que ofa cõtingũt 
ex debilitate digerẽdi cibi, oígeftío em cibi moleftatur vigi 
Its. cbus vo indigeſtꝰ n5 gnat ſpm̃: vel (anguinem aĩalis:⁊ 
fanguis fi no gñetur necefle eft colo: mutet. — ec indi⸗ 
geſtione ſeqᷣtur albedovꝛine.Si fe. ppter apo in ingui 
nibus velaltjs co:pis mẽbꝛis nafcat: taliter ſigniñcabitur:fa 
cies rubet ⁊ inflatur ppterfanguíne  c3lo:es coꝛpis nó pũ 
gentẽ. Cum aũt in'itatu ꝓgreditur:aſcẽdit fuauiter fumus 
calidus coꝛpus:magnus fit pulfus c velox atq; ſpiſſus:vꝛi⸗ 
na albedini ꝑtinet:nagnꝰ⁊ velor atq; ſpifſus crit pulfus ex 
virtute ⁊ multitudine caloꝛis. Infirmꝰ cm duas patitur in⸗ 
firmitates calidas.i.apoſtemata ⁊ fe.ipſas.albedo vꝛine:q: 
chole.vꝛinã tingẽtia tẽdũt ad apoſtema.omuis erf doloꝛ p⸗ 
pꝛie b5bumozes fibi trabere, He funt figníficatióce vn 
epbímere fe. oẽs intelligũtur ſpecies. 


¶ Doe putredine febꝛium ⁊ caufa earum:⁊ caufa 
periodoꝝ earundem. Capi.iiij. 


Ecbres putredinum er putredinibus naſcuntur 
IR "wu. P quattuo: butnoz:q: bu.calcfacti calefiunt mẽ⸗ 
N L7 bꝛus calefaciétce ybi putreícüt;c poftca alia illi 
B-EEEC A mébzo vicina. ficqsmebzatim ad cot: de coide ad 
pe lrtcrias puenit calo: z ocarterije in ola mẽbꝛa 
coꝛꝑis.Et cauſavñ putredo nafcitur eft qntupla: multitudo 
quárítaris hũoꝝ:groſſitudo eoꝝ:dcluſio püoz aboppilatio 
ne nata.büo:es em qui diſſolui nó poffunt putrcfiuntzficut 
bumiditare vídem? putrefierí ekteriozem cti non babeat 4€ 
ris capacitate, Species aüt febꝛiũ ex putredic naſcẽtiũ mut 
te (unt. St ein fimplíces funt ⁊ cópofite, fimpliccs q: pala 

funt; ficat ⁊ bu. jttuo: ſunt.vnũ q9 vocat fpnocbus qui ex 
putredine nafatur.boc at moleſtationẽ facut:qꝛ qefcere in 
firmü nó ꝑmittit. Scðm gcn? ex cbo.ru.nafatur ⁊ triteꝰ voz 
ca£: quí vna die acapit:calía ote pmíttit q eft falubzis ⁊ bzc 
uis.Salubꝛis q: co:p? vna ote detait.bscuie:q: hũoꝛvñ nafci 
tur fübtilis eft ⁊ vclor cito digerit᷑: citoq; oiffoluit Tertiũ 
er putrcdine nafcitur cbo.nt.c vocatur Qrtana, vna die inci⸗ 
pics ouab? defcere ꝑmittẽs:ſʒ ſalubus € c lõga.ſalubꝛis:q: 
coꝛpꝰ ouob? diebꝰ gefcit.lógaq: matería vi nafcitur oura € 
adoigcredü ⁊ groſſa:⁊ ad oiffoluedus ĩobediẽs.Quartũ gc 
n? cx putredie pplegmatís nafcif : c ápb(merinos à: ot oie 
ínuadés.eft aũt longa ⁊ molefta longa q: materia eft groffa 
⁊ viſcoſa.vñ nó cft digeſtibilis orffolubilis.moleitazq: ot ote 
iuadit nec co:p? qͥeſcere pmittit.enaqqs bari multipłr diui 
ditur. Febꝛis erf q ep purredínefanguis naſcit in tree pres. 
diuidit. Eſt crm queda ab inítío vſq; in finẽ equs:cvocat cq 
lis.hec aüt eft cũ tantũdem finit fanguis quátum b5 putre 
dinis. £t c altera q ín initio cft ocbilis;fed poftea cretat.ctt 
aürin fine puenerítzmolefta fit.poftea minuit quoad oebilé 
tc£:boceft cũ plus fanguis putrefit dp finía£.s£it c autera in 
initio fortis: poftea ocbilítat quoad oino ocficiat;boc ẽ ci 

pD finitur fanguis d putreſcat. Febꝛis d cx putredic nafcit 
bumozum alioꝛũ:vnaq̃q; ín ouas diuiditur.vᷣna eft cõtinua 
altera interpolata: ficut iatn diximꝰ. Cum em̃ bu.qui tebꝛiũ 
funt materíates:intra arterias funt ⁊ venas: in ipfis putre 
fcat:fe.cótinuas neceffe cft fieri : qfi extra venae ⁊ arterías 
funt ⁊ putreſtãt:interpolatas fe.faaüt, vnde fe, cx putredic 
naſcẽs fanguis cotínua fit:qꝛ intra venas 4 arterias eft fan, 
t iterum cti putredo fanguis in ptefit pfozat p totũ ⁊ cóbu 
rit ipm:t fc. oimíttit quoad ps finíarur q putrefit c dige 
ratur atq; diſſoluat. Febꝛis er alijs naſcẽs pumozib?cft coti 
nua:q; hũoꝛes íntra venas 7 artcrías putreſcẽtes n5 cito 

poffunt oifloluí ppter cõſtipationeʒ:⁊ ſuã vifcofirare. vnde 
poſtqᷓ finita fit pima remanet pe fui calozie quoad fcóa fuc 
cedit:⁊ a ſcða ad tertía.c ita fit cõtinua.Si at hu.extra vc» 
nas ⁊ arterias putreſcãt febꝛes in as faciũt: qꝛ que 
ꝑutreſcit cii in vno loco fit paulatim ad putredinis locũ acce 
ditzcui? collectio ín tpe íllo et c interpolatur interouas ac 
ecffioncs.£llian quogs putrefat fanguis intra venas ⁊ arte» 
rías: feb.facit continuas:qꝛ cà ín eno mébzo multa adune⸗ 
tur quãtitas:⁊ putridum apoftema faciat:⁊ cr cóftipatione 
poꝛoꝛũ quà facit apoftema ppter putredinẽ calefacit mem» 
b:um:nccefie eft vbí cft apoſtema:⁊ calo: mẽbꝛatim vadit p 
arterias:⁊ a co:xde p cas ad oia membꝛa:⁊ íta fe.nó dimittit 
oonecapoftema digerit « müdificat. bcc eft cá cuiuſaã feb. 
cõtinue:⁊ cuiuſdã interpolate. giuerfitas ꝑiodũ febꝛiũ ex 
cais trib? eſt. Una eft putreſcẽtiũ hũoꝝ velocitas veleoꝝ tar 
ditas.Scða collectõis hũoꝝqͥ putretieri debẽt velocitas vcl 
tarditas eiuſdẽ.Tertia purgatõis coz velocitas vłtarditas 
vñ amphimerinꝰoĩ oic acapít ꝓpter velocitatẽ fuc collectio 
nis Que contingit ex multitudinẽ fue quãtitatis: facilitate 
ſue putredinis ꝓpter humiditatem ⁊ tarditatem ſue pur⸗ 
gationis ppter vifcofitatem. Cholera ni.facit.fe.vna oie ac 
dipiétes t ouobus non:q: rarda eft ad collectionem ꝓpter 
fi ue quátitatis paruitatem cr duricie putredimís pter frigt 
ditatem ficcítatem: ex veloatate purgationís:quía non 
cft matería tpfius melãcholie multum vifcofa. £ bolera ru, 
feb:es vnius diei:⁊ alterius nó:facitzq: eft medía inter cho. 
ní.t phlegma:minoꝛis etiã cft quátitatis d? pplegma:maio⸗ 

tis vero dj cbo.ní.z pblegmate cft ſiccioꝛ.cho.vᷣo ni.hũidioꝛ 

fubftátia qs ei? leuio: eft his duobꝰ hec cft cà oíucrfitatig 












Theoꝛice. 


odice feb. c er Eae caufa tẽpoꝛis fue paffionís cft diuer 
' itas: q: ampbincrinos ad mlItt.rvítj.boxs pnanẽs ppter 

aroffirudiné 4 vüicofiraté pblegmatis non cito oíffolubilis: 
quartana ad plurimũ.xxiiij.eſt bozaru; pꝛopter materie ſue 

offitudiné ⁊ viſcoſitatẽ q cito nó putreſcit: ⁊ ft cíto putre» 
fiac;nó cito tñ oífloluit z filis cm eft lapidivel ferro.ignis eim 
pec nó dito calefaat:que ctfi caleflant cíto tñ refrigeſcũt. Ue 
Atertiana ad multũ. xij.durat hoꝛas:que cx leuitate fit ma 
lerie: ⁊piſcoſitatis fue paruítate.vt cito putreſcat ⁊ diſſolui 
quear. Auquãdo barü fcb.tépus ín quibuſdã eft longius· in 
quíbufda $o bzeut?; Q9 ex tnb?caufis cõſequit. Cina cft ma 
tcrie natura: fi groflio: cvífcofio: ⁊ frgidioz fit logro: erit» 
SSi aüt fubtilio: c catídiozz min?vifcofa:fit bzcufoz Scda P3 
quáticate vírrutie infirmi. Si atr eft foꝛtis vt materia eee 
rez purgare cii ſudoꝛe poſſit:bꝛeuio: fit: q fi ocfecra lõgioꝛ. 
Tertia cit cx figura co»pozte z qꝛ ft co:p?eft rarũ ct pozi aper 
ti fint lcuio: eftzmateria err cito orffolux£ ⁊ exit: ſi vero cozp? 
eft vífcofum 7 cóftipatü: ⁊ poꝛi non funt aperti eft longio:z 
qñ atit caufa dreuitatis fuc totà fc coadunat: fit b:euíflimaz 
fi at extra fitlongíffima £i aüt feb.fit bꝛeuis ifirm? quiet 
cit poft recedere venere altera ſuccedat:⁊ coꝛpꝰ afe 
b:ibus müdificat:fi aüt feb.longa fit ínfirm?nó müdificat a 
feb.quoad altera fübfequit :neqg um vt quicfcatíno 
firm?: ita fe pabetfcb.iffa quaft cõtinua. Opoꝛtet aute te 
intelligere: qt fcb.periodís fit femper ſtabilis inoꝛdinatione 
fií:bonec putredinis materia in Qlitates mutet᷑ alias: neqs 
cü alijs pumosib? fc miſceat ne io:dínattóe infirmi peccata 
fiat. nando autem iſta marería a fua qualitate ín fpecies 
mutctur alías : neqg cum altje bumozíbus fc miſceat: vt fi 
quís fanguis mutatus tncendatur ⁊ putreñat:ſubtilis aute 
pare in choierã mutet rubeã:groſſa vcro in nigrã:aut fi ali 
bu.putrefiant c febzes fm fud naturá faciár. autfi ínfinnus 
fecit peflima: vñ gencren£ Du. febꝛes diuerſas Pm fui natu⸗ 
rag faci£tce: vnde oía ozdinatíoné periodi funt cozrüpentía 
Zmutanrtía vt añ ſuũ tẽpꝰ feſtinẽt:aut ín alias píodicae feb. 
dp p:ius fuerant feimutét. £ft aüt mulritudo c minoꝛatio 
ín bac caufa fm quãtitates pumoz fc mutantius 7 actiones 
€oz. bc funt fpecice febꝛiũ ex putredínib?fimplices:t caufe 
o(uerfitatie fuarum periodum, 


¶ i2c fignificatione putredinís febꝛium. f£ap.v. 


— oue tredinis febzi aut eftPm genꝰ 
Amo fuü:aut $m ípcaes earũ. Benꝰ fignificat cũ ex 
(putredine fcbzes effe denunciant᷑:qð cr tepoꝛe 
XS) jaceefficis cas inrelligim?:cá oebiarertcipiar: € 
Apoſtea augmetent ⁊ ofo:ten£:d cũ recedũt par 

tem caloꝛis in coꝛpoꝛe dimittũt neq; ꝑfecte recedũt. 3ite5 ec 
caloꝛis ſubſtãtia: qꝛ caloꝛẽ opoꝛtet ce pungẽtẽ ⁊ — inf.à 
manté:ficurfima íguis raríficanté. Itẽ er accidétib? feb.co 
mítantib?:q: bác rigo: ⁊ tremo: t initio ſequũtur:⁊ diuerſi⸗ 
tas i pulfü ablario digeſtisis i vꝛinavt hypoſtaſis nó appe 
at leníe:d oía cii videant᷑ feb.er putredicee intelugitur SS 
gnificatiócs ſpecierũ ſingulariũ:qꝛ fcb.ptodis tertiana· aut 
oerenaturalizaut nó naturali: aut de recũ c£ naturã naſcit. 
ic renaturalí aii ca.⁊ ficca cft natura infirmícui cho.dñat᷑ 
ru.etas eft iuuẽtus:tẽpꝰ anni eft eſtas:aer calidus:c ſic. Me 
re nó naturali:cũ infirmus anted feb.inciderít ca.z ficcome 
derit:⁊ babet anguftía ⁊ triſticiã:vigilias:laboꝛẽ nimiũ logi 
tẽpoꝛis ieiuniũ:ars cius ferraria:aut foꝛnacina: que oia coz 
pus calefaciüt: ⁊ deſiccãt⁊ cho.ru.gñant.De rc extra natus 
ram:q; quedã feb.ex caloꝛe eft foꝛti: c ficut acus cufpis ett 
pügibíus: quod excbo.ru.eft acumine:calo: ei? ín ractu foz 
ti$ t acutus atd5 pügitiuus:pulfus m initio peryodis par» 
uus cocfectus sup rarus:t tf nó permanés nífi paruũ tẽ⸗ 
pus:t ín magmtudime ⁊ otuerfitate mutatur. 2»agnítudo 
€íus q: cbo.ru.eft leuís:neqs grauat vᷣtutẽ:⁊ tücer magna 
neceflirate refrigcradi caloꝛem.Diuerfitas enim fe.eft pzo» 
pꝛia maríme cíus q er putredine eft; fed tñ in pac nó eft oí» 
uerfitas multa qꝛ c? leuis cft materia:neq; virtute grauat; 
Vrina hmõi fcb.eft inci colozis purrida: c cá fití nimíaz an 
guſtia:abominatiõe: vomítu cpo.ru.nimío ſudoꝛe propter 
fubtilitatem matcric; alíqn ds ſuccedit egeſtio cho ru.Tu⸗ 





Fo.xxxvij 


as ſignificatiões inuenias: art earũ purimas: tudícanda 
* cfievera iertiana:maxime fi bec fcb.multos fatiset in t€ 
po:e illoanni.Quartane aũt fignificatío aur oc re naturaliz 
 utnó naturalizaut 0e re etra natura c re naturali er có 
plerionc infirmi frigida « fic.z fibi oominat cho.ni.etate fes 
nüi:tpe anni autũno:aere frigido ⁊ ficco. De re no natura» 
li:cum infirmus ante ciboe acceperit vn cbo.ni.genita ſit:ñ 
cut lenteg:caules:carábiá:camnes capꝛinas:⁊ bouinas:⁊ fi» 
milia.E2c reertra naturá cum aut rcs aficedat: fiat an bac 
alía fc.fit copofita:c duricies ſplenis:aut cũ pꝛeſens ſit.res 
apparet qf eft acceſſio. In initio rigoꝛẽ pabet vel nimiũ trc 
moꝛẽ cum grauitate ⁊ nünía fatigatiõe c totius coꝛpoꝛis foꝛ 
ti frigitudine:pulſu raro ⁊ tardo atqʒ multum diuerſorcum 
aut£augmentet pabet caloꝛẽ non acutũ: neq pungitiuũ⸗ 
non ergo ficut calo: eft tertíane: pulfus invelocdtate 
« fpiffitudine dp in initio fuerit maioxc:fed tame ad cóparae 
tionem tertíanc tardioꝛ ⁊ minoꝛ:ſitis parua, Cuna putrida 
« idigefta. Feb. declinãte fentit ifinmmne frisitudine-« cum 
recedit pulfus eft tardus:rarus:diuerſus:⁊ vꝛina coloꝛe Di 
ucr(3 c nó digeſta.Cũ bas figníficatócs mueneris:aut plu 
rimas:quartaná veram effc iudica: maxime fi in ilio tꝑe an? 
níQrtana patian£ plurimí. ignificatio áridiane feb.aut de 
re naturalizaut nó naturali:aut extra natura. De re natura 
li:ficut fi cõplexio infirmi frigida t bu. fit zfibí oominetur 
pblegma:etas cíus aut pueritia: abt ſeniũ. pueritia ppter 
gulofitate:feniü p:opter mulnrudíné pblegmatis ir cozpe 
€o:i:tepo:e anni hyeme:aere frigido € bumido. De re nõ 
naturalt cã ifirmus i ſanitate fua gulofusc biboſus firzmul 
tum quíefcens:píger fepe balneãs poft cibum. De re cxtra 
natura cum infirmus fentít dolorẽ in oꝛe ftomacbi: ⁊ bumi» 
dítates ín línguazinflatione in latere mutato colo:e:fiti pare 
ua: rigorẽ ⁊ frigus nimiũ babetin extremitate coꝛpis « otuz 
cum at tangas copus in boz3 acceſſionis non apparet ca» 
lo: nífi cum mo:etur man? c calefit ⁊ aperiuntur po:i:caloz 
babct humiditatẽ ppter pplegma parum acutus eft ppter 
outredínz:alíqi fudans parũ:aliqũ nõ:durat aute in tẽpo⸗ 
rc'ongo ppter putredínézatq5 permanet in co:poxevíqo ad 
fcóas acceílioné:pulfus minoꝛ € pulíü Qrtane ſpᷣiſſioꝛ par» 
uitas ppter pblegma:q:ocfiar virtus er frigitudine ei? et 
diſſoluit᷑: ⁊ anguſtiat ppter multitudine quantiraris eiusz 
vfi multũ eft oíueríus.S5piffitudo ei? er neceffitate recipiẽ⸗ 
dimagnítudínem eius. quodam tẽpoꝛe fübrilis 7 aL, 
t quodá tpe turbida « groſſa.ſubtilis er 2ftipatióe pozo: 
p:opter groffirudine « viſcoſitatẽ materie.albedo er frigidi 
tatc cít pblegmatis,groffitudo t turbul£tía: q: natura alí» 
quando aperit (113 vifcofitate ⁊ expellit grofíam c vífcofam 
humiditatẽ d fuit caufa coftipatiois. SRuboz:q: fi pplegma 
mouet z patrefiatznecefle eft calefiat. Quas fignificaróes 
cũ inueneris er parte plurima certificada eft vera quotidia⸗ 
na:marimc fi multi patiant᷑ bac in illo tpe.£) ps aũt te intel» 
lígere: q: fe.aphimerinos cũ materi beat vitieti pplegma 
ín initio babet paru rigoꝛẽ. Si auté fit er falfozin initio eft 
multus rigoꝛ.Si ex acído frigefcit in initio.Si er putredir.e 
firoulcie phlegmatis:nibil hoꝛũ bẽbit.Ex bis ergo fignift 
cationib? intellige te.ex putredine pyodicas e£ ⁊ funplices, 
fopsite intelligas:qꝛ rígo: ín feb.icipit a oo:fo mulierib?- 
viris ab extremitatib?manuB € pedũ.Feb.aũt ↄtinue figni 
ficatio vniuerſalis ẽ:qꝛ poſt.xxiitj.hoꝛas nó recedit:neq ri 
goꝛem: neq5 tremoꝛẽ bʒ:neq; ſudoꝛẽ:niſi cà rota receſſerit: 
pulſus multũ eft diuerſus:vꝛina indisefta. IDís fignificatio 
nib?otínua intelligit᷑ Significatio vniuſcuiuſq; fpeciei eftz 
q:íneaque fit ec putredíne fanguinis inuenit graue coꝛpꝰ 
infirmi: fatigatü:flatus:pulfus cũ anguftía ⁊ ſiti:oculi ru. 
bei: vene eoꝝ plene:7 ru.facies 7 totũ copus pernnent ru⸗ 
bo:í t quafi inflatü eſt:pulſus nimii diuerſus:vꝛina rubcaz 
autbína. Que ex putredine alioꝝ hu.ẽ hãc bs fignificationẽ 
quieſcit infirmus:ficut in tebꝛibꝰ ↄtinuis.Que naſcit᷑ er pu 
tredine cho.ru.vocat cauſon:ex mollicie t mitigatiõe dolo⸗ 
ris intelligit ín oie bfis remiſſionẽ ⁊ foꝛtitudinẽ ⁊ augmẽta 
tionẽ ín oie acceffiófe: c fequun£ cà nimius calo:: ara; fitís 
maxima:⁊ anguftía t acumẽ: propinquitas ad pdirionemz 
alienatio mẽtis :cutm moleftio: fit 7 acutio: : tanto criſis eft 
velocioꝛ.naſcitur plurimus his quib? in co:poꝛis * cho. 
v 


— 


Zibet octauus 


ulta adunat᷑:⁊ maxime in his d in ↄcauitate funt epatis:⁊ 
ín pulmone ⁊ ín oꝛe ſtomacpi:vñ finis femp lecquutur.Opoꝛ⸗ 
tet autẽ becoia rcfrigerari pluſqᷓ alia, Feb.cõtinua neſces 
tr pplegmate ps remimone qD dimittit: ⁊ 2fo:tat car.qn in 

ecdit.uarrana ↄunua nafcés ck cho.ni.hᷣʒ ouoz dierũ res 

mifítoné: cin oie acccfiióis caloꝛis ↄoꝛtationẽ.cũ pis figní 

ficarióío? qs oicím? certificat fimplices ſpẽs cx putredib?, 

¶ 2c fcb:ibus copofttis t caufis earũ ⁊ fignióoib? £a, vj. 

Edꝛes cópofite funt multe 7 oiuerfezq: altqn coo 


B gp, Poniur tcrtíana c quotidiana:aut terríana cum 
e quartana;aut rertiana ⁊ quotidiana qus quarta» 
aazaut quotidiana cà quotídianazaut quartana 

cus eadem continua:aut tertiana | aum 

tertiana continua;aut quoridiang »rínua cii quocidíana pe 
rpodiaut Qrtana peryodi cũ drtana peryodiaut tertíanspe 
rpodt cũ tertíatiaperyodi; c aliqũ cóponü£ fibijnuícé tres ex 
pis ſeb.aliqñ q̃ttuoꝛ:⁊ cópofitiocs aliefunt plurime.He có 
pofitiócs funt difoꝛmes: aut f5 vicinitatẽ:aut Ps fifitudine, 
Si aüt ambe materie d ambas fe.faciót cómííccant 7 cople 
«antur fe aceefíioes ⁊ receſſiones eiuſdẽ funttpis:fi Pm ví 
anitate:z vnaqueq; loc habet ꝓpꝛium: acceſſiões earũ in 
duobꝰ tẽpoꝛibꝰ funt diuerſe:⁊ fimüiter receſſiones carus. 
Om̃s hu.qui cõpoſiti unt: aut eq̃les in quátitate ſunt:aut 
quidã plus:quidã min? Dabér.s£t fe.cõpoſite:quedã habẽt 
pꝛopuũ nomẽ:quedã vo nõ.habẽs ꝓpꝛiũ nomẽ eft hemitri 
teus.i.media tertiana. Hec em̃ feb.coponit᷑ oc fe.pblegma 
tica continua c pervocitertiana:fi fit vᷣera:qñ no eſt vera có 
ponit aut oc terrnana cótinua 7 phlegmatica cõtinua: aut 
de tertiana peryodi:⁊ pblegmatica peryodi:caliqn ez oua 
bus feb.in virtute equaiib?, lec ettà fcb.cóponit align ex 
duabꝰ quarũ vna maio: eft altera, le aüt funt fignificario 
nes fpecicrü copofitaz feb, Significatióes vii vnaq̃q; pof? 
fitintelligiztunt pe.copofite Pei vicinitate faalio:es funt in⸗ 
telligi oc tpe (ue perfcueratioisCo fi fcb.cótinue cóponan 
tur cũ febzib? ibus : peryodcs intelligunt᷑ oc rigoꝛe 
Qué pabét ín actióís rpe:córinue er fua ſtabilitate.Si vo có 
pofitio fit fm copofirione: intellect? haꝝ ourus 7 moleftus 
eft ppter oiuerfitate ſuarũ fignificationg: maxime fi cópleo 
rio ſit equalis: durus c moleft? eft; fi at vna cr marencb? 
in coplezione dñet᷑: fit leuioꝛ intellectus: qꝛ figníficario 00^ 
minãtis apertioꝛ erit. ps atit acuas diſcretionẽ:tuamq; ín 
bis fubtil£ intelligentia: 7 nó contidas in peryodi cõpoſite 
feb.neqgcredas ínterpolattoni fuc fignificationiszaliqn em̃ 
oue funt rertianc que accipiunt quotídie: quas mftí medici 
putãt effe ↄtinuas.Aliqñ etià oue cóponürur quartane ace 
cipientes om̃i tertía die: et putan£ eſſe tertianczin quib?nà 
£m q'ops folet medicari. vn fcb.confo:tatur t augmerantz 
calíqn — medicina neceſſitati eft cõtraria: ct 
ppter bopʒ te ĩgeniare vt intelligas fe.de eẽntia fue natu⸗ 
re t oc actióib? ꝓpꝛietatis fuc Pm qp meminunꝰ nos dixiſſe 
vt certificatis fignificationíb? cópetar medídna febꝛiẽtibꝰ 
neq; »fídas in ouranone hs Mum taer pblegmate ⁊ 
€bo.ru.que vocat hemitriteꝰ fivera fitzfigníficanóes babet 
quattuoꝛ:vnã q: cft cõtinua:aliã qꝛ quotidíe interpolat: ct 
vna oie leuio: accipit et facilio::altera $o durioꝛ atq mole» 
ftio::facilítas eíus ppter feb.pblegmaticá omni oie inuadẽ 
tem. Rigorẽ nó babet ppter imateriã in vafis contentam, 
Moleſtatio eius ⁊ duricies in altera die: qꝛ ín oic tertiane 
cũ fo:tivenit rigoꝛe:qui ín tertiana folet euenire:⁊ mouetur 
fcb.pblegmatica:d omni die ſolet inuadere:vñ die (lla mo» 
veftà eft c dura.Tertiam qꝛ patit ín tẽpoꝛe acceſſionis mari 
mũ rigoꝛẽ:aliqñ in vna die bisvel tervel quater.Quartã qꝛ 
ſuũ tenere eft equale:dũ foꝛti aſſimilat᷑ foꝛte: coebili dedi⸗ 
le. Hemitriteꝰ nó vera eft cópofita cii feb.in virtute cequau: 
quedã ci altera fo:tío:í;fed in cópofitióe equalis fi eft cum 
tertiana perpodí:ríaoze5 ori die fadt: vna tñ oie cft debilis 
cus rígo:e: babet frigitudine ín coꝛporis extremitate. Clna 
die ci fo:ti rigoꝛe tremozezpüctíóe q5 t acumine Que aũt 


cft cópofita cum tertíana cõtinua:⁊ quotidiana cótinua:nó - 


babet rigorẽ neqs tremose.cópofita cum tertíana ↄtinua: v 
peryodí quotídiana filis eft veradi:(ed t feb . Pe rigo: 
non eft fortis:qꝛ eft phlegmatica feb. rideo neq; pũgit negs 
acuta eft: qñ hec febꝛis cóponi cum febꝛibꝰ no equalib? fi» 


gníficatio dñantis palam plus erit: € debilioꝛ occulra, IDe 
funt figníficatóce feosídi ey putredine d funr cópotite,zügn 
qucdà accidéna funt in febzib?cópofüist fünpliab/.€inde 
fater fc oíaerfantur er caloꝛe fue materie t oiuerfiratibus, 
indem vnaqueqg a fimili oenominat:quedam em cõmixta 
mmie humiditati vocatur cloídis: quedá cuins calo: nimiũ 
cft incefus t vocatur cauſon:quã femper nímia ſitis ſe qui⸗ 
tur:⁊ ín lingua nigredo:⁊ ín ftomacbo püctiozin qua cü tan 
gatur cozpus nímia ínc£fto ſentit᷑:⁊ eft feb.in qua infirmus 
fentit caloꝛẽ c frigitudinẽ fimulin coꝛpoꝛis imteríonb? z ep? 
terioꝛibꝰ. Hoc aũt in phlegmatica cõtingit cũ cr purredinc 
nafcitur pblegmatis:calo: em ín fcb.ífta ppter putreſcens 
cft pplegma:frigue ex nondũ putrefceti: t vocat yfelus: ct 
eft in qua ſentit infirinꝰ nimii calosé in coz pis ínteriozib? & 
tepiditatẽ ín exterioꝛibꝰ:qð ex groflitatecvifcofitatc cft ma 
terie:⁊ ppter D calo: nó pót crircab interioꝛibꝰ ad exterio⸗ 
ra.Et ẽ ind fentit nimia frigiditas ín iteríozib? co:pís q̃ €r 
pbleamate fríaidiffuno ↄingit:⁊ vocat euiliados.æt cft in 
Qua babc£ nimius calo: in cozpis ínteriozib?: ⁊ oc calozc il» 
lo aícedit fum? acutiſſimus in cozpís ertremitatib?: qð cõ⸗ 
fequíturzq: nó eft vifcofa materia vri effiat:z pprer hoc ci⸗ 
to eft oiffoiubilis z fumus euitzvocaf aute febafta tynoꝛos. 
He funt o£s fpecies q̃ de —— nafcunt humoꝛũ. 
¶De febꝛe ethica ⁊ cauſa ⁊ ſignificatiõe ci?, — Lapi.vij. 
Ebꝛis que vocat᷑ etbica;oiuidit in duas ſpecies. 
Una vocat᷑ fenect? inqua naturalis bumidiras 
tinitur:c ſuccedit ficarae oomínans pota coꝛpis 
mẽbꝛa qua ocficcatur z rugant: c calo: naturalis 
—  oíffolutus fini£, Senec? idco vocat:q: cũ fenes 
ctáte oecrepírá ingrediant᷑: calo: eoꝝ naturalis € extinctꝰ c 
ficcitas illoꝛũ mẽbꝛis ofia£; q: bumecratio coz finit; vf boc 
nomẽ bui febzi datũ eft a ſimili.Scða fpecies pbtbyfis ve» 
rà cft:pbtbyfis vo eſt collectio caloꝛis extra naturam in foli 
dis mẽbꝛis qua bumectatio co:pis finitur.c in tria diuidit 
€inii ct quo pumectatio oeficcat que ín puis venie habet 
vnicuiq; mebꝛro ꝑtinentibus:vnde teneroꝛus caleat bume» 
ctatio mẽbꝛoꝛũ:ncut cft pinguedo et craflitudo:t bccvccat 
pbtbyfis abſoluta. Scðʒ cft quo humectatio finitur à m te» 
neni cft carnibus:⁊ incipit calo: ab bumectatióe quetin mé 
beis eft fimilib?. que bumectatio cft ficut ros aut aeris vm» 
b:a.bec eft que vocaturetibica con(umptíua, Terum cft in 
Quo hec humectatio finitur.⁊ illa buimectario ínapit calefie 
Tt que tri coniunctionibus eft fundamenti cuiuſſibet mẽbꝛi. 
que vocat pbtbyfis c »füinmario. 2D brovfis vocat ppter 
confamptioncm humectationis ín membzo:um funaamen 
tis:⁊ p:opter ficcitatem co:umqs molliríem que er finita fe 
quitar bumectaríone ea mem bꝛa folidante: ficat videm? in 
terrenafcentíbue que cà oeficcari incipiunt emolfefcunt et 
ita cõſumuntur.Cã vii Decfebzis nafciturzaut antecedens: 
aut pᷣmitiua eẽ cóp:obaf., ficedés eftficutfi fe putredinis 
immo:ás incenfa fuerit; 7 calo: ab pumectatione indpieng 
co:xdis: mer: bꝛorũq; fundamẽtis eam finierít.queciqs au» 
tem fcbzís eft bmói in ínítío cófommaríua fit fe.ficur erpica 
naſcẽs cz bemitritco.c apoftema calidum in pecinenatum 
cuius calo: pꝛopter vicitriratem fuam tẽdit ad coz. c arteria⸗ 
rum bumecrationem confumcens:t membzosum bumecta» 
tiotiem ocficcans. lior bec eadem nafcitur ep oefectione 
quá ínfirmus er acutis patif paf. vfi medicus cogitur oare 
fp:upü. In bacoeficcatur co: piimum: deinde fundamenta 
mébz0:. £L aufa pꝛimitiua eft anguſfia:ira:triſticia:laboꝛ: vi 
gilie. ieiunia maxime ſi iuuenilis € eras.cóplerio ca.tps efti» 
uum:⁊ ordinatio infirmí ca.q̃ de hmõi cá nafcif:pbrbvfis ct 
—— vocatur.Signiticatio vi intelligit᷑:q; fe.ab initio 
molefte t dure non íncboatur.mala em cõplexio q̃ eft ca.edo 
líe —— co:p? t nó diuerſa nec infirmus fentit ín coꝛpe 
fuo calo:em febꝛilem.neq; oolo:em ⁊ fatigationem:;neq ali 
quá fignificationé que ad febꝛiũ attineat putredínem.fed ca 
lozíne? ectrane? toti co:di dñal cóliter:neqs méb:ti aliqó 
cft fine caloꝛe:qð calos£ fibi ſentiat 2trani eẽ.Caloꝛ ei nó» 
dü ad plenü incipit augmẽtari vt fignificationes poffint ps 
pendí.vii bec oura eft fanarí: cũ nó in initio valeat intelligi 
qua medicina valeat fübueniri. cii tii ad cõſun matíoné pue 
niat:3perta fui monftrat indicia; fed ti impoffibile eft fana» 


ST beotice. 


AS MAS inquat pditiõi.Rius tñ fignificatio talis eft 
Feci feiem iniqua incpoantt treo oes videm/ cótinu 
anté;neqg calo:e habete toꝛtẽ: nec; aliã etia fignificatione ca 
lo:ífebznum ex putredine atinentem. vrpote rigo:em ⁊ tre 
moxcm.fitimzanguftia:ficcirarem: c ín língua migredine:tae 
tigationem:capitíe doloꝛẽ:vꝛine putredinc;pulius magn 
tudiné;t cíus diuerſitatẽ.aliaq; figna que febꝛem ex putre 
díníb? funt comítantia.calo:em quoq; quictü ⁊ manuetũ. 
tribus velampli?oicb? cótinuü:fcd rame confoztarü cum 
cibü acdpíatzn nocte doꝛmiat.febꝛis e:bica proculdubio eft 

intelligenda: ei? talie ab initio 05 effc fignificatio.cil voau⸗ 
gmentatur ab bumectatione venarü incpoatur. vn intirm? 
confurmitur:caro eius minuítur:cutis ocficcat;fadice tenua 
turzoculi cocauantur:imo totũ co:pus cófumitur.calo;qpab 
alía incipit pumectatione,qÀ intelligit: qꝛ oculi 2cauanrarz 
— paipebꝛe pendent inferius ac fi oozmirctur, pec 
atit oia er vírtute funt defecta: totũ coꝛpus exiccatur· «Tus 
gatur.fplendo: ⁊ fios vitc auferunrur.cutis facic fiuc toti? 
co:pis fic thetinoſa ficut cozium fup oſſa ectenfum: tempos 
ra planiozazauricule ↄtracte:coloꝛ atrinus:fpatule eleuatez 
venter ficcus.q fi tágatur fub ofapbzagmate:oía vífcera fic 
ca inueniuntur:⁊ quafi nó apparent cxreriug: venter theti⸗ 
noſus:⁊ cutn doꝛſo iunct?:calo: coꝛpoꝛis in mitio tactus de⸗ 
bilis:⁊ cum immoꝛetur manus fic acutꝰ:pulſus durus ⁊ er» 
tẽſus quafi choꝛde debiles « firmate, he ſunt ſignificatiões 
feb. ethice: ⁊ eius cauſe. P 
€ Zíputatio vtie oc apoftematíbus. fap. viij. 
— qm eft sroffitudo ⁊ ínflatío quas oe lup» 
M nurse hu. membꝛũ aliqó paritur. bi aute bu. aut 
Jab alio mébzo funt efiluenres:q ipma fe expel⸗ 
Wut ppter müdificationem ſui:aut in eodem més 
" bzo coiligütur vbi cfle apoftema cóptoba£. Mo 
tus materie oc méo:o in membꝛũ:pꝓpter adunationem eft 
vj.rerum quas diximꝰ cü caufas mo;bi tãgeremꝰ.He funt 
foꝛtitudo mẽbꝛi ezpellentis;ocbilitasrecipiétis; muttitudo 
materie: largitas poꝛoꝛum: ocfecrio virtutis paſcitiue in 
recipientibus mẽbꝛis.⁊ qꝛ recipientia membꝛa replentibus 
funt fubdita: adunatio materie ín mẽbꝛis cx detectione eft 

pafcinue virtutis nó perfecte abum ad ipam veniente di⸗ 
gerẽtis:cuius ita permanct fupfluitas vt paulatim creſcat. 
C íllud memb;ü impleat t extendat vbi fit apoſtema.Cũ au 
tcm fübíto ín mẽbꝛo nafcitur apoftema: oc alio membꝛo ín 
tellígitur aicurriffe materia:quod oe calido incelügendum 
cum apoftemate. Sí ín aliquo membꝛo nafcitur: paulatim 
ín alíquo membzo augmeterurzoe fuxu íntelusirur efle ma 

terie oc alíoin alíud mcmbzum effluente:aut oe eius in idẽ 

coadunatione.Hoc aurem cófideratur ín frígido apoftema 
tc.Sipoftematisautem ouo funt genera:aut fri.aur ca. Ca⸗ 
lída oc cóplerióe mala « ca. cum matería oefcendete ad mé 
bꝛa:que fi fit calí.z bumí.fanguinolenta generat apoftemas 
tà.que vocantur pblegmoncs. £D. quide inquír quida pbles 
gmones oe mala complexione nafcütur 4 ca.fine aliqua ma 
teria: ende membꝛum ardozem patitur atq rubozem: qui 
cum augmententur atqs confoztentur mẽbꝛũ illud quodli 
bereo moꝛtiſicatur. Hec fpecics eft ꝙ patiens fuftineat fe» 
b:es, £ fi materia eft calida ⁊ ficca atqp cboleríca generat 
apoſtema qð vocaturbenfipila. Frigidũ apoftema er mala 
nafcitur coplertone ⁊ frigida ocfcendente de alio membꝛo 
materia:aut in codem collecta, Si autem materia eft frigi⸗ 
dac ſicca:atq; mcticbolíca:apoftema qð vocatur ſcliros gc 
" nerat.Sifrícida t humida ſit:apoſtema qð vocat símía gie 
$uit. Sña Gapoftematum ſunt irij. Pꝛimum naſcẽs oc (an 
guine:⁊ vocatur pplegmon.Secũdũm oe cbo.ru. vocatur 
ber:fipila;Zertium oc pblegmate: tvocatur simia.£huartii 
de melancholia: ct vocatur ſcliros. Unumquodq; iftozum 
eſt aut ſimplex et folum. vtpote oc vna mareria natum: aut 
compoſitum:⁊ apoſtemata multa ſunt. Alquando enim de 
duobus:aliquãdo de tribus:aliquãdo oe quattuo: compo⸗ 
nuntur bumo.£ ópofitio autẽ aut eſt equalis ín quãtitate: 
aut vna plus abundat altera. vnde apoſtemata ſunt mul⸗ 
ta frm abundantiam ⁊ humoꝛum multitudinem:aut ín com 
poſitione minoꝛationem. ntelliguntur autem apoftemas 
Fa crfigaíficatione diuerſa Pm q er equali materia compo» 








S'o.xrtvttj 


nuntur, bure ⁊ molefte intelligitur compofitum ex o:uerfis 
bu.f£r qualitate íntcliigitur ep pumoꝛe oomináte, IG Gpofi» 
to:um adt apoftematum quedam nomcn babent p:opiiti: 
quedam quoq; carent, Apoſtema compofitü er cpo.cü fan» 
guínc:fi plus abundet cbo, berifipila vocarur pbicgmoni» 
ca. Si fanguis cpoleram lupergrediatur: pblegmon heriſi⸗ 
ilatus vocatur quorum finguloxum caufa in q⸗alit⸗tibus 
eft o:uerfa. lut enim cr caufa fadente eft apofiema; aut in 
membzo vbi conftatzaut ep materia ibi habita:de quic7 fin» 


gulis fm ꝙ fuffvaar erimus dicturi. 
¶ De apoſtemate ex ſanguine cz eau — 
ſa ⁊ fignificanonc eius. Cap̃ · ix. 


tecedente nafatur caufa. £aufa vcro pꝛimitiua 
funt vulnera fiffura inciſio ignis incenfio deſic⸗ 
' catio fractura. qois hoꝛum membꝛoꝛũ patiatur: 


Hlegmon apoftema aut ec pꝛimitnua:aut er an 
TAN 
-—L 





memb:ü patiaf:fanguis ín dla natura fuà nó mutatur: rec 
fufficit ad expellendũ cum virtus. SRemanet ergo in mẽbꝛo⸗ 
faciens fuperfluitaté ín co qð oſtẽdit poftea ; q: membꝛũ in 
flat fanguis ppter conftipatione pozoz caleñt cü exire no 
poffitzq: apoftcma p:emit arterias. iE au[a antececés cft En 
guinis plenitudo:qui fi bonus fit c tẽperatꝰin qurare ⁊ ſub 
ſtantia c putreſcat cũ ad ilud membꝛũ perueniat: generat 
fimpler pplegmonís apoſtema:cuius fignificazio eſt mẽbꝛi 
íufiatio ⁊ doloꝛ:ſed tfi paruus:puliationẽ habet extenonez: 
« nimii calo;c:ardose: t ruboꝛẽ:repugnans manui dũ ipm 
tágit:fed tfi becaccidétia ppter miatcrie temperamcta nón 
funt grauia.Si aüt mẽbꝛũ muiras arterias habeat c torti⸗ 
ter fentíar:oolo: ⁊ pulfano tunt maío:a. qp fi paucas habue⸗ 
rit: c ocbiliter ícnterir bs doloꝛẽ € fine puifanióe grauitatẽ. 
Si Pofanguis tepare fit cõplexidis: ⁊ groſſus in ſa bſtãt:a⸗ 
facit apoſtema in carne:⁊ pꝛedicta accidẽtia iunt foꝛtioꝛa: qꝛ⁊ 
ertẽfio t pulſatio maxia.Et fi fanguis cũ tẽ amẽto fui ube 
fitfabtit: pblegmonz in aire gñat:⁊ ſignific·tio ſupꝛacucta 
mino: eſt:neq; pulfarione Ds. $1 neq bon? fitzneos tepera» 
tus: ſed ſubtuis et calidiffimus: fimpler berifipia gnarurz 
que melioꝛ cft dp fi cà fanguine fit ⁊ cho.⁊ fignincano exꝰq: 
ardo: eft nimius: plufi? pblegmon ruber t incendi£zqp fi 
aum manu tangat:ab co repellif manꝰ:⁊ poft ſtatim reuer⸗ 
titur.Si fan.cum peffimítare fua aroffus firn ſubſtãtia:na⸗ 
fcitur apoftema qð vocat berífipila:c cognomina£ variolaz 
alij dicũt igne efle facrá. Hos aBr dicemꝰ oc boc apoftemas 
te c cíus fignificatióe cum oírerim? oe paffione in exterioꝛi 
cute permanéte, Diuerſa 9o funt bec apoftemata ſangui⸗ 
nolenta put membꝛoꝝ vbi nafcunt eft otuerfitas. Si ern in 
facie natca£ vt appella mifercre: ⁊ ci? fignificario nt 
mius eft facie ruboꝛ: c capitis iflarío c omniũ parti ſuaꝝ 
tuo: ⁊ oolo: ⁊ pulſatio.Si in cerebꝛi nafcat pelliculis ape 
pellatur frencfis. 3n coniũctinis oculoz pániculis natazvos 
* — n — coſtarũ nuncupat pleurcſis. 
In pulmone períplemonia. In diaphꝛagmate pleurefis 
abufiue:c freneſis. Sot ín moliiie fub aſcellis: auc t inguini⸗ 
bus veloculís vel poft auríenlas: c cito ſaniẽ taciat:vocabit᷑ 
peſtilẽtia 7 vulnera. Si — berifipile pertineat:aut 
pblegmoní heriſipila:⁊ cito ſaniẽ faciat vᷣocabũtur vulnera 
c peftilétría. Si in alio quolibet mẽbꝛo eft: abſolutꝰ dicexur 
pblegmon: c fi aperiat anaítamé vocabi£. «Doc $o nomen 
fignificatfeparationé ⁊ elongatione: q: mẽb:ũ vbieſt apo» 
ftema:ci oe alio mẽbꝛo ad ipm deſcẽdat:aut in ipfo fit colle 
cta materia:neceſſe eſt membꝛũ fc tẽdat:⁊ q̃ñvacantẽ locus 
faciat:in quo ſaniei fit collectio.lDec aũt materia aut ſanio⸗ 
ſa eſt:aut fanguis:aut devtroq; mixtim:qꝛ materiã fi natu» 
ra digerat:⁊ fundamẽto mẽbꝛi cam fimil£ faciat fitfanies al 
ba.SSed fi oígererenon poffit nec aſſimilare bone qualitati 
p:opter vefectione fuí perit:⁊ groffus atq rurbidus fit fan» 
guís:q fi parum ín materiã operetur natura: partim dige⸗ 
rens:partim $onon:fiunt fanguis et fanies:etvocatur apo 
ftema vulnus:cuius figníficatio eft doloꝛ et pulfatio: 7 ma» 
pine cus materia perfecte digeratur:totaq; in fani£ mutet: 
doloꝛ mitigat: q: materie ſuða facta, eft no diuerſa.Sigtio 


Ziber octautto 


: fa:guine habẽtis:qꝛ tactus digitis quafi cíe cedit 
—— di aos recübir. Si babuit fanguine inuenit vuln? 
quafi fc cccendés: vf op bii intelligas nc groffitzdo mebꝛi 

ini eii ppter groffitudine bi ſenties qn mem 
tc oecdpiat:neq ei ppter sr . 
b:ü illud tangcs:q: marime infirmo nocet; q: fanice coꝛrũ⸗ 
pit membꝛũ:⁊ quafi coꝛrodit ipfum, . 
¶ De apoſtemate cbolerico'ct caufa ⁊ eius 
fignificatione, £apitu.t. 
olera ru.fi fit fimpler ⁊ ad auiqó mẽbꝛũ videa£ 
"m ocfcedere: facit apoftéa q vocat formica ⁊ aliud 
2j fulſa:ꝙ fi cii ſanguine mifceat:berifipila inde ge⸗ 
nera£. $0:mica $o fi de ſubtili fit cbo.fir fimpick 
: Rn cute nafces apoftema.becytig fignificat :q: cu 
tis incendit:fi aüt cbo.fit fübtilis z acuta : gat apoftema 
cate co:rodés ⁊ carné perfoꝛãs:q̃ foꝛmica vocat máducatv 
u3.Du? fignificatio eft vt cuté obambulet: ⁊ fe ficut foꝛmi⸗ 
ca dilatet hec pꝛuriginẽ facitín tactu ardoꝛẽ quoqpatqp calo 
rem:⁊ dto vulnerat:ſi autẽ ínter ſubtilẽ ⁊ groſſam fit tẽpe⸗ 
Eca neq; multũ acuta:foꝛmicã quá miliũ vocãt gñat.Signi 
atio eius ett vt in cute puſtule ſᷣm mili) ſitʒtudinẽ habcan 
tur. iDerifipila d er ſanguine naſcit᷑ ſubtili ⁊ cho.cꝛtis ru» 
bo:e incéfioe quoq ſignificat᷑ atq; caloꝛe cũ pulſatiõe:oĩſq; 
eiꝰſigtio pplegmone:⁊ berifipila eft foꝛtioꝛ pᷣplegmonica. 
€?» pblegmatico apoſtemate caufa ⁊ fi» 
— — -— 
3Poftemanafces ex ginateinter ſubtilita⸗ 
S3 AV rem:aroffirudine qs cvilcofiraté répcrato:« ad 
947A X mcmbei oefcedente fubito: vcra vocat símía, 
IV, 4^ alioi naícé eft er verofitate fumofa ficut vi» 
certur i co:pe pydropíco —— tico 
Qui fundarentü mébzoz Ds co:ruptii. Huius apoftemat] 
figníficatio eft albedo ⁊ moilicies fiae doloꝛe:ꝙ cũ oíait! p» 
maturzimpzefíio digitoꝝ ibid£ format: fed tri cũ ex vétofita 
tc fit fumofa:mulla digitoꝛũ remanetfo:ma: t cá percutiat 
Quafi coꝛiũ refonat:fi oc pblegmate eft sroffo  ví(cofo vo» 
catur apoſtema:⁊ glans c fcroppula:t verruca: znodí fimi 
lcs glãdi:qð de phlegmate eft groffo cbo.ni.cómícto gñat 
verrucas:fi pblegma fit falfum: cũ fanguine mixtũ gñant 
puftule ſanioſe:⁊ apoftema groffum in magnitudine diuer 
ſum:quoꝝ quodd fie eft acerí.c bocín magnitudine aus 
gmentat᷑ vt quafi melon efficíat: c melone maíus: ín ſaccu 
lo er omi latere circũdatur:qð motũ nó cum mẽbꝛis ví3etur 
eſſe folídati: fed eft quafi feparatü:cui? folidatio trf eft cus 
cute, Wña ci? funt Qttuo:: eft em pinguofum ⁊ mellitinum 
pultinũ q5 c iuncatinũ. Pinguoſum oc groſſo pblegmate 
nafcít Q3 intellígi£ q: in iitio ſtringit fenfum pne « materiã 
colligẽs quafi piguediné: eiuſq; tactus cft quafi pinguedi 
nís alicuius. gellitínd ec pínguedine naſcit pblegmatis: 
cui? matería ín coloꝛe t liquozeeft quafi mel:cum tangi£ ci⸗ 
Fo man fugit t regrediC:tactufqs ei? ficut vtrís mel babe» 
tis. Pultinũ ⁊ iuncatinũ ereodé pblegmate vfi c mellitinũ 
nafcun£, IDecíntelligun£ q: fundamẽta coz dilatãtur: pare 
uufqs coz eft fenfus: mollis tact? :fed tfi pultinũ materíá 
bsfimü? pultib?, 3uncatiui eft fie iuncate facte de lacte: 
Et eft aliud Dematería nafcéepbleamatis groffi c peffimi 
cũ fanguíne groſſo c puteuti mixti:buiꝰm ateria fi lutũ vt 
eft arena: vel Gf fer olez: vel víní fiue carbonís 7 fitius cui? 
tactus ourio: ſuperioꝛibꝰ.Scropbula eft apoftema qfi glãs 
nafcensín molli carne colli:aut ín ca d eft fub afcellis vel in 
guinbꝰ:maxime atit ín pzoza colli: vel in latere ſui:eſt autes 
femp va3 vel ouezvel trce vel plures: et vnaquec; pellícu» 
lís arcüdarurzquare feropbula vocat:qꝛ in collís po:co:um 
fcoc naſcunẽ: vt dicũt alij etpote ſcropha maltos po:cellos 
gnatzita ⁊hec in nüero augmẽtata:nomẽ a fimili cft ſoꝛtita. 
Glerruca eft puſtula rottida ín ta tu ourazacuta: aut nodo 
fimilsimazccft'ounffima, Aliqñ tamé eft ficut auellana; vcl 
nuſcicula nafcens in locis illis dunt nodi carnís ; becalíqn 
cum npꝛimatur digitus quafi vulnera facit. 
apoftemate melácbo'ico ci ⁊ ſigtiõe eiꝰ. CTap̃ xij. 
AJ Poſtema naſcens oe cbolera niara quafi fer olei: 
aut eius eft turbulẽtia tvocatur fimpler fdíros.£ius. 
figtríficatio eft duricies:neq; multum oolet;colo: eius abe 



















I 


Ad 
— 







do vel líuíáítae vel quaft colo: coꝛpoꝛis in quoeft; fi autem 
becmateria oc membzo in quo eft naſcitur: et partim extra 
cnae eft: ct partím in venie includitur: apoftema fit quo 
cácer voca£.cius fiótio:q: durũ cft c extẽlum:⁊ duricies qft 
petra:fozma ci? quafi fozma cãcri:q:vene d ín apoftemaris 
funt latere extẽſe fantzatqs oe melancbolica matería plenez 
pedíbufas cãcroꝛũ affimilate, &ft etiã aliud apoſtẽa naſcẽs 
de cho.nique oe cho. ru eſt íncéfazcancerqs generatur qð € 
comedit ⁊ vulnerat.Significatio ci? qꝛ vulneris labia funt 
groffa exterius inuerſa: habẽs quafi pinguedinẽ: colo: ci? 
viridis vel rufus:vulnꝰ nigrũ.he ſunt qualitates apoſtema 
tum ⁊ cauſe ⁊ ſignificationes eoꝛum. 
¶ De paffioníb? qs patit᷑ exterioꝛ ps coꝛpis.ſ.cut.Ca.xiif⸗ 
Aſſiones naſcẽtes in cõꝛpoꝛisexterioꝛibꝰ:que⸗ 
d dam oe intenoꝛi caufa naſcũtur:q̃ ⁊ aficedens 
& V vocatur:xquedam de exterioꝛi: c bec pzimítíua 
Ivocanur. e antecedéte cánafcttes:quedá in 
toto co:pe fünt apparites;ficutvariolazlepzaz 
mo:pbea:t q̃dã ín joufdá mẽbꝛis: c non altjs 
ficutjallopícíazá capitis eft ppzía:t lentigo:d faciet. IHafce 
tcs de pᷣmitiua funt ficut (ücturc feparatiocs:quax quedas 
de co:pe fiüt ínarato zficut oe gladij íncifione:c lapide fran 
genteratq; fiti? grauibus coꝛpoꝛibꝰ:quedaʒ oe atatís coz 
poꝛibus:ſicut aĩaliũ comeftionib?:morfib?quoq; aut pun⸗ 
ctionibus.Aĩaliũ quedáveneaü babent: ficut canis rabíd? 
txꝛie:ſepẽtes c fiia:queda vo nó:ficut canis:bó.1Hos aute 
incipiam? a paſſionibꝰexterioꝛibꝰque oe caufa interioꝛi cau 
fantur:c'oe bre incipiat᷑:quibꝰ oia mẽbꝛa circũdant etpote 
lepza:variolazmozpbea:ipetigo:viridítas:ferpigo: ſcabies: 
:urigo:pediculi:puftule parue:vulnzra oe incifione nafcé» 
tía:oefudatio:apoftema:qóvocat ypoꝛiſma:fuuixꝰ ſudoꝛis: 
coftípatio ſiu:ſacer ígnis:berifipila:berpes c moꝛbillus. 
¶ 92e varíola et cauſa et ſigniſicatiõe eius. Sapurtij 
G Ariole funt multe puftule ín toto coꝛpoꝛe:aut maíozi 
^. parte oifperfe: aut in vno mẽbꝛo: in alijs ᷣo nó: anti⸗ 
Qui vocãt has ignís carbones fcu filías ignis:he afit puſtu⸗ 
le augmento etatís naſcuntur maxime. cum enim fetus in 
vulua fanguíne méftruonutríat: qui er fupfiuirate mulie⸗ 
b:íe naſcit corpis:⁊ abiepate p venas qua(dá ficut (am dixi 
mus emíttit:bicq fanguis ín fubftantia  Glitate fit diuer⸗ 
fus. 3n fübftátía q: aliqũ melancpolíca. In qutate:q: aliqũ 
eſt ſanguis [audabílíe: aliqñ íllaudabilís:fetus inqua cum 
melioꝛi qui in'femína babe£ nutríaturzciufqg mẽbꝛa augmé 
tentur:fer at ín mébzis remaneat matricis ⁊ invenis:coq; 
infans oc vétre matrís egreſſus nutrimero lactísvtatur qo 
oc fanguine méftruo perea£zmébza em oe melio nutriun 
tur: ſupfluitas remanet in coꝛꝑe ínfanrís fiue infintulí;q 
poftea aliũde mouet ad erterío:xa coꝛpoꝛis.eius motio: aut 
oc caufa exterioꝛi ficut aere peftílétíali:l5 etíam oc fcdili reo 
manétis odo:e moꝛbi refidés:poftea odozaucrit: aut oc in⸗ 
teriozi:ficut oc infantís oꝛdinatiõe in cibarijs: d fi fint cali, 
bu.atqs groſſa:ſicut multe fant cames oactyli atas mel: et 
bis fitía:bmór materià augmẽtãtia 7 ebullétiacü (uperent 
a natura in coꝛpis ꝓpellunt exterioꝛa:⁊ naſtunt puftule q 
vocatur ignite pxune d (unt peffime: Pm ſue materie quatio 
tatcs:fi cii calida fit ín cóplerione ⁊ grofía ín ſubſtãtia: nó 
th ín qualítate peffima:nafcunt mde puſtule ille q ín initio 
funt parue:atq5 tandem ín magnitudine lentis maioꝛis c 
sroffio:ís augmétantur:rotüdant:cauernan£: ceffecte liui 
dc vP'lucíde velociteraperíütur:quea oealbátur: fi» 
cut p:una oflucidátur babentes pzuriginé args duriciẽ.hec 
aüt fpecies ccterie lucídio: ⁊ falubz(o: eſt:ſi autcsoc fanguí 
nt fint groffo melancbolico:et peffime qualitatis puſtule in 
initío funt lucide medio puncrü marum babente: cũqʒ aus 
gmẽtãtur:dilatãtur:⁊ altera alteri cõiũgit neqs rotũdant᷑: 
fs caz foꝛma i laterib?oiuerfa£:colo: cox liud?atqs piũbeꝰ 
cinericiꝰ:atq; citmn?apte bnt putredine ⁊ ardo:entgre ficut 
ignis icedia:alion nó apiurt:bmói peſſime füt ⁊ mo:talesz 
Qb?fi admifcca£ ſan.cũ 3cura putredine fitvefica ficut ignis 
incẽſa.⁊ vocat (anis ſacer:qð iterü peffimi eſt.Eſt iterũ va 
riola be catído fan. ſubtili nó multü peſſima:hec autẽ cũve 
niat ad ftatü eft q̃ñ miliũ:aut minoꝛ:coloꝛ ei?rubc?neg ape 






2 beoíce. 


—— euaneſcit. Utis fignificatió variole in ini 
—— —* in facie:⁊ ín tempozib? 2 in gutture:⁊ 
arzerüs maiozib?:pzurigo in naríbus: c rubo: 1» mebꝛo vbi 
nafcitar;afperitae in unguazín capite grauitas « figna cuʒ 
vident cum fcb.continua certificarur variola ventura, 
i; 4| 2clepia ⁊ cauía c fignficatione lua. Cap.xv. 
Epꝛa eft moꝛbus ocficcás oia mẽbꝛa co;p.s:que 
'cócrcatur ci in carne oefiaar virt? nutritiua: cft 
aut£ o€ cõplexione mala fri.⁊ fic.c onatione me? 
lancpolie ad fanguíné 7 coꝛruptiõe eiuſdẽ:qꝛ cu5 
"xxi venerit ad corpis nutriméta ea coꝛrũpit c ocfic/ 
cat: C iteruʒ coꝛrũpit büo:é coꝛꝑis atq; Iperma - q vtraq; oe 
folonafcun£ fanguine. il?ec aure paffio in gnarióc inuadir fi 
lioo:fuba auté fpermatis cõmitta cft cũ bu.malís:oc quib? 
ĩepꝛa pcreat:biioxefqs coꝛpoꝝ filio: bumozib? patrũ fies 
funt:z fue co: fundamenta oc hac iuba funt facra. vn cít 
neceffe oc patrib? ad nlios malũ pꝛotẽdat᷑. Itẽ occupantur 
quidã ct fant hmõi coꝛruptis aſſideãt:⁊ eio cofabuleter.ma 
lus eif fum? oc co:pozb? infirmis refotut? a fanis odozat. 
Species lepzc funt due:aut em oc cho.ni.naturali: q̃ fer cft 
fanguínis:c curbulétia: c oe Dac lepza nó caaũt mẽbꝛa:⁊ ali 
quando infirmo pmót ꝓaeſt medicina ptecteq; fanat fi fibi 
4b initio uccurrat᷑: aur ex cbo.ni.d oe cho.ru.eſt incẽſa:hec 
t mébia 2fumit: c tandé cadere facit:eſtq; incurabilis. Ini⸗ 
tium aütbui? lepꝛe intelligit᷑:qꝛ albedo oculoꝝ liuida emci 
tur: c apparet oculus in foꝛma rotũdus:vnde leonina vocas 
tur:quẽ cũ veniat ad ſtatũ mẽdꝛa cadũt:depilant᷑ palpeb:e⁊ 
fupcilia:gutcuríe ſuccedit raucitas:facies inftat c co:rũpit 
et r̃abea cfficit:oigíti funt fiffi ⁊ ſicci:nares deſiccate: vene 
lingue íngrofate:nares alíquando cadüt. d" 
KL Dc moꝛppea ⁊ cauſa ⁊ figmificationefua. — Cap̃.xvj. 
Sꝛphea eft aloedo in exterioꝛbbꝰapparẽs coꝛꝑis: 
aiqn in quibuſdã mẽdꝛis:in qͥbuſdã nonzaliqn ín 
oibus vt totũ coꝛpus albi vicleat᷑: naſcitur aute 









S 






Ü »egrofíis hu. phlegmaticis fanguíni dñantibꝰ cr 
xli ;cfeccione mutabilis virtutis d eft in mẽbꝛis:bec 
Oe copicríóe mala fit c fri. ££ius figníficatio:Q: mẽbꝛa € pili 
patiẽtiũ albeſcũt:cũ aüt cutis cũ acu vel pblcboromo pũga 
tur:fanguis nó egredit fcd albí bu.potv eſſe vident:bmoi 
eft incurabilís: vn vo ſan.exit:aut bu.rofci oc fanitate non 
ocbem? ocfperare, Eſt t altera moꝛphea ſubtilis ⁊ albazin 
Gute crterío:t oe code naſcẽs vnde c alterazfed nó oe tà foz 
tí materia. Differũt aüt q: becin exteriozi apparet cute:illa 
fo ín ínterío:ib? eft. Moꝛphea ni.eft ĩmutatio curis ĩ nigre 
díné c naſcit oc cõmxtiõe cbo.níg.« fang. Significatiões 
eiꝰ:qꝛ cutis oenigrat:« jfi furfura cadit cü fricat locuiq;re 
manet ru, marine hec moꝛphea naſcit iuuentuti vicinanti 
bus: ipfis iuuenibꝰ ꝓpter incẽſionẽ cbo.ru.ín eoꝝ coꝛpo⸗ 
ribus ⁊ mutatiõe ſui in nigrã. Impetigo q; eft aſperitas na 
ſcẽs in cute:⁊ colo: ei? ddà niger quidã rufus: ep ca.⁊ lib» 
tili fanguí, nafcit:d ci cbo.ni.mífce£: aliqũ etiã naſcit᷑ ex có 
mirtióe groſſe büidítat] ci (alfo pblegmare mixto cũ fan.ca 
lido:neq; ipetigo ti fit ofuturna ertozq£ oc cute ficur pifas 
fquama, ¶ De ſcabie ⁊ cutis excoꝛiatione. 3X ap.ret). 
7:5 £abies ⁊ pꝛurigo atq; cutis excoꝛiatio fiunt de 
CES pblegma.falfo mixto cu ſan.cholerico:quã expel⸗ 
lit natura ab interioꝛibꝰ ad cutẽ:ſubtuſq; cá per» 
manet.ſ hũoꝛ fit ſubtilis:pꝛuriginẽ dro falubzes 
s facít:fi grofíus fit fcabíes diuturna:⁊cutꝭ ercozía 
tío fit. aliqñ pec pal. venit ex defectiõe cutis:cũ natura expel 
lit ſupfluitatẽ ad exterioꝛa coꝛꝑis vt mẽbꝛa mũcdiſicet ĩterio 
rà quá vt diſſoluat ⁊ expellat nó bs vᷣtutẽ:⁊ ita ibi ꝑpmanet: 
marĩe heccõtingũt comedẽtibꝰ multũ c accipiẽtibꝰ ea ciba 
ria d groſſos giant chimos:neq; balneant᷑:qͥbꝰ prurígo ín 
coꝛpoꝛe naſcitur ppter lutum in co;poze coadunatũ. 
;epiurígine. ap. xvitj. 
Rurigo naſcit ſenioꝛibꝰ ppter defectionẽ cus 
ctis coz ⁊ multitudinẽ ſalſoꝝ bumoz in coꝛpoꝛi 
bus ſuis Signiticatões ſcabiei ſũt puſtule par 
ue incipiẽtes rubee:⁊ poftea inflatiue nimiam 
babeẽtes pꝛuriginẽ:⁊ plurimũ etiã in manibꝰ et 
inter digitos: in cubitis ⁊ (uper anũ:⁊ arcüdat ipfum; aliq 















Fo.xxxix 
eſt in toto coꝛpoꝛe. c 


7 f£ üculitunt oe fupfluitatc püida ⁊ srofía ates couas 
j 9 quá erpcllit natura ad cutis eptzrioza: necp exit po 
ros cc groffitudine ſua:⁊ ita miſcet cũ luto coz pia: vn pedí» 
culi giianturzióqs femp abüdar pedieulis nó bulncari-z dx. 
nó mundificat cuns: ficut 2tingit viatezib?: fudo: em co» 
pus erit: pmaner ín pois ⁊ putrefat qð fubtile fuir ⁊ peo 
dicuilos facit. &igfi cna pediculi fidt cx multa comeftióc fi» 
cuum ficcarum, ¶ De puftulis. Cap̃ · xx. 
IAIſule parue fiunt ex pẽmis hu.qͥ ertra coꝛpus à n3 
Tun expellunt:q̃ fi fimt acuri calidi; puftulas acutas 
neceitc eftin capite fienzfi groffi ⁊ fri. paftule late ⁊extenſe 
fit. plurim8 ait naſcunt᷑ bis q cutie lunt ourc 7 cõſtipate. 
£t cnáaluid gen? puftularii: quarü queda maíozes: qca5 
mino:ee: c queda lariosesg in capite funt cũ nimia pzprigine 
incipiétcs;cr qo?putridi fluür pu.« naícun£ ex fanguine cũ 
cho.ſe cõmiicẽte:⁊ colozie funt rubei: in oic augmentant - 
vndeinfinn? nimios ardo:es patit᷑: au? puius velor eft ct 
magnꝰ.Si aüt cr cõmixtiõe matis fal ⁊ fanguis (ub 
tilis fint; funt albe in colozez c marie augmentant in noctez 
⁊ alíquádo er boz tni hu.cõmictionib/ naſcũtur:quoꝛũ co 
lo;nó cftmuiürube?. — ¶ e deſudatione. Zap. 
Eſudatio cft puftula parua ficut mili que in exerioꝝ 
cute epcoziat: oe boxe ſubtili catído  cbolerico nafci 
tur;c cà fan.comifcef zmarimeq in cftate nafaÉ:peipue bis 
quí ia ad fribalneátur, iDao:s em̃ qui oc iprerioat? egre 
díunt coꝛpis i cute claudütur i poꝛis. C 2:everruc'. £i. 
^. £rrücc pue fünt puftule ouriffime c rotüde ficu acu⸗ 
men in plurimis nafcétes membꝛis oc cómirtione pus 
pbleamatid c melácbolici.lutnera oe icifióe funt nalcẽtia 
ocfanguine incẽſo « melácpolico ad exterio:a co:poꝛs a na 
tura ezpulfozfunr aut£ in initio puftule crepátcs: ⁊ magna 
putredinem facientes. — 
¶De apoſtemate quod vocatur y pozífma. 

Poitema q3 vocat — an. ⁊ vétofitate: ⁊ oC 
A nafat arterie fi quedã mẽbꝛa Pcuſſionẽ patian 
tuc vñ arteria ſubtꝰ cutẽ indidat:aur vulnera fuerint in loco 
vbi artena fic: c cure ſolidata exterioꝛi incifio intꝰremaneat 
arteria nó ſolidata:⁊apta.Signiũicatio buiꝰapoſtematj eſt: 
qꝛ locus pulſat: ⁊ manu tac? ſubtꝰ eã foluit;align ſonitns 
Diu auditur:coloꝛ ei? dfi flos viole. B.vulnera indt c puftu 
le in cozpe nafcétes nimii albe aut vzinc hu.peſſimos deno 
tárur baberi: c pprer bocfunt dure:⁊ ad ſanandũ moleftez 
q: humoꝛes vf 1^3 vulnera funt facra non permittüt folida 
riapoftema: c iterũ ppter unmutationẽ boni ſanguinis. 

¶TDe moꝛbis iis qui funt poopat quíbuidá 

membꝛis t non alijs. p-rrütj. 

—— "3irün? oc paflionib?toti?co:pis exterioꝛibꝰ:opʒ 
| Ninos bicere boc ín loco d quib/méb:ée z non al 
l (funt puatezfunt em queda ꝑtinẽtes foli capiti: fi 
cuz allopicia:tyziazfazofitas:furfura: capitis ma 
aptióe eft ofíiii ferre aſſimilanciũ: 
«molle apoftema ꝗð fubt? cute cft capitis: atq fiip craneũ: 
funt z quedà paſſiões facici attinẽtes ficut létigines:z par 
ue pultule tentiginofe :faciei ſciſſure:⁊ celía q eft tm matũla: 
atq» incéfiócs:funt ⁊ q̃dã pedib? attínétes:ficuc eleppãtia: 
varices tvulnera q vocant oactyliazfüt « ds panüt man? ⁊ 
:ficut vena mediãtẽ:⁊ fifluras (plat? manui atqg pe» 
di calcaneoq; € vulnera ſtrictꝭ ocreis ↄtĩgẽtia:⁊ epcoztatio 
er equitatióe młta:⁊ funt ds patiunt᷑ digiti ⁊ vngule. Nos 
autéincipíamus ab bis que pertinet capiti: ⁊ piimo de allo 
picía ⁊ ryzía.SVlopicra ⁊ tyzt3 funt oue paffiones: capillos a. 
capite:⁊ pitos a barba: fupcittjs euellẽtes: ſuntq; hec no⸗ 
mina a fimíl: ſumpta.Allopices.ĩ.vulpes plurimũ hatiunt: 
vt pili fibi cadãt 7 cutis vulneret᷑:tyꝛia qꝛ ſerpẽs Cla fepe cu 
tc excoꝛat᷑:vñ c tyꝛia vocat moꝛbus cuté excoꝛias hoibus. 
Dicũt aũt alij moꝛbũ iſtũ inde ſicvocari:qꝛ in hoc moꝛbo pi 
lorum eſt ricut tyꝛie vulneratio: fed fi eft ita:he amo 
be paſſiones aut decho ſunt acu.cum ſanguine mixta: que 
vtraq; pilos nutriunt : ⁊cũ ad eos puenerint cadũt:aut ec 
íncefione quá patíun£. Signiticatio fuí:q: calo: ꝑtinet albe 
dini; aliqii om̃s pili coꝛpoꝛis poc patíun£ vt cadant, IPip. 


gnitudo:q ex 


Liber octauus 


habentibꝰ inquit allopiciá fi varices veniat capilli redeunt: 
ſed nõ eft vſuale et pi vances pabest. Align aũt capilli pꝛo⸗ 
pter paruitatẽ cibi ⁊ boni fumi cos nutriẽtis cadützalion ex 
raritate quos cá fumus exeat diſpergit c rarificat 
neq pili conficinn£: aliqñ ait ex poꝛoꝝ conftipatióc: d cons 
tíngit ey pplegmare et humiditate:q; fi fumus vñ funt pili 
cii Dac pumidirate exierit detoꝛis: poft pumidiras rencrtit 
vt po:os daudat: tira Jbit alterü fumü ad exeundũ paratü 
ne arinuet vt pili ide naſcant᷑. aliqũ em̃ pili cadüt poft acu 
tum mo:bd:et aliqn etíà poft caloze nmi « fumũ acutus 7 
peffimi. Aliqñ ppter ablationé boni bumozís: ficut vicet᷑ 
in pbtbyficis ⁊ethicis. Mellicina etiã puftula ín capitecft 
natua babés putredíne: bui? multe funt fpecies. eft em d 
vocaf fauus:coe pblegmate falfo nafcit .Sotaníficarío cius 
q; funt puftule pfozátee cute capirís cum ſubtilitate foramt 
nis que babét bumíditaté fauo mellis aſſimilãtẽ.Eſt ⁊ alia 
que vocat ficofa:funt aũt puftule oure ⁊ rotũde habentes 
ruboꝛẽ:⁊ ín interioꝛibꝰ quafi icuũ funt grana. ££ft ⁊ alía ba 
bens pfoꝛationẽ ín capite ſubtilẽ:pꝛioꝛibus mnoꝛeʒ oc qua 
currüt bumíditates quaft carniũ lauatóce, SEft c alia rubea 
parua quafi mamille ſummitates oe qua erít hũiditas qfi 
fanguíníe aqua.s£(t c alía ficca alba:de qua aibi cadũt coꝛti 
ccs. furfur € fubtile ac albü ficut furfar cades a capite fine 
vulneratióe : qð er fumo 2rigit pplegmaricoc falfo; aut de 
fanguine melancbolico bumost cómiírto.sCapitis magnitu» 
do:lógrtudo t toꝛtio er vétofitate grofía naſcunt:q̃ oſſibus 
ferrc aſimilãtibꝰ inuifcárurzet (ta alterü ab altero diuidit ⁊ 
elõgat᷑:vñ caput magnificaf. glpoftema qð fub aite capitis 
eft ci digitis tãgitur leuiter mouct: cft aüt oc bumozibug 
fubtilíb? t aquofts fubtus cut capítis fe coadunánb?, es 
tigines femp in marillis naſcẽtes funtoc fumo q oe ſangui 
nt eft incẽſot t humoꝛibꝰ melacbolicis q̃ ſunt in ſtomacho: 
autínalfje locis coꝛpoꝛis ficut mulieres patiunt᷑ cõcipictes 
cum ín coꝛpoꝛibꝰ earũ mali coadunãtur hu. f££clfa q̃ in mas 
rillis folet effici oc bu.nafaf grofíis t acutis:eft aute vulne 
ratiua puftulazincipiés a marilla. 3nc£fio o facicivel nariũ 
eft quafi mellicína puftula rufa tñ liuiditati contígua:aliqn 
faaens vulnera.G po:tet aüt intelligi qualía vulnera ſint in 
bocloco:vel ín alío méb:o.fi em rotũdũ eft ⁊ ꝓfundũ:peſſi⸗ 
mum eft c moleftü:q: oc materia nafa£ grofía 7 ca£lepba 
tía eft melancbolicii apoftema naſcẽs in cute vel calcanco et 
crurc. Sitio ci?q: fo:ma pedis € jfifo:ma pedís elephãtꝭ 
nó diuerſa:ſed eq̃lis. Varices funtvenein crunib?plene ⁊ nf 
miũ groffe naſcẽtes oc bu.melácbolícis in bas venas deſcẽ 
détib? c cas ipletib?:'plurimü aüt his nafcun£ qͥ laboꝛãt in 
dib? c erecti ſtant. Deſcẽdũt eim bu.ín bas venas d funt 
in crurib?:c ppter hoc marinarijs t viarijs plurímiü naſcũ⸗ 
tur: ín agrolabo:zantib? c ſilibꝰ. Signiñicatiões carü funt 
q; vene toꝛte funt t groſſe viriditati pertinẽtes. Dactylia in 
crure naſcunt᷑ c eft vulnꝰcõcauũ args pfo:ds rotunda: c mà 
ducás arcüftantía:c ad fanandi eft moleftü iuc aute ínfit 
in manib? nafzun£ ⁊ pedíb?:vna eft vena mediãtis.ſ.ñſſura 
ín manib? ⁊ pedib?: vena iſta ín crure naſcit᷑ ⁊ bzacbtüs: alí« 
qf puerís ín Laterib?, plurima auté bec paffio nafa£ ín ca, 
regionib?-ficur india:ethiopia:⁊ egypto. Sũt 7 alíe paſſio⸗ 
ncs fub cate naſcẽtes:⁊ ſunt ſicut vene foꝛti motu fe mouen 
tcs ficut vermes:t cum apería£ locus vbí harũ venarü cft 
caput fit doloꝛ ními?.SSafrure at manud 7 pedá calcaneo» 
rum funt oe cbo.ní.zer alijs ſice hu.illis locis dominãtibꝰ. 
Que in digitis eft fciffura calidi eftapoftema ín vicinitate 
nafcensvnaularü doloꝛẽ t ardo:£ faciens nimium. 
¶ De carbunculis ⁊ eulneribus. £ap.rrv. 
z3 € mo:boz fpecies fuperi? notauerím?:oiriffe 
" dnos memintm?:q: ft iũcture fepatio fit ĩ camcvo 
aridʒ plaga:fi putrefcat dicent vulncra:fi ín off 
"Abus ẽ fractura. Vulnera g quedà funt fola t fim» 
s licia:ficut ſciſſura fola: vñ mẽbꝛi t quo eft nulla 
pdif pars. B aũt fciffura alia € parua inciſio:aliqñ magna: 
quedá eft ficcaxquedà babes putrediné:t bec eft ín facie po 
pter ocfectione digeſtiõis cibi ad eãveniẽtis. Oẽ er mẽbꝛũ 
Quas bs ſupfluitates. Unã fübtilt d p po:os oiffoluif coꝛpo 
grofías vis nafcit lutũ fup cute. Putredo i vuine 





ribꝰex hu eit (abtüib?d calote nõ diſſoluũt:quodeũq; vulnꝰ 
et bmói ín ppatulocft; neq; ſigtiõe ĩdiget. VUulnerã cõpo⸗ 
fita qͥdã funt cà cauſa:aut cũ moꝛbis:aut cũ accidẽtibꝰ. Cũ 
caufa cii ín loco fuo muetiár ad fc deſcẽdere materia. Sign 
ficatio cog multitudo bfitatie i vulnerib? ⁊ ipfi? uxꝰ.Cũ 
moꝛboꝛaliqñ eft er ca.cõpłoꝝe:⁊ fignificatio ci? eft rubo: il⸗ 
lus mẽbri z incenfio atq; ooloz;aligni eft ex cõpłone fri.cuiꝰ 
ſigtio cft büiditatís mulrítudo:z vulnez putredo: € molli 
cies ĩ tactu:alíon ex cõpłone ficca: fidríovulney € ficditas ct 
eiꝰ duricia.Cũ moꝛbo officiali:quedã funt fs minoꝛationẽ: 
ficat carnis ĩ vulneribꝰ:⁊ partis oc mẽbꝛis cadẽtis:q̃dã fm 
magnitudinẽ ficut apoftema qð oc caloꝛe € ⁊ vuln? facit: cft 
aüt?m fepatione (ücture:ficut icifio neruí vł fractura oſſis. 
sCópofitio vulnerü c8 accidẽtibꝰ cft ficut cfi ooloze qui vui» 
ncra fequi£, Cinüquodqs aüt vuln? ftue fimpler fcu cõpoſi⸗ 
tum fi inuetereſcat ⁊.xl dies tráfeat fiftula appellat: qð vul 
nus pfunditatébs:c os ei? ſtrictũ eft: pfunditas lata: caro 
dura ⁊ alba finc doloꝛe:aliqñ aute vf ſicca:aliqũ młtã 5 Du 
miditatẽ:aliqñ ab ipfa currit multa büiditas:aliqn o nonz 
alíqn os eiꝰclaudit᷑:aliqñ aperit᷑:aliqñ ꝓfundat᷑ « putreſcit: 
aligñ fn neruũ venit: aliq ín venã:aut in aliqð nobíle mẽ⸗ 
bꝛũ: ⁊ comedit ipᷣm:aliqñ ↄcauatio eiꝰ eft recta:aliqñ tranf? 
uerſa:aliqũ ín fiſtula młta ſũt oꝛa.Sufficit dixiſſe oc iũcture 
fcpatióc q̃ eft in carne:vulnere:apoſtẽate:⁊ oc q̃litatũ ipᷣoꝝ 
diuerfitate. SSepatío iũcture d in offib? € fractura:qdã fim 
plex:q̃dã 2pofita civulnerevt apoftéate, Intelligi pecota 
eft faalezq: patét fenfui:fractura em̃ palá eft:q: cü mouetur 
man? fup ipfas vídent mẽbꝛa fepara ⁊ diuerſa:⁊ mẽbꝛi foꝛ⸗ 
manó recta: vulnera aũt⁊ apoftemara faale apparét.Scpa 
ratio (ücture d ex aĩalibꝰ eft facta: fi ep aĩali fitnó venenofo 
nó oíffert ab alijs vulnerib? 7 aperta eft: fed ínterrogatóc 
infinní idíget qd eG comedent vl'momo:derit: mo:fus ata? 
Lie venenofi vel comeftiones: vel pücruras fequütur accidez 
tía peffima ⁊ oíuerfa que funt oícenda:vt intelligas vh fint 
4 qualia:⁊ fm ꝙ opo:tet tmedicemus t non erremus. 
De moꝛſu beftíe venenoſe:⁊ incipiendũ 
amo:fücanísrabidi, sfapi.rrvj. 
| IRimalia venenofa quedá funt comedẽtia: q̃dã 
EX Bmo:détía:quedà pũgentia. Comedẽtia funt ca? 
"d a nisrabidus:muftclazz ílla q vocat elepbitus c 
Ly wauricula.£^o:détía funt tyzíe ⁊ oia ana ferpene 
SE tum:ty:íe fitiétes ⁊ gládofe:velínag pfundan 
tes fe c be d oícunt pícbirteos:z q oſeos⁊ co:mute:alía pir 
gentía funt ficut fco:piócs:vefpe: apce: carance: c ſcoꝛpiꝰ 
Qui ðꝛ raſtellatinꝰ:⁊ reptilía:pedículi vulturis vocata. rre 
eimvenenü canis rabidi nimiũ eft ſiccũ:⁊ deſiccatiuũ:⁊ cere 
b:onocés plurimũ:vñ fpzfm? € t hoꝛroꝛ ad.f£anís cũ potes 
comedat peſſima patít bó accidétia:cut comeſtici fi medicia 
nó fuccurrerit perit.£ps & intelligi ſigtiões canís: vt cufto» 
diamꝰ⁊ vídeam?cané d e$ momozderít:vt cũ moꝛſum canti 
faerím? fm q'ops medícem?:figna fünt q: fic fe ps vt canis 
rabídus refutãs comedere ⁊ bibere:nimiã fitis patit « ince 
fioné:aquá fugit:os aperit:linguá emittit:de o:c fpuma ef» 
fluit ficut puma cameli: caput ef? ĩ aliud lat? ſuſpẽdit: ocu. 
lei? rubicidiffimi:auricule fufpéfe:fs femp mote: atidbus 
ficut puma egredit᷑:cũq; latrat raucus c:aliqñ vocẽ nó bs: 
tcarambularnutat m diuerſas partes: negat ſuos domeſti 
cos latrs i eos: latrat etiã ín canes vt in boies: qué cti alij 
canes vidẽt fugiũt eũ. Rufus becinqtpatif caniser dñatio 
necho.ni.⁊ eft q̃dã fpecies melãcholie quã plurimũ patiunt᷑ 
canes ĩ eſtate parũ in hyeme.Accidẽtia bois oe cane bmói 
mo:ft ín initio nibil niñ doloꝛẽ ſentit:plaga autẽ ifta ab alijs 
differt vulnerib?:cü aũt dies elongaf tbetincfiraté patíunt 
t rubo: in coꝛpe:maxĩe ĩ facie:ſudoꝛẽ d$ ⁊ defectionẽ ⁊ aq 
timoꝛẽ:quã eum videat tremit:fugit:neq; eã bibit:ſimiliter 
fucit oém bumiditatẽ:⁊ aliqñ latrat ficut canis: atq; bic cũ 
boies mo:deatzeade mo?fi patumf accidétia: d atit poſt.xl. 
dies veniũt:aut.vij.mẽſes:aut poft.vitj.caufa accidẽtiũ pꝛo 
pter aq timoꝛẽ: pfozatio veneni ptotũ coꝛpꝰ.timorꝭ ad cãʒ 
pbi qͥdã dicũt ppt nimiã eẽ ſiccitatẽ coꝛpi dñantẽ:fugiũt eim 
nature coz eft ↄtrariũ. Rufus pác paſionẽ melacholie 
ſpeciẽ eſſe dixit oc cho. ni naſcẽtẽ: ⁊ cani cho.ni. dirxit oariz 






(t qualitatis:ſicut yvenenũ: 7 nota e multi cus 
Que PESE aquá melácpolid timẽt: ita c canes iftí aque tunt 
tímidi goicunt aut£ quidá ín ca. videre foꝛmã illos canis q 


cuafio mo:tís efie poterít:fed fi an timoꝛẽ aque[er ſuccurra 
tur:ſanaf ⁊ liberat:maxime fi ũ inucnerit medicamẽ 


ſupponat᷑ cm p 

Ocide ablatü det gallo vel galine eſuriẽti ad comedẽdũ: ft 
poftá comederitviterit nõ eft moꝛſus canis rabidi.i aũt e 
moꝛit᷑:opʒ die illa t nocte 


uidus:ſymic eft quafi pominis, 

( ix modi tyrie ⁊ ſerpentum. Capi.xxvij. 

— ,ynie ⁊ ſerpentũ venenũ ca.eſt: ⁊ qua ab eis moꝛ⸗ 
den£ doloꝛẽ nimiũ i illo patiunt᷑ loco:⁊poſtea do 
loꝛ ſecedit p totũ coꝛpꝰ. 3n loco aũt moꝛſus ouo 
3irozamina vident ſeparata:q̃ ſunt dentiũ fuo lo 

222414 cus;poft ab ipfis puriditas currit quafi fit olei: 
ocidebumíditas fumofa: c in circuitu loci apoftema calidũ 
eft pati; qo ps ruboꝛem ⁊ liuiditatẽ atq; veficas dfi ab igne 
cóbufh fint: coꝛpoꝛis colo: mutat; abominationé ⁊yomitũ 
patiunt ⁊ oefectione:tremosé:frigidü fudo:e;caro comedi 
t oc mẽbꝛo ín membꝛum coꝛrodit:de gingiuis fanguis ef? 
Nuit:atq; ſtringit᷑. Moꝛſus glandofe eft patridus: oc quo 
peflimus odo: egredit. Sicunt autẽ quídà pedes fup illam 
incedentís excouant:⁊ patit apoftema ín crure:qui aüt ea 
mcdicat:manus eius excoꝛiant᷑:quivᷣo bunc ferpenteim ocó 
ciderit odo: ei?putridus fit:z om odoꝛẽ perdit nifi ſoliꝰil⸗ 
lius fetoꝛis.Significatio bui? mozfus qz agoftema in illo lo 
€o fübfequit:cü ruboze vefica illa mẽbꝛa circũdat:aliquãdo 
fummatis currít jfi aqua fanguinis : doxoꝛẽ patiun£ m ozc 
ftomacpí. Serpẽs d vocatur finbüda moꝛſu infert oolozem 
eis jab ea mo:den£: eft cotinu? ⁊ (anauis (nde egredi: 
fitim multã patiunt:neq; aqua faturant ppter caloꝛis bu» 
fus tyrie magnítudine; neqp ab bac mo:fi euadüt moꝛtem. 
Serpens q in aqua pfundat largitate cís plage facit quos 
mozdet;4 líuidà colo:em ab ípfa pumíditas exit nigra:mul 
ta ⁊ fetida ficut fetoꝛ:qui a cozpostbue moztuoz egreditur, 
Serpẽs quí vocat pígrenís cft tyza maioꝛ ſuperioꝛibus ⁊ 
latío:ís collí: que fi que momosderít qð ryzía idea facir: et 
emollitione ín carne ⁊ tumoꝛẽ ficut — tcrocD cr 
— cadit.Tyꝛia que eſurius vᷣocat᷑:cuius collus fur 
um erígit atq; extẽditur: ⁊ oc oꝛe ſan.ſputat᷑:plaga quam 
moꝛſu fadt parua eft nimis quafi acus pfozatío: € parũ fano 
guinis ab ipfa cffiuitznecg apoftema vel tumo:£ facit:q̃ aüt 
8b bacmo;dent:obfcuritate vius patiunt᷑: ⁊ doloꝛẽ totius 
coꝛpoꝛis et fenfus coꝛpoꝛis pdí£:neqs euadüt ab bac moꝛñ. 
SSerpes coꝛnutꝰqui vocat᷑ bañliſcus:locũ qu£ momoꝛderit 
citrinũ facit:⁊virge erectionẽ cum nibus. 








! roftrü eoz remanet vbi pũgũt: 

aliqi mozft ſudoꝛẽ parium: c abominationé labio fecti 

tionem inguínti tumoꝛẽ:virge erectione. — 
¶ De moꝛſu aranee. Capitulũ.xxx. 


Tbeoꝛice. 


So.tl 
Ranearũ multe ſunt fpecies que vbi mo:dét 
faciüt multũ doloꝛẽ:ruboꝛẽ fngidus füdo:t ⁊ 
2 atrínti coloxczalíqn q̃ñ ſtragurie in vzina ouri 









ee ín loco qu£ moꝛdent doloꝛẽ facinnt:ruboze fubt? oia» 
:agma cóftipatione in vꝛina:trigiditatẽ in coꝛpoꝛis ertre 
mitate; virge extenſionẽ.Sco:pius quí vocat᷑ raftellannus 
eft paruus ⁊ babct caudárctro falentézpie pinrímá inueni 
tur vbisuccarü confia£:que momo:derit: ooloz£ non pari£ 
ín pꝛimis:ſcða $0 ⁊ tertia oie peffima pari£ acadetia : ficut 
tumos£ín lingua:fangume mingere:tremoꝛẽ coꝛdis: defe⸗ 
ctionẽ:anguffiã:multiĩ moꝛiunt oe bmõi ſcoꝛpiõis moꝛũñbꝰ: 
beceft fianificario ſeparatiõis iũcture d er atali venenoſi⸗ 
tatc eſt. Dic cft finis paſſionũ q in exterioꝛibꝰcoꝛpoꝝ fiunt, 
¶ TFinitur octaua particula tbeozice, 
¶ 3ndpitnona pars theoꝛice oc moꝛbis interiozib? ⁊cau 
fis € fignificationibus eoꝛũ. KL Kspítula ub: noni 
De vnmuerſau vía qua intelligunt paffiones cozpozum ins 
teriores. fcapiuutum pꝛimum. 
De intentiõe interioꝛũ moꝛboꝛũ:⁊ diuiſione eoꝛũ. Cap̃.. 
X» cephalea:⁊ caufa; figmficatione eius. , Kapig. 
Ex frenefi calida « frígida:c apoftemate cerebꝛi:et alienas 
tione mẽtis:⁊ caufis cozum ⁊ fignificaticnib?, — 
— tcaufa t —— — "2 
De apopleria c epilepfia:c caufis c fiGtionib? cag. a.vj. 
zxmelancboua:zcaufacfignificatione cius. — ££ ap.vn. 
De amoꝛe q hereos ðꝛ:⁊ caufa c fignificatíoe ems, S a, vit). 
zx paffionibus quas patitur nucpa:ficut emollirióeztberie 


—— uſa ⁊ ſignificatione eius po 
5€ Wcaula ⁊ A 
zx fi fo cr piemitudet. fari. 
xxfpafmoerimaniione; — f£ap.rt). 
zx tremoze quí  paralyfie oicitur, f££35.ritj. 
De gibbofitate, ] ] £ ap.nii. 
z» paffionibus que nafcuntur ín membꝛis ſenſuũ:⁊ ab ccu 

lis ncipiendum. re. 


De paflionib? mẽbꝛoꝛũ auditis: c caufis earũ. xvj. 
—— mẽbꝛoꝝ odoꝛatus:⁊ caufis c ſigniñcationi 


cius. £a . 
X» paſſiõibꝰ língue: caufis ⁊ fignificatióib eiꝰ. rv. 
De paffionibus o:t8:7 membzozum etis. st api.rir. 
X» paffioníbus ín memb:ís anbelirus nafcentib?, s£ap.rr. 


x» paſſionibus in gula; t pulmonis canalibus: et lacertis 

pectoꝛis. Í 
2 paffionibus pulmonis. xxij. 
x paffionibus in pelliculis coſtas cooperiẽtibꝰ. Ca.xxiij. 
S» paffionibus ín diaphꝛagmate cõtingentibꝰ.Capᷣ.xxiiij. 
De paflionibus coꝛdis. 1 


LIT. 
De paffionibus ín inſtrumentis dbi nafcentibus:7 a ſſoma 


cpoíncipiendum; Tapi.xxvj. 
De paſſionibus in fundo ſtomachi naſcenttbus. Capᷣ xxvij. 
De paſſionibus inteſtinoꝛum. æa.xxviij. 
X» colica paſſione. Cap.xxix. 
Xx paſſione yleon. Capꝛu.xxx. 
be lumbꝛicis ⁊ alíjs vermibus. farm. 
zx paffionibus natium. Cepᷣ xxxij. 
De paſſionibꝰepatis:cauſis ⁊ fignificatioib? xxxiij 
xx bydropiñ. CTapi.xxxiitj. 
zx paſſionibus ſplenis. ffarmv. 
25e paffionibus fell: p.arvi. 
vx paffionibus renum, ECapi.xxxvij. 
De paſſionibus vefice, cxxviij. 
De paſſionibus ſpphac. Capᷣ xxxix. 
De paſſionibus generatiuoꝛaꝛm membꝛoꝛũ. Cap̃. . 
De paſſionibus virge. Cap̃ xij. 
De paffionibus matricis. aũ clij. 
De paffionibus mamillarum. f£ ap.rlitj. 


De paffionibus corarum « pedum, iarhig. 


Ziber nonus 


¶ De vniuerfali via qua intelliguntur pafliov 
nce co;pozisinterio;cs. Capitulũ pimũ. 

£»)bi nafcentce ín interioꝛibus coz 

992 pos nó adcofaciles funt ínteliigi;ficut 

3 qui nafcuntur ín exterioꝛbus coꝛpoꝛis. 

[^ O po:tet ergomedicum notiaa babere 







nes corũ ſubſtãtias ſuas C vuiufcumíqs 


gi pec vía: « menfura eft octonaría, ena eft d intclligim?no 
cumentum in actionibus.fccüda: qua oe coꝛpoꝛe excuntia. 
tertia:doloꝛẽ vniuſcuiuſq; mẽbꝛi pꝛiuatũ fignificat.quartaz 
ex loco infirmi oat ſignũ.quinta:ex apoſtemate.ſexta:ex pꝛo 
pꝛijs vniufanufas actionib? vel accidetibꝰ.ſeptima er alio⸗ 
tum membꝛoꝛũ collígantia octaua:cr interrogatioe ⁊ inue⸗ 
ſtigatione.Ex nocumẽto actionis intelligimus membꝛũ tn» 
firmurm;:quormodo er actio patiatur; c cui noceat membꝛũ 
oſtendit infirmũ:cuius actío cft; aut ex ꝓpꝛia fut caufaz aut 
ecalterius membzi collígátia:ficut ín oefidert) cibi videm? 
defectione:qua paſſio ín oze ſtomachi certificatur. ilbec aüt 
pafíio aut eft ꝓpꝛia:aut ex cerebꝛi colligãtia.A coꝛpoꝛe exeũ 
fia t mẽbꝛa monſtrãt infirma: ⁊ paffionü ſuarum naturas. 
quao modus sut ec ercütius eft ſuba:aut oeloco vñ 
unt earedíétia, De ſuba exeuntiũ ficut bypoftafis quc cft 
ín vzinazque fi eft furfurea:veſice infirmíratetm fignificat:fi 
ficut fruftum carnis paffiones ín renibus oftedit, Stmiliter 
fi cum tuffi pellicula ſimilia eret co:pufcula : fignífica£ qz 
pelliculará ſubſtãtia que funt fiait frufta it cozrupta t pu» 
trida.Exeuntia etiã intellige oe quantitate:ficut ci mn eges 
ftionc exit fruftum carnís maius: vndevulntis ín groſſo ín» 
teftino intelligitur. Si paru& ſit:ſubtilis inteſtimvulnꝰerit. 
TDel fi ſerectur vene fruſtũ cum tuſſi.Si maius ſit:pulmonẽ 
intirmá oſtẽdit.Si parui ín canalibꝰpulmonis erit:pulmo 
nis eim vene ſũt magne:canaliũ ᷣo parue.s£t iteꝝ fi cá tuſſi 
exeũt anuli pulmõis ⁊ fint ꝑui —28 ẽ eẽ putrida ſuba 
pulmõis.Si magni:certifica putreſcere pulmois ligamẽta 
« macrefcétía exire cum tuffizqzillí non putreſcũt er fua ou 
rica. Et fitr fit ín alijs membꝛis. Ex loco fi oc coꝛpoꝛe exeat 
fcabies:fignificat vítium effe ín inftrumentís fpirítus:fi ci 
vomitu:in ftomacbo erit:fi cus eacftionezín inteſtinis.Sed 
fi illad eft ficutlauatura carnís: cum egeſtiõe creat; paſſio 
intelligitur effc ín cocauítate epatis. Si cum vꝛina:in eius 
parte gibbofa, Et ñ vulnera fint ín fpacio vẽtris: t fppbac 
fcifífus fuent c fciffura ad interioꝛa pueniat vifcera: etcib? 
eut cbilus epeatz vulnera crunt vfq in cõcauitatẽ ftomacbi 
:antia. Si cum egeſtione zata funt inteftína. í 
cum vꝛina:⁊ vefica eft perfozata. Si ín pecto:e cadatvuln?: 
⁊ inde egeat quafi ventus:vulnus zare intelligif vſq; 
ad pelliculas cooperiẽtes coſtas. Item cum ſanguis de qui 
bufdam exeat membꝛis:vena rupta intelligit Si autẽ exit 
ſauẽs ⁊ rufus c clarus inciſa arteria fignificarur. Significa 
tío$o de doloꝛe mẽbꝛi pꝛuato:membꝛoꝛũ infirmtoz ſubſtan 
tiam demonſtrat. Si doloꝛ cum pulſatione ſit paſſio eſt in 
arterijs:aut ín mẽbꝛo multas arterias habenti.Si cti pun» 
ctura:paffione cffc in mẽbꝛo paruum fenfum babéte fienifi 
cat.Si doloꝛ fit ertenfiuus:t ín ambo latera pꝛogrediatur: 
pes nerui fignificaf. Si molliter extenditur:paſſſo in pelo 
culis eft oſſa cooperíentib?: t caufa faciens doloꝛẽ perpen 
citur. em cus doloꝛe fine ardoꝛe ex frigida eft cóplerioe. 
£n babet ertenfion£:fignificat ventofitaté. $i p:uriginem 
'& vulnerationczaeutos büo:es ſignificat.Significatio infir? 
mí mébz oe loco:q; fi dextri fit laterie:epar ⁊ cetera mẽbꝛa 
eiuſaẽ partie oftendit infirmari-fi finiftri: fplenem fimiliter 
€um ccterío membzo:i ocis. Sígmficstio apcftematis mó 
frat mẽbꝛa infirma ex (ua foꝛma:q; fi apoftema fitin dextro 


achonis finguloxus mẽdꝛoꝛũ:⁊cõplexio⸗ 


latere: quañ mediae eireulus (n epate intelligitur eſſe. Si 
loigum aut quadranguũ : in lacertis erit ventris, Signiti⸗ 
catio de pꝛopꝛijs accidentibus eflentias moꝛbi monſtranti⸗ 
bus:aut de coloꝛe: ficut oe ruboꝛe maxille periplemoniam 
monftrárc;c uuido coloze epaticos fignificáte: er lingue nis 
grecine peracutae febꝛes poꝛtẽdẽte:aut de foʒma ficut vn» 
guiũ ↄcauitate:ppthyñcos oemonftráte: aut oc exeuntibꝰ 
co:pus:ficut egcítionc que eft ficut carie lauatura: ⁊ paf* 
fionem ocfiaétís notat.Sígnificatio oc colligátta al 
tcrius thembzizficur cd digiti ocficiüt ín fenfu: « totum coꝛ⸗ 
ug nibil patítur ín paucis neruís ad manti venicntib? paf» 
fionem intelligimus. Si paflio fit ex altcríus membꝛi collis 
gantia:ex cópofitióe intelligit ſua:⁊ fi augmentef cũ paſſio 
ne aucna, verbi gratia. alicnatio mentis fi crefcit;  augme 
tetur cum fcb.intelligimus cam effe ex colligátia cere bꝛi cũ 
alijs membzirs. Síalicnatio fit equalis necp c alía paflior.e 
augmentatur: vel quiefcit:intelligim?alienatione cffe foli? 
cerebri st fümiliccer omn:s paffio fi in mẽbꝛis fit itidẽ fe bae 
bens inftabilis: fignificat q: paffio (nfirmantís mẽbꝛi fit fco 
líus:c fi defcat aut augmentet᷑ cfi paffione alia certificaf ex 
alteri? alicurꝰmẽbꝛi coliigátía *5 de interrogatiõe € 
inueſtigatiõe interrogat᷑ infirm?:c fi fub diappꝛagmate pa 
ti certificatur:quomodo et doloꝛẽ fentíat.£ ín ocrtro late⸗ 
rc cffe dixerit:intelligimus effe epatís: fi in finiftro:fplenís 
fi in medio ſtomachi. Similiter interroget oc (litate oolo» 
ris pzíuati illis mẽbꝛis.Signiſicatio vc cffcntía nature mcz 
bí eit hec:ſcʒ infirmü interrogari quíd fuc 2ueniat paffioniz 
« quid non. Sicutfi oubítemus paſſionẽ effc ex calida vcl 
frigida cõplexione:interrogãdus eft infirmus que caufa po 
teſtatiue calida vel frigida ooloz£ fuum mítigat:fi dixerit ca 
lida: cz cõplexione intelligitur frigida:fi fngida econtra. Sf 
militer antíqui media faciunt fi in aliquo mébzo oubij funt 
neccertificari poffuntzcrpectabunt vt refriseret: aut cales 
fiat:bumectct aut deſiccet.Sed tfi cauendi fibi cft qd poft 
&ctiont fuam apparcatin ruuamétovel nocumento £ operc 
turfm q fibi videbitur.s£t fi moꝛbus ſubitoveniat ⁊ celeri 
ter quicfcat oc cóplerione eft calí.cp fi paulatím ⁊ moꝛet᷑ ec 
frigidis eft bumo:ibus.SSigníficat.o caufe moꝛbivt fi dubi⸗ 
temus aliquem moꝛbũ ey frigoze vl calozezinterrogef infir» 
mus oc dieta qualis fuerit, $i fuerit calcfactozía:ficut cíb? 
eſt calidus velpotus:aut nimiũ exercitiũ: aſſiduũq; balnea 
etin fole ftare intelligimus effc ex caloꝛe:ñ cõtraria contras 
rie:ſicut fiínterrogct fpafmaticus an dieta plenítudín per» 
tinuerit:vtpote fi grofíus cibus fit: quies aut balncü poft 
cibi m:fpatmus er plenitudine íntelligítur: etfi laboꝛẽ vcl 
nimía exercitia ante fuiffe pzofitetur ⁊ manitionẽ cũ ſudoꝛe 
vel phlebotomia digerere:aut acuta feb.pꝛecedẽte intelligi 
tur eſſe de inanitione. Si autem interrogetur ſtranguriam 
babens: an groſſaʒ:an ſubtilẽ habuit dietam:aut ſanguinẽ 
minzerit:aut fame vcl arenam:ct fi groſſam dietã eſſe dixe⸗ 
rit: intelligimus ppter humoꝛes groſſos ⁊viſcoſos conftipa 
tionẽ feciſſe:vnde ftranguría fuerit.Si autẽ dixerit «p antc 
ſaniem vel fanguine minxerit:ex vulnere effe intelligit.Si 
arenas vel lapides paruoe mínrerit: intelígimus ꝙ lapis 
cecidit in via.Si autein nuilum bo:um babuit: ocfectiones 
cxpulũue virtutis que i vefica eft eſſe intelligimus:maxime 
fitnfirmus aut mmiftcr fuus dixerit:qꝛ cũ taceat ſupinus et 
p:ematurvefica:v;ana egrediatur.Sitt fi bác patiatur ege» 
ſtionis eareffum fine volütate: interroget᷑ f£ federítin loco 
fríadiffino: cp fi pzofitcatur lacertos circüdantes nates frí 
guſſe t virtutem contentiuã (ntelligimus defeciſſe d emol 
ln fenfum ſuũ pꝛodiderũt.Si percuſſus ín oo:fo fuerit: in» 
telligimus q:nernus quíad neruũ tendit natíum ⁊ nucba 
paffa fnt. Si dixerint percuſſionẽ in effentía lacerti eſſe:in⸗ 
telliciturq: lacertus 2poftema babuít:necad medicádum 
fcinfinn?feftinauit: vn apoſtema induruit. Itẽ fi vꝛina finc 
voluntate exierit:opoꝛtet infirmus inqᷣratur:ũ antea peuf? 
fus fuerít:aut fuper pectinẽ cecideritzaut vcfica mmià frigi 
tudinem habuit:ſicut fi quís ín aqua frigida ſederit:vel lo» 
cofríaido. €i boc dixerit ficut oe naribus iudicãdũ erít.Si 
gnficatio cr collígantia alteríus memb: paffionís: vt fi ín» 
terrogemus Quá antc oculos imagipationm € ín 
oic 


Theoꝛice 


ese ſtomachi pũcturã vel thetinoſitatẽ ſenſerit: fi dixerit fic, 
— ppter fumi afcédété ab oze ftomacbi ad cere 
b: imadinatio fit. Sic opoztet intelligi mo:bos interioꝛes 
vt interrogctur Ínfirmus:oia d necefle eft ab eo inquirant 
medicus atit nó aliter itelagít nífi ez reſpoſiõe infirmi ; aut 
alicuius infirmo aſſiſtẽtis fm cp nos dicturi fumus in fingu 
lo: mẽbꝛoꝛũ fignificationibus, » 
De intẽtiõe interíoz moꝛboꝝ c diuiſiõe coz. Cap.ij. 
à &iflioneg in interioꝛribus mẽbꝛis nafcetee aur 
n mẽbꝛis nafcunt aiatís ficut ccreb;o nuca 
Iz ab ipfis, peedetibus;aut ín inftrumétís ſpũs 
ficut pecto;e diappragmate coꝛde pulmone 
conatus « gutture:aut ín cibi ínftrumzrís fi» 
cut meri ſtomacho inteſtinis epate ſplene 7 felle alijiq; aba 
libus méb:íe : aut in mẽbꝛis generatiuis ficut virga vulua 
tcfticulis;llos aute inapíamus 3 paf. quein mébzte aĩatis 
nafcun£ interioribus: ⁊ m pꝛimis a cerebzo ꝑoꝛdinem pzofe 
quamur ad inferiora pertingẽtes a'fuperíozibus: fed tame 
paruá p:emiíttere voluimus ercufatione: q: paucas exterio⸗ 
rum tractaturi fumus paſſiões mẽbꝛoꝝ: no cri eas excipe⸗ 
re poffumus ne fo;tetractatus nofter mínas fit cópletusz 
z pafliones mei 20:6 nó exequãtur oꝛdinem. Paſſiones 
inqua que naſcunt᷑ in cercbzo 7 eius pelliculis funt ceppa? 
lea frenefis cat. frigi.apoftemata alienatócs lctbargia ob 
ftupcfactiones vigilie q oicunt curchuina cõgelatiões mes 
mozie coꝛruptiões fcotomía cvertigines doꝛmitatiões apo 
plexia epilepfia amo:. (Ros afit incipiamus a cepbales, 
¶ De cepbalea c cá ⁊ fignificatione eiꝰ. p.ig. 
Eyhbalea aut in toto eft capíre: autin partezaut 









cerebꝛi:aut ex calidoz ciboꝝ acceprióez vri capitis generá 
tur doloꝛes ficut nucũ cafeiveter( camíe ficcezallíoz cepaꝝ: 
⁊ bmóí:aut oc exterioꝛi:ſic calo: folis; €gnificatóes bmót 
qꝛ fitanga£ caput calidum inuenit᷑: cfi rcs actuatrfrigida 
fuperponaf ⁊ Hoꝛes frigídi ín naribus oolo: mitigat ficut 
fi naribus cipboza apponat᷑  fandalí:c oc flozib? viola ro, 
c fimilia, Cinna ⁊ egeftio funt réperata quibus nó oomí» 
n3£ cof. aliqñ rubent oculí . Dieta infirmi calida fuít etas 
4 tẽpus calidũ:aut eſt frigida d aut oe iterioꝛi fimiliter eft 
cau(a:ficut fi refriguerit pellícu:e cerebꝛi:aut oe exterioꝛi fi 
cui fi in frigido acre caput oífcoopertü fuerit : c fi ad bibat᷑ 
fríaídítfima. fui? fignificationes: q: caput eft frigidũ tactu 
c ui fi cá actualiter cali.ſuꝑponat᷑ caput mitigat ; facies nó 
rubet:inñrmus nullá appetít re frigidã dieta cui? fuit frigi⸗ 
da. Similiter tepus ⁊ etas mala cóplerio ficcaín doloꝛe ca» 
pítis eft bebilis:biída vo fola nífi fit cũ matería doloꝛẽ capi 
tís nó generat, íi mala coplerio fit cũ marcría fanguínea 
ſignificatiões babebít:q: frigídis qͥeſcit actualibꝰ⁊ potefta 
tiuis doloʒ eft cũ pulfatióe rubet ín facie: vene ei?rubétzple 
nc funt d fi tágan£ inuenientur calide.Si oe matería cbole 
ríca eft:fianíficatio cft vt frigidis capiti fuperpofitis defcat 
cfi caput tanga£ calidá inueniat᷑: colo: faciei citrinꝰ amari 
tudinẽ babet in bucca:facics ficca: pulfus velor:fpifíus fib 
tilis atq; ourius : vrina alb, ppter cbo.caput aſcendentẽ vi» 
gilias pati. Sí oc matería cft pblegmatica ; ei d oe frigida 
eft copleríóc affimila£ : 5 pís büiditas eft ín bucca: paruus 
tumo: ín faae ⁊ coꝛpoꝛe: vꝛina groſſa ⁊ al.pulfus groſſus⁊ 
tardus, Sí cii cholera fit nig.erit ficut ũla Q de cõplexide eft 


Fo.xlj. 


frigida:ſed facies eft liuida cogitatiõis ⁊ vigilian cft peſſi⸗ 
marum:vꝛina alba c ſubtilis:pulſus tardus c ſubtilis Mo- 
lo: capitis d cr officialibus nafcitur moꝛbis: aut cx coftipas 
tionccft d oe multis grofíis « vifcofis nafat pumonb? ; aus 
s fignificatio: qꝛ filofirmus pleniter fc oictauerit fades 
cft plena: cii doloꝛe capitis grauitaté hʒ⁊ thetinoſit ate m: 
aut ck apoftematezapoltema aüt oe cà cft exteriori fic pcuf» 
fione c colliſione :cũ apoftema oe pelliculís d funtfub cute 
capitis pfozat ad pelliculas oure marris ey fuis colligãtijs: 
aut oc interio:i ficut oia apoftemata à caput patif Signiñ⸗ 
cario doloꝛis q eft er apoftemate calido eft: q: infirmus cus 
boloze pulfanoné fennt t arauitaté febꝛes ⁊ capitꝭ doloꝛes 
in facie rubet. Si eft frigida Dolo: eft paruus. &í apoftema 
qð caufa eft doloris in pelliculís circüdátib?cerebzblfitzinfir 
mus fentit quafi ad iterioza fibi trabunf eculi , Si aüt nibíl 
boz fentit intelligitur effe paffio in bís que fub craneo funt 
peüiculis.ue oc 16€ aut collifioe eft cà ei? nuila figni 
ficatio eft neceſſaria nifi interrogatióe infirmi fola: q: eozus 
caufa palá eft aperta. &ed capitis doloꝛ q ex colligátia eft 
ftomacbizaut ez bumo:ib? eft in ftomacbo dau» 
fig:cui? fignificatio pücturefunt ⁊ anguftíe: tremo: co:dis 
x ardo: capíris q augmentat᷑ cũ ftomacbus exinanitur:aut 
poft ſomnũ: aut cü iciunatur : aut oc pblegmate in ſtoma⸗ 
cho putente. Rius fignificarióes:q: facit abomínationem 7 
poftvomitü quieſcit:augmentatur eif cü abis fit plen?:ma 
rime frigidis acide cructat. Item oolo: ín capite er multa 
comeftionc nafcitur. cius cft figuificatio ocfidert) cibi ablas 
tio pigritia c emollitio ftomacbí ocfectio fentít doloꝛẽ m ca 
ite medio. Naſcitur itẽ doloꝛ capitis ex poratióe vinízcui? 
mus caidus ad cereb:fi afceditt eoxetae vocarurzbocau 
té cft et defectiõe cerebꝛi fumi recipiétis: oĩſq; ooloz capio 
tis d a ftomacbo eft alleuíaf cũ ftomacbus inamf; augmen 
tatur cũ grauat : ⁊ cib? ſtomachi in malas qualitates muta 
turzbe ſunt fpecies cepbalec d eft in capite, Sed opoxtet in 
igere q: q̃dã € acuta ⁊ velociter finiẽda: ⁊ vocat cepha⸗ 
ica abſolute:⁊ eft rarda ad diſſoluẽdũ c finiendá:z vocatur 
galatea:becaüter parua augmetat cá ficut voce (gnis fpl£ 
denis viſione:⁊ odor vérriaslos cerebzt ímpl£te: ⁊ cu5 po 
tatice vini:hec fpecies ex frigidis ⁊ groſſis Dumozibus'ma 
rime nafcit ⁊ excõſtipatiõe c fo:ti verofitate: aliquádo ras 
mé er 2u.calídis. sal ín lib.loci — — 
loꝛẽ capitis q̃ galatea folet vocari cõſtat ex paſſione eſſe ho 
minis:quã fi paucis diffinire velis verbis:cepbalea erit diu 
turna ad ſanãdũ dura paz nociua donec in maius veniat no 
cumẽtũ:vt nullã voce tãgibilẽ ſuſtinerevaleat:nec ſermonẽ 
aliquãtulũ clamor] habẽtẽmec motũ nec ſplẽdoꝛẽ alique: f$ 
marime amatvt in qᷣete obfcurirate maneat pprer magni 
tudine oolo:ís que fentit: quoꝝ alr cogitát q caput Qfi vas 
vitreti babeát.JXolo: ait bmói in multis ín radíces oculos, 
ſecedit: hec pafiío ficut ⁊ epilepfia tempoꝛa babet interpos 
lata cin intermiſſionibꝰ bas bs qualitates ficut ⁊ epilepᷣti⸗ 
ci: pꝰ aũt babét epileptici:q: oefectío: bís cft fuperio: pars 
capitis. vi Bat.quoꝛũ capita faale replent z cozpo:za erca 
pits plenítudine fauciant loca capitis q̃ recipienda parata 
funtifirmítan oueniẽtia⁊ appetibilia funt ſuſcipiẽdi moz 
bi.s£á ámala fit Dieta eoꝝ cadüt (n galates pafitonem:negs 
longi efta veritate quofdà bo: oolose ín pelitcutís cerebzí 
ſentire:⁊ quoſdã ín pelliculis circidantibus cereb:8:ou:b? 
doloꝛ vcnit vſq; in radices oculoz que paflio efti pelliculis 
fub craneo exterioꝛi. Itẽ Bablõga vigilia doloꝛẽ capitis ae 
nerat coꝛruptiõe atit digeſtiõis fumus ad caput aſcencditeſt 
mile faatc logus ſomnus:ex multa em oíceftione caputím 
plet oe multa bumidítate ca.Doloꝛ capítis d bemícrancus 
nücupari folet ín medía pte capítis eft: c er bo:ib? nafat 
peffimts calidis vel frigidis pelliculas impteribue cercbsiz 
aut oc fumo ad cerebzi afcendente a ftomacbo, Sicaífica» 
tío ſenſus eſt doloris ez vna parte in ínteríoa cranco ipfi?ca. 
pitis huiuſmodi aüt babétes oolo:£ patium£:ficur c ín q3* 
late paflióezqd cii fit peffima accidétia patiun£ ocitizatiofi 
em ꝑcutit vifus: aligribec paffio cũ ínterpolaríóe venir. au 
quádo eti eft 20lo: capítis ex inanitiõe d ppter E adam 


Zibernonus 


fitficut ci ſang. fluxus nimi? cft a Raribus aut ex mẽſtruis 
aat emo:roide ; aut fura ventris:aut multa effuſione fan; 
guinig ficut patíürur femine us prunaóc.lcuitate, icʒ aliena 
tioné atqs vanitarc. Ite oolo: capis folet nafci poft coitus 
qð er octectióe cft cerebzic plenitudine co:pozis. Sté ex an 
suftía « anguinis minoꝛatiõe:aut ex cerebzi detectioe ⁊ ſen 
Nã multituaine:ſicut Bal. dicit ín q̃rta particula li. oc inte 
noũ méb:0:8 paſſione.poſſibile inquit cft doloꝛe cõtinuuz 
capitis eg oefccríóc eſſe cerebꝛi:aut oe ſenſuũ ſuoꝝ multitu 
dine. 3t dixit in li.de cuftodiéda ſanitate txitulato:caput ie 
pc oolce eft cx perfectione ſeuſuum nerui quí a cerebꝛo ad 
ftomacpá oeícédit, Naſcit᷑ quoq; doloꝛ capiris ex multitu⸗ 
dine fumi caput petẽtis:cuiꝰſigniicatio fonus cft in auricu 
— inffaucibus ⁊mutatio doloꝛis oe latere ín la 
tus, IHafcitur iteꝝ oe apoſtemate calidovulue poſtqᷓ genue 
rít aut aboꝛtierit⁊ nó niũdificatũ fuerit: coolo: € in ſũmo ca 
pit. Ops aüt intelligi q: doloꝛ capitis q ex paſſiõe eft cuiuſ⸗ 
dá mb:t ín mẽbꝛo qð cá eft doloꝛis: aut in co incipit: poft 
caput aſcẽdit. Doloꝛ capitis — ꝑmanet oíutius: aliqũ 
quidã doloꝛẽ capitis patiunt᷑ adco vt perdát vocẽ qð ex paf? 
ſione eft nerui ad lacertos gutturis ⁊ gule veniẽtis.Bal. ot 
i ín libzo fermond:qn caput partim dolet partim nõ:aliqñ 
eft ín pellículis aliquãdo ín venie aliquádo ertra crancü ali⸗ 
quádo intra:quarum inueſtigatio molcftiffima eft; ad ve» 
rítatem oura . a . 
¶Te frenefi catída « frigida: c apoftemate cerebꝛi c alies 
natióc mentis. £z p.iiij. 
3Renefis aut ex calida eft cóplerione quà parit 
"Id icerebsti aut ſue pellicule:aut oe calido apoſtema 
te in pelliculis tpfi? cercbzizant in cerebꝛo:aut ex 
ji multitudine cpot. ín venis eft cerebꝛi.Qui antt 
20lo: eft ec apoftemate ourío: eft 7 foꝛtioꝛ. Cali 
dà vᷣo apoftema aut oc fangume eft aut oe cbot. rub. tni 
ficario eus eft fcb.cótinua:calo: 9o foꝛtis in tactu:tactus ca 
pee 4 faciei eft calidioꝛ ín tactu totíus co:poas : alienatio 
habet᷑ mẽtis vigilie: aliquádo fomnue cũ imaginatiõe c ſu 
icitant᷑ cii foꝛtitudine ⁊ clamoꝛe groſſeſcit lingua nigreſcit 
accipit oc veſtimẽtꝭ oſculos pter imasinatóie coꝛruptio 
né:co:ü oculi atíqn lacbzymant ⁊ lippi funt aliquando fica. 
££ fi fit ex apoftemate ſanguineo oia accidẽtia fant có riſu 
€ fomno ruboꝛe oculo alienatióc:calo: eo; eft pũgitiuus 
facies nó multũ rubea:fed citrinitati ↄtigua cà ſiccitate :qð 
qui patiunt᷑ er apoſtemate cholerico babet accidẽtia ſupꝛa 
dicta cũ ira cõtentiõe c pfidia, Si aũt apoftema melãcholi⸗ 
cũ cft cadem ſunt accidentia cũ vanítate c leuatiõe aſſidua 
alienatione nimia timoꝛe —— t ploꝛatiõe.Cũ autem 
bís matcríjs pari mifcct pblegmatís ſuperioꝛa pabet acci 
détía cũ vigilt fomno. Pulſus in tota bac paflione — 
ocfect? parũ durus nimiũ diuerſus eſt⁊ anbelitus ſpiſſus. 
Eſt c aliafrenefis naſcẽs ĩ cerebꝛo er apoſtemate diaphꝛa⸗ 






¶ Ac letharsia ⁊ cá ⁊ ſigmſicatõe eiꝰ. Ca.v 
Ectbacgia eft coꝛruptio quá patit᷑ memoꝛia: na e 
Aſens cr mala cõplexionefrigida:aut oc materia 





. fectus atq; ſpiſſus. Differt ab apo 


pbiegmatica d cerebꝛo feu í fue ofic£: ficutfrenefis d 
natat ex —— ——2 ſpẽs eſt ex abun 
dantia hũcditatis ⁊ phlegmatis. Significatio ci? faace te 
pída ⁊ feb.iẽta ppter putredinẽ pplegmatis c habẽt ſtupo 
ré fomnii oiffiaié ad excitandũ Si autẽ oe aliq re interro 
gent ounter ⁊ moleſte ab cis rñdet᷑:mente alicnant. t oſci 
tationé Dabet nimia buccã tenet apertà q obliti funt claude 
rc cá:atr habẽt ſolutionẽ pplegmatie:alt ſunt cõſtipati: vꝛi 
na eoꝝ turbida ficut aſinina vel iumét.na:babérená tremo 
ré cw extremitate coꝛpis ſudoꝛẽ:eoꝝ facies nigredim perti 
net tremũt:pulſus co: mollis eft ⁊ magnus ⁊ diuerſus:et 
cituofus fic ꝑiplemonicoꝝ pulfus anbelitꝰtaraus defectus 
⁊diuerſus.Si lethargia er ficcitate fit hñt vigilias nó ftupo 
ré lomnü d cpumta vocaf vigüem . Stupo: eft aut ex frigi 
: ne quá pati cerebꝛũ: aut oc matería pble ica 
aut oe fcb.acuta;aut ex pcuſſiõe quà lacerti patiun£ co:písz 
aut c; ópflióe cercbzizaur ex cófractióe offi capitis:aut de 
fruftuiis d fracns oflibus capitis fupponun£ cũ medicarive 
lír medicus, &lígilia ex —— cft icca:⁊materia melàcpo 
lica fiuc cbo:erica., s£ü aüt ci facẽs vigiliae caufe cõmilcet 
faciẽti ftupozem fit illud q3 cbumavocaf. Si pblegma plus 
abüdet fiet ftupo: maioꝛ:ñ ficcitas maior vigilia:infirmꝰ fe 
babet dfivigil doꝛmiẽs oculi eius funt apti més turbata ct 
alicnata, Signiíficatio qua móftra£ bec pafíio infirm? iacet 
fupinus 7 ertéfug jfi mo:tuus oculi funt faní:facies ín quo 
dà tpe tumida: coloꝛq; niger; alioh habẽt duritiẽ vune:ali⸗ 
Qn moilitic: q paffio cum fit ocbilis fi immittas aliqðiuſcu 
lti in os egroti tranfgluti£:fiaüt foꝛtis non tranſit:ſed nari 
bus erit.pmói egroti vigilias habẽt nimias cõſtipationẽ vꝛi 
ne:neq; anbelitus eori apparet:pulſus eoꝝ cft paruus oc» 
; a:q; babes bác paf* 
ſionẽ habet anbelitũ rectũ z ſanũ.Si aüt bác paffione mus 
lier pariat; videdá eft ne fit fuffocatio matrícis, iacet fti có» 
fuerudine ſuã:aliqũ alleuíat paffio t intelligit qð audit: alí 
quádo babet nimiã defectionẽ. Illa aüt pafíio q̃ voca£ fco» 
thocos.i.cõgelatio naſcit᷑ ex opplatione q cft ín ventriculis 
puppis cercbꝛi:de hũoꝛibus frigidis c ficcís : alíquando e 
nimia potatioe ad frigide ⁊ in ea balneatióc 7 fructuũ refri 
geratioe t comeftione coz. Sfgnificatio ci?:q: totü coꝛpus 
cft finc fenfu « motu:⁊ ſuipẽſus cft anbelitus ficut motu? 
Differt atit a ftupo:e: qz in ſtupoꝛe oculi funt claufizin cons 
gelatiõe $o aperti: qi atit bec paffio homini incipit venire 
remanet bó putipfum inuencrit fe habẽtẽ: fcu fedeat z ftct 


aut doꝛmiat aut octos feu daufos habeat.Sitr fi ali⸗ 
dd opercf eodé modo operat᷑. Pꝛeter bas figtíóes hʒ eas 
quasc cbuma.fLo:ruptio ratíoie ⁊ memoꝛie:aliqñ corrum» 


pit vnd aliqũ vtrũq; ficut ſenioꝛes patíun£: quib? cõtingit 
€t ocfecrione cerebꝛi.Toꝛruptio autem bec aurer frígída ⁊ 
fimplici cõplexione:aut er phlegmatica eft marería . Si ex 
coplerione eft frisidazinfirmus patif obliuionẽ t grauitatẽ 
t pisrínà cü fomno. Sí cft cá humiditate ftupozez obliuio 
nẽ. Si de frigiditate 4 ſiccitate vígüias patíf nimiae, Sí oe 
matcria eft phlegtica purgat pos aures e nares.Scotho⸗ 
mía aũt cvertigo aut ppzíe funt in cerebꝛo:aut ez alteri?me 
bii colligátia. Si fcotbomia fit excerebꝛo aut de cõplexiõe 
eſt os bu.autoc bu.pblegmatias ꝓꝛe cerebꝛi dominãti 
bus. go aũt eſt ex humo.pblegma.invemns cerebꝛũ dir 
cüdantib? coadunatie:aut oe humo.choleri.vel ſangui.qui 
nó poffunt oíffoluit íta rotan£ circa cerebꝛũ: aut oc cõpꝛeſ 
fione cerebzi ppter fracturá oſſiũ capitis ; aut pꝛeſſurã alre 
rius rei. Significatio fcotbomíe : q? bó eft fiit maniacus 
oia mẽbꝛa ci? ocbilia propter moilitiẽ nerui oc pblegmate 
cerebꝛi. Signíficatiovertiaínis : oia abpofita infirm? videt 
moueri:maxime rcs rotüdas:ficut molas ⁊ fil'ia.fi oe phle⸗ 
gmateos babet acidumvel falfum, fi oe cbo. rub.os babet 
amara. Giniuerfales fignificatióes vtriufds paffióis obfcu 
rítas eft oculox grauítas ⁊ tínnitus auriti . Si er eolligan⸗ 
tía fit cerebꝛi ad alía mẽbꝛa er ambarũ erít paffione arteria⸗ 
fü d funt poft auriculas ppter 2plerione frisid&aut ex hu. 
eft phlegmaticis velcalidis.Signa q: hmõivene funt plene 
⁊ extéfe:alía eft ey paffióc abaꝝ venarũ iuueniliil pprerfrí 
gidá cóplerionézaut bu. pblesma, vel cpoT, fignà eft:9: cols 


Tbeoꝛice 


atfuturã fibi ex his d ſentiũt indicijs.Epilepſia ex ipaſmo à 


Alia ex ſtomachi patiẽtis eſt colligãtia pꝛo 
n nig vé frígidà aut pblegmatici. Sign q; infirm? 
D abomínationé cozdís tremozé augmenrat pprer nimia 


comeftioné. Ite qñq naſcit fcotomia ex córinuis acut] feb, 
4L»* 


ſibilis ⁊ mobilis tranftre ꝓpibet:⁊ mẽbꝛa ſenſi⸗ 
bilia:⁊ motus volũtarius alijd nó operant.s£ ef 
fant ergo virtus fenfibilis t motus regitiuc virtutis:actio⸗ 
neſq; ceffando minuunt᷑.Oppilatio aut huiꝰpaſſio.ex bu.eft 
polegma.groffis c vifcofis: aut oc pblegmareci melacho. 
fc mifcéte: fiuc ex groſſitudine fanguimnis;aliqn vini plenitu 
díne ⁊ ebꝛietate:q̃ apoplexie ſpeces eft moꝛtaus ficat pip . 
ín apbo. ait:fi ínjt ebꝛiꝰ apoplerià patíat ſpaſmat᷑ atq; mo 
riÉ nõ feb. fapueníat : aut nó loQt cũ ebxietas oifloluat, 
Añcedit paf.pác doloꝛ ia capite acu; tumo; ín faucib? : ob 
ſcuritas in vifuzverrigo: fpledozis imaginatio:ertremitattz 
frigitudo:co:pís titillatio.Sigtio pui? paf. vicina cft conge 
lationis fiótiont.infirmus nó oo:mít nocíua fup caput cade 
tía nó fentit;anbelit? ei? q̃ſi ftertétis auditur.ci augmenta 
tur paf.anbelitus fit (terterioz cin anbelitu align fonus pe 
«tous audit᷑:quod er ouritiez anguftia fit ipfius — 
Si aũt paſſio nó cõfoꝛtet phleg.ſonãs nó tráfglutit:f5 p na 
res emittit Sí hec paſ.ſit ex phleg.vel ſangui.rubet facies. 
Si de cho.nig.nigredini pertinet.patiẽs tenet oculos ſemi 
clauſos ⁊ ꝑmanẽt ficut fuerütin latere:ſ.aut ſedẽtes aut ia 
cẽtes ftantes ⁊ ſimilia.Hec paſ.ñ fit foꝛtis nó ſanat᷑: fi debi 
lis ad ſanãdũ dura fit:f5 mouet᷑ in — ⁊ꝑaralyſim:ñẽ 
Hip. dicit:apoplexia fi eft fo:t( nó eft ſanabilis: debilis nó 
facile curabilis , f£pilepfia € cũ totü co:p?fpafmiü patit᷑: vt 
in terra cadat infirm?:align tpibus coftitutis;aliqn interpo 
latis diuerſis:cã ci? eft apoplexia:ſed tamẽ mino: in foztitu. 
dine c $tute:cá em d cpilepfià facit nó eft in o1b? cerebzi ve» 
trículis:f5 qͥdã vétriculog oppilan£:c vie neruoz mẽbꝛa coz 
poꝛis mouẽtiũ.ſua matería míno: eft cp apopictica m quãti 
tate c q̃litate c fubftátia: vn fit vr infirmus in epilepfia fen» 
tíat ⁊ fe moueat qð nó fit ín apoplexia: ⁊ inde dicunt epile⸗ 
pſie cãʒ apoplezie eſſe mediá ; q̃dã tfi epilepſia eft a cerebꝛo 
q̊da a neruoꝛũ ſpaſmo.q̃ ex cerebꝛo: q̃dã ex ipſo folo: q̃dã ex 
colligãtia oꝛis ſtomachi vel alteri? mébzi. à eft ſoliꝰcerebꝛi: 
naſcit ficut dixi er ↄſtipatꝭ vẽtriculis ipfius cerebzí:c q; ſpiri 
tus atq; virtꝰ motiua ꝓpibent᷑ ncad mẽbꝛa trãſeant q̃olũ 
tarie mouent:he oppilatióes ex hu.ſunt groſſis phlegmati 
ae t viſcoſis in hoꝛa paſſiõis ad vẽtriculos cerebꝛi deſcẽedẽ 
tibus:aut ex groſſis hu.melãcho.aut cõpꝛeſſiõe cerebꝛi cuʒ 
frangan£ oſſa capitis:aliqñ bec paf. nafa£ ci rotãdo vel cir 
cuedo bó fe moueat centies vci amplius:hũoꝛes atq; ſpũs 
calefiũt ⁊ mouen£ 7 ita bó in terrà labi£.rEpilepfiam oe cez 
rebꝛo pᷣcedit ními? capitis doloꝛ cii grauitate vifus obfcu 
ritate:co:uptióibus fenfuüzaudit?:guftus: odo:at?. fi fit 
ex pblegmate fit co:p? plenũ groſſuʒ⁊ al.ei? ofeta fuit refri? 
geratiua:bumectatinacpblegmatis generatiua.Si oe cbo, 
fit níg.bó macidus eft colo; niger; ci? dieta Oeficcatiua fuit 
€ mclácbolica.sEpileptici ppter ſtomachũ ex fumo patíunt 
pblegimatíco vel melácpolico ad cerebꝛũ afcédetib?: ⁊ vétrí 
culos ef? ĩplẽtibꝰ:⁊ oppilatib?.pcedit bàc nimia oꝛis ſtoma 
chi anguftia abominarío co:dis tremo: puncrurain ſtoma⸗ 
cbo maxie fi tardef comeftio:aut míno:c£ : pec ríment fu 
bítolabun£:aliaqn pᷣcedit vífus obſcuritas:aliqñ clamát vo 
ce magna:aliqñ nõ cadüt fed oebíilitan£ ⁊ ocfiaür:currít oc 
oꝛibꝰ eoꝛũ falíaa sEpileptici 0c alijs mẽbꝛis coꝛꝑis ex fumo 
atiunt᷑ frigido aſcẽdẽte ad cereb:ü oc patiẽte mẽbꝛo:ſicut 
n manuũ⁊ pedi digitoꝝvidemus paſſionibꝰ:⁊ ín colica:et 
matricis pafRoib?.oim hoꝛũ figna funt paſſoni oꝛis ſtoma 
chi ſilia: fumus em ab bis ad cerebꝛũ aſcẽdit: alia etiã cos 
tingit mulierib? cõcipiẽtibꝰ fi parrunerint (anan£: aliquan 
do moꝛſis a ſcoꝛpionibꝰ ft neruos ínaderit mo:fus. Signa 
box.ois:q: patiẽs fumũ frigidũ fentit aſcẽdere a mẽbꝛis vbi 
ſunt:⁊ 5 fubito oc mẽbꝛo ĩmẽbꝛũ quoad puemat ad cerebeũ 
⁊ ita cadũt.hoĩes hmõi paſ.habituri pari an tpᷣs pnũciant 





Fo.xlij. 


ceteri eft peiox:eft cũ ſpaſmꝰꝑ oia coꝛꝑis mebꝛa cõſcquit:cũ 
em̃ eie vétriculi oce ex illa abũdantia impleant᷑:⁊ nerui 
actiócs pꝛincipaliũ mẽbꝛo:ũ ⁊ maríme regitiue virtutis pa 
tiunt: ⁊ cut an diximus pbleg.c melácbo.»fcquit: ci ner» 
ui ꝑ latũ egtédunt: vn neruis fpafm? pucenit; ocinde bó in 


terrã cadit; b ſpẽs epilepfievicins € apopleríc. Pꝛecedũt au 


té cpüepfià abominatio obliuio:⁊ qꝛ frabilis eft; oi5 fperü 
b5 fignificatóce: ſputa in oze flagellatoes ín fui ꝑte.Sputo 
TU cà €: qꝛ naturavult erpellerc cãs mozbü facicres.$1agel 
lation cà tutis expulſiue eft mot?ad repellédos bu. Par⸗ 
tícularia ſinguloꝛũ boim accidéria in pac paf.funt pec: fozti 
ter cadüt clamát linguas mafticát pzetervolürat£ exc ũt ege 
ftiocvzina:in alijs fpma, Sis etiã funt Dvt fi ínfirm?c vino 
t myrrba⁊ comu capꝛinofumiget᷑:⁊ oct ad comedédü epar 
capni affari: c odozet ipfus:dto em ppt b ĩcidũt terre: c ap 
partt fignificatioes dicte.Alij dicũt fi pelles capᷣnas veftíüt 
nouiter excoꝛiatas q infundan£ ad ilico cadunt. ulti pac 
paffióe moꝛiũtur:qꝛ accidétib? his moleſtant᷑.plurimũ bec 
pueris venit paruis pofteriozí cg ctati ⁊ iuueni raro, Se⸗ 
niũ c fenectus ppter ficcitatẽ membꝛoꝛũ ſuoꝛũ nó panunt, 
"ueri ecouab? babet caufis : aut pprer naturale bume » 
catione (ui cerebꝛi:aut ppt mala dictã.Si cá bui? ex ↄple⸗ 
xiõe ẽ naturali initio natiuitatꝭ ↄtingit.Si pp malá dietã 
poft ↄſequit:neq; vnqᷓ fanant fi poft bas etates euenit. In 
pueritia intti fanᣠfi $m qp 05 medicen£:fanitas coz i etatꝭ 
tpis regiõis ⁊ dieteẽẽ 2mutatóc:f5 ſi.xx.ãnos tráfcat moꝛiet 
cũ ipſa.Eſt⁊ paſ.altera ex groſſo naſcẽs phlegma.hõc alqñ 
ꝓpter ebꝛietatẽ folet pati cer mala digeſtiõe ⁊ multa come 


aif 7 i pcr eti 


aut 
lp && S N-€r cerebzo aut er collígato fibimébzo , Suez folo 
dd |, cerebzo fit er bu.eft melácbo.in cerebzo na(zenti 
| Aj buscar a ftomacbo veniẽtibꝰ 7 paulatim ibi fc 
coadunátib?: ipfus incẽdẽtibus vnde animus 
ↄturbat᷑ crõnabilitas mutatur.s£r colligátía cereb:í ad alía 
mẽbꝛa "umi c melicboli.bu. funt a ftomacbo: aut fub bypo 
cüdría. £ft ⁊ melácbolía q ex toti? coꝛpoꝛis pu. eft incenfis 
aut de tumose 7 triſtuia. Sunt figua vninerfalia melãcho⸗ 
lie timoꝛ c triſticia:⁊ cũ intentione mala: alf ern timẽt moz» 
1£:alt) oefiderát eandẽ:alij multũ ndét:al5 flétzalr) fe negát 
alt) vaſa lutea fe eſſe putát c cauent nc ea frácát: alrj fperát 
Q: fint bꝛuta aĩalia:⁊ ficut galli damár:altj diuinãt⁊ fe oe oi 
uinis pdicere putãt. SSignificatio vtriuſq; ſpẽi ppzia. em 
de bu.eft melàcbo.ín cerebzo incẽſis nimiã p5 alienationem 
aunguftias:triftitias:timo:es: dubitatiões:malas imaginas 
tióce:fufpicanones c ſilia.Si cr frigido acide rucrat vel fus 
mofe malá bs digeſtionẽ:ſputa intta doloꝛẽ fub bypocüdri. 
ardoꝛẽ foniti tbetino(itate:filr inter (patulas.bcc aür aca» 
dẽtia poft abà funt venientia: ex fanguine eft ardéte: alie 
natione hz cũ rifu ⁊ leticia:coꝛpus infirmi madidus: colo: ni 
ger pili i cozpe füntnímt) nifi in pecroze vene latezocti rubei 
pulfus magnus paz velox: oíeta ei? cali. 2 bu.ficur carnes 
Bac paesi erar bec funtei? (igna . d ep mtto eft (an» 
guine guitatẽ fentit in co;pec p emocroidas fanguis effuit 
ex cófüetudíne c reftringit:femina pdit men(trua : becoia 
abũdãtꝭ fanguis funt ſicna. In me 


nationé:damo:é:inftabílitatézvíalias:nó defctmult (ra 


ſcunk: multũ calidi babẽt tactũ finefcb.maci 


antea dieta calida ⁊ ficca:fic allia inapis 7 fimiles 

be: laboꝛioñ ietunátes : parũ : : multi secos 

vinti vetus 7 oulce 7 filia, vnde paffio certifica ouriozz mo 

leftioz. Si pu.fint melácpo.anguftiat infirmus : trita? eft 

cogitofus fit c tímídus plo:ás : mala magnas : folirudi* 

nẽ amãs:⁊ hz oĩa accidẽtia BOMINUM 65 tñ ín ces 
) 


* 


to .nía bec ꝛia:timoꝛẽ: tríftidazanguftia: 

— — t obſcuritate ⁊turbiditate 
animoꝛũ.his fignificarióib? ipecíce hmõꝛ ínfirmiratis intcl 
lígun£. lDip.in fedo epiO.particulazcur? co: indt bs cóplerío 
u£ calídà c ficcá:cópleionéfo cerebꝛi bumidam facile cadit 
-n melácboli: cpolera cr dominãs viqs in iuuentute inten 
dit c in cbo.mg.2uertit i£oplerio cerebꝛi cũ fagidat bu.fit 
mollefcir ⁊ oeficit; vf fumũ melácbolíai aſcẽdetẽ a coꝛpoꝛe 
 reapír: ocinde obfcuraf triftítia c timoꝛe fibi oominàátib?, 
Hec duo accidétia melãcholie funt ꝓpꝛia:vnde IDippo. in 
apbo. Zimoꝛẽ c triftici patiẽtes: melancboliam inrelligüs 
tur babere paffionc. bec aũt paf. fit plurimuʒ inautumno , 
f£it ⁊ alía (pés melácbolica quà q babét galli vident babes 
tc ſilitudinẽ ⁊ clamát ficut galli: ⁊ latrãt ficut cancszimmo 
fe eſſe canes otcuntzepeunt oe nocte ad nocumẽta:⁊ ibivſq; 
gd oi€ mo:ant, Signa bmnói ſunt:qꝛ colo: cft citrinꝰ:ocłi có 
caui fica:os ei? ficcũ:fitiẽs multi : ín pedib? ci? vulnera € 
puſtule vidẽt᷑:⁊ ín facíe firzqz offendes cadit fup faciẽ:ĩ cra 
tibus femp babét caninos mo:fus . nd fananf d bac fpe 
infirmant:ops ati: íntclligat:q: B paſ.a parétib? beredíte£. 
¶ De camo:c d bereos 0:2 cà ⁊ ñgtione eius. &api.vit). 
i 3i 9o: eft cófidétia aic fufpitiofa in rc amara et 
"RA mcogitatióis ín eadẽ affiduítas: cui? ſigtio ocu⸗ 

^ iot eft cõcauitas:⁊ ipſoꝛũ motio affidua:ma» 
»i- wd] -ic palpebzarü:neqs lacppmanf; pulchꝛitudi 
Lu arbnt in viſu: mẽbꝛa preroctos ín macie mus 
tan£ :pulfus coz fic triſtiũ:ſʒ ſi res amata noiat pulfus oc 
fuanatura mutaf diuerſat᷑ ⁊ turbat᷑. Hec eft fistio moꝛboꝝ 
in cercb;o naſcẽtiũ. Opʒ aũt intelligi:qꝛ figníficatióes quoe 
Tü3á moboꝝ duarũ vei triũ funt cõplexiões paſſionũ:ſicut 
eft alienatio ꝑtinẽs frenefi ⁊ melãcholie € ftupo: lethargie 
4 paffiói couma vocate:alie vniuſcuiuſq; moꝛbi funt ppꝛie: 
ſicut timoꝛ⁊ triſtitia melãcholie:ſpuma —— 
nó eft neceſſariũ m cõibꝰ figutficationibus cófidere nifi pꝛo 
pꝛias vndc poffit iudicare ſatagat adiungere, 
; ¶ 32e paffioníibus quas pati nucba. 








fap. ix. 


« —— ín nucha ⁊ neruis:⁊ a nucha pcedéti 
ius feptz efie poédun£:moliities epilepfia oe 


OT 


t jl/pafmo epilepfia oozmitationce fpafmus treo 
"Imo: tiriliario. £^ollíties € ci ín ínitio ncru? ad 
liiqð meb:di vemés oppilat. lirt? ei motiua 
Zbit ne tráieat ad mẽbꝛũ il dð:deinde mẽbꝛũ emolut vt neq; 
ſentiat neq; moueat᷑. Si aũt oppilatio ſit oĩm neruoꝝ ĩitijs 
aufert fenfas cii motu toti? co:pís t ot actiõi regitiue noce 
tur: tunc epilepfia oe fpafmo vocat doc pblegmate cft cc 
rcb:t (mpléte ventriculos.Si adt oppilarío ín latere fitvno 
totíus illí? lateris c facici fit emollitio: ⁊ voca£ epilepfia et 
paraiy is. Sí vᷣo oppilatio ĩ nucha fiti ínírío mebzoz q ſub 
facie (ant fit emoliitio.7 fi in vno latere oppilaf nucba :mẽ⸗ 
bꝛa illiꝰlateris emollaunt.Si $0 fir oppilatío ĩ neruoꝝ ad la 
certos veniẽtiũ initio faciei : t boc ín latere vnozin latere il 
lo faciei eft emollitiotvoca£ paralyfis:à palvfis cx mollítíc 
& fpafino nafcif coadunatis: q: emollí£ nimis maxille lacer 
tus c alteri? ſpaſmat᷑.Si ↄſtipatio ſit in initio nerui ad gut 
tur veniẽtis amputatio fit vocis:fi ín neruo ad pectoꝛis ve» 
niẽte lacertos fit anguftía anbelitꝰ:⁊ fi inneruo q venit sd 
veſice Laccrtos exit vꝛina pzeter voluntatem.Siin lacertoz. 
natiũ neruo erit egeſtio fine volũtate. Itioẽ intelligendum 
eſt oc cũctis mẽbꝛis fi ad lacertos coz veniétes oppilentur 
nerui:emollito em̃ neruo mẽbꝛi fenfus er neceſſitate amitti⸗ 
tur atq; ei? motus.Cõpꝛeſſiões aut ſunt ligamẽti aut apos 
ftematis in nucha nafcet[:aut oſſis locũ ſuũ exeũtis ⁊ neruũ 
cõpꝛimẽtis. te mollities mẽbꝛi ẽ ex índfióc fuí neruiad illð 
veniẽtis c fractione ípfius fi per latũ incidat᷑ que mollities 
nüd fana£:( fi plós amputet᷑ nihilnocumẽti mẽbꝛũ patí 
tur. ibat, bec paf. ſenioꝛibus plurimü cõtingit fi eoz capíta 
bu.fríaidis funt plena: dous fi fubíto ſuꝑuenerit calo: aut 
nimia frigitudo bu. liquefrunt: c ín loco vbi neruus íncipít 
deſcendũt:maxime hãc patitur d neruos babent oebíles 
foztíb? em̃ neruis raro boc acadit. Sistio vn nerui mollitio 
intelligik fatio eſt in ppatulo ex fuí mollitie: fenfus « mo» 
tus ablatíóc. S1 crbu.fit pble.fit fübíto fine cá exterioꝛi.Si 






Xtbernonus 


ex cópseffióc fit ligamẽti intelligit qt er ligamẽto fuctit, Si 
oc —2*8 aut copꝛemoe nerui neceſſe € pecflific pcuiſionẽ: 
aut cafum:aliqnità emollitio fubfcqui£ cti mẽbꝛũ a fui cóca 
tenatióc orfoant, ppter püiditate erf c viſcoſitatẽ infrigí 
dat iígamenrü « luõꝛicat᷑ os vr creat locũ futi: aliqũ ex más 
teria calida cótingit ficurvídemm finc acute paf. vrpote fre 
nefis ex mollitie mẽbꝛi. Sepe in colica paf. veniunt emolli⸗ 
tío ⁊ cocatenatióís fcparatio c mo:bus fm crifim finiatur 
natura pu.ab interíonb?ad exterioꝛa impléte.&iidí ait mul 
tos ylcó habentes quib? cubitoz feparant cõcatenatiões 
alij coxaꝝ ait) fpatuiarum morti perdüt: fed ti po:ü fenfus 
eft perfectus , "Paulus oirit q; mulros colicam perpeffog 
viderit ⁊ oe mollítionibue extremitatũ curatiſunt:neq; fen 
fum perdiderunt, s£pilepfie figníficationesfünt q: babens 
cadit ſupinus vor cvolütaríus motus amittit᷑:pꝛececit bae 
paffioncoolo: ín capite nimíus ⁊ plenitudo in taucib?; ver 
tígo 7 obfcurítas vilus : figitudoín co:pozíe extremítatí» 
bus titillatio ín coꝛpoꝛe totõ grauitas ín motu ftrido: ocn 
tii ín fomno: vꝛina ntg. by poftafis qfi farína groffa apt fca 
bies.Hec paf. plurímü fenio;b?contingitz boibus frigide 
⁊ hũide oplexiois:⁊ quoz oíeta groſſa eft ⁊ phlegmatis gc 
neratiua. Juuenes nó liberant fi hãc.paſ.iñ tpe calido pa⸗ 
tiant. Peĩoꝛ qualitas buíus paf.eft anpel(tus mali z oiuer 
fi « fuc oiuerfitatis ablatiui. Separatio cócatenatiois pala 
eſt:cũ enim offi fruftü videt᷑:patet cp fuas cõcauitates cric 
rit. aliquádo n mẽbꝛo vno fimul funr emollitio:fpafmus € 
ſeparatio:qð videre poteríe cii memb:8 emolitü c ſepara⸗ 
tü rremat drca fug initii:aliqn videbis feparart ſpaimatũ 
€ tremulũ:vñ opo:tct pꝛeuideri ne in medicina — 
¶ De paralyfi ⁊cauſa c figníficatióe ci9. ba. 
Aralylis eft faciei toztioz maxume ín latus vnũ 
VP mono 99 contingit cc motiua virtute ad lacer 
uA *tosfadiei coculoz nó tráfeunte, te paralyfis 
M «d nafcif ex fpafmo vnius maxille lacerti q ſanam 

Em maríllà fibi trabit: cut? fignificatio eſt:qꝛ oculꝰ 
infirmier parte fani lateris nó poteft daudi. nferio: em̃ 
paipebza retinc£ circa inferioꝛa:quẽ fi ſufflare peepís;flat? 
ex vna parte ozís tátü exit:qð fit qz maxille lacert? numi la 
tus p:otrabí£:q: 9o fenfus z morus amartit oẽs emollitio» 
nis fpecies certificant. Doꝛmitatio nafa£ vñ ⁊ mollítíozeg 
neruoꝛũ.ſ.conſtipatiõe:ſed tamé emollitionis cà cft foꝛtioꝛ: 
bic ctením fenfus perdi£ « motꝰ. Itẽ oo:mitario ex frigida 
cõplexione nafcí£:q: neruus in parté fuá cóplicaf « coꝛruga 
tur:⁊ ídeo parüvirtutis aiate ad illũ poteft trafire: t qð tr& 
fit nó pfecte trãſit:aliqñ naíci£ ex nimia frigiditate mute ct 
co:ugationczalign ex nerui ocfectióczficur ülíus q fup mẽ 
bꝛü iacuerit:aliqñ er vẽtoſitate clauſa ſubtus nucham:⁊ ip 
fam cõpꝛimẽte nuchã: d virtutẽ motiuã oppilat:ne ad nere 
uum trãſeat. Significatio bui?paf.cft:q: quafi foꝛmicas am. 
bulãtes p mẽbꝛa ſentit:ficut videmꝰin fup mẽbꝛa ſedẽtibꝰ. 
¶ De ſpaſmo er plenitudine. -ap.rj- 

* ſmus eſt minoꝛatio longitudinis membꝛi 
yinfirmiin quãtitate ſua natural:qui ſi in toto 
i Dco: pose eft vocat thetanus quo totũ coꝛpus 
extẽdit᷑:vel multa mẽbꝛa invtraq; latera equa 
E we esl iter: t cft ertefio erecta in neutra fc latera mo 
uens:rbetanus vo ín acuta paſ.eſt. Si aũt ſpaſmus ín ante 
riozibus eft mẽbꝛis anterío: fpafmus vocatur: pic fit cũ paf, 
eft in poſterioꝛibꝰ lacertis. 5i retro ſpaſmꝰ vocat pofterioz 
Sin anteniozib? lacertis cft (pafmus paffio vniufcuiufqs 
mẽbꝛi copatit veniẽs ad lacertos patientís mẽbꝛi.Spaſmꝰ 
vel tbetanus fiue er plenítudíne vel inanitióe funt: aut ec 
mala cópleríóe frigida nafcunt:aut ex apoftemate alicuíus 
nerut calido: aut er plenítudine cũ implef neruus ex malis 
tbü.zpbleg.bu.cü ertendétib?:2 3 lógitudine fua eü mi» 
noꝛãtibꝰ:⁊ lacerti ad qué ipfe venít reruus 3pétib?:vh mé 
b:ü infirmi curta: ficut ſaccus oc coꝛio factus cui? cozíti ex 
tẽdit fi oc alíqua re plufdp capere poflit impleat. Plurimũ 
nafa£ bicfpafmusin pueris lac groffus fugennibus: mul 
tis fine cautela comefhioníbus ⁊ neruoꝛũ ocfectionibus;co 
rũq; emollitionibus € cox ertendendoz facílítatibus quoꝝ 
fanitas cft facillima , Significatiões pꝛecedẽtes ſpaſmũ in 










"£beo:xíce 


acuta⁊ cõtinua eft fcb.vigilie t coftipatioesventrit 
puerte oculo: virilta mẽbꝛa fo:tía funt ⁊ ficca. parti ex 
plemtudine Paſmũ patictia:d cũ euenerit ourus eft fanari 
significatio eius:q; venit ſuditus: oícta antea fuit pertí» 
nés plenitudinizaliqri etiã poft ebꝛietatẽ venit. IlDip.inquit 
qui habẽt ſpalimũ fi teb.quartane fi nerint cito ſolui 
fpaímus co : hic em̃ ex putredine groſſi ⁊ melãcho.eſt pu. 
cũ caleñt diſſoluit᷑ z 2fumi£ in mebzis, Opoꝛtet aũt intel 
ligi qꝛ ſi iuuenes ⁊adoleſcẽtes epilepfia — apople⸗ 
riam in eſtate pafli fuerint cx plenitudine peflimac moieſta 
eis cõtingit. Tauſe er Das faciẽtes paf.ctatíbus coz funt 
fnconueniéres, minus molefte funt z cituis ocficiunt fi ſeni 
bus ín pyeme venitit ppter cócozdíá paſſionũ ad cõplexio⸗ 
nes eoꝛũ ⁊ naturas tepoꝛũ anni. Gre uS 
¶ 2c ſpaſmo er manitione. Cap̃ · xij. 
imus cx manitione cft ſiccitas nerui: c cono 
tractío fuí cii cócractióc lacerti in fe ⁊ mebꝛi cu» 
^w (us erat minozatio ficutvidem?in cbozdis Gtba 
S3 red cũ igni appropinquant aur calido aeri con. 
trabunt z períe rumpunt.££ft aür bücfpafmü 
intelligi oc inanitiõe pꝛecedẽti ficut nimia ſolutione vetris: 
sucia mulieribus ftucu ſanguinis: aut oc vulneribus fiue 
de naribꝰ.Similiter oe re deſiccatiua ficur laboze;famezvi» 
gilijs: fco.acuta.bicfpafmus peioꝛ eft erc plenitudine:hbu 
moꝛes diſſoluit:⁊ ppter caloze deſiccat materiã: vfi ſpaſmꝰ 
nt. Si vcro ſpaſm̃us poft feb.venerit ex ſiccitate « cofum» 
ptione fit püiditatis ppter cal. pzecedentis feb, q? petro: eft 
pꝛioꝛi bíc fpafinuszmagune fi poft feb. q funt er cerebu apos 
ftemate natci£. vf Bat.oĩs inquit ſpaſmus poft feb.naſcẽs 
cit peflimus, € pafmus nafcés er frígída ↄplexione:aut eft 
interioꝛ:ñcut cũ ex Du.frigidis cógclanf « coꝛrugant᷑ lacerti 
co;pio;4 marie jlii g funt fup fpodiles collivel oozfivel toti? 
coꝛpoꝛis.Si ín mẽbꝛis fir anteriozibus anterío: vocat fpaf» 
mus, fim pofteriozibus pofterio: vocat : fiintoto coꝛpoꝛe 
ſpaſmus abfotutus:cui?cft fignificatio:Q: rube? viridis vel 
luidus cft colo:: oculi quafi foꝛas execũt t maioꝛes apparet 
$ fucrintzinfirmus dfi rídet ⁊ coꝛpus inflat lonaroigitt ei? 
vigilias patit vꝛine tolutioné egeſtiõis cõſtipationẽ: vzina 
paulatim erít ficut fanguis . ín initio mo:bi patíunrur fino 
gultũ ⁊ doloꝛẽ ín capite cubitis ⁊ oozfozalíqh tremoꝛem⁊ a 
lecto ppter ſpaſmũ cadüt: buncfpafmü ⁊thetanũ habẽtiũ 
crpec.ct moꝛs 1n die quartũ que od fi tranſierint moꝛbus 
tranfit: eft fpcs fanandí.Spafmus qué neruus patitur er 
apoftemate calido eft cü ad cerebꝛũ puenit paf, vbí apofte» 
ma naſcitur:vnde pellicule patiuntur. u 
¶TDoe treinoꝛe qui paralyſis dicif. Lap̃ .xiij. 
Remoꝛ cõtingit ex defectiõe virtutis motiue 
[C 272177 que in tremétibus eft mẽbꝛis. Eſt aũt duabꝰ 
Ca Endoe cauſis:aut (cs oe inreriozí:aut de caufa exte 
* rioꝛi f£c iterioꝛi ſicut oe frigida oplexiõe ſicut 
— 4 patíun£ ſenioꝛes: caquá frigida dibẽtes fiue 
2 (nípfabalneátes : fiucnimium vinũ bibẽtes: 
mult ením víaü co:pus rcfrígeratz virtute oiffoluitzaut ex 
oppílatione groffo:ü hu.virtutẽ motiuã cõtrahentiũ ne per 
fecte tranfire poffir ad membꝛũ: vñ oeficit motus illius mẽ⸗ 
bꝛi:aut oe bu.groffis in ipfo mébzo coadunatis: qe cü virt? 
motiua mẽbꝛũ trabit ſurſum:ipſum fua grauitate oepzimit 
Oco:fum:ínte- id ouo morus veniüt cotrari) d íunctitremoz 
funt vocãdi.De exterioꝛi caufa ficut anguftia íra fufpecrio 
nc tremo:e timoꝛe.Titillatiões feuiecrigationes oe mate» 
ría groffavenenofac fumofa funt naſcentes:qð intelligim? 
q: in frigidis naſcunt tempoꝛibus « frigidie atq; pplegma 
ticis coꝛpoꝛibus cũ in aqua frigida balnean£, 
¶ 2c sibbofitate, f£ap.ritij, 
5 Jbbofitag :aut eft anterío: quod fit cũ doꝛñ ſpõ⸗ 
!diles exeãt anterius : aut pofterio: ci prendun£ 
in pofteri?, Aliqũ etiã excũt ín aliqð latcrü ⁊ qð 
1nde fit vocat᷑ toꝛtuoſum.Exitus aũt ſpondiliuʒ 
à aptoeinterozi eſt: aut oc exterioꝛi caufa, De ino 
terioꝛi ficut cũ hu.ſunt aroffi ⁊ vifcofi quíb? nucha ertendi 
tur:⁊ lígamenta (pondilid ínfundun£ ⁊ lubꝛice (pódiles ctfi 
ciunt:deinde (cparate loci ſuũ excũt. Itẽ oe cà ínteriozi fie 











.- 
S'o.tlíif. 
cut cii calidi apoftems uaſcit᷑ ín lacertis fpondilib? vicinis 
s aene De loco fijo e xpellit: aut oc vérofitate fubr? 
fpódues fe daudéte.bec fpondiles pzctnit t aloco fuo fecu 
dir.hc cá exterioxí ficut cafu percuflionc cfimilibus.fbib» 
bofitae aũt adeo cft aperta:vt. nó fignificationib?indigeat: 
fs tf cá d cft erapoftemate fequif tuſſis anguftia anpelu?: 
d cfto:tbomiofus.£ poet aũt intelligi q: gibboſus ppter 
apoftema pectozis aii etaté ato eft mozitur? ; apoftema em̃ 
naícés bis quoxz mẽbꝛa augmẽtant c ipfum in pecroze au 
gmentabif: nec pea? ppter banc pal.oilataf ; neq; coſte 
crefeunt : coz autem ⁊ pulmo femper t incrementum 
qðicũ fiat pectus nimiũ ſtringit ppter nó creſcentes coſtas 
apoftema Vo co: quoq « pulmo lemper augmentant᷑.vnde 
neceffe eft anpelit? »ftringat ex ouriae moꝛiunt᷑. Pp.ha 
bentes gibbü ců tuffic anhelitu ante etatẽ iuuenilẽ cito mo 
riunt.locü fpódilis infirme poteris certificari fi uper — 
lcs doꝛſi manũ tuã aſurſum vſq; deo:ſum mouebis.Cũ au 
té manus tua fup ſpõdilẽ q̃ fozas exiecit ceciderit: aur q fur 
fum afcéderitzaut introierit : aut oo:fum oeucnerit: aut de 
Amedio oo:fo fe moueritzintende qꝛ ibi infirma fit. ipe funt 
figmficationes t caule moꝛboꝛum in cerebzo ⁊ neruis:⁊ ab 
ápfis pꝛocedentibus nafcentium. : . E 
¶ De paflionibus que nafcuntur in mẽbꝛis fenfu. 
zaboculisindpiendum. —— Rap.rv. 
Amẽões oculoꝝ ín oiüctina vel coꝛnea funt: vcl 
— vuea:veleuagaido:vel inter vues⁊ cryſtalinã 
"s re vcl m palpebzis; vel ín angulo oculoz : aut in 
pelliculis vifuszaut in lacertís oculos 7 palpe 
lé —“ b:as mouentibus:aut ín venis d ad oculos ve 
an niũt oe pelliculis cerebꝛi. Paſſiones in cóiun. 
ctína naſcẽtes funtzopbtbalmía:tremoz:ouritics: pꝛurigo: 
fimila:pecia:vngula.Ophthalinia cft cal.apoftema naſcẽs 
ín cõiũctina:⁊ eft triplex. eſt naſcẽs oe cá pᷣmitiua:ſicut 
fole:fumo:puluerezolco cał.⁊ ſimilibus:eſt fe.quã fine apo 
ſtemate patiunt᷑ oculi:cuiꝰ cà fi auferat vel qͥes eis ſuccedat 
qᷣeſcit doloꝛ.Sigtiões huiꝰophpthalmie funt Lacbzyme rubo 
res:ardoꝛes:⁊ oĩa pua.Scda eft turbulẽtia im oclis:⁊ rubcꝛ 
⁊ doloꝛ pꝛioꝛe maioꝛ. Naſcit᷑ bec ab exterioꝛi cà ficut ⁊ pmaz 
ſed foꝛtioꝛ eſt cã:aut de interioꝛi:ſicut de calido apoſtemate 
ín cõiunctina naſcẽte ꝓpter hu.calidos deſcẽdẽtes oe cere» 
bꝛo ⁊ defectiõe ipfius mẽbꝛi:bimõi q̃dã eft debilis: quedam 
fo:t,s. SSignificatio debilis: q: cã fua diſcedẽte ⁊ ipſa diſce⸗ 
dit.æſt ⁊ durioꝛ:cuiꝰſigniñcatio oculoꝝ tumoꝛ 7 ðoloꝛ duri 
ties ⁊ multe erp Lesen q̃ ex nimia firmare 
ría ⁊ foꝛtitudine fuí caloꝛis. Tertia durioꝛ eſt fca; 7 acaden 
tia eã ſigniſicantia funt durioꝛa ⁊ foꝛtioꝛa:⁊ maius apoftes 
ma.tumoꝛ ín ambabus partibus t palpebꝛis ad exterioꝛa 
ínuerfis graues funt in motu:oculoz albedo nigredine fia 
eft altioꝛ:qð et nimia ẽ tmarería 7 fanguínoléta.T 0:ses (unt 
quattuo: modis. UVnꝰ qué fubito patiunt᷑:⁊ maxime eft in fe 
nío:bus.Sígnificatio ei? colo: eft alb? anguli oculoꝝ qua» 
fi moꝛſurã muſcaꝝ aut culicü patiunt᷑. Scõs modus pexoz 
eft tumidío:zfrigidio: qu£ fi tãgas digitis foꝛma digitoꝝ re 
manet ibi. Ziliqh lacp:pme baben£:aliq nó: paruus eft 00» 
z.Lertius eft foꝛtioꝛ que etfi digitus pfozer nullus th vefti 
giũ ibi remanetzneqs doloꝛẽ hʒ.Quartꝰ cft fo:tiffimus atqg 
marím? in quo apoftema oculi⁊ palpeb:e aufert parté vfag 
ad fupercilía.s£ft aũt apoftema ourü nó digitis pfo:icüzco 
loʒ ci? liuidus:doloꝛ nullus: plurund i variolis ⁊ opbtbal 
mía diuturna na(ci£ c maric ín byeme: ouritié paríun£ octí 
ín palpebꝛis cti ooloze t ruboꝛe:motuũ guitate:nimia fica» 
tate:meroꝛis parua t oura coadunationezgrauítate aperi 
díoculos in ſuſcitatiõe a ſomno.pꝛuriginis ſigtiões Lacb:v 
me funt falfe vitree oculos incendẽtes:⁊ in palpeb:is rubo 
ree t p:urigines., Simila eft vena fancuine plena 7 grof? 
fad emp augmẽtat᷑ rubefat c íncrofíat : align lacb:ymas 
babes ruboꝛẽ d$ t pꝛuriginẽ oculi dfi nebulà umoſam bit, 
Pecia eft (anguis deſcẽdens ad cóiunctínà oe ruptura e» 
narü q autoe peuflióe nafa aut oe vulnere, Vngula eft fü 
erfluitas neruofa nafcens ín maiori angulo ocul: d exten 
di£ vſq; in niaredíne cooperiés vifus ⁊ 3bes:be funt paſ.in 
cẽtes:q̃ aüt naſcunt᷑ ex coꝛnea funt ry cvul 
ig 


Ziber nonus 


vera puftula albedo. s icer cft apoftema durũ nafces in coz 
nca ai oolo:enimio pringctí ad tepoꝛa:maxime in motu oo 
lo:£ facis capitis ⁊ raſtidiũ.currit aüt ad oculos büo;acue 
tus vtnó poffint ocuü acuti colliriũ patí . &julnerü feptem 
funt fpecies: quatro: funt in fupfiae fua ; c tria accubãtia 
in ipta , De quartuo: in fi upfiac eſt vnũ fife fumo incípiés 
a nigredínís oculi loco maio;c, SScóm eft pfundius ⁊ min? 
€i? colo: pzío:e eft albioꝛ.CTertiũ nafat fup coꝛneam mgredi 
nis oculi accipiẽs paruü loci albedinis:coloꝛ ci? fup nigres 
díné albus fup albediné rubeꝰ.Silr o£s puftulc ⁊ vulnera 
fup nígredine ſunt alba:qꝛ funt füp cozneà pofita: à aũt fü» 
albeding rubea:q; funrín cõiũctina.Cuartũ vuln? eft 
ín ectremitate coꝛnee affimilatum furcule, Trium accubane 
ti pꝛimũ eft pfundit cameratü putredinis bBe mult : ft 
oculos cóftringat currit inde hũiditas:qð córmgit qꝛ oculo 
rũ pánícuiífunt comeſti. Puſtule nafcunt oc püidicate in 
co:ticc coꝛnee fe coadunate:⁊ funt multez oíuerfe in colozez 
aut in oolo:c : aut ín quali futura fit oftéfioc 2n coloꝛe:qꝛ 
qdã eft alba q̃dã vᷣo nig. In doloꝛe:q; quedã eft nimi) dolo 
ris:q̃dã vᷣo parui. In oftéfióe Qus fit furura; q: qdã futura 
eſt (ana; Gdà maximã paf.gfiac: Qdà vo nimia ficatatc.b of 
uerfitas aut eft oc materia; aut oc loco fuo. Dc materia:oꝛ 
quedã pauca:quedã multa: aliqũ acurazalígf vitrea: aliqũ 
ſuauis:aliqũ ſubtilis:aliqũ grotfa.ibe loco:qꝛ aliqũ poſt pzi 
mũ locũ co:ncezalíqn poft ſcðʒ:aliqñ pof? tertiũ.q̃ oc mate 
ría fit multa ſubtiu zacura ounifliaia eft ⁊ prculoia c mul» 
£a materia extéfioné facíatin oculo c acumen 7 quada pun 
ctíone, Si oc matería eft groſſat parua falubzis erit; t min? 
babés oolozís , Que fub pꝛima eſt coꝛtice minoꝛis eft dolo⸗ 
ris coloꝛis nigri:fsti fprm Jbitvifibilez vueã in nigredinẽ. 
Que poft fcóm mediocr] c ſalubꝛioꝛ eſt.ſalubꝛioꝛ ĩquã oib? 
puftulie d i coꝛnea funt exterioꝛi ablatea pfozatióe oct, Sí 
€i putrcicat comea: aut ei? fiudi£ pars nó magnü cft ꝑicu 
lũ. Si remaner acatrir nó viſum Spir cũ nó fup pfozatione 
fit:fed fi (up pfozationéfiat c putrefcat cone : aut tindat᷑ 
pfo:xat ad vucã « cicatrix permaneat;5bit ſpũs vifibilis ne 
p fozarné tráieat. £ft etiã alter mozb? à retro coꝛneã nafatz 
aut 5e vulnere: aut de cepbalea:aut oe opbtbalmía paruũ 
fibi acapiéa locũ ui coꝛneavngule affimilàe ín toꝛma.æit et 
alter maioꝛis capacitatis pcíoz pᷣoꝛe in extramittẽdis ocłis. 
emiſſio aũt iſta de fiffura nafat ín coꝛnea: c eft aut ex vul» 
nerib?;auter puftul Erit? aüt qttuo: funt gn . Pꝛimũ ci 
be vuec ſubſtaͤtia caput exeat:qð d viderit: eftímat qp qua» 
fi puftula fit:f5 oiffert q: b coloꝛẽ Pm vueã bs; vtpotevuea fi 
fit nigra:⁊ ifta calo:cerít nígra : fi alba c ifta alba:ſi glauca 
glauca cradic ei? alba: ⁊ puftula ínalbedine oculí nafcens 
bsrubozé z pulſationẽ.Scða ſpecies eft maio: fimilis nudi, 
"Tertia eftíta alta vr tranſcat palpebzas « veniat ad cilia, 
Quarta voca£ acuta: c in eritulóga vt pare coꝛnee iungat 
cũ ipfa ⁊ quafi caput acute effi. Pãniculi d dicunt macu 
le oculí (ant ſubtiles in coꝛnea exterioꝛi: z quida groffi in in. 
terio:i. be funt paf.coznce, Cluca foꝛammis bs largitatem: 
atq ſtrictionẽ. Xargitas ouob?modís aut natural:aut oc 
apoſtemate nafcéte ín nucha ⁊ extẽdẽte eam : aut oe multa 
euagaydon. Hec (pee fepe naſcit pueris z mulierib?:qua 
d mti bs:aut pag:aut nipilvidet.pua res maio:videf eiscp 
eſt. Scðs:aut oemagna peuffióe:autoc calido apoftemare 
Strictio:aut eſt naturalis: autoe molhtie vuce: cãm mollis 
tiei diximus in pcedénb? cũ cám accidetale tetigimus. Si⸗ 
nificatóes paz ouaz paf.fenfui palà (unt:fi erf infirmü ad. 
O£ ftare fecería: c oculos ei? foli oppofitos pfoꝛationẽ vis 
debís inyuea . Si maío: aut mino: fit qᷓ opo:teat: paffio in 
ter vueã naſcit ⁊ cryſtalloide:aqua eft z fumꝰaſcẽdẽs oefto 
macho.aq̃ de hũiditate eſt groſſa inter vueã ⁊ cryſtaloiden 
cõgelata:⁊ ſpm̃viſibilẽ bir ne forſ exeat. Signincatio fua 
ín initio eft:q: infirmus qfi culices: muſcas: fuſtes:pilos: € 
ſplẽdoꝛẽ videt ani octos. $55 D acaidetia ex paf. nafcun£ cere 
b:ízaut ex oꝛe ſtomachi cũ fum? ide aſcẽderit.Ex ftomacbo 
Íntelligim?fi pfozatio octo: dara ⁊ null babes maculávide 
bif ⁊ ímaainatio apparueritad tpᷣs ⁊ ad tépus nó: t ad tem 
pus augcf: c ad tempus minuit᷑:⁊ ín oculis vtriſq; fueritzin 
firmug in ftomacpo puncturá z ardoꝛẽ fenferit. $i o vomi 


tíud:aut bierãpigrã acceperitimaginatio aufert « defeit.au 
gmitat cũ mmiti comeditzminunf cum nimium imaginatio 
ex adeft cõtinua ín q̃litate augẽdi ⁊ minuẽdi vna : neq aue 
get᷑ cii pó faturafzneqs mínuit cum parũ comedertt:neq; pf 
gra vel vomítu adíuuat:align ab vno oculo incipit:⁊ cũ p 
cra fit vifus 5pit. £ft at multaz ſpẽꝝ:q̃dã em colo;£ b5 ocu 
loz:qdà vitreus:quedá albũ:alia -alíavíridemz 
alía venetum:aliqñ tfi nó eft ab ad bic ccloz:f5 poti? eft eus 
gaídos exiccatio.qð diſcernit᷑:qꝛ ín aquatica imaginatio ví 
de£.fi qͥs medicet᷑ redit viſus: à er ocficcatione cuagaidos 
fitznullá ímaginatione Dabebítzoculí minoꝛant᷑ ⁊ cófumun 
vñ bec paf. oculoz vocaf confumptío er ad . Aliqñ oculi fi 
medicent pficitzalion nũqᷓ inde adiuuant:qð gd fiocto 
vno daufo oigit?füpponat:t oc altero ꝓſpiciat᷑. Sí á per» 
fozatio oculi large otlate£ adluuaf:finatt p — bas 
beat. Altera pbatío: infirmus in fole ftet te aſpiciat foꝛti⸗ 
ter; tu $0 fup füpto:cs palpebzas pollíce tuũ vtrũq; ponez 
fubito tolle indc.fi aquà víderís moueri⁊ oifpgi ocfifte me 
dicari q: níbil eũ adiuuabit ꝙ fiaqua fteterít medicina pꝛo 
derit. Pamões in palpebzis nafcétes funt aurat?: ſcabies: 
&rádo:petrofitas:vifcofiras:ambitas:coopertio: pili fuper 
fiui:pediculizo:det: pili inuerſi:moꝛũ:fauus:ſoꝛmica:glãs: 
cafus cilioꝛũ. Auratus eft pingue cozpus € vifcofum cũ ner 
uis c pelliculis celatü nafces in palpebꝛa interioꝛi oefup p 
pter mala acadentia maxime in — Signa qꝛ palpebẽa 
emollita nó Pr ꝙ opʒ furfum aſcẽdit: necp ſplẽdoꝛẽ videre 
pót folis qu£ fi afpererit cito lacbzymant octi fepe opbtba? 
miã parit Scabici qttuoz funt gh. Vnũ nafcif deſup ín is 


terioꝛi palpebzaz eft aperũ:⁊ ps pzuríginézafperitatezatqg 
grauitatẽ.Alteꝝ af; teft rub. graue tolo US 


oculí babet büídítate, Tertii fo:ti? eft ⁊ afpiue ; et ínteríoz 
palpebꝛa dfi ficus videat fiffa:ccft rubiciidus ín j maío: oo 
—— Pope baben£.£uartü fo:tíffimü eftz — 
imũ doloꝛẽ babes maximũ:guitatẽ q5 ⁊ pꝛuriginẽ: a 
tatẽ tn palpebꝛa ourític. lec ſpẽs — cft. Brãdo is 
büiditas ↄgelata ĩ interio:x palpcb:a:fit grãdo alba.s£ft au 
te de hu. frigi. ⁊ phleg. Petroñtas eft humoꝛ in palpebza fié 
petra. Glifcofitae aut eft vniꝰ palpebꝛe cii albedine oculi et 
nigredíne:aut ad ſeinuicẽ vtriufq;, be nafcunf aut ex octoꝝ 
vulneribꝰ:aut er engule medicamimb? « fitib?. Accubitas 
eft grauitas in palpeb:a oc vétofitate groffa . fentír aũt in» 
firmus cá a fomno excíte£ quafi arenãvel puluert ín oculo ; 
fLoopertióis treg funt ſpẽs. Vna cft alntudo : ſuperioꝛis 
palpebie cũ oculü nó poffit cooperire: hecaũt aut naturali» 
ter eſt: aut qꝛ palpebꝛa nó eft cófüta vt ops. Sca eft palpe» 
bꝛe s naturalis.Tertia ínuerfitae inferioꝛis ad erte 
rioze, Hec air aut naturalis eſt:aut exvulnere naſcit᷑:aut ez 
fupftuitafecarnís fup vulnus . Oꝛdeũ cft apoftemanafces 
ín ectremítate anguli palpeb:e : vt oꝛdei farina , ^»edícuti 
funt nimiũ naſcẽtes in palpebzísDbís d otetan£.vri quattuoz 
bu.nafcunt, Morũ eft carnis pecia rubea ptínens niercdi» 
ni ſuſpẽla intus in oculis naſcẽs ex putredine fana. Foꝛmi⸗ 
ca cft ſciſſura naſcẽs ín extrema palpebꝛa: vfi paulatim oza 
palpebꝛe cadüt.S'auus eft quafi fommíca:fs hũoꝛi vuco ma» 
gis vicina, Pili nafcunt ín palpebza iferio:i cirea oculi pii 
gẽtes eũ in d bilo. coadunari faciũt. Palpebꝛa aüt emollif 
⁊ inde in oculo ppter punctíoné lacp:yme augmẽtant.Hec 
edi —— dis pep toii A a i cilia 
aut ex acu hu. aut ex itia: alpebꝛaꝝ guita 
te groſſitate ⁊ duritie: ruboꝛe ⁊ eaꝝ do —S— in 
oculis ficut ín altjs mẽbꝛis toti? coꝛpoꝛis. Paſſio naſcẽs ín 
angulis palpebꝛaꝝ vulnus eft ínter nares 7 angulũ:qð cus 
aperit putredo índe egredit , Aliqñ bec putredo adnares 
currit p foꝛamẽ qð ínter nares oculi exiſtit:aliqñ erit ſub⸗ 
tus palpebꝛe cute « coꝛrũpit ei? cartilaginé: 6 pot intelligi 
Q: ftricta palpebꝛa putredo inde effluit.f£ft z alius mo:bus 
i magnirudo carnis maío: dp opoꝛteat ín oculí angulo maío» 
ríà büiditate ab oculo veniẽtẽ Sbit ne ad foꝛamen narium 
tráfire poſſit. Paſſio naſcẽs in pfo:stióc vtríufq: nerui eft 
oppílatio ep nimia büiditate neruũ circũdãte ⁊ ipfum oppis 
lãte e cõpꝛimẽte:aut oc apoftemate vieinitꝰ nafc£te: c finis 
liter nerui cõpꝛimẽte. vñ aufert vifus velmínozat, Signi 


, 


Theoꝛrice 


ograuitas cft capitis marie circa inferioꝛẽ partẽ ocu⸗ 
—— cx büoze inter neruũ deſcendẽte ⁊ eũ oppilante, 
Siona a⸗ pili: culices:muſce: apparent in initio moꝛbi an⸗ 
tcoculum:neqs tn oculo videt᷑ aq fignificano.fi aũt claudat 
oculus:alterius foꝛamẽ nó oilaraf ; bec oppilatio cft 
:q:fpüs viſibilis nó pót ad illũ ocul& rráfire c dilatari. 
Ett c altera paffio.i.contufio nafcés ex ꝑcuſſione cafu vel ca» 
piis collifionezaut ez nimíovomítu.li?ec paf.aut aufert vi» 
fum ct totozaut minoꝛat.Eſt ⁊ altera.i.nebuloſitas q ex de 
fectiõe eft vifibilie fpüs a cerebꝛo veniẽtis:⁊ paruitate ſui. 
$Eft c altera cum hõ in nocte nibil videar qð et groffitudine 
eft ipiis vifibilis z turdulẽcia hũoꝛis. Jaẽ patiunt d aere 
mota nó vídét: ppínqua o afpiciunt . "sbatfiócs aũt nafce» 
tes ex neruis c lacertis oculos ⁊ palpebzas mouctibus pꝛo 
ter cerebꝛũ patititur.&ígnü bui? reí: q: motꝰvtriuſq; oca 
———— Aliqñ cõtingit ín alterutro duoꝛũ neruoz ad 
oculos veniẽtiũ.Signũ qꝛ mot? illi? coꝛrũpit ad que ilie ve 
niebat neruus:alíqn fit ín oiuifióe vtriuſq; nerui.vñ lacert? 
coꝛrũpit a quo diuiſio ílla moucbaf. Lacertos oculos mo» 
uentee oigimus cfi oe mẽbꝛis tractaremꝰ:vnuſqſq; em ocu 
lus.ix.bʒ lacertos. vj.oculos mouẽtes:tres radices nerui:vñ 
ſpũs erit cõſtrĩgẽtes:⁊ oculi ſurſuʒ leuãtes Ser mouttes 
q ſurſuʒ fantnó emolliun£. oco:fus oculug cõpꝛimit᷑: fi ſpaſ 
metur oefcendit inferius. Z'acertí anguloz emollíti oculum 
mouet ín alterá parte. Sí fpafmant in altcz anguli oculus 
mouebitur.Ambo lacertroculoz regitiui:aut ſpaſmati:aut 
emolliti doloꝛẽ oculoꝛũ funtfactun. Tres lacerti d in mitio 
funt necui:vñ exit ſpũs ad hoc facti ſunt vt diximus:vt ner 
uum teneãt c 2trabáta motu leuét fuper? d ſpaſ⸗ 
mati nõ nocẽt oculis:f5 emolliti nocet: q: oculü exe faciũt 
qð aut oc ínteriozi cft caufa cũ matería ad neruti z lacertos 
deſcẽdit:aut oc exterioꝛi fic ꝑcuſſiõe.Si exierint oculi et vis 
fus fan?rcmáferit:fignificat neruus luminarís extẽdi ex ner 
ui mollitie ei tangete 4 cõſtringẽte.Si aũt vifus perierit fi 
mficaf nerui emollítio luminaris.Si oculi ex pcuffioncvel 
q̃libet re hmõi exierint t vifus fanus fucrit:intelligimus qz 
tolus laccrtue leſus fit:q fi vífus obnebulet neruus ꝓcul⸗ 
dubio eft lefus. X acerti palpebzas mouẽtes fic diximꝰ funt 
trcs: vnus fürfus erigens:ouoinfer?oepziméres, Si leuãs 
furfum emollíat palpebza nó leuat:ſivnus rantü media pal 
pebꝛa leua£ c media claudit : fi 9o lacertus mollíat medía 
palpcb:a ad (anii lacerti to:que£, Sifpafmct palpeb:a ad 
inürmü lacerti retioluef Sígmficatio paffióis venaz a cra 
neo capítís ad oculos veniétia: extéfio eft venaz frónist tẽ 
1. az d fub cranco funt figniticatio nimía eft ſternu 
tatio ⁊ affiduus humoꝛũ curfus p narcs atq; oculos, Vene 
frontis tépo» fi patiatur non extenfe viden£.IDe funt paf 
fiones oculoꝛũ: ⁊ caufe « fignificatíoncs eoꝛum. 
¶ De paflionib? mẽbꝛoꝝ audit? caufis eaꝝ. SCa.rvj. 
Aſſiones membꝛoꝝ auditus : aut vniuerfales 
| SS funtoibus:aut ínvno folo naſcunt mẽbꝛo.Uni 
e uerfales ſunt doloꝛes cx mala cõple xiõe naſcẽ⸗ 
tes fiue ex apoſtematibꝰ vel iuncturaꝝ ſepara 
tionibus.Ec cõplexiõe mala cali. fiüt ardoꝛ:ru 
boꝛꝛcaloꝛ circũdãtes auriculas qͥbꝰ accedẽs cà 
actualiter frigida eas adiuuat.Si doloꝛ fit oc frigida cõple 
xiõe erit fine rubo:c ⁊ ardoꝛe qué adiuuat cá actualiter cat, 
macie fi ínfirmíoíeta afi fuerit refrigeratíua. Cõplexio hũi⸗ 
da ⁊ ficca nulli auricular oolozé generat. ZIpoftemata faz 
ciũt doloꝛẽ aímíti  pulfatione in capite c ín frõte grauitate 
t in facie ruboꝛẽ:q̃ fi magna funt nó erüt fine fe.frigi.faciát 
grauitatẽ:⁊ extẽfionẽ fine pulfatióe ⁊ nó multo doloꝛe: dti; 
bet baz paf.fi ín pfoꝛatiõibus funt auricularũ doloꝛes oẽs 
faciüt bos ín pfunditatibus ca» . Sivero in pꝛimis inſtru⸗ 
metis: autín audítus neruis : doloꝛẽ gignẽt intra craneum 
in parte pertincte aurícularü fundamctis. $i exterioꝛa mé 
hꝛa patiantur foꝛaminis palà ent ſenſui. Zũcture feparatio 
ficut fractura t contufio: fiin anteríozí eft co auditus intel⸗ 
lígi£ cum fenfu: fanguie em̃ índe esredit:fi ín piimís audio 
tus inftrumétíe:autin neruo ꝑcuſſio fuerit exterioꝝaut tu 
fio intrinſecus paffio auriculas círeüdeder'tz peuffio fiue có 
tufio pꝛeceſſerit:cõſtat ꝙ inſtrumẽta audítus aut cosum ner 





S'o-tlíítj. 


uus fracturá fiue cótufione patisnt ."paffiones memb:o:d 
auditus:alíc in piirnofozamíne nafcuntur ; a ie ín membꝛo 
quolibet interio: feu neruo auditü facere, n pꝛimo foza» 
mine vulnus: verruca:caro ſuꝑnua:vermes:aut immundi 
cía; vel aliqó co:pus cades extrinſecus:vel aqua vel aliqua 
beftíola:ficut culices: mufce: vel vẽtoſitates.Signũ cius qz 
anies ab auricula egrcdit. &lermes nafcun£ ex putredinis 
bumo.quoz fignificatio:inter auriculas pzurigo:fentirurqs 
€0:ü motio ⁊ foꝛas exeũt.aliqũ caro fupfl ua: werruca immu 
dicia oc fupfluis hu.ſunt oꝛientia que in pparulo vident fi 
infirmi auricula foli apponat᷑.Similiter qð in plas cadit oc 
fo:is pala eft fenfui. qua effe ppedit cũ quís tucrirbalnca. 
tus:aut caput lotũ.He oẽs n fi magne funt viã auditui 
claudüt ⁊ furditate faaüt : tt parue oetrabif auditu, Que 
in neruo nafcunf funtfonitue fufürrus voces nó reales:q̃ 
cõtingũt er vetofitate in pániculis ſe claudere cerebzi auri» 
cularꝭ nerui:ſiue nerui audit?:fiue ſui inſtrumẽti. &ur funt 
er bu.in illis locis fe mouẽtibus. fi ex groſſis fint bu.grauf 
t3s cũ fonítu in bis locis:⁊ in capite fentit. Si er thetinoſita 
tc fit ⁊ vẽtoſitate fit tpetinatio ⁊ grauitas auditus à furdi 
tas voca£. Sí veniat cx accidétibus d mẽbꝛa ſua panuntur 
aut ct mala erít cópleríóezaut cr moꝛbo official:icut oppi 
latione cz apoftemate vel groſſo bu.aut ex iũcture feparae 
tione:ficurfractura vel ſiſura:aliqũ grauias cr cerebꝛo na 
fci£ c quodlibet fupzadíctos triũ patiat. Si audit? vni au 
riculevel ambab?aufera£: alij fenfus oẽs fiue plures infir 
mãtur poterit intelligi q: paf. ex cereb:zo fit . Si Yo 31 non 
co:rüpunt;audítus vo folus dãnet᷑: neruũ er quo auditus 
eſt:aut inſtrumẽtũ ei? pati intelligimꝰ.Auditu Yo abiato.fi 
ne míno:ato ⁊ paffione neq; in fozamanib? auriculaz: necp 
ín exterioꝛibus mẽbꝛis appartte:fi infirmus verfus aurícu. 
lae doloꝛẽ grauíter ín cozpozis interio:ibus ſentiat:intelligi 
mus groſſos bu.ad neruü Tauditus inftrumétri occurrens 
tes:ꝙ fi cü tbetinarione fuerit et pulfanóe papirur eſſe ex 
apoftematc:fi cü fractura vel peuffione intenci£ neruus fif 
fus fiue tactus vel córufus cfic.3re auditus ocfiater debi 
state virtuns audibilis ficut fentozibus cótingir. guido 
fit íurdítas cũ puer ꝓcreat᷑ in vulua: cusnarura aucitũ vel 
eius inftrumentum negligat pertoꝛandũ er fui defectione 
vel ex materie groſſitudine. Itẽ ex acuta egritudine ei hu. 
chole. ad cerebꝛũ aſcendũt hos iuuat ſi p egeſtionẽ purger 
cbo. fizut Bip.in apbo.cbolerica inquit ſlutionẽ habẽtibꝰ 
furdírate fuperuentete folo tolli£. &urdis fi folutio choleri 
ca füperuenerít furditatem tollit, iDc funr paſſſones in mé 
biis auditus naſcentes. 
¶ De paſſionibus mébz0:6 odozatus: t caus 
fis t fignificationibus cius. Csp̃. xvij. 
Affiones ín mẽbꝛis odoꝛatus:vel ín nanbus naſcẽ 
'' tes funt ín pellicuiis eas cooperiétibus:velín offe 
colatoꝛio affimilante: velin pelliculia cerebzí ülud 
os operictibus: vel in primo inſtrumẽto odozatus.i. ventri 
culo cerebꝛi à fimilis eft mámillaz capitibus. In naribꝰ vel 
ermala P TN vel ex moꝛbo official: vel iuncture fepa 
ratione.Ex mala cóplerióe velei? fianíficatione vel cà ficut 
in ſuꝑioꝛibꝰhoc intellígas . f£x mo:bo officiali innafcẽte na 
ribus:vel ex apoftematibus innafcétíbus fit: vel vulnerib? 
fiue carne fuperflua polipũ aial affimiláte:o: ficut aialiliud 
cũ qs velitips acapere nares fias oppilat pedibus: ua bec 
cro narii vias:qð palã eft fenfui: marie fi nares infirmi 
apponant foli. IDec paflio eft adeo magna:ꝙ cũ narii vias 
oppilat odozatü tollit: qué fi nó er toto auferat tf mínozae, 
s£otufiovelfractura fi magna fuerit odoꝛatũ auferützfi pua 
minoꝛãt e. 3n nariũ pelliculis er tnala cóplerice vel er cali 
dovelouro apoftemate fit. Signũ apoftematis ca'i.à: gra 
uitatẽ cũ pulſatiõe fentit infirmus:fi ourü fuent grzuitaré 
t thetinoſitatẽ fine pulſatiõe.paiſio B voci (olet nocere. 3n 
offe colatoꝛium affimüláte c pelliculis (pfum coopenet vus 
oppilatío ⁊ feto: naſcunt᷑. Oppilatio fit er grofíis bu. foza» 
mina ipfius oppilantibus:vnde infirmus fentit erauitatem 
veniẽtẽ ex naribus ín capitis interioꝛbus. Pellcule narof 
fantur z oppilanturzvel er aroffis bumosib?:vel er apoftes 
mate calído fiue duro: ⁊ tüc fentír infirmus ficur in capite 
$ iij 


Zibet nonus 


apoſtema habeat. Fetor vel er putredine oſũs colatozio afit 
milantis: veloe ferentibus bumozibus ín fozaminibus fuís 
vai petlícuiis fc immilcetibus.&ltiquádo ctiá fctoz eft cà bu 
mo:cs fünt in cercbzo fetentes: quos babetcs feb:, babent 
ia capire ⁊ doloꝛes. Fetoꝛ nafcens oe humoꝛibus putridis 
4 iridis in fozamínio? oſſis minoꝛationẽ facit vocis. In in. 
ftruméris odozatus paſſio coꝛiʒa eft: c eft minoꝛatio odozas 
tus. o:isa cft Dijo: bumidus deſcẽdẽs a ventriculis pꝛoꝛe 
cercb: innaribug Et autem oe caloze vei frigoꝛe quod pa 
ticur cerebzd: ficut videmus in bis qui ín caloze mo;anf 106 
ue. Diſſoluunt᷑ aũt ín capire bumo.« effiuũt ad nares:hoc 
aüt contingit bis q in frigiditate (tant aeris in quibus bu. 
qui folcat oiffoluí ciaudunt c augmentantur: ⁊ ctfiuunt in 
naribus.c minoꝛat᷑ velaufertur odozatus ex mala cõplexio 
ne nimia : vel ep moꝛbo officiaii : ficut er apoftemare; vcl er 
oppilatióe: c ex groffis humoꝛibus viicofis: aut oe fcpara» 
tioncíuncture.Decfi fint magna auferur odozatus:fi parua 
minozacur.bozum figna alibi íam diximus.Cũ ergoviderie 
infirmá aliquá harũ pabenté fignincationü ín pꝛoꝛa cerebꝛi 
uanbus ptinenti:nõ dubiũ eft qn pat.fit in ventricuus pꝛo 
Tc cercbꝛiẽ c in inſtrumẽtis odozatus.t. eetriculoz extrenuta 
tíous atas pelliculs ipfius, Sí aũt videris boiem naribꝰ lo» 
quentẽ ínzcuigcin offe colatozio fimili eſſe paſſionẽ:ſinautẽ 
1n ventricuiis effc cereo: cininftrumento odozatus acm 


pelliculis ipsius. 
¶ Dc pzflionibus lingue:c caufis c fignifica 
tionibus ctus. £ap.cvitj. 


Amones lingue aut ín ipfius coꝛpoꝛe c pellícuiis 
czterío:bus lingue: t oibus partib?bucce circũ 

óácbus ipm naſcunt᷑:aut ín neruis ad c3 veniẽ⸗ 

tibus ex p:023 cerebꝛi: vñ ꝓcedũt ipfi nerai, tS9untaütapo 
ftemata guftue co:rüpentia: pustule late 7 extenſe ín pelli⸗ 
culis extcrioꝛibus lingue:⁊ oibus parnbus bucce:ſuntq; al 
bi coloꝛis plurimũ naſcẽtes pueris ⁊ infantibus maluʒ lac 
fugentious.vn auquando totũ os patit᷑:⁊ vſq; ad mery per 
uenit c ſtomachi pelliculas:⁊ nigri funt colos , Apoſtema 
linguã maguificás tab oꝛe exue fade elitiũ vocat lingue, 
i£(l ⁊ alud apoftcina qð vocat ranazió ꝙ ſicut rana nafat 
fub lua. sEit c aliud calidũ 3poftema ⁊ fanguífnoléri. vii 
líagua patit. Coꝛruptela gaftus aliqri in amaritudine cft 
vrintirmus amarũ tapose fentiat ín 072 t 1n oibus d comes 
dit: qð contingit fi ſubſtãtie ingue dñent hu.cholerici: aut 
toti oꝛi:ũcut in tebꝛibus videtur tertianis c in yctericis: ali 
quãdo quidã dulcedinẽ ín oꝛe ſentiũt⁊ ín ofbus d comedũt 
Q3 cz ſinguinis dominatiõe ñt inlingua ⁊ in toto coꝛpoꝛe. 
Quidã fai ſaporãt:qõ fit oc phlegmate ſalſo.Similiter de 
ceteris hu. inteluigas. Paſũo mery p quõ fentit guſtus:abla 
tio eſt vel minoratio guſtus:qð ↄequit᷑ cũ paruus in ozefit 
fapo: vcl nullus.patit᷑ etiã ille neruus: vn tnot? ⁊ loq̃la lin 
gꝛe dãt grauitatẽ. hec naſcunt er mala cõplexiõe pblegmas 
tica ⁊ groſſa ad neruũ deſcẽdẽte:ex autiunezare feparatióe 
aut ex colliſione in cerebꝛo naſcente Signiñcatio vñ certiñ⸗ 
catur itidẽ vr in ſuꝑioꝛibus certincabitur.Aliquãdo lingua 
patitur grautatẽ ⁊ loquẽdi ablationẽ oz paſione partis ce 
rebu: vn neruus pꝓcedit qui ad linguã venit:aut cz toto ce» 
rebꝛo:qðvel ez mãla cõplexiõe cft: vel ex moꝛbo officili ficut 
in kreneſi ⁊ Pacutis paſũo.⁊ ficut in epllepſia t paralyfiz fi 
mitibus ex frigida c humida naſcentibus.he ſunt ſignifica⸗ 

tiones paffionam (n lingua naſcentium. 


¶ De pafionibus oꝛis ⁊ membꝛoꝝ e, | Tap̃ xix. 
Aſſſones in mẽbꝛis otio: aut funtm labꝛis:aut 
in denribus:aut m vuula: autin vtracg ctádel 
vei ín carne q̃ i toto eft oꝛe. In labꝛis eft fifiura 
| Ajemowoyde:puftuletdota nafcunt er fanguí.et 
ect Ser coo. ru. In detibꝰ bolo: eft nimis: cozrofio 

nes:exacerbatiões:doꝛmitationes:⁊ ꝑfoꝛatio⸗ 
nes. Doloꝛ aũt aut er cõplexiõe eft calí. aut ex frigquas pa 
nt ad ipfos vemẽs neruꝰ:qð intelligᷣ ex cã calo. actualiter 
velirigida cis cõuembili. £ft etiã excaliapoſtemate ín car» 
ue dentiũ naſcẽte. Dẽtes em funt impafiübiles cà fintinfenz 








fibiles:q9 intellígif quia dens ruptus nullũ doloꝛẽ patitut. 
3olo: crgo eft ex mala cóplerióe neruos paflibiles facietez 
vcl ez calidotvel frígido apoftemate. Cauĩa jefcedi doloꝛis 
cft cii oens extrahit:qꝛ neruus tũc exteditur:ſʒ ablato den⸗ 
tc oilatat:ncqs apoftema b5 vfi copiimatur: c bs lod ſpaciũ 
vñ fumus creat oíflolutus ; ⁊ medicina loco infirmáti appo 
natur cũ dens aufertur; vr citius ſanetur.Coꝛroſiones pati 
tur dens cr bumoz acutoꝛũ ⁊ cito putẽtiũ: dẽteſq; comedẽ 
tiũ putredinibus. Perfoꝛatiões funt coꝛpus dtrinü coope 
riens dẽtes cr fumo afcedéte a ftomacbo, Exacerbationes 
aut funt ocerterio:i cà cti cõedit res nimis acida: aut oc in» 
teria ppter aados hu.ſtomachi. Doꝛmitatises fiunt er 
caufa nimis frigida actualiter: ficut niue glacie fiue aque nt 
mia frigidítate.sCafus dentiũ atq; motus coz aut ex büidi 
tatc cft gingiue cci? cócftionezaut ex loci vbi pofiti funtlar 
Giz:te.Zlargiti6 ifta aut naturaliter cft ficut ín. dẽtibꝰ puce 
roti ex ocfectióc fua c lacte ad ipfos carréte: 7 alioz deẽtiũ 
foxti neceflitate ppter ficca cibaria:⁊ ouras res frágédas: 
aut ex ficatatc fua; ficutin ſenioꝛidꝰ cõtingit.dẽtes cadere 
vident qzloca vbi prius tenebant᷑ cũ ocficcantur in quanti⸗ 
tate minozant ⁊ pꝛioꝛ cópofitio oífturbat: ficqs labun£. Vi 
di aũt quoſdã oícétes:q: cũ ſenioꝛibus dẽtes caderet locum 
cadẽtiũ alij naſcẽtes ſupplerẽt:ſed nó eft credendũ:qꝛ marc 
rià pꝛeparatã dẽtibus tn coꝛpoꝛibus feníoztt difficile eft in⸗ 
ueniri . Eð gingiuat carot patiũ dẽtiũ apoſtema eft calidũ 
infirmo doloꝛẽ aciẽs ⁊ pulſationẽ gingiue c dentꝛũ. Eſt et 
aia pamo ocurilís vocata cá ín putredinẽ mutet calidum 
apoftema : vii purrefit gingiua. Aliqñ vuulam cadcre facit 
⁊ oolox oꝛis cozrüpír. ift ⁊ paſũo à eft caro füperflua « vo 
catur adilis : que ín dẽtibus nafat inferíozibus ppter cali 
dü apoſtema.Eſtimat tamẽ infirmus aliqð comeftoz remá 
fifíc in dẽtibꝰ. Fluit etiã ſanguis oc gingiuis qð er vᷣtutis 
ocfcctíóe otingit paſcitiue.Caro oꝛis ide patitur qð gingi⸗ 
ue ſapoſtema calidd ⁊ putredinẽ c ſanguĩs nuxũ. IBafat 
in oꝛe fetoꝛ:q̃ aut er oennbus cft: aut ex putredine gingiue 
eft: att er putrido i oꝛe ſtomachi pblegmatc cũ curfu ſali⸗ 
ue q ex cerebꝛi eft büiditate. er (tomacbo ínteliígit:q: odoz 
nibil hoꝛũ habet q diximꝰ:⁊ fcto: cii comederit mimũt. 3n 
vuula calidi apoftemanafcit faciẽs oolo£ ⁊ pulſationẽ in» 
tra buccã interioꝛẽ cin tranfglutiedo moleftatione ⁊ emole 
lira cadit: q9 intelligit᷑ qꝛ quafi r€ fufpéfam fentit infirmus 
cü em̃ os aperitur lingua emittitur:⁊ vuula lõgioꝛ d? fuerit 
videa fraftulá cíus ſummũ rotũdat᷑:radixq; eius ſubtilia 
tur.fi ergo cadere diu moꝛetur: incidatur. 
¶ De pafitoníb? in mẽbꝛis anbelitus naſcẽtibꝰ.Ca.xx. 
— Amones in mébzis fpriszín gula: vel in guttur 
fa ORA reautin pulmonis nafcunt canalib?; vel in ip 
S3 ESWA elifo pulmone: vel ín pelliculíe coftas operíenti 
Ie eS jbus vel in lacertis fiue diappꝛagmate vel in 
coꝛde. In gula: q: ín vtraq; naſcunt glãdes:q̃ 
ádes vocate funt amygdaline:⁊ ſaliue fant 
generatiuezquedà ín lacertis: queáá in pellículie veſtiẽtibꝰ 
pulmone guttur .ucin vía gule naſcunt amydaline:ca 
lid apoftema patiunt᷑. Signũ cíns oolo: cft illius loci:ma⸗ 
rime cus tranfatutienda rranginriun£ ; « rubo: ín exterioꝛi 
gula habetur. In lacertis eft íquináría 2 ſuffocatio. SSqui» 
nantía cft calidus apoftcma ín gula vel ín mery lacertis, Si 
apoftema ín interioꝛi eft lacerto appella£ fumicbi:zeft peffi 
má ín trãglutiẽdis.Si in lacerto erterío: appellat pum. ichi 
q infirmi ín anguſtia anbelitus patiunt᷑: ⁊ moleftanonc e 
X in orthomia ipſius: t febꝛibꝰ vᷣocisq; minoꝛatiõe cvuule 
doloꝛe colli ⁊ faciei ruboꝛe ⁊ extéflone ⁊ tranſglutiendi du⸗ 
ritie oculaꝛumq; cócauítate, Suffocatio eft apoſtema calið. 
in lacertis gutturis:qð fiim erteríon fit abſolutã ſuffocatio 
né eft vocan ; fi ín interioꝛi eft lacerto canina vocabit᷑ fufro» 
catio.buíus accidentía funt vt in fquínantía:fed tñ ín ſqnan 
tía funt fo:tíoza ⁊ ourío:a. bmi infirmi femp funt zs pti oꝛis 
nulla cibaríatpofiunt trãſglutire:nec hũida ficut iufcella: et 
funt ficut fuffocati.£ ppílatio aüt ifta augmẽtata:os etiã ⁊ 
mery oppilat:aliqfi cfi aliqᷣdlabo:ẽt trãſglutiẽdũ qð tráfalu 
tit per fotamiína afcedit palati:⁊ p nares exit. Hac paſſiõe 
align fuffocatio marie pueris 2tingit ez debilitate ſpõdiliũ 





$ beetce. 


/ za m?er aliofi ex paffiócvt cafu folet euenire In bac fpecie 
Ligamési ali er Poo fuffocatioc falubsio: & 
— —— in gula apoſtema apto o:e ligue emiſſiõe. Itẽ 
fi rubo: capoftcma extra gulã appareatc pect?bonü cir fi 

nus, peffima cft ⁊ mostifera cũ nulli apoſtema appareat. 
S «L2: paflionibus ín gula ⁊ pulmonis canalibus 

ec lacertis pectoꝛis. Capklm. xxj. 

Aſſiones in gule:guturis:⁊ canalium:pulmo⸗ 
c nis pellículiszfunt catarr? pu , bütdi ad nares 
iE (5 Wioc cerebio ocícédétes. t ad gulà mery guttur 
t tcanales pulmonis, d fiad nares octcederint 
ico:rísa eftvocari. $t ad guturc canales pulmo 
nis:inde fit paffio i pelliculís.z rauatas.c par 
ua gnatur tuffis.fi ín pulmone ⁊ pectus deſcẽderint: ruffis 
índe fit foꝛtis.Hic cararr? aut oe cilose eft que caput patit 
in eſtate oc folis incenſione. aut eft oc fiígitudine , ficut oc 
aeris frigiditate.Qui oc caloꝛe infirmant: caloꝛẽ patíunt.c 
in facie ardoꝛẽ:⁊ in capice ſentiunt:aut humoꝛes in gulam t 
nares acutos ocítédentes: ia gutture.canalib? quoq pul 
monis afper:tares. Si fir oc frigoze ín pꝛoꝛa capitis: fentit 
extenſionẽ ín fronte c oppilationem in naríti ad buccam p 
foꝛatione vt pulfus inde mínuatur ⁊ auferat ⁊vox minoꝛet 
Itẽ fe.acuta plurimũ ſeqᷣtur catarrũ.⁊ doloꝛẽ capitis cũ ri⸗ 
go:e, Rauatas gutturis naſcẽs er catarro: ⁊ raucitas cana. 
li pulmonie in initio c(t quafi grauis. Itẽ quidã raucitate 
patiũtur non tñ ec catarro.quam gignit calída compierío.ft 





cutin febzib? videt. aut frigida:ſicut in boꝛce flatu pec raus. 


citas eft fizcanulla pzoGens bumida Item nafcirurraucis 
tas ez complcrione bumida:que guttur c canales pulmõis 
patiunt᷑.vnde infundütur ⁊ emollifitur.cii auté aer pulmo⸗ 
nem exierit: etper hec mẽbꝛa tranfierit vor dara — 
miditatẽ non ſit.hi neq; afperitaté ; neq; doloꝛẽ fentiunt in 
his locis.Aliqũ q; raucitas:⁊ tuſſis er cà naſcũtur exterioꝛi. 
ſicut puluere fumo⁊ clamoꝛe nimio.que faciunt afperítates 
t apoſtema in gutture.⁊ canalibꝰpulmonis cũ doldꝛe.Opʒ 
aüt intelligatur:q catarrus ⁊ raucírae ín ſenioꝛibus nó ci 
to maturant ; ficut bíp.teftaturin apho.bꝛanci ⁊ coꝛriʒe ſe⸗ 
niozbus non maturantur. e 
¶ Me paffionibus pulmonis, Cap̃ · xxij. 

Affiones pulmonis funt foꝛtis tuſũs: anpelitus 

aſma:anguſtia fpiritus: opptbalmía:piplemonia 

fcreatus fanguinísc ſaniei: ⁊ pbtbyfis.Zuffis aut 
ex cacarrozaut ez mala ↄplexiõe naſcit Ex catarro qꝛ cü pu. 
a capite oefcendüt.c ad pectus c pulmoné veniütztuffim fa 
ciũt.⁊ marie fi materia fit acuta t comeſtiua.vñ puftule na. 
fcütur ín pectoꝛe.quã cuffum hñtes: align fubtiles z acutos 
fcreant pu.quoz marería młtũ eft peffima. fiue ferent fiae 
non.q: fi nó ſcreent:remanet ín pectoze nó maturata. pulo 
mone percutit insroffata. Si fcreecur: tuffis nimia coficit. 
hec em̃ materia ſubtilis nó a pulmone facile aſcẽdit ex ſubti 
litate ſiui.reuertitf em cũ aſ:ẽ derit.⁊ m eũdẽ locüvbí pri?fuit 
deſcẽdit. eade tufiis augmétatur: pulmoq; pectus mouse» 
tarmecs poſſumus ſecurari quin tüc aiquevene crepentur 
pulmoní, et venfuntín putredinem oc facatu fanguinis: 
alíqn ſcreant pplesma faotile.alionviride.z quidã oiuerfas 
fc.pastiunt Pm ꝙ putrefcíc ín pulmone de bís bu.que tuſſis 
cũ diuturna fit diuerſe s fcreant caufas Z2irerüt ddà medio 
ci:q; boize diuturnas fe.habuerũt.⁊ d5 grandine ſcreaue⸗ 
rat. Dicũt altj:qꝛ ficut lapide inveſica nafcenté fereauertit 
cii quib? (treatib8 tums aufercur: t ipi fani efficiun££ au 
fa tapidís fuit: qꝛ matería fuit groſſa in canalit? pulmonis 
Q ibi ĩmoꝛata fait ⁊ q̃ñ lapidẽ fe fecit, uc aGr tuffis ec ma 
la cópleri&c &tzaut oe calida eft. curus igtiones calo: ín an 
helitu ſitis c ocfectio recipiédifrigidà acrem. c rubo: in fa» 
cic.alían qdà citrinũ ſereant.aut oe complerione eft frigida 
cuius fisnificatio faaes cft liuída:negs fitim babet neq; cas 
lo:é nocet aer frigidus inuat calídus In multis aüt paſſio⸗ 
nibus tuſſis nafc£ ficur picurcfi, periplemonta:fereatu fan 
suinís . aut faníci doloꝛe capítís : qð ín fuoloco fumus oí 
cturi, Cleuiz autem tuſſis er afpentate gutturis vcl ez acu 
tís abartjs fiuc ftipticis.ant ex puluere ſue oc aliquarc ín 
conales pulmonis nafcente fiuc cadente hec tums eſt ſicca. 


Fo.xlv. 


Item bec cadem nafcitur de hu.groſſis in via pulmonis fe 
inufcantibus neq; cum tufli ereuntibus: aut oc alía mate⸗ 
ría que oífpergitur ⁊ cadíranted egrediatur anpelirus et. 
afinacopbtbalmía 7 fpwitus anguitia nafcunt oc conſtri⸗ 
ctioncvíarum pulmonis.Fiũt at opbtbalmiac ſpũs angu 
ftia ppter frigidos « grofioscvifcofos bu.in ipfis vs fc tm 
uifcáres t claudẽtes.qð intelligim? ey magnitudine fpirit? 
4 fui finc fc.fpiffitudinibus.qüo materie ftringentes nareg 
patiunturzaut labozantes ín curfu ex fpiffitudine anbelitus 
Cum autem buíufmodi infinnus iaceat fupinus augméta 
tur.fi erectus alleuiatur.ſomnus eoꝛum paruus: emittere 
aere ſuauiꝰ eft gp recipere.Cauſa tufiis e quia naturavult 
emittere ilios hu.groſſos. Magnitudo anpelitus:quia in 
hac paſſione non ocfidtvirtus.fpiffirudo: quia aer pꝛopter 
anguſtias viarum nonintrat quantum ſuff ciat.et faat na» 
tura vt multis vicibus acrem trahere ſufficiat:quãtũ pꝛius 
vna vice faciebat.ophthalmia ⁊ ſciſſio: quia lacerti pectoꝛis 
et eius pellicule cum iaceat ſupinus ſuper pulmonem ca? 
dunt.et vías compꝛimunt: nec; poteft ſpirare wnfirmus fi 
non ſedeat aut erigatur.vnde bec paſſio vocatur oꝛthomia 
ab o:bos grece qð eft rectus latinc. quia buiufmoci pati 
cna femper vult erectus eſſe. Anhelitus ideft anguftía fpiri 
rítus : vnueriale accidens cftbuiufmodi paſ.et multarum 
aliarum que in inſtrumẽtis funt fpiritus . quia bec membꝛa 
fi patiantur eoꝛum actío necefle eft minuatur. poztct aũt 
iiciligas: q: pcc paf-fine ſcreatu ibydropifim cadit. Snbeli 
tus 7 o:tbomnía nafaitur er catoze qui eft ez fumoco:dis.ct 
implet pectus et pulmonem. S5íignificatio anbelitus eft pul 
íus magnitudo.et ſitis aünía t mato: amoz trabendi aeres 
qᷓ emittendi ficat ín períplemonta videtur, A:íquádo eríá 
anguſtia fpirit? cc apoftemate in fplene nafdtur: ⁊ interdũ 
ex mollitie lacerti pectozís.cum mutetur materia ad pulmo 
nem ppter vicinitatem:qð cõtingit er ocfectione pulmonis 
ꝓiecta ec bis membꝛis recipientis. Signiticatio pm:ó paf. 
fc.eft cótinua et foztis anguſtia fpiritus er tuſſis. doloꝛ gra 
uis in pꝛoꝛa capitis.rubo: w maxillis ⁊ oculís.vere funrple 
nc umet paipco:e.fentirur ardo: in facie.ſitis eft nímia, ce 
ficcatio in lingua maríma frigidi aeris cefidería, caufa feb, 
Quía calo: apoftemaris ad co: tranfit. (^ Tu ffis omnes paf. 
fcquitur que eft in inftrometís fpirirus eranguftía propter 
ftrictione apofterat? ín pectoꝛe. Caloꝛ fequitur calióü apo 
ſtema.ruooꝛ maxillaꝝ 7 dculoꝛũ er afcenfione fumi calídi it 
qui de pulmone aſcendit ad caput ⁊ faciem.s£aufa mbozis 
in marillis.quía rubo: p:opzium eft accidens ín periplemo» 
nia.quia marille funt tenere 4 rare carnis.ende calidum fu» 
mũ cicius accipiunt P alía pars faciei:ardoꝛ: fitis:z lingue 
ſiccitas.caloꝛẽ co:disc pectoꝛis fequunt oia:fi paflio ifta oe 
materia fit cboleríca.omis ením fignificatiofo:tis cft. z mo 
lefta atqg periculofa . $Sí matería fit ex fanguine:fi£tio non 
adeo € magna.pulízs i bac paſteſt eſtuoſus.ũ aBt apoſte 
ma ſaniẽ facere incipiat:patiuntur acutam fe. rigorem atq 
tremoꝛeʒ. SSiervno latere fit putredo fentit isfirmus eraut 
tatem iliius lateris:⁊ fitacearín latere fano:fentu alrer& las 
tus grauc:atqs df rem aliquá ſentit ibi (u$ penſam. Aliquã⸗ 
do in pectoꝛe naſcitur Coto: fine tuſſi:qð fieuíficat paf ven⸗ 
toſitatis crrendentz. puimo tamẽ c coſtarũ pellicüle nibil 
babent mali. creatio fanguíms: aut be pulmone eftzaut 
oe ceteris fpiritus inftrumentis:aut »einteno:ibus mem» 
biis : licet nri fit tractarus paffio pulmonis : non tamen eft 
p:erermittendum de fcreatu fanguinis. vr fermo oe angst 
ne fit continu?non circũquaq; oífperfus &crcare erzo fan. 
pꝛout oírit pip. pefimus accidens eft.&rire (an. a fupericzí 
quoquo modo ereat malum fignum eft , fi ab ínfericzi bo» 
— id hip. dixit — intellexit ab inferioꝛꝛ Cau 
3 epeunatzaut interioꝛ eft aur erterioz.:Erterio: fiai " 
fio cafus lucrari falíre clamare. ex bís erm vene rapi ise 
fcu finduntur: erquíbus fanauis fübítus ct multus crit. 
Interioꝛ ficut eft catarrus oefcendens a capite in pulmo 
nem calidus : et comeftuus : et cbolericug et pbleamati^ 
cus falfus : cuius exire fanguinem : eft paruum : fed aug⸗ 
mentatur: vt ſit multum. Zterũ exire: aut ab bís eft que fo 
lent meſtrua habere: aut ab emozroíde,ci aür bec auteran 
F v 


Liber notius 


tur vene de illo fanguise implent. Blliqf cr coplerióe trigi⸗ 
da t fic.que inculcat coftringit foztiter venas.⁊ ponít par 
té fup earü partẽ vñ z crepant ficut ín luto videtur qð cum 
€ncat:fiadit. £ritfangure aut oc capite Que er ſcreatu € i 
telligere; aut oc o:c qué er fputo poteris perpéderc:aut oe 
gala « gutture cũ raſcatione: aut cr mery qué cr doloꝛe ins 
ter fparulas eft intelligendũ:aut oc oꝛe ſtomachi qð ſigt do 
lo: ibi habitus:aut oc pzofundirate ſtomachi qð ex vomitu 
⁊ paruo doloꝛe eft intelligi:aut oe canalib? pulmonis et co 
gaofa£ er fozti tuffi. bic fubito: 4 fine doloꝛe crit. pulmo em 
infenfibuis eft c multũ pijcit q ín coloze eft rubeus carus 
etfpumofus. vnde hip.in apbo.q fan.fcreaucrit fpumofum 
fcreatus ille eft pulmonis. ODe pectoze fanguis cũ exierit in 
telliges ec tuffizc parü ficut oc ſanguiſuga exit:qͥ plunmus 
cr parua cá egredi£ hus qui catarrü patiuntur; c quoꝛũ ftri» 
ctum eft pectus.qbus hu.a capíre ad pectus deſcendũt acu 
ti ⁊ ſubtiles acumine fuo becmébza excoꝛiantes  vulnerás 
tc8,q erii pectus babent ſtrictũ parua oe cà drepanturvene 
coꝛũ quía ftrícte ⁊ fubtiles ſunt.Screatꝰ ſaniei:aut oc apos 
ftemaríbus eft pectoꝛis:vel pulmonis: cd vulnus aut ín ia» 
certis eft pulmonis ; vel im coftarum fir pelliculís fiue dia⸗ 
phꝛagmatis.de qb?locis ad pulmone tendit ppter raritas 
tem ſubſtãtie fuc.ficut víde£ in pleureft cũ apoltema faciat 
vuln?:aut poft ſcreatũ fanguislanícs erit. auz oc fiffura no 
folidata.que cũ ſaniẽ faciat natura neceffe eft fcrcatu emite 
tat.q̃ oc calído eft apoítemate:ops fic inteliigere.q: o£ apos 
ftema qð in bis locis eft ⁊ ſaniẽ faatzfe.rigoxé.atqs tremo: 
gingnit.qà cótingit cũ tande fanies fuerit, er exquo febꝛici 
tauerit infirmus expectetur et apoftema crepctur.erepare 
expectat ín. vij.oic.aut.rr. aut rl. feu.l, ficur bip. oicit ín p» 
noftícis.boc eft er caloze materie:aut ex fua trigidiratezaug 
bc groffitudine fiuc fubtilitate. q:fi materia fir fubtilis im 
fubftátíaz calida:crepatur in oic, vi). marime fi ↄplexio ifire 
ii calida e(tzctas iuuenis:tpᷣs eſtatis. Si materia fit trigi⸗ 
da groſſa crepabitur in.xl.maxĩe fi cóplerio fit frigida cras 
fenilie:tpa hyemis.cum crepare appzopinquatzfeb.t rigoz 
augmeptátur, Sí apoftema fit in pecto:ezfit maio: doloʒ ſi 
in latere :is ifirmus fentit cü in latere iaceat fano dfi 
ré fufpefam ín ſtomacho. fi in vtroq; cft: ín quocũq; iaceat 
fentit fitr.&um crepatur apoftema türfuum fcreat/cü tuſſi 
egreditur.fi ocozfum: vadit ſanies ad inteftína c ftomacpü 
Si natura (n maioꝛẽvenã mandat que vocarur cõcaua:reni 
bua per cócaua venam mádatur vbi vꝛina colatur.bi auteʒ 
ínfirmí fe.cótinuag patiuntur.fed nó fübito fcrearur ſanies 
que fi moze£ ín phthyſim oecidát.bec em fubas pulmonis 
comcdit c putrefacit.et fir facitfanauís:fi ad faniem vene 
nt. Plurimi dj hũc moꝛbũ incidũt.xviij.ſunt annoꝛũ vfq ad 
cv. ppter dñationẽ caloꝛs ad cõplexionẽ bmóí etatis.mẽ⸗ 
bꝛa coꝛũ funt tenera: pulmo tenerioꝛvnde a ſanie cito come 
ditur. Itẽ patiunt᷑ hanc paſ.qui apparati funt ad candem, 
hi autẽ funt macidi: pectoꝛe ſtricti: fpatulas hñtes eleua⸗ 
tas.quibꝰcalidus fepe venir catarrus.Strictio pectoꝛis ve 
nas ſtrictas facit, Catarrus qui fepevenit pulmonzincidit 
⁊ putrefaat. CO po:ter autem ínteliigizquía bec paf. ab affi» 
ftentibus fibi mfirmis cetingit. c a patribus ⁊ auis.Signi 
ficatio pbtbyfis ↄtinua eft fe. tepida in oie: crefcés ín nocte 
⁊ poft abũ:q̊ꝛ paffio ifta eft ficut calr cui? calo: augmetatur 
cũ aj infundat. zllion niri ſudãt:oculi cócauant:marille 
rubefcüt.oigitit vngule fiunt cócaue:in calcaneo mollesve 
fice.appetit?ocficit. £o culox »cauitas er cofumptióc eft hu 
míditans ⁊ oeficcatióe fui, rubozin maxillis er afcenfione 
fumi caltdí a pulmóein faciẽ:ↄcauitas vnguiũ er ↄſumptio 
ne caraís pꝛius eas repléns.caloz ertremitat] cozpís t digi 
toꝛũ ppter caloꝛẽ d ín fundamẽtis eft mẽbꝛoꝝ ficutoffiti:q: 
digiti ec maría pte (unt oſſei.tumoꝛ calcaneoꝝ ppter remo 
tionẽ cal.naturalís 7 virtutis ſpũalis ab coz fundamentis. 
vnde cíto moꝛiuntur t apoftema molle cito patiun£ ficut ín 
coꝛpoꝛibus moꝛtuoꝛũ videm? tumétibus:appetitus ocficit 
ex defectõe pafctiucstutis. De fani folent oubítare medí 
civtrũ ſanies aut pblegma ſit:qð pbabis ꝓijciẽs invas ple 
num aqua: erpectásvna hoꝛa:ſi fundũ petierit ſanies erit 
phlegma fi fupnacaucrit. be funt figníficationce pbtbyfis, 


¶ TDe paſſionibus in pellículie coffas coope⸗ 







us «ma plcurcfis in coftarus is 
ue vocat becpleurcfis.veram em pleurefim in 


pelliculis nafcuntur coftaz. tl sot desear 
sad ni 


Cheoꝛice. 


: 8c penetrauerit vẽtriculos marime fi 
—— * nos: poft parui tps moꝛiet᷑.Silr in oi 


etia ck T Ar T ; 
(ubtilitaté parit er q moꝛit᷑.Fit etíá tremo: ex püidutate fà 
ínolenta.ficut invenis ille pabuít:oe quo 253. q; cum tis 


lutione poft potionem accep 
—— — pblebotomia: ſeu ex naribus. aut er ſan⸗ 
— qo mulieres cz menſtruis aut pa. 
patiunt, aut exſaniei nimia ione: aut vulneribus: ct 
abftinétía cibi c nimio laboze.fimilibufgs ínanítionib?men 
furam czcedentib?:quíb?cü re nocitiua iuuatiue res expel⸗ 
luntur: —— ficut in — F ex 
cõplexione frigida quã os i patitur q̃ paſ.boliſmos 
vocatur.aut s multis oincrfis cõplexionibus fubito fe có» 
mutantibus aut ex nimio doloꝛe virtutem oífloluente c fpi 
ritá paruificáte. ficut doloꝛe ín ſtomachi oze. c ilium doloꝛi⸗ 
bus:puftulisvelvulnerib? q ín articulis funtvel neruís, vcl 
ín lacerto:& capitibus.⁊ fimilibus oolozes plurímos facien 
tibus. item ín fuffocatioe matricis oefectio nafcitur er coz 
ruptiontbus quo:tidá mẽbꝛoꝛum.⁊ eoꝛũ mostificationibus 
vnde poftca fum?ad co: afcenditfrigidus.t ocfectío co:dig 
vocatur: ⁊ inde fubitanea mors nafatur, Itẽ ocfecrio in fe, 


periodis cft inítío.aut doloꝛẽ nimiũ ex caloze naſcen⸗ 
tem.aut pꝛopter bui, ad ſtowachum effluentes.et 
virtutem ſpũalem aut cx febricitanti apoftemae 


naf 
«ex paffioníbus ín inftrumctis cibí naſcẽtibꝰ:et 
a ftoracpo incipiendum. fap.rrv). 
qv aiffiones in ínftrumentís abí vel funt ín mery⸗ 
A Nx vel ino: ftomacbí:velm inteſtinis:in epate qs 
e: vel in fplene: vel in felle: vel ín renib?: ecl in ve⸗ 
ami fica. Sn mery aut ín fuba fua: aut ín via.vñ ad 
23i fromacbum tranfeunt cíbaría . In fua fua. ci 
virtus ocficit appetitiua ab oꝛe abü trabés: ⁊ ad ftomacbü 
mittens. Deficit c virt? expulſiua:vnde vomít? confequit. 
hec aũt ex mala complerione ocficit:aut ep mo:bo officiali: 
aut iücture ſeparatioe:aut ex lacertoꝛũ paſſione ſuoꝛũ ipfi? 
mery actíone explẽtiũ.Ex mala cóplerióc calída q er fitíín 
tellíaítur nimia⁊ refrígeratíóe cũ aqua bibítur frigida.aut 
er coplerione frígida que ecótra crít intcllígeda.aut ex com 
plerione humida: queer bumiditate o:ís . et multis intel⸗ 
ligitur ſputis. Ex mo:bo officíali: ficut ex calido apoftema» 
tc qð cũ rubo:e ⁊ ſitis intelligitur nimietate: 7 doloꝛe ínter 
fpatulag:veler frigido apoftemate in quo grauitas eft fiae 
doloꝛe.Ex feparatione (uncture fanguínís fubfequitur eo» 
mitus ct oolo:cs ínter fpatulas.que fi fit ín longum: mínos 
rem facit appentum. Si per latü minoꝛẽ facit vomitum. In 
vía fua mery patitur cóftipationem:d ex exterioꝛi cft apo⸗ 







S o.tlvj. 


ftemate camvíam oppilanzezaut ex lacerto:um apoftemate 
quib?errerius actio mery expletur.Significat:o apoſte ma⸗ 
tis calidi o0lo: eſt ⁊ febcatq; fitis.Go cum famem facit au» 
gmentatur feb.ct rigoꝛem paritur atcp tremozem. Si frigi⸗ 
dum fit grauitatem fii loci.⁊ thetinationem ſui facu. perte⸗ 
ctio: fignificatio oppilati mery cft cum appetir.o abí ad 
ftomacbum tranfire non poſſit. Paſſio ſtomachi:aut inoic 
aut in fundaméto ſui erit 'SPaffio in oꝛe oura eftt moleftrfi 
ma.aliqi moztificás ppt co:dís vicinitate: c cerebzi focicra 
tẽ. Doloꝛ aute ftomacbi alius Í io ipfic altjs mẽ⸗ 
bꝛis:qð fit ex mala cóplerionevel mo:bo offiaalivel iũcture 
fcparatióc cü cerebꝛim vcl co; patiunt ppter ipfum fibi có 
iunctum.s£creb:um ſui cauſa patirurvigilias alienationem 
mentis ín fc.malos ſomnos⁊ terribiles:fpafmü:epilepfias: 
tremoꝛẽ.Ba. in megategm: vidi inquit ín fcb.boics ſpaſmũ 
patientem finc aliqua fignificatione fpafmü pz 
Aliqui em patiuntur boc er malis cibarijs q comedüturzan 
beliá c finguitü facietia:q̃ comefta cũ cuoman£ cito qᷣeſci⸗ 
tur. sr colligantia fui coz oeficit atqs tremit. Aliꝰ eft ooloz 
foli o:t ftormacbí:ficut coꝛruptio appetit?vel bolifmus:abla 
tío etiã appetitus doloꝛ pꝛecoꝛdio:ũ firis natatio abi in oze 
ftomacbpi:vcl ez mala cõplexione in ftomacbí nafcitur oꝛe.q̃ 
fi fit ca.fequitur fitisntmia cũ caloze:quevtracpin ſtomachi 
fentiun£ o:c. ende ín aqua frígidavel in qlibet alía rc actua 
líter frigida oelectan£ extrinſecꝰappoſita.Si fit cũ materia 
cholerica:patit᷑ abominationẽ oꝛis amaritudinem.Si mala 
fit ↄpierio frigida: fitís € parua ⁊ delectat᷑ bís ín cà actualt 
ca.o:i ftomacbiertrifecus appoſita.⁊ ín cibis calídis.d fi fit 
cü matería pblegmaticavt mel&cpolica: fentit ifirm?i oze ſa 
poꝛẽ acidũ.Si aũt pbare velís:vtrü mala ↄplexio ci mate 
ría ſit: da ifirmocomededa cibaria bonoecbimos ghantiac 
facvtvomat.d fi cá malísvidcas cõmixta hu.de mala mate» 
ria effc intelligas.fi nõ:ecõtra. Unna qp ide fiar . fi em poft 
mmoderatü abü ⁊ aquá bibitã groſſa fitz turbida itelligim? 
c£ cá materia.fi no:ecótra S£ oplerio hũida:vł fic.nó faciũt 
bolo: nifi poft oíuturnitate , 5i eim oiu mozenf mala acd» 
détía »fictuntzq: er üiditate fit hydropiſis vel ex ficatate 
pbtbytis.sipoftemara ca.i ftomacbo funt naſcẽtia cũ fe.pul 
fatioc:grautate:fiti:anguftia: anbelarióe:groffidine cus 
tactu ín ote ftormacbi apparẽte caloze.bec apta facravulne 
ra facitit pulſationẽ.⁊ fe foztio:£ rígose qᷓ ⁊ tremoꝛẽ.q̃ ouo 
accídétía cx acuta funt matería,q im oze ftomacbi pugnar.b 
aür matería ín aptis vulnerib? fani? faciẽtibꝰ cumvomitu 
purgaf£. Si fint frigida itelligunt ex groffitudieto:e ftoms 
cbic guitate fine fitit calozc.f£x —— ftomacb? 
ficut 7 mery patiE:c eiſdẽ fiátióib rotis Sedis 
petit? aut eft er (upfluitatez vel minoꝛatiõe:nue . 
SSupfluitas aur cr litate cibarioꝝ eft. ficut ín mulieribus 
ↄcipiẽtibꝰ:aut er Glítare q famesvocat.b fi fit mtra: vocat 
canina. Oinoꝛatiõe appetit?mínui£.ablerióe aufert: ficut ĩ 
boli(movide£ Deſideriũ maloz ĩ q̃litate ciboz ex bũoꝛibꝰẽ 
peſſuue q̃litatis ĩ oꝛe ſtomachi naſcẽtibꝰ:vñ acida deſiderã 
ſalſa: põtica:vel acuta.qñq; etiã lutũ:terra:car⸗ 
bones:teſta.⁊ alía ín q̃litate peſſima.ficut cócipiet;ib?videÉ 
c fupfluítas mẽſtruoꝝ in nutrimẽtũ fetus in oꝛe ſtomachi 
coadunaf. fanguis ei méftruue füperfluitas eft ín mulie» 
rũ co:pib? quà natura pparauit ín creado fetu.d cii cócepit 
ingit ne egredia£ . melío: « iuuabilioꝛ m ferus oaf nutri 
métü : minus bon? aſcẽdit ad mamillas vt lac fiatzpeío: ín 
co:pe remanet mulicbzt.d oefcendes in oꝛe ftomacbí malus 
oefidería facit in méfe. 0.10), ciii. :Q: ferus o8 cft 


paruue non multo fanguine nutritur.od auté creuerit:mul 


chi. Augmẽtatio oefideri) cibí q̃ fames vocatur er cóplerio 
ẽ fríaida quáos ftomacbi petit COE 
míno:atióc 


Liber nonus 


netur ſtomachus c eijciat cuʒ cgcftíonc vel vomitu. Differt 
bzcao i s cft hu.qꝛ iſta ſolutionẽ nó bs vétris.EDe» 
etio appetitus aat ez mala cft ↄplexioð os ftomacbí emol 
liente ⁊ oiffoluérezquá ex fumola inteliígumus ructatióe.z 
luti odoꝛe ammilante: fiti nimia  oclecratióc ín bibẽda aq 
frigida. ꝙ actualiter frígidà in oꝛe ſtomachi ponar.aut er 
burmozib?eft cholericis velfaifis:qà intelliges ex punctióe 
an oze ſtomachi:abominatione quoq; £ vomitu; ocfideno 
nimio ad frigide: amaritudine; c faifedine ozis.pu.er cbo 
lericiz vel falfi gñant ſitim.nimiũ ocfideriti a minoꝛationẽ 
ad cibü appetẽdũ.Aliqũ mínozatio appetit? oevífcofis na» 
fat pu.in ose ftomacbt (e coadunátib? ipm fplentib?.quà 
neq fitis neq; punctura fequunt.aliquádo in oze ftomacbí 
bu.pabent putridi:qð intelligit c anguſtia⁊ ↄtractiõe oꝛis 
ſtomachi. Idem natat fi neruus ad os ſtomachi patiat᷑.vñ 
fenfus amittatur:qð er comotióe cerebzi eft intelligi patiẽ⸗ 
tis alienatione mentis. 3Bolifm?cft nimia fames menfüras 
€rcedéa:q fit ex abomínatióc ocfidert) i. nafcens er frigidiſ 
fima cóplerione oꝛi ſtomachi oRante, cibi minutiõe: virtu 
tiſq; ocfectioc. Intelligit᷑ ez tactu:q: ín ose ſſomachi locus 
fagidiflimus inueni£,c er ocfidert) defectione cibi accipien 
di.hoꝛroꝛe:totius cozpis fubtiaratez cófumptíont. fames 
becnon er folo eft oze ſtomachi:ſʒ er ocfiderio totíus cozpo 
ris, Differt a canina qꝛ in bolifino deſiderium oeficit: coꝛpꝰ 
cõſumit᷑: ⁊ ocficit virtus. In canína virtus ocfideri) eft fo: 
tis z mébza plena, olo: pco:dioz. t. paffio ozís ftomacbific 
vocata a medicís ppter vicinitate buius mẽbꝛi⁊ cozdis uec 
cópleríone ca.nafatur 7 er doloꝛis mitigatione intelligitur 
cũ res actualiter frigida (uperpona£.&itt em ez pumozibus 
cboiericis ad os ftomacbi decurrentibꝰ:qð perpedas cr ni 
mia ocfectióe 2 ectremitatti cozpio frigiditate.er duriſſima 
e(t.et moleſtiſſima.⁊ aliquádo er nimio doloꝛe prouenit. qz 
pecméb:a ppter vicinitate coxdis ſenſibiliſſima funt.alian 
cho.ad oe Itornacbi ocfcendít ꝓpter nimiã anguftià c trifui 
tià.ct tardítatt acdpiédi cbũ.hec nimiũ generant oolo:em 
4 Gito afferunt moꝛtẽ:que omnía er nobílitate funt ozís fto, 
machi fenfibilis ⁊ vicinitate cozdís.aliquando ad os ſtoma 
chi pplegma putridum deſcẽdit.⁊ infirmo anguſtiam ccon 
tractione facit.ficut ⁊ humoꝛes cholerici. Hatantes dbi ín. 
oꝛe ſtomachi ex defectiõe ſuntvᷣtutis expulſiue ín oꝛe ſtoma 
chi.Signũ quia cibo accepto grauitas fentit ín ftomacbo ⁊ 
nocent ca quefumunt.. £ítis nimia ex ſtomachi eft caloze 
vcl ficcitate vcl oe vtroqs.aut oc bu. (alis in fuis tunicis. et 
in ínteftino fübtili. vel in meferaicis. vcLoe caloze epatís.ali 
quando etiã er caloꝛe epatis. align etia er caloze pectoꝛis:⁊ 
pulmonis.Ditferũt:qꝛ que De pulmone cft et pecto:e miti⸗ 
gat ex frigidarü rerti acceptióc.alía nũqᷓ quíefcit nifi ex fri» 
gidiffima aqua.Sał.quidã fiim patíunt nimiã: neq; aqua 
frigida:neq; aercfrisido mitigant᷑.⁊ ídcó nimía fiti cito mo 
riun£.cá eft qꝛ quidà tyꝛias máducarüt.quídá vind biberũt 
vbi tyzie repoſite fuerüt.quídá vinüvet?.vii fomacbus ca» 
lefit vltra modũ.alij nauigãtes neq; aquá dulcẽ inueniétes 
aquã marinã biberür « firiédo funt moꝛtai.Apoſtemata fto 
machi cà.er palſatiõe intelligunt grauitate fe.anguſtia.ab⸗ 
ominatiõe groſſitudine ⁊ caloꝛe q̃ in ſtomachi locis ſentiun 
tur.cũ aũt aperiũtur becapoftemata ⁊ faciũt vulnera:pulſa 
fio ⁊ fe.ſunt foꝛtioꝛes cũ rigose ⁊ tremoꝛe ambobꝰnaſcẽtibꝰ 
be acuitate materie.⁊ ci? cũ mẽbꝛis obuiatiõe.q̃ ai crepent 
cüvomitu purgat coꝛpꝰ.Frigida apoftemata intellíqun£ ex 
groffitidic fiue ooloze:caloze: fiti. S cigrauitate.Sepatio 
iücture qui pant ſtomachꝰeadẽ eft d mery dicta cft ſupiꝰ⁊ 
ſigtiões files.fs m nó eft ool iterfpatulas:( ĩ oꝛe ſſomachi 
¶ ic paflionibus in fundo ſtomachi naſcen⸗ 
tibus. — 


Aſſiones in fundo ſtomachi ſunt mala digeſtio:fa 
ſtidioſitas:diarria:lienteria:vomitus:ſingultus: 
 inflatio:ructatio:fanguínis et lactis coagulatio. 

ala oigeftíoc faſtidioſitas er defectiõe eft ftomacbi ín of 
geſtione. Si er cib?a ſtomacho veloater nó ocfcederít: ap 
pellat moꝛa digeſtiõis.ſi ipfecte oígerit vel oefcéderitzpefo 
fima digeſtio fi, fi quoquo mó fe ín alià qualitate mutauee 
Tittunc mala oígeftio vocabit᷑. Si nullaten?oígerif cibus: 


fcd potíus coꝛrũpitur faftidiofitas nũcupatur.quã d patiis 
— icenati-hog vocum? Apes aute bc paflióce exvno fune 
- nafcentcs: fed tñ ablatio cft oigcftióís. Si cním caufa non 
fuerít foꝛtis:mala otgeftio cft medíocris, lloc aüt caute:aut 
iterioꝛes funtzaut exterioꝛes. Interioꝛes fünt mala ↄplexio 
ftomacpi ⁊ hu.in ipo cópleri ẽ contcnti.apoftemata ⁊ ſepa⸗ 
ratio iuncture.Mala cõplexio in ſtomacho ca.co:rũpit ciba 
ria ⁊ in malam qualitate ⁊ putridam mutat.quia calo; nimi 
us putretacit cibũ.qð intelligitur ex fumofo ructatu.⁊viſco 
fitate fputi.cufus odo: eft ficut odo: lutí putridi vel pifcis 
fetentís.ct complerío mala digerit frigida c oura cibaria, 
fitim c oolo:em facit mitigatur inre frigida actualí feu po» 
tentiali.Cõplexio frigida intelligitur — — 
1 €; 0010: m 
: ca.feu po LET erit vitra modũ: nó 
murat aliquo modo cibü itra ſſomachum: neq ppter frí» 
giditatẽ facit ructatũ acidi . frisidítas erm nou mutat cibi 
| Soifrigida c ficca oígefttone no confo:tat:fed pon? m initio 
minuít:neqg doloꝛẽ facit.fs potius ín diuturnitate:quia co» 
pierío ficca fi nimiũ dominetur in ftomacbo fadt etbics.ma 
xime ſi cum coíungatur caloz. $i vero bumida:facit hydro 
pifim ꝓpter mutanócs cibi er hũiditate:maxime fi ungat 
cus frigitudine Mos alibi oícem? oc frigidítate hyxdropiſis 
⁊ oe bydropifi que oc vitio nafcíf ftomacbí.bu.$o claufi in 
"tra ftomacbü:aut calidi funt quí ex ocfectione appetitas ín 
tcllíguntur c fumofo rucratu fputo vifcofoz putrido.Hi qs 
hu.aut in concauitatẽ funt tes: ⁊ —— Quía 
fi cibi mco:ruptibilé accipiat infirmus:ficut frumentũ eftc 
exdeum:cum vomitu vel egeitíone exeunt. ⁊ cum eiſdẽ exit 
cbo.aut funt inuifcatí ⁊ ín tunica fua coadunati. et — 
duntur er abominatione c vomitu.cũ quibus nibil egredi» 
tur: c nimia firi.aut bu.funt frígidi.c intelliguntur er minos 
ratiõe cibí appetẽdi.⁊ aado ructatu. "item bíbu.aut in có» 
cauitaté ftomacpícurrunt: q9 íntellígimus quts cum mun⸗ 
dificatozíü abum accipiat infirmus fict mel « fpuatet vo» 
mat ipſum:cum eodẽ pblegmanca exeunt: aut inuiſcantur 
in ſtomachi tunica qð mtelligitur cy abominatione finc vo» 
mitu fitís paruitate ⁊ appetitus foꝛtitudine: qð op: diſcer⸗ 
nere inter malam complexionẽ ſtomachi.⁊ hu.cõtentos ibi 
videas ergo fi coꝛpus plenũ vene tumde ſunt.⁊ cum cibi 
accipiant temperatũ.aut cum egeſtione mixtura exeũt vel 
cum aliquo hu.intelligmus exc hu.incluſis eſſe in ſto macho 
Apoſtemata in ſtomacho naſcẽtia ſunt diuerſa.aut em̃ cali 
da.que ex doloꝛe ⁊ pulſatione in fundo ſtomachi funt intel» 
ugenda:c duritie ⁊ caloꝛe fub tactu ſentiendi.fe.quoq; c fi» 
ti.que cti ad faniem venerint augmẽtat᷑ fe.⁊ rigo:cs faciunt 
aut frígida er grauitate ⁊ ouritíc fine doloꝛe 7 calote cogno 
ſcenda.Separatio iuncturc ant oe cá eft interieri aut de cp» 










terioꝛi.De exterioꝛi ficut devulneribus d patif ftomacbus 


aut acutis potiõibꝰ.De interío: fic tumozib?c putrefactio 
nib? sEcteríozca eft cibi incõueniẽtia.aut ín quãtitate fi p? 
fit P ftomacb?poffit o:gercrc:ficutvidem? i paruo ignevbí 
pluralígna appofita nó bn ↄburunt᷑:aut ín Qiitate pefíima 
ficut acidũ lac:piſces:radices:oĩa frictac »tufazd oia ſunt ſi 
cut iguis lignís fuppofir? hũidis: neq; th ab eo cõburẽdis: 
aut ín fuba cibi grofli.ficut eft carovaccina:⁊ pants asüm.us 
aut inordinatiõe abí ficut c ddà eroffus aut ftiptici mádu 
caueritabü:poftea fubtiles q antea coꝛrumpit᷑ dq aroffus a 
ftomacbo egrediat᷑: aut cũ cibũ acdipíatzanted digerat alii 
rurſus accipíat.d oia itelligunt ex infirmi indfitiotb?,£ ft c 
alia paf. ftomzcbi.i.cum vomitu ct eacftíone purgatio. qó 
a comeftione fequitur nimia q̃ ftomacpum arausido noceat 
tad expellendũ illud qð oꝛi ftomacbi eſtvicinũ cüvomitu la 
boꝛat.qð vero eft ín fundaméto cũ egeftíóe aut cr cibi dita 
te.quífi fit pungitiuus pungit ftomacbus. t ad expellendũ 
competiturzaurvifcoíus qutín ftomacbo lubzicatur:aut ec 
alia cibi cozruptióe. fiue ín cbolerícos hu.mutatione: vel qz 

oc alioioco ficut felleoefcendit:z in ftomacbus fluens ipm 

pungit: vt a fe expellere poffit : quod intelligitur erbís que 

à coꝛpoꝛe cum vomitu etegeftione egrediuntur t be angus 

ftía: c abominatione atq fiti.Dec paf.eft facilis m initio. cu 


ergo cibus exeat coꝛruptus:⁊ oolo: augmente£ cozruptigs 


- S beostce. 


i omachũ ⁊ inteſtina pungentes:et noceant inte 
—— onc c mery cum vornitu:inde ſtomachus⁊ in 
teftiná ooo: patiuntur nimiũ: anguftiam inftabilirate vt 
cadanr in ocfectionem: facicí malitiam: tempoza dilatanẽ 
narcs acutitar:frigcfcunt coꝛpoꝛis extremitates.⁊ maxume 
fi co:ruptis hu.coꝛpꝰſit apparati. Diarria cft purgatio bu. 
mozum diuerſoꝛum ct fubrilidi. qui aut ex mala funt cibo:us 
o:dinatione, In quátítate:fi mulrí funt c grauantcs ſtoma 
cpumvterpcliantur et eos alt) pu.confequantur. In quali» 
tatc cum bomo accípiatabum facilem ad coꝛrũpendum. ſi⸗ 
cut meloncs:cucurbitae:moza : —529— ig in —— 
eum coꝛrũpuntur expellũtur:⁊ eum eis ali) pu.egreont 
| aut ibo: dmatiouc Bicut cum accipitur ad oígerend du⸗ 
rioꝛa⁊ poft velocioꝛa.aut conftipatione meſeraicarũ.he vc? 
ne fi fint conftipate colamentum cibi ad epar not pot tráfs 
ire.exit crgo cũ egeſtione qð ex plenitudine eft venarum ct 
:po:ís.oigcftus cft cibus ín ftomacbo fm ꝙ ops:ct in fub 
' tüimteftíno non valens tranfire ad epar;c ad alía co:poꝛis 
memb;a ficqs cum egeftione exit. qð ex plenitudine multo» 
rum Du.nafcitur ad ftomacbum deſcendentiũ.aut er corpos 
re (ünt toto.aut ep vno mcb:o. boc adt aut Prn natura ficut 
in eretíca oic videmus ci membza nocitiuos hu.expellãt ad. 
ftomacbum;ytpote cerebꝛũ ad ſtomachum et inteſtinu⸗.in 
quo marímc noatiui bu.adunantur:c ab eo in ftomacbums 
piopelluntur. pi autem pu.aut falft ſunt:aut acuti facientes 
egeftiones ſanguinis.Signa ſalſoꝛũ:quia falfitate vel ama» 
ntudinem ín oꝛe inñrmi fentiuntzacutí pungunt z nimium 
fentírc faciunt, Si ncc falfi nec acuti funt oefectiones tanti 
faciunt. Differt antem a pꝛioꝛi mo;bo:quía pzíoz facit vomi 
tum. et cpo.ru.erít plurimum . Diarria vomitu caret: c qð 
crit diuerſum eſt:neẽcynius qualitatis; Item pꝛioꝛ eff acutꝰ 
ct velociter aufertur: Miarria vero diuturnus cft moꝛbus. 
Species diarrie ex mulcis hu.ad ſtomachum flucntib?funt 
diuerſe Pm diuerũitatem mꝛterie.cũ em quedam humidita 
tes ad ſtomachum a cerebꝛo deſcendant pꝛopter cõplexio⸗ 
nem cat. vel frigidas:augmentan£ hu.⁊ deſcendunt partim 
in nares:partim ín palatũ.⁊ oe palato in ftomacpum vel in⸗ 
tc(tínum.copleríonefqs cozum comumpunt;vnde ocficít oí 
geítio co:um, deinde virtus diſſoluit᷑. ⁊ aliquádo ad moꝛtẽ 
Dcducit pícmo:bus . £ft ⁊ alía ſpecies que nó multã folus 
tionem Dabct:fed paruam z eandem cbolerícam , qð confce 
quitur ex augmẽtatis in coꝛpoꝛe bu.quib? non opo:tet coꝛ⸗ 
$ nutríatur:ficqp ín ſtomachũ et ínteftínum ppelluntur, 
&ft c alia fpecíce que folatíone interpolatam babet ouos 
vel tres Dice cefíans, t poftea durans.cumq; ceſſauerit re» 
uerte£ ficut pꝛiꝰ tuit.qð ↄtingit cti in illie coadunati chimi 
erpelluntur ad ftomacbum « inteſtinũ ficut fe, coadunatur 
matcría que cft interpolara:finaut£ ín oíeta.alíquando bcc 
ín tertíana eft feb.cuin cholericos hu.natura expellítínoic 
acceſſiõis.Eſt aũt  alía que nafcitur oe oppilatióe meſerai 
carũ.cũ cibi füccue £m q opo:tet ad epar non —— 
Fatis ar —— tad inteſtinũ — vi⸗ 
run opífi que ex cõſtipatione cõtingit.hec ſpecies 
conſi —— el conftipatione facit co:po:ís. quía puíffis 
mt venit ad epar et ad co:pus.1 fimiliter oẽs fpecies our? 
tie: fi mozentur cófumptio coꝛpoꝛis fequitur, &£ft et alia oe 
bu.nafcene humidis ⁊ pblegmaticís ín inteſtino in qua do 
:em ínfirm? patitur ⁊ inf ationẽ: qð exit paruum eft ⁊ ra⸗ 
rum.moꝛatur ifirm? ad ſellam diu. Lienteria eft cum ficut 
comeditur a ſtomacho erit abus ſine vlla fui mutatione: qó 
er nimia eft ocfectione vírtutís contentiuc cibũ tenere non 
valente, Eõtingit aute ey coplerione frígída t bumida 002 
minante ftomacbo.et ín inteftino ſubtili vnde cb? lubzicus 
eijcitur.aliquãdo quoq; cr inteftini ⁊ ftomacbi oefectióe eft 
cum cibum fm ꝙ opʒ non poflunt mutare, quía non fm qp 
op5 mutetur necs temporc cópctenti. fitautem propter pui 
ftulas et vulnera d ín fnferio:i fant tunica ftomacbí ad quá 
cibus veriíat : ⁊ illa tangat vulnera et pügat. ftomacpua ez 
oolo:c que fentit mouef erpellens cibum anted fit digeſtꝰ 
vl mutat?.vt fe oefendat a fibinocétib? "Sutclligim?)bocer 
iru ⁊ vulneribꝰ q ín o:e t língua i ? pati£. c qp ca» 
. lx cficatasin ose fentiunt A íenteria ergo ficut diximꝰpar 


S'o.tlvfj. 
uitas eft cibi in ſtomacho moꝛantis.et citus critus cũ intra 
uerit. Unde bip.in apbo.in lienteria diuturna oxíremia nze 
taqucnó fuit antea: bonũ ſignũ.Oxiremia em ↄtingit ez cí 
boin ftomac?o mo:átic connentia cõtẽtiue vᷣtutis. bomi 
natio « vomitus aut o€ cibi funt quantitate. fi plufd opoꝛ⸗ 
tcat ftomacbum grauans in ozc fuo natans: q cum fibi no 
ccat ad mery erpellat ⁊ oe mery cũ vomitu eijciat. Oe qua» 
lítate fi cib? abomínabilis firz amarus acutus t püginuus 
quicum noceant ftomacbo erpellunt ab co.bu. fi in concas 
uitate ftomacp fint: fadunt vomitum, fi intra runicam ci? 
ettunice villis inutfcetur : abominatio efficitur ,pu.quoqp 
pt alíquádo nafcátur in ſtomacho.⁊ aliquãdo ad ipm cffius 
unt ab alio memb:o. Haſcẽtes in ftomacpo cócinui funtzqz 
co:uptio cóplerionis fue cos gnauít.qui ab alío mẽbꝛo 0€ 
currunt paruo tempoꝛe (bí quiefcüt adunátcs fe in loci vbi 
ocfcenfuri fant ad ſttomachũ.Humoꝛum auté ſpecies intel» 
gantur er ſapoꝛe hoꝛum que euomütur.S5i ein funr amara 
er cbo ru. Si ſalſa:dulcia:vel acida: pbiegmatica, 
eft vomitus fm crífim.ci natura hu.expellit qui caufa funt 
mozbi a parte fuperiozi. Síngultus cft ſpaſmus intenozus 
pannicuioꝛũ ftomacbi.cá fui cade eft quet fpafmi m nerais 
aut em oc plenitudinczaut de inanitõe:aut oc pũctura:aut 
oc coplerione frigida. c plenitudic;ficutvíde£ ín multis 
cibũ ⁊ pluſꝙᷓ opoztet accipiẽtibꝰ:⁊ his quoꝛũ oteta eft inox 
dinata De inanítione:ficut poft febꝛes ⁊ ventri ſolutiões 
et poft longam cibi abftínenná: qð intelligitur er pꝛeceden 
tibus; Punctura oc cpolericis eft bu.in ftomacpo nafcentt 
bus:aut oc alijs mẽbꝛis ad ipfum fluentibus: vel oe potiõe 
acuta:fiue cibo:vel oevínoveteriz puro.Singultus er frisi 
da cópleríóe:7 er frigidi cibi peſſima eft acceptione à ſpiſſa 
turín ſtomachi fubftáriaz cam fpafmat.ficut patiunt ſenio 
rcs. t oiuturnos mo:bos babétes. Sinflatioz gurgulatiões 
aut de — * f — fi e nó — —— 
prdigeri poflit cibꝰ:⁊ vctoſitas diſpergit᷑neq; frigidꝰ quiu 
ci? tacet: f5 cal.eiꝰ ineft defectꝰ.qꝛ clo? non digerit perfec 
crevel ín eentofitatem muta£ fumoſam et fiunt inflario ct 
gur gulatio ín ftomacbo:aut oc exterioꝛibꝰ:ficut cum dibus 
accipit quo vétofiras generaf vtpote fabe : faíceou. « ſitia. 
€iétofitae que er bie naſcit parũ moza£ cti ructatu em oi» 
foluítur .SRucratus d crvétofitate ftomacbi inflata nafci£ 
qua vſq; in os aſcẽdente:⁊ fum? afcendit, aut oe humoꝛibꝰ 
calidis.vr:de ructatꝰñt fumoſus:aut oc frigidis bu.c fit aci 
dus.aliquãdo quoq; rucraf acide er frígídis cibarijs c mul 
tis.que c& non poffit ſtomach e digerere er calous oc 
fectione:fit inde ructare acidũ. Ri aliquando fit adco 
validus vt a ſtomacho cib? egrediatur ⁊ digeſtio ↄIhat᷑. Si 
aürructatué non cpeat:generatur ventofirasc inflarío no» 
ciua, Xac coagulatü íntra ſtomachũ fit:ci qui babent eũ fii 
gidum lac recentervel frequenter mulſum accipiunt, 
— — noꝛũ. Capᷣ xxviij. 
XN in inteſtinis funt oiffinteria ; tena? 
ec Vmomns colica paf. yleonzventofitas : lumbꝛici: 






1 Exe] jafcaridce:cotracnócs. Dimnteria aut eftab 
Cy A epate tvocatur epatica.de qua Dictum fumus 





: poſtea.aut er inteftinís que er nimto motu fit 
vel ex ca. apoſtemate ín inteſtinis nafcente ec crepante.aut 
er bu. quí ab inteſtinis oefcendunt:tn biarriá.fi materia fit. 
acuta c cboleríca: fiue falfa t pplegmatica : vnde panniculi 
inteftíni putrefiunt vulnerati.]Danc paf.babentes ante pur 
get cholexicos ⁊ oiuerfos hu.⁊ poftea pblegmancá büidita 
té:qà coófcit cũ ín ĩteſtinis bũiditas vifcoia ⁊ ocfup tunica 
ta excoziat:poftasci excouent᷑ qdã de iteftínoz co:pib? pti 
ciun£: dfi fint dfi frufta carnis fubfeqtur ditio ifirmi, q: t 
teſtini fuba ſigtur eẽ comefta.c víqs ad fuas e£ pfo:ati:aó 
ímpoflibie € curare.poft purgent fanguine d fit cũ venará 
aperíant 023 q̃ in ireftinoz funt fuba.aliqn putredo fetens 
exit ficut de co:pe moꝛtui.aliqñ ficut niguedo diſſolura t co 
lo:ec liquose.boc aüt eft cus calo: diſſoluit pinguedine que 
ín membzis eft pínguíb? que fi moꝛetur ficut fecvini cfficit 
Aliqũ eft oiffintería exvenaꝝ fiffura: cá in ipfis ſen.augmẽ⸗ 
taturvnde ſcinduntur. Putant autes quídam effe emoꝛroi⸗ 
dem,c non eft emosroís quía emosroís eft ex faffuraycnas 


Zibernontus 


ue in ano funt feu natibꝰ. Site diſſinteria ex bu.cbo.nigrís 
—— peſſimis deſcenãentibꝰ ad inteſtina: s] intelligũ 
tur ex cho m egrem̃onibꝰ.auqũ beccho.ni.ſanguini iungit 
mclàcpolico que ſpecies peſſime funt t moꝛtales. fiait bip, 
m apbo.folutio inquit ĩ cur? initio cholera erit nigra: moz 
talis cft. &lulnera inteftino:t aut groſſi funt inteſtini:et ín 
teliiguntur:q: ad egeſtionẽ furg.t infirmus cum punctura 
fiue to:tura fentiatur.t QO exit oc vulnere:non cum egcítio 
nc inuífcatur. ende vulnera in recto ínteftíno cffe intelligũ⸗ 
tur. Sí cũ egeſtiõe aliquãtulũ mifceaturvulnera tn oꝛbo in 
teftino c£ intelligũtur aut ín colon. Si infirmus ſubvmbili⸗ 
co pancturá ſenlerit:vulnus in groſſo inteftino erit.Si vino 


bilicũ doloꝛ circundederit ; vulnus in íntcftino fübtilt erit. 


Item fi punctura fentiarur oíu antc oigeftionem:et qð oe 
vulnere exit cum egeftione mixtum firzwuln?cft ín inteſtino 
ſubtili. (£ft enim er longa via ín qua fan . ct ſanies commi⸗ 
ſcentur. Stem fi benc fint commiírta: vulnus im inteftino eft 
fupza ieiuna. Hip.in pitoncon noromaror, qui babet ingt 
— — contractionem exiture ventofitat.s 
et ſurſum redeuntis.defectionem quoq; virtutis. t frigitu⸗ 
dinem extremitatis. £Da.Duic capitulo iungit doloꝛem ſto⸗ 
machi:cũ plenitudíne capitist doloꝛe ſui.Cauſa hoꝛũ quia 
inteſtina excoꝛiata dolent.⁊ impediũtur ex omnibus ad ipᷣa 
tranſeuntibus.maxime fi fint acuta ⁊ pungitiua.Cum aute 
non feſtinatur ad emittẽda que nocent reuertẽtur aſcendẽ⸗ 
do ſurſum.et fit ventoſitas ⁊ doloꝛ intra ſſtomachum.⁊ ple» 
tudo in cerebꝛo pꝛopter afcenfiones fumi illius materie ad 
caput.fequítur femper ínteftinozum doloꝛeʒ defectio vírtu 
tísc frigitudo extremitatis.quia caloꝛvadit ad membꝛa do 
lentia vt ca nutriat atqʒ regat. Diſſinteria epatica cft fans. 
guinis emiſſio puri cũ egeſtione mírtizcui?initíd eft ſicut la. 

uatura carnis ⁊ poſt rubeſcit deinde nigrum quafi cho.ni. 

Differẽtia diſſinterie epatice ⁊ inteſtinoꝛum: quía ſanguis 

cadens oc inteſtinis guttatim cadit.⁊ cft quafi mũctꝰnariũ 
qui de epate eft quafi lotura carnis eſt.Dãc paſſionẽ ſequi⸗ 
tur confumptío coꝛpoꝛis propter ablationẽ cibi a membzis 
quíab epate folct cueníre eis. Sí infirmus ſentiat oolo;em 
epatis certíoz eft caufa quía diſſinteria epatica . ef opoztet 
medici in medícanda oiffinteria vt füfficienter confideret 
ne ín errozem cadat. slliquádo oíflinteríam epaticam medi 
cus inteftinozü cffe putat.quã ſicut inteſtinoꝛum medicat, 
et ita — negugitur:⁊ fic perit infirmus. dba. cognofco 
ínquit boics banc paf.babentcs quos media confuderunt 
quía diſcretionẽ eo:ũ ignoꝛauerũt. Aliquãdo errát in fan» 
quine ab epate currẽte quia fi fit mírtus cti cbo.ru. cti índe 
rranfcat leduntur inteſtina et excoꝛiãtur ca. eritqs ſanguis 
ci mutatione mírtus coc inteſtinis efle putatur. Cauſa vn. 
oíffinteria nafcif epaticazatit oevenaz ⁊ epati cft fanguine 
⁊ plenitudine: quá natura etjcit ab epate ppternocumétü 
⁊ plenitudine ſui.et tñ nó in pꝛimis mult? cat fanguis. aut 
ppter pígricíamz groffitudin£ motus.vñ ín cpate multus 
fan.coadunatur:z imde grauatii ed erpellit 7 eijcit.aut pꝛo⸗ 
pter inafionem membꝛoꝛũ quoꝛũdã co:po:ís ficut manut 
et pedti.z permanct fanguis illa mẽbꝛa nutrítur?m epatec 
&rauaf inde:quẽ erpellit ín meſeraica.deinde vadit minte 
ftína.bec accidentia fübitoveniuntzneqs morantur neq; per 
díatur ppetitus. Aliqnvenit diſſinteria epatís propter ocfe 
ctionem fuc virtutis rctentiuc quà ſequit ocfectio appeti 
tiuc, t in initio eijcit quafi lauaturá carnís. Thenaſmon eft 
motus recti inteftíni cogens bomíne ad egeftione:z ramen 
mb nifi parũ vifcofitatt emittit cũ (anguine facite. ££ 3 ci? 
hũiditas eft acuta ct pungitiua ad rectum ocfcendés inte» 
ſtinum.⁊ pungens ipfum cogens ad egeftionem infirmum 
Intelligitur atit er his q cretit. aut em büiditas eft cboleri 
ca:aut ſalſa. Item oiffintcria eft ez apoſtemate in inteftinís 
videtur aürinfirmo ín inteſtinis ſtercoꝛa cffe collecta.et vt 
ad fellam ire debeat:qð íntelligif ey pulfatione « grauitate 
quc in recto inteftino eft fentire,aut er fterco:e ficco coadus 
nato ín ſubtili iteftinoz ende ops vr ad fellam epeat:f5 ídeo 
quía non erit dito ops expꝛimi 7 tbenafimon pati . £lliquádo 
vnctuoſa erít bumíditas:« folutionem effe putat medicoꝛũ 
ſtulticia:dantq; medicamen ftípticum, ende neceſſe eft cu; 


ocadant.i£atvidi inquit bominem tbenafinon patientem 
emififfclapidem:cetfanus factus eft, — * 
De colica 





pedice paf.maritne cft ex ocfcctíóe inteftíno:ü.Q neqs 
digerere neq; diſſe 
ſat frigida in inteſtinis claufa « excedente ea:aut 0€ ca.apo 
ftemate fiue oc alíquo acuto vel pungitiuo bu. f»blegmatt 
cos intelligimus Du.er multo oolo:e. c quía inteſtina quaft 
terebello funt perfozata : ⁊ ructarione acida — 
vomitu cum quo exit pplegma:ventris⸗ : " 
ventus ercat ab inferio: parte.ct erfrigitudine inſerioris 
vmbilic: fi js eũ tetígerit: ⁊ oc pfitentia infirmi de dieta 
eroffus pplegma ghante. Pam̃o cz ventofitatc intelligitur 
€t o0lo:e : et£berinatione que ín loco eft inteſtini.et muta⸗ 
tione doloꝛis in latere fui cim gurgulatione: feu grauitate 
⁊ nimio bolo:e :toztura ⁊ abominationc.ftercus cft leue fü. 
per aquá natatílc.ficutvaccíni. ££ apoftemate intelligitur 
€r caloꝛe.⁊ ín loco inteſtini íncenfione, € nimio cum puncti 
13 dolo:e:feb.ſiti:ardoꝛe:vomitu:⁊ abomínatíone In vos 
mitu diuerſa funt cbo.fine leuitate.Hec colíce fpedicepeíoz 
€ftceteris cii aliquádo fc in yleon mutet.Que ec bi. acutis 
et pungitiuis nafciturzíntelligitur autem de nimia fiti.ficci 
tate lingue et oris. viína acuta er rubea.alíquando egeſtio 
exit cholerica.vñ doloꝛ augmentatur,t fi antecedens fucrit 
dieta cbolericos bu.generans fit certioz.Q po:tet autem in 
telligas : quía paf.colíca in doloꝛem arteticum fe mutet.vi 
diffe enim memíni quendam quí dicebat orfconcatenatios 
nem ín fpatulis fieri propter colícam . C potet ín bac paf. 
cogitare 7 fufficienter confiderare: quía aliquando cum ín 
renibus fit paf.putatur effe colica, q: ín doloꝛe renus quafi 
€olica patítur accídétía . ideft doloꝛem nimium abomínatio 
nem.atqy vomitum cum egeſtionis fosti conftrictione.et vẽ 
tofitate neq inferius neq; fuperius exeũte.Harum ouarü 
paf. oífferentía, quía doloꝛ colíce paf. ourio: eft et fo:tío:z 
vel magis continuus:neq; lod eſtvnius:in renibus acciden 
tía funt minoꝛa:neq; oolozes mutantur:fed ftant ín renibꝰ. 


¶ Doe paſſione ylcon. Captm. xxx. 

— Lecon eſt doloꝛ in inteſtinis nimius: eſtqʒ acu⸗ 
CAN t2 paſũo ⁊ moꝛtifera maxie fi pꝛopter acumen 
ooloꝛis ſtercꝰ vomuerit. Hec paſ. de apoſtema 
Ite naſcitur ca.in ſubtili inteſtino:aut de oppila 
tione ſtercoꝛis ſicci. aut oe Du. ficais ⁊ vifcofis 
fe inuifcantibus inimteftínis.aut oc crepatura quá patitur 
fepbac. et ereunt ínteftínazaut oc inteftinosum feparatios 
nc. Aliquando naſcitur bomínibus cibum ad neceffitatem 
fuam explendam non babentíbus.aut oc potíone venefica 
accepta.Que eregcftíonís oppilatíonceft doloꝛem faar ni» 
míum quafi perfozationes terebelliQue eft ex —— t 
inteſtinoꝛum feparatione aperta eft:fi ponatur infirmus ſu 
pinus ctfi foꝛte inteſtina exierint tágatur et reduci poffunt 






. Cum manu. ue ex nimia cft fame ep infirmícapíterinterro 


gatiõe.Opoꝛtet autem intelligi qꝛ bec paffio periculofa eft 
quod mó fuerit.⁊ maríme fi putruerít vomitus.et cum ípo 
— — vcl exierit.Si odo: coꝛpoꝛis fetuerit vícínioz 
eft mo:ti. 
¶ 32c lüb:ícis autaltjs vermibus. 
imb:íci ex bu.funt pplegmaticís putrefcenti 
| pus íninteftinís ebi nafcirur calo: extraneus 
vnde becanimalía generantur:que impoffibi 
le eftoc fangumenafa. vel oe coo ru.£ bolera 
enim ru. cum amaritudine et acuitate: ſiccita⸗ 
—— teq; - — —— t ſanguis 
erit de venis: vel artertjs . ⁊ fi exit apoſtema gignit.cũ 
pꝛſalijs.vnde benc paſ.habent pueri.⁊ hñtes humiditateʒ 
pblegmaticá ⁊ groffam cum dieta groſſa ⁊ purgandi negli» 
gentia ; marime bec paf.nafcítur ín autüno er fructuum cós 





 &beoxíce. 


; «us paf.tres ſunt ſpecies. Una eft lumbꝛicoꝛum 
—— Pamipo:tulaté funt ín inteſtino fubtilí nas 


tatc ⁊ ſtrictione ípfius víc.et eoꝛum cum fubriiinteftino im 
uifcationczquapzopter non egredíuntur nifi cti in erpulfis 
bu.anatura expellũtur ficut m cretica die vídeE. vi ex coꝛu⸗ 
accidentibus neceffe eft intelligátur.i.to:tura abc minatio⸗ 
tic punctura; maxime cum ínteftína propter inanitione fto» 
macbi fuut fubtilíata. Zumbzid eim cum cibũ fünt appetiti 
ui neq; ínuenerint ĩ inteftínis oe coxum bumectatione tra 
buat.qui fi crefcantín inteſtinis virtus ocficit; quía chimus 
nutriens inteſtina:ad lumbꝛicos nutríendos vadit. vndc oe 
ficit:z refrígeratur extremitas coꝛpous: ftrident octes pꝛu 
riunt labꝛa abomínatione c vomitum babét.aliquádo aſcẽ⸗ 
dunt vſq; ad os ftomacbi.c aim vomitu excunt.Coꝛtura in 
teſtinoꝛũ cft ex hu.acutis:⁊ pungítiuis quí ad ínteftína de⸗ 
fcendunt  (tomacpurm.aut er ventofitate inteftina extendẽ 
te. aut ex groſſis bu.pblegimatície c vifcofie ⁊ inuiſcantibꝰ 
ſe in mteftinis.aut ex ſicco ſtercoꝛe ín inteſtitus fe claudẽte. 
«[ £c paſſionibus natium. p.rrrij. 
—— Aflioncs natium víane funt paſſioni inteſtino 
rũ:qꝛ extremitates recti inteſtini funt, funt art 
emo:roya.f.mozum atrici fiffura exire nates fo 
NS « rag calídus apoſtema.Emoꝛroys eft fuperfluí» 
Pt tas nafcene fuper natium oꝛa et fimiliter mos 
rum,fed oitterüt: quía moꝛũ babet caput rotundũ ⁊ ru.fun 
damenti ei? (ubtile ficut mozi foꝛma. Emoꝛroys ouob? eft 
modis , quedam capitie eft rotundi:ficut eua 7 coloꝛe p 
purea.quedá longa ⁊ ín capite !groffa:fubrilie verfus infes 
río:a.ab his ouobus aliquado multus fan.aliquádo nullus 
erit. icem fanguis qui moꝛum crít cum impetu exit.exiens 
emozropde:alíquádo interpolatur.aliquádonó: cü ſtringit 
vero exit:nimios doloꝛes gignit pꝛuriginem natiü.c paſio⸗ 
nes multas m altjs,membzis', Si quis ergo cum ferro mc» 
diccE: ena emo:roye dimittatur vt fanguis (lle egredía£.cp 
finon generatur mo:bí.ficut bydropífis: manía:pptbyfis 
becfunt paffionii genera p:opter melancbolicum fan.intra 
epar.qui ci multiplicetur fpargitur ín ínferío:es venas. et 
diuiditur c erit oc natíbus : cài conftringitur neq; oc epate 
-egredíat:oura apoftemata índe generantur. fCalo: epatis 
naturalis extinguitur propter multitudíné melácbolici (an. 
t copzeffionem venaru eparís.ocínde cíus cóplerío refrige 
fct: neq; $m cp opostet fanguine mutare poteft: fed aquos 
finm etpblegmaticü generat: vnde caufagft bydropífis. Sí 
epar confoztetur vt (an.ille ad venas pectozísvel pulmonís 
p:opcllatur.1 illo mpleantur:c 2cukate crepentzvulnera 
faciunt : z peceft cápbtbyfis.ft at fan.cerebafi afcenderit. 
melácbolià facit. Ideoq; bip.p:ecepirin medícanda emoꝛ⸗ 
royde cü ferro vnam'oimitti: vnde ffuat illefan,qui folet in 
epate coadunari. Simiiter fi ſanguis pluſqᷓ opo:tet ereat 
moꝛbos pzocreat:ficut co:ruptionem colozís fiaure ⁊ cople 
xionis ——— detectionẽ virtutis appetitiue. Caloꝛ 
em epatis deſicit neq; generatur ſan.vnde ↄplexio coꝛrũpi⸗ 
tur coꝛpoꝛis:⁊ generat hydropiſis.ſi ſan.exiens augmente 
tur perit infirmus: fed tamen banc babentesipaf non inci⸗ 
dunt moꝛpheam:neq; simís:pleurefimvel periplemoníam, 
vnde ſan.non effluit: cuiuſdã os eft apertum.cuiufdasvero 
non.qð er fenfu ⁊ tactu intellim£ fed fi fit deintus in intefti 
nis:ops copbam míttí.copbà inquã vétofam: ĩmitere fecit 
t bobicín fup nates imponẽdũ extremitas eminteftinive 
nit 0245 apparet qualis ſit. Atrici funt vulnera occulta in 
ertremítate intcftini nafcetía,aliqf cõcauitas bo: non ita 


tangit inteſtinũ vt pfo;t ipm, ó fi cum puluere oeficcatiuo 








S'o.tlvífi. 
medicent ſanãtur.Quoddã boz multũ cft cõcauũ pfozang 
cui medidna nullà pftat pfidíi.itelligif fi oigi? tup nares 
pona£ « in atricoz perfozatíócs argalia mita. Sx aure cũ 
ürgalia oígit? iungat:pfozatü cflc inteftínd ntelugiur.ct 
fi extremítate emboti i perfozatione poſueris vulneris.cg 
fumigaueris. cinfirmus qfi fumos graues ad os/penetrare 
fenferit pfozaturm c£ intelligas , Exire nates aur cy mollitie 
cft lacertog.aut cx tenafmó.$iffura aut ex folutione eft bu» 
calido: c acutoꝛũ:aut q: nímís eft ftipti» 
exeat per nates nimis ſiccũ.Apoſtema 
nafcif in natib?ficut in méb:is tor?co;písc cr tumoꝛe⁊ oo 
lo:wc ia ĩtelligitur:að fi fit calicũ rubefat c quiefcit 
oc caufa actuali frigida: fi fit füppofita: c nocet fibi res calí 
da. ic frigido apoftemate ecouerfo accipe. Á 
¶ De paffionib?cpatis caufisc ſigtionibꝰeaꝝ. Ca.xxxitj. 
Amones epat; aut pꝛiuate funt fibi: aut i alije 
aſcẽtes mẽbꝛis ppter focictate —— f 
i o: :oppilatio in via fua 





et cozpis 
pus oífpfo.nó em̃ otentitia tene£ vt bene coquaf.aut ervir 
tutís oígeftiue ocfcctióe.] aut ex ca.cft oplerióe c intelligi 


paf.acutas.que paf.ft moze£; facit 2fumptioem cbímoz coz 
19: bís ↄſumptis 2fumptio fit eparr.vii cá egeftíoc ci? 
—5* o. qð cfi exeat doloꝛisẽ peſſimi minozat qb coꝛpꝰet 


fe.facit.fan.ci?putrcfit cx groͤſſitudine (ai, au» 
fert ocfideri abi, q9 ci eseftíóe cdit qfi fer & ſan.in die pas 
titur nimiã folunonz ⁊ ſubitã.coꝛpus mutaf in marmoꝛeũ 
cot. t minoꝛatio carnis in fucie vide£ aut er ficca 2plerione 
qð intelligitur ex coꝛpoꝛis macilztía 7 ficatate t egeftionis 
paruitate:atq; fui groffitudinezaut oe bumíds complerios 
ne, ⁊ ínrelligitur ex ficcitate contraria rarionc. aut oe deſe⸗ 
ctione cutis expulſiue q totũ cozpozí cibum nó bene mũo⸗ 
datü mittit.q:vᷣtus bec nó benc potuit müdificare.Fipofte* 
ms auteft calidũ aut frigida. €i calidi ĩ dextro latere ſenti 
turzfub bypocüdría Dolo; afcedens furculae cũ fe. ⁊ oe(cen 
dés ardo:e fit ficcítate.tuffi ad coftas . Si infirm? ſupinus 
faccatzfentit groſſitudinẽ ſub bypocüdría in latere dextro. 
In apoftemate oc cbo.ru. fit bec accidẽtia fo:tíoza « mole 
ftío:a. Sí apoftema i cõcauitate fitepatis ablatio fübfequí» 
tur ocfidertj.fingult?: cbolerico: bu. ín initio vomit? ficut 
ouí vitellũ:⁊ poft ficut eramẽtũ eruginofus: vẽtris cóftipas 
tío: ⁊ oefectio frigiditas ertremítara co:pis tuffis ⁊ angu» 
ftia fpiis minoꝛa ſunt.Si 


apoftemat —— fit epatíoz 
fiunttuffisc ſpũs auguftta fo:tíozazfentit infirm? furculas 
trabí ad ĩferioꝛa cũ grauitate fub bypocüdria. q: 2cauaves 
na furculas ppt apoſtema trabít ad inferioꝛa.⁊ in initio lin 
qua ẽ citrinaz poft nigra. cũ a pte oertra loci fub bvpoci 
dría tangat groffus fentit e£ apoftema ficut noua luna.ta» 
ctus cíus calídus.fi infirmo pꝛẽcipias vt ſupinꝰ iaceat:necʒ 
fub caput ei? aliquid ponatur.c ei ouplicare facias genua 
et pedes c »fociádo iumsat.c locũ tetigeris inuenies fist 
oíri.c alíqfi apoſtema calidi venit ad lacertos vétris. oif 
fert a fi q: iftud fi tetigeris inuenies ín forma longus. 
aut t vna ertremítas crít groſſa altera fub 
tilis.Apoſtema epatis frigidum ínrelliciturer grauítate in 
dextra parte, et fub bypocundría.et tuffi parua 
et feb. "Sin loco tacto inuenítur aroffitudozouríties:fi apos 


Zibernonus 


mod? ione ducẽs. ££óftipatio alit de apofte 
deae riciciont maninümue no$ oirific. aut oc 
"groffis bu. in o:c vcnarum a pozta fe diuidentiũ inuifcanti» 





gide:fuccum cibi in perfectum fanguine non valentie mu» 


gitoꝛũ ibi remanebit:neq; in initio facíes tumefzit et pedes 
colo: coꝛpoꝛis eft ficut colo: moꝛtui.cum aute paflio tempo 
re mo:etur longo bumectatur coꝛpus⁊ líquidr efficitur: qo 
cum crepacritaquofa bumíditae Inde currít.ende pipp.pti 
ſtule ín co:pose bydropici non fanantur., quia m ftule non 
r.ifi oeficcatiuo fanantur medicamine:t humide bydropi⸗ 
fi nó p:odeft medicina oeficcatiua. mnis bydropifis vnis 
uerſaliter pedũ t caicaneozü patitur tumo:es. quía fumus 


(neo: nafcens coꝛpoꝛibus eft grofius ex detectioe caloꝛis 
naturalis.ct fua groffitudinejad pedum ocfcendit ínferioza 
er longitude att fiu à fundamero calozis naturalis t «pa 
tis « co:dis aon potett oíffolui.IPdropifis er ftomacbo in 
teſtinis cmefcruicio propiíes habebit oyarriam piuturnã 
que tumosem non dinoluit. De paſſione ſtomachi propter 
frigidítaté ſui:⁊ quia cibum digerere non poſſit.crudus au 
tem t expelut cum cũ grauct. qui cibus cũ ad ín 
teftínumveníat ícíund non poteft colari $m qp opsvt ad me 
feraícas tranfeat.vnde erpellit iprrad groffum inteftinum 
que rcs caufa cft oyarric. pp:íü cpatíco apoſtemati eft tuf 
fie: dunties egcftionís.tufl.s:q: cpar tumidi ftríngit oia» 
pb:agma pꝛopter fui vicínítatz.ocindc ſtringũtur pulmoz 
pectus invtjs futs ⁊ (mpellíturad tuffiendus infirmns fpe 
rane fibí p:odeffc. ficcitae egeſtionis: quia ielunũ € metes 
raíca ín poc genere foztía funt et fana, t bene colamentum 
cibi ad epar mandátia. vía autc fellis ad cpar eſt oppilata er 
apoftematís opp:effionc.vnde ad fel nó venit níft parus oc 
cbo.ru, ídeoqs a felle ad inteſtinum nibil accedet nifi pero 
uiffimus: bocqs cft ficce egeſtionis caufa. . 
¶ ZDepaffonibusfplenis, — f£ap.rrrv. 
mones i fplene funtzoppilatio:apoftema: de 
(fecto: ventofitas. x?efectio cum ocficit trabes 
Xi. Ircabcpate feces fanguínís , vñ nigra generat 
xctericia:qꝛ cü ſan.cho.ni.imiſcet᷑: ⁊ ad coꝛpis 
rranlit omnta membꝛa.aut defectiõe contenti 
uevirtutis que eſt in ſplene generans purgationem cho.ni. 
cu5vomitu t egeſtione.aliqn heccauſa cft quà expellit natu 
ra pzopter müdificationé cozpo:is: qð rolerabíle cft nature 
et iuuatiuũ.qð em̃ obuíat nature neq iuuatiuũ € neq; tole 
rabíle : aut ex defectiõe expulſiue.quẽ cho.ni.expellit ad 08 
ftomacbpi. c oefectíonem generat ocfidertj cibi.hanc paſſio⸗ 
nẽ ſplen toleratzficut ct cr compleríone ca , vel frigida 
oppilatio nafatur cr groſſis bu.z wifcofis in via fe inuifcan 
tibus:intellígiturer grauitatezventofitate; 7 tbetinofitare 
Aliquando oppilatio fitín vía per quá cho.ni.ad (plenes ab 
cpatc vadit. et — nigrã facit cum alijs Jy ad cho. 
ni.pertinentib?-aut ín ca vía fit vnde cho.ni.a fplene ad og 
ftomacbí ſecedit.⁊ diuerſa apoftemata gígnít psopter cbo, 
ní.tn his lods cõcluſam.ſequitur bácocfectio oefidertj cibi 
fipoftemataifta aut funt calida ex caloꝛe ín tactu intclligen 
da grauitate quoq doloꝛe:⁊ fe.atq; fiti. aliquando funt 60 
lozes verfus furculas et fpaculas ſiniſtras:qð er vicinitate 
eft fpleníe ad diaphꝛagma ⁊ focietate diaphꝛagmatſ ad fur 
culas.aliquãdo frigida funt apoftemata ct pblegmatica ex 
moliírie tumoꝛis fub ractu intelligeda 7 albedíne cot. íncoz 
po:ezaut ſunt de cbo.ní.et intelligitur ex ourítie grauitate 
etaroflitudine.c colo:íe coꝛpoꝛis mutatione in liuiditatem 
velviriditatẽ.hec plurimũ nafcunt ín fplene ex groffitudine 
melancholie cutus fundamétum eft fplen , fiunt etíam poft 
c3. apoftemata cum ſubtilis diſſoluitur matería ⁊ remanet 
groffa vel inſſatiua vétofitate in eo fe claudéte. Intelligas 
aür crapoftematis ad tactum repugnatione.z nimía theti⸗ 
nationc fiue grauitate.hec alíquádo oíffoluütur fed cito res 
uertütur propter ínffatiua cibaría que accipiuntur. Sequí 
tur autẽ omnia apoftemata fplenís vcl magnitudinem fui 
coꝛpoꝛis macilentia.endc hippo.dixit. Si fplen fit magnus 
macreſcit:⁊ ſi ſplen macrefat cozpue imptnguatur.f£a.ín li 
bio oe membꝛis interioꝛibus: paruitas fpleníe bonitatem 
cbimozum po:tendit.cíus magnitudo econtrarío.IDipp.in 
ið.patiẽtibus apoftema in ínferiozi parte (plenis: neceffe 
ett fiat fangnís fübtilis.ertremitas ca.aurícule frigide.fubs 
tilitas (anguinís:quía fplen —— trabit feces ſanguinis 
cum aũt apoſtema habeat € eſt plus trapat.vnde fan» 
guínem fübtilíat.calo: extremitatis quia calo: ín fplene nias 
turalis ab ipfo p:opter apoftema fugit.frigidítas auricula 
rum quia cum fanguís fubtilis ad auriculae fubtiliffimus 
venit que naturaliter funt frigide neq; calcfiunt ifto fangui 
ne. Item ín codem:fepe inquít b :bentes catarrum et reu» 
ma non patiuntur apoftema im ſplene. Cauſa hunuſmodi reí 
— agen nafcitur E ſubtilibus « — — n 
u.apoſtema aũt ſplenis er groſſis cft t melãcholicis. 
De paſſionibus 






2 beo?íce. 


ar? ioníbusfellis, — Xapi.xxxvj. 
7o iti felie cft ycterícia * que vcl er oppilatio 
7Gnccotingit:veler ocfectionc appetiriue virtu» 
itis ín felle. ycterícia emaut ex achonc eft natu» 
z cpo.ru.im exterioꝛa coꝛpis £m crifim expelle⸗ 
Mlte:ficut in.vij.oie moꝛbi tit:ſi moꝛbus augmeta 
: tus fuerit: c auferatur fc.ínfirm? att quicuerit 
noꝛbus Occlinauerit. iuc aüt fit z non cft pmóizneq $m 
enfiimizauter cõplexione cft ca.quã patitur epar aibum mu^ 
tans ín cbo.ní.c mittẽs per oia cozpís membza:aut cy calo? 
yc eft nimio venis oomínáte, vri cib? m cho.ru.fimiliter mu? 
tatur:⁊ toti co:rpou mádaturzaut oc mutatione quo:tidam 
bu.co:píis qui (unt ín mebeis ín cpo.ru.qà er reb? ca. fit t ve 
nenofis:vt er potione ca.⁊ vencnofa:zaut er cópierione me? 
bꝛoꝝ — hun cpo.ni.mutat;auc ez deſectiõe vir? 
tutis — q̃ eft ín fele:que cpo.trabit ab epate:⁊ mu» 
dificat fang.remanct aũt cpo.in cpate mixta Cà hnguine:⁊ 
vadt per vzaas ad omnia co:pozíS mẽbꝛa: aut ocoppilata 
vía epatis ad fel que cho. otrahit:ne ad ipm tráfire pofiit: c 
remanet mízta aii (anguine vadés pcr venae a totum coꝛ⸗ 
pus:aut er via fellís oppilata verfus intcftina, vade cho. u 
gmentata reuertitur ad epar c ei fanguíne vadit ad totum 
:p? intelligitur bec oiuerfiras:q: tlla quc oc appilatióe 
eft felli8 (apenosi vel inferioꝛi:egeſtionem al. vꝛinam citri 
nam facit: que nó eft ppter fel : fed pꝛopter epatis paf.inde 
eaeftio zínaitur cus cpo.c fi fit ep apoſtemate epatis fiuc fel 
lis:fit egeftio cbolerice folutionie € fc. 7 graiutas in dextro 
larerc. S er caloze eft epatis t venaꝝ fit vꝛina rubicunda: c 
Defüper atrina:natat ſpuma.Si epar ⁊ vene funt falubzíaz 
fit colo: naturalis ín vztna. Opoꝛtet aüríntelligas:q: ycteri 
cia p:opter epar c vcias fübito appareat t veniatzahe fpe» 
cies funt minores. 
¶ TDe paſſionibus renum. Capi.xxxvij. 
mMmornes ín renib? funt arena:lapis:apoſtema 
ta:vulnera:ſanguinem mingere:dyabeta.Are 
na et lapis oc calore nimio lunt renũ c depu. 
iaroffisc viſcoſis ocficcátibus humiditatem ꝓ 
ipter calores: Pmanetq; groſſitudo.⁊ fir petra 
tempoꝛe longo deſiccata: maxime fi adiuuet vic ſtrictio 
wende vrina oe renibus trãſit ad vetici, Colatur enim vꝛine 
(ubtilitas nó grofía:quía via eft ſtricta.arene tamen mate» 
ría parum eft viſcoſa atq; groſſa:que cũ ad renes veniat pa» 
qum coagulat:expellitq; cam virtus erpulfius cum vꝛina:et 
apparct qà eiſcitur quafi arenazque ín fpacio renum inuiſca 
tur:⁊ non exiens coagulatur pꝛe foꝛtitudine caloꝛis:⁊ omni 
die materia augmẽtata coagulatur ficut petra.Male.dixit. 
aliquãdo lapis eft cr vulncre in renibus tantem faciẽtibus: 
t non purgátibus.vnde coadunatur ſanies 7 lapis effiatur 
.€r pac caufaz menfura fit lapís ín renibuec vefica.O po:ret 
aurem intelligas:qꝛ lapis in renibus plurímá nafatur ín te; 
nioꝛibus:⁊ pueris invcũca plurimũ.Cauſa lapidis ín ſenioꝛi 
bus in renibus:defectio eft caloꝛis naturalis:vnde bu.pole 
gmatici  groffi femper augmentatur ín cox, coꝛpoꝛibus p 
pter oefectionem oígeftiue virtutis. Item q: viavnde vina 
de renibus ad veficam eft tráfitura:cit ſtricta: ppter fngitu 
dinem in vijs coz. frigitudo em femp ftringit vias: mates 
ría groffa cum ad renes veniat nó poteft tráfirc tota ad veſi 
cam ppter víam ſtrictã:ſed ſubtiliter colara pmancer ín cõca 
uitate renum groſſa:⁊ humiditas cum caloꝛẽ oeficcata effici 
tur petra,.lapís ifte magnuscít ppter largitatem cõcauita⸗ 
tis vefice, Pueri ín vcfica patiütur lapidem ouabus oc cau 
fis:quía hu.groſſi « vifcoft nafcüturin eis ꝓpter gulofitas 
tem plurimam:quía non oe groſũs cibarije cauent fibi; t ni 
mium exercẽtur poft cibum:aut qz eoꝝvia: vnde vꝛina ad ve 
ſicam eft rrátiturazlarga cft ꝓpter toꝛtitudineʒ caloꝛis nimij 
naturalis c expulſiue virtutis:vnde materia groſſa ⁊ ſubti⸗ 
Me facile ad veficam rráfit, vía autem.i.collum veſice:vnde 
vꝛina exit oc vefica eft (trícta ppter paruitatem etatíe eoꝝ⁊ 
ſuoꝛuz membꝛoꝝ:vnde nõ currit ertranifi fubtitis:grofla re 
manet in vefica: c cà caloze vefice lapidem facitzideogs non 
generatur lapía ín veficz (uienum:q: vzína coz; ppter calo 
Fem eſt fubnius.plus em̃ habẽt caloꝛis d? humiditatis:⁊ fer 










nt 





S'o.tlít. 


uant fe ín dieta pluſc pueri : et vefice collum in eis eft lar 
gum:grofla crgo vana € fubtilis facile crít. ppter boc etiam 
nó natcitur lapis in vefica muheríe:q: ecficc carũ collum cft 
b:eue c largum.erit ergo vꝛina ſubtilis atqp Grofía p:opter 
bas cis. Paſ. ergo renum veficc fanátur oifficile ppter fue 
vic ftricturam c coplertoníe ſue trigitudine⸗ nuda medici 
diunt lapidem in cpate gñari:⁊ ín oꝛbo inteſtino⁊ ín colon 
c inaunculie:fed c Gale. dicit fe vidiſſe quedam bominem 
ouitarnam tuffim pabentem ⁊ fcrcafie lapidem: ita fanus 
oz tuffi cft factus JE au(a lapídie nimia fuit caliditas:t au^ 
gmcnrano bumozum ín Dis membcis fe inuiſcatium. Signi 


' ficatxo arencc lapidis:fi a renibus ſit:qꝛ vꝛina erit paulatim 


cum ardoze: ⁊ et arenoſa. oolo:em babet pa. in bancbís ct 
grauitatem in locis renum:« aliqu&do oolo: eft ci püctura 
Calíquádo oolo: teftícuh qui ín parte eft infirmi renis. 00? 
lo: quoq cft ani: pedis cum oozmitarióe illius partis qð ex 
coliiGátia cft reni ad pedem per artería. Coloꝛ arene renes 
criene diuerſus eft.Qdas enum nimiũ eft citrina: eft quaft 
fandaricina:quedam babet colozem arene:4 cft ficut cinis. 
Opoꝛtet autem medicum perquirere: intẽtum efíc ín bac 
pat.alíquádo em̃ eft in (nteftinis;t puratqp ín rembus. soa, 
oirit.q: er ptcrenum oolozem paſſus fuerit ventris ⁊ quaft 
locum perfozari terebello fenferit.c marime vnde vina oc 
renibus ad veficam tendit, feat autem argaliam cum oleo 
aim quo ezterunt bu.quafi vítrum oíflolutus t doloꝛem abo 
ftulerunt. dixit ergo fe cogitaſſe lapidem baben in vía vꝛine 
Dc renibus ad veficà ⁊ fuiffc doloꝛẽ m groffo inteſtino Spo 
ftema ín renibus folet eſſe calidum : qð intelligis er doloe c 
grauítate : t ardo:e infirmi renis parte: eter ſiti: feb. ⁊ do⸗ 
loze capitis vomitu egeſtione citrina.duricie vrine:qð cum 
puner · faciat:patiuntur feb.interpolatione diuerſantes:ri⸗ 
go:emq, oiuerfum ⁊ doloris augmẽtum. Innrmus in late⸗ 
te fanoiaces renem infirmum fentit dfi ſuſpẽſum eft oc fri 
gore. Signum ei?:eft grauitas finc doloꝛe. jn initio huiuſ⸗ 
modi apoftematis errát medici nó ſtudentes:putãtes paf. 
effc colicam: fed differt a colica:qꝛ i paf.renum afcendit do⸗ 
le: adfemo:a:c inde vno fiaítur locozcus aüt fiat argalia:do 
lo: augmentarurzq;: iateftína materia implentur? renes cce 
prmuntur:in colica paf, o0lo: mouetur ín inteſtino. Giulnes 
raíinrzuibus : aut oc caufa exterioꝛi (unt: ficut perauffione 
.et caf. : aot oe interioꝛi funt: ficut oe acutis et calidís bu. 
Signum vulnerum oolo: eft in femoꝛibus fine grauitate c 
ſane.San.exire:⁊ fquamas ín ezina.aliquádo exeunt fruſta 
ficut carnes:q eft cum renum patrefiunt carnes. Vrina in 
renumvulneribꝰ facile erit £ nó dura.Sãguinem erire : aut 
be interioribus eſt:aut oe exterioꝛibꝰ. De interioꝛibus cii oí 
geſtiua ocfidit virtus in renibus € colamentutn fangutnis 
ficut opo:tet nó mutarurzaut ocficit contentuia virtue que 
ín venis cft : neq; fanguinem tenet : fed cum vꝛina emittit? 
ant et largitate eſt ín vie vꝛine ad rence cum fubito exit vꝛi⸗ 
na:⁊ fanguis cum ipfa: fine oolozezetfi fit parua. Aliquan 
do fan. oe renibus erit interpolãdo: ficat oe emoꝛroydibꝰ: 
buíufmodí patientes ſentiunt doloꝛem verfus femoꝛa: fed 
cum fan.ereat:oolo: quíefcitzaut oe marcentibus eft venis, 


. vnde ín bis fanguís paulatím exit:aut er fiffura alicui?vene 


ín renibus er multi fanguinis cóuenientía, Siquis ab erte 
ríos caufa exiens ficut percuflione cafu ſaltu:⁊ fimilibus er 
interrogatione intellíaitur infirmi. Dyabeta eft ppter fo:» 
títudinem ezpulfiue virtutis cum oua trabitur colamérum 
fanguínis.í. vzína : boc aüt ex numo eft renum Oefiderio ad 
aquofam humiditatem:qꝛ pꝛopter calo:ís fuí multitudineʒ 
aquofa ocfider3rurzvt calo: extinguatur:vnde bumíditates 
trabüt ad cpar ſibi:⁊ ab omnib? alijs membꝛis: qð facít pa 
ti nimíam ſitim:⁊ oefiderium membzoz coꝛpoꝛis ad aquo» 
fam bumiditatem:⁊ ppter oefectionem virtutis cõtentiue 
que non poteft renere bumiditatem fibi eeniétem, Signum 
puíus paf. iteliíséde:eft nó nímía fitis fine fe. ficcitas ĩ coꝛ 
poꝛe nó apparet: vzína eft fine ardoꝛe alba:ſubtilis ficut ad, 
"infirmus cũ aqua: biberit velociter eá mingit:quia renes 
trabunt eam 3b epate anteqᷓ mutetur in eo et erpetüt cam 
ab fe cum non poffunt retínere D po:tet autem intelligi:qꝛ 
fi fenes in renibus patiatur nó ſanãtur.⁊ fir cus — 


Ziber notus 


multíe moꝛbis woziütur:ficut Hip.in aphoꝛiſmis teftatur, 
¶ 3 paffionibus vefice. Capi.xxxviij. 


Affiones ín vcſica ſunt lapis vulnera ſtrangu⸗ 






v7 ria:cerire vꝛinam pꝛeter voluntatem.Lapis in» 
—— ** et in renibus.funt agt bu. 
Noe icroffict viſcoſi: ct caloz im ſubſtãtia veſice:et 
ngultia fuí coli:maxime boc fit ín pueris fi 
zem Sl] uc me ãte dixuſſe memint Itẽ nafcitur in iuue 
us bcnam Oictam non tenentibus:fcd potius vnde bu. 
grofii c vifcofi gñantur. Signum bui? paf.oclo: eft ín collo 
vefice:t in virga pꝛurigo:⁊ vzine cruditas:ſubtilis eftz alba 
arena erit cum vꝛina:⁊ duricies ín vꝛina eſt.apoſtema intel 
liguur ficut ín renibus:ſed tamen doloꝛ huiꝰeſt in pene ni 
mius:⁊ apoftema defoꝛs apparct tactui. Duricies vᷣꝛine ín 
bac paffionc maio: eft dp in renibꝰ. Sanies exiens oc vulne 
ribus maío: eft d renum.fequitur panc ventris conftipatio 
pter cõpꝛeſſionẽ vefice ad inteſtina. Uulnera in vefica füt 
ficut ín renibus (am oicta, Scd mvulaeribusvefice duricies 
eft vꝛine 7 ardoz.alíquádo vzina ficut ſubtilis apparetfcintil 
la vel fimilazaut furturea.Strãguria aüt oe rebꝰeſt quas ín 
vcfica íam diximus:aut er oefcctionc virtutis cótentiue ct 
eimotlitóe fubevcficezneqs pót vt vꝛina exeat expꝛunere. 3n 
tcllíg.tur q: infirmo vt fipinus iaceat papitur : ⁊ vt vefica 
p:ematur:vnde vina p virgam erít:z infirmus quieſcit:aut 
oc apoftemare in coilo vefice;vel ín lacertis fui collízaut oe 
bu.groffisc vifcofis ínuifcatibus fc ín via que eft inter veſi⸗ 
cam 7 vᷣgam. Intelligimꝰ qꝛ dieta ínfirmi gBanua groſſoꝝ 
et viſcoſoꝝ bu. fuerirzaut ex oppilatione ꝓpter coagulatum 
ſanguinez viam ſtringẽtem.Aliqñ ſtrãguria nafcitur er acus 
ris hu.in vefica naſcẽtibus:aut oe acutis in vaina qualitatie 
basfemp veficam pungẽtibus. Intelligitur exvꝛine ruboze 
⁊ ardoꝛe qué fentit infirm? ⁊ extremitate virge.Fxire vꝛinã 
pꝛeter volũtatem erlacertoz eſt mollicie cireunaánutn col 
lam vefice: c er detectione $nms cotentiue ppter humidi⸗ 
tatem quà patitur, plurimnm cõtingit pueris ppter hũidi⸗ 
tatem fuoz memb:oz. Jtem cp mutatione ſpodilis appofis 
te vefice qn fozas egreditur: zligaméta vetice rumpuntur 
ne vina tencarur, Ops aüt intelligi:q: fi bác paf. fcnioscg 
patíátur nó fanáturzficut Hip.teſtatur. 
¶ De paffionibus fipbac. ffapi.rrrir. 
Affioncs fipbac quí ín vétre eft funt ĩciſſura:crepa 
tura:raritas:⁊ align sirbum ⁊ ínteftinum egrediü» 
tur extra fippac c cótra lacertos vẽtris:⁊ aliqn con 
Era vmbilicum c fub vmbilicozín qua parte sírbum tendit c 
inteftinum, apparét ait quafi tumoꝛ  apoftemata: c vide: 
tur eſſe crepatura.Que aut eft ín iguinib? i vía ad teſtictos 
oefcendeti:t exeunt inteſtina 7 sirbum tendétia ín locum il 
lum. ſi ſubſtẽt ín inguínibus appellatur bernía inguinaría.ft 
deſcendũt ín facculos tefticulozum vocatur bernía tefticu» 
lo:um. Hec paf. nafciturzaut oe nímio motu:ficut (altu:aut 
nimio damo:e ; aut grauis reí ponderezaut percuffione fus 
p:za vetrem vemẽte:⁊ maric fi poft pꝛãdia venerint bec rũpi 
tur atq creparur fipbac:aut oe hu.groſſis.ſitr autes cõtin⸗ 
git: aut oc ventofirate fimiliter ventrem ⁊ inteftína inflante 
autoe vífcofis bu. in intcftinis felubzícátib? ⁊ in inguina fe 
p:oticientibus. Diſcretio inter apoftema et punc mo:bum 
vr infirmus iaceat ſupinꝰ p:ecipiatur:z qðexierit tágatur: 
etfi potcft ín locum fuum reducatur. Si autem facile redie» 
ntacpatura ent:fi non:tumo: eft vel apoftema.£ psautes 
inteligizquía fi crepatura fub vmbilicum fuerit moicftífiis 
ma ⁊ ool£tíffima fitzvel ením fübtile eft inteſtinum:qð aum 
p:ematur cibi fuperfluitatibus doloꝛeʒ fentit infinmus:que 
crepatura multum eft fub vmbilicum non oolet: quía locus 
alle ab inteſtinis eft longe:neqs eríuit nifi folum sírbum.fi 
£repatura ſubtus 5írbum fit ín ĩnitio nó oolet:quía cr 
Tà cit ibí: vbi inteſtina arof[a fant:et er arofüitudine fua in 
p:tnapio non exeunt: fed cum crepatura fe dilatat:deinde 
cpeunt illa doloꝛem facientia. f£rítfo:38 vmbilicus cum fi» 
phac crepatur:ſicut diximus:⁊ fit aliquando cx bumidítate 
phlegmatica ín embílíco:aut oe fanauíne ibí coadunato pio 
pter fciffüram vene vel arterie:c exit fanguis fubtus cutem 
ficut cum patíuntur apoftema qð vocaturyposífma, auoũ 


uoq; fit ex ventofitate que crepatura eft fipbac facit óola» 
M e mdr coꝛpoꝛis:⁊ — mollem ſine doloꝛe.Si inte⸗ 
ſtina exierint introꝛedeunt aim tanguntur digitis:cum in» 
firmus balneum introientzaugimentatur vmbilicus et crc» 
fcit. Si crepatura cx humiditate fit: tactu molis erit ; neqs 
reuertitur cum tangatur oígins neq creicit.Si cz vena ett 
vel artería: cutis doloꝛ: colo: volatus enit: aut niger, fi ex 
carne fit fuperfluazfit dura non crefrens ncqg augmentádg 
€ft.fi cr vétofitate ractue eft mollis. 
De paflionibus generatíuozum 

membꝛorum. Capi.xi. 

Aſſiones in generatiuis:aut in teſticuiis:aut in vir 
Os auri matríce: aut ín vberibus. In tefhiculisz 
autín eorum fi vases iu eise tos 

rum ⁊ pelliculas: aut ínter cutem ⁊ $:3ut in venis 
—— in cute exterioꝛi.Si in fubftantia ſit:aufert deſide⸗ 
rium lbidinis ⁊ generare ; aut paruitatem facit ſpermatis: 
tapoftema atq; vulnera, Ablatio libídinis:aut er diſcõca 
tenatióe eft boz membꝛoꝝ:ſicut videtur ín fia:aut er 
paruitatc fpermatíg:aut er ablationc abi; Paruitas fpere 
martis eftzaur cx complextione frigida « ficca oomináte te» 
ftículis que mutare fübftatíam fpermatís non poteſt:qð de 
matería fibi venit, Ablatio gñanãi:aut cft oe nimis mala c& 
pleríone tefticulís dominãte:aut nimis ca.qua fpermatís in 
cenditur materia:aut nimis fríg.que cam cógelat c adunat: 
aut bumída:que oíffoluit ⁊ fübnilíat:aut ficca que igroffar, 
Exire ſperma p:cter volütatem nec vírgsm erurgere er vir⸗ 
tutis 2tétiuc eft ín teftículis ocfectione t foꝛtitudine expul⸗ 
fiuc ⁊ caloꝛe ⁊ humiditate oomin&tibus complexioni ſuẽ:qð 
fit cu5 ſpermatis inſtrumẽta patiũtur fpafmum:ficut in epi 
lepticis vídemus. becením membꝛa cum ſpaſtnãtur: motu 
non naturali mouẽtur.deinde qð ſpermatis babet expelli» 
tur.&poftcima calidus ex magnitudine intelligitur teftículo 
rum: rubose:4 caloꝛe:⁊ doloꝛe eoꝛum.Frigidũ ⁊ polegma 
ticum intelligitur er albedine coloꝛis:mollicie tactus:dolo⸗ 
ris paruítatc.fi melãcholicum:intelligiturdurum ⁊ liuiduʒ. 
inter eorum ſubſtãtias naſcitur peliículas:adunatío 
eſt bumid:tatis aquoſe ⁊ frigide ficut videmus in D ropi⸗ 
cis:⁊ intelligitur ex tumoꝛe ibetinatõe coloꝛis albedine:uui 
ditate ⁊ aque fub tactu apparitione:⁊ ↄtingit cum sírbum 
X inteſtinũ ad hec membꝛa oefcéderint:cus pellicule crepue 
rint: naſcitur in inguíum locis:ant oe folutione lígaméti (n 
teſtinoꝛum. Cauſa hoꝛũ vniuerſalis eſt:aut falire : ant cla» 
marc:aut percuſſio:aut oe humiditate mollificãte ⁊ dilatãte 
viam intra iguima ⁊ teſticulos:quã facit deſcẽdere ab ingui⸗ 
nibus ad coz ſaccellos.Significatio vniuerſalis vnde poffit 
itelligí tumo: eft in reftículis: velfi ín faltu infirm?vel i qua 
libet alía re fe exercuerítztumo: augmẽtatur:neq; fi cum oí 
sitis tetigeris reuertítur:c aliquádo egeftioín becloca va» 
dit:⁊ ibi clauditur:⁊ alíquádo ex bocoolo:e gurgulatíonem 
eft nafa. Rx tberínatíone tumo: eft ⁊ inteſtinoꝛum oefcéfio 
non fübíto:fed paulatím.ífte fipbac ftringitlinteftína ab ipfo 
exeũtia:q̃ intercutem et peliculas nafeírur nimo: eft carno 
ſus:qui er lgroflis nafcitur hu.in bocloco deſcendẽtibus: d 
in venis naſcitur:varices funt quaꝝ eadem caufa que im cra 
ribus oicta. imtellígitur: q: eenas videmus plenas:atq; ro⸗ 
tundas.£»^ollíaem teftículoz:aut m eüdo qrauítates — 
mum in teſticulo patiũtur ſiniftro ꝓpter paruitatem fuí ca» 
lozís, q̃ ín cute nafcitur exterioꝛi funt puſtule:pꝛurigines: 

vulnera: alía firnilia:ficut cutis patitur hum ani coꝛpoꝛis. 

De paſſionibus virge. ffapi.rlj. 

Amones in virga : aut ín fua funt fübftátia:aut ín 
Qs fua fübftátia cft illa paffto quc vocatur mo» 
riapbifmos:ideft fue erections multítudo:c titilta 
tíonís paffio apoſtematavulnera. In via fira 2ftípatio.££re 
ctionis frequentatio er ventofitatc eft groffa:butnída t ví» 
fcofa:c caloze moderato : que íntellígütur ex nimia erectióe 
virge ſine títillatione.aliquando boc facit abftínentía longo 
tempoꝛe 7 poft manducat ca.t acuta:qð contingit ex vetofe 
tate croffa ibt incluſa. Patiũtur bufufinodi bumo:em calís 
dum « erigere nimium.aliquádo quogs molliciem vaſoꝛum 
fpermatis: c aliquando fpafmum;Qui fpafmum íncidüt;c 


$. beontce. 


cum venter eotum intumefcit;t ſudoꝛ cocum 
cito moii atat vunera que patiturvírga funt erte 
— nembꝛorũ paſſioni ſimilia.Oppilatio intelligitur ex 
ardosc vzine t egcundi ouricie t cr groſſis pu. fanie ⁊ ſan⸗ 
gume:c (quamis cum vsina er eüribus, " 

¶De patlionibus matricis. £ap.rlij. 

|-. — Aflioncsin matrice funtfanguis flurus: 
Jablatio menftruo:o:flolurio:fuffocatioz 
Y vetofitas;apoftema:tumo:cs: paffio que 
3. vocatur feparatio: c concluſio:emoꝛroys 





ftrua crgo mulierum ereunt cutn decimum annum erplcant 
z plurimum 4 
rxcv.annos:quibufdas vero arca.l. lDermofrodítus non ba 
bet menftrua, O»enftrua vero naturalia funt continua pcr 
ouo:um dierum fpacia. ad plurimum. vj. dierum. fi vira 
tráfeunt non erüt naturalia.Bꝛauãtur autem mulieres cus 
tempus menftruog veníat; quc mulícr méftrua fua oíficrt 
oiuzmoleftum eníma ourum eft: quía purgamétum muite 
quátitans (übíto fuccedit;tempus interpolatum .Fr.eft die⸗ 
rum: c vfq; ín duos vel plures aſcẽdit menfcs:que autcm 
poft íftud tempus venitit naturalia non funt; t vocatur boc 
tempus menftruoz cõſtrictio.hoc aũt eft vel ex paf. in vul» 
ua:velin toto cozpose vel ín vio mẽbꝛo. De vulua aũt aut 
p:opttr apoftema:aut ꝓpter vulue toꝛturam:aut abozfu ní 
míozaut er pcuffionc matricis:aut ex oppilationezaut er fri 
gida complerione venarum oꝛa claudẽte:aut cr bumozubus 
sroffis c vifcofis viam implẽtibus:aut eg vulueribus in cis 
coagularur fanguís zoppilatur.( Stem menftruoz coſtri⸗ 
ctio nafcitur ppter emoꝛroydas:aut fanguines oc naribus 
vel pectozc excütem, De toto coꝛpoꝛe aut ppter fcb.aut ꝓ 
pter complezionis co:zruptionem:ficut byaropífis fcilics.oe 
vno membzo:ficut de paffióe pectozía:ftomacbi ecl eparís. 
Aliquádo er groflitudine nimia co:pozís pzemente venas C 
ftringentc. S ignificatio vniuerſalis coftrictionís menftruo» 
rum:grauítas cft inferioris ventris c totíus coꝛpoꝛis:doloꝛ 
Do:fi c colli:cóftrictio vꝛine « egeſtionis.aliquãdo vꝛina ni⸗ 
gra eſt:⁊ ocficit virtus appetitiua.aliquãdo aurem appetũt 
mala cibaria:⁊ plurimum patiũtur peſſima accidentia:ſicut 
defectionem:abominationem: mentis coꝛruptionem:rigo⸗ 
rem:apoſtemata in inguinibus.Sãguinis fluruszaur cr oe» 
fcctionecft contentiue virtutis:aut de ſang.ſubtilitate⁊ fui 
acumine: aut de eiuſdem multitudine:⁊ venarũ plenitudi⸗ 
ne:aut de ſciſſura venarum matricis ex hu.acutis.aliquan⸗ 
do ex nimia purgatione in parturitiõe: aut oc egreſſione fe 
tus anteqᷓ animetur:quãdo aũt augmẽtatur fanguinis fuus 
xus 7 immosaturzmurationem coloꝛis patifitur ⁊ tumoꝛem 
maxime in pedibus ⁊ coꝛruptionem virtutis digeſtiue: qui 
fi augmentetur pereũt. Molucies eft ci humiditas de oꝛe 
vulue exiens:que aut ín vulua naſcitur aum paſcitiua defi⸗ 
cit virtus:aut cum hu.de vulua ad alium locum fm purga» 
tiones effuuüt. Intelligitur molliciei qualitas ex coloze ⁊ fub 
ftantía, Si eft rufa:fanguínem figaificat.fi alba « vífcofa: 
pblegma.fi citrina cboleras.fi níara melácbolíam, aliquádo 
multa effiuit.aliquádovifcofac groffa. &liquádo poflunt in 
telligi ſignificationes. Si mulíerí pannos mũdos líneos ín» 
tra fc mittere cómendes albos: inſpicias eos ficcatos.fi ru 
fi funt fang.po:tendit.fi citrini cbo.fi albí pblegma.fi níari 
imel&cboliam. ¶ Suffocatío matrías eft ablatio anbelít?: 
Que paflio eft pefiima.continait autem cr collígátia cerebꝛi 
ad ipfam: co:dís:c multe paſſiones mde veníunt: ficut ces 
pbalca:apoplería:epilepfia:ocfectio.£2uc autem hãc paſſio 
nem babentpereuntcü fuffocatío augmentatur.oec ením c 
augmentaturc mitigatur.aliq wterpolatur:ficur in epiles 
pfia.[Decpaf.er plenitudine eft vulue:⁊ fpmatis cóftrictios 
ne:cũ femine elonsátur a compleríone quà babuerütin có» 
fuetudine Augmẽtatur enim fperma ín vafte:qó cũ inculca 
tur naturalis calo: extinguitur c cóplerio vulue refrigeras 
tur:aut ex menſtruoꝝ cóftrictione cum longo tardátur tem 


S'o. l. 


facit idem qð ſperma. Plurimum nafcitur pec paſſio 
——— et iunioꝛbus pꝛopter nimium earum 
libidinem:aut fi nimia menftrua pabucrint 


« non cócipientce propter paffioncm quá —— ias 


uc oppilantezaut de duricie parturiendizaat o€ conclufione 
o:is vulue.lliquando bec ventofitaszaut ín fundo eft vil 
ue:aut (n eíus tunicis. huiuſmodi infirme patitirur tumo⸗ 
rem in pecti. 
tenfione ⁊ vadit viq; in inguina ⁊ ſtomachum atq diaphꝛa 
gia. Signa pꝛopꝛia huiuſmodi paſ.ſunt: quia cum fuper 
vmbiiam percutis fonus quafi tympaní auditur. Apoſte⸗ 
ma piurímum patiütur cał.et ourum.£alídum:aur oc cau 
fa eft ezteriozi-ficut peuffionczaut de interiori: ſicut oc men 
ftruozum conſtrictione: vel fanguinis in parturitione:aut 
ex abo:ríonc : aut parturíendi duricie: qð confcquitur cum 
hoc membꝛum er nimio motu patiatur : et ad illud bu.tra» 
baatur.bocapoítema:aur ín tota eft vulua:⁊ intelligirur ex 
fcb.cétinua:c doloꝛe ín colloc in capite ⁊ in aranco.marime 
et oculo:um grauitate:⁊ extremitatum mollicæ:⁊ ftomacpí 
co:ruptione et fiti:  conftipatione egeſtionis 7 vzíne : ſicut 
IDíppocraan appoꝛiſmis:que inquit apoftema babet in na» 
tibus:aut iu vulua:fequitur eam ſtrãguna:quod er apofte 
matie eft compꝛeſſione ad collum vefice : et o$ vulue pꝛo⸗ 
pter apoftema qð eſt ín parte vulue:⁊ in parte non.Sipoftes 
ma autem in puppi eíus quo oolo: in oo:fo efficitur. zconfti 
patio egeftionis:aur wm pꝛoꝛa vnde oolo: eft penis.et ftran» 
guría:aut im ſuperioꝛi parre ſit:⁊ oolo: eft fuper vmbilicum 
«drca ftomacbum. Sí iw lateríbus fir oolo: in ínguínib? co 
ris atq; crunbue. Si ín inferioꝛi füb vmbilico doletur. ft in 
oꝛe cius circa anii patitur.ſi vulua cii digito tãgat᷑ dura in⸗ 
uenit᷑. Cum apoſtema facit vulnꝰ: omnia ſupꝛadicta accidẽ 
tía augmentantur et diuerſa feb. ínterpolando iungitur et 
rígoz:fed cum crepari oebeat: oolo: ⁊ feb.augentur: z pun 
gunt. Si oolo: ín inferioꝛi eft vulua: t cum digito fuper pe» 
nem tangas ; fcatitur ſanies cosdunara.boc autem eſt cum 
maius eft apoftema. Similiter fi (02e vuiue ourum apofte 
ma vocatum fcüros ſupernaſcitur vicinum collo vefice : ct 
vulue fine antecedente apoftemate : eel alia paffto vnde ou. 
riaes naſci ocberct.nafatur autem er cbolera nigra. ſequi⸗ 
tur aute5 boc apoftema ín illa parte vulue to:tura:cui fi nó 
fuccurratur medicina cadit in Dedropifim. Sianificatio bu» 
ius apoftematie eft duricies penis et oꝛis vuluc:grauítas 
quoq t conturbatio motuum membꝛoꝛum:⁊ maríme cru» 
rum: pigritia. zLiquando boc apoftema ín cancrum muta» 
turzideft durũ apoftema qð er cbolera nafzirur nigra.⁊ ple» 
rímum n oze vulae: aliquádo fadens vulnera: fi non vul» 
nercturzer doloꝛe nimio intellísítur ín inguinibus ⁊ mferio 
ría ventris doloꝛe: 7 oꝛis vuluc. colo: eius dfi fer vini aut 
niger. Si fit vulneratum tum bis accidentibus funt pꝛuri⸗ 
rigo 7 putredo:⁊ pertinet colozí albo:aut rubeo:aut viridi, 
aliquando bumidi tas inde efftuit aquofa c ferída albazaut 
nigra fiuc rubea.Alia quoq; accidẽtia —— pertínene 
j 


Ziber notius 


tía puic apoftemati innaſcũtur:⁊ incurabile efficitur Sepa ⸗ 
ratío eft xm pelle an 
vulua oura et petroſa. 3ntelligitur io ek maalentia 
quá patitur intinma: cin pulchꝛitucine coloꝛis nó babíta ct 
detectionevitutis appetitiue et ablatione mẽſtrui ⁊ mamil 
larum tumoꝛe.ſperat autem ín initio ꝙ fit grauida.Cum au 
rcm mozetur moͤꝛbus t pꝛolõgetur bydropica eſſe putatur, 


Differt aũt ab pydropifi cc duricia:neq; tamea alia q̃ q̃ in 


dropiñ fant habẽt accidẽtia:ſed fi tamen plógeturín p 
Fh n mutatur.£oncufio eft conftrictio cus duricia x 
vulue:nafciturg ex apoftemate pblegmon vocato in exte⸗ 
noꝛi parte vulue nafcente : cum ſubtilis fanies oiffoluitur ⁊ 
remanet qð eft groffius : ⁊ mueterafcene ingroffatur, In⸗ 
tellígitur ex apoftemate anterioꝛi:⁊ ex ouricie oꝛis vuluc in 

tactu apparente: cíus conſtrictione. Emoꝛroys er groſſis 
eft bu.ct mclancbolias . intellígitur jn aperíendo oꝛe vule 
uc cum argalia:vt viſui appareat 7 tactuí: ín qua cum doloꝛ 
. Sugrentaturzcolozte rubet cfficiturzcum autes quietcit ma 
teria jfi fec vini ab ea effuir bumidítas. aiquando nígra 
fiffura ec compseffione cft ín partu nimia. In ĩnitio autem 
non fentítar propter oolozem partus : poft verofentiturfi 
cum digitis tangatur. maríme in coniunctonc cum ab ea 
fanguis effiuat.apparet autem ín vifu cumvulua aperiatur, 
a:aut oc exterioꝛi funr caufa: ficut percuffionez fimi 
líbus.aut de interioꝛi:ſicut duricie parturiendi et acuitate 
expulſionis: aut oe tactu ſecundine fiue fetus moꝛtui: aut 
bc cpolericis bumo.erumpentibus: et eam comedentibu: : 
aut oc crepatura apoftematis fiue puſtule. Aliquando pus 
tredo eft in o:e, vulue : et intelligitur: quía apparetintas 
cta fi cum argalíaos vulue aperiatur:qualitaſc; eius inten 
dicur ex humiditate quc egredírur.fi enim fit multa « quafi 
fer vini ⁊ cum ooloze (atur er apoftemate crepatura eſſe. 
Si rubea:fractura eft c conftrictio ⁊ fiffura.fi vulnera fint 
immunda erit cum doloꝛe ficut carnis lauatura. fi munda 
exit fanícs groſſa:alba:pura:ſine doloꝛe. Deſcendere vul 
uam foꝛras exire:aut oe caufa interiozi eft vel exterioꝛi. De 
exterioꝛi vt er tactu fecüdine poteft partum jfi ourefcat ad 
erítum: aut non trabatur Pm ꝙ opoztet, Similiter er fetu 
mo:tuo:aat er cafu femíne oe alto loco fuper anum: aut oe 
timoꝛe nimio.vnde ocficiit et mẽbꝛa emolliürur : 7 inde vul 
ua lub:ícaturc foꝛas egreditur:ficut vídem? in feminis que 
latronum vel pugnantium incidũt manus: c ficut vídetur 
ín eiſdem nauigantíbus:t quíbus moztes ñlioꝛum nũcian⸗ 
tur. De íntcriosi caufa eft: vt ez bumíditate pblegmatíca ct 
vifcofa, vade lubzicatur vulua ficur patiuntur mulíeres iu» 
uentutem ereürca:pzopter nimíam adunarionem ín coꝛpo⸗ 
ribus earum ipſoꝛum bumozum.Zo:tura vulue pꝛopter chi 
imos eft groſſos ⁊ vifcofos ín vno latere vulue coadunatos: 
ex quibus grauatur t ín aliud latus ínuoluitur:z conceptio 
trabítur pꝛopter to:turam ínftrumentí fpermatis, Ablatio 
concipiendi ex mala eft compleríone matrícis:aut er mo:bo 
officializaut ocbumo:ibas In concauitate vuluc fe coaduná 
tibus.££r mala complerione:ficut nimia c foꝛtis fit ſubtili⸗ 
tas. finonzaufertur vis concipiendi.Si cft calida incendio 
tur ⁊ corrumpitur fperma.fi frigida conftringitur ⁊ conclus 
ditur vulua et venarum faarum oꝛa vnde tranfit fperma c 
menftrua :ad que cum veníat fperma ínfrigídatur et cons 
gelatur ín ea. Stem in teftículis earum non multum nafci» 
turfperma p:opter frigitudinem. Si bumída : non poteft 
continere fperma. fi ficca ſfit groſſum et Durum ibi nafcens 
fperma:non ertendens neq; fequens foꝛmatiuam virtuteʒ. 
sEr moꝛbo offidialí:aut er conftipatione viarum fpermatis: 
aut cr apoftematibus ficut oirímus:7 fimilibus que intelli⸗ 
gütur ez bumonb? ín coacauitate vulue'coadunatis: ples 
gmaticis:cholericis:aut melancbolicia:qui intelliguntur ex 
Dumíditate eriftente exter:us : plurime femíne pereunt cr 
groflitudíne fua c nimia c vltima. Cauſa eius eft : quía sir? 
bum osvulue oppilatzende non poteftfperma tranfire:t qꝛ 
ſtringitur menſtruoꝛum vía.non crgo ad os vulue menſtrua 
effiuuntzvel foma.que fi currüt parui eft ⁊ nó valet, vnde 
IDippocra.in apboufmts, Sí iquít mulier fit invltima craffi 
tudine non cõcipit:quia zirbum os vulue compzimit:fi non 


macreſcat. Ablatio concipiendi propter maſculum ex mala 
complexione eſt Nds Mt mo:bo officiali.Ex mala có» 
plexione:quia fi fit calida: incendit. fi frígída : congclat.fi lis 
quida:oiffipar.q3 confequitur cum fperma femíne et os vul 
ue maſculis affimilantur. fi ením diſſimilia fint fit generae 
tio multa. Sí calida et frigida ficur mixta:aut ficcum c bumi 
dum téperata:fit generatío multa. E mo:bo officiali in ma 
fculis:roztura eft virge virilis, vnde cum fperma crit non re 
cta vía tendit in vuluam:qð poteft intelligi fi non recte min 
git.) poster ergo íntellígi:quia fi conceptio propter mafcu» 
lum vel feminam ablata fit : fedcat mulier fuper ſcanum:⁊ 
pannís eà cooperíag: c fuffumiga:« fi fuffumigatio ad os: 
adnarcs ptoꝛat:nõ eft ín culpa mulier: fed mafcuD. Sí em 
os vulue claufum eſſet:⁊ venarum oꝛa:vnde fperma ad vule 
uam tranfit ⁊ menſtrua:non pfozarct fumígatio coꝛpus mu 
Licb;e. Similiter fi ibidem eflet humiditas extingueretur fu 
mus:ſicut calo: fj tio extinguitur, fi nímiue caloz fus 
mus oíffoluerctur.fi ficatas vcl frigiditas conftringereturz 
⁊ oífpergeretur.£2ilt) antiqui otcunt:fperma mafculi fi fupza 
aquam pofucrís:c dilatetur:⁊ natet ſuper aquam intelligi⸗ 
tur eſſe frugidum: c ſubtile:neq; pꝛoficitſi immergitur aque 
4 coníiügitur valet. "item fi vulua ín pofitione fua fit lons 
ga t magna:bꝛeuis aũt vírilís virga:non poteft virga crabe 
re ſperma fibi ⁊ íta culpa —— poteft hoc intelli⸗ 
$i er ſignificatione quà diximus male complexionis in mas 
fculía fiue feminis:⁊ ín teftículis ficut macilitate:craſſicie:ni 
gredine ; albedine:ouriciezmollicie:fpermatia multitudine 
eiufdem paruitate:grofficic:t fubtilitate, Sí autem intelli⸗ 
gitur quia mulier concípír quoufqs auferütur menftrua:et 
maſculus vfq ad annos. 1x. 7 plurimum vſq; ad lr. fm vire 
tutem caloꝛis naturalis vniufcuiufqs bomine: fm caloꝛem 
in teſticulis. Alquãdo tamen iuuenes funt nó generantes: 
fcd generant cum ín ſenectute pueníant ⁊ econtrario. f£au 
fa eft:quía qui complexionem teſticuloꝛum babét frigidam 
z bumídam antc perfectam (unentutem parum gencrant, 
poftea vero idonei funt geniture:quía calo; coz naruralís 
confoꝛtatur:⁊ teftículi calidiozes cfficiütur. aliquando idem 
confequitur ep mutatione fngíde ⁊ humide oícte ín calidam 
4 ficcam, Qui autem in adolefcentía füa multü generãt:ſed 
€um ín etatem peruentant ceſſant: bí ín adolefcentía fua 
compleríonem tefticuloz babnerüt calidam  bumídar:ín 
tuuentute ⁊ fenectute calo: augmentatur 7 Ocficcatur : neqg 
ad generádum pficit, Qui ef in adolefcentía fua paz gencs 
rant: complegio fua nimis eft calida c ficca; t incenfiua:cus 
aüt ad etatem veníatur calo: minozetur ct temperatur:aut 
er oíete mutarione ín temperamentum nímis frigide. vnde 
quídam adolefcentuli feminarũ funt gencratiui tr : fed in 
etatem pfectam generant maſculos c ecõtra:cauſa eft com» 
plerio coz ⁊ teftículoz q in adolefcentía frígida eft ⁊ humi⸗ 
dan iuuẽtute ⁊ fenectute calefit. z parũ deſiccatur:ideoq; 
mafculí generátur;aliquando eft ez mutatione bícte. poi 
tct bocin loco dicatur vnde dubitatur fcs fignificatio an gra 
uida fit: annon:mulíer : mafculus fentít oum conifiauntur 
matrícemvírgam fuam ocfugentem:ficut fanguífuga oum 
fugit ſang. neq; fperma matricem egreditur: a muliercos 
vulue claufumz coniũctum fentitur:finc apoftemate t ouri 
de vulue pꝛecedẽtibus:qð er concupiſcentia eft matrids re 
cipiendi maſculini ſpermatis.Aliquãdo femíne paruũ rígo 
rem patiũtur ín coniũctione t doloꝛem in vmbilico inferio⸗ 
re ꝑtingentem vſq; ad matricem:⁊ (terum menftrua nó cur 
runt er conſuetudine:neq; mafculum vídetur concupifcere 
mulier. In mamil'íe colo: eft víridís : ⁊ durioꝛes funt mas 
mille P foleant effe:3lbedo ín oculis eoꝛum eft liuida vírídi» 
tati cõtigua.facies fimiliter lentigínofa: abominationem:⁊ 
vírturís appetititie ocfectionem:c —— chimoꝛuʒ deſide⸗ 
rium babet. Certificatur mulier cõcepiſſe er bís quc Hip. 
ín aphoꝛiſmis dixit. Da inqt mulícri mellicratü in hoꝛa fom 
ní.fi drcavmbilicii toꝛturam patíatur cócepiffe cognoſcitur. 
fi non:ecõuerſo.Oellicratum boc facit:q: ventofitatest ín» 
flationem gignit:⁊ vuluam cum recto inteftino compzimit: 
vt ventofitas nó tranfeat:fed potius circueat:⁊ to:turam fa 
ciat.mellicratũ oc crudo melle effe opoꝛtet:vt ventofitaterm 


8 beoxíce. 


(vio certificare fetum mafculum effe; colo: mulie 
— ———— 
o:ts rubiciidus, Si colo; eft tedus: motus taraus:venter 
nau in facie letigo habeatur:⁊ alíquádo in cruribus pu» 
ftule c vainera fuerintzfetue femineus erit.Cauſa aboꝛ:tiẽ⸗ 
dí:aut oe ínteríozibus cft :aut oe exterioꝛibus.Oe interioꝛi 
bus ꝓpter bumiditatemvifcofam ín vulua:que fetum lubꝛi 
citzaur er mala complexione vulue qua virtue ocficit coten 
tiua:ficut er vulueapoftemate:aut fe.aut nimio curfu men 
ftruo:um in conceprtene vnde ferui nutrimentum venir mi 
nus ⁊ moxítura naturag, expellitur. De exterioꝛibus:ſicut 
ſaltu:nimio clamoꝛe:timoꝛe:ira:leticia:que fi fint nimia ct 
fubita:c fternuratio contínua : aut ex percuffione fiue caſu 
ín vétre fiue oo1fo , aut ec catbartico:aut poft munditicatio 
nem:3ut oe nimio curfu fanguíntsoe aliquo membꝛo coꝛpo 
ris. ¶ Duricies parturiẽdi:aut ez matre:aut ep fetu:aut ex 
fecundina conringitzaut cr aliqua re exteriosi, £z matre ſi 
nimis craſſa: aut eulua cius eft parua:aut virgo: 3ut tnis 
da:aur ocbilís:vt fetum expellere nó poſſit:aut fi apofrema 
ín vulua habint fiuc alíá paffionemzaut in alio aliquo mem 
bꝛo:aut fi non in tempozcfuo partus exierit. £z fetu:ſi ni⸗ 
mis magnus vel craffus:aut parum leuis:vt ad inferiora 
non ocícenderít : aut fi magnum caput fiuc ouo capita Da» 
buerit:aut moꝛtuus fuerit;aut fi plurce fint. quidam enim 
dicunt fe vidífle mulierem quinq; peperiſſe:tres aut quats 
tuo: multi viderezaut fi fctus non Pim qp opoztet exierit.ca⸗ 
put enim "ctus debet exire pzíus.c manus eius iuxta coras 
ertenfe: aut pedes pꝛius:ſed non diſtoꝛti.Si aliter non erit 
fim ꝙ opoꝛtet.Ex fecundinazaut fi non incidatur er groſſi 
tudine fua:autfi ante tempus fc ſcindat:aut ſi nimis fubrí 
lie fit.s£x caufa exterioꝛi:ſicut ex frigido aere vuluá conftrin 
gente:cr coagulante ; aut calido acre coꝛpus raríficante ec 
virtutem ocficictezvt fetũ nequeat expellere. In bis oibus 
fi mulier ſternutationem patiatur adiuuat facilitatem pare 
tus: ficut Hippocra.in apᷣpoꝛiſmis.Que inquit paf. vulue 
patitur:⁊ fubir3fternutatio venent bonum fignum eft. Di 
cunt obftetmces:quía parturíre feminas longum eſt:ſed do 
lo: oebilis:parturire vero mafculum ooloz acutꝰ: fed velox. 
Si oe maulicre ante partü excat ſanguis:durioꝛ erit partus, 
fi moꝛetur facilioz. J 
¶De ag inira mamíülaz, —— sapi. | 
[FS Hiffio ín vberibus aut vntuerfalis eft ; qm eís 
AT ſicut in alije nafcirur membꝛis exterioꝛbus ma 
iia complexio: emata ⁊ ſimilia:que intelli⸗ 
iR gẽtur:ſicut alias otviffenos meminimus. Aut 
— pꝛopꝛia eſt: ficut calidũ apoſtema qð nafcitur 
in ipfis ex coagulatione lactis:qð cr tumoꝛe ct 
doloꝛe intelligiturzouriae quoqs ⁊ ruboꝛe.Si ſanguis coa⸗ 
gulatus ſit:intelligitur ex duricie: paruo tumoꝛe:⁊ ſangui⸗ 
nite oum mulgetur oſtenſione.dixit Hippocra.hec maniam 
fignificare, Bale. enim eum verum dirxiſſe fatetur: non tas 
inen femper : fed raro cum fumus fang.cerebzum afcendit, 
Sliquaudo patitur mamille: et vna vel ambe contrabátur 
in grauídatione:vh figuificatur nocumentum fet?: vel aboz 
fus, Si vna contrabítur et gemini fucrint: vius aboꝛtien⸗ 
dus erit. fi ocrtra : mafculus, fi (iniitra: femina aboꝛtietur. 
aufa contrsbedi : quía fanguis minuitur ín venis:ad ma. 
millas tédens a menſtruis. Stem (anguis ab omnibus mẽ⸗ 
b:ís ad vuluam oefcendit pzopter laboꝛem nature ad er peto 
lendum fetum:crgo 4 2 mamillis.liquando patiũtur vule 
nera m grauidatione:duriciem:doloꝛem figaificitem in ges 
nibus Tcoxis:oculis:ſicut HHippocra.dixit.auſa oolozís: 
quía fanguís augmentatus et multiplicatus in marmilis 
eum natura eum erpulerit:aut i inferioꝛa coꝛpoꝛis:aut ín 
ſuꝑioꝛa erpellít, €» ín mfcríoza:patiütur core ⁊ genua. fiin 
füpio:a:opbtbalmíam:7 paffiones alías oculoz patiũtur. 
ecpafftonibus coxaꝝ t pedum. — £apirtíitj. 
— Affiones in corís et pedíbus : funr ſcia:arte⸗ 
itíca:podaara.xcía oclo: eft in bácba. becenís 
paſſio in cócatenatione nafcitur cozaz. oíffert 
a paffione artetica:quía doloꝛ buiufmodt eft 
in coxarum offibus exterioꝛibus ocfcendeng 











S'o.lj. 


vías ad cocatenationem genuum;ec auqñ in calcaneum tín 
extremitatem pedũ.ab crtranca parte nafcitur aut oc büczi 
b? groffie ⁊ fanguinolétis:auttgroflis ⁊ pblegmatias in cC» 
Catenarionc corarum incufis. alíquando un concatenatione 
fua ieparantur core pzopter materie vifcofitatem:q9 fi diu 
mo:etur:pedes cõtrabũtur:⁊ claudicatio cõſequitur.pedes 
cnim non cibís reficiütur: er oposter. ende cótrabantur nes 
ceſie citzideo llPippocra.ín apbozifimis. Qui oolerinquit in 
coris ft doloꝛ fc pzoiógauerit: 7 cora diſcõcatenetur:neceſſe 
pes contiabparur ⁊ fi:£ bomo daudus. plurimum bocfit in 
partibꝰ finiſtris. Doloꝛ artencus oolo: eftz tumo: qui ín có 
carenatione membꝛoꝝ nafditur.aliquando tm concatenatio? 
ne pedis membꝛoꝛum: ſicut calcaneo: t maxime digitoꝛum 
pollicibus: et podagra vocatur.Si ín concatenatione tno» 
nnum c cubito:um fola artetíca vocatur. 'iiiafcitur aurem 
aliquando cõcatenatione marillarum 4 mufcalo:um coli 
epatis:fellis:ſplenis:vt caufa eius intelligi non poffit.££ui? 
cauſa concatenatio eſt defecta ad quam explendam ⁊ exten⸗ 
acadam deſcendit humoꝛum materia: vt membꝛa extendat 
€t eoꝛum ligamenta nimium doloꝛem ibi faciunt. Cau⸗ 
fa magnitudinis doloꝛis eft duplex. UVna:quia nerui c tia 
menta ſunt ſenſibilia: et materia cum in concatenationem 
membzozum deſcendtt nõ ato oíffoluitur propter ouriciem 
illoꝝ locoz: ct non babet vbí moucatur:« currat ficut mol 
loꝛa méb;a. Dui? paſſiõis pare ín doloꝛe eft peioꝛ podagrz. 
caufa: q: materia podagrica ín parua oefcédit mébza.i. pont 
cce quozum concatenatio parua eftzer materiam pze parui⸗ 
tarc fuí capere neq̃ant fi mulra fit: ende nimiũ extendũtur: 
t doloꝛ augmetatur, Si ocfcédat bec materia in maioꝛa .€ 
b:za:ficut coxas:diuidit᷑ in ipfas:etpote in magna nó exten⸗ 
dũtur:neq; ita doloꝛ magnificatur, Defectio 2catcenationis 
aut naturalis eſt: ex quo factus eft homorideſt initium fu» 
mens a parentela:aut ex laboze nimio cii fatigata eft ↄcate 
natio:ſicut multo equitata c aſſiduo quio pedum oeficit con 
catenatío: maximeq; pollicũ:aut etiam ep mutaticene.ſ.ex te 
nuitate nimia eiufdem concarenationis:aut er percufíicne 
locum incidente concatenationis 1n quã Dumo. oefcencütz 
aut q. in pꝛĩcipalibꝰ mzbas funt d adipfam expellũt:aut D 
pter la»oiem níimíum:ficur equitare multum zcoírum:qsc 
caafa buic moibo generando eft peffima:maríme fi poft f:2 
turitatem coi veniat. ende IDippocra. ín apbozfinis indc 
pueri ⁊ cunucbi non funt podagría : qð confequítur: quia 
coitu noa vtũtur.hec enim cauf3 prout dixi huius moꝛbi cft 
maxima.dixit Ba· ſuper hũc apbosíí-erfi eunucbi non coeát 
tamea noftro tempoze podasrisanr : quía raliter dietant vr 
:po:a bumo:ibus impleant:ſicut nimiꝰeſt potus « cibus: 
ebꝛietas:quies:⁊ ſuauitas: müdiíficandi co:pís negtigéría: 
que omnía fant podagre cau(a:fed pueros ntiquam vidi po 
dagricos:niſi ꝙ ootozem artericum m manib? fiue senibus 
babenrer vianitate pedum. "Stem IDíppocra.in alío apbo, 
paſſio podagre p'urimum mouetur m autumno vere Sa 
le.faper boc.in vere pꝛopter inoꝛdinatam dietam ⁊ groſſam 
ín hyeme accepram.vnde hũoꝛes ín eoꝛum co:pozib?aduna 
ti Cum veris tempus venerit liqueñunt: currentes mem» 
bꝛa pungunt:⁊ ín eis nocitiui ſunt:deꝛnde expellũtur ad oe 
bilioꝛa membꝛa buíc moꝛbo apparata. In autumno aüunan 
tur hu.multi ín coꝛpoꝛe pꝛopter fruct?multos ín eſtate com 
cftos:cum autem autumnus venerit: t humoꝛes augmẽta 
ti ſunt:decurrunt in membꝛa oebílía pꝛout dici. Zlüquando 
podagra eft ez parẽtela.verbi gratia. Si fint qucdam mem» 
bꝛa in coꝛpoꝛibus patrum oebilía : fiunt ínfiiije fimilia: qi 
membzoum fundamenta er fpermate funt facca.fperma zu 
tem in coꝛporibus huiuſmodi mírtum et cim bumoxbus 
bísiqut moꝛbi buiufmodi funt generatíuí : c fili? qui 0e Doc 
fpermate generatur:vtín buncmosbumincidat cft sppara» 
tus:quia enim pedes naturaliter funt oebiles: et fimiliter 
omne membzum debꝛle moꝛbo apparatum eft: quia natura 
bos bumo:es mandat ad (pfus: ideoq; cum mẽbꝛa coꝛpoꝛis 
fepe videris infirma:⁊ fepe hu recipi:intellige debinca effc 
oibus mẽbꝛis coꝛpis:⁊ ofbus ſuccurrunt alijs. ZU icuido co 
lozarteticus 7 podaara nafcütur ex triftíaa:anauftia: vigi⸗ 
lia:⁊ alijs anime accidẽtibus:quia humoꝛes ín — coꝛ 
i 


Ziber decimus 


po:s mou£tur:t in panc cócstenationem debilem mittum 
tur. Ciniuerfaliter autem oico: quia artetícus doloꝛ ⁊ pos 
dagra atq; (aa plurimum nafcütur cũ cibo ⁊ potu bomínes 
implentur:t quieſcunt:⁊ coitum fepe —— nimium: 
X maxime poit cibum. pcc autem membꝛa naturaliter:aut 
accidentaliter funt tía ende moꝛbus cft :aut 
fanguínoléta eft: exterioꝛe ruboꝛe:⁊ tumoꝛe:⁊ doloꝛe ĩtel⸗ 
lígeda c pulfatione nimia iuuamẽtoq; reinside actualiter 
füppofitezaut ecõuerſo.cuius oíeta fuit antca fanguinis gc 
neratiua:3ut eft cbolerica : £ ec nímío doloꝛe intelligitur;ct 
citrinitate coloꝛis: t paruicate tutnozís : ofeta infirmí cho. 
fuit generatiua⁊ iuuat res frigida actualiter fuppofitazaut 
mclancpolica: quà ex liuiditate coloꝛis eft intelligi: z duri⸗ 
cie:cuius iuuamẽtum eft res calida ⁊ humida füppofita.im» 
firmi anterio; dieta fuít cbolere nígre generatíua:aut pble 
gmatíca ex albedine colozís: c paruitate tumoꝛis:⁊ doloꝛis 
íntelligenda:fed tamen ín concauítate concatenationis ſen⸗ 
(3. iuuatur autem re actualiter calida fi fita : oícta ín» 
firmi fuit aut pblegmatis generatíua que oe vifcofo pble» 
gmate nafcitur, fi ín concatenatione mozerur: augmentat 
&roflitudinem « vifcofitatem eius: inde lapís gencratur: 
ficut ín vefica naſcitur:qð cum ita fit íncurabilis efr, Aliquã 
do nafcitur er materia quattuo: humoꝛum commiírta que 
oiuerfitate fignificationum inrelligitur:fed huiuſmodi — 
fionis durus eft intellectus.cuius cauſa muitifaria eft ficut 
diximꝰ:vnde oífficulter (amatur. potet te intelligere apo 
ftema nafcens in concatenatíone faniem colligere : quia pus 
miditas eíus eft vifcofa:cumautem augim ratur: vt caro cir 
cundans concatenationem ínfundatur:puftule generantur 
ficut ín co:pozib? hypoſarcam babétibus. Sí $o apoftema 
t tumo:in podagra dies moꝛet᷑.xi.ſtatim quieſcit:ſ inqui 
materia fit groſſa.Si enum ſubtilis ſit:minus mozatur.Ipe 
funt figníficationes moꝛboꝝ pfentíum quí in quolibet més 
bios funt interio:um, 


AC finitur pare nons theoꝛice. 
CL sncpit pare occíma tbcoxice oc fignís pꝛo 
n 


nofticis infirmítatum ad falutem : fiuc ad moz 
tem attinentíum. 
«X apítulalib:i decimi. 
De vilitate fignificationts nüciatiue f£ apí.j. 


De fignificatione plenitudmisconationebüoz Tapi ij. 
De ſignificatione pꝛopꝛia moꝛbi futuri:et paffione nuncia⸗ 
ua 


ti Capi.itj. 
De fignficatione tempoz moꝛbi apꝛ.iiij. 
De ſcientia acuti ⁊ diuturni moꝛbi Capi.v. 
De intelligẽda crifi ⁊ caufa eíus f£ api. vj. 
i cqua purgatione crífis veníat f£api. vij. 
ie ymeracrifi f£ apt. vit). 
gs diuerſitate oiei cretíce fm naturam numeri — 
une pit, 
De fignificatione nüclante crífim Capi.x. 
De figmfcatione particulari vel moꝛtem vel falutem poꝛ⸗ 
tendenti Capi.xj. 
De fianíficationibus ſalutis Capi.xij. 
De fignificatione qua falus vel mors infirmi poflit pꝛeui⸗ 
deri, * &api.ríij. 

«Lc vtítate figníficationis 

nuncíatíue, Capi.j. 

Ntellectus ſignificationum futura⸗ 








e rum rerum non mínus eft iuuatiuus: qᷓ 
Cow CT faire fisnificationem pzefentíum moꝛbo⸗ 
Ait rum:magifqs credendum eft poffe (uuare 

Mon cum oigníus fit fcíre, SSignificatío ergo 

 o-J d nuneatíua quedam mo:bum oenunaat: 
ea se 3.7 bec in ſanis eft cozposíbus:quedas fatu» 
tem mozbízaut moleftationem ⁊ peffimítatem:aut perditio 
nem:que tna ín infirmis coꝛpoꝛibus funt confideranda, Si 
€rgo medícus naſcituri moꝛbi ſit prouidus:bictam c medi 
cinam operatur; vnác moꝛbus curctur;c fanum coꝛpus fm 


fuí naturam cuſtoditur.Si vero intelligat: qt infinnus moy 
bum euadat: fit íneo medicando fidus ⁊ fecurus ⁊ folicis 
tue:;fed pꝛeuidens q: infirmus mozíturus fit; oc nulla ín co 
medicina fe intromittat. vnde magnum eft medico iuuame 
tum, Si cnim medicus puiderit moꝛteʒ:⁊ enũciaue rit:ama 
bitur abomnibus de fua mediana confidentibus fibi; c bos 
nar pic famam pmerebiturzin futuro mercedes babítur?, 
¶ De fignificatíone plemtudínis et 
oomínatione bu. Capi.ij. 

3Isnificatio qua nunciatur moꝛbus qualis fa» 
à Eam ms coꝛꝑibus fit venturus: quedam vniuerſa⸗ 
- lig:quedam partícutarie. VUniuerſalis:cuʒ vns 
fignificationc infirmitates nũciatur multe, bee 

22 Ajautem humoꝝ coꝛꝑis móftrat plenitudinem: 
eorundem coꝛrupti laris: vto indicio:vnum 
moꝛdum oftendit, Nos autem ín vniuerfali incipiamus fi 
gníficatione:que ín pumozum eft plenitudine ⁊ eoꝛum coz» 
ruptionc. Plenitudinis cauſa:multa cft cibi ⁊ potus quãti 
tas:exercitioꝝ velbalncos negligentia:multa quies z ſuaui 
tas:ex quíbus ín coꝛpe plures adunanturbumo:es dp diſſol 
uantur:zetfi bu.lli oe cibo natí funt laudabíli: q9 plurimum 
inuenimus in bomínibus po:os *— clauſos babentib? 
ꝓpter paruitatem humoꝝ que ab ipfis diſſoluitur.Boale.ſu 
per ſecũdam ptículam epidi.qui fepeínquir: ⁊ multo tems 
poꝛe multum labozauerit: z omni die in laboꝛem inciderit: 
⁊ multum bíbent:; labo: autem fuus nó ín ſuo tempoꝛe ſit: 
oiuerfi moꝛbi in cíus cozpe fnt generãdi. Peioꝛ erít moꝛ⸗ 
bust deterioꝛ vbi cbo.c vifcofum pblegma coadunantur:⁊ 
quo quãtitas € multa. i£ o:ruptio aüt büoz cr multítudie 
eft illaudabiliũ ciboz malos cbimos gcnerátium. oc db?tín 
co:pib? plus remanet d oíffolua£ Unde plenitudo i coꝛpe: 
aute £5 vaſa.i.penas:qꝛ vaía.t.2cauítas baz repleta ẽ:aut ẽ 
$mopationcs vᷣtutis. Que Pm vafa eft multitudo ẽ chimoꝝ 
ínter venas carterías implens cas pluſꝙᷓ capiãt z extendẽs 
ficut vídctur cum vtres bumiditate impleãtur:qð pturimũ 
£ft ex ſanguine ⁊ fpíritu, SSigmficatío eoꝝ:quia cop? appa 
ret plenũ: c vene fimiliter tumide ⁊ extenſe: colo: cozpis ru» 
be?:tact? calidus:neq; fuit in balneo vel aerccalído. bcc eri 
mouent fanguínem ín coꝛpus exterius ⁊ vene impletur vns 
de colo: fit rube?:c tactus calídus : pígntátur 7 emolliütur 
ectendütur alaurd : fenfus turbaturzaliquátulum memoꝛia 
grauat.aliqin etías fanguís fluit oc narib?.folutío eft vetris 
dieta fuit 3tca vnde plenírudo eſt oꝛta:ſomnꝰmultus:graui 
tas t doloꝛ ín capíte:quib? plenítudo co:pís fiemifica£. f. ca. 
que fim vafa eſt:⁊ eft fignificatio fanguínio: c fi ſomniauerit 
vide aía letificc£, ⁊ colo: fuít rube? plus plenitudo fan.cer? 
tificat. Plenitudo d fm cóparationem ett virtutis:virtꝰem̃ 
cft ocfccta: neq; valet ferre bu.cozpie: etfi fint pauci fentí£ 
in coꝛpoꝛe grauitas finc apparitióe plenitudinis aliqua finc 
doloꝛe c nocumeto. matería ei illa nó ez malís eft bu. IDec 
plenitudo aut ad cópationem cft virruris aĩate qua monc£ 
coꝛpꝰ.vñ grauaf nimiũ⁊ mẽbꝛa ourátur ad motũ:aut ad có» 
ꝑationẽ vᷣtutis naturalis vt a digeſtione ocfiazt abi qué bó 
accipiat:⁊ fupfluitas ín coꝛpe remaneat que vᷣtutes grauat: 
fi illa abũdantia adco cft multa:vt coꝛpꝰ impleat. Intelli⸗ 
gitur aũt er pigritia ⁊ grauitate t deſiderij cibi ocfectionez 
t videtínfomno quafi graue pondus babeat in collo.vꝛina 
cft índígefta:c fomn? ⁊ (udo: eft mult?:fed tñ fine ruboꝛe ⁊ 
tumoꝛe:⁊ coꝛpis erztéfione.pulfus $o magnus:q: chimꝰhoc 
faciens nó eft mult?:vt co:p? inde (mplea£ multus tf eft ad 
virtutis deficiẽtis copationem:vt cótinere nó queat. £o:ru. 
ptio bumoz:fi mali humoꝛes coꝛpis fm fanguínem ſunt:in 
tclígi£ ex fianificationio? illis: quib? plenítudo co:pís que 
fm vafa fuit : fed babet alia:vt in cozpibus coz bumiditas 
appareat:autcitrinitas:vene plene.pulfus oíuerfus parum 
babens maenítudinig:in oꝛe oulcedo fenti£, Sed tn q: fan» 
guis eft a comixtíone alioz bũoꝝ nó liberat ende bulco: il» 
lecti amarítudiez falfitate cõmiſcetur:⁊ etiã acredine.coꝛpꝰ 
febꝛicitat:⁊ aliq puftule apparẽt:dieta hoĩs calídat humi⸗ 
da fuit:ſicut carnes ⁊ res oulces. Si ctas fitadoleftentia rc 
gio ca: ⁊ bu.tps vernum magis certificatur ex ínanitióe efie 
fanguinis, Itẽ fi in fomno rem rubeã vídeat qucodosís fit 






Theoꝛrice. 


uafi dulcia comedit cim amaritudine:aut ficis 
furias rco ifta, fus pe fignificat.óes appas 
tcant fignificatur ſinochus: polegmones:variole:mo:bug 
sriatis :fquinátia : fanguinis (puta; c c narib? fanguis 

pe acopbtbalmíazemo:roys:t fimilía: que ey multitudi» 
gc fanguinis folent nafci, toignificatio alio, pumoꝝ talis 
cit. $1 co:po:í dominetur cbo.ru.co:pue ín colozem atrinü 
erit : aut rufum.defectio iuc virtutis: amarítudo in 
ose fentitur : punctura ⁊ ardoz in ftomacbo:abominanozan 
guſtia:vomitus cbolencus: « egcftio:fins;lngue ficaras: 
—— cõcauitas:rigoꝛ: viína m.fubtüis:pulfue — 
atq; ſpiſſus:puſtule apparẽt cholerice.dicta pꝛia cauc : 
⁊ ficca ficut Kant allia-c na ftursíG:cepe:finapio: € fimila. Sot 
tempus eſtiuũ fuerítzregio ca.⁊ fic.etas (uetus: magie Cer 
tificatur q: cpo.ru.cominetur. Si ín fomno viderit ignem: 


neratiua ficut caro vacamna ; camelína:capzína : melõgenia: 
caules:lentes; z funilia multus fuít taboz, c p venenofa los 
cà deambulatio:ãguſtia:atq; trifticia: ín fomno timoꝛ: fom» 
nía tímida:que viderit 7 rerribiliazficut res nígra ⁊ tenebꝛo 


fa ín vifu peflima.ín odoze ferída.ex quibue ommibue meld ^ 


€bolía certificatur. marímce fi etas fucrit ſenectus:tempus 
autũnus:regio frigida ⁊ ficcazque fignificatióes cum appa» 
rcant moꝛbos melácbolícos nüciant : ficut lentigines:moꝛ⸗ 
pbcam nigram:lepꝛam:maniam:mentis pauffionem: dura 
2 ata: :ekcosí. m cutis: varices;eleppan 
t135: q̃rtanas:doloꝛes ſplenis:⁊ tumoꝛes. XPbplegma cozru 
pti fignifica£ er pigritia co:pre:met[ duricia:mollicie:ſali⸗ 
ua oc 0:e effluẽte: multꝭ fputis:fomno nímio:tumose faciei 
grauitate capitía:mutationc cutís ín albedinẽ.defectiõe ap 
pctitiue virtutis t digeſtiue: ſitis paruirate:nifi falfum fic 
gmaꝛ:qð intelligitur:qꝛ ſalſus ſapoꝛ ín oꝛe fentiturzpule 

us us mollis: ztardus:vzína turbida: imfirmi dieta 
pblegmaris fuit gencratiua:ficut funt piſces recenteszfru» 
ctusz fimilia.z müdificandi coꝛpis negligería. marie fi eras 
fuerít ſenectus: ⁊ temp? byemale:regío frigida z humida: 
zin fomno quafi aquam currentem ocfüp viderir: aut na» 
tando vadit:aut iam viderit fiue muctp. certíficamus 






AM eunurafíc qualítates fant cozpís a naturalí 
Nw ficofuctudine fuí: certíficatur:q: mo:b? fit 
5 verurus:aut neutrü : ficut fl augmetetur 

Mj; virtus appctitíua: vel mínozeturnó ez có 

fi uctudine fu3:aut fapozatur nó pꝛius fa» 
pozata:aut bo:reátur pꝛius fapozata:ftue fit cb? fiue pot?: 
sut fi ocfiderct res calidas.fitr fi egeſtio fit mino: quantita 
tc cibzaur ante tpᷣs:aut poft aroff fit vel fübtilis mgra:vel 
atring; vcl putrida z fimilia, Stem fi v;ina plus fit quátiza 


, 


S'o.líj. 


te potus vel minus:rubea vel albazaut oiuerfe colozata: fut 
tiusve: groffazant putrida:moꝛas feu reinnas.oilrvetotub 
tus cricg fi augméretur vei diminuat᷑: c fudoz fi. maio: vel 
míno; fit oimerius in colo: ⁊ odoꝛe:⁊ meſtrua fi maioza vel 
mino:a fint vel omeríioza in coloze dp efie ſoleat:aut ſi nó ve 
niàr.fimiater ex emo:royde:c iomnus fi plus fit vei minus 
aut cokfucrudinemi ſuam cgredia£ , Simaliter fternutano € 
ructatiozemtüctio: atcp fputa ; auricularü qs putredo : ⁊ itio 
dem coitus fi pluſqᷓ folcat cõcupiſcatur:vcl minuat, Simi⸗ 
——— pigritia d nonfuerint cõſueta:⁊ ſi ſenſus coꝛ⸗ 
poꝛis deticiat.ſ copus augmétetur vcl minoꝛet᷑:vcil in aliũ 
coloꝛem mutc£:rubozem fiue citrinitatem:aut luiditatem: 
⁊ ſimilia.De re nõ naturali fi ſuã naturã in quantitate fiuc 
qualitate mntauer;t. Similiter ſoamia fi ſepe eiufdem fpei 
fiat vifa:fi cum videantur fomniás egatc£; c iterum obdoꝛ⸗ 
mienti cadem videãtur:homo in tua fanitarc nó fignificatur 


. pmanere. pcomnee fignificgponce:aut mozbü;aut ncutrü 
.Tunrtnüaantcs. qui aür bec oia accidẽtia pfecte cognofcere 


laboꝛat:bene cape porerit oe loco illo ui quo oe accidẽtibus 
oifputaut, 9 p5 aũt pec ola m coꝛꝑibꝰſanis perquiras:neq; 
itcrrogatócs negligas:qð fi fecere; vc̃tura coꝛpibꝰnõ igno 
rabis.soignificarióes Oc reb? c£ naturá peipiéde für be. sí 
q9 ſadoꝛẽ pana£ fctentem:fururá expectet te.qꝛ feto: hũoꝝ 
putredínem oftedit, ilr vana putida.fe.figuif.car er purre 
díne, Qui fe, 55 ci tuſſi ficca; c febus deceſſeris:tuſſis Yo p» 
máieritznüciáturvulnera ín auriculis pmanctia.manere aũt 
tuffim:matcriá ꝑmanẽtem oſtẽdit:q groſſa⁊ idiscftibilis €, 
Zermín?9o eiꝰm̃aterie cũ vulnerib?iolet véire fem p.i ds 
raucitatem patiat᷑ vocia:t ruboꝛem colozis cũ liuiditate mie 
xtum:elephantia deſignat᷑ futura.Si in coꝛꝑe carbüculi au» 
gmẽtantur:vulnera fignificant.fi slades:tumoꝛ ĩterioꝛ.Si 
quis oe moꝛbo acuto ſanabit᷑: ⁊ pꝛurigiem ín aliquo loco 
coꝛꝑis pariat; vulnera ibid futura po:tédunt. —— ſi moꝛ 
bus fuent lõogus.Si doloꝛ capits ſenibꝰ immoꝛet᷑:cecitas 
mania deſignant᷑.Si ein natura ocf.dar in digerẽda ⁊ expel 
lẽda iia materia:aut LocDos deſcẽdet:⁊ cecitatẽ faciet:aut ĩ 
cerebꝛi vẽtriculos:⁊ faciet maniofoa.fi vᷣo ſenibꝰdoloꝛ capitꝭ 
€ hemicranea fuerit catbaractas fignificabir.fi às ãte octcg 
cimices zutimufcas vident.catbaraccas poꝛtendit. Si tilla⸗ 
tioilla ex pblegmaticis fit hu.cuʒ ventof.rate: bí quoq bu, 
in lacertis "aciei cõcludũtur.et f1 malos in lacertos manila 
oefcédennt fict paralyſis Qui nimia doꝛmit·tionem babet 
ín coꝛpe:epilepſiam videt fignificare .oo:mitatio em ez oppi 
larione eft nerui:q̃ ne $tus tenfibilis € motiua putops pro 
tpc ad mẽbꝛa rráfeant impedit.Si yo mo:ctur hec oppilae 
rio:molliaes mẽbꝛoꝝ fiet..epilepfis.£ ui $0 nó b5 ftupo:é 
x affiduá vertigine : epilepfia.i.caducü moꝛbũ ett habiturꝰ 
qꝛ ftupo: eft oc pplegmaticis bu. t grofí;is onannb? co:piz 
⁊ vertigo illa er eüde eft hu.cũ cercbzo dñentur:⁊ vene eius 
inde ĩpleãtur.vñ bec vtracs accidẽtia farure epilepfie funt 
pnũciatiua.Si infantuli acutas fe.habuerint z »ftipatió 
vẽtris:vigiliaſq; « colo: coz erit ni. víndis vel liniqus:fpafs 
mug pnunciat᷑.Habẽtes mmiã plenitudin£:c ín capite gra 
uitatem:ín coꝛꝑibꝰ rurbiditatemzapoplená funr babituri, 
becois accidẽtia nó funt nífi ep plenitudine cerebꝛi oe hũoꝛi 
b?groffis:qui c augmérent veniéres ad cercbzí vẽtriculos 
oppilàt eos ⁊ faciũt apoplexiã.quoꝝ cerebzum patit᷑ er cafü 
vcl pcuffione ftatim apopleria patiũtur.in ccrebzo er trái 
tur neruus quí ab ipfo ⁊ nucba egredit; ende fenfus aufer» 
tur ⁊ mot?: dous ab initio doloꝛ ẽ ín capite ⁊ i pco:dtjs.c 
aür augmencabit métem erit pditurus Qui hʒ arauitaré in 
capite cá augmentet᷑ ſtupoꝛẽ eft paſſurus.Si ntillarioné bs 
ín toto coꝛpe:ſpaſmũ fignificarzq: plenitudinem neruoz fi» 
turã demõſtrat.Quibꝰ oculi (ár rubicüdi ⁊ groſi:⁊ tumo: ĩ 
facie cũ doloꝛe nimio i capite:frenefis poꝛtẽdif: q: bec acdis 
détía mõſtrãt onatioes fanguis in cerebꝛo:qð cü ipo implea 
tur ca. apoftemata gñant᷑. Vi triſtica 7 aĩa fufpidofs fine 
ci:melácbolia ꝓnũciat.triſticia em 7 timo: oe cbo.ni.onát: 
ſicq; ai oret cereb:o ifte bu. perea£ paſ.bec. Si js bs catar 
rũ:⁊ ſepe atq; multüzaut afina nũciat:aut piplemonis:aut 
vulnera ín pectoꝛe ⁊ pulmõe:maxie fi bó macer fit: t ſtrictũ 
pec? habuerit:q; catarrꝰ à cercbꝛo deſcẽdit p rou pul 
L1) 


Ziber decimus 


monem ⁊ pectus:quí fi fit groſſus canales pulmonie 
opptlantur: EA aa concur. Si acutus eadem memb:a pũ 
Sücur:c vulnera far. Zinliatio veniens fepe tub bypoci» 
dria:apofte:a in diaph:ꝛagmate futurum fignificat. Qui ín 
pleucefi faniem vt ſan. ſcreat: Cán diebꝰ.xl.nõ müdificát eme. 
pta fiunt; fanies em fi ín pectoze mozetur ad pulmoné con» 
Rui: « cito vulneratur ppter rantatem fue tube, Screare 
rotũdũ i plcurcfi potbytum poꝛtẽdu:⁊ fi fit cũ igtide aliena. 
tioni prinéte ccrrificaf alienatio eflc, Sí ds béat grautates 
im dertra pte fub diaphꝛagmate acp t cctéftonem:ba 
bebit epatis paf.cpar er in latere ifto ⁊ i illo loco poſitũ cft 
vbi fi q̊s grauitatcm fcntiat 2ftipariones pücturata acutos 
hu. vt apoſtema ca.ſigmſicat.Si egeſtio fit alba ycteríciá p» 
nunciat.cho.em̃ ru.nõ vadit ad coꝛpis inferioꝛa:ſed cũ fan» 
gaine mixta totũ coꝛpꝰ ꝑambulat:qð ↄtingit cy cõſtipatiõe 
fellis.Quibꝰf.cies ett tumida:⁊ fitr oculoꝝ palpebꝛe:pydro 
piſim ſigt:qꝛ vᷣtus digeſtiua cà deñciat nec potíir ad bcc ire 
loca vt digerat:tumoꝛẽ creat.Quibꝰtoꝛtura ⁊ doloꝛ eft circa 
vmbilicizn qs mitigat᷑ c pharmacia vclepitbimate vt cale 
factóc alio ve medicamine; tympaniã fignificat véturas, St 
quis faſtidiũ bs ⁊ abomínatóest in finiftra pte fub bypocüs 
dria vétofitazem:colicá caueat paf.q: egeſtio fi nó exit claus 
dit colon: z in ſtomathũ aſcẽdit:⁊ faftidium: t aboiationesz 
t vomitũ facit.colon em̃ inteſtinum in füuftra pte eft pofitü, 
cũ ergo egcftio nó exeat vétus neceſſe eft vt ip poc loco clau. 
dat.Si ds ín femozib? c in bancbis:srauitate € crtéflonem. 
babuerit : ín renibus habebit paſſſonẽ. Si in exterioꝛibus 
locís doloꝛẽ babuerit:expectãda funt — in exterio 
fibus locis.Si int? ſilr habebũt᷑ intrinſecꝰ. Qui mingũt vꝛi 
nam ficat litargirum piſtatum:lapidem in veſica habẽt. Si 
ardoꝛ vꝛine oru moꝛetur vulnera in veſica nüciátur t virga. 
Qui babẽt egeſtionem aim toꝛtura: ⁊ ardoꝛem in natibus 
diſſinteriam funt habiturkq; bu.cü egeſtione exeũtes cho⸗ 
lerici funt c acuti. Si augmentétur pꝛurigo t ardo: natum 
emo:roydas p:onüciant, $t p:cgnátes folunonemyentris 
atianturzabo:zfus fignificatur.s5i fang.in mamilla coagu⸗ 
atur futuram maniam fignificat, menftruus ením fanguís 
cum ad mamillam venerit: c virtutem ín lac mutãdi non ba 
buerit:ficc; in mamillis permáfcritzcalefact? i peffimá mare 
riam melancholicam mutatur: z cauſa manie efficitur:q: fue 
m? acit? cpüsitiu? ĩ cerco: aícedít. Si mulier macidiflima 
eft c cipit abo:ti£ ferus anteᷓ ingroceſcat:qꝛ fi mulier ma 
adíffima eftc ocípiat no ingroceſcit:vt fep? in fua fanitate p 
maneat:arofficies eft cũ ſanguis in nutrimẽtuʒ co:pío venit 
qð cü nó fist ⁊ fetꝰſine cibo remaneat:neceſſe € moziat:c'eü 
mulier ezpellar. Sí mulíer ín mamillis ouricié patiat doloꝛẽ 
mamillaꝝ:⁊ cox ꝝtgenuum atq; oculoꝝ:neq; ĩde aboꝛtien 
dus puer nungatur:q: duricia mamillaꝝ oc numia eft ſang. 
abũdantia:que cũ auginétarur:ouricics cõſicitur⁊ extencut 
⁊ natura illã abũdãtiam expellit ín hec mẽbꝛa:⁊ doloꝛem ge 
nerat.fetus nó aboꝛtitur:q: fanguís ín nutrimẽtum fut ſibi 
venit.Mulieris pꝛegnãtis menftrua fi currãt nó ex cófuctu 
dine fua:fet? eius nó cft fanus. fitr fi lacoe mamillis fiuat 
qð ↄtingit qꝛ nutrimẽtum fetus fanguis eft menftruus: q fi 
er 2fuetudie (ua currat defectõem fignificat f2t? cũ non fibi 
trabere valeat. Sí vcro nó müdificet mulier poft ptus moꝛ⸗ 
bus gñatur.ſanguis eim non exiẽs:ſʒ índufas efr malus. bo 
nus em puerum nutriuit:⁊ fecum traxit plurimũ: bíc fi res 
mancat apoftema ín vulua vel epate generar: altar fi fans 
gaís eft peffimus ín pdítionem poꝛtat. Vulnera habẽtibꝰ 
ex quib? tumo: naſcitur quí fubito occidat retroſq; funt vul 
nera:fpafinus nafaturus mõſtratur:aut tbctanus.fi antea 
fizaifi atur manía:periplemoniía:fanguis vel faniei egeftio 


vel pleureſis.Si erm apoftema eft in ppatulocerüificaturin. - 


firmus oc malís fibi futuris accídétibus, Sx fübiro íntus re 
deat:mouet matenam ad jdam membꝛa pꝛincipaua:⁊ pem̃ 
mos moꝛbos gñat.Si retro vel ín doꝛſo i spoeme Mant 
thetanus c ſpaſmus:qꝛ bec coꝛꝑis loca plurímii funt neruo 
fs. $5i atit matería fitín pectoꝛe 7 ín ipm circtdátib? faat pe 
riplemoní3 : pleurefim:iamet:1 filia, Sí materia ín ftoma» 
cbum ocfcéderít ⁊ ín inteftma:facit fanguis egeftioncm. Sí 
quis vulnera ín capite patiatur;locusybi vulnus cft emol⸗ 


:« locus oppofitus ſpaſmatur.Quecũq; mto: caleftát 
oti d co:xüdem oenüciant. Sir in quibufcüqs 
fudo;appareat bu.calidii in cifdcm mebiis fignincat, 

«2c fignificarione tempoꝛum B 

mo3bí, Sap.ütj. "AD 
Iximꝰ figtíóce mo:boe fanis cozpib? nũciãtes 
; Futuros. Opʒ 6 oicam? cas fignócs:q falute f 
ue pditócs.iirmie coꝛꝑibꝰſũt po:tédttes. scia 
d A aüt parü fignificationg:auc vlis cft aut ꝑticula 
ris.dtis intria otuidirur;autin mozbi rpís ſciẽ 
tiam: aut in acuti feu ofuturni mozoí oífferentiam:aur tn 
Diem creticã ⁊ cíus fignificárías. Nos ab vfi mcfptetes figni 
ficstionc de moꝛbi o:diemurtpe:q: tẽpoꝝ fcía maric eft nc 
ceffaria ppter ſtatũ. Heceſſitas becrpis eft ouob? odis. 
vna ci pzcuide£ furur? moꝛbꝰ c criſis:⁊ altera Pm tepame 
tu5 eft iñrmi.futurũ aüt moꝛbũ neceſſe eft pᷣuidere:qꝛ puris 
mi ĩ ſtatu moꝛiũtur:cũ poc mo:bitpe moleiti?fit ⁊ piculofi? 
aliqn ĩ augmẽto moꝛiũtur:in occitatióc nõ:niſi paſiõe aurcs 
rà ſuꝑueniete:aut oc peccato regimẽti incidéte, Tauſa pec⸗ 
cati aut ex parre eft infirmi ſi inobediẽs firzaut medici ĩi in 
regimẽtum peccauerit:aut mit.iſtri: ficut obiurgatione:cla⸗ 
moꝛe:infirnũ ꝑturbatione:⁊ exc motus impoꝛtunitate:ex q⸗ 
bus moꝛbꝰreũuertit᷑.⁊ plurimü ep moꝛbis ſalubꝛibꝰ.Si vᷣtus 
ocficíar moꝛiũtur.Si foꝛrtis fir pa.med cus pᷣuideat ⁊ nũcet 
Qq:mozbus in rpeftarus ſecedet.ſi vᷣtus derecta fit c vía «d 
ftatum nó fufficit:opcre medicus rei cõtoꝛtatiuã viriutis 
fm oictá t mcdicinà, Si mo:bus (ir moztalis: pudeat n.oꝛ⸗ 
té ãte ſtatũ $m q̃litatẽ detectõis. Aegimẽtũ infirmi ralc fizz 
fi in ftatu fuerit : fübtitierur dieta ne virtutem er cito impe 
diat: mo:bo nó repugnet. Sí moibus ad ftatü nódus puc 
ncrit;srofiiozcm cibi infirmo ops miniſtrare:ne rus oiflcl 
uaturvſq; ad ſtatũ. Tpoꝛa mo:bt unt quattuoꝛ:initium:au 
gmétum:ftatus:z declinatio. Initiũ inſenſibile eſt:q; in tria 
oiuidit;aut em̃ ín tps qð nó Dabetlatitudines: c ínfcnfibue 
eft:aut in tpᷣs auiotffinitío cft in trib? diebus:qð cflc verus 
in moꝛbis conftat oibus duís ratio nó recipiat:autín tpe ci 
mutationem fentíat intirmꝰ:⁊ nocumentü actíonis; quoad 
moꝛbus incipiat decoqui:vel digeri.hoc aũt tẽpus certü eft 
initiũ.Augmentũ € cũ natura ĩdpiat digerere mo bũ ⁊ moz 
bus augmentetur in foꝛtitudine ⁊ vᷣtutes oeficiát, Status 
e(t augmẽtum t cõplementũ decoctionis:qð cft cũ moꝛbus 
figitur neq; augmentat᷑: ⁊ moꝛbus moleſtioꝛ c periaulofioz 
habetur. Declinatio poft ſtatũ incipit cii accidẽtia fe figumt 
ideft nó mouentur:⁊ minui incipiũt ⁊virtutes pꝛeualent ín 
mo:bum: infirmiq; quieſcunt finiẽdo mo:bum. Hoc tẽpus 
tribus modis intelligit.aut em̃ ex natura moꝛbi:aut cx acct 
dentíbus cum cõcomitãtibus:aut cr decoccione z eíus abia 
tione, £c natura mo:bi res perqui üturzquib? coadunatis: 
mo:bus »fici£ ficut funt familiaria accid?ria, $bí gra pleure 
fis accidẽtia famil:aria:ſicut alibi dictũ efi: funr feb.oolo: gg 
pungítiuus:tuffis: c anbclítus, Si crgo hec accidẽtia ab ini 
tio moꝛbi nó minuant᷑:neq; augmẽtentur:⁊ co:p? grauetur 
ino:bus ín augmenco effe postenditur. Si virtus moꝛbi in 
magnitudine qugmentetur: 7 ibí tandem deñgatur: moꝛ⸗ 
bus ad ftatum afcendiffe ſigniticatur. Sí a quantítate pꝛi⸗ 
us babita minoꝛetur:⁊ quiddam leuítatie ⁊ quietis fenfcs 
rit infirmus:intendit moꝛbus eſſe declinatus. Ex accidentis 
bus moꝛbũ cõcomitãtibus:qꝛ in quibuſdã fe.doioꝛ capítisz 
in alijs alienatio mẽtis: ín alijs vigilie.⁊ alía hmõt:hec acci⸗ 
dentia cum augmẽtari videamus ⁊ moꝛbus augmẽtatur ft 
virtuoſe figant᷑: ftatus moꝛbi perpẽdit. Si vero minuütur 
ín declinatione foꝛe ocfignat. Ex defectione:ſi nó appareat 
aliquid digeſtionis in vzína : nec ín egeſtione: necin fputis 
moꝛbũ in ínítío effc intelligimus:cũ aütalíqua fignificatio 
decoctiõis appareat:zmo:b? in angméto effc eft itelhgédus 
cũ decoctio có moꝛbꝰ cft in ſtatu:⁊ ĩ occifarióes vergit 
Q9 ez dete infirmí:cleuítatc ĩtelligit᷑ Si mo:b? er piodibue 
fc.eft: pquíréda funt accidéria que comitant [tpe acccffióto 
t cíus augmétatióle:mino:atiors t defectiõis decoctõis:⁊ 
ctufde ablatióíe: c feftínarióie t moze: longitudinís ⁊ bꝛe⸗ 
uitatíe : t labozis fiue quietis : t equaliratíe in feftinano» 
ne C mo;3; longitudine ct bzenítate; quía fi febꝛis ante ſuũ 







; enti fignificat:fimose£ poft fuü tps: oc» 
; feftínet en (cd tamen opostet inquírí qꝛ multe ſe⸗ 
clinatio pe in ſua feftínanturzalie mozant. 
b:eo ante tempus In ^ , : 
inde opo:tét intelligi q: fi cb. feftinant ante tempus quo: 
acapere folebat :imtellgunt in augmeto effe: fi contra in 
occinatióe. &ugimétatio cft feb.in Lógitudime ct bꝛcuitate. 
Gi cif tépus ourarióís vcl augmentadi logíus eft dp foleat 
cficintelliges ín augmento effc; finautem in occlinatióc:ft 
equale in ftatu. Si fcb.naturalr feftinat: ⁊ tatũdẽ mo:at ita 
q feftínare ⁊ moꝛari fuum eq̃lia funr potes intelligere effc 
ftatà, Ex longitudíne quictis infirmi taliter ppedes:fi lon» 
gcquiefcat ínfirmus a fcb.c corpus a caloze müdificct ⁊ al» 
leuicturzin decunatiõe effe intclligi£. Si rpe ionis fc» 
biis quieti eft equale:⁊ ínfirmus a feb.oimifíug:neg leuita 
tem:neq; quietẽ fentitzín ftatu intendi£ eſſe feb. £D ps5 aute 
intelligi q: fpacii vniuſcuiuſq; boum quattuo; tempoꝛũ ec 
lógitudine c bꝛeuitate eft moꝛboꝝ:qꝛ tẽpus initi € augmẽ⸗ 
tiinacuta egritudine eft paruũ: c fimiliter ftatus ⁊ declina 
tionis.£ateria em bunc moꝛbũ generás eft ſubtilis: et ca» 
lo: fortis: vnde moꝛbi Oecoctío feftinat. 3 mo:bovo diutur 
no ſpaciũ hoꝝ. iiij.tẽpoꝝ log cft: materia emvn exit groſſa 
eft: calo: paruus: vnde ſit vt digeſtio ⁊ decoctio moꝛentur. 
deoqs diuturnus moꝛbus ín eſtate bꝛeuioꝛ eft cum eſtiuꝰ 
calo: ad coquendá materiã adiuuet:⁊ acutꝰ moꝛbus ín bye 
ielongio: ppter frigitadínt acris bu.congelátis ⁊ deco⸗ 
ctione rardátis. teftátur boc bzeuitas feb.quartane ⁊ quos 
tídiane ín eftate ⁊ tpe calído: ⁊ longitudo earũ ín hyeme et 
autüino ⁊ frigido tepore. Feb.autẽ fynocpovelicaufon:fudo 
re fuperueniẽte:neqᷓ; termina cõplente:diuturnitatẽ figni» 
ficat:q: multitudine materie oemonftrat. 

«KL Pc fcientia acuti ⁊ diuturni moꝛbi. Tap̃.v. 
— Tientia acuti vel diuturni moꝛbi neceſſaria eft 
ES 'Duab? oc caufis:aut er puidentia vt diſcernat 
vbi mo:b?finiatzaut er cibi infirmi o:diatóib?, 
Ex puídétía:q: paffio acuta fini£ ín otc cretico: 
oiuturna cũ egeſtiõe « folutióe:medicus Lacu? 
tàcgntudíne falute ínfirmí vel perditione nũciat in tpe crt 
fis. 3jn diuturna vo fm decoctionẽ « diſſolutionẽ:⁊ cu; aus 
fertur oecoctio: c mínozat « oíffolui£ virtus. Ex cibi oꝛdina 
tíonib? fic:q: em egrítudo acuta velociter venit ad ſtatũ:ne 
ceſſe cft 6 cũ fübnli dieta infinmt nutríat medic? ne natura 
infirmi ipediat ex digeſtõe aboz ad moꝛbo repugnãdũ. 3n 
oíutuma ifirmítate groſſos cíbos neceffe e fübmiftrare: ne 
er lógitudínc tpis mo:bí oífloluat virt?:cá tf ad ſtatũ pero 
ueníat:necefíe cft vt íam ſubtilis oetur cíb?;bacoe cà moz» 
bum acutü íintellígere maio: eft neccffitas. icut? cti moz 
bus cffc intelligit :cuius tépus paruü eſt:⁊moleſtationẽ ba 
bet, vii Hip.in apho. indiciũ indt oe mo:te cvíta nó pfectũ 
eft c certüin egritudine acuta.IDoc aũt dixit pꝛopter mole 
ftation£ ⁊ ſuoꝛũ accidẽtiũ duriciẽ. Unde ficur oc vita fpera 
1us:íta de moꝛte timemꝰ:⁊ ecõuerſo.Egritudo em acuta 
oꝛdinationẽ pabet in fuo acumine:eſt em acuta in vltimita 
te:cuíus termín? c(t ín tertía ecl quarta otezvel. vij. vel. ritj. 
aut.xvij. vel.xx. eſt quevocat acuta mutatiua:cuius termin? 
eft a.xx die vſq; ad.xl.⁊ ita nullus moꝛbus vocat acut?poft 
xl.dies finiendus:erit g diuturnꝰ:cuiꝰ termin? nó eft ſᷣm crí 
fim:fed $m diſſolutionẽ fenfui apparẽtẽ « materie oecoctío 
nem. Perditio ex minoꝛatiõe virtutis fignificat ⁊ ablatiõe 
decoctiõis.Quo modo moꝛbus acut? er criſi intelligat fi» 
mendus:⁊ cá oífiolutióe oiuturnus: cr fpecie moꝛbi «mo» 
tu fuo pulfü figura coꝛpoꝛis qualíratíb?:« cr reb? coniun» 
ctíe fiuc difiunctis:attẽdi debet er dicẽdis vel ex dictis. De 
fpecie moꝛbi ficut cauſon:⁊ vera tertíana:finocbo: 7 alijs fe 
bꝛibꝰ j apoftemata fequun ín vífcerib?:ficutfrenefizpleu» 
refi: períplemonia:fquínantía. Itẽ (unt feb.acute in ote ter 
tía finiende:jrtane vᷣo autũnales:vł bvemalcezmarie quo 
tidiane nõvere tertíane: bemítrire?fcb.l(pparios:calij moz 


tos 







bí pbleamatic vł melãcholici:moꝛbi funt diuturni nó cü ari 


fi fini£di. Immutatiõe mo:bí:q: fi velox fit motꝰ⁊ calo: fo:» 
ti: nocumetii grauet magnũ:⁊ oolo: toꝛt:tũc acut?mo:b? 
demoͤſtrak: ia »traríc fequun£, Ex pulfu;a: fi fit magn?: 


:io:q:fi in psima orc apparet mino: atio cariszocficcatio 
Aie utero colo:xts:aut in ruboze5:aur tn citrinitate. aca 
tum innmat mo:b6: fi econtra oruturni. £r rebus quidem 
coni&ctis fiuc dinunctis: intelgimus vt ex reb?naturalib? 
i.etate infirmi fua cóplenone rcgione ſua:que iũgantur 
cum fupzadictis:vt ftinfirmus fit iuuenis: cõplexio ci? calis 
da:tempus eítiud:regto c aer calidus: magie cft cernfican» 
dus moibus acutus. 5i infirmus fit (enio: ⁊ regio frígidaz 
tépus byemale fit moꝛbus diuturnus.Si figníficatiocs Ins 
tcr becfuerint mediocres: ⁊ mediocris motbus ínter acuti 
⁊ otuturnü fucrítzopo:tet vt ftudcas « inucftiges Das figni 
ficationcs: c ínter fozte ⁊ debile — — 
de acute egritudinis ⁊ diuturne ſcientia non faleris. 

¶ e itelligenda criſi ⁊cauſa eius. apᷣ · vj. 

Empoꝛa moꝛbi dixumus acuti:ſequit vt de criífi € 

ei? caufis dicamꝰ. Dico aũt q: ſalꝰmoꝛbivt egri: 

⁊ moꝛs funt cõmutatio ⁊ reuolutio moꝛbi:q̃ ouo 
aut in tpe paruo funt ſubita:⁊ ad falute infirmus 
oucennazaut ad mozrem Ocferentia, que ducunt 
aa :amicacé bone criſes effe dicunt᷑: que ad moꝛtẽ maic. bec 
autem ín acuta egritudine fuat »fideráda:aut mutatio pau 
latím in longo tépoze pꝛotrahit᷑ ducens infirma ad falutem 
que cũ augmẽtatõe ht virtutis: minoꝛatiõe mo:bi:fi pau. 
latím:aut peccade mutatio panlatim ad moꝛtẽ ducit:qð fit 
cumvirtus mino:atur t mo:bus augmencaf:bocautem eft 
cum mẽbꝛa confumunt ⁊ ſubſtantialis bumíditas coꝛpoꝛis 
congelatur:⁊ calo; naturalis extuꝛguit᷑.hec autemvtraq; in 
diuturna egritudine:aut er funt mutatio inter tardũ ⁊ ves 
lor ofueríat ⁊ ad ſalutẽ ducit: qð fit ci moꝛbꝰ ſubito ad bos 
nf reuertit᷑:⁊ poft paulatim mínozan incpit:⁊ vr/auen.e» 
tari quoufqs moꝛbus finiaturzaur mutatio intertardum et 
velor oucit ad moꝛtẽ:quod fir cum fubita moꝛbi reuoturioez 
infirmi virtue minoꝛatur:⁊ paulatím ad moꝛtẽ diſſoluitur. 
Hec duo in mediocrib? cófideranda (unt paffionibus:que 
inrcr acutum ⁊ diuturnũ mozbü babent, rgo fpecies cri» 
fis ſunt.vj.mutatio p:ima ad bonũ ſubita: ⁊ dicitur bona cri 
fis: fcóa ad malum ſubita:⁊ oiditur arifis mala.rerris muta 
tio mo;bi paulatiʒ ad bond: 9: oiflolutio: quarta mutatio 
mo:;bi paulanm ad moꝛtem:⁊ ðꝛ ↄſumptio ard finitio: qn» 
ta mutatio ſubita ad bonũ que paularim minoꝛaturvſq; ad 
ſanitatem:ſexta fimiliter ad malũ enm virtus oeficiat vſq; 
ad ꝑdẽdũ.hec duo vltima cõpoſita crífis dicunt᷑ Bona crí 
fis in ftatu egnrudis acute futcũ hu.ſubtiliant᷑:⁊ natura ad 
diſſoluendũ bonũ a malo mouet᷑:⁊ in expellendũ malti mo 
uctur c confoztatur vt a coꝛpoꝛe eijciatur. Mala crífis fimi» 
liter eft ín ftatu. cum nature pꝛeualeat moꝛbus: eft itaq; fi» 
cur dixit Balienus.crifis mutatio veloz et fubíta fuper» 
ueniens mo:bo p:opter ouriciem accidentium : ⁊ infirmire 
luctamentum oucens ad fanitatem vel ad moztem. Veloci⸗ 
tatcm o(rit motus propter caloꝛẽ: calo: er naturalis natus 
ralterfaat velocem mutationẽ. Duriciem accidentia t in» 
firmi otrit reluctamentü:q: mo:bus in virimitate ftatus: et 
vírtutis eft pofi? ex furoꝛe bumo:zü: vndc moꝛbus eriftit: c 
ex nature oomínatione ín moꝛbum vcl ez repugnationezvir 
tus em repugnat mo:bo vt eus vincatzzquoquo modo pót 
fc adiuuat vt materia (65 a coꝛpoꝛe erpeliat. Similiter mo:s 
bus contra virtutem pugnat: labozatvrfibi p:cualeat. Cũ 
autem virtus mo:bum fuperat:ft crífis bona: et infirmum 
ad fanitatem ducit:cum mo:bus virtute víncit:fit mala cri» 
ſis:et infirmum írenmít:&locatur autem crifis iudidum:qz 
boctempo:e apparet perfecto medico quo vtendum ſit in⸗ 
firmo er fcientia quátíratis mo:bi € virtute infirmi:vñ opos 
tet virtute infirmi inueftígare: q: multũ iuuat in ꝓunotticis 
futuris medícusznon autem ez ratione pt intellíci:fs pori? 
erperimetis ⁊ vífitatioib?mfirmi aſſiduis. Intelũgitur att 
criſis tribus modis: auter faentía rerum cum quibus vc» 
niat:aut ex factía in qua oie effe oebeatz aut er ſciẽtia ſuoꝝ 
figuo:um:ideft accidentium malozum, . 


¶ De qua purgatione criſis veniat. ar 2^ 






Z ber decimus 


fCientla rer ũ cum quíb? crifis fit ventura talí 
injrenda:cü ci virtus moꝛbo pualeatz 





Si fitin 2cauitate epatis:plurima crífis cũ vẽtris folutióe: 


vomitu:ſudoꝛe:mẽ vel emoꝛroydis erit, 3n fe. ppter 
spoftema fplenis:fi w finiftra partc apoftema ẽrit. Ma.ſuꝑ 
p:ímá parte epyo. vera caufon que cít ez pura cpo.plurimá 
€rifim faciet cà ſanguine e narib? effiuẽte.virtus ern calozis 
ín bac fcb.leuat (furfum fanguine: c diſſoluit atq; ventofita 
tcm gignit: vnde vene aperiütur; c crepan£:atqp materia ín 
quedá mandat memb:zazín quibus índe generant vel vulne 
fà vel apoftemata:vel nigreſcũt alíqua mebzaz qð contingit 
cum mo:bus non adco eft foztíe ; et materia eft groſſa:neq; 
virtus adeo cft foꝛtis:vꝛina aũt dara.plurimü auté poc ett 
ín mo:bís quoꝛũ crífis poft oies eft.rr.q: quicungs mo:bus 
poft oícg.pr.termínarur materie eft groſſe eel frigide: t ad 
digerendũ dure:vnde víqs ad.xx.dies moꝛat᷑ vel pius:dein⸗ 
de cam natura con in materíá in abquod membꝛũ ex⸗ 
peliít cam: vnde generat vulnera nigredinẽ vel apoſtema⸗ 
ta. Hec vulnera fi ui aliqua concatenar:óc fitvirt?ocfecta ⁊ 
ínfirm — ——— apoſte 
mata gignit. Si ín infirmítate infirm? laboꝛioſus fuent vel 
fi febzicitauerit: plurimá erít apoftema ín artículís, "tes q 
quoddàá m&»:07 fatígauerit antedp infirma fuerit:in iliud 
membꝛũ mo:b? incidet, ema ená ín mẽbꝛis naturali 
ter ocbilib? nafci£:ficuti in articulis, Si paffio fuerit ín cere 
b:0: aut naſcit in molli carne d eft i collo:fi mo:bi funt fuffo 
cadiles:aut molli carne afcellarii in paſſione pectozís 7 pul» 
Mort ⁊ — naſcit Legenden apu" 
ma fplenis vł epatis ſequẽtibꝰ:⁊ etii og. m 
Diog d fub bypoctidría ſunt.Apoſtemata itaq; peſſima me 
bꝛa in quib? nafcunt oenígrátia funt ín fc.d exviſcerũ nafci 
tur apoftematb?.cum his ommb? acutus finitur. moꝛbus. 
Qui aũt mo:bus cii quolibet iſtoꝝ nó ñinit:peioꝛ c» fucrit re 
dibít,Sí poft auriculas exeat apoftema ned fanie facit: re« 
uerfioné mo:bí fignificatzaut artículo: apoſtema Opoꝛtet 
guté intelligatur q: c mo:bus finíaF fine aliquo pcedentít 
fiuc purgatióc vel vulneribꝰ vclapoftematib? non debere 
te »fidere quin rcuerta£ Unde ops te foꝛtiter ftudere in ín» 
tirmi regimine ficut dicturi fumus in regimeto egrirudíne 
crcüino; Si cm becfeceris et moꝛbus nó fucrit fo:tís nó re 
uertitur. Si $0 moꝛbus fo:tís fuerit: c tu fm ꝙ opoꝛtet in» 
firmum bit rerens:rcuerti£:f$ nó foꝛtis:⁊ ínfinnus ocbilis 
fanádue erit.Ergo fi negliqas infirmi regíimentà: reuertif 
moꝛbꝰ ouplus d fuerit € nó curatur, 
meracifi, Tap̃ viij. 

Meracriſeos habẽda eſtin die determinato.i. 
(itj. v. vij ix.xj.xiij.xiiij.xv.xvij.xx.xxj.xxiit.xxvij. 
xx.xxxiiij.xxxvij.xl.⁊ poſt.xl.moꝛbus cum crífi 
10n finitur:ſʒ cii eg: ftíonib? t diſſolutionibꝰ. 
Dip.tamé oírít in pꝛono.qꝛ criſis in.xl.vł.lxxx. 
T.OT. veniat. rem dixit qꝛ infanti moꝛbus.vij.annis finta. 





tur:aut cü ad etatẽ perueniat. Sa.nõ dixit mo:bos creticos 


poſt.xl dies p crifimfíniedos. bo eim mot? eft rardus ficut 
trífis motus:d eft poft.rr.nó eft velox velutíante oícrü eft, 
Vigĩti 6 cretici ſunt dies vſq; ad. p venientee:c ibt fe coms 


plentes:dies in medio pzetermíffi non funt cretici cum cri 
fisin cis non veniat; vcl fi cueniat rara cft; eſtq; mostalie: 
aur mo:b?rcuertit pcío: dp fuerit. piaüt dies crenci ĩcipiũt 
€x quo infirmus mutatione fuarü tcntit actionum; t cozum 
nocumentiü, Pamones mulierũ que poft partũ eis vemũt 
a die parturiendi: ſicut Hippo.dixit inapiunt. Rotes cretici 
quattuo: modis diuerſant:ex fpiflitudine criſis in ipfis vc» 
niẽtis ⁊ raritate.Scðs modus er nücio cretico indicatiuoz 
qͥ nũciat rcs poft fe futuras fic poſſe e£ Lern?cy bonitate € 
malignitate lua. hnart?er vt. rc ocbilitate. Spiflitudo fie 
ucrantas; q; funt quid dies cretíci ín qo? enfis fcpe acci⸗ 
ditzz funr ín quibus raro venit: ct funt in quibus fit ct ves 
ni medi in quibus venít ſepius diuerſantur.ꝛiij. 
fpífíandi gradibus. Pꝛimus gradus cft. vt). vel.riit Secun 
Ej. wel.kvi). t. FE Tertius.xj.xvij.⁊.xxj. Quar «t 
xvitj. Dies ín quib? raro vemt criſis ín qtuoz diuidunt᷑.ꝑꝛi 
mug. vj.fcós. vis). tertius. cv j.quarrus. rir. O^ cdiocris criſis 
eft.ríf).cv.rrui). xxvij. iuermtas oicí cretice ep nuncio fic 
foꝛian poft fc ventu;ezvt cum dies indicatiuus quid in die 
cretica indícatiua poft fc ventura venire ocbeat nunciatz 
vtpote dies Qrta nunciat qd boní er crift ín. vij, veníat: cdd 
malignitatis in.vj. Uerbi gra.ft in quarta à árbonc fi» 
gnificationce:ficut ínvzína coctiones:digeitiones:⁊ cozpo» 
rís ínfufióes 7 gutte fanguinis c naribus effluentes:⁊ ocfi 
deri) abi excitatiões:ſomni den: ⁊ bonítas mẽtis fit cõple: 
mentü moꝛbi in die.vij. Si vcro male fint ficut animi ocbili 
tates:⁊ extremitatum frigimdines:fudozs diſperſiones:in 
firmi grauitates: moꝛs infirmi erit in die.vij.dies.vij. nuns 
ciatiua eſt.xj.xj.xiiij.xiiij.xvij.xvij.xx. Diuerſitas diei cretice 
in bono ⁊ in malo cft; quia quedam crífis eft bona ⁊ fiducia. 
lis c ccrta: v bona crífig eft cum qua moibus finitur anteqᷓ 
figmficatio occoctióis minuta fuerit t malis acadétib? cae 
ruerit que timenda funt:ficut tremo: coꝛdis:doloꝛ in pꝛecoꝛ 
dijs cum alíqua eft purgationc:ct antc fc bonus nuncium 
habuerit. Di dies inter fc fünt pꝛioꝛes ⁊ potẽtioꝛes.pꝛioꝛes 
bis omnibus. vij..xiiij. habeniur:poſt bos in bonitate funt 
iitj.xx.minoꝛes bís in bonitate.xj.⁊ poft hanc.xvtij.xv.xxj. 
poft bos.ín.ett aucem oíce in qua cus criſis veniat eſt mala, 
£vrífis mala cft quam non pzecedunt decoction s ſignifica⸗ 
tiones:⁊ acadentia funt peſſima:magna ⁊ mo'cfta.v.vj.rij. 
poft bas.ir.poft.rvj. c. rir aD fuerfiras crifis ín virtute ⁊ de⸗ 
bilitate cft:q; eft quedá dies cretica q arculádo currit:que⸗ 
dam$?o non arculádo currés.£Circuládo currée q̃dã fm.iitj, 
cóputa£ vt.iíi) vij. rj. ruti.c vij.xxj.xxiiij. ⁊ hoc oꝛdine vſq; ad 
rLficut oíat Hip.termini inquit q poſt.xldies:circulãdõ.xx. 
ſunt dies:vſq; ad.cxx.cũ aute ex. tráfeatzoeficit virtus quas 
ternarüj:virrufqs cretíca tráficin. vt). «cric e cum. tíij.z. vij, 
circulantes ipfe funt foꝛtioꝛes et motu velocicꝛes. Dies 
autem cretica que nó círculando currit: eft dies (lla que in⸗ 
ter quaternarios currit:t eſt.vij.quoꝛũvirtus curritvſq; ad 
xx.quos cum tranſeat non eft vírtus ín cía. $5í autem ſit:eſt 
debilis.Cauſa aurem diei cretice in.iiij.⁊.vij.foꝛtioꝛ « velo» 
cioꝛ curíus eft lune: cü cm ftelle motiuc om. nii céftruécogz 
⁊ deſtruendoꝝ iuntin mũdo caufc:z vnaqueq; bag babeat 
p:opzieraté p fc ocftruendi ré fine altera:et luna babeat pꝛo 
—— ſignificãdi rem velociter ſe mouentem ⁊ cõuertibi⸗ 
: £ illa rónc velocitates babest cum omnibus alijs ín có 
uerfione t moturerum p:opter vicinitate fur arculi ín mun 
do imferío:í: actionefqg fue in vnoquoq; appareant menſe:⁊ 
plurima coníungunf cũ fole: ⁊ cum ínter fec folem gradus 
fint.clv.t fua figura fit medía q̃dratura:qð ín quarta oic eft 
fuc apparitionis. ^3rem cum actioncs fue fint debiles:in il; 
lo tépo:e cü ínterfe ⁊ folem gradus fint.rc.« tc figura ei? 
quadratura vocet : « quía inter fc ⁊ ſolẽ quarta pare eft cír 
culi:qui ín ote. vt).eft a coniũctiõe ſui:⁊ acricnee eis ín boc 
teimpoze fint foꝛtes:cũ inter fe ⁊ ſolem.cxxxv.ſint gradus: € 
fígura fuí tres partes fint circuli:⁊ bocin.rj.fit oe a fui có» 
functióe: t actiócs ei? ocbilioxs fint pꝛioꝛibꝰ:cũ ínter fe et 
fole. rrr. fint grad?: t ei?figura oinovocaf oppoſita:qð eft 
ín ote qrtadecima: ⁊ figura ei? eft pfect? circulus: actióefqs 
€i? fo:tes ſint: ⁊ filir cũ ab oppofitióc folie ꝑ.xlv.gdꝰelõget 
cxxv.mutat fuas acríóce circa rerum mutatiócg 


Theoꝛice. 


bie quarta eft. cum luna inquã ín bís pfi 
E —** —* bonum ⁊ ꝓſperũ in ſignatis fcd 


fatur 2 ER una o 
P ocmtido agunt. Si aũt nó pfperct facit malũ ⁊ 
per eta tioné cũ acut? fit moꝛbus cui dipins eft vclor « có» 


mo pit ; 
uertibílis motꝰ⁊ cá mo:bi fit nó pfperitas lune in oztu ínfir 
smítati poc: üt ↄtingit a locono pfpero elóge£ luna cũ qð 
fit ín cpib?mo:bi c ↄfoꝛtat moꝛbi motꝰ:⁊ boc eft i oic. üitj. 
si aüc.rc.elógcÉ cradib?:c figura ei? eft ddratura oc loco 
nó pfpero:cboc eft in oic. vij. cofo:tat vírtus infirmí: ⁊ fitr 

u$ eft cius cum aloconó pfpero clonge£:ficut cutn cur 
fus eius elongc£ afole:c itide morus moꝛ:di cofoztaf ín vna 
quads oíc.iít).ct fignificatio c? (n media eft quarta: € fi cur 
fus cius fit p.vtj.fignificario ci? crit in quarta. Zerminꝰ aũt 
ante.iítj.vel. vij. veniens qo raro cotingiídeo cófequi£: qz 
aut natura inftimula£ c cogit vt ante quartá c. vt).frat ter^ 
mín?: aut ot minut᷑ enétu nature ad cõplẽdũ terminn qut 
iã incipit eſſe. Cã inſtimulãs € cogẽs materia fo:títudo eft 
tno:bí:velocitas fuí motꝰ:ſubtilitas materie: caloz aerís: c 
alíqi 2tigit cxerroꝛe regimeti cibivł᷑ medicaminũ calidoꝛũ: 
er ira feftina£ arifis: qͥ aute ppter banccaufam venit Ds 
ura 7 molefta accidẽtia Et fi bec caufa eft in moꝛbo cuius 

(neat ad falute ficuificatio:crífis non pfecte venit:et re» 
uerfioné mo:bí ſigt.ã minus cópetene cueniẽs nature vt 
non faciat criftm cum oebuerít facere: aer eft frígidus quo 
patura cótrabi£ ne mo:bus oígeraf ⁊ erpellat:aut peccatü 
rcaimenti:ant oc inobediẽtia infirmi:aut de eius miniſtris 
garrientib? c ad ſalutẽ fibi non obediẽtibꝰ:aut infirmü mo 
uentibus, virmatura deſicit c reuerti mozbus, llboc pecca» 
tum fi ſit nagnũ: ⁊ fignificatio moꝛbi pertineat ad falutem: 
moxbus reuertít « elongat. Si auté cum mala fit fignificae 
tíonc:fcftinat ad moꝛtẽ:ſed fi parti peccet ⁊ fignificationes 
bone videantur: bonitas criſis ocficitet minoza£, Si pec» 
catum fit magnü:fignum 90 bonus: e'onga£ moibus: ſi 
alíqn nó fit fo:tis:fed peccatũ fib fuperuenit: infirmus pe⸗ 
rit. po:tet atit intelliaícrífes antetépus feſtinãtes:qꝛ ba» 
bent fo:títudínes:ops item íntellíai q: quartanarij t ſepte⸗ 
nartj cóputari debẽt duobꝰmodis:iuncti.ſ.⁊ feparati. Jun 
ctí:p:imus quartanarius cum ſcðᷣo.Cum cimi finitur quarte 
bícinumerue: cab ipfo incipíE:fiunt.iit].tunctí cum.vij.⁊ fi» 
militer.rj.cum.pnitj.quí ab.xj.ſunt quarto loco:⁊.xx.cũ.xvtj. 
q:eft quartus a.xvij.c.xxxiitj.cum.xxxvtj.⁊.xxxvij.cus..qꝛ 
eft quartus ab ipio. Dies autẽ quí computãtur iuncte ſunt 
ter ſeptem. ⁊ vnus ⁊ vígcfim? dies:quia eft ſeptimꝰ 2.rittj. 
Qui computantur fi im z eft fecundus feptenanius z 
q: am pz ímus fappute£:incípit ab.vit). c ſimiliter xxiiij.ſe⸗ 
paratura.rr.cum erii compute£ vías ad.rvt) incipit a.xviij. 
vías ad.xxj. enaríus pimus feparat a fcóo:eii enímve 
niat ad. vti. íncípit ab.viij vᷣſq; ad.ríitj.c fimilirer ouo ſepte⸗ 
naríj quí (unt poft.xr.computátur feparatím a.xxvij.vſq; ad 
Frriíij.z boc modo coputan£.víj.c. iiij. 

¶ TDe diuerũtate diei creticePm naturam nu. 


meri ⁊curſum lune. Tapitu .ix. 
—— oꝛdinationẽ totius huius libꝛicum videri⸗ 
61A | mus:hoc capitulũ non plenus neg; planũ effc 
F introducẽdis: placuít id ſubſequẽs intromitti 
vxt planioꝛ oaref introducẽdis intellectꝰ:vt ci 
t 2x3 fud fupenus qualiter antíqui ⁊ dp acute fenfe 
rint expoſuerim:id pfequatur quomodo 2 d plane fentíant 
moderni eT Dies cretica ouob?eft modís:aut em laudabi 
lis eft c fismficatiua falutt: aut peſſima:⁊ nó venítenfis m 
ca:t fi criſis veníat mali fignificat. Des laudabilis Littj.v. 
vij .ix. x. xiitj. rvtj. xx.xxj. JIaudabilis.ij. vj. viij. xij. xvj. xix. bo 
rum dierũ criſis eft mala:qꝛ motus qui inter moꝛbũ ⁊ natu 
ram in his diebus eſt nõ ex natura eſt:ſed ex virtute moꝛbi 
naturam cogentis:⁊ p:opter bonam fignificationes: moꝛbi 
figuíficatreuerfioné:fi malam fignificationé pabeat: moꝛ⸗ 
tem appiopinquare ocemonftrat. Dies.xiij.⁊.xv.ſunt inter 
bonum 7 mali medíocres quos poft tn loco ſuo oícturi fu» 
mus. Dies bona quedã crífis eft pꝛopꝛia: quedam $o eíus 
nũcia.q̃ vere criſis:ſunt funt.vij.ir cp. rp).nunde eius.iiij.xj. 


poft bas. v.tr.cvt)-poft quas.ii). c. rvitj. aliquando til in die 








S'o.1titf 


cretíca venit nnuciaz et eretíca dies in nücia:caufa eft eof 
fitudo materie ouricieoc leuitas:ſubtiutaſq;.Si em̃ mate⸗ 
ria fit grauis: tardat motꝰ:et dies cretica pꝛeterijt: venitqy 
in die — que eam fequitur. lice illaudabilis peio: cit 
fj. ⁊ poſt. vj. huic vicinatur.viij.cauſa vñ.ij.ceteris fit peiozz 
q: materia eft cruda: non cocta:⁊ nondũ incepit eam dige 
rere natura:neqs cam fübtiliare poteft ante quartam dicm. 
Eum antem accidentia videri: ſignificationẽ antc mate 
rie Decoctione íntelligae nature diſturbationẽ: ⁊ hu.in ipas 
coactiones:cum fua acuitate:c fua peffima qualitate; vnde 
non laudat Hippo.ſanguinẽ in fcbzib? die.ij.effiuere De na» 
ribue. Dicit etiam qp malum ſigniſicat.vj.dies: oefectiones 
nature; et moꝛbi foꝛtitudinẽ fignificat: q:.vj.vt).cft viana. 
fum auténatura virtuté non habeat:vt ad cretícam perue» 
niatzfüi ocfectioné:4 (n ipfas figníficat oominanoné. £ aufa 
oiucrfitane ymeracrifcos ouobus eft modis: aut em̃ cr ot^ 
uerfitate numeri in fezaut er curfu lunezaut ez luminís acce 
ptionc afole.£r numeri diuerſitate tribus modis, Spam?z 

: caufa numerandi eft numerus. vnũdo elementale cft cau 
fa numenzIBumerus em nibil aliud cft p collectio vnitatis. 
Vin eni eft magis ꝓpꝛiũ imparitatis p pantatís:q: pala in 
uenim? ímparitate ín ipfo. "dar oin duas equales diuidik 
pnitates:duo em due eq̃les funt vnitates. Imparitas ſepa 
rat fimilia:in nitate ergo imparitatẽ inuenies que ſibi eft 
pꝛopꝛia.vnde fi vnum iplicemue ín fe —— Verbi 
raris. Unum multiplicatũ femel ín enum ideft vnavice cos 
putatum non fc erítzfed in fui natura íntegrum criftít. Pa⸗ 
lam ergo cft ge vnum lincare: t vnum naturale: c vnum fu» 
perficiale:c vnum cozpozale: c vnum per fe non oiucrfifica» 
turned; mutatur-fi autes femper multiplicet ín fe nunc fe 
— — eft ergo vt augmentetur:ſficut par nume⸗ 
tus. Imparitas ergo parítatis eſt ꝑpꝛopuoꝛ ¶ Secundus 
modus cft qyenítas copofitionie cft caufa impariũ ⁊ pariũ. 
Item impar caufa eft oinifionís pariũ ⁊ imparíü: qz impar 
eft oínifus in ouas —— imparẽ ſcʒ diuiditur: 
4 par non ſimiliter:qꝛ fi diuidat᷑ in ouo ſimilia diuiditur: fu 
ue para fiue imparia fint:ergo par numerus paríum ⁊ im 
parium ínfimul diuidendo:ũ nó effe caufa probatur. Ende 


imparẽ fibí numeri vicinü tungam?.Litj.fitait. qrernari? 
aüteft jdrágulus.ouo em i ouo multiplicanf:logitudo em̃ 


2o. d € 


eíus oíuerfantur lonaitudo.tj.c latitudoaiij. Imparibꝰ er» 
go dignius vnitas cõnumerabitur:⁊ eius paria numerabi⸗ 
lis rei compofite plurimuʒ ſunt cauſa:qð cum fit: neceffe eſt 
vt quecũq; dies cretica ín imparibus co dif ad per 
fectionem fecurítatís nos deducat er fua foꝛtitudine quá ot 
ximus:qꝛ paribus diuiditur:⁊ imparíbus: q3 paribus ſolũ 
non attribuitur:aut enim ín. paría tm̃ o(uídirurzaut in. im⸗ 
garía. vnde paría per fe non adeo funt perfecta: crífis ergo 
pariattributa numero er fuí imperfectióe no ita reddit mos 
fecuros. Ande dixit Hippoera. Quecũq; crifieém numero 
fit impari: ſecurioꝛes qᷓ in pari nos reddit. T Diximus 
pꝛout opoꝛtuit de toꝛtitudine et debilitate bref cretice fm 


Liber decimus 


numerü opʒ ergo dicat᷑ vnde cadé cretica $m curſum lume 
diuerſet iiio ergo friũtq; ocs pbi  confirmát; qꝛ ſol € cc» 
teri planete cauía fnr ↄſtructidis  oeftruciionis iſtius nrí 
tnüdi infeno;is:f5 ti fo:tío: ⁊ ftabilio: « recrio; atq; mura» 
tabilio: ín pía cít fol, Scim? em cp veris; eſtatis: autũni: et 
hyemis ipfe folus ⁊ non alíus caufa fit; in acrion;b? rerum 
Que p ca ñunt.i.generare animalia que elementoz fünt pá» 
rco; c eópiere fructus in ſuis actoibꝰ⁊ pfecrionib7; niou. re 
ctiá ipa aiaua idé facit ad coitü vt prmancat genꝰſuũ:⁊ alias 
res que vniueríales fadunt actiócs, Iterũ actiões lunc in 
bo: ſubſtantijs quas diximus funt magne:fed rp minoꝛes 
lolis actõe:etem̃ pofterio: eft ín o:diaríoe:q: o:diatióes me 
fii p ipam funt  actócs fue i pífcib?mans funt apte.Quic⸗ 
dd em fadta fole accipit: qꝛ lumẽ ſuũ nó eft nouũ nífi a fole 
ſeparet᷑:neq; illuminat᷑ aliqua pars tpfius nifi d a fole con? 
fpiaturzlumen vo totũ fuum perdit᷑:cum inter ipfam « ſolẽ 
vmbꝛa terre opponit £2 ia ergo actio fua vidc£ eflc Pm quá 
titatem que a fole elongat᷑:lumẽ cius runcimple£ cũ oppo? 
nitur fibi:medíatur cum quadrat: ocbilíus vo cft tertianũ 
Q quartanũ:debiliſſimũ 9o eft ſextũ nouelũ cũ poft oifiuns 
cionem apparcatabfcófus q: lumine folis eft opertũ OMa⸗ 
gnitudo ergo1in fructibus:⁊ mouendis ad coitũ aĩalibus: € 
menítruo:ü curfibus Pm diffinita tépoza cófiderat: fimili 
ter cpílepita circula z multa alía que Pm qp a fole íncípiunt 
elongari funt Dabéda. S»al3 ergo fit intellectui: qꝛ lunaad⸗ 
iutozto folie indigeat:ſol ar nulli?necefüiraté babeat: neq; 
lune:neq; ccteroz planetaꝝ: nullà em poz fibi põt obiuare 
in eſtate facienda cũ noftris capitibꝰ fit oppofit?:nce in frf 
goꝛe faciẽdo cii currar oeclínádo a pzíozi oppoſito:nec in fa» 
ciendis téperans tempozib? f. vernali; ⁊autũnali cũ curfus 
fuus téperct. Ginde pbi ſolẽ imperatoꝛi affimilaucrunt:lus 
nã fco ab impatose ceſari:ꝙ q: iter nos ⁊ folc oppofita cft 
poffe ſuũ in otbus bís mundanis coꝛpoꝛibꝰ neccfie eft exer⸗ 
neq; tn inbacoominatióe ceteris planetis c(t dignioꝛ 
qꝛ eft fozt02:fed qꝛ nobis cft vicinioꝛ.Bec ergo caufa cft ne 
ceffaria vt omnísree müdana er o;dínatióe t regimẽto fist 
lune:c $5 (ui fimilitudin£ fe habeat.Que ergorcs lunan fi 
miüitudini magis cft appeteda vel apráda d ipfa natura: fi 
cut em luna a fole accipit luce c ſibi aſſiłat᷑:ſic c naturaa lu 
na fibi coaptat᷑. Diuerſtas ó oíci cretice Pm luna eft dicẽ 
da. IDecauté oiuerfitas eft multiplex:qꝛ luna a fole figuras 
octo accipit d magne fünt « aperte: fed Gttuo: cereris (unt 
fo:tío:es capertío:ce in ſuis 3crionib?, Una cũ bicoꝛnis ap 
pareat: c ín ofc quarta. ScOa cü foh fit oppofita ⁊ lumẽ ſuũ 
cõpleat:qð fit cü inter fc ⁊ ſolẽ.cxxx.ſint gradus in.xiitij. Se 
«unda oíe tertia ⁊ quarta cũ pꝛimo ⁊ ſcðo a fole quadretur. 
Pꝛimũ quadrat eft c medie lune cõpletur lumẽ:⁊ oꝛien⸗ 
talis eſt. Hec autẽ eft cum inter fe ⁊ ſolẽ a parte oꝛientis.xc. 
funt gradus: bocín (eprímaoiefit. Scóm quadrati cft cá 
lumen cópletur medíc Lune t eft occidétalís: qð fit cii inter 
fc t ſolẽ a partc occídétt. kc. funt sradus:boc aũt eſt.xxj.die. 
Scd tfi cum oꝛiẽtalis eſt:foꝛtioꝛ ⁊ apertio: eſt:qꝛ ad fui com 
plementü tendit:ergo obſcurioꝛ t debilioꝛ erít'cum occíden 
talíe fit qꝛ ad ocfectionem fui vadit: et; ppter bocfit ſepti⸗ 
ma dies foztio: ín mo:bo d.rrj. Sic ergo be ſunt q̃ttuoꝛ fi» 
gare lune quae foꝛtioꝛes c apertio:ce diximus cffe: ct idco 
pꝛiuatioꝛes funt o:cí cretice ⁊ non nũciatiue.Alie 9o Qttuoz 
figure que p:ocibus funt debilioꝛes in virtute: Pꝛima eft: 
cuim medi fit inter ſolẽ ⁊ pꝛimũ quadratü a partc oꝛientis. 
plv.fant gradus Teſt in die tertia. Scðda eft cum inter fc t fo 
lem ⁊ pꝛimum quadrati a parte ocadentis cum lumine im 
pleatur quarza ſui:⁊ funt inter ípfum « folem a parte occi 
dentis.xlv.gradus:et boc eſt.xxiiij.die. Tertia eff cum inter 
figaum oppofitíóis fit c paimti quadratii.i.lósc a fignoop 
pofitióre er parte meridiei.lxxv.gradus:⁊a fole ex parte me 
ridiei lxvij fint gradus ⁊ mediũ:  boceft in die.xj.Quarta 
cam mter fignum oppofitióis t fcóm quadratum fit.ilons 
ge a figno oppofirionis a parte feptétrionís.l.gradusg: eta 
fole ex eadẽ parte.lrvíj.z medi: c poceft in.xvij.die cõple⸗ 
tis lune figurationibus.3Reftat vt dicamus que foꝛtioꝛ fit: 
et d oebílio:: « que mediocris.£um;ergo luna in pamo qua 
drato fit ſolis:aut interfolé ⁊ bocídem quadratü aſcendẽs 


ín orientem fit foztío: (n figníficatíone:c altioꝛ « tutioz. £c d 
autem in fecundo fitzaut inter folem: ⁊ pocidem quadrata 
ocfcendés ín occidenté:fit debilioꝛ ⁊ nó adco certioz, 38:0: 
cus fit oꝛientaus ad cóplementi fui vadit.Cum autẽ occidẽ 
talis:ad oefecnone fui tendit vnde.iitj. C. vf).fo:tio:ee funtz 
⁊ fidétío:cs qᷓ.xxj.⁊.xxiitj.teſtatur hoc exitus màrio atqpree 
ditus:quia in.iiij.c.vij.diebꝰ foꝛtioꝛes funt dj in.xxj.⁊.xxiitj. 
Siumiliter cum luna fit intcr fignum oppofitionis: t ſignuʒ 
quadratus a parte meridici fit foztío: ciue actio: ⁊ apertíoz 
qam ſit in hac eadem quantitate à parte fcprérmonis : qz 
in meridie ad complementi afacndit ;in feptetrioné ecótra; 
ad ocfectroné oefcédit, item luna figuras babet altas oc» 
cultas t debiles in figníhicatiombus. (deftvna oic ante con 
(unctione folis z vna die poft: antc oppofitione vna die: t 
altera;poft:q: ante coniunctionem c poft funt dies pares.i. 
kr viij.c.xcx.criſis aũt in his nó eft certa neq; vera:fm q pas 
ría diximus imperfecta et mcompleta, antc oppofitionemz 
⁊ poft cít. itj. c.cv.bi ambo dies:etſi fint ímparcs nó nume 
rantur:4 ſi.xiij.appareat virtus c initiũ actíóte ín ipfam co» 
plemétum eft rn ĩn.xiitj. z pzopter boc.ríítj.fo:tio: eft cero 
tío: ouobus ſcʒ modis;aut q: complementi actionis ín ipa 
eft: c in ipla apparet:aut qꝛvis foꝛtioꝛ lune in.xiiij.eſt die:qꝛ 
plena eft lumine.xv.q.xiiij.eſt vicina t ſcða ⁊ cõpleinentu⸗ 
actionis in.xiiij impoſſibile eft quin alteri complementum 
fitin ea cum nó a ſeinuicẽ tantü fit ſpacijvt matura aliud có» 
plere poffit. Zictionce er nature non funt ſubite:ſed paula» 
tim ⁊ intermiffe Pm diffinitionẽ ⁊ o:dínamentü.BlicPo que 
ínter oao funt q̃drata fir nó funt certezq: añ.vij.⁊ poft. vtj. 
vj.cft c.vit). c ante. rrj.eft. rc. c. rrt. becomnta funt paría et 
1deo oebilia. lRonavo nuncíatiua eftzq: natura cum in.xj.cri 
fim facerc — nunciat qð ipſa nona accídentas 
liter facit:qꝛ ad virtutẽ c complementũ afcendit ínter pꝛim ũ 
quadratũ c oppoſitionẽ.Hec autem eft diuerſitas diei cre 
tice ſm naturá numeri ⁊ curfum lune.Sed fant homines ſi⸗ 
cutíopbifte hoc conturbãtes ⁊ cõtrariantes dicentes: vos 
auctoꝛitatẽ feciſtis diei cretíce extra naturã numeri ⁊ curfus 
lune: dicẽtes numerũ imparem ín die cretica effe foꝛtioꝛem 
qᷓ parem:quare ergocrifim ín.ríit.z nunciũ confirmaftís in 
tíij. cit boꝛũ oicrum fit paritas. Reſpõdemus bíe: ſi impa⸗ 
res dies cretice dies fint certío:es t dignioꝛes nataraliterz 
parcs intermiſcẽtur accidẽtaliter: q; ſi criſis in.xiij.die mci⸗ 
piat:compietur in.xiiij.xiitj imputat᷑:q; in ipᷣa apparct quid 
natura — et ũtrſ in tertia oic incipiat: copletur Yo 
ín.ütj.inde vocatur nũciatiua.qð pbi non negligẽtes cum vi 
derent imparitati hoc cõtingere accidẽtaliter reuerſi ſunt 
in feacrionem inueſtigãtes nature:⁊ naturã inuenerunt re 
ram altiſſimaꝝ motũ ſequentem:qð cum fiducialiter exple⸗ 
uiſſent ad lunam redierunt terre vicinioꝛẽ:⁊ cam diuerſam 
in menábus inuenerũt:qꝛ sodiacum m quibufdá menfibus 
xx viij.in quibufdam.rrvi).peragratur mapfionib?, Sí cnim 
lun3 appareat veſpere ancc.rrr.ofem figníficatur méfis pꝛe 
teritus fuiſſe.xxx.dierũ:in quo menfe luna 5odíacii in.xxvij. 
Diebus babuit expletum. Sí er.rrvt).ouos iungens dies 
—— luna fub fplendo:e ſolis:et ita om̃es dies fiũt.xxix. 
Si autem appareat poſt.xxx.ſignificatur menfis pꝛeteritus 
fuiſſe. xxx. oíerum completus: lunam ſuum circulũ comple 
uiſſe in. xxviij. diebus. Si em̃.xxviij. dies iunxeris duos ap» 
paret luna ſub ſplendoꝛe ſolis ⁊ ita numerus.xxx.dierũ com 
pletur.Elnde — intelligi: qꝛ luna tardum c velocẽ ba» 
bet motum. Aſus autẽ eft nature vt moueatur fm motum 
altíffimarü rerum:cum em̃ fit vna virtus ſuarũ virtutuʒ:fe⸗ 
dt cam deus omnipotens ad conſtituendũ:⁊ deſtruendum 
aptioꝛem.Cum ergo pbie hoc appareat certificauerunt qz 
cum naturafeftinat in ſuo motu ⁊ actione:aut pꝛopter faní 
tatem virtutis naturalis:aut propter ſubtilitatẽ ⁊ leuitatẽ 
materie fit motus ſuus c actio fm lunã sodíacum in.xxvij. 
diebus cóplente:4 fi natura tarderurzaut ex oefectíóe fuaz 
aut er groffitudine ⁊ grauitate materie fit motus : et actío 
fm lunam zodiacũ in.xxvitj.die bus complentem. 3bene ero 
$0 intelligimus q; diuerſitates motuum crífis fm i»iuerfi» 
tart motuũ funtnaturcínvelocitate 7 tarditate:ſicut mu» 
tàzioce figurarü lune in velocitate ⁊ tarditate funter mo 


Theorice. 


4 uerſttatibus: invelocitate et tarditate, Sufti 
| — —— —— diuemtate ditiſie fm naturã 


umlunec. E 
numer e o gnificaione mundante eífün, — fapr. 
^ignificatio qua fignificat crifiszaut future ntis 





datiua eſt:autpñtis. S'uturá ocfignans criſim: 
motus eft moꝛbi ⁊ furo: ſui:foꝛtitudo caloꝛis:⁊ 
ſignũ decoctionis invꝛina ⁊ egeſtione atq; ſpu⸗ 
Iris: pulfus magnitudo et cius velocitas:ſi te⸗ 
bꝛis cft pertodís;feftinatio fua € motus velocuas et moles 
ftatío : ficut fi tertíana fuerít et iuuenis ſit:etas infirmi tps 
calídá:matería cpo.virtus fo:tis:becoia fignificàt velocita⸗ 
tem crifis, Gi aüt cótrario:ficut fi moꝛbi motus fuerit quie⸗ 
tus:ct calo: debilis et nulla coctio appuerit: pulſus paru?; 
tardus:feb.periodis tardo: er ocbilis ei?actio: quorid.ana 
fit vel quartana: infirm? atit feno: vel ſenex: tepus frigidi 
fignificat tardítas crifis. Si fignificatío medíocrie fuerit 
d inter Das ouas media fitzfit crifis inter veloces c rardum 
mediocris.Cũ pís fignificatonib? criſis ventura intelligit 
anted veniat, Sigmiticatiões p:efente crifimoftédetes ma 
gna funt accidétía femper crifim comitãtia:pꝛecedunt enim 
purgationcs Das c vulnera ín cnfimveníentia coturbatio ⁊ 
anguftia t accidétia magna « timida, Qui aüt vfus nó fuce 
ritintellígere cifimznec fuerit affüct? in vifitatione infirmi 
timct t oubitat, Si in oic fuerit crifis:fit moleftatio ⁊ perio 
clítatío im nocte:fi in nocte futura fitzín ote fit moleftatio ⁊ 
periclitatio. Pec adt moleftatío eft cóturbatio infirmi:⁊ fur 
rcctio ⁊ iactẽtis mutatio:in capite doloꝛ:mẽtis ſtupoꝛ:alie 
natio:grauitas fenfus:fplédo: c mala imaginatio: tenebꝛo 
ſitas:lachꝛyme fine fletuũ:ruboꝛ ín oculis fine ophthalmia: 
ruboꝛ faciei:menti motus:anguſtia:anbelitus: tremoꝛ coꝛ⸗ 
dis: doloꝛ colli:tractꝰvẽtris interioꝛis ad ſuꝑioꝛa: inf rioꝛũ 
labioꝝ titillatio:pũctura ín ftomacbo:oolo: in doꝛſo: rigoꝛ: 
tremoꝛ:anguſtia ín vꝛina:cõſtipatio egeſtionis:ſitis nimia: 
⁊ alia magna accidentia.vnde inteligimus q criſis ſit pꝛe⸗ 
ſens. Si fignifícatióce he aut tote aut — apparuennt 
ín nocte:fignificat crifis ventura ín ofc illius noctis: cp fiin 
die fueriteriti nocte futura.hec figna aut bona aut mala cri 
fim nüciát De bona 2ftat q: Loic crífi cópctetí nos cerrifi» 
carz pulſus foꝛtis 7 añ occoctóes bone apparẽtes:qð ci fic 
fcquüturbone purgatiócs quas dixi: ⁊ aut ſanitas infirmi 
sut meltozatio fit.fi purgatioes fint oe qualitatib? moꝛboꝝ 
pertínétíbus:coe loco infirmitati vicino fit fanitas certiozz 
vEmelio:xatío.Specíes atit purgatióís huiuſmodi de accidẽ 
tíbus vnáquáqs p:ecedcntib?intelliaimus. Si em infirmifa 
cies c nares rubuerint:⁊ grauitates tn tempozib?:t doloꝛẽ 
ín collo habuerint:⁊ apparuerint.ſibi añ oculos tenebꝛoſi⸗ 
tas:aut fplédozt ſentiat thetinoſitatẽ fub hypocũdria criſiʒ 
cũ fanguine e naribus venturã fignificat. $i cum his fignis 
p:urigo ⁊ rubo: apparuerit ín naríb?: c ínfirm? ca naribus 
fuís ioca£: (ntelligif ftatim futurus ſanguis.et fi adoleſcẽs 
fuerit magis certificat fanguís: fanguis ei tadolefcetib? 
eft plurimus:in (uuenib??o et fenib? raro fanguís etfuut a 
naribus.s£ü infirmus parit in capite grauitatẽ:⁊ doloꝛẽ in 
oꝛe ftomacbi 4 titillatione in iferiozíb?labzis: t fub hypocũ⸗ 
dria friguerit:certũ figni efteomendi. si alienatione mens 
tis:ſtupoꝛẽ € 2ftípatione babuerit vꝛine ⁊ egeſtionis:rubo⸗ 
rem quoq; in erterio:ibus coꝛpoꝛis:fumũ caliduʒ oc capite 
aſcendentẽ cum ínfafione: pulſum vᷣo mollẽ t eftuofum:fio 
gnificatur crifis ventura cá ſudoꝛe.Si at nibil bozum pꝛe⸗ 
cefferit z infirmus granítaté puncturá ⁊ gurgulatione fub 
vmbilico ſenſerit:criſis ci egeſtiõe furura erit. Si 9o patit 
doloꝛẽ ⁊ tbetinatíon£ ít 00:10: ſolutionẽ vẽtris 7 emo:roy 
dem in vfü babuerit:tunc criſis erít cus fanguíne emoꝛroy⸗ 
darum:7 filr fi cft mulier:intelliges oe menftruis. € criſis 
de bmóí purgatióe in bona oíe cretica fuerit:⁊ pcefferit co» 
ctio ⁊ fo:tís pulſus:⁊ infirmus poftea quicté ⁊ leuitatẽ ſen⸗ 
ſerit:⁊ accidẽtia que cii crifi fuerãt ablata fint: calo: deues 
ritzt color melioxt:ínfirmi quoq pulus cófoztef:crifis bo 
tia ⁊ pfecta effe intelligit᷑ S igmfieationes crifis malebone 
funt cótraríc:accidentib? emi que diximus apparétib?:fiuc 
partim fiuc oib? oíeb? nó creticis: fiue noctib?; neq; oe oic 


So.lv 


fi vel fi parente becoctionis: pulfu bebili eg 
—— —— mo:bo nó attinentibꝰ: mala et 
pᷣericuloſa crifie fignificabi£. Si fignificationes fuerint mes 
diocrcs:crífis non pfecra eft mo:bus mozaf:negp liberafz 
fed in oi creticà poſtea futurá moꝛabit᷑. €lerbi gratis: fiin 
oic fucrit. vij.mozabit morbus aliquãtulũ v'cp Lir. verfi 
figna fuerint moti ſiniẽdi: reuerti£ n.o:busg : et fiac. dẽtꝛa 
fucrint peſima:⁊ vírtue oefecta fit penculá. Sed fi virtus 
fo:tis fuerit falubze erit. ps aure medic intelligere:oꝛ pe 
riculofa accidétia feftinát facere crifim in die qnta vel ferta 
ſalubꝛia retardanter acuitate fua; | 
¶ De fignificatione particulari vel moꝛtẽ vcl 

Nutem postendenti, p.n. . 

a, Cliabirimus que opo:tuerátoc fignificatione 
hx emuerfali falute ecl moꝛtẽ nunciãti: de tempo⸗ 
Nott ne — —— E 
^ AS 7 faentia crifis:ops incipt oc fignificatióe pa 

o T iori falute vei mof nücianti in oibus mo:biez 
€ bocfict Pm aucto:itate HHip.in pono. ín apbo. « ín alijs 
fuis libris: ⁊ d cr plurimis infirmis vifiratis nobis apparue 
runt. Sincipíamus ergo a malis fignificationib» pditionem 
nunciantib?;c poft ab his quib? falus perpendit: fed tame 
ops intelligi que be figmficatoes male in magnitudine: par 
uitate:bomtate c malignitate funt oíuerfe: in quibufdà em 
foꝛtes:in quibuſdã pᷣo ocbiles:in quibufdá mediocres funtz 
qð glozofus IDippo.móftrauit in apbo. 4 ĩ alijs fuis libzisz 
cum exitioſum mo:tale ⁊ moꝛti vicinũ oínt. quib? diuerſis 
mosté p intellexit:cum aurem malB oi» 
xit poffibile eft infirmum ſanariſi bona figna apparuerint. 
Hos ígit a malís fignificatioib?incipiam?.Stanificatioes 
ínquá que mali nunciát:aut in acuta egritudine:vł diutur 
na erunt cõſiderãde. 3n acuta intelligimꝰex accidetibus in 
qualitatib?:ín tactuzín coꝛpus egrediéribus:er moꝛboꝛum 
qualitaríb?, De co:po:is qualitanb?: fi cm facies moꝛtali 
affimilef malü fianü oftendc£ oe virtute ⁊ defectiõe appa 
rente ín fade tota quanti remotio: c(t a facie (ana, Facies 
ſi et̃gurata fuerit:ſicut lDip.oiritznares acute:oculi conca. 
ui:tẽpoꝛa folída tleniazauricule frigide ⁊ cótracte:carnla» 
gines caz tráfuerfe: cutis faciei extẽſa: colo: liuidus velvt 
ridis:fuper facie occubás:periculü fignificat bec ota: fi non 
er ſolutiõe vetri vel ex vigilijs fuerintzwt ex laboꝛe: vel ni 
mio ooloze:tücem mínosa funt i peffimitate:facíes ei hmõi 
ín oíuturnis moꝛbis ex nímio labo:e ⁊ oígeftionibus fit ni» 
mijs pter moꝛbũ co:pus confundenté: t bumecrationis 
carnofoz memb:oz otffolutione t eoꝝ ocficcatione: fpínt? 
⁊ fanguinis minoꝛationẽ.ex laboꝛe:doloꝛe:⁊ vigilije ppter 
oiffolutione multã ſpiritꝰ 7 bumiditatis ficcitatẽ: atq; De» 
fectione fpírit?c calozis naturalís:queíin eztrema co:po:ís 
pertingere nó poffunt: maríme in facie que parũ babet fan 
guinis ppterremotionem a co:de 7 epate que fundam ẽta 
funt fpiritus t fanguinis, "Stem qꝛ pars plurima faciei ſunt 
offa, Si em caro ⁊ humiditas oiflolustur: be peſſimitates 
cito ín facie oftendunt:que fi ín diuturno moꝛbo foꝛtia ap» 
paruerint ppter longitudine mo:bí neceffe cft vt poft par 
uum tempus:fo:titudine: moleſtationẽ:⁊ maanitudínem 
fignificent moꝛbi:vnde perditionẽ videntur oftedere:fed fi 
fint ex laboze:vígiltje:oigeftione:fiue doloꝛe minus pericu. 
lum erit. Si oíes tres tranfierínt: t accidentia permáferint 
ex moꝛbo effe mtellíse 7 fimt mostalia. Sí albedo oculo:ũ 
eft ru.c vene liuide vel nigre moꝛtẽ fignificat certam: quia 
rubo: oculo: fi non fit eropbtpalmia:plenirudinem cere» 
b:i fignificat: fuarum pelliculará ez bu.(3nguinolentís. li 
uídítas venarü oculoꝛum 4 earum nígredo:frigitudimé mà 
ftrat oculo. [Pec figna pꝛopꝛia ad moꝛtem funt attínenría, 
f£ríre foꝛas oculos ín egritudine acuta malum ſignũ (i nõ 
fitezvomítu: vel opbtbalmia. Si eri nonfir ec bis duobus 
peffima matería deſcẽdiſſe in oculos oenota£. Si oculí ali» 
cui rei ſunt alligati neqs fe moterínt peffimum (ianum:coa 
gulationem ⁊ moꝛtificationem (ui fiamificát. Sí albedo ocu 
lo:utn ín fomno apparuerit et palpeb:e fint ſemiclauſe: neo 
q; becer purgatione neqs confüetudinez vel in fanirate:pefs 
fimum eftet moꝛtale:et oefecrionem cerebꝛi fignificat, €i 









Liher decimus 


lab: vel palpedꝛe:vel nares fint liuide:vel toꝛte:vicinitatẽ 
nunciãt Mae sesso me ín cerebꝛo effe fignificat: liuici⸗ 
tas gif frigiditate c mostificatione fignificat. Frigiditas ex 
tremitatü in acuta egritudine malũ eſt:qꝛ apoftema calídü 
ſigt eiſe in mterioxib?aus bu.frigi. i extremitatibꝰ.Oꝛinime 
puſtule in lingua t egritudine acuta moꝛtisvicinitatẽ demõ 
itrãt:m mery ei cftomacbo puſtłas oñdũt cé młtas.Si oí 
giti cvnguces liuidi fint ⁊virides:⁊ pulfus deſicit:moꝛtꝭ nũ⸗ 
ciat vicinirate.IDec ei acadétía caloꝛẽ naturale extinctũ fi 
guíficant. Sí nign funt minus eft periculũ. $i virt? fit foꝛ⸗ 
tis:⁊ infirmus periculi fittolerabilis:oíce aüt fit crctícazfa» 
lutem fignificat: infirmus euadit cũ vulneribꝰ:⁊ oenígras 
ta mẽbꝛa cadunt:q: aliqfi bec accidétia materia faat a natus 
ra expulſa fm crífim ad aliqua mẽbꝛa:qð er virtute infirmi 
intelligit: ⁊ figno oecoctiois apparet. Si in coꝛpoꝛe ínfir 
mi vulnera pzius fuerintzet víridia vel nigra fe fecerint:ma» 
lum crit ſignũ.Si infirmus ad moꝛtẽ Deueníat mébza debi⸗ 
ira mount aut alia mẽbꝛa ppterbefectione calozís natura 
lis ín ipis. m acuta egritudine püctura dfi militi appeat 
in co:pe malũ ẽ:tarditatẽ effi fignificat materie adbuc i moz 
bo oecoquéde:fi fit gradiuſcula:minꝰ periculũ inſtat. ycte⸗ 
ricia ante ſeptimũ oi€ malũ eſt:qꝛ ſᷣm crífim ance feprimum 
diẽ efle nõ dz Eſt adit bec yctericia ꝓpter epatis t viarũ fel 
lis ad epar tendentiũ apoſtema.Si hypocũdria fit ſubtilis 
malũ eſt:qꝛ ínftrumétoz dbi fignificat deſiccationes: ſi hec 
loca fint ci doloꝛe ⁊ tumida malũ eſt:quia apoſtema fignifi 
cat.Qui habet feb.⁊ frigidas coꝛpoꝛis extremitates interio 
raq; incẽdẽtia cà fiti moꝛtale eft:q: apoftema in interioꝛib⸗ꝰ 
coꝛpoꝛis figmficat:caloz em feceflit ad apoftema: ⁊ filr fans 
guis: vade interioꝛa co:pie incẽdunt᷑.Si calo: fir ín coꝛpo⸗ 
re febꝛicitãtis c m toto nó equalís:fs caput calidüzpláre ma 
nuum c pedá (unt fngide:vérer c latera ca.nimís peffimus 
eft:apoítema em in cerebꝛo fignificat vel epate vel ſtoma⸗ 
€bo:fi fe.fit pefiuma:peffimitas fua femp ín oíe cretica cófoz 
tatur. $i feb.cum dimittat peío; effc cp fuerit incipiat:pemi⸗ 
ma eſt:⁊ fi ínfirmus patit tumoꝛẽ ín facie: « pedibue ante 
xiiij.diẽ finc oubioin oic.ríit.mozict: coꝛruptionẽ em epatꝭ 
fignificat, Qui acutae habẽt fe.cũ nimio caloꝛe:⁊ carü calo: 
extinguit᷑:atq; mitigat᷑ tact? coꝛpoꝛis:⁊ quieſcit finc caufa 
€ ſudoꝛe:neq; ſanguine a naribꝰ:neq; vꝛina:neq; egeſtiõe: 
nec aliqua alfa re cretica apparéte:fianificat q: cito moꝛiet᷑: 
€alo: eri ectrane? in interioza perfo:3s cozpis ca incẽdit cuí 
virtus naturalís renitit otbus fuis vírib?: vt matería moꝛ⸗ 
bi expella£: qð cá nó poffit:cadit ⁊ infirmꝰmoꝛit᷑ Feb.ꝑacu 
ta fiin oícb? paríbus augmetef malti eft:q: ín hmõi neceſ⸗ 
fe eft crifim.vi.oíe fieri:bmótaüt crifis mala eſt.He funt fi 
gnificationes quas ec coꝛpoꝛũ qualitatib? intelligim?, Si⸗ 
gníficatíóes a materia oicede funtque peípíunt ex eoꝛum 
actionib?:fi oculos remoucat:ne lumẽ videat: 7 pzetervelle 
fuum lachꝛymet᷑ malũ cft. Sí motus oculoz fit nímíus vel 
qfi fuffocati vídeanE: cvnus fit míno: altero:moꝛtale eſt:qꝛ 
remotio oculoz a lumine:defectionẽ virtutis figmficat vifi 
bilis ppter detectionẽ cerebꝛinõ alteri? alicui? mẽbꝛi. Ocu 
loꝛum lachꝛymatio ez defectiõe eft virtutis contẽtiue in ce⸗ 
rebꝛo.Si aũt eſt cum pacutis feb.perditio figmficaf. Si aũt 
eum febꝛibꝰ ſalubꝛibꝰ ſanguis effluit a naribꝰ. Suffocatio 
oculoꝝ ſigniñcatvel in lacertis vel in cerebꝛo eſſe ſpaſmum. 
Paruitas oculi t motus multꝰ:tremoꝛẽ ſignificat quẽ lacer 
ti patiunt: ⁊ etiam alienatio ſignificat: que ambo moꝛtalia 
funt, Qs apertũ baberenec poffe daudere:pditionẽ vides 
tur fisnificare:fignificat cm (pafmü aut ocfectioné virtutis 
motíue, Síín lecto infirmus cótra pedes reuoluaf: moꝛs fis 
gnificatur:qꝛ virtus moztua eft d cozpus po:tare oebetzet 
fi inueneris ſupinũ 4 colli ⁊ pedes manuſq; extéfa funt:ma 
lum eft:fed tfi pᷣꝛoꝛe mínus. Sí pedes inuenerís oífcoopere 
tos:etti calidos: c manus ⁊ pedes nó benc oifpofita: fed oí 
fturbata:mali eft. c ocfectioné virtutis figníficát z invifceri 
bus calo:£ anguſtiã faciente: t idco pedes diſcooperit in oc 


lectatione frigidi sería. Si ſubinũ inueneris ⁊ pedes oífzoo 


ptos t ouplicstos mali eft: nó eft em vfus fic fe bre ſanos. 
Si co:pus araue 7 imobile videris: manus 4 pedes fimi» 
liter eft malii:q: fignificat doloꝛẽ ventre dircüdanté, Sí mo: 


bur pueniffc ad ſtatũ videris: t ipfe excitat ad leuandũ:et 
quicquid inuenerítzftrmiter tenuerit:pericuiũ oſtẽdu: quia 
infitmüin ftatuops effe quicti:q fi nó fit peffimü eft; ma» 
rime ín peripleronía:fignificat cim anguftià ⁊ alienationes 
anpelítus;pecrus emn c pulmo fuffocata funtzcü er ſupina⸗ 
tur pars ſupꝛa doꝛſum faccr:z pulmo ſtringit᷑: neq; acr in 
trarc poteftyt fufficiat:fi fedcat anpclit?melio: erit.Stride 
rc oenteg in feb.fi nó fue cõſuetudinis fuerit:aut a pucritia 
malá eſt:q;id ant eft naturafrfi lacerti magillaz fint ocbilea 
aut oc ſpaſmo ibi nafcetez vnde aut maniázaut mozté ficnift 
cat venientẽ:ſi fenfus poftca deſtruci mo:s fignificat. Si 
wfirmus in períplemonia frencfiz cephalea:manus circa fa 
ciem leuat;quafi rem alíquá accepturus:fiue lignü:fiuc ali» 
Quid aliud oc pariete vcl oc panis:malũ eft:q: motus mas 
nuum in bis colligedis ey ímaginatióc cft coz d ifirm? ante 
fc cernít:c fignificat plenitudmẽ cerebꝛi ex bu.malis; quib? 
ocfcendénb? in oculos fit illa imaginatio:ideo er bíe moz 
figníficatur. $51 antc fc viderit bomics magnos c nigros: 
erfonis peflimos malii cft:figmficat eim ín cerebꝛo:hu.ma 
os incẽſos atqs melancpolícos:z cerebꝛi fubftantià eſſe in⸗ 
cenfam. Sí videris infirmi plozare inacuta egrítudine ma» 
lum cft. Ploꝛare em̃ eſt aur oc Du.melancbolicie ín cercbzoz 
gut oc anguftía anhelitus ⁊peſſimitate cius. Ira « veloci⸗ 
tas loquedi in infirmo antea manſueto ín acuta egritudine 
malá eſt:qꝛ multü a fua fignificatur exiſſe natura. Idẽ facit 
quies ín multi loquace.audace multüloquínó eft malum. 
Si infirmus neg; audit neqs viderit ⁊ ocfecerit: vicinus cft 
moti, Si in ftatu febꝛiũ viderint in fomno niuẽ fup fe cade 
tem malũ cft.bumoz crm fignificat frigitudinẽ coꝛpoꝛi domi 
nantem. £inbelítus fi fit fpiffus malũ:qꝛ fignificat doloꝛẽ ⁊ 
incẽſionẽ. fi fit magnus 7 rarus mali eft: Q: fignificat alíce 
natione, Sí cum excat o8 vel nares frigidü eflc ſentiat malü 
eft:q: vicinus eft moꝛti:frigitudinẽ em caloꝛis naturalíe: ct 
eius defectionẽ fignificat. Si anbelítus in fua vía diſturbet 
malit fignificatzq: lacertos pecto:ís fpafimatos eſſe ſignifi⸗ 
cat. vnác acr oifturbat ín vijs fuis. cto: er anbclírus ma» 
lum fignificat:q: putredine invtjs in inftrumetis fpirit?efie 
oftendit.lDunc em anbeltü patiũtur pueri ppter oefecrioz 
nem anbelít? ſui. Mutare plozatü in acuta egrítudíne mas 
lum eft:cp fi contíngat iuuenibꝰ bu.melàcbolia:z percuffio 
in inſtrumẽtis fpiritus fignificárur. Sí infírm? de die vigi⸗ 
Ict bonus: fioc nocte vígilet t ot oie doꝛmiat malũ eft: etfi 
a pꝛima vſq; ad tertiã doꝛmiat nó adeo malũ cft:q: cum boe 
mínes doꝛmire oc die naturalíter cõſueuerint nature con? 
trariatur malũ eſt:ſed tfi fi ín fanítate confucuerínt non eft 
titü malũ.Si neq; oc die neq; oe nocte doꝛmiat: malus eftz 
q:aut nimũ doloꝛẽ:aut mẽtis fignificat alienaríoné ppter 
cerebaficatate, Sí fomnus ooloxfaat mo:ztem fignificat: 
qꝛ in fomno naturalís calo: in coꝛpoꝛe eft interioꝛi ad digerẽ 
dam materia moꝛbi:⁊ meliorandá:qui fi adeo fit ocbilis vt 
becnó poffit facere augmétat moꝛbũ ⁊ doloꝛẽ facit, Sí ínfir 
mo oĩa que opo:tuent feccrís: t tfi nibil eum iuucrít: moꝛ⸗ 
bus peſſimus eft c ourus, Oignificatócs eoꝝ que ín mob 
cceunt.vitj.(unt modis: autín egeſtione: autin vrina: aut 
in fputig:aut ínvomitu:c fanguine pernaresz cmo:royde: 
menftruis 2 parturitiõe.Egeſtio fi fnerit viridis:nigra: teti 
da:vnctuoſa in acuta egrítudíne malũ eſt. Rigra ením ín» 
cenfion£ fignificat. enctuofa diſſolutionẽ fignificat carnía c 
pínguedis ppt nimiũ calosc.viridis:cbo.eruginofas.ferída 
putredine nimia peſſimã.aqſa:ſubtił ⁊ albavt citrinimma 
vł ſpumoſa malũ eſt.ſubtilitas ei fignificat digeſtisis remo 
tionẽ. alba ſignificat q: cho.neq; ad ſtomachũ neqpad ĩteſti 
na vadít:fed cum fanguíne per totũ coꝛpus oifpergitur: c 
yctericía fignificatur.citríniffima cbo.multà ad ftemacpum 
t intcftína deſcẽdiſſe oemonftrar. fpumofa mirturá ventofi 
tatis ⁊ digeſtionis fignificat:ficut videmus fierí ín tempe 
ftate marís:ant oe nimío caloze füperfiuo ficur videtur ín 
caldarío bullienti. Si egeſtio ſit parua:lenis: vífcofa: alba: 
aut citrina mala eft.s£aeftio emifta fignificat oiffolutiones 
coꝛpoꝛis pínguedinie, trinitas aür caloꝛẽ foꝛtem aut pin» ' 
guedinem putrefcente, Sí fit diuerſoꝛum colowm.ídeft nís 
$13: t citrina mali eft;q; oiuerfitaté mobi fignificat. bí em̃ 


Theoꝛice. 


; ; nantes diuerſos ín eo moꝛbos figni» 
bu.in cospos fee uito t£pose ad repugnandii c cõſouaadũ 
UE vi mobi peffunitas fignificat diuturna:⁊ñ paf 
fio fit cpolcrica cũ faftidío bó oígeftioncs pabeatlongo t€ 
-z faf fibivenerit:malá fignificar:c t intcítinis apo 
Bona-9i ioiflintería jfi carnis frufrula exierĩt: moꝛtẽ ſigni 
ficant:Q: vulnera comederũt iteftina: cvenerütvíqy in ſcða⸗ 
tunicá pertoꝛãtia:⁊ excoꝛiauerunt ed:fi egeſtio paulatim vC 
mat ⁊ ſpiſa:malũ eſt:q; cogit infirmũ leuare ⁊ ita ocficitvlr 
tus eius: maxime fi fit pungitiua. Egeſtio pura poft oifíin 
zzríam: malum eft: q: ínceftina crcoziaca fünrab acura cpoe 
Egeſtio nigra ſpõte veniẽs cà fc.vEfine fc.peflimii eit qm 
minuit: c ola d cxeũt oc cope egeftíóce ⁊ vzine fi mali fint 
colozis peffim6 eft:fi nó muren£ aut jefcátzq: nígredo €&e/ 
ftiGis z v:ine iccfionz fignificat. & murét c paulatis geſcat 
rut nature malos Du.finiét ĩ coꝛpe ſignt.Qualicũq; mos 
bo in inírio cho.ni.deſurſuʒ: aut deoꝛius exeat moꝛtẽ fignift 
cat:q: aut materie mUntudine: aut vcutie otétiue fignificat 
detectionẽ:quoꝛũ qualecũq; fit peffimü eft t mo:tale.£2ua; 
lífcáiqs de acuta egritudie aut ofuturnaoefecerit ⁊ aliq alia 
re: c ni, cpo.erierit:poítülü oit moꝛit᷑: fitr aboztíua mulier. 
virtus em ín hmõi cecidit: vel pu.bos ipſa natura nõ expu 
liczfed ez fua abũdantia exierũt. Febꝛes peracutas haben⸗ 
tes:ſi ſtiptici ſunt:malũ ñgaificat:caloꝛ em aſcẽdit ad ſuꝑio⸗ 
ra. Digeſtises fub hypocũdria ſubtilesnocent ſtomacho: € 
epatu ⁊ altjs inftrumeris cibi, Si aũt augmentet᷑ diſſolutio 
dubiũ fit cc mo:te. Vtontatẽ exire cũ fonitu: cti fue nó fuc 
rit cõiuetudinis:aut inuerecũdus non fit mal cft ín acuta 
egritudine.Si em̃ ſane mẽtꝭ fuerít:fignificar magnü doloꝛẽ 
ventrẽ circũdantem.Siaũt crtra voluntatẽ:mẽtis fignificat 
alienationẽ que vtraq; eft peſſima. Significatiões in vꝛina 
fic ſunt capiẽde:vꝛina nian maſculo teu femina perditionẽ ſi 
gnificat:cũq; fit paucioꝛ ráto peioꝛ:ſignificat em cõſumptio 
nem bumectatíonís ín coꝛpoꝛe ⁊ moꝛtificationẽ imftrumentt 
viine:yzína em̃ zii erincéfione € pumoz ppter caloꝛẽ nimii: 
t índe perditio fignifica£ in oibus ctarib? nifi fignís pꝛece⸗ 
détíb?in ote cretíco ralis ⁊ multavenerit. Pueroꝝ Vovzina 
fubtilísz aquofa maunn cftzq: naturaliter ocbet cfle srofía 
cũ bypoftafi ꝓptervᷣtutẽ coz co:»pibus mutabilẽ ⁊ coctionẽ 
bamoz ficut in ſputis ín pleureft Temunctiõe⁊ reumate:⁊ 
fame in vulncrezd ci fit groſſioꝛ:intelligit᷑ decoctioꝛ.Si atit 
vina pueroꝝ fubtilís eft z aquofa ínlógo tépo:e malus eft: 
pzopter cótraríetaté nature coꝝ:qꝛ fi inyaina bypoftafts fit 
nigra:in ſũmitate aüt vafis aut nebula deſcẽderit ad iferio 
rà paitionẽ fignificat : quía nigra bypoftafis demõſtratiua 
eft incéfióig;aut nimie frigiditatis:⁊ fi ſit in fundo: aut de⸗ 
fcenderit ad inferioꝛa: figaificat moꝛbi victoꝛiã ⁊ ín virtus 
tem (ut oomínationé: ficut alba bypoftafis ci lente c ín fun 
do fit:figaíficar lanitatẽ c decoctionis cópletione, nigra 
bypoltifis ablation figt decoctõis. Urina ada 7 ſubtił ma 
la: qꝛ ſigt oecoctóre ablatione: z nature ocfecríócs ad moꝛbi 
materierepugaatione, Itẽ ſigt aſcẽſionẽ caloꝛis ad fupios 
ra coꝛpoꝛis:⁊ futurã alienationẽ.Si aüt vana fit talis:⁊ bo» 
mo alienatus ſit:perditionẽ oftendit: q: caloꝛ cerebꝛo como 
mírtus eft. Si aũt ſalubꝛes fuerit fignificatiócs 7 més ſalu 
bris fit:fignificat apoftema futurü fub bypocüdria:a: moꝛ⸗ 
bus cum mo:ct tádíu groſſa matcría fignificat frigida mas 
tería ad oecoctioné cft ora cuí fi natura dominet᷑ ocponit 
ad co:po:ís ínferiosa. Urina fetida ⁊ groffa malũ fignificat: 
qꝛ feto: putredinẽ:⁊ sroffitudo parit duriciẽ. Girina turbi 
da ⁊ nó declarãda:⁊ fi declaret᷑ parua ti bypoftafis efficit: 
mala eſt:cũ multitudine caloꝛis extranei dcmõſtrex:faciens 
quafi ebullitionẽ ⁊ caloꝛis naturalis defectionẽ vt nó poffit 
digerere materiã.Pypoſtaſis que eſt quafi farina groſſa vt 
ſcintilloſa:aut furfurea eft mala:qꝛ hypoſtafis iſta conſum⸗ 
ptionẽ membꝛoꝝ figniticat. Amtmũas grota mvrinã:aut ex 
incéfione eft groſſi ſangumis:aut er oíflolutióe carnis:pꝛo 
pter nimietatẽ caloꝛis.Scintilloſa oe excoꝛiatiõe duroꝛũ eft 
mẽbꝛoꝝ vñ pꝛioꝛi eft peioꝛ:furfurea eft oe excoꝛiatiõevenaꝝ 
⁊ inde € peffima.£955 rfi ĩtelligas oevcfica c oc renbꝰaliañ 
exire hypoſtaſes bmói « nó fignificare mala. Intelliguntur 
aũt de doloꝛe qué fentit ínfirmug ín hoꝛũ mebꝛoꝛũ circũda⸗ 


Fo.lvj 


tionibus. Paruitas vzinc eſt malũ. fignificat cii incéfione 
c bumiditatíe cofumptioné ant vírtutis ocfecriont nimiam 
viináafanguie diuidẽtis: aut expulfiue debilitatẽ. Comit? 
fi fit mger vel viriais: vel eruginofus cft peffimus:fi fetens 
mo:talis:caufa ei?cad£ cft quá diximus oe egeftióe «vina: 
bcrumia.f.inanitione ⁊ frigitudine, Si bomo hmõi coloꝛes 
infimulvomat:fit certío: ad mo:tem:qz maloꝝ pu. fignificat 
m u.ritudiné, Sputa fi in paffióc pectocís finr rubicuda: aut 
pure citrína neq cü falíua mixta:⁊ cii tuffi egrediẽtia malus 
fignificát:q: purá dñationẽ humoꝛis po:tendit per fe exeũ⸗ 
tis ficut cũ tuffi ⁊ groffirudine fuic laboꝛẽ nature ad erpelie 
dà:fi viride fit vł etiã fpumofus:fit malũ ficut oc egeſtioe di 
rímug:oe hmõi intelligimꝰcoloꝛe liuidum ⁊ mgrũ ſimiliter: 
immo ome ſputũ ex quo nó quieſcit doloꝛ malũ eſt:maxime 
fi fit multũ:qꝛ materiã multã i pectoꝛe fignificat ⁊ peſſimã. 
Sputũ vᷣo vnde doloꝛ mitigat᷑ bonũ eſt. Sputũ in pprbyfie 
cis paulatim ⁊ cfi nimio laboꝛe moꝛtale eft; oefectionem crm 
virtutis digeſtiue⁊ ctpulfiuec cruditatẽ materie fignificat. 
Si multü fit ⁊ facile erient minus peflimitatem oftendítzaz 
logo tẽpoꝛe cõſumit.Sudoꝛ fiin oL die adfit neq; tfi creticꝰ 
fuerit:neq; toti coꝛpus tenuerit:neq; fe.extĩguit:neq; coꝛ⸗ 
pus allcuia£:fed potius peioꝛat malus cft: cfi fit frigidus 
⁊ ín capite ⁊ ín collo trh fit peioꝛ.Si aũt cum acuta egrituci 
nc fir moꝛtale:ſi cũ leui o(uerfitaté mo:bi figuificatzq;: frigi⸗ 
dus fudo: fignificat frigidos bumo:es c caloꝛis naturalis 
oefectioné. $i füdo: figni decoctõis pᷣceſſerit: multitudine 
oemóftrat bumídítatis ⁊ detectionẽ vírtutíe contentiue: fr 
rigoꝛẽ « tremoꝛẽ fequítur ſudoꝛ mozbífigmficat foztirudo, 
S5an.e narib? fi fit groſſus paru? ⁊ niger mo:te oemóftratz 
marime ín fe.acutis:qꝛ fignificat pblegmone in cerebzo effe 
fanguíncü co:üpente:fi fiti die crerica: aur ato mozitzaut 
poft longi tépus liberat cum alijs crífibus, Si oe naribus 
ereant bu.virídes: autcítrini malum: quia ín cerebzo cbo- 
malá fignificant dominantẽ:⁊ ipm incidenté.be funt fignift 
catióes peffime quas perpédimus ab exeũtibus a cozpo:t, 
£ignificatioóes oc qualitatib? moꝛboꝛũ ficintelügunt:moz 
bus i faerit ex moꝛbo anterioꝛi c foꝛtioꝛ fit: atqʒ in nobilis 
bus méb:is fit peffimus. S doloꝛẽ infirmus patiaf in capis 
te fo:tiffimü:atqs moꝛet᷑ in feb.pacuta:et fi malc ake figni» 
ficatióes ſint:ſine dubio eft moꝛtale:qꝛ fignificat calidi apo 
ftema efie in cerebꝛo:⁊ ĩ fua tunica: fi male fignificatóes nó 
apparuerir berarione fignificat cü fanguine e nano?; aut 
cũ aliquib?2apoftematib? Sãguis afit e naribꝰin bac paſſio 
ne effluit iuuenibus:⁊ ante.xx.dies: fi poſt.xx.dies € ſcnes 
fuerint c apoſtematibꝰ.Si doloꝛ t capite:⁊ grauitas m col 
lo moꝛet᷑: freneticis neceffe eftvt veniat ſpaſmꝰ:⁊ cho.q̃ñ ve 
nenti euomat:⁊ mozíat :q: doloꝛ ille eft ex cholerũ acumine 
caput aſcẽdẽte: c ſpaſmatur epar cerebꝛi ⁊ ſuoꝝ pãniculoꝝ 

ficcitate. Vomitꝰex multitudine eft peffimo:ü cholerũ. Ue⸗ 
locitas most? Dr pe unies eft moꝛbi 7 loci nobilitatẽ. 

Si infirm?fit invᷣtute fuí cávomucrit moꝛit᷑:ꝙ fi foz 

tío vfqs in diẽ terni permanebit, $i mea rurbetur ex per» 
cuſſiõe capiti malá eſt:qꝛ fignificat ꝙ cerebꝛũ ⁊ ſuivẽtriculi 

patiant᷑.Si in cerebꝛo naſcanturvulnera:⁊ ventriculi perfo 

rentur: moꝛs oemóftra£:q: ín eétrículos cerebzi ſpiritꝰ cur 

rit animatus:qui fi patia£ víta finit. i Qs er potanóe vint 

alienat: ⁊ xrigoꝛẽ patiat malum eſt:ex fumo em̃ vini ventri⸗ 

culi cerebꝛi implent᷑:⁊ ex calefactióe ſu:rigoꝛ fitez multitu 

dine caloꝛis vini caloꝛẽ naturalẽ operientis ⁊ extinguentis 

Apoplexia ín ebꝛioſis ſpaſmũ ⁊ moꝛtẽ gignit: mfi fe. (upue 

nerit ab ebꝛietate diſſolutis. In apoplexia cim bmóí vino 

impletur cerebzi ventriculi:ſed tti vinum fuam pienítudmé 

er fuí ſubtilitate diſſoluit:⁊ fimiliter diſſoluũtur per ipfum 

groſſi bu.quí caufa funt feb.queres ab pumidirate oíffolu» 

ta caufa eft falutís. Si aũt ecouerfo cotícerit: fclet ſpaſma⸗ 

ri ⁊ moꝛi.Si alicui ſubito ĩ fsnítate fua oolo: capitis veniat 

tobmutefcit atq; ftertít in die montur:nífi febris fuperues 

nerit ficut ín apoplería diximꝰ:ventriculi cerebꝛide aroffis 

implent hu.Stertere ín apopleriazstutétmaenitmdíné eiꝰ 
ſigt:⁊ paflione lacertoz pectꝰmouẽtiũ: ficut o(cir Hip.apo 
pleriafi fit kortis no fanaf:nófo:tís oura ẽ ſanari.apoplexia 
ei in acuta egritudie.iiij.vł.vij.die finit; e g ſit in mẽdꝛo 


Liber decimus 


nebüi nó vltra acutã egritudineʒ pot patí:fs feb.ſuꝑueniẽte 
hu.diſſoluũtur ⁊ mordus curat, 3n pacutis fe.fi fitoolo: im 
euriculte interio:ib? malũ eſt:doloꝛ erm in his mẽbꝛis calidü 
apoftema oftédit eſſe in netuis audit? ex cui? vicinitate cere 
brũ patif:« ideo püc doloꝛẽ alícnatío ſequit: vn fubito pius 
rim ficuti apopleria moziun£ Juuenes i pma pebdomada 
fcb. eif in Dac etate cft peflima:« foꝛtiſſima: ꝓpter fo:te ca» 
io:e5 t mulritudine chõ.Senes poft moziunt:q: feb in ſeni 
bue nó nimis Ecalida: ppter paucitate calo:is;7 cbo. ĩ eoꝛũ 
corꝑibꝰ auañ exeũt vulnera in coz auriculis et ſanant.Sed 
iuuencs antc apoftemata o:ta moztun£: fanitas th fpera£ fi 
fanfes ab auriculis ereat cü bonis fignificarioib?, $i puſtu 
le dfi cicer apperuerit ín ligua: cco:pis frigefeat extremitas 
10:8 Cft vicimazq: mery ⁊ ſtomachum fitr babere puftulas 
fignificat, In colo nigro apparéte apoftemate cũ vcficis dai 
mẽtis alíenatóc: vł vigilije malove ãabelitu:malũ fignificat: 
q; materia illa eft peffima. 3n collo vulncra cũ feb.continua 
malá ſignniticãt:naxime fi mala figna appareant: quía apo 
tema i pocloco tráfa:utirez t anbelare aufert: ſuſfocat ergo 
infirinus 7 mozi£. Subita ergo faffocatio in peracutie fe.fi 
ncquit cranfgiutirenifi cus oífficulrate moꝛtale €. i febꝛici 
tans trãſgiutiendi duriciẽ patía£ ⁊ to:turas neq; tñ in collo 
apparuerit tumoꝛ:moꝛtale ẽ:qꝛ ſignificant apoſtemata imc 
ry:velei?iacertio nucpá ⁊ ſpõdiles trapentíb?: vii colli toꝛ⸗ 
quet. Habentes ſquinãtiã fi tamoz ⁊ rubo: c ooloze nimio 
in collo nó apparcát: t voietce anbelare ad fededus excitẽt᷑: 
c lacere nequeützin.iitj.oíevel antea snoziunEzapoftema cm 
ín gutture fignificat: vn vie ſpũs oppilant: et necefle eft ino 
finnue fuffocc£. In fquinátia ruboꝛe 7 tumoꝛe nó appartti 
bus in gula:mostale eft (cd tamen tardius pꝛioꝛe: q: apofte 
m3 efti mery:⁊ gutturis extremitate.Squinãtia tn qua ru 
bó: colt vt pois mener cetería ⁊ etiã ifir 
m? (deliberat : fiti fubíto rubo: nó euanuerít ipes ẽ ſanã⸗ 
di, Si rubo: extra appeat in pectoꝛevł collo: fignificat mare 
ric ad exterioꝛa eppul'iones t gutturis liberationem, Soi ru 
bo: in oie cretíca intus fe abfcódat:c i exterioꝛa coꝛpoꝛis ap 
parcantyulncra: infirmuſq; ſaniẽ erpuat liberatione moꝛtꝭ 
figaificat. Soi ante rubo: fine alid barum fit figníficationum 


* 


«infirmus a oolozc dcuerit mo:té oemóftratzautvt i moꝛbũ 
recidat Quieſcere infirmi a ooloze cx apoftemat] € ad infir» 
mü palmoné deſceſione:⁊ pulmo nó fentit: vii nec doloꝛ fcn 
tit.Squínantic fi lderet: c humoꝛ ad pulmonẽ digrediat᷑. 
vij.oie mox£. Suffocatꝰ cá fune:vel alía re; c fpumaim eius 
oꝛe appartte:etfi nodi moztu? fuerítznó tñ liberat a moꝛte: 


(utfocatio em gut£ c canale pulmõis coarctauit: aerẽq; itra 
rec pꝛobibuit: c fumofam ſuperfuitatẽ erírepzobibítà fuper 
c0: ⁊ pulmone augmẽtauit ad quà erpelleda iuvit fc pulmo 
cü labo: tamen magno.expulit ergo parü fumí cá humidi⸗ 
tate: c bec eft puma in oꝛe ſpume em caufa ventus eft z bu 
midiras:ficut in maris videm? tepeftate. ¶ $i bns pleurc 
fim non fpuit:z oꝛthomiam anbelitus babueritzmec iaccndo 
enbelare poſſit:moꝛturꝰerit:ex magnirudie em € apoftemas 
tis: c ocfectióevírtutia ín decoctiõe ⁊ erpulfionc: pare pce 
ctosis fup pulmones cecidit oppilãs vías ſpũs: vñ o:tbomia 
anbelitus fubfequi£ Quauſcũc; oolo: i pleurefi nó mitigat 
cum fputia: nec aum pblebotomíavel pbarmacía: nec calefa 
ctione ecl alio medic amine mali &q: empíma futuri oemó 
ftrt. Apoſtema em̃calidũ qð nó alleuia£ cũ medicamíne er 
pugnãte aur diſſoluẽte:ĩ fururo fignificat ſamei collectióes. 
¶ £à aũt ſanies ĩ pleurcfimventar aut ꝑiplemoniã et cbo. 
fiue (anies in fputo apparcantzaut vtraq; infimul: malũ eft 
q:nature figimficat ocfectione in materie apoftematie deco 
ctione quam nó pót mutarc ín fani? ꝓpter ſuã peffimitate, 
Si aũt ſaniẽ (puerít ifirm? ín oíe.vi. most in xiitj.Si bone 
fiátibes apperuerit moꝛaẽ moꝛs ĩ.xvij.qꝛ.xvij.dies eft creti 
ca ficat alibL iã diximꝰ.Si figna fuerit mala c ifirmi creucrit 
peffimitas moꝛtẽ fist. Si i bis diebꝰ ſanies fimat:bonũ ni 
ciatur:⁊ fit mo:s ĩrtiij.qꝛ Docfignü cft mostale ín oic (lla. Si 
bona figna fueric: ptedif moꝛs Levit). vL. pr. £5 vᷣtutes figno 
rumapparenti: f inala p boníszmozie£ indr.vErj.Pm dtu 
tem figni apparetis, Sn; pleurcfi (ilocus niger facrit ín la 


terc yíanatur mostí;q: maceria ey peffimirate ſui ab itcrío 


ribus vaditad eyteríos0: materia nigra peffimítate figug 
ficat. £x picurefi raíces periplenionia malti e(t; qz 


diné materic figttificat:quas cà pect? nó captat ad pulmonẽ 
oefcédit:c inde pcio: moxb?fit. Oportet abs iteliígi qs pluri 
tni cadétes in empima oe pleureft vt or1a:fi fint ſe 


nc$ vel fenio:es moriunt: alt em enipici ficut babẽtes — 
ftcma fub pypocumdriaztuuenes moziun£ ; q: in pleurefi ct 
piplemonia á fcreádii adiuuet eft neceſſania: vᷣtus fe 
nio: eft ocfecta: z non pót emittere fputa:fcb.tipfisnó eft 
fo:tís:cideo nó periclitan£ ficut iuuenes; iunenes ín. pleu⸗ 
refi c periplemonía habẽt virtutẽ facile ſcreãdi fanté d adu» 
naturín pecroze vel pulmone qꝛcaloꝛ coz eft fortis. ¶ Alið 
apoftema fc.facit vtorfiolu£s humectationẽ᷑ fundameti me 
b:o:ti. "d»leurencis ⁊ periplemonicis oifgeftíóc fupuenícte 
malá eitzmarime antc of creticá.vij. q: oígeftio non mũdi- 
ficat pectus:vel pulmoné:fed virtutẽ facit ocficerevt morbi 
materiá nó poflit erpellerc cus ſputis.Si digeſtio ante « vt. 
oié apparuerit mostalc cft:caufa eft ocfectio virtutis conte» 
tiec mébzoz paincipalius ocfectío c diſſolutio Si puftule 
vetvulnera pleurcticis: vt píplemonicís apparcát pedc9 ar 
cundantia: ſputũ qð ſcreat durũ eft ad erpellendũ:paruus 
q ⁊ crucũ:⁊iñ vꝛina nõ appare&t bõe bypottafes : mẽbꝛoꝝ 
voi funt apoſtemata ocbilítates fignificat:q: materia rema⸗ 
net inpeflumtate fua , i vulnera intus fc occulrauerint €t 
feb. no ceffauerit:(putüvero ourü atq; crudi permáferitzin 
firm?alienat:c mozi£:q: bec acadétia peffimitatt materie fi 
gníficác, In pleurcfi vel períplemonta:fi reuma füperuentat 
malũ cft:figmficat cf multitudine materie ad pectue deſcẽ 
dere, liDaberc empíma ín pectoꝛe c ſaniẽ qfi lutũ aut feces: 
inde etirezfigmficat mozs cü materi nõ cozcrít natura: fed 
remáferit ipefimitate fua. Q] Phthyſicoꝝ ſcreatꝰ fifereat 
fup carbones piectus:moꝛtale eſt:qꝛ putredincs pulmonis 
figníficat:aur malos pu. fignificat coꝛpoꝛis. $i pulmo comi 
patur bó ilico mo:í£ . Si fputum ín porbyscíe conftnngitz 
m0:8 demõſtrat:qꝛ ocfectio $cut[ erpulfiue ondit. Sanies 
fi fpm£ pulmo cozrodí£: coz indc circũdat. Digeſtio peffi» 
ma:viridievtnigra:vt fette fi (tringa£:moze poztcndif;bec 
em mala matería fi nó exearcoꝛrunpit membꝛa.Alienatio irr 
potbyficia malti eft q: uon eft confuera. Si capiti capitis ca 
dàát pbtbrfic!:c cũ oígeftio füpuenent moꝛs € víana:q: cõtẽ 
tiue fignificat oefectíone: c bumectat(onis cozpozis cõſum⸗ 
ptione, Doloꝛcapitis ipbtbyficis malũ eft: fist em̃ peffima 
ad cerebꝛũ afcédere materías. Sudoꝛ multus in pbtbyficis 
malus:q: fignificat confumpram humiditatẽ in mẽbꝛis. Si 
pbtbyfid paulatim et crudi fcreauerit cũ anguſtia cito mo» 
riun£:fi cótrarie contraría:Q: mult fputa 7 facilia fignificat 
fo:titudíné virtutis pulmone circũdãtis:⁊ mũditicãtis. Ha⸗ 
bentce ſincopim multà fine caufa aperta fubito mouunt:q: 
peflimos bu.ad co: fignificat effluentes:⁊ ex coz fpiffitudi» 
ne coꝛ deficit:⁊ aliquádo deſcẽdẽs caloꝛẽ naturale extĩguit. 
Qui habet toꝛtẽ tremoꝛem coꝛdis:⁊ fepe ſubito moꝛit: pec 
em acciaẽtia:aut ſunt de mala cõplexione:aut oc cõſuetudi 
ne pcffima:fi pec coꝛdi ſuperſedernt fepe diſſoluit virtus c 
calo: extinguit. Sivuinera ín cospoze nafcan£: etvſq; ad coz 
perfoxauerint finc dubio moꝛtalẽ eſt:q; co: ⁊ pectus fundas 
menta funt vítc.Clométib? fi fingultus ⁊ rubozim oculío fu 
peruenerit:malũ figuificar: q: fingulr? ftomacbi eft fpafm? 
quí eg plenítudme vel ínanirione naſcit Si aũt poftvomitü 
venerit fignificat qꝛ ex ínaninonc fit ⁊ cft peffima, Ruboꝛ 
oculoꝝ cereb:ü fignificat ſpaſmatum:⁊ filrfinguMus d poft 
purgatione aut aliieenerít foluróes. Ip vdropífis poft acutã 
egntudíné cfi oolo:c ⁊feb.moꝛtale eſt: q: oc frigitudine eft 
epatis:⁊ otfectione vírtutis generatiue fanguis: cui? qué 
ra calida eft medicína: quà fi faciam? materia fc.augmétatz 
q; doloꝛ 7 feb.ez apoſtematibꝰ fant calidis: vel ep punctura 
nimi caloꝛis.Si frigida faciam? ve teb.mitiget᷑: bvdropifis 
augmétat: vadefitvt pereat infirmꝰ.Hydropiſi tufii fupue 
niente peſſtmũ eft: d ex ſi bumiditate eſt ad pulmone deſcẽ⸗ 
dente t ed ꝑcutientẽ:malũ eſt.Siſit ez alicnatiõe:minꝰma 
lum cft. Hpdropicis cbolericà fuperuemre egeſtionẽ ma» 
lum eft:q: bydropifis oe materia eft fricida. Si autem ca. 
exeat materia augimetat frígus ⁊ mozit infirmus. In apo» 
emate 


$8 beoxíce 


fib bypocũdria⁊ oculis multi ⁊ fpiffus mouẽti⸗ 
M HD roc puulü ocfignat.q:figrpaf.oe apofte 
iate cfc ín o:cftomacpiz vel in diappagmate ppter colli 
ganná voꝛũe cerebꝛũ cũ neruis. manifeftat atit boc oculo; 
mor? d ad ccrcb:ti colligant, Si in cerebꝛo vet in epate;vel 
in fplene ca fit apoftemazmali eft, q: funt nobilia membꝛa 
co:pie regitiua.Apoſtema ín epate fingultu ſuꝑueniẽte ma 
Lum eft.in magno em fingultu patít ftomacbus.q: hũoꝛibꝰ 
ibi gñatis cum pügentib? ſit ſingultꝰ. Si apoſtema fir fab 
hypocũdria (up lacertos vẽtris nõ mole(tat niſi magnũ fit. 
in magno ei apoſtemate deficit natura cũ ſibi repugnare 
nõvaleat.Qualecũq; apoftema € ſub diaphꝛagmate ĩ initio 
eft moleftü.c ñ.xx.dies tráfcatz te.tã oiu pmancatz nó oif» 
folui£ apoftema faníé facit.Qualecũq; apottema fame fadt 
neq; caput acutũ ín exterioꝛa exient: ii latüzmoleftü eft ma 
cime fi fuerit magnũ.acutũ ci caput fubtiliraté materie ſigt 


£teí? calozé, vf citius digerit z1anies cfficit.erit?e? cotra ^ 


cuté mẽbꝛi nobius ſigt ſalutẽ,.Qualecũq; g maguü € c latũ 
ut b5 mintudíné materie ⁊ groflitudinem fit. € pigri» 
ciẽ nature ad digeredũ:⁊ ad exterioꝛa expellẽdũ ofteait, St 
apoſtema intꝰ crepuerit factilírate nimis facit oerectione € 
inoleftario fit fo:t[. Si int?z extra crepuerit:moꝛtẽ ondit.oz 
mulcitudo paffionis oitédítur materialís. mne apoftema 
fi magnüfit ⁊ durũ ⁊ doloꝛẽ facíat ⁊ moleſtationẽ:moꝛtem 
fiót ꝓpter magnitadinẽ ⁊ ſuã fo:tirudine, c ín materiã fui 
victõ:iam.Quꝛi hydropiſim b5ín epate aqua illa ad. pellicu 
las fppbatcrüpente : mozit ad impleto ventre:q: bydropt 
fis Lepate veſice ſunt in pelliculis e? ipm openétib?q ad i 
plent.cũ atir heveſice crepueritt D eruginofa ad ad fppbac 
vcl sp:bum deſcẽderit: eoꝝ fubas cõſumit.vñ confequit vt 
pereat ifirm?, Qui íncídit aut oecoquit hydropicꝰ autem» 
picus ⁊ fanieí vcl ad multitudo fubita cricritmosit: qꝛ pur 
gatio nimia c fubita vᷣtutẽ oiffoluit.ita vr reſtaurari neq̊at 
erícem ca aqua mulra ſpũus quátitas, Qui bs apoftema in 
ftomacbo fub pypocüária.aut in méb:o aliqͥ interioꝛi et cre 
puerit:⁊ fanics dfi texvini aut olei exierit moꝛtale ẽ:qꝛ natu 
ràocmóftrat nó poſſe oigerere.c ide młtã ſaniẽ teciſſe. In 
ricis epar durũ malũ eſt:durũ erm apoftema epatis af» 
turã plurimus oſtẽdit hydropiſim.Si ſub hypocundria 
diarricis macies ⁊ ſubtilitãs fucrit malũ eſt.qꝛ bᷣũiditatẽ có 
ſumptam ⁊ exiccatã deſignat in ſpũs inſtrumẽtis. 3n yleos 
vomit? et ſingultꝰmalũ.⁊ fi ſpaſmus lupuenerit moꝛtale e, 
in pacem ſubt.le inteſtinũ cõcludiĩ.⁊ cà natura oígeftiones 
expellere nequeat ad inferiozazredait ea ſtomacho vt exeat 
cũ vomítu. v5 ſtomachꝰ patiẽs finguirisat. Soi vo cerebꝛum 
patíatur ppter ftomacbü fit fpa(m? ⁊ alenatio.hec aür acci 
denría funt pericuiofa. 3n vleos ftráguria fupueniete moꝛi 
tur infirm?.vij.oic fi fc.nó fupucniarvcl nimia ab ipſovꝛina 
creat qð.vj.apho.ꝑticula fcribit bíp.fed Ba.cũ hũc apbo. 
nonintellererit bíp.eti cffe negauit. Qui bs doloꝛẽ in femos 
115? cà fe. 7 doloꝛ vſq; ín oíappzagma aſcẽderit: ⁊ inferioꝛa 
loca quicuerit. marímce fi alic male figniticanócs apparue? 
rint; mo:tale eſt.doloꝛ em ín bis locis cü fe.calidũ apoſtema 
oftedít.c» fiad oíapb:agma afcenderit alicnatio fict pprer 
colligantiã cereb:iz eft moꝛtale.Si laudabiles apparuerint 
ſigtiões vᷣtutẽ ad digerẽdũ mo:bü »fozrárce:futura erit fao 
nies. Spoftema i vefica fi ourü fit c ci »tinua fe-mostale eft 
q; ftríngitinteftinü ad egeſtionẽ non expellendã.Si atit ab 
ínfirmo vrina exierit ⁊ non faniofa libera£.fi aũt a fe.né cef? 
fatocadit ín píodí pzima. f»:egnátes ſuꝑueniẽte berifipila 
ín vulua mozititur. In ftomacbo epate renib? magna 
ftemata fant mo:talia:fi parua funt poffibile € fanari . sie. 
vidi inqᷣt vulnera ín groſſo ínteftinozet egeftion? ab eie ex⸗ 
cunte: ctn cuafit ínfirm?. Itẽ vidi vulnera a capite vſq; in 
fabtiles pelliculas pfoꝛãtia:⁊ tn füt fanata. Itẽ Gdá pabue 
rüt vulnera ín circtidátib? epar. epatis parte inaifa: tf li? 
berati funt. fs f D vulnera ín cõcauũ inciderint:aut ín parte 
£ibbi impoſſibile eft ſanari. Veſice cócauitatem fi vulnera 
ꝑfoꝛẽt:impoſſibile eft curaruqꝛ ſuba ci? neruofa nó folidaf. 
3Renes funt carnoñ.vñ fi vulnera ſint in ipfis: nó magna 
fiat folídan£.fi vero magna finrnó folidan£: neqs fanantur 
3Rigo: fi (up oebile coꝛpus augmẽtet᷑ cᷣdeſtrut vir. 3n 


S'o.lvij. 


febꝛibꝰ ſtomachi incenño:⁊ coꝛdis tremo: malum cft, tre 
imo: m ose ftomacbi eft ex mitirudine cbolerica in ipᷣo.Si in 
quibuſdã mẽbꝛis fint apoftemata feu oolo: ⁊ ſitis fupe» 
níat vel anguſtia:moꝛtẽ figníficat.q: calo: reuerti£ irtra coz 
pus.quo circũdante coz ſtomachus incẽdunt᷑. Feb.hñtibꝰ 
acutae ſi ab initio ca que in criſim venire ſoleat ficut pur» 
gatio ſuꝑueniat⁊ nó iuuat:in oic aũt tertia malis fignis ap 
parétíb? pculdubio moziun£.fi in.iiij.ſicut Ltertio apparue 
rit: moʒs in.vj.vel.vij.erit. In caufon fpafimus aur rpetan? 
mala eft.q; inanitiont ⁊ enccationé püid.tatis oftédit.Sin 
Suitus oc multa inanitione ficut ſanguine:vomitu:egeſtio 
ne:malá eft.q: fingultus ſtomachi eft fpafin? oc ínaninone 
naſcẽs ⁊ repletioe.fi atit fir ex inanitíóe malũ e:termip2infir 
mi in.iitj.die erit:vᷣtus em fuanó — diutius.Alie 
natio ex inanitiõe fanguis. fpaímus malũ eft, q: fanguis 
multi exinanitꝰ ocficcat co:pus.vnde patiente cerebzo fit 
alienatio. vtrüq ait mali €: t ad moꝛtẽ dubiũ.Si in coꝛꝑe 
magnus tumo: apperuerit atq vulnera neq; cü ipis fuent 
apoítema3: mali eſt.qꝛ apoſtema intra co:p? eſt. In pueris 
puftulis apparétib? magnis moziunt.q: magni doloꝛẽ pa 
tí nequeũt:neq; foꝛtẽ medicina. Si ĩ febꝛibꝰtumoꝛes appa 
ruerint in fupioxb?palpebzis mo:b?reuertit.q: defectio ca. 
lois naturaus oefignat. vn mébza moꝛti ppinquioza tume 
fcüt.ficut ín co:pib?vídem? mo:tuoz.lbis q̊ habuerint do⸗ 
loꝛẽ ín femozib? puftulis apparérib?putridis malũ cft.quia 
mutatã materia oc ignobili mebzo ad nobile figmficár. spi 
moꝛbꝰ nó fuerit Pm etate vel natur infirmi «$m tpa annt, 
malũ eft ifirmo:q: moleftatione affert, q: natura mo:zbi ĩ cõ 
plexiones iſtas pualct. vri molcftat natura airefiftere moz 
bo nequeat. Hec ſunt q̃ dicẽda erant oe moleftationib? ad 
mosteim pertinennbus., 
¶ De cfisniticationibusfalutis. Cap̃ xij. 
IActis maiis ſigtionidꝰ:opʒ dicamꝰqͥbus ín moꝛ⸗ 
P * bis ſalutes nũciant᷑. e cernficabun£ ec Qutari» 
IA E74 bus c coꝛporũ vᷣtutibꝰ: aut de toz actionib?:aue 
ia 4 de egrediẽtibꝰ ab ipfis:ant oe moꝛboꝛũ naturis, 
- WOcüitarib? coꝛꝑis fi infirmí faaé ficur fanivíde 
ris:mare falute cíus demõſtrat moꝛbi.młti er naturalirer 
made: ficatateznafi acumẽ:plũbinũ coloꝛẽ:aut alid mali in 
fanitate fua babuerũt:q̃ ñ babeat infirmi a fuis qutatidus 
nó mutata eẽ intelligunt: neq bec funt timenda: [5 poríus 
erũt ſalubꝛia.Si adt ínfirmo nó diuerſus erit ccloz:í5 equa 
lis in toto cozpe: ſigtur falus oe apoftemare in vifceribus, 
yctericia fupueniens ín die.vij. vcl poft ín oie cretica: fatu» 
t£ moꝛbi oemóftrzt.q: cõfoꝛtata e natura ad erpellédos cbo 
lericos bu.ín co:pis exteríoza, Si craſſus a tumoze fub bv» 
pocüdria libere£:mo:bi oemóftrat ſalꝰ.qꝛ ĩiſtrumẽta abi (3» 
na falua c virtuofa certiũcant᷑. Sigtiones oe accidétib?ata» 
tis:ſunt fanitas mẽtis.claritas ſenualis. leuitas motuti in» 
ſirmi.bonitas fui, iacere maxie er fant cõſuetudine.q̃ omia 
moꝛbi falute fiant. q: ſalutẽ cerebzi ⁊ fuí $tut& demõſtrant. 
et facilitatẽ volürart) mor?. znaturc deſideriũ ad cõſuetu⸗ 
dín£implendá, Cí oe nocte doꝛmiat c de oie excitet᷑ ⁊ cum 
expoiícat etiã i ſuis (] iranib? melioef bond eft.ssilr fi alie 
natꝰa fomno melio:ap?2ercitef laudabile fignü.q: natura in 
tꝑe fomní vicit materiá mo:bi. 55 tfi ops ĩtelligi nó ín cio? 
moꝛbis laudabile ee ſanitatẽ mẽtis.qꝛ in diarriaet pptbyñ 
mosíunt mẽte ſani. fcd trf ín bís pacuris c prinétib? capiri 
& o:ruptio met? in oi moꝛbo ẽ illlsudabilis.q: cereb: robiif 
fimá mẽdꝛũ móftrat e£ pafíus. Sternutatio in frencfi £lau» 
dabilis.ꝗꝛ cerebꝛũ ↄfoꝛtatũ ad erpelledas fupftuitares ofté 
dit.vñ Sa.ĩlibꝛo accidẽtiũ.ſternutatio fi oe reumare nó fit 
iuuatiffima eft capiti fi fumo carueritzfed tfi io:bidis mala 
pectoꝛibꝰ:q cũ pectoza mouean£ bu.in ipis coliqunt.Ipa 
bétes doloꝛẽ in Capite ppter apoítema ſanguinoletũ.vł coĩ 
lectionẽ crudox bumoz:fi fanguis fanics velad et coz au 
rib? cxcurrerítvel narib?:defat o0lo:t cefíat mo:b?. signi 
ficatiões oe ſpũalibꝰactionibꝰ.ſpũs eft bon?pfect?:nó ſpiſ⸗ 
ſus:neq; rarus:neq; interciduus.qꝛ demõſtrat (alubzitzte, 
Spũs vñ vita eft cei? vᷣtusſicut peſſmitas pullus mala eft 
ín morbis oibus: qꝛ defecta virt? vitalis oñait Sigtiones 
de naturalidꝰin comedẽdis cibis deñideriũ:bonũ. fist em fa 
lo 


Liber decimus 


lutẽ inſtrumẽtoꝝ cibaliũ. ⁊ vᷣtutis regitiue fundamentũ.et 
appetitũ in —— moꝛbo oífloluto:us. Sigtiones 
ab exeuntibꝰ coꝛpus bonc.de mediocri digeſtiõe in ſubtiu⸗ 
tate ⁊ groffitare:aurco colore nó multũ citrino:qꝛ egeſtiue 
fiát boníraté.c ſtomachi vᷣtutẽ⁊ inteſtini.Si aũt ai digeſtio 
n in otc cretica lũbrici exierint:laudabile €: qꝛ natura ad er 
pellédà mareríá nociuã cófozta£, vi lũbꝛici egrediunt Soir 
fi oígeítio in ole cretica exeat⁊ leuitatẽ infirm?fentiate foꝛ⸗ 
titudiné:pofteaq fe.ceflat;fignü fit falurísc fepatio mo: 
Ibnn ſurditatẽ (ubítà poft fc.acutà:fi ſuccedat cseftio cbole 
rica:ceffat ſurditas que cft oc afcenfione cboleríca'ín caput 
bec cum oefcenderit ín inferioꝛa recedit furditas.c ſimiliter 
econtra fupuenicte ſurditate.ſi quis ſolutionẽ cbolericá ba. 
beat folutio ceſſat.Qui b5 mania folutióc ab emoꝛroidis fur 
perueniéte eft laudabile, q: matería melãcholica oe capite 
oefcédit ivétré fitr fp.enetici índe ſanãtur. Pydropicis ft 
oíarría pplegmatica ⁊ aquofa ſuꝑuenerit buidiras: moꝛbꝰ 
ceffat. oíarria diuturna vomitu ſupueniẽte ceſſat.Si qe ps 
opbtbalmíá ſolutiõe ſuꝑueniente:ceſſat.qꝛ materia moꝛbi 
ad iferío:a deſcẽdit. Unna fi boni fir coloꝛis nó multũ citri⸗ 
n3:f5 ficut pomi citrini:⁊ nebula alba ad inferioꝛa vaſis oc» 
fcéderit falute moꝛbi ſigt.⁊ melío: eft bypoftafis i fandova 
fis refidég.dvtraq; fignt naturá mo:bü decoxiſſe. mẽbꝛo⸗ 
rũ fandamét] affimilafíc. 50ps mtelligi peſſimitatẽ vꝛine 
nó ín oi moꝛbo e&illaudabile : neqs bonitate ci? femp ſigre 
faluté nifi in fcbzib?« viſcerũ apoftematib?:c epatis paffio 
nibꝰ. Pamões & cerebꝛi.⁊ coꝛdis ꝓpt ocpulfione nociuo:idi 
burnoz ad inferioꝛa coꝛꝑis.⁊ apparitione coctiors in vꝛia 
ad ſalutẽ (unt potentes, Sputá ín pleurcfi c ꝑiplemonia fi 
in initio mo:bi fubtile c darü fit ⁊ al. t poft paulatim inci 
píat infpiffari ⁊ groſſari: «facile fine ouríne ſcreatũ fuerit 
⁊ trpulfio ci? fo:tis:ncqs malũ coloꝛẽ pabuerit.fic nigrũ:vi 
-ridc;dtrimffimü:negs abomĩabilẽ babuerit odo:£;fit moz 
bí faluté:z fui tpio bꝛeuitatẽ. Si apoftema ín pleureridis ⁊ 
piplemonide crepueritz c fam cü vᷣtute infirm? fcreauerít 
al.z multam: ín illa die ínfirm? dbü Qfierit; certam falute 
oftédir.pe em figriones vᷣtuoſam ſigtionẽ oemóftrant, Su 
do ín acuta fe.c in oie cretíca in caloze moderatus t coꝛpis 
cóís totius: cfi tẽpoꝛa modcrata fuerínt: € coloz efus al.et 
odo: nó abominabilis:ſignũ cft falutis, Sãguis a naribus 
mm die cretica. cin fanguínolt[ fe.d er cereb:i ⁊ vifcerü funt 
apoftematib?:fiár mo:bí falute. c infirmi Stute. Sióríones 
oc accidétib? « mozbo be funt: Si mo:b? poft pꝛioꝛẽ veniẽs 
€ftleuio:: c nó ín nobili mébzo fit ſalubꝛis. Moloꝛẽ nimii ín 
capite bniti fi oe naríb?vel auribꝰcucurrerit faniesvel aqua 
faluabif:q:apoftema i locis erar illis. $renctícis maniacis 
emo:roide ſuꝑueniẽte:ſignũ eft falutis. Squinanticis fi ín 
pectoꝛe rubo: tumoꝛ apparucrit: t nó int? redierit:bonũ 
ſignũ eft: q: ſigt naturá ab ĩterioꝛibꝰ ad exreríoza expuliſſe 
materiã. Et fifr fi ín linguavel gula appareat apoftema fist 
ſalutẽ. Diuturnã pris ruffun ſuꝑueniẽte tumose i tefticulis 
fanaf atuffi ppt colligátiá mẽbroꝝ ſpũaliũ « gñatiuoꝝ.Si 
periplemontasvulnera in pedibꝰ apparuerint:⁊ qð fcrea£ 
bii fit excoctũ c facile egredit᷑:⁊ lvꝛina lenis apparcatbypo 
ſtaſis: c iu fundo fedens vafis: falute ſigt moꝛbi: q: natura 
cofo:taf ín expellẽda matería:z a nobili méb:o ad ignobile 
ei mádat: vfi apoftema ceffans aliqũ reuertit᷑. Si ín períple 
mons apoftema poftaurículas fueritzaut ín exterloutus 2 
'pecto:is:fiue fub hypocũdria:ſalutẽ fiat.ct apoftema ſiſtu⸗ 
là fadit:quia periplemoníaz ſibi ſitia ppt grofías materíaz 
vifcofam femp durãt.Si atit bona fignagm bacapparuerint 
caufa: intelligit natura eppuliffe materiá ad »ebilía mẽbꝛa 
fs ppter maliamtaté materic moza£ : ⁊ fiftula efficitur. 3Rí» 
qo: in acutis fe. ſupueniẽs ín die cretica:ceſſationẽ eaꝝ ſigt: 
qꝛ cauſa de hu.eſt putridis intra venas ⁊ arteriss. Cũ autẽ 
rigoꝛ fiat intelligif de venis ⁊ arterijs exiſſe materiã ad ſen 
ſibilia mẽbꝛa. Zertíane puſtulis ín nanb? aut in labijs fupe 
uenientibꝰ: febꝛem ceffarc ſigt: ⁊ nocturnalis tertíana non 
adeo tarda£. Alopicia varicib? ſupueniẽtibꝰ:ad capillos ca 
pitis reuertift᷑ Podagricis arteticis « nefretids varicibus 
füpueniétib? ceffat moꝛbus.Oxitemia ín lictería diuturna 
innata d ante nó fucrat boná ſignũ.ſigt eim ꝙ tus digeſti⸗ 


ua cibü ín ſtomacho mutare incipiat. Qui fpafmfi b5 6e pie 
nitudinc:fc.füpuenicte ſpaſmũ ainittit.Qui dolo:e b5 i epa 
te de frigitudme fe.ſuꝑuenẽte duloluit doloꝛẽ.Silt in fto» 
macho ⁊ inteſtinis feu iplene;fi olo: babucrinr oe frigitu 
dinc vcl oc vẽtoſitate:tẽ.ſupueniẽs oifioluit dol.Qui invia 
veretri puftulas habuerint nó dolet:quia acumẽ vꝛine cum 
trãſeat tolidat ⁊ ocficcat eas, 3n exeuntibꝰ ab egritudinez 
aut nõ mũditicatis coꝛꝑe:pꝛurigines puftule fcabics impce 
tigines fi ſuꝑucniant:naturã figut c£ virtuoſam in expellen 
dis malis hu.de mẽbꝛis nobilibus ad ignobile..cutẽ: ntq; 
falus coꝛpi.Opʒ aũt tc ĩtelligere q: pueri plurimũ de duris 
patfionio/ ppt multitudine caloꝛis coz ſanant. Senioꝛes 
vero c defecti vᷣtute raro curátur Oc foꝛti paſſione.Si vide⸗ 
ris ínfirmá nó facere fm ꝙ opʒ:moꝛbꝰ aür ꝑmãſcrit in ſua 

qualitate⁊ quãtitate:ſalubꝛe eſt.⁊ facile poteſt curari. 

¶ De Gignificatione qua fatue vᷣel moꝛs infirmi 
poffit pꝛeuideri. Capi v 
Ictis laudabilib?fignificacionib? ſalutẽ et peri» 
——ve mis mo:té annücianrib? quátü ſufficiat.moꝛtem 
vel ſalutẽ pꝛedicere volétib? reftat dicamus.hec 
itirevolens aſſiauã inueſtigationẽ habere debet 
Al istionü : ⁊ carum numerũ cõſiderare maioꝛem 
ipiaisico oꝛtitudinẽ.ſicut diximꝰ quaidã moꝛtẽ ſigre:quaſ⸗ 
dài moꝛtales eſſe:quaſdam moꝛti vicinãtes: ⁊ quaidam ma 
las tĩ:alias malas ce ꝓpꝛie.Silłiter in ialuré figmficátib?z 
quafdas laudabiles cíic diximus:alias laudabilo:ts: aiias 
falutem figniticanteg Grirircr.ops ergo eas foztiter trutina 
re.etearum foxtitudine cognoicere.et inñrmũ Pm fuperans 
tcs iudicare. (ps itcm perpederc quía foꝛtes fignificatócs 
ín perdiríóc nó coadunátur cum fo:tib? ín falute: quia funt 
quafi extrema cótraríazq fibi cóiungi iunt impoſſibilia.Si⸗ 
&nificanócs penó mutãt fuas cerrtadines i region oiucr 
fitare:nec ín etatib?:necin anni tcmpozib?, bone em vbiqs 
bone,male aurem vbiq; male, Sem infirmüleuirate babe 
rc atq; quietẽ viderís cũ ſigtionibꝰ malís.nó credee bonisz 
necs oubitabis, fed pꝛoculdubio moꝛtẽ iudicabis. Si vero 
videris bona babere figna. ficut pulfus foꝛtitudinẽ.⁊ anpe 
litus bonitatẽ:vꝛine coctionẽ.⁊ alia fimilia: ſuꝑueniãt aute 
periculoſa accidẽtia ficut moleſtatio mentis alienstío: ima» 
gínatiovifus obſcuritas:doloꝛ in pꝛecoꝛdijs:nõ erit tunẽdũ 
tibi.hec eim accidẽtia diro rráfeunt infirmi fanítate ſuccedẽte 
bipp.ín apbo. teftáte. ne ſis ĩquit tutus oc leuitatib? quas 
p:eter ratione fentit infirmus:nectímídus oe molcftationi 
bus róni nó ↄpetẽtibꝰ.qꝛ bmói plurima nó funt ſtabilia.qð 
ideo dixit. Hip. vcbona figna bonum.et mala malũ poꝛten 
dere femp oftendat.SSed mediam eft impoffibile in his iu⸗ 
díctjs nó peccare.quíavídemus perfectos medícos fuifle ⁊ 
tamé crrafle.et maxime ín acuta egritudine: ppter morüve 
loct fui oc re ín rem. Diuturna egritudo nó fallit cos ip (us 
dicio.vnde bip. iudicii ín acuta egritudine oc mo:te c víta 
nó adeo ꝑfectũ efte certii ppt materie leuítatéc mot? vclo 
citate oe re in rem, £55 tame libzte femp ſtudens.⁊ infirmos 
viífitans.cbn rcm inueſtigans:⁊ ingcruum babes narurale 
raro peccat.) ps aüt itcllígas qꝛimpoſſibile fit ín initio ois 
moꝛbi fudicare moꝛtẽ vel falute: nift in eis quí in.iiij.die vel 
vtj.fin(untur.boz em̃ moꝛboꝝ ín initio apparet ſigna.Ooꝛʒ 
bí quí in.xiitj. velxx.vel poft finiütur: nó poffunt intelligi qᷣ 
falub:cs fintzquíve mo:nferí ín inítio ſui.et ppter boc ops 
inquíri figna eniufcuiufqs diei « videre vbrmo:bus mute? 
tur: c qualis fit cíus motus:z ad quid ocuicníat.finis erf bo 
rum clongatur:atq5 ipfo:um morus ppter materie groſſi⸗ 
tudínem mozatur:z coꝛum figna nó apparent ín die pzíma 
quía mo:xantur $m materíc diuturnitatem.vnde acutü ops 
babere fenfum ad intelligendum, 





¶ finitur theorica yfaac ifraelite (n decem 


partita libꝛos particulare, 


Liber pꝛimus pꝛactice. 


imus pꝛactice pãtegni yſaac iſraelite. 
———— in hanc partem. 
—Éy4 cloníam in pꝛima parte noftri libꝛi 
pantegni:q̃ tpeozica nuncupat zrónabtlre 
Ireroizim? quátü opsmedict (cire ac ĩtel⸗ 
ligere pzinfap curarc ĩcipiat.Opʒ nos au? 
tẽ in ſcõa parte quá practicam vocamus 
Y VJ ICI 6n qp necefie eft ad finendá nam intẽtio 
red] né.1.cuftodire fanitat£ c curare infirmos 
*napíam? ga regiméto fanitatis; c oícamus put opoꝛtet 
pana qͥq; co:pa « aĩaliũ funt murabiliac inftabiia-narura 
líterqg iubiecta coftructiói ⁊ deſtructiõi:quoꝝ mutatio Du^ 
pler eft:neceffaría: t non neccffana.neceffaria iteru⸗ eſt du 
pplex.aut em̃ fit intrinſecus:aut ertriſecus. Intrinſecꝰ ficut 
cr naturali cofamptióc cá atalibus ⁊ terrenafcétib? coican 
te. videm? em terrenafcétia p cam oeficcata atqg cõſumpta 
ncc nó c aialia per eá ad fenectuté accedere: deinde ac nine 
víte veniétia, Conſumũtur etiã ppter cal.naturalẽ coz im 
teriora ocficcanté: c ppter bioz copiam oc cibíe ⁊ porib? 
gnatam. Ectrinſecus vcro veluti ep acre nfa co:pa arcuní 
dante. I8 nec:ffaríc quidé mutarióís caufa extrinfecus ad 
co:poza nfa veniẽs ocftruít ca: ficut cft calefactío:infrigida 
tio:pumectatío:ocficcatio:lapidie ꝑcuſſio:gladh inafio:re» 
ptilíi mo:füs, c fitía. sEc quía impoffibile eft coꝛꝑa liberari 
€adé mutatíóc naturalí: fuit nobis neceffe vt ea regamꝰ:et 
acadetib? mutanrib? repugncem?: vt ín fua fanirate cufto 
diant copa dufqs ad naturale veniát cõſumptionẽ. poiſibi 
le em̃ eft natural repugnarc 2fumptiói:q: mot? ei? cft een 
tíalío. c impoffibile eft res naturales 7 eéntiales mutaret 
cis refiftí. medicus regat ⁊ cuftodíat coꝛpa ab ilł accidẽ⸗ 
tíous:oucun£ fana vſq; ad veri tpe naturalis cõſumptio⸗ 
nis: cr eft nfa inrentío vt fanos ín fanitate cuftodiamus: c 
egros ad —— reducea mus. 
[ Zítuli capituloꝛũ ibꝛi pꝛimi pꝛactice. 

De diſputatione —— f3no:um. r f£aptm.j. 
De vmueríali regimento ſanitatis:⁊ incipícdum a tempos 







ribus anni:et pꝛimo a vcre, i aptm. b, 
De crerano er laboꝛe. fm.in. 
De bainco, pi.iii. 
De aqua etvino. Capitu.v. 


Sec n:üdificatione co:pís ad cuſtodiã ſanitatis.Capitu.vj. 
De cuftodía ſanitatis ⁊ cura.egritu.cum conſue.Cap.vij. 


De conſuetudine potus. Xapitu.viij. 
De conſuetudine ſomni. Capitu.ix. 
De conſuetudine coitus. Capitu.x. 
De conſuetudine purganonte, Tapitu.xj. 
De particulari regimẽto ſanitatis. S apitu.rt). 


De coꝛpoꝛibus temperamétus exeuntibus. Capitu.xiij. 
De figuns coꝛpoꝛis:⁊ cutie qualitate, Capitu.xiiij. 
De maiis complexionibus mẽbꝛoꝛum. CTapitu.xv. 
De conſeruandis dentibus. Capitu.xvſ. 
De lapidibus quí generantur in renibus. — Sapitu.rvtj. 
De mulieribus paruas vuluas habẽtibus. Sapiru.rvitj. 
De bís quorũ co:poza ín fiie complerionibus n5 poſſunt 

permanere:neq; ad temperamentü mutari, Capitu.xix. 


gc regimento infantium. Capitu.xx. 
De regimine pꝛegnantium. Capitu.xxj. 
De coꝛpoꝛibus iuuenum. Capitu.xxij. 
De coꝛpoꝛibus ſenioꝛum. Tapitu.xxiij. 
De exeuntibus ab egritudine. apitu.xxiiij. 
De obſeruãdis coꝛꝑibꝰ a peſtilctialimoꝛbo. Capitu.xxv. 
De caufa moꝛboꝛum. Capitu.xxvj. 


De regimine coꝛpoꝝ ſuũ curfus traſeuntiũ. Capitu.xx vij. 


De menſtruoꝛum augmento. Capitu.xxviij. 
De coꝛpoꝛibus extra naturam mutatis; &apítu.rrir. 
De coꝛpoꝛis oꝛnamento. Capitu.xxx. 


¶ De diſputatione regendoꝝ ſano:ũ. Capᷣ. 
doꝛtet vt incipiamꝰ a cuſtodia ſanitatis 






ST Iq oigm? eft:d) vt oícam? oc curis egritudinũ: 
v4 Aq intẽtio picipalís medicoz nó eft nífioe cus 


—— ſtodia fanitatis:ficut Ba. in pᷣncipio fut libꝛi oe 
diuerſa medicoꝝ intẽtiõe.Medicoꝝ inqͥᷣt intẽtio acvolũtas 


Fo.lviij. 


nó eft nifi oc ſanitate regẽda.vbi monſtr auit qp vtiutas me 
dicine nibil aliud eft cp ſanitatis cuítoaia. Mt) antià dicunt 
q meli? fit cuftodire fanitate: p moꝛbo repugnare: c; fan » 
tao ín fanis reperifzab infirmis $oabfens.c mel eft rc in 
uentà cuftodire d nó inuẽtã qrcre . Samitatis cm cuſtodia 
prioꝛ eftzdP infirmitatis curatio:qꝛ bó naturaliter fan? cít: c 
fanitas cft téperamét& co:xpis « pfectüvt (bc acricie curfus 
fit $m curſuʒ nature.⁊ l5 pfecrii diximꝰ:ne intelligas me di⸗ 
ziffe iliud pfectii qð eft medioce inter os extremitates: qz 


nó inuenit 9m illã pfectione à hũanis cozpib?pertinetzaut 
cít pfectü cuiꝰactiõ nó eft impedita, fCo:poz o pfccta fani - 


tas cft vna:impfecta € mltiplex ats oinerfa.vnde via cufto 
díédi ſanitatẽ eft diuerſa c r.[ta: (5 güatr eft trípler. autem 
cuftodím? coꝛpa fana vel ſanitatẽ in coꝛpibꝰ ſanis: att debi 
lía co:pa in fanitaté redigim? d neceſſe e ↄfoꝛtari:aut cufto 
dím?co:pa d funt neurra vétura a fanitate ad egritudinẽ:⁊ 
repugnam?ne veniát.Suftodirc fana co:pa eft duplex.x nũ 
eft vte:aliud pticulare. Vte eft cozpis regimẽtũ cũ reb? fa» 
nis infirmis cõibꝰ. particularc diuiditur in duo:vnũ ẽ coz 
poꝛis regimẽtũ in pónez cómi;tióe tépamérü:aliud cft in 
cópofitióc ⁊ ↄmixtide intepamétti:f5 th actio ei? nó cft ip e» 
dira. Incipiamꝰgab v& cuftodía ⁊ cói fanie ⁊ infirmis.(.a 
renõ naturali.i.acre:exercitio:balneo:cibo € potu: ⁊iomno 
Tvigilijs:coꝛpis mũciũcatiõe accidẽtijs aie ez ↄſuetudine. 
Dieẽdum eft ín pꝛimis oc acre et anni tempoꝛibus. 
¶ Devniuerſali regimẽto fanitatist incipiendũ a te 
poꝛibus annt ⁊ pzímo a vere, sf apitulii.t). 
^oxtet de anti tꝑibꝰ volẽtes ſantatẽ cuſtodi⸗ 
re: babere ꝑclarũ aerẽ ſuauẽ ⁊ facile incõmixiũ 
coꝛruptis fumtis amoulare. acr em rce eft toꝛtis 
eS id mutáda co: ꝑat eft neceffari? püane vite. S⸗ 
tici tpa auní fint cá acre mutãdi:neceſſe é nobís diſputare 
bc regimine fanítatis Pm vnũgðq; tpᷣs. Incipiamꝰ $a vcre 
ops tepata co:pa regit vcre cũ teperarte dicte t porb?4 er 
ercitije.t co:pa itéperata ccotrario cuftcdiant ficut dicturi 
fum?oc vli famtatis ⁊ ptícularí regimẽto.Cũ aüreft21pp:o 
picuatꝰtuerit neceffe € copa tepara refrigc rari; exercitia 
minu. frigidis D tps ẽ cóuenice.ca.vo co:pa aſſuefaciãt res 
frigerstioiz requie Ruríus voleres ſanitatẽ cá pparmacia 
4'pblebotomia cuftodíre debẽt ea fierí vere rpe tẽperato. 
"jdcoqs non op5 tradi obiiuionizne bu.p byeme cozcunati 
« coagulati ca eftaris lidfiant c fluetes p mébza sient aü 
qué moꝛbũ.vñ Ba.ſolitis quoꝝ fupflue coadunirur hu.ne 
ceſſe eft ín initio veris cii purgationibꝰ ſuccurramꝰ ne ipfi 
tpe bvemíis collecti ex caLaeris i eftatc diſſoluti lud: ad pn 
cipalía mébza , Itẽ dixit ver ſanguinẽ quí fuerat coagulatꝰ 
cliquatc odarat 7 bulliens neqᷣt avenis »tincri. vnde pze ní 
mia quátitare fui ad Gdam mébza oínuat ⁊ gñat ples moꝛ⸗ 
bos.Sitr ceteri hu.in byeme coagulati idẽ facíGr.pozrovcr 
oibꝰcõgruit coꝛpibꝰ⁊ etatib? pᷣcipue fenib?.c frigicã⁊ ficca 
ↄplexionẽ hñtibꝰ.Silr g regédi funt in oIb? rpib?.ca.c bu. 
aeré hñtibꝰ. ¶ 3n citare o tepara cuftodíant coꝛpa dire 
bus cctra tepamerü ezeütib? fri.z bu.pnsentib?fm qp cat. 
4 ficatas eftatis naturãverisexceſſerit dre cps eligi aere iu 
locis aquãvicinã hñtibꝰ⁊ pozte mãſiõis feptetrionali place 
ſint oppoſite⁊ qͥtidie pauimẽta aqͥs madeñant.⁊ (up caf 
gidi floꝛes ⁊trõdes ttemárur.ficut roſe mirte⁊ ſiłta.pãnis ti 
neis ſubtiubꝰ⁊ cocleatis.Lincifis ĩduant᷑. c exercitia minuã 
rur in ade fria: lauen£ ⁊ in eis natẽt.atq; qꝛ ín B tpe natus 
ralis cał egredit᷑ ⁊ intꝰ minuit᷑: neceſſe ẽ dare pauca cibaria 
ſubtilia ⁊ digeſtiõi factlia. Eſtate cibos grauiflime ferũt fic 
dicit hip. pinde duenit leue dari nutrimẽtũ.ſicut pifcestau 
dabiles pullos gallinaceos.pſica:pꝛuna:mala:vuas.⁊ filia, 
Caueãt q5 ca.⁊ acuta ⁊ vinũ excepto al.⁊ ſubtili.qͥ nó inuẽ/ 
to qðcũq; fuerit cũ młta ad miſceat᷑. $5 dieta B maxĩe ca.⁊ 
ficcis natura ↄuenit. B em tps 2ríü eſt eis młtũ.ops et ã mi 
nui coít?:q: ca.naturat'ín B e oiflolut? ab co magis diſſol 
ueret᷑. lõgisqͥdẽ fomnisvrant.caucát fo:té pparmac ã.Sʒ fi 
aliq̃ fuerit neceſſitas cũ leu: ⁊ ſubtili fiat quãtũ natura tole 
rare poff:t.fi£ cũ mirað.vioł.caſiañ.mãna oxife.⁊ ſitibꝰ.vo⸗ 
mitus $o bon? ẽ in hᷣtpe:h̊ tũ rpa ſeuioꝛibꝰ ⁊ phlegmaticis 
4 Qb?friaiditasc bũidctas dñat᷑ optimũ eft, ili qᷓ tegeda 
funt mõ in oĩbꝰ rpib? ca.⁊ fic sert habẽtibꝰ. In autũno cue 
ID ij 






tati tio repugnet, ops g nullũ vínü bíbant nífi citrinũ aut 
ra.aut aured purũ vel aquátulü mixtũ.dʒ boc ſciri ꝙ iuue 
nes qbus ca. fic.ofatur:cóiter funt ſanioꝛes ín bre rpib? 
& in alijs.pꝛinde bie in bís tpib?nó eft neceffe dari ca.dietã 
cti fumma audacia ficut ín alt). Sed feníozibus frigidis ct 
hu.natura peſſimũ eft (ftud rps.ops g dietã oarc calidioꝛẽ⁊ 
ſiccioꝛẽ. Eꝛdẽ etiã dieta Loto?tpib?frigidisc hu ẽ tenẽda. 
¶ De exercitio ct laboze, £ap.itj. 

curs xcrdtiafunt laudabilía ⁊ vtilia cuſtodiẽde fani? 

^ (C25 cati fiante cibi fuerint.mebza err ↄfoꝛtãt c indu 
—— rãt:ſiꝑfluitatẽ hu.in mẽbꝛis oe cibis exiſtẽtẽ off 
d trees folutit:calo:e naturale ↄfoꝛtãt.⁊ ad digerẽdũ ad» 
iuuant. Uñ quáto fo:tíoza exercitia funt tãto magis oigefti 
ua Prus cft maioꝛis tuns: pinde non ops exercitioꝝ affue 
tox obliuiſci.cauſa em funt cuſtodiẽde fanitatis:ficut vide» 
mus coꝛpa laboꝛãtiũ ⁊exercitãtiũ effe ſana dietã oĩno negti 
gẽtiũ. Cin £a. in lib.dietaꝝ:quicũq; ante cibũ exercitãtur 
nõ eſt opus regulã in dieta obſeruare: ⁊ d parũ exercitãtur 
⁊ q̃ fant qᷣeti debẽt dietarũ obſeruare oꝛdinẽ cũ mũdiñicatio 
tic coꝛpis⁊ pharmacia:phlebotomia:⁊ ſitibꝰ. Item in libꝛo 
de reaimero ſanitatis:cũ exercitijspoſſumꝰſupᷣluos humo 
res diſſoluere:⁊ diſſolutos purgare. Melioꝛa em funt exer⸗ 
citia ſubtili dieta ⁊ pbarmacía.q: laxatiua potio ſubalẽ coꝛ⸗ 
poꝛis hũiditatẽ attenuat:carnẽq; minuit.exercitiavero fup 
fluos bu.abfqs mébzoz nocumẽio diſſoluũt. Ampliꝰ Ba. in 
megategni:exercitia ſſomachũ ⁊epar t cetera mẽbꝛa cõfoꝛ⸗ 
tanr t adiuuãt ad digeſtionẽ optimã. ré ín lib.ſuꝑ excedia 
ton.i.devẽtis:motꝰ inquit ⁊ exercitia malos minuũt hu.et 








tẽperant S tps exercitãdi cft ci cibus 
beri fumpt? optimc ín nomacho cvcnís digerat.⁊ natura 
lis vis appcterc incipiat:qð ex coloꝛe vzine cognoſcit.Si cm 


indevti decet excreitijs.Si auteʒ tuerit igneus móftrat diu 
digeſtũ fuiffe abum « tuncnó exerciten£,eft ci tpᷣs refectio 
nis:fed cũ hoꝛã exercitij pleri cognofcc m?coz copa o€ cr 
boz fccib?cü v:ínac egeftióe müdificen£. vt velica t inteſti 
na fint alleuiata.ocínde'co;pa manibus: pannis fricen£ vt 
mẽbꝛa moiliaz lenía fiant.cengáturvnguetis coz ↄple xidi⸗ 
bus ptinétib?.pofteavero erercíten£ vt ſuꝑuntas mẽbꝛoꝝ 
€rpetiat . ⁊ ca.naturalíe cófo:tet ,S50p5 fieri exercitia fm 
vmuſcuiulq; bois ↄſuetudines. Rurſus fint magna v pars 
ua fm grom̃tudinẽ:ſubtilitatẽ:qualitatẽ:⁊ quantitate abi, 
f£ aucár aũt crercitia poft cibũ. ꝙ fi aliqua fuerit neceflitas 
cõuenit tps expectare quſq; cib? digeſtꝰ oc ftomacbo ocfce 
dat vtfacile ab cpate digerat:qꝛ exercitia poft cibũ facta ci⸗ 
bü indigeſtũ a ftomacpo deponũt:venaꝝ meſeraicaꝝ aufra 
epar⁊ iteftína exñtiũ oppilatiuũ.cã €; qꝛ exercitia fupfincs 
bu,méb:oz oiffoluüt.dbue augmentatis ⁊ modũ tráfcunté 
bus fub3lis bu.»fumit 7 cibü appetüt vt ín eis ſuðalis bu 
míditas reftaurct.a venis d appetüt ⁊ inanitis venis attra? 
bunt ab epate. filrcpar a mcfcraícis : meſeraice a slobofo 
inteftíno.t.iciuno:ietunü $oa orcdeno: ouodenü a tomas 
cho cibũ crudũ ⁊ indígeftü attrabír.ende fit cá gnandioppi 
lationẽ in epatc zin poꝛis ⁊ invaſis:moꝛbosq; ghar otuer» 
fosc pefiimos:nó 6 poft cibii exercitent᷑:neq; cũ famesabũ 
dauerít:ficut dicit bip.vbíi fames nó ops labozare.co:pibus 
cm famelías neceffarij funt cibi nó epercitía:q: ampli?oe 
ficcant « inaníüt, Rurfus ercratía coꝛpibꝰ ocfect:s t QUA 
funt fubriles hu.nõ funt ↄpetẽtia nifi modica. ficut erm for» 
tia fo:tío:ib?cóuentüt: qbus groſſi hũoꝛes funt accumulati 
ita debilibꝰ tenues hũoꝛes hñtibꝰ debilia t pauca ↄueniũt 
f; dimittẽda funt fatigatiõe inchoante.i.cũ anhelãt ⁊ fudát 
ficut ait hip.in cmní motiõe coꝛꝑis qn qs incepit laboꝛare 
ã.dolere ftatim qeſcere remediũ eft. Æſt ⁊ aliud genꝰexer 
citij m ĩſtrumẽtis ſpũs fcti ín hoꝛa trabẽdi ⁊ hoꝛa ſpm̃ emit 
tendi cũ tẽperatavoce.exercitio aut ei? multa quãtitas fpi» 
rit? ad pec? ⁊ pulmoné trahit᷑.⁊ pectozís ⁊ pulmois cana? 
les oẽs:qꝛ poꝛi coꝛpis oílaran£. vn bmõi exercitiũ debet c£ 
debile vel forte ficut neceſſe cft ficut dicturi ſumꝰ cũ diſputa 
bimꝰde particulari regimĩe ſanoꝝ:ſed debilia mẽbꝛa bñte s 
caueãt ne in eiſdẽ laboꝛẽt.verbi gr̃a.podagram ⁊ puftuiss 
in pedib? hñtes qᷣeſcãt. quies vo regẽde ſanitati incõpetẽs 
eſt nec ſumꝰſecuri qn moꝛbũ generet.qꝛ ↄplexio coꝛpis coꝛ⸗ 
rüpirur multiq; coꝛrupti hu.coadunantur.vñ naturalis ca? 
lo: ocficit.££ft etiã quies cã multoꝛũ hu.gñatiua ficuti alio 
vicem? loco. fa. multa inqt des dubiũ nó eft qn caloꝛẽ na» 
tural£ extiguat. pinde fanitaté cuftodírevoletcs dett cauc 
ant nift 5? coꝛpa funt rara poꝛiq; largi ⁊ natural multas 
fotution? pfites.fs exercitia no amãtes ſubtilẽ dietã accipi» 
ant ⁊ modica ⁊ affucícant co:pis mũdificatisem omni tpe 
cá pbarmadia € pblebotomía t vomitu « altjs fiTib?. ci 
aliq oc erercittjs adfarigatione venerintzinterrogent, an» 
altqué fentit in mẽbꝛis ool. quafi apoſtema:qð figt bu.fub 
tiles t acutos ppter exercitiũ eẽ creatos ꝓpter bu.groffos 
rũ udfactioné vel renere carnis cuiꝰlaboꝛis vł doloꝛis gcn? 
vulneroſuʒ nũcupat᷑.vñ ops ſuccurrere eie cii requie leuiq; 
fricatione cvngant cti oleo viol. marie doꝛſus ⁊ pedes, oc? 
inde ad balnei aq tepíde ducant᷑egrediẽtes aute a balnco 
mulfam orísacca.s.ij.  firupti vioł « fitía accipiant: tfi fm 
ſuã ↄſuetudinẽ ciben£:parü tñ minꝰ.⁊ fi aliquà ſentiãt exte 
ſionẽ t thetanoſitatẽ ſigt neruos ⁊ lacertos extenſos labo⸗ 
ret laboꝛis nímietatec ad eos nuxiſſe paucosbu.t nó mul 
tà bfites quãtitatẽ. Rurſus ſentiẽtes grauitatẽ ⁊ pigritiã 
⁊ tactũ bntes calidioꝛẽ ſolto:nec nõ ín fuis coꝛpibus vllam 
carnis minutionẽ malũ eſt.vñ hip.nil minuere coꝛpꝰ aut có 
tabeſcere magis d? fm rõnẽ malũ.parũ c ſuauiter fricent ⁊ 
vngant cũ vnguẽto vioł.tepᷣ. deĩdẽ quiefcant t doꝛmiãt.de 
inde cil aq̃ tepida balneen£ tin fonte moꝛent᷑: poftea páno 
ínt? fericíno m balneo induátur:fi bvems fuerit. tüc cibent 
cibis bígeftibilib?oiseftíól facilib?fie funt pullí galt.et boní 


piſtes.q̃ nó ad faturitaté ſumat:⁊ titío prádtjpma comedat 


Pꝛactice. 


ble curenE faciát illð ín allor⁊ ín tertio áufqs 
—— Si ſenſerint mẽbꝛa pulfarí t q̃fi pple⸗ 
gmoné:inmuit lacertos c£ caletactos ꝓpt᷑ nimiũ moti c at» 
trarific ad fc hũoresſibivicinos:quẽ laboꝛẽ femp fedtur oo 
lo: ci ab alid tacti fuerint c apparet mẽbꝛa tumidioꝛa:cuius 
labo:ís nome vocat pblegmonitus d labo: femp ↄuenit eis 
d fantvfitan alíq exercitatõe f£urent atit ex ínunctióe olei 
viot. maneãt in fonte ad tepide. poftea dcfcát ⁊ bibát qͥde⸗ 
mulfa5 firupi vioł.dietã accipiãt fubtiliffimá ficut ptifanas 
'malagra,mo:a.tranfacta oíe accipit cucur.cucu.citru met, 
palefti . c ſitia.Ceſſata fatigatióe nutriat piſcibꝰ.pult.gab 
C filib? O fi nimiã fenferit ficcitaté meboz qs ouritievt oif 
ficile mouean£ méb:a defcát balneen£a fricerur folitifqs ci» 
bis ciben£.parü tti pumí, ptínétib? : poft illũ oic modicum 
bcambulent, c iterũ vngantur oleo vioL.et balneentur. 
Ks ¶ De balneo. ££ap.iítj. 
Alneũ neceffario fit poft exercitiũ:ſed nó ftatiz 





:ent fm qp 2ucait.fic diximꝰ⁊ dicemꝰ i pticulari regimi 
nc fanítatie.f5 ocbilítati leniter p toti cozp? frícent : aut fi 
neceſſitas faerit mẽbꝛis foꝛtitudinẽ dari ꝓpt᷑ alicuiꝰlaboꝛis 
oꝑationẽ t, ppt maliciã: fricatío poia mcb:a fit foꝛtio:.bal 
p n cibů nó ops aut exercitari nífi cib? groſſus fuerit, 
Si eim balneent᷑ vł cxercitẽt᷑ poft dbi capita replenf fumis 
generátib?mo:bosfo:teecpcflimos.ficut palyfim.apoptia 
epilep.2 fies, ilr mali ẽ cibũ fumere cũ balneũ ericrit.ci 
bus eim natàs i oc ſtomachi caput fumo replet. fi B 
 Kurreritvt capíta fumo plena fint:purge£ cũ cafiafi.c hiera 
pigra,qb?no fuffiactib?mifee polípodit ⁊ turbit.p:ecipiat 
vt füaniter ocambulét ⁊ crura coz lígent pláte pedi fricẽt 
£^ fiiepate »ftipati fuerit:fumátorisaccará ↄpoſitã ci ra 
dicib? ſeminibꝰ. firupurm oe abfin.7 filta.ficut dicemꝰ cus 
diſputabimꝰ oc oppilatiõe epatꝭ.Sʒ balneũ poft cibü bonũ 
eft macilẽtis fi carẽt epatis oppilatiõe ſtomachi tumoze.et 
balneari debẽt d» poꝛi largi nó funt pz? exercitãtes t qbꝰ 
2fuetudo balneari fuerat.qꝛ ípa fola balnea hũo:es diſſol⸗ 
uuntabíqs exercitijs:exercitia vᷣo poft balnea mala ſunt:vᷣ⸗ 
tuti em̃ diſoluũt. Balneũ $o egrediẽtes aliquãtulũ moꝛa⸗ 
ri opʒ.deinde accipiãt mulfas orísaccará alídfqs ſirupos fm 
ↄplexionẽ coz ſctõs poftca cibis reñciãt.Oʒ tñ ſex q̊tates 
itelligi ín cibis.pᷣma q̃litas € cibi.ſcða quãtitas.tertia oꝛdo 
q̃rta tpᷣs.qͥnta quãtitas ocfidert).ferta q̃ ſunt mẽbꝛa iftrma, 
itas cibi ſuiq; ↄueniẽtia adbuc inueſtigãda eft ex qui 
tatc cfuba. q̃litatẽ $o aibi decet ppédi fm naturá coꝛpoꝝ ci 
bádoz:fi ei calida fint frígidos cibos accipiãt ſi frígida ca. 
fi fic.bu.fi hu.ſic.Sialiqñ cupiũt cibaría »plerionib? eoꝛu⸗ 
incõueniẽtia cũ alíjs mifcean£ vt ſue q'ítates tépen£: quẽ⸗ 
admodũ ci oam? lactucas cũ apio c pifces cũ melle sinsin, 
t siicca.2dítos fiL. pifces er cõdiẽdi funt cũ ſinapi:pipe:ca 
ruí c fitib?.Subam cibi fic cogſcimꝰ:qꝛ fi fit grofía ficut cas 
ro vaccina:panis asim?:eft 2ueníés multi cain ftomacbo 
bünb?.fifrz cbolerico ftomacboz eis qͥ nimiũ afi cibũ exerci 
tant. ⁊Tbyeme — aeris frigiditate ſomniq; longitudineʒ. 
hmõi em cibꝰ bñ in ſtomacho oígeri£ t muſtũ nutrit vᷣtutẽ 
ↄfoꝛtat illis autẽ qͥ modicũ ca.naturat hñt ĩ ſtomacho⁊ mo 
dici exercitãtibꝰbꝛeuiq; ſomnovtẽtibꝰſupꝛadictꝰoĩo ĩcõue 
niẽs e(tab?q: nó bf ab eis oígerit: fs groſſos gñat chimos 
⁊ viſcerũ oppilationé facit.Subtilis vᷣo cibꝰ ficut pullí galt, 
—— criſolocãna lactu. c ſilia ſunt ↄueniẽtia non 
exercitãtibꝰ.qͥꝝ ca.naturał in ſtomacho defectꝰ cft ⁊ quoꝝ 
viſcera ſunt ↄſtipata.Sʒ laboꝛãtibꝰ⁊ ca. foꝛtesſtomachos 
hñtibꝰ bmóí ab?eft incõueniẽs: nõ em̃ digerit fsín coz fto 
macho ín fumoſitatẽ muta. ppt b dà vaccinã came dige 
rüt c ſtarninã nó.ftomacbo em̃ multũ calído fibí młta quá» 
títas cboL. rádat groffus oↄuenit db? vt ín eo ca.diu opet 
ſubtilis em cibꝰ cto ic&di£ 7 fumi faat.9bi afa. Si iani ma 
gno fubtilía c ficca ſupponant ligna:cíto incẽdunt᷑ extin⸗ 
guit ignis: fi autẽ groffa vt ilices t quercus caloz füauíter 
opatz »fo:tat.ftomacb?$o ín ca tẽperatꝰcibũ accipiat iter 
sroffus c ſubtilẽ mediocre, itr tepate exercitãtes 7 doꝛmi 
, «ntes tcpatos accipiãt dbos iL tpib?tepat! . c bmmóí t£pata 


S'o.ltt. 


dieta ↄuenit. Quãtitas cibí nó multũ o5 epcedere modũ ae 
grauct ftomacb? ppt repletioné t ppt ſui fupabüdáriá: ly 
fit bon?fit mal?:qpuie aut Laudabil ant ilaudabit fitc aſſue 
te fumpi? mali giat fanguine c replet vcntré oe maPbu, 
maric fi cibus malfit.imfi calidus vel cpolericus peſſ mã 
feb. acutos bu. generat quib? ad queda méb:a flnérbus 
uftule ⁊ apoftemata berifipila et farfa senerant.&i vero 
rit groffue:artetricü doloꝛẽ faciet:podagrã nefreticà paf. 
aubelitii fpleniec epat[ouriac: c opptlatione marie ft grof 
fus fuerit. Si aüt fit mẽlãcholicꝰ:maniã:q̃rtanã.nigrã icte⸗ 
ncíà generat. ££ib? antem mulus multiſq; qualitatibus fi 
fuerit cõmixtus:peſſimas generat puftulas ⁊ erraticas fe. 
A postet att cibi plenítudiné cauere nifi cũ multis foztib? 
erercítrjs « quib? cutis cft raraaltjsvero mínime.c fi b nó 
caucaf:vomát cB calída aqua autorímelle:t boc ncn tarde 
vt ftomacbus er plenitudine inaniat᷑:deĩde calicẽ vini puri 
odoꝛiferi bibát 7 toto ifto oie E — aũt vomere 
nequeunt ꝓpter pectoꝛis gule aut palati do 3ounísnt diu 
— — exercitiũ agãt fed poft boc parũ comedãt 
(Qui ſolutionẽ babet vt crudus exeat db? di auda egeſtio 
ne parũ exercitent᷑ t abü modicũ c ſubtilẽ acapit fic pane 
fermétatü i puroz odouferovíno ifufus cit iure ftamec gal 
linz.fomno vtan£ 7 requie:quã paſſionc hñtes fi folida cu» 


-— - pam m ol 


eructàs fuaue eructuationé: t egcftío c vzina colozarí inci» 
pít:bís nondũ apparennb? iubemꝰ fieri eperatia 7 balnea, 
«C 


siufc oura folubilía pztufdp ſtipticavt foluatviacpparet p 
Qué aroffue cibus tràfeatzficut melones pꝛuna — tocing 


tibꝰ⁊ vꝛina colozata exiſtẽte: c — fame palà often» 
fis:tüc cib?necefiarius cft abíqsvila moza.bac em neglectio 
ne ftomacb?fupfluos hu.ad fe attrabírz appetitus deſicit. 
X db? co:rüpiter bu. ad ftomacbü fluẽtibꝰ.ꝙ fi B euenerit 
demus orisaccará? fuccü maloz gra.deĩde — vniꝰhoꝛe 
qͥeſcãt ⁊cibũ accipiãt:opʒ etiã cibi multũ ín fri.tpibus dari: 
qꝛ tũc cał.intrinſecꝰẽ cõoadunatꝰ:vñ meli? adiuũuatotutẽ oi» 
geſtiuã.Silr⁊ ín ca.tꝑibꝰ:vel regionibꝰminuẽdꝰẽ cibꝰ.cał. 
eif aeris naturalẽ trabit cal.extrĩſecꝰ:vñ minutꝰ intrinſecꝰ 
nó bñ digeritcibũ:maioꝛẽ er bém? ĩ hyeme caloꝛẽ dp ĩ eſta 
te t digeſtionẽ:ideoq; ĩ eſtate debemꝰ umere cibũ in extre 
mitate diei qm̃ tẽ peratꝰẽ:neq; mor relicto exercatio mãdu⸗ 
cem?nifivni? bo:e ſpacio qͥeſcãt.ſił balneũ exeũtesnõ ſtatĩ 
comedãt mfi pꝛius vna hoꝛa qᷣeſcãt. Dari aũt cibi deſidera 
tũ bonũ cft: appetitꝰ em magnã ſignuicat virtute ad dige⸗ 
rendũ:mõſtrat etiã abü illũ bumane nature eſſe cõueniẽtẽ 
ideo ſi duos videmus abos ín bonitate equales:⁊ fit mai? 
deſideriũ ĩvno dp in alio:debemꝰ dare eũ qué magnoappes 
tit deſiderio.pem̃ ↄueniẽs eft citiuſq; digerit etfimínozis 
fit bonitatꝭ:g̊ ille qu£ appetit:cõcedat᷑ ei.ſtomachꝰnãq; ⁊ce 
tera mẽbꝛa meliꝰhũc d lá digerit ppter aim illũ deſiderã 
tem.Opʒz em ifirmís cõueniẽtia dari cibaria:⁊ cauẽda funt 
illoꝝ infirmitate augẽtia:etſi toti coꝛpoꝛi neceſſaria fint. 9bí 
afa.fi quibuſdã doloꝛ capitꝭ € aſſuetꝰ neganda ſunt cibaria 
fumũ gñantia ſicut nuces lac alliũ cepe ⁊ ſitia.Qui defetctũ 
ſtomachũ babet abſtinẽdi funt 3 —— ; piguedo 
i 


Liber pꝛimus 


batyrũ fifama «filia. c db?eftvfusnatádí cibũ in o: ftoma 
ci groffa 2uenitit alimeta vt cũ fua grauitate ocfcedat ad t 
fzr1013; c tübem?v: parüpoft ib ambulet. ui ar ĩ ftoma 
cho pplegma hñt:caueãt cibos fili. gñatidis d. mꝰoxumel. 
Quocho.ru. ſtomacho coadunat᷑:negãdi ſũt cibi cpo.ru. 
augmétátcs Cacdipte it Q €po.ru.ertiguür:ficut malag .aceto 
fa t orife. fibi vin ſtomacho cinteftinte mozat db? 
caueát abarc cibos glutinoſos 7 groſſos ficutlagana elixa 
cü obtomogarot olcot máducét antc cibũ oém olea dulcia 
Eos *o 0€ d ftomacbo db? oefcédit indigeftus ante cibũ 
em Ocm? itiptica ficut citonia píra xilocaracta ⁊ filia, qp fi 
epar frígidü eit ⁊ oppilatũ cauẽdus e grofíus ab? € pᷣcipue 
fi fuerit oppilatiuꝰ. Si aũt fuerit calid?ciboscaucatcalidos 
Str taciam? fi aliter fuerit. cp fi ín pctm̃ incurrat ſuccurren 
dũ cft cũ medicinazne inueterata paffione eparindurctur; 
aqua ⁊ vino, Capitulũ.v. 
Via (tudiofe oc cibis ſanitatẽ cuftodiérib/ oroné ↄple 
Luim?:necefíz € oꝛdo ſequat oc potib?: ⁊ inaꝑiẽdũ ab 
aj . Opʒ aqua boná eligi ficut ín alio loco diximꝰ:q̃ caueda 
cít ncc cibo potet᷑: ſy poſtqᷓ cibꝰ in ſtomacho qcuerit. ct à 
bo eii bibit intrar (üDam ftomacbi: c cioü mouet eũq; di⸗ 
gerí nó pmittir.neccflc em̃ cft cibi a ftomacpo tãgi vr cale; 
fiatz ogera£. qfi tãta faerit neceſſitas:parũ inde bibàr à ft 
tím crtingar.abofor ftomacpo qefccnte nulla eft pbibitio 
bíbédí aquá:f5 ri quãtũ ops bibat . Jeiunis aüt in nocte in 
cóueniés cít.ca.nacuralé ftomacbpi c cpatís nifi calídiflit 
fint natura extiguit. &hráda ẽ ad fup níue frigcrara ab eis 
d epar tomachũ hñt dedilẽ. 7 q bn neruos 7 pect? ínfiré 
ma.ca erit affueza par;ea£ ſan.fturũ: ſpaſmũ catarrũ arteti⸗ 
cii oof.x fi D ad pus non apparcár: Henectute tii bec c mul 
t33ls eneniét:negg poft coitum; neq; poft mulra erercítia 
095 cá bibí nifi (pacio vni? diei defcát.q ſi accipiãt muifam 
cti oxisaccara aut vuibi fit meu? , In aiio tñ Loco dixmmus 
vinüvuarü eé magis ↄueniẽs in cultodia ſanitatis fi oppoz 
tuae accipiat:tale ei naturale caloꝛẽ ↄfoꝛtat: ⁊ p totũ co;p? 
extédit ca. c cholericos téperat Du.cofqs cá fudo:et egeſtio 
ne erpeituc , ouricié mẽebꝛoꝝ nimio pꝛe laboꝛe eríccstoz am 
putat.cibos humectat ⁊ appetere ⁊ digerere facit. hũidita⸗ 
té 2d p totius coꝛꝑis mébza deriuat:int.tionem⁊ vétofita 
té foiuit. oppilationẽ aperit; melãcholicos bu.tepat: aiam 
cófostatz Ictificat.b ofa facit tépat] « aliquãtulũ frigiditan 
pnunérib?fi 2anue (uma. gr ag.c oib?fi ↄueniẽter potet 
put eit neceſie q̃litati ⁊ quãtitati c mo fm tẽperãtiã aque 
*"lBocet tfi catidiflimís natura, c aſſuetꝭ ca. epatis. 7 ooLi ea 
pite patiécib?t neruos ocbiles bñtibꝰ.ꝙ fi tãta necefiitate 
bibédi cogant vinti albi ⁊ fubtile roſeũ multũ mixtũ eligas 
tur vitãdũ er cftcalidá c vetua: fed fi tuerit magna necef? 
fits bíbédi afi fer hoꝛas aq̃ vino mifceat ⁊ in vaſe mittãtur 
rofe maloz coctanoꝝ frufta ⁊ mala.Si aũt fu foꝛtitucinẽ 
mínuere velís meli? fermẽtũ ⁊ purũ pane cii co miſce⁊ ipa. 
cio. vi.poza:; tráfacto colatũ potui oct:f qͥbus dol.capitis 
affuetus cft bibíto víno cocrana máducent vt fumo vím ad 
capur faliéti repugnẽt. Cauẽdũ aũt eſt in eftare vinũ c falfa 
7 acetofa vel acuta mãdacãtibꝰ:diſſinteriã er gñat.Cauen 
da G eft ebuctas qꝛ mérís peufíiua €: « à parati funt paraly 
tico mo:o caucát ips: nã pculdubío nifi caueãt ad eti deuc 
niẽt. Alioꝝ em moꝛboꝛꝝ cá cft.vt arterice paf.rremozis.apor 
plczie ſuffocationis (ubitanee moꝛtis.qꝛventriculos ceres 
b: tos venas replez, vi nullus loc vel ſpaciũ rcftat p qð 
naturalis calo: duatet᷑ ficat mdem?in lucerna d fundit oleo 
plena. lumẽ ſuffocat textĩguit.Opʒ 6 cauẽda fit ebꝛietasniſi 
raríffime femel ín melez vel in duobꝰ: poſtea aſſueſcãt vome 


rc t ftomacpü müdificarc. $55 d cupiucrit vin bibere 7 tar 
dc iebziari:parum pzádea —— 
bVq tales chꝛiet⸗ anát büiditate em pini o« 


ccat. vn doa. ami 













Kis: 53s pcrcatiz 1f).4. 

X] pice.s ſ. oĩa mírtaz paulati bibita ebzictati repugnát 
Er fc.cautiti.s. o.c fapa bibát, $5 ops nos fcire q: ebꝛieta⸗ 
te cerebꝛũ ⁊ ots fenfus patiunt ppt fumü víni ad capur fa» 
liété:coc calidis vapozib?repléte:fs B otigit ocbili calidoqs 





cerebꝛo:foꝛte ei cerebꝛũ ifti fumo repugnat z vfi nec ab ífto 


recipit᷑ Gal.ſm cerebꝛi foꝛtitudinẽ vel ocbilitatem fit ebzíc 


tas:quá curarcvolétes pᷣuideãt ah fit debilis. deĩde iubeant 
leuia fier cxercitia.i.parũ deambulet: poſtea balncent ots 
inde cibo faali ad oigerédii cibent ⁊ o0:mtár. fi fuerit foz 
tis anguttufa ci nimio capiti ool. « ſpũs ino:dinatione 
qͥeſcãt pláre pedü ⁊ crura fuauíter friccnt somni ꝓuocet ve 
tupfluitas vini digerat᷑ ⁊ oifloluat 3£rpgcfcti a iomno € ft 
foluti funt ⁊ anguftíat: ac liberati leuiter exercitent. poſtea 
in tep tis baincis balncent᷑⁊ ín tontẽ deſcẽaãt.Sʒ fi ooloz 
capitis augmẽtatꝰ fuerit: vnscdũ eft cũ olco ro. 55i eſtas fit 
ad fri. ifundant ocide capite criccato mulías orisaccará aut 
firupü ro.acapiár.pofteavométes mollía fo:beant oua. 118 
crafic camis cà caulib" cocre pullos gal.⁊ ſtarnas máducet 
nouifiime comcdát coctana⁊ ñtia.Siĩbo cftas fuerit in frísi 
do loco defcár.fi beems intépato.fandalos ⁊ cápbozà odo» 
rércfiia.octn? büc firup esc fV. pruna.Frr-oFife, 5. V) Ola € 
nq lib.ad coquant quſq; ad vnà redeát. ocinde colent co 
lature addant 3.v.iucci males gra. « aceti pomí citri ʒ.iiij. 
facfirupum. Acc. fv.Dolí berberis ſe.citruli.boꝛagi an.⸗.ij. 
fc.cauliü.s.vij.cabebe kasabc ſe portu. afi.5. ij. cápb.5.. tẽ⸗ 
pera cti fucco ma ig.da.ʒæ.ij.cũ fri.Syrupus de abfin,valct 
cbzietati.g fi ooL.t capite remáferit ncq5 grauitasoifloluat 
fométct caput ai aqvbí cocta fuerit camomilla ⁊ anetũ.⁊ ca 
piti erelcócanetilcó applicem? s aürnódü diſſolutꝰ tuerit 
ooLoem? potui modicũ vini albiz ſubtit.⁊ ſternutatio cti ca 
meleó: 7 anetílcó« fiib? ꝓuocet. SSón8 o5 ficri poft aba 
fit tn tépat?.pmói eĩ iomnꝰ magnü iuuam ẽtũ bie digerẽ 
dis accommodat. ops fi mult? fuerítt groſſus tomn?necefs 
faríofit mult?,c $m groffitudíné cibíz multitudine ops cffe 
ſomnũ mult aut paucũ:̊ j cibo multo funt repleti;nó doꝛ 
miátdufq; cit? ftomacbo egredíat nc ca. naturale fuffocct 
abo $o leuí 7 facil exñte fomn? fit :vigílne fo non 
affucfcat alid vt fini regimẽto fanitat] fe cuítodtat. corp? 
em calefacific ⁊ ocficcát ⁊ digeſtiue vᷣtuti repugnát. C soi» 
tü nó multi agere 2uenit nifi ab eis q funt tubftantiair ca. 
⁊ bu.nature.z codé modo d bht refticulos: caueãt ó cii rris 
Sidas c — — poſt cibũ ⁊ potũ agãt illũ 
neq cà famelici ſũt:neq; poft laboꝛẽ:neq; poft balneũ:neq; 
poft vitas inanitiões:nẽ qᷓ; cà coꝛpꝰ calent aut infrígidaf ex 
alid accidéte:f5 c oib?quratib?ftt tẽpatũ:neq; c m tá fiar 
in autũno:neq; cum epidímíales moꝛbi fint ac peftilétiales 
oino tücvtédus nó eff. 5 agaf poft oíaeftione cibi i ftema 
cpo z añ lomnüvt qeſcãt ⁊ oo:miár poft eũ.hmõi cim tps có 
ueniens eft ad filios ꝓcreãdos mulicrib? poftea qeſcetibꝰ 
doꝛmiẽtibꝰ fpma i matrice coadunat᷑:ꝙ fi ſupꝛadicta fuare 
nó poterunt vt fit poft cibi plenitudine dp poft inanitioneʒ 
meli?eftzaf calefit cozp?vcl pumcfit qᷓ cà infrigida£.f5 mul 
totíens affuefcétes ledun£.ca, cfi coz t büid:tas minuunt 
co:p?rarificat (Ops évt balnecnt in frigida avr poꝛis clau 
fis ca.naturalís iterico:robo:c£.dben£ (ure car pᷣoꝛcine vi⸗ 
tulínc vel pecozíne cü ccpís cíceríb? : sinsin.croco.cinamo, 
grariofi.⁊ fiib? vinti citrinũ vetꝰ⁊ odoꝛiferũ parü mi rü bé 
bant.fumigent crlígno aloesc ambꝛa mufcü olfaciatvt aia 
cófo:tct 4L Ops ctía jdam aie acadétía nó ce aſſuetacta.ſ. 
triſticiã irã cogitatione ĩuidiã.hᷣem̃ co:píe oplexiõcsn utat 
⁊ naturalẽ ca.debilitãt marie qb?calida dñat naturaꝛqꝛ bec 
accidẽtia peſſimas febꝛes gñant ficut eft ethica pbtl yſis et 
files.neccffariti eft Gab bis accidẽtibꝰ ꝓbiberi:⁊ vtanf leti⸗ 
cía ⁊ gaudijs.hec em̃ aĩas ofo:rár. c ca.naturalẽ ſuſcitant:et 
ad exterioꝛa coꝛpoꝛis edi adducũt. $95 uos diximꝰde aia it 
particulari cũ oe?tute naturali oífputarem?. :. 
(Pc müdificatóe coꝛpoꝛis ad cuſtodiã ſanitatis. C.vj. 
()79 hũoꝝ — — cibo ⁊ potu coadu 
natur nature no neceffaría neq; 2ueniés : tfi ad aliqua 
parte vt fupfiuitae erpella£ nuit natura 7 cófo:tat in aid 
to minime pór.o5 aũt íuccurrere vt iſta fupfluitasd remãſit 
penít?erpella£:pepuc feftinádg cft eis q nullaten? oictam 
obferuát.cibo em̃ a ſſomacho ocfc£fo: cad intefiína manda 
to colamẽtũ ei? epati máda£.fer $o q̃ remanet qꝛ nó eft na» 
ture neceffaria cá egeſtiõe egredi£. fuccus $o ab epate dige 
ft?ci fanauiné ouerfus a natura diuidit᷑ cfupfluitae ſuis va 
fis mádat « qð eis nó eft neceffaríü fola a natura expellit᷑ n 
meat? fié ẽvrina. 5 cü in cí9 accidẽs accidat aliq 3rifi pp 
Q9 ifta fupfluitas ín co:pe remancat moꝛbꝰ gnat.Sitr fano 


Paꝛactice. 


n £pzabíuifue q in eis neceſſariꝰt⁊ ↄueniẽs 
—— ———— ———— extenuat᷑ c oitloluitur. 
ni fi no oufolntcin ocauítate mebꝛoꝝ maneat putrent. fe 
b:z fm fuá naturd diuerloſc; mo:bos gñat.Si vcro ad alia 
méb;a ocfl uit apoftemata Pm ſuiq̃litatẽ tacit.Oʒ g fupfint 
taté copoꝛis expelli trequẽter er indfiris naturalibꝰcoꝛꝑis 
purgatióíb?.cgeftioe videlscvrina ſudoꝛe méftruis emun⸗ 
ccióc fputo fcrcatu.nà fi aliqó boz minuat᷑ ant nó cft fm d 
bi quáritaté aut 2fuetudine vt Pm fud tpᷣs:neceſſe € vt puo 
ce£ t ad (uà ꝓpꝛã naturá reducat .büozib?$ in cope velin 
qoufdá ptíb/ co:pís coadunatj fi pectoze rcnib? vcfica fto 
macbo ſubueniẽdũ ẽ cũ ppa purgatiõe:nã egeftioe minuta 
cad exeundũ penitꝰ inãurata:inueſtigãdũ c an ſit de cibi € 
potus paucitate: tüc neceffarium eft i07 augmétet .q fi oc 
ficco acciderit cibo oáda funt bũida ficut blete.crifoloc.lupt 
ní cii obfomogaro 7 olco clíra, Si Vo ppt põtica ſtiptica 
cibaria oáda funt piguia Carni Iura Sl anr de io:dinatioc 
oíete fit 2ucrtedi tunt ad rectũ o:diné ⁊ ↄſuetudinẽ.Si ꝓ⸗ 

pter malá ftomacpic iteftinoz ↄptonẽ fuerit vcs erca. c fic. 
oabím?fri.c bu. ptifaná mãnã pzuna moꝛa⁊ filia, S51 p prer 
fri.t fic.oabim?ca. c bu. ppt grofloscvifcofos bu.ius ve 
terís galli cii fc. croci boꝛtolani polípodio fiib?códi? acci 
píát.bís nó pficicrib?q: bu.i ĩtcrioꝛibꝰſũt inteftints:fiat cip 
flere oc fucco blete obfomogaro met.c fiib? 5i euna fit p 
uocáda : árédü cft an fiz oc ca. « oem? pſiliũ ſe.citru.melo. 
cucur.z filia. Sí ſit ex fri.apiũ maratrũ:ciminũ:aniſuʒ dau⸗ 
ci.coxq apost. cibent᷑ fpagis ciceribꝰ nig.rap.⁊ ſilibꝰ.O⸗ 
etiã eos d deſideriũ aſſelãdi vł mĩgẽdi hñt no oiu retinere 
nc íncurratíndc dot yitj anguftatíócs vᷣtiginẽ ⁊ ſtrãguriã.ve 
ficá etiã vicerat.Nuxus emvzincvalet ad arteticũ oot ⁊ doꝛſi 
coꝛpꝰ extenuat.aliqñ bydropicũ curat moꝛbũ. alioſq; hũo. 
moꝛbos faciétes.f5 tn fi oi manauerĩt ↄſumit coꝛpus.vñ q 
dà etbicá porbyfim ĩcidũt.veſica vulnerat᷑t diabeta gñatur 
Sudoꝛ ppt po:s ex fri.clauſos puocct cũ fricanioib? exer 
attjs ⁊ balnco.d fi pbibeat ꝓpt᷑ fot ca. cvétofus acre puos 
cc£ cũ ad repí. « vngat᷑ cũ oleo viol. fricétur fi uauiter Sitr 
faciendà cft cis dz po: balneatióe aq nitree vel ſulphuree 
daudun£ 4» fi 2itrigant ppt hu.groſ.⁊viſco.dieta fubtile 
4 calefaciétem accipiat.i.paucũ cibũ ⁊ máducent ius diceris 
pullatá carné z acutae berbas:fricatióc ⁊ epercirio vant € 
balncent ín ad vbí cocta fint aniſuʒ camomilla ⁊ fanfuc?:fs 
05 illospu.purgarí cà turbitb:agari.(c.eroci boꝛtuł.⁊ fi tio? 
¶ Si mẽſtrua »ftrigat puocét ai aposimare fenngre.aut 
fafeoli ní.cicer[ní.ameosapt). C oecoctifiru.abfinrb.accipiat. 
fi cá fuerit frigida. Si a cà calida ↄſtringant.ptiſanũ ſuc.cu⸗ 
cu.citruli ⁊ fitia.fcalpéda q5 ſunt crura. Sputo »ftricro oct 
gargariſinus cũ ad ca. c melle, mafticet pus . boc em cere? 
b:ü oe pblegmatec ĩſtrumẽta auditꝰviſus ⁊ gulã müdíticat 
4 grofíos bu, Si emüctio fir cõſtricta € ín cercb:o fit abũda 
tí2 hũoꝝ fternutatio puocet nares teneãt fup fuma ad bul 
liẽtis vbi cocta fint camo.mellilo.⁊ ſiłia.hec em cerebꝛũ mũ 
díficant.c groffos bu.futurofqs moꝛbos oeftruür.f. apopie 
ría palyfim« fita. Si ĩ (to.agaregent pu. vt patiᣠfaftidía 
C abomiaríoné iectigationẽ tferio:s labt) anguftíáamanta 
din£ ĩ oꝛe ſalſitudinẽ vł acetoſitatẽ neceffe éetvomátzmarie 
fi eſtꝰ fuerit:penna oleo ĩfuſa o:t — aut vomitiuũ acci 
piãt.Siĩ pectoꝛe hũidi coꝛdunent᷑ hu.ſumãt apoʒima fetm̃ 
oc ficub?ficcis: vuaspaf.lidri capill'ec.7 ſitia.cibent butyꝛo 
⁊ melle⁊ ius cícert cü ʒꝛuc.accipiãt.Si hũoꝛes ĩ renib? vcl vc 
fica colligant᷑ ofur.accipiárfic apiũ.mara.dau.ſe.cucu.citru. 
⁊ melo.ſedeãt i fonte ad ca.in q̃ cocta fint camo.apíti mara, 
⁊ fitía, &tr q̃ ín fingulis collecta funt mẽbꝛis debẽt purga» 
ri.Cũq; in toro co:pe fucrít abüdátia bu.fi fanguis pplebo 
tomet ocmedía vena oextri bzacbi.fi tps etas t regío fint 
ↄueniẽtia: ſinaũt fcal 
Si cho.ru.angmẽtet᷑ purget᷑ cà mirab.oxite.⁊ fiib? S me 
lácbolía demꝰepith.polipo.mirab.indos.Si phlegma pur 
ect cũ turbith:ſene:herapi.⁊ filib?.bierapisra aute cũ mel 
le t&pcrataz ꝑpnãquãq; hebdomadã accepta puraatcaput 
cereb:ü fto.cinteftina a pplegmate ⁊ aroffis hu.ĩ neruis ín 
cluſis ectenuat. c ci egeſtiõe expellit.ſi.ʒ.iitj.ex ca acapíant 
Quibꝰdiuerſi hu.maxiĩe in neruis fint accipiãt pul. bierap. 
ʒqij.cũ orimelle bierap, em müdificat ſtomachũ ⁊ ĩteſtina cc 


? cos fub fpatulís aut ín cruribus . 


S'o.It. 


rebꝛũ t neruos ab bu.vetofitate foluit.oppilatóes fplenis € 
epatizrenüapít.appenitiuá digeſtiua ↄoꝛtat cure darificar- - 
canidei repugnat. feanifi apt).ab.. 5. Hif) rmaratri.ameos liq, 
abfin.aft.5.it).mafti fpice cinamo. af.5.fj.aioc8. 2.10. fac pul, 
dãs pleg.5-t).ci fuc-.fródi& pomoz citri.£ poleric!ct orife, 
meiancbolias iungant.5.v.epitpi.oaud. t 03.5.11). ſuc.ca 
laméti.pntib?fufpectóes emo:ro.adde bdelir).s.).« 0a potui 
lenitudiné in toto coꝛpe hñtes vomituvtant multũ enia 
Zuenit nefreticis. t oppüatióes velice ⁊ viſceꝝ hñtibꝰ ppt 
nimii motũ.purgat q5 bu.ĩvaſis vel i ĩterioꝛibꝰcoꝛꝑis exñ⸗ 
tes ſciaticã podagrác fice gñantes. n hiseĩ paſſiõibꝰca 
tartico vomitꝰ eft melioꝛ:ſʒ in paſ.capitis ceruicis pectoꝛis 
t coſtaꝝ 2ueniéti7eít catarticũ vomitu. Elomir?ern pas paf 
fiones in initio augmẽtat fepe. Ba.in megategni teftat vo 
mitũ fcdare (anguiné ftuéte de venía t artertjs in cmoꝛroi⸗ 
dis reníb? vulua veſica.qð ouob? móis 2nngir. Uno q; mí 
nuit abüdána.alio:q: oucit mareriá ad loca oppofita. none 
videtꝭ v omitũ ertigur p clyſtere.qꝛ materia à ſuꝑioꝛibꝰad i» 
ferio:a oeducit:pvomitü vo ab inferio:b? ad fupioza trabí 
tur materia. ps ⁊ vomitü intelligi melioꝛẽ e£ catartico ad 
famtaré cuftodiédà marie illis dz ftomacb? coadunat?e mt 
to cvifcofo pblegmatce.bís em̃ hu.ĩ fupiozib?partib^ftoma 
cbí femp coadunárur ⁊ funt annexi villis ftoma.ideoc vo» 
mitu oprüne imüdifican£. $5 bu.ín fundo ſtoma.aliqs phti 
bus bonũ eft catarticü q: p feceffus oeponit eos. ¶ Eſt aũt 
eftas vtilis advomitũ puocádg.q: hu tũc diſſoluti natár in 
oc ftoma. $5 craffa hñtes coꝛpa maric b? pplegma dñat 
ieiuni poft exercitia t bal. vomitiuũ accipit. vt budigfiant 
vie aperiant ⁊vomitꝰ ꝓuocet᷑ cũ radiab? ⁊ ortmelle cum 
mellicrato fuccove aneti infuſis.Si ante dbü vomit? nó fas 
alc puocat : faturent cibis fubriliantib? : ficut funt pifces. 
f3lfi.aposi.radi.aneti.7 finapís.radicee etia cũ orimel. cius 
accipiat ordeaceũ in d coctü fit amcos:yfop?c mel.neq; bis 
bár.fcd negs fitim ſuſtineãt. c poft vom̃itũ fto.müdificcE.c 
o$ cũ vino⁊ ad ro.lauct:ocinde bibat ſirupũ oc ligno alocs 
cá muſ.aromatizatũ.Si macilẽti fintz bhũoꝛes cboL.in fto. 
babauerit añ vomitü nó erercitent. f5 ſolũmõ pz? balncent 
t cibis ⁊ ponib?refecti vomimua accipiãt: opisaccará videls 
cũ ad 3. oem? eis melo, crifolocáni. pifces recentes vt ma 
la erpellat hũoꝝ abüdátía.eo: cr coꝛꝑa parü bntbüidi» 
rat]. poit vomitũ demꝰſirupũ ro.c firupti.malozsra.c fita 
Quibꝰ mediocría funt cospa aut copia diuerſoꝝ bu. poft a» 
büvom:tíui accipiárc demꝰvarios cómirtos cibos:dz. d* 
dà incidãt:alij ſubtiliet:alijq; vomitũ puocet. 7 bibàt mina 
diuerſa d funr vetera:⁊ acuta: ⁊ dulci ⁊ recẽtia. que bibat 
trãſacta bozavua comeſtiõis:⁊ multũ ⁊ (epe potent.deinde 
morvomát:nevina deſcẽdẽtia vias pfoꝛẽt venaꝝ⁊ ſecũ abi 
depoꝛtẽt:ſʒ ilicovt potauerit:mittãt digitos vł pẽnã i oꝛe vt 
vomãt. oetdefacies t os lauet᷑ cũ ad modico aceti ↄ mixta 
poftca ſirupũ ro.⁊fitia.accipiãt:nec mãducẽt niſi.vj.ho.trãſ 
actis t rüccibos paucos ⁊ ſubt.les comedant . ficut pullos 
gal.pdi.« fifía.boni ẽ acape vomitiuũ femelaut bts ĩ mẽie 
macie ín eſtate:ſtomachũ cm ⁊ totũ co:pus müdificat. Sed 
meliꝰẽ fi ouob? diebꝰ iũctis vomitꝰ det᷑ vt in fco oie creat 
qð in pmo remáfir. vomít? em̃ i pmo ote a remot! ad (toma. 
paulatim bu.attrabit vñ nequeunt funditꝰ ꝑpomiũ edud. 
quía nó func luc coadunati. 3n fc3o atir oie q: oẽsfere funt 
colleti neceſſe vtvomitu iterũ eccindant pac er róe ftoma, 
müdificabi£: neq; p o€ rps ínvno termio fiar mot?fi varie£ 
in vno fiat antea in alio poftca: q: fi p o£ rps equ flat ter» 
míno:erít qfi naturat. Catarticũᷣo nó 55 dari nifi duobꝰtẽ⸗ 
po:ib?. cü cozpa fo:tía fuerit oa medicina quà dicturi fum? 
cioe curt egritudinũ oífputabím? Rurfus vomitiuũ nó o5 
oan macilétis d pbtbvfi funt parati:neq; d patiunt i pecto 
refauab? aur oculis:necqs oádá € incõſuetis:neq; angufto 
fis:t à oun funt advomitũ eis eri 2r eft. aũt pfit acutos 
bu.in corpib?coófcunt er acumíne cutis eoꝝ t ardoze vzine 
4 egeftioe:db? dandũ eft ferri cũ succara: quibas autẽ nóvt 
opo:tet fübuemétibus:mírabo.cum eis miſcemus. 
¶ De cuſtodia ſani.⁊cura.egri.cũ 5(uetudine.sEap.vti. 
O Poꝛtet aũt magnũ ingeníü pont ad ſanitatẽ cuſtodiẽ⸗ 
7 dam ci ↄſuetudine.magna em̃ pars eft medicine cuſto 
dia ſanitatis ct curario infirmitatis aum »füenudinc.q: con 
ID iii) 


Liber pꝛimus 


foctudo inueterata cft q̃ñ res naturalis. Uñ bip.oſuetudo 
inqt E S5 d —— i ue —— IM 
€ft ficuti aeris pauflione cxercitijs balneie cibis porib^wt 
— —— em bo diu fucrit aſſue 
factüerit qfi naturale. píndc oifficile mutat. Aeris vᷣo paf 
fióe lics min folite p calidiffumi aerẽ deambulãtes.⁊ 1 ca. 
rcgióec pabitáres nó Pberéturzth multü oat eis nocumẽtũ. 
adt a fri.acre tacti fuerĩt:aut in frí.babiraucrínt regione 
nuilo mõ frigus fuftinebüt: aut coacn ſuſtinẽtes in aliques 
moꝛbũ incidet:ficut auftríní maris ripã incolẽtes meridía 
ne plage. Sitr dà artifices cõſueſcẽtes igne: vt fabri piſtri 
narij ca.nó ledunt᷑ aut ſabꝛi ferrari): acutos tacilius q frigi 
dos ſuſtinẽt moꝛbos.Sũt nõnulli fri, aerc aſſueſcẽtes.ſicut 
qui habitãt ín ſeptẽtrionali plaga frigidisve locis.artiticia 
etiã qrũda funt frigi.ſicut piſcari:panos cãdidare:nauigare 
his th nullã lefionejnfert frigidiras. pluíq; frigidos d cali. 
patiũtur moꝛbos.Ampliꝰ funt quídà moꝛates ĩ ſiccis locis 
ficut petroſis mõtanis ⁊ deſcrtis: quoꝝ artífiati cft venari 
⁊ fodcre ncqs ledun£ ficcítate:ficcas pariirur inſirmi:ates 
iꝰ d büidas. Sitr aũt diuerſa offiaa opaa intendẽtes. 
Sũt dà fo:tía operates exercitia:nullãq; in eis lefione aut 
fatigationé bbr.qo? aütnó vtẽtes debilitabunt᷑ ⁊ ínfirmas 
bun£ ppter copía bio: coadunatã interi? p. ſudoꝛẽ exite 
nóvalecem. Str eti alíj quietẽ ⁊ ſuauitatẽ pnites femp:qui 
dũ aliqð opati fant exercitiũ etfi ſt mocicũ infirmirate i» 
currür. Sut c alio mõ creratía.(unt crm qdà c pedib? opes 
rata ficut pedites aut viatici.Sunt quí ct manib? ficut terc 
rc fagittare « ſitia.Hmõi exercitia funt ofuerfa, qdà fo:ría 
funt ficurars fabꝛoꝝ « ferrarioꝛũ.Quedã ocbihia.fiécff.ciü 
picto: ſutoꝝ⁊ ſcriptoꝛũ.vnuſqͥſq; hoꝛũ artíficà fi ad incon» 
fuctü officium tráfterít nequit illud pati.inde em infirmant 
vude bip.sflueti affuctos fcrre laboꝛes:facilius ferunt incõ 
fuctis.memb:a em affuefacta labozi induran£« coꝛroboꝛan 
tur.X£odé mó íntelligédá eft oc balnco:funt em̃ quidà d ſe⸗ 
piffime balneantur : à fi balneo careant infirmantur:q: bu, 
copía per fudozem exire folens oifloluitur, Cimde iubemus 
bis feb«patíctib?ingredi balnea. c aqua qua folití fut bat 
ncanrabluant:dpuís nondü coctionís ſignum in vuna appa 
reat.Suntalfj non affuetantes balneariaquá ca. quí fi bale 
neatí fucrint anguftiá c defectionẽ patiunt. pude opo:tet 
vtro:cm?facié cozum cti aqua frigida: 2 cü fucrint egreſſi a 
balnco eis demus orísaccaram cum aqua frigida, ct panes 
in vino infuſum. Sunt ct altj poft cibum balnco vtentes: 
qui fi ante cibum fe balneaucrint oeficient, plurimum poc 
euenit largos pozos babétib? pptcr nimíá cozpozís diſſolu 
tioné ey balneo ca.factá.(Ops & modicũ cibũ accipiat pꝛiuſq;ᷓ 
balnea íngredíant.€ ¶ Tibi potuſq; »fuetudo eft oíuerfa in 
Qtatezquátitate:tpe:nüero. In Qlitate fic Gb? eft ↄſuetu⸗ 
doca diugere cibaria neq; ab eis ledun£. fed fi frigida ſuſce 
perit moricdó£. Sũt ⁊ alf) frigidis femp vtẽtes cibarijs⁊ i 
tisdelectãtes:qᷣbꝰſi calida oent ilíco lequnt:ideoq; fi ppt t 
có(uctos infirmant cibos:duenit vt ad aſſuetos ouertan£, 
Sit nónullí grofíis aibartje aſſueſcẽtes digeſtioni inobe⸗ 
diẽtes ficut eft asimus panis caro vaccina capꝛina ⁊ ſimilia 
que facile oígerunt: cibos fübtiles non cõſuetos nequeunt 
oigerere.q: ftomacp? coz neq; redpit coe: neq oigerit . bi 
€tíá necp fame fentitit.quáfi paniárur inuiti nocet cis. vndc 
cim infirmant non opo:tet eis pbibere cibos fed dari fm 
vires cozum. Soi enim famé cogantur patí: deficient.Sunt 
quoq; alij dieta fubrili vtentes.ſicut pull. galt. lagants:fcd. 
grofius dbus nequit ab eis oígen. vnde ſumẽtes eum gras 
uítatem ⁊ faſtidiũ patiuntur. Qre fi hoc eis contígerit puos 
cent voríti. i auté nequeunt diu doꝛmiãt et cobibeátur 
a cibo. Sunt c alijmedíocríbue vtentce:ficut laudabili car 
ne ct pane ct fructibus. ficut funt ficus vue ⁊ fiTía. £5 groſ⸗ 
fus et fubtilis nocet eis.groſſium ením nequeunt oigerere 
ctocficiunt ſubtili. Amplius funt quida vtentes cibis malũ 
chimũ generantibus:⁊ in eis delectantur: ín bonis autem 
minime: pimdenon opoꝛtet diu affucfacta mutari € qui bo 
uí funt fapozís:quía ftomacbue t oia membza eoz funt mu. 
tata ín naturas (lloz ciboꝛũ.q̃re ſuũ amant fife: c. ꝛiũ odíüt 
lícet fit meliꝰ Cauſa:q; omnis res mutatur ad fuum fimile 
faalíus d ad fuum cótranum:f; tamt fi abus fit peffimug 


mutctur Oulti ei folito moxe vtunk peffimís cibis: pety 
fimum fangumem generantibus:fecure tame eos digerũt: 
nullam eig in pumis lefionem ínferentes : fcd ín longo te 
poze ín cozum coipozibus matu chimus coadunatnr peiſi⸗ 
moꝛum moꝛboꝛum generatíuus. Glerbí gfa. qui afíucicunt 
cpo.ru.gnantib?ficut allíjs cepís peris finapí fenationib? 
pipere croco sínsín, c fozti víno « fifib?:calefeint cozpa cox 
41languie extenuaf 7 deſiccat:⁊ i cholerã ru.tráfduat:qb» 
oiu afucfact] fm cpo.ru.mozbospatunf fic te. tertianã calé 
dítaté epatis yctericiá « filia: qbꝰnõ gñantibꝰ in longo tpe 
fanguíe aduri£:c i cpo.níg. mutat , t alía co:ꝑis ir.£bza 0€» 
ficcabunturzt marime fi etentce his calíde nature fuerint, 
Sunt « ali) frígidc naturc cibis pplegmaticis vtentes ficut 
funis: pífab? recétib? lacte:cucu.citru, c fifib?. vi in lógo 
tꝑe frí.« hu. ⁊ erudí coadunant ín eís bu, qui non fentiuns 
tur:fed fcquunt mobi ad oíffoluendti ouri.ficut paralyfis: 
epilepfia c fitia.Suntznónuli mclancboliasvtentes cbis 
ficut carne vaccina:capzina; camelina:carne ficat fib?:oe 
qb? oiuvfitat] melácbolici gñant mozbí.fit elepbátia:cáccr 
maníac fila. neceffe é G mutari ↄſuetudinẽ ílloz ad melioꝛa 
Cibaría.(.rmedíocría et fecuri fint a moꝛbis ſupꝛadictis.Sũt 
qͥdam tenuí oteta affuefcentes ad cuftodíendam ſanitatem 
vt (emp (ubtitib?c paucis vtanturc cobibcant ſe a groſſio⸗ 
rib? fuo repugnátce appetitui abi bon fapozie deſiderau⸗ 
ti.afluefcant ⁊ pharmacia: t diuerſis coꝛpoꝛis purgationis 
bus.arbitrantur eia futuri mo:bís ſalusri et in ſanitate 
cuftodírí:qà eft contrariũ eis.quia cum bac dieta ocficit vir 
tus fano:d ⁊ ca.naturalig extinguitur ꝓpter paucitate cibi, 
coꝛpus quoq; ocficcatur ⁊ moꝛbi proinde puocantur: ncc 
fumus fecurivt co:pus redeat pziftine fanirari: quía virtus 
coꝛpoꝛis regitiua fubtilitate diete ocficiens caufis nequit 
mo boꝛum repugnare. vnde hip.in apbo. Sin renuibus ote» 
tis peccantegrotantes ⁊c.et quia tenuis oieta conſumit coꝛ 
poꝛisſubſtãtiã ⁊ minuit naturale calo:c: ppt bnóos aliqua 
fubtilem dietã aſſuetare:niſi quí grofíos tvífcofos babent 
bu. t quí püidi funt naruralíter, 7 qͥ oppilatũt durũ babét 
iplenẽ c epar: ⁊ qͥ funt quícti nullum operantes exercitiũ. 
Quãtitas ait ofete multis modís eſt.Sũt cm qdà cone 
fucti multü com: dere. à fi parum comedàrocficiet . Sunt 
c lij parum comedétes.d fi multũ mãducẽt ftomacbü cib? 
aggrauat:magnãq; ei ocfectionc tribuit Zps oicte mti 
pl.r eft.adá em̃ manezgdà mendie:ali) vefpere comedũt.qᷣ 
cũq; boz mutat ſuã ↄſuetudinẽ:vt prius cõmedatvł tardi? 
fit ci 3ríd. t ei pꝛius máducauerit cb? ftoma.grauatc to 
tt co:p?:fi tfivefpe poftca comedãt neq; fua ↄſuetudo fue⸗ 
rit : incidũt i anguſtiã inflarione rugítü ⁊ oxiremiã.nõunqᷓ 
ín folutione, Si $o tardauerit c ꝓpꝛiũ tps tráficrit patiun 
tur ocfectíoné;atrina vꝛinã facitit c egeftione ⁊ patiũtur ín 
vifceribus quafi rem fufpenfam ppter ſtomachi ínanitíone 
qfi pus tardauerínt ad cà quá hip.in ꝓnoſticis o(rit venis 
ent menfiras: oculos.f.concauos babentes tempoꝛa plana 
ertremítates frígídas . $9 cenanerint neq; eie fucrit cons 
fuctum gitatur anguftia ⁊ pigritiam patiuntur. &[ Nume⸗ 
rus comedédi oíuerfo modo eft.quidá em bís comedunt in 
ote:cfemel patí nequeüit.alfj ter bis máducare nó fufferüt 
alij femel et ledütur fi bís in die comederint.Opꝛʒ itaq; ĩue 
ftígarejqualíter in nero hoc peccantescurẽtur.Qui bis vel 
ter comedere ſolent: ⁊ ad femel redierint vel tardauerint 
ad comedẽdũ quieſcant:neq; per calo.ambulent: t opisacca 
rã accipiant vt coe refrigeret ⁊ tẽperet cbo.ad ftomacbü ve 
nienté.d autẽ tardauerit pꝛandiũ fuii non cenet nifi ſubtilẽ 
cibü.ftomacbi em coz oefecti funt ppf cho.q̃ ad cosocfiuít 
ideoq; pauci t humidũ accípiát cidũ ficut iue gallíne vella 
gana; alía quoq; iura ⁊ oua foibília. puri vini modicum po» 
tent: vt ftomacbus cófo:tetur.ín alio die ppter cenam quá 
aſſumpſerint parum pzandeant.£hui femel im oic comedere 
folent:fi cibos bís aliquádo comedeript oozmíant vt caloꝛe 
interius coadunato:bumo:vel cibus fuperfluus conſuma⸗ 
tur:multum ⁊ ſuauiter ambulent.modícumvin aliquantu 
lum mítti bibant. ín alio oíc mínus qᷓ ſoliti funt mandue 
cent: laudabilíus tamen eft fi in vno bis; et alio femel com» 
edant: vt ftornacbue pꝛo bína digeſtione lenis fit et foꝛtis 
ad digerendum dbum permanentem, et alium illuc yentue 


Pꝛactice. S'o.Iti. 


aliqð operanE exercitium ficut oirimus cum 
—— diofi factis oifputautm?:melio: eft cens d» 
sádídi:q; poft cená quieicunt doꝛmiũt cał.q; naturalis n 
P ccuo coadunatus ibi oígent ; cena tamen vnũ babct 


piti. pec patíétes fi ſoliti funt cenare añ folie occafus cenẽt. 
) ¶ De cõſuetudine potus. Cap · vij· 
Qufuetus potus multifariam diuidit᷑ Qucã em̃ 
x (unt affueti aqua fri.c ez potu alio ledun£: qui fi 
SA curd fe.babérnó funt ab aqua frigidiffuma pbi» 
A eS (bendi Eft eim cotra feb. cfi vifcera babuenint in 
S5 arma, Sunt c alfj aquá frigi.nó multü aſſueſcen 
tco: f; calídá db? frigida vc nic nocet:ſtomachũ em 4 epar 
pcutít z defectat d cà acutae patiunt᷑ fe.nõ eis aquá fri. 03 
inus:dars vifcera eoꝛũ fint ſaniſſima:qꝛ nó fuerat eis con» 
fücta,sS:int 7 altj aquá bibentes pluuialẽ:⁊ ali) aiam fict 
fulppureà c aluminofam ⁊ filce : oce aũt hi fi ad mcõſuetã 
permutent᷑ vifcera coz iedun£:q: coplerio eoꝝ mutat᷑: pꝛe⸗ 
cipue fi ad inſipidã cõuerñ fuerint: vr a a regione in qua 
nan ſunt mutent᷑ ad alíá oucár fecti ocfolita aquac miſceat 
cũ aqua inſolita quouiq; aſſueſcãt ca: aur terrã ſote aque 
⁊ miſceant cũ aqua incõſueta.Si calida fit cõſueta poter in 
cõſuetã cali.donec fit cõſueta.Sunt ⁊ alij puro vino vtẽtes 
altj vinis oc multis rebus factis:alij amãt recẽs.i.nouũ:alij 
vctus: dulce quidã:acerbũ nõnulli:alij purũ: c vnufquitqg 
leſionẽ pati£ fi incõſuetum biberit. Sc ⁊ alt) nunqᷓ vinnm 
bibétcs:q fi aliq biberíntzmagnü ín capite patiunt dolo⸗ 
rẽ 7 ebꝛietatẽ aliaftg paſ.ideoq; illos decet cuftodirí in fua. 
ofuetudíne:f; fi volũt cá dimittere fiat paulati quouſq; ico 
fücta fuerint conſueta. ¶ 32e cofuctudine fomni. Cap̃. ix. 
— Omnidiuerſo modo ſunt:quidã em amant ni» 
( míe oo:mire vigilias pari nequeũt:qꝛ fi vigi 
Mon — * coꝛpoꝛa coz, — ⁊ — de⸗ 
Op ccanf:figura cozpozis coz :d de 
— bulitabit vut? citrinabif — oculi con 
nnt cali vigisvtẽtes eaſq; bn ſuſtinẽt:qͥ fi mul 
tã dormũt patiunt derectionẽ volũtarij mot? turbidita⸗ 
tẽ mentis: nec; poffunt oígererc.ops tẽperamẽtũ feruan ín 
cuſtodia ſanitatis:opʒ fi malã dietã aſſueſcant paulatim ad. 
bonammurenf, ¶ De conſuetudine coitus. Tap.x. 
Oitus multis modis cft, Sunt er multũ coeun 
44: nd: nequetit (e cõtinere:⁊ alf nó vtétes eo: vn fi 
olũt agere nequeũt:debet th nó muitá frequen 
V4 d rari: muttus em oiffoluit ca.natural£ ocfectat, pe 
ctoꝛi pulmoniftomacboc epan nocet:totũ cozp? 
infrígidat « ocftccat melãcholiã gñat:ſenectutẽ⁊ feni refti 
nat:marime quibus frí.« fic. cóplerio oomínatur, Si cali. c 
pu. vtícet.rarotame coeant ⁊ naturaliter, 2. 
; ¶ De cõſuetudine purgatiõis. fap. 
Qnfuetudo purgãdi coꝛpus diuerſa eft. Sunt em qui 
A. dà (epe multa quãtitate purgatióíe vtétes cd phlebo. 
⁊ ſcalpelt.q̃ fi tépus folíte purgatidis tráficrínr grauitatem 
coꝛpoꝛis cito patiunt᷑:⁊ te.qͥ ſ moꝛbũ ſanguim attinẽtẽ pa» 
tiuntur medicus 05 minuere citiſſime ꝓculdubio fm poſſe 
nature. Similiter quibus ſolite fanguis oe naríb?vel emoz 
roidib? flucerit neceffitas expetit vt fanguis minua£. Sunt 
t alij in vnoquoq; anno fanguin£ mínuctes: alf o nũqᷓ: d 
fi ppter neceſſitatẽ aliquá mnuti fuerint:cito debilitabunt 
ƷAdeoq; fi infirment᷑ neceffe eft ſanguinẽ minut ⁊ modícum 
currere.fi náqg pbleboto.incófüeta exercet᷑ oplexionẽ coꝛrũ 
pítepatis:c gnat mo:bi.f. bpdropifim cardíacá ftomacbi 
detectionẽ epilepfiá cfiía.marie ficcioꝛibus 7 fríaidá natu 
rá babétibus. pozro nó ops pblebo.folitis neglisi confuetà 
€: peffimas gñat feb. fanguinoletas fic ſynochã⁊ pleurefim 
pblegmones ſquinãtiã fanguinis fl zpü : maxime iuuenibꝰ 
⁊ca.⁊ bu.natura, Ops ó facere pbleboto. vt illeuient vene 
⁊ arteríe cipue ín verezvt fint fecuri a moꝛbis futurís . Si» 
milíter qͥdꝰ eõſuetudoeſt fang.fluendi p emoz.c ſtringit ma 
las gñat infirmitates.Eodẽ modo intelligẽdũ eftoe phar⸗ 
macia.Sunt erm quidã vtẽtes ea quá cũ negugãt ínfirmans 
tur:qꝛ bu.p pharma.ſoliti exire cõſtringunt᷑ ín coꝛpoꝛibꝰ 

















coadunantur ⁊ diuerſos faciũt moꝛbos fr naturã eoꝛum. 
Sunt quídam anueſcẽtes pbar.« eft eis facilis de qua fi ad 
alía mutent eã nequeũt fufrinere:g o8 ad aliquá deuenerit 
ínfirmírazé oc plenirudine poffunt curari fine oubio fourá 
fuméres ppar. similiter faaendti eft eis d aliqua aſſuetam 
babuerint purganonc. Similiter 7 alij nung pharma. acci 
putes quá ſumẽtes nulio mó fuftinér eã.vñ pie care nó 05 
quãtũ vna vicc luffecent; fcd paulatim multis viabus de 
tur. &lolentes igit cuſtodue Dnitate-caucát ne fepe bibát 
pbarma.pcdpuc fi fint macilẽti. «fi co:p? ſiccũ fit ⁊ ſubtilia 
bnrbypocidria.lloip.qb? bypocüo.fubtilía pbar.eft mole 
ft3. Kara hñtes cozpa a pparma.ie cuftodíátzin duobꝰ ta. 
men tépozibus affuetis oct videlicet in vere autüno:c ci 
fennüt in fc aliquá plenitudine vidcát à pparma.fit vt foli 
bu.fupfluitat£ purget, Suc intelligédá eft de vomiruzmul» 
tienim vomitũ aſſueſcũt:⁊ eft eis facilis: fed tn cet coꝛpo⸗ 
ra müdificen£ cft ilaudabilie:q: vifum ſtomachũ pectus € 
pulmoné defectat:⁊ alii er co aliqua vena ín. pecto:e cre⸗ 
par ntq; ín pectoze cá, moꝛbi emoptoici. Sunt c alt) rund 
affucfcezee vomitü: vb cũ vomere nequeũt nó tfi eis neget᷑ 
q:muitus iuuat cos:marime fi in eie pplegmarid leucsvcl 
cbolerici coadunent bumoses . Opʒ crgo cos affuefcere ſe 
mel in menfczvelin ouobus mefibus. 21a quoq; mult; bo 
mínce ppetrát d nó lunt ſcripta in übzo boc: pinde opoz 
medicũ inueftigare vnũquodq; fingulariter:c fi bona € mu 
tari mutc£. Si peflimi cft ficur qͥ peffimie vtuntur dietis c 
malti chimũ generantibus. miter? potib? malos bu.fa 
ciétibus ebꝛietate foꝛti inanitiõe foit coitu laboze cibi ⁊ pos 
tus abftínéna 4 fimilibus : vel invltimitatibus: id eft vitra 
temperament egredíun£zops mutarinó tam cito:his cm 
it3 perfccris fanítae cuftocit verbi gfa. $i volumus aicui 
infirmo dbü ⁊ meaicinã Dare interrogáaus an fucrit cófuc 
tus rüc oádü eft (ecurius. € aũt nó fuerit neq; faalie fit ap 
petit? negãda eſt ⁊ cõcedẽda q̃ cõſueta ſunt⁊ à fuo cẽueniũt 
appttituí: licet nó tanti fint inuamenti.Sinuliter eft conſi⸗ 
od ín pbleboto.pbar.oietis 7 fimilibus. 7 ci volum? 
fancs vel egros oe ↄſuetis ad incófucta murareznó fiat fub 
íto fed paulatim: q: melius cft a ꝓpꝛia oimitri confuerudis 
ne lícet fitmala din alã fubito morari, Sifr eft ꝓſpiciẽdũ 
imn cibc. Si em volum? alíqué bis in oíc comederem cóuerte 
re ad femel; oabünus ci in pꝛima die parB t tardíus vna bo 
ra.ín ſecũda oie tardius ouabuscin tertia.iij.⁊ ficin cereris 
adco mínuamue : vt ad femel redeat, $i a&t femel ínoíe 
comedentévelim?reducere ad bis:aſcẽdamus ad oietá put 
minuímus eã fupen?. 3&urfus fi velim? mutare alique oc 
p:ádio ad cenã:om̃i die pꝛãdiũ vnius poze fpacio tardemus 
quouſq; ad hoꝛã cene tardef :eclfic oucaf p:ima oie pꝛãdiũ 
vni? bozefpado rardemus: ſcõa ouaz:tertia trium, SoiIr ct 
oc alijs intelligendũ eft. ficeft ois otete o:dinatio. 
¶ De partículanregiméto ſanitatis. Capᷣ.xij· 
— "jnsulare regimentũ ſanitatis cft ᷣm vmuſcu⸗ 
' AT iufqs cóplerióis ꝓpꝛietatẽ. O fi regime € ficut 
dam diximꝰ: aut reperata coꝛpoꝛa cuftodít : aut 
us int&perata.f£ft ar a téperatis incipiéc ica. 
— mus ergo ſanitatẽ coꝛpoꝛũ tẽperatoꝝ regi cum 
rebus fibi ſimilãtibꝰ.i.cũ reb? tépatis ad ſanos egroſq; per 
tínétib?. i. aere exercitio balneo dibís « poribus fomno vigi 
tjs coítu co:píe müdificatóe aie accidẽtibꝰ bec aüt qñq; oli 
tate t Quátítate ⁊ tpe temperans tẽperent᷑:vt non parant 
cati. vel fri.aer£ fed mediocre ficutveraale clarũ fuübtii£ odo 
riferũ:bis fanttas cuftoGi£.pmói em aer arrífidofus in oib? 
tpíb? fiat. S£rercitíato fiát ſicut ſuꝑiꝰ diximꝰ.i.poſt digeſtio 
ne t coꝛpis müdificatione cũ egeſtiõibꝰ 7 vina. $.ár tñ rem 
perate Pm ꝓpꝛiã cófuetudine · Balneũ fiat poft exeratiũ ⁊ 
poft tẽpatã fricarione:t babeat aquá ca. c dulcẽ:deĩde egreſ 
fi aliquãtulũ quiefcát:q fi babcár fitim bibátotisac aut mel 
ro.poft cibos tépatos comedat ficut funt agni àmiales Dedi 
ínuéculi galt. ftarni ⁊ filia cũ tepatis 5diméríedira ficut cũ 
cinamo, cartofi.z ſitibꝰ.mãducẽt lactucas fcariolas cũ modi 
co mẽtevtł apij ⁊ ſitia.de fructib?comedát ante cibü fic vuas 
paf. ⁊ ficua:poftcibíi autẽ mala píra coctana oc ſiccis vuas 
paf .fitícos amigdat ficus ſiccas.decet ea oari. que magne 


| 7 iber pꝛimus 


appetit ocfiderio:bi cim femp fifa appetunt ⁊ ípfi tcperae 
ti:tépcrata g ocfiderant . Cũ patiunt fam cibent necmo» 
rcn£:Doz cm denaenũ téperatü cft pptcr ſuaꝝ coplex onũ 
tẽperamẽtũ.vinũ tẽperatũ bibát:ficur palmcüvcl ro.q9 eft 
inter noud z vcr? mediocre: caueat ebꝛietatẽ. Sõnꝰ vo put 
ouenít co:ü naturis. t $ puocct. co:pis inanitio fi» 
milizcr cuftodits D fitzqó necetfariü eft cà vrinaz egeftiócvt 
05. $5udo: oc téperat! cxercitijs ⁊ bal. fac? ſufficict. ia 
aie accidétia funt negligeda:prer lcticía q: caFnarurie edi 
tat:coucnit tñ vt alíqn cü cogiratíóe ⁊ diſputatiõe miſceat: 
vt cofoxte£ mee c interd cũ ira vt vírtus cófo:tczco.t nó 
fs multá vitciffun opent:« poft digeſtionẽ ñat:ſic q; (ana ín 
fuis tépamér[cuftodian£ co:pa.sCaucár ds ne peccẽt in cibo 
vcl potu:cibus em̃ malũ cbimt gñat:tẽperamẽtũ cõpleꝛio⸗ 
nis coꝛrũpit:igit ficut in ib.ocregimine ſanitatis dixut za 
le.multi mquit teperatã habẽtes cõplexionẽ ꝓpter gulã a 
tẽperamẽco ad intẽperamẽtũ reducunt: malaic; paf. € ecõ⸗ 
uerſo:ſicut malã ↄplexionẽ habetes cũ bonis cidarijs ab im 
temperamẽto ad repcramentum reducuntur. Per 
€ iOccoxpoab? téperamentü czcüribus. Cap xiij. 
Oꝛpoꝛa temperamentü excedetia nóntid vr dixi 
mus in fits actionib?impedimentü habetia funt 
joupliciazaut an naturatr autimnaturaliter funt 
N'cozrupta . 3£aq naturaliter quoz actio nó cfr im 
pedita maniteſte:illa Vo nó naturaliter fient coz 
poza íncipicntía infirmarizquoz infirmitas fi mfrmari inci⸗ 
píát nó apparct. 3ncipiamus igit a coꝛpoꝛibus tẽperamen 
tü naruralizer excedetibꝰ quo:ü actio eft impedita.Exire a 
tépcraméto ad intéperamctü duplex eft: aur in cõplexione 
aut ín cópofinóc. 3in cõplexiõc aut in toto co;pezaut in quí 
buſdã mẽbꝛis.Sed illud pzius dicendũ cfr qð 1n toto coꝛpo 
rc fit:aat ín quibuſdã mẽbꝛis.bmõi quoq; cft regiam? corpo 
rís ín rebus fibi fimilio?d fanis infirmis comunce funt.re 
gan£ fic vt eoꝝ 2plerióca nó fint vltra téperametü:vti fua 
qualitate pmancát: verbi gf. cali.cozpoza exereirts aere fri 
catione baí.cibo potu fomno couu ⁊ accidetibus alc regan 
tur vt caii.fiát eo:6 cozpoza ín eadé mefura; in qua calo; co 
rü eft:fitr fri.cũ frigidis:hũida cũ püidis: fic.cü ficis regan 
tur, q ?o fic ficri opoꝛteat aperte intellígi pot: ex hoc qð oí 
rimus cü oc cõplexiõis mutatióc diſputauimus. Cõplexꝛo 
ncs igit incquales octo ſunt:q̃ttuoꝛ ſimplices t quattuoz 
cópotttc. Incipiamꝰ igif a ſimplicibus que funt ca.co:poza 
$0 que ſunt car.in hũtdi.⁊ fica, equalía fanr necefíarto ab 
initio natiuitatis fuc vſq; ad pueritia réperaméto viana ꝓ 
indc ocbét téperate ea cozpoza cuftodiri ⁊ (uftentari rebus 
fitibus: ficut coꝛꝑa téperata cũ ad iuuẽtutẽ venerínt ca. 
€o:i cófo:tatue t augmẽtatus fuerit: neceſſe eft cis vri ree 
bus frigidis vt téperametü caloꝛq; coz qui egreſſus cft tẽ⸗ 
perc£:fo:ti quippe caloz multũ frigi.res cõueniũt:  oebilí 
ocbiles. 3n alijs q5 cóplerionibus idẽ »fiderare ocbemus. 
Calidos naturalr ficregamus:ocbét manerevbi aer eft fri. 
⁊ icptécrionalísc clarus naturaliter velartíficialiter:darus 
fitín eftate mazime, fol? ⁊ vigilias c laboꝛẽ ocbét euitare: 
requie aſſueſcãt:ſicut Dip.in apbo.« ín lí. oe regẽda faníta 
te.ca, babẽtes naturas nó ops labosare:f; tñ eperatent mo 
dici fi neceſſe fuerit . hmõi cxercitiũ calo.folet augmẽtare. 
fbat.caftodisi inquit ſanitatẽ cuidã vnoquoq; anno folito 
infirmari pꝛecipiens ct aliquid nó operari:ifte 90 cali.⁊ fic. 
erat. pmói aüt hoies batneent in aqua tepí. ín bye cet ín 
fríai.in eſtate:iuuenes manme ne ocficiát:ops titvt parti ca 
lcfaciamus co:poza cá fricationibus vt pozi aperiant᷑:dein⸗ 
dc ín aquá frígi. ocfcendantzanr cũ repida balncen£ raro tft 
pofti comederint nec ibi moꝛent᷑:eoꝛ coꝛpoꝛa fricen£zocín 
dein fonte aqueteptde deſcẽdant in qua cocte fint ro'. vio. 
nenufar: exeũteſq; oleo ro.vío.nenufart. vngantur; oeinde 
beduliná carné ⁊ gall-cü lacru.poztu. vel cucur.vel pifces ci 
aceto coctos comedár. oe fructibus vuas paf.pfica pruna € 
fimi (a. &línü albũ « ſubtile bibàt roſeũq; ⁊ citrinũ fugiant: 
vinũc; nullũ eft eis vtile nifi az ſubtile. Coꝛpoꝛa fríg.in bu 
midi.⁊ fici. equalía:calefactótbuec ereratije ad tẽperamẽ 
tũ reducant᷑:eãtq; p loca ca, ín aq ín q̃ ſenſucus mellíffa et 
ſimilia cocta fint; oru balneent; poftca y:cltó ⁊ camomit. 






vngant: carné; capꝛinã ⁊ pecoꝛinã cum cimino aneto carus. 
pipere allijs ⁊ ccpis ↄditã —— — caueãt:quãtoplus 
poflunt.oc berbis erucã apiũ meta radices.merũ vinũ bibát 
rub. ditrí.aquá quà bibent cũ maſtice coquár. ll? umida coz 
poza un locis calí. mozétur; multís ⁊ foꝛtibus erereitt)s ictu 
níjs: squaz falfará aluminofará « fulppurcarti balneis vtà 
tur:deinde caſtoꝛeleõ: aut anctíleon vnguant penulaq; ca. 
cooper:an£:cames filueftrcs ſiccas pꝛecipue ⁊ falfae come 
dát accto obſomoga.⁊ ſiłbꝰvtẽtes:merũ foꝛte bíbár, Sicca 
babetes coepa in aquofis locis habitent: ⁊ ab om̃i laboꝛe ab 
ſtineat:cibis ciben£ hũidis:⁊ in aqua tepida balneent: ⁊ nõ 
Diu manétes im balneo oicovio.z amigda. vnguant: agnos 
lactétca comedàt:« pozecllos pifcefqp: t oẽs fructus hũi.n 
cut cucur.cuai.t filia.g fi peccóplegio ad vltima ficciratis 
peruenerit eos ficut ethicos ⁊ cólumptoe medicariconue⸗ 
* aũt cõplexio cí?fucrit 2pofita:ctue qp tegime cópofi 
tum fit. 
¶ Deſiguris coꝛꝑis ccutisdutate, — — faríij. 
ave La. Jsure cops funt fer: pinguedo:macies:ſolidi⸗ 








EET Z^ Fas; raritas:tẽperies:⁊ mediocritas erfis inter 
j pínguecinéc macie temꝑata.Que cercríe ſanio 
TES lat magi fufferétía funt laudabilioza eoꝛũq; na 
turaus cal fo:is cft digeſtio ꝑfecta.vñ mébza foxtíoza funt 
ad erpeilenda nocuua q; téperata.S£o:poza sr pinguia p;€ 
apue fi naturaliter fint p 6ida funt peſſima: becem cozpoza 
funt peffimís moꝛbis apparata: q: calo: naturalíe cozus cft 
defectus ppter anguítià venaꝝ.Cã anguftíarus venari eft 
duplex:aut eri er ocfectióe calo. naturalis; veL qꝛ repꝛimun 
tur ⁊ coarcrant vene er carni a:ultitudine ⁊ — hi 
autẽ parti viuuntzq: anguſtia vcnarũ eft clau a: q̃re minuũt 
cuo aturale Kurſus c3 defectꝰ cos cft ſpũs indigẽtia.h̊ 
em oia ſunt ex abundãtia hu.in cozpe coadunata d cft mate 
ria mo:boz plíroz ficut anpelítus apoplerie paralyfis et 
fitiá. Itẽ pingues f::0z grauitate exercitiũ ferre nequeunt 
fi fufferrét ad infirmitate deuenirẽt.hinc etiã Hip.in apbo, 
In erercítátib? aà ſũmũ bone hĩtudines fallaces funt ft in 
vltimo fucrint:nó g pñt manere in eodẽ neq qͥeſcere. Exer 
citiũ air calo.naturalẽ cõſoꝛtat:caloꝛq; naturalis cõfoꝛtatꝰ 
boná facit digeſtionẽ:bona aũt digeſtio eft cà craffiací: ⁊ cũ 
craſſicies ausmẽtat᷑ vene magis coarcrantzaere itaq; nó ín. 
ueniẽte aditũ quo ad totũ pacníat co:p? fit cà cał.natura⸗ 
1 ſuffocãdi moꝛſq; fubítanea fubfequi£: pínde hmõi babes 
tibus coꝛpa faccurram?: ſuoꝛũq; bu. füptiuírare mínuam?, 
Macies vo moleſta eft ⁊ ficca cõplexio. Qui em hmõi funt 
nó ſuſtinẽt exercitia d calefaciũt ⁊ ocficcát: vñ funt cà auge 
dimaci£.bí etiã nequeũt pati calo. vel fri.qꝛ pfo:antvfqs ad 
interioꝛa ppter carníti paucitatẽ.ſi cecíderint fup co:pa foli 
da:vcl ipta fup illos:ílico magnã patiun£ molefti&:frágun 
coꝝ offa nuda carne: jbus pbarma.eft incõueniẽs:maxime 
fi macrababuenntbypocüdna:funt em ad pbrbyfim appa 
ti ppter ſiccitatẽ coxpoz eoꝛũ.vñ Bat.maera cftcca co:po 
rapius craffis fuftiner indigẽtiã: craffa vo plug ficcis diſſol 
uantur:ficut'vídem? büida co:pa femp diſſolui ⁊ ficca ficut 
lapides minime quoz oíffolutv fi fuerit mínima erit.Et 0: 
buc be figure funt táre malitie:opʒ vt macilétii incraſſemꝰ 
t craſſum ectenuemus . Oacrienim fünt íncraffandi cum 
mulra requie paruis exercitijs c fricationib?vtant quouſq; 
cilo: naturalis ezcite£:oeindevngant cũ oleís bum. leticia 
vtan£ veftiméta eoꝛũ ficut leníat mollia:bí (umát cíbos pu 
mídos ficut eft caro poꝛcina agni beduli galline anatis anfe 
ríe lac rífi pífces recetes. comedant bisvel ter ín ofe ⁊ poft 
cibum bís vel ter in oie balneentur: t oleo vío.vngantur z 
ꝙ ſi calidifintnaturalíter accípíant ptiſanã 7 micam panis: 
t cucurbíte ius cum lacte amígda . conditi. Jus valeng ad 
incraffandum, "KC. frumenti oꝛdei rifi omniũ mundato:um 
equali pondere coctũ:⁊ cũ lacte amigd.potui dabis. Aliud 
R. faſcolos ciceres lẽtes riſi oꝛdeũ: omnía purgata ci la» 
cte amigda.coquantur. Craſũiſſima extenanuda funt cum 
multis exercitijs ⁊ laboꝛibꝰ ante cibos pꝛouocatis: ieiunijs 
aſſueſcant balnentur cum aqua fana ſulphurea: fed pꝛiuſqᷓ 
balnea ingrediantur fricẽtur:et cum anctileon et coſtil.⁊ ca 
ſtoꝛeł. vngantur: ocínde lauentur; 7 in balneo mo:enturz 





Pꝛactice. 


— eo comedãt pauca eibaria multãq; quali 
———— modici nuznimett habẽtia: ficut panem 
furfureülagana pinar.criſot.aſſueſcãt cali.⁊ ſic.ſtipticis c 
aii]. piguedine nio habẽtibꝰ: ⁊ exercitia funt vtilia:qꝛ de 
pingnelctcorposa parü nutriant᷑ vigilijs vtant᷑:in afperis 
loci? nudi doꝛmiãt:aſperis índuant vcítimentis:afiuefcant 
rrííticic cogitatióí:c fcpe bibárpbarma.sroffum phleg.pur 
ganté.fo:poza d funt inter foudiraté c raritate mediocria 
minus funt ceteris egra qm modicü er cís oiffoluitznó ficut 
in coꝛpoꝛibus raris: neq; in eis bu.ficut in ſolidis augmétá 
rur;colo:es co funt glaud pilofi ſunt:iſtis tñ mínus lauda 
bilia funt coꝛpoꝛa: quozü coꝛpoꝝ funt ifta figna: pilos mul 
tos t aroffos habent c venas. Rara aát coz pa folidís funt 
mnelíoza:q: grofftoze ⁊ maioꝛẽ cibũ ſuſtinẽt dp ouda:tolerãt 
eniá labo:é neq; dto fatiganÉ:q: ppter coꝛporũ ſuoꝛũ rarita 

té (upfluitasbu, oíflolui£:j cà funrfatigatiors cũ labo;ane 
rínt.sSolídis coꝛpoibus bec funt figna: piloz paruitas:tcs 

nuítas copo lenitas: c carniũ multitudozfubrilitas vena 
rü :copía vzine ⁊ egeſtionis pari in eis per ſudo:ẽ diſſol⸗ 
uíÉ.idco binõi coꝛpoꝛa funt peioꝛa:qꝛ multũ cibi nó ſuſtinẽt 

paucitate diſſolutionis eoꝝ:qꝛ ned penetrat cibus 
arauant ; qꝛ mali hu.in ipfi clauñ p ſudoꝛẽ nõ diſſoluũtur 
vn ín lacertis permanẽtes ſunt caufa fatigatiõis:idcirco ſe⸗ 
pe infirmant Pr hoꝛũ naturã hu.in ipfis coadunatoz; qre 
neccffc eft eis Dare panca cibaria ⁊ hũida vt facilẽ babeant 

oigcftione:neqp ín eis humorũ fupfiuítas coadunct:d fi im 
pínguari volunt cíto incraſſant ꝓᷣpter paruitatẽ diſſolutio 

nis co:ü: ſolida habẽtes exterioꝛa in interioꝛibus femp ine 

firmant etoc rctétione maloz chimoꝛum: qꝛ pauca abarío 
rũ fuperftuítate oífloluta maia egrítudo genera£:fed oe er 
terio:ibus ficut acría frigi.ſolis caloze : € ceteris nó dito in? 
firman£: ílloz em accidenti vírtue ad exterioꝛa nequit pes 
nctrare ꝓpter folidiraté coꝛꝑpis eoꝛũ. Rara atit »ftipata füt 
femper € macra ppter nímis folutione eoꝛũ:qꝛ cito accidẽ 
tía cxterío:a qe rara funt perfo:ár : vi lbip.rara coz poza fo» 
dis fant melioꝛra: minuſq; infirman£ oc fupfluis cibis:bene 
ein digerũt:plures tii esritudines pariunt de exterioribus 
accidẽtibꝰ. (Xe miis ↄpiextõibꝰ mẽbꝛoꝛũ. Ca.xv. 
Aia regimen ſanoꝛũ coꝛpoꝛum ↄplexionẽ natu⸗ 

m ralem vltra tẽperamẽtũ ín toto coꝛpoꝛe habẽtiũ 
| l'oirim?:0ps dicere cuſtodiã coꝛpoꝛũ ↄplexiões in 
eqliter t qbuſdã mébrT habẽtiũ.i.vt nõ 05 exñtiũ 

Dicimꝰ g pᷣmũ neceſſe effe Dicere cõplexionẽ i có 

poſitione oim mẽbꝛoꝛũ vt ſi qdã inuenimus mẽbꝛa debilia 

aliam moꝛbo diſpoſita:decet pᷣuideri moꝛbo vẽturo.boc em̃ 
neglecto moꝛbũ mẽbꝛa ꝓculdubio incidũt.verbi gratia.qui 
venas epatis habẽt anguſtas: neceſſario oc bono pane ez 
bona carne ad oppilatione deueniũt:quãtomagis oc malo 
cibo:vñ ſuccurrẽaũ eft eis cũ apitiuis € diureticis.Oꝛciẽ⸗ 
tis d5 phthyſi appatT cá hũidis cft ſuccurrẽdũ. Incipiamꝰs 

a capite ⁊ oꝛdinatim deſcẽdamus.Si cõpoſitio capitis natu 

taliter eft mala:neceſſario in co mali bu.coadunant ei? com 
plerione coꝛrũpẽtes.vñ cũ p toto cóplerione capitis cogno 
famus cffe ca cũ rebus friat.eft iubueniẽdũ ai abis.(.c me 

dícina. fomztem? illos ad tepi.in d cocta fint ro.vío.ozdeus 
coꝛtex papaueris ⁊ ſitia.Si cftas cft vngant cii oleovio.ro. 
cápbo.1 fitib?:abftíneát a cíbis cali.  fumofisficut nucibꝰ 
caíco veterí ccpís poꝛris eruca 4 ſiłibꝰ:caueãt o€ vínü.cp fi 
meli? nõ poffunt bibãt alb.c ſubtile. In byeme vnguendi 
fant vꝛeleõ petrolcó mixtis cũ oleo vio.fometef caputin ad 
€3, ín d cocta fint ſanſucus melliffa cina.camo.abꝛotañ.vio. 
ro.comedát cíbos ín jlírate ⁊ nitate tempatos. Sí aũt co 
plerío capit? fit fri.regẽdi funt cũca.cibis ⁊ potibꝰ:⁊medica 
mínib?,coopíat caput marie ifri.tpib?:tvengaf caputoleo 
nardíno coftino;.tfitib?, In eftate regédi funt cá reb? tẽpe 
ratis:ficut fuptus diximũs.Si aũt arteriarũ capita ſint op⸗ 
pilata ⁊ doloꝛẽ capitis patiant᷑ vene vtriuſq; tẽpoꝛis incidà 
tur. Si o0lo: eft er cbo, ab oꝛe ſtomachi afcedéte cũ neruus 
a capíte ad ſtomachũ firmádatus acnti fenfus: q9 erplana. 
bímus cũ oe ftomacbo loquemur.$55 ops puídere ne er ca» 
pitis doloꝛe oculí ⁊ auricule doloꝛẽ cõpatiantur oculíqs mas 
gnũ pꝛeſtãt iuuamẽtũ coꝛpoꝛi cũ acuti funt ſenſus: qꝛ cito 
patiunt:neceſſe cft g¶hu.capitis repugnare ne ad oculos c 








Fo.lxij. 


aures deſcẽdãt:hoc adit faciendũ cft cũ capitis purgatioe p 


parcs ⁊ p palatü oc narib? cũ ſternutatiõe pellebo.cCCifi ni 
gtlla ⁊ fibus; oe palato cij:gargarifinatibus de oximel.et 
aqua ca xbi cocta fint puetrũ ftapbi.acozus t filia;f5 tñ pii? 


inucftigandá eft (i cospus totũ müdificct :ficzt vene. au 
t£nó fir purgata purget cũ rebꝰ totũ co;pus müdificantie 
bu:c mayime caput: ocinde regam? ca. 2 culi cuftociant 
a nimío calozc frici. aere nimto puluere folis fplédoze fplen 
didis co:pozibus autferuidis ant candidis ficut niue multa 
legcre:aut inſpectiõe ſubtils littereſvel picture vel vitri fe 
tu ſupine iacere malfqs cibis viſui nocẽtibus: icut funt cau 
tes letes⁊ fiia:fabe caro ſiccat oolosé capitis faciẽtia ficut 
cepe po:rí allia: bec oia capiti rocer.iDrofía enim abaria q 
oigcitioni funt oura grofiofgs humoꝛes generátia : C taróe 
cenare; becoia doloꝛẽ oculoꝛũ faciür: vn funt viráda. soed ft 
velímus pu in oculis 7 auribus coadunatos diſſoluere:ſu⸗ 
per fumũ aque ca. vbi coctũ fit mellilotũ oculos apertos te⸗ 
ncát. Collyrũ qð. .antimoniũ tutbiaindicà cum fucco co 
riand. vel mirabo.dtri.cü fuc. vuarü agreftiü ↄditi: aut lind 
ci ad plural temꝑatũ.Aliudviſum cófo:tàevel cianficáe, 
"Fé. tutbic indie cadimiã aurca anrimonid.an. »cirain aqua. 
vbi cocta fint belli. fumacfuc vac agre Sho. T.tatbiam in 
die ci fuc. mara.códita.valct etiã piguedo fepe. iion oculi 
patiunt viſus ocfectione ex acuto moz:bo capi] ex fanguine 
Dc narib?fluétezaut oc vomitu:aut magnis vocibus 7 ſimi⸗ 
lib9:er his cócauan£ oculi ocficcant « ocfiaüt; ⁊ fi qð eft [o 
lit fiuerc oc narib? ↄſtringat ⁊ femp augmẽtetur cũ ieiu⸗ 
náraut labozár vel fozté bibit potione: fubueniendg eft cũ 
rebus cerebꝛũ müdificánbus humectãtibus.vngant᷑ c 
oleovío.z acutí bu.pureent:ocindc demꝰptiſa.cucur.lactu. 
4 filia.comedát be camib?bedulinà po:a.ota elirat; fomé» 
temus capur c oia mebꝛa cũ aqua ro. vbí cocta fint ozáeum 
lactu.vio.4 filia. lauent cá lacre mulieris pueliá nutriẽtis. 
Si atc cauli fozas exierint ppter aiquá càm vt vocis vcl al 
cuius rei ccpbalicá mínuam? vena. catpaplaíma oculis ap 
ponamus. Ty.acaná lía8 ypoqͥſt. tẽpera cũ ſucco mirtc. fu. 
pini iaceat Donec catbaplafina fup oculcs pabuerint. abſti 
neát ab alta voce fternutarióc ⁊ tuſſi.de abo paucã acapiãt 
quãtitatẽ.Sidetectio vifus fuerit pprerczlidirate hu.t⁊cẽ 
dũ cit co.lxꝛiũ oc mał.gra.aut 0e miraboL citri, $i bi culi 
babeár pꝛuritũ laréte auẽtur c aqua ín qua intuſum fir fu 
mac. Sí aüt oefectio fir ppter trigi.⁊ bu.apponam? cis col 
ly:íti Q3. fs.cinamo. c3eros mari.cipbo. amigda.ama. 
piper.ſuc.cepaꝝ aquã vbi coctũ fit ameos. ſi viſus ppter 
folis ſplẽdoꝛẽ deñcit:vinũ nó potẽt⁊ diu doꝛmiant.Si poft 
for.nus oculi ſunt graucsc aperiri nó poſſunt dalneũ aſſue 
faciát.$55 aures pbibeant a magníet acuris vocib? ⁊ foro 
ficut funt tonitrua: z vitãdũ cít ne vermes in eas cadar apt 
lapides: aut res ficut funt reptilia:fcmp mundcuficent :et fi 
aliquá vétofitate ín eís fentíát ponáraures fup fumü ad ca 
Li. in qua coctũ fit calamenrü anettü. mittamus in aures vzos 
leõ.vi nũ coquat ⁊ ex eo aures lauctur; f5 caucát ne intrent 
in pꝛofundum. 
¶ 32e cóferuádís oentibus. fa. rvj. 
Entes fcruádi func cũ fricatioibus dicẽdis. Si 
T S cararri patíüt 3 capite deſcẽdẽtẽ ad pec diaco 
dió vtant.qp fi materia fit acuta ſirupũ papaue. 
1 ;alb.acapíátz fumát gargariſ.de rodomafte.Si » 
I materia pbles. fuerit accipiant diacalamẽtũ.eis 
vᷣo qͥbꝰcho.catarrꝰa capite vł pecto:c ad ſtoma.deſcẽcdit fto 
ma.exiſtẽte ca.ſubueniẽaũ € cũ reb? (lii materie repugnã⸗ 
tibꝰdeinde demꝰmodicũ cibũ pꝛiuſqᷓ ftupoze patiant᷑ vt ca, 
ftomacbí ertiguatt catarro ad ftoma. octcencen repugnet 
fic (unt mat. gra.acetoſa puił.galt.in fuc. vuaꝝ agre. vel ma 
cia.cocta.mũdãdꝰ cft ftomacb?p vomitü c vẽtris folutione 
cireb?cbo.purgátib? « erpelletib?ficut mirab. citri orife, 
capno fero ⁊ filibus. qp fi materia fuent pbles.2 ftoma. fri. 
demꝰdiatriõ pipeõ zꝛinʒi.oditũ mufcatá müdem?ftomacpü 
cũ bierap.nutriamꝰ eos cii deſiccatiuis: fié came ouina affa 
aut elíca vel fripa cõdita cfi pipere caruí sinsi cinamo. 7 fifi» 
bus. vini citrinũ bibanr.engendus cft ftomacb?cf olco nar 
dino alijſq; ca.Si att qð a capíte deſcẽdit ca.eft ⁊ ftomacb? 
fiigi.fuerit téperata fit medídna . $5 faedi eft q iſte rcs oi 


AES Ziber pꝛimus 


uerſe. ſ.ſtomachi capitis magna inferüt coꝛpoꝛi mole ſtiam 
pᷣcipue fi vétres coz ftíipríd fint neq; ipfi facle vomãt.Qui⸗ 
itomacpü bñt ca, c caput frigineccilario pbleg. capite oc» 
ſcẽdit ad ftomacpü. $5 0cc5 cis curá abfq calcfactióc adbío 
bere: ficut cũ oximelle.vomuꝰ de oximelle ocaqua ca. valet 
ctiã elcctuariũ qð. .aniſi maratri i aceto infuſi maſti.anñ. 
5.. igni aioes ſpodij ſanð. alb.mirte ro.aũ.ʒ.itj.cipericarda. 
cubebe, ai.5.j.cipbo.s.P.fac puluerẽ ⁊ adde meł.q.ſufti.Si 
aũtvere fit tẽperatꝰſtomachꝰ⁊ qð a capite deſcẽdat fit * 
. gmaoemus diacimi.Si vẽtrẽ h⸗ ſtipticũ nitrũ qð recipit in 
diacimi. ouplicem? . fi fint ſolutiões nitri dimidiã quãtitatẽ 
apponim? £D ps fi ſtomachus fit debilis ⁊ patíaf abomina⸗ 
. tionc: c vẽtrẽ pit cõſtrictum:demus in initio piádfj pultes 
c lacbanti condítü accto elixũ ín oleo ⁊ obfomoga, t carut, 
Pottea ocmus d ſtomachũ cõfoꝛtãt ⁊ eseftione aftringátz 
ficut citonia pira mala ⁊ fita.quí aat frequeter patiunt cat 
díacá pbleboto. etan£ ⁊ accipiát fapá coctanoz c mał.gra. 
pect? oc ſanð.⁊ aqua ro, c capbo.catbaplafmct.cd fi co: ba 
bent oefectü ftomacbü aſſucſcãt ſirupũ oe malís moꝛis co 
etanís alt)fec fructibus coditis cũ mufco ambꝛa ligno alocs 
— ſunt ne multũ ſubito accipiãt cibũ vel aquã fri.et 
3 vitandũ eſt nevideãt terribilia.phibendi funt ab angu 
ftía ⁊ moleſtia c tnftítíazq: aliqñ his accidentibus moꝛiunt᷑ 
ſuperueniẽtibꝰ.Qui epar habẽt oppilatũ accipiãat apoʒima 
de radicibꝰ puł᷑.cunii oꝛigani dauci carui apt) ſumac aniſi 
calamenti.ðiaciminũ valet eis:parũ comedãt:caueãt om̃ia 
oul.fiue fint cibi fiue potus c om̃ia cibaria groſſa ⁊ viſcoſa. 
Qui hñt paruũ epar naturaliter calidum nõ mãducẽt ſemel 
fcd bis vel ter in otc vt paulatim deſcẽdat cib?« ftomacbus 
nó grauet: fed cibi fint teperatí oígeftioni faciles . 
¶ De lapidibus quí generant᷑ in renibꝰ. S£a.cvtj. 
() ee renibus fubiro generant lapides ppter co 
inuü doloꝛẽ:hi fant macileti. oíetà acapiát ĩubtilẽ ad 
digerẽdũ facile: c mediocrẽ accipiãt oíerá:ficut pifces recen 
tcs Q creant ín lumine daro fo kortiter currẽte a cíui» 
tate remoto ctia fquamas babétes. galt. ⁊ fifia q fue 
rint craffi fubtiliter ofetentur ficut oc piíabus . oe carnib? 
ſtarnis pull.gall.fpinar.cnfol. c fibus, vtant etiã ſe.cucu. 
cucui.ca ozimel. € Qui calidos bnt teſticulos naturalr ita 
vt multũ ſpmatis gñent ⁊ ampliꝰqᷓ ops coirü aſſueſcãt.etiã 
qcü fpma emiſerint virtꝰ eis deſicit ⁊ ſtomachi debilitatio⸗ 
Be patiunt᷑ er nimia delectatiõe laboꝛãt:maxĩe inde talia pa 
tiun£:caucát coitũ c cibaria fperma augmẽtãtia. Clrant fp» 
ma ocficcánb?:ficut iciuntje exercitijs:in qo?magis infcrio 
r3 d füpíoza labozár mebza:c aſſueſcãt exercitijs:deinde cfi 
ad fribalneent « vngant lũbi ⁊ renes coz tfemoza opío cii 
ſuc.lactu.tẽꝑato:vel ſuc.coꝛianð.⁊ fpuíue cápbo.bibár, líge 
tur fap femoꝛa eoꝛũ plũbũ pfozatit aſpergat᷑ ín lectis eoꝝ 
agnus caftus ruta lactuca c filia, £» fi (perma coagularum 
noceat eís femel coeãt pꝛius tñ comedaát cíbos laudabiles 
fanguinis generatiuos. MEN 
€ Pe mulieribus paruas vuluas habẽtibus. f£ap.rvitj 
(Doce parua vuluá habẽtes pbibende funt a coitu 
ne cócepti fetus magnitudíne vulue capere nequeat: 
aut ppter venarü oppzeffone aer fubintrare nó valeat: vii 
mulieres aur pereüit nimio laboꝛe:aut ppt conatü infantis 
ꝑ anguſtũ os eret] pidíta£.q brit neruos ocbiles naturattr 
cũ rebus calefaaentib?« ocficcitib?regant. pbíbende funt 
a víno foꝛti puro⁊ multo coítu.abftincát ab acctoſis pomis 
malísa lactea locíe frí.q: B oia funt eío Zꝛia.Qui aſſuete ar 
teticũ doloꝛẽ patíun£ ficut füpiis diximꝰ:⁊ cótingít ppter 
articuloꝛũ doloꝛẽ t debilitatẽ ⁊ hu.plenitudinẽ anímts ci 
bis abſtineãt maxĩe fi fint groſſi ⁊ aſſueſcant deti : exercitia 
negligant: nóvtant coítu marie poft abü:ops D ola caueãt 
p:? Taſſueſcãt téperatis cibís bonü chimũ generãtibꝰdige 
ſtioni facilibus ai cibũ balne. fic. 7 fricatióibus vtant᷑: et ap 
p:opinquante oolozís tpe bu. qui funt materia doloꝛis pur 
gent cũ pbleboto. fi fint (auguínei : cũ fero capꝛino ⁊ miras 
bo.fi fit cpo.ai pill. oe bermodacrit'« tapfia fi fir pplegma. 
cii aposima.tbimi vepiti.fi fit melácbo. Si er bmóíf opati 
fuerim? fecuri erim?q: nó augmẽtabit᷑ materia illoꝝ hu.qð 
planiꝰ dicemꝰ cũ oc oluerfitate egrítudinü diſputabimꝰ:tñ 
inde diſputationẽ fecimꝰ cà diſputauimꝰ oc cuſtodia ſanita 


tis mẽbꝛoꝛũ put ofs.igi£ ai coplenimus diſputationẽ coꝛ⸗ 
poꝛũ reglas — ereuntiũ c cuſtodiã: neceſſario oꝛ⸗ 
do,píequa£ oc regimine coꝛpoꝝ ſuã ſanitatẽ ꝓpter aliquod 
impedimentũ non cuſtodientium. 
&«[ c bis quoꝝ coꝛpoꝛa ín ſuis cõplexi onibus non 
poflunt ꝑmanere nec ad tẽperamẽtũ mutari.Ca.xix 
Vlti nequeũt fanítate ppter impedimẽtũ negocioꝛu⸗ 
QDvancsocatione aliquaz rez ín hoc ſeculo oꝑandarũ 
cuſtodire:qͥdã ppter fuá gulofitaté nequeüt fumere cibaria 
moderare qcungs ops : et nec vnũ ofete oꝛdinẽ tencát , boc 
ei fi faceret c auqð tps neceſſitatꝭ uenerit: ncqrét ad atía 
dietã mutari: qp fi inuitimutenf diuerſas hñt egritudines 
p:oípde eos opt fri aut ca.cauere oíctas : qm̃ fi bae feruao 
ucrint: ad 5:i alio deuenerint:patiunt᷑ ilud abfq nocu 
méto 530. vf at de cofüerudine, Clídi mát quoſaã aſſue 
fcétes balneum ad frí.de en parẽtes coz balneauerũt cus 
lacfügerent; capita coz oifcooperta dimittebant: vnũ 
inaumẽtũ feu veſtimentũ babcbát: nullá tñ moleſtiã paſſi 
funtzq: bec cõſuetudo eis fuerat ab infantia: € per tota eta 
te caloꝛẽ folis nó pauebãt. Ideo nó oʒ rẽ auft cofuetáz 
qͥ ín eanó poffunt pmanerc. £xercitía 9o folita nó tradan£ 
oblíuióizq: cà funt calo.naturale cõfoꝛtãdi:⁊ boná oígeftio 
nẽ faciedi:⁊ bu.fupfluitate expelledi.Sitr cõſtitutũ rps no 
habeãt neq; aſſuetã hoꝛã comedẽdi: aut negociandi:aut ex 
ercẽdi qz ficut comedétesinfirmarent boza inſueta.balneis 
alijqs reb? nó femp ad vnü tpsvtant: parü comedátc raro 
€0z em co:pa oíncrfis bu.funt plena:q fi cómoti coítu fue⸗ 
rint ad auqð mẽbꝛũ pncipale cócurrützz ad oíuerfas egritu 
dines:aur ad moꝛtẽ cos deducũt.Opʒ gᷣ eos ĩq̃ttuoꝛ àní tẽ 
poꝛibꝰpurgari cũ phlebo.aut phar.autvᷣomitu.Rurſusqui 
cũq; aliqua mẽbꝛa pfit debilia:cibos materiã augmẽtantes 
caueãt:qm̃ inde mẽbꝛa ocfiatit: verbi gr̃a.capitis doloꝛẽ ba 
bẽtes cibos capiti nocẽtes caueatfié nuces poꝛricepe⁊ſitia. 
De regimẽto infantin. Tap .xx. 
62 intantiũ: vel ſenũ: vel egritudine exeũtiũ: nes 
c cft ꝓpꝛiũ pfe regimẽ cuſtodiẽde ſanitatis pꝛopter 
detectionẽ coz Afantce ⁊ ſcnioꝛes naturalr funt defecti qm̃ 
eoꝝ calo: eft oefect?: neq; ſunt fecuri dn ín aliquã paſ.incur 
rát oc modíca occafiócz ops eos regit cuftodirí.egrítudine 
exeütes funt ocbiles ppter paucitate fanguinis eoꝛũ d 05 
coꝛpoꝛa natríre qui ett cá o ionis caT, vñ ocbét babere 
fubfidiii ad excitandũ ⁊ cõfoꝛtandũ cał.naturalem. 
¶TDe regimine pꝛegnantiũ. KH. 
SRegnátcs ppter fctus grauitate funt debiles. Inci⸗ 
"Dhpiíend — a pꝛegnãtibꝰ:opʒ igit cii videmꝰ meftrua 
mulieribus ceſſare ⁊ cũ incipiũt faſtidire cibũ ⁊ abominatio 
né ⁊ vomitũ ⁊ ſputũ c doloꝛẽ ín oc ſtomachi babere: zma 
las res deſiderãt ſicut argillã creta ⁊ filia: oem? eis firupus 
imalígra.ad cófo:tandü appetitũ coditii cum nuce mufca. t 
gno aloes fimítib?naribus odo:ífera applicenfzmanducét 
pillu.gallinas cũ acero wel cũ ſucco vuarü agreſ.neq; come 
dant vſq; ad ſaturationẽ: fed bís vel ter ín oie ⁊ modicũ vt 
nulla grauitas ftomacbo inferat: potet vinũ fubtile odoꝛi⸗ 
ferũ paz míxtü. pbibede funt a rebꝰamaris oiur.meftrua 
puocatib?ficut à cicerib? ruta faſcolis apio marat.« ſilibꝰ. 
IC» fi virt? digeſtiua ocficiat demꝰhũc pul. (tomacbü cim có 
foxtatcvetofitate expellit deſideriũ malũ ãputat. R.cumini 
cinamo.carui apij.añ.ʒ.itj.ameos thuris.añ.ʒ.ij.⁊ ſmẽte fio 
ſami zedoarij galãge acoꝛi.añ.ʒ.ij. malig.ʒ.v.fac pul.da.ʒ. q. 
£X fi neceffitas phlebo.vel phar.dandi fit: cauẽdũ nc fiat 
in.j.vel.fj.veLitj. vel (it). méfe:tüc erf fet? eft oebilis:q: nutri 
mẽtũ é fibi neceſſariũ « catbarti.c pblebo. mínuüt materia 
í.(ang.d C eiꝰnutrimẽtũ.ſi neceſſariũ €vtfiat pbleb. vl pbar 
macia. ín. v. vel vj.eel. vt). 05 fieri. vitj.ecLír. minime: q: fer? 
tüccft magn?: vit cft neceflari? cíb? multus.pblebo.c pbar 
ma.nutrimẽtũ minuũt: mínuto nutrimẽto fetus moꝛit᷑:S⸗ 
fi mulier multũ inſirmet᷑: ⁊ neqat abfqs pbleboto.vel phar⸗ 
ma,.euaderezmeli? eft vr ipfa ſanet ⁊ fet? mozíat : dp vᷣtriq; 
pereát c mozíanf : nõnũqᷓ pedes eius tumet: vii neceffe eft 
vt alum cii aceto teperef qð pedib?inuolutís iuuat. Itẽ B 
modo alumé cũ aceto coq̃:⁊ pánís ín eo inuoluti fam ín 
uoluant᷑:⁊ cbimolea cfi aceto tépata : 7 inũcta pedib? valet 
cũ tpe paricdi appopinquauerit cũ fapa ; vel cum aq tept 


Paactice. 


| t in fonte earũ ſedeãt:vmbilici c latera ⁊ lũbi 
da balnei — anetileon vnguant;c latera manibꝰ fri 
ccn£.accipiant pinguía tura ius pinguiũ gall:aut oc peco 
fibus: dad pariendi induren£ oiptamí.5.j.ci aposirare 
pct ad bibendi. IBidus irundinis lotus € colatue valet! bi» 
bir? cti ad tcpi.aposi.fenugre , cii melle pdé.5 P.oe oíamar 
gantó 2fcctióe D faar: vals ſerapinũ ín aposima,ciceri, ni. 
fafcoli ⁊ croa.cófostàda eft vírt? hoc mõ:aſſet᷑ caro vituli c 
agni:deinde i mostarío trita cũ odoꝛifero vino vcten ⁊ cola 
rà potui det᷑.Sʒ fi fecüdina poft partü remanſerit fternuta 
tio ꝓuocet᷑ cii rað.hellebo.albi códifi «fifib?. potét apost . 
fauirefafcoli fenugre.cũ.ʒ.j. c $. galbani.fuffumigatione fa 
cát cũ myꝛrha velgalbano c ſiłibꝰ.Si multa purgatioe de⸗ 
bilítan£ itring࣠cfi rcb? fanguinis huxũ ftnngétib?. € 3n 
fantes oc vuluaereütce ín ro.cũ fate tritis inuoluant vt co 
Ti moa cófostent: ocinde os palatü gingiue cũ digito oc 
mele ímincto fricent: aures coz innngant z duobus oicb? 
iunctis c 53ccara c fifamet piſtato nutriant.orni die balnee 
tur:oés coz articulí cũ puluere mirte inuoluant᷑. Sepe ex 
Cleo ro.vci muti. vnganE:ota eoꝝ mẽbꝛa fricẽt:maſculi pD 
& femie facet q: maſculi durioꝛa mẽbꝛa hr̃e 05 ppter exerci 
tí ⁊ labo:cs:c iemp? im obfcuro loco puocetz vr lume ocu 
lo coz coadiinct:lucidus em locus lumé diſꝑgit. In fan» 
ab?ctíà fotenz euenire ꝓpꝛie paf.ficut bíp. dicit ín apb. In 
fátes oꝛis vlceratio.vigit᷑ vomitꝰtuſſes auriũ hu.⁊tĩoꝛes pa 
nunt, cunq; dẽtes ꝓducũt tumoꝛes c pꝛuritus ín. auribus 
ophthalmias ſpaſm̃os maxime cõſtipati.Opoꝛtet vnde ve 
mat inteligere ⁊ repugnare bis paſ.ne veniant.ꝙ fivenerit 
curentcũ medicina os vcleratũ oe litar.ceruſa oleo ro.tcera 
ſufficienter vngatur: aut oc ſumac coꝛiandro croco € cera: 
aut cũ coꝛtice ldani⁊ galla cũ melle mixtis réperati.££ufto 
diẽda ẽ nutrix a mala dieta nutriat oc carne poꝛtu.lactu.cũ 
accro, Sí aũt vlceratiões alb.fuerint vngant cii coꝛticibus 
galle ro.fic.s.tj.cere.2.].oleo ro.Si funt nigre funt moꝛtitere 
f5 t ſũt curáde cũ ſucco ſolatri coꝛisdri cũ oleo ro. vel vio.⁊ 
Cera. Vomitũ vᷣo fi habuerĩt pueri potẽt decoctiões mẽte ca 
lamétí corticũ fitici.cataplalinet ftomacbus oc galt.ſanda 
lis lígno aloes acatia ⁊ aq ro.Si vomitus fir pblegmaticus 
"K.calameti cro; anfto.lou, cũ ficco méte bibát. pbibeda 
eſt a groſis cibis.Si vigilias pariuntur accipat nutrir oc 
femi.papaue.lactu. pane affo . nutriatur t succara , Si ruf 
fiantacapiant clecruaríum poc. R.dꝛagagã.amið.⁊ zucca⸗ 
ra.alíud qp fi 3dbuctuffiát vngat᷑ capat cũ melle. Si fuerint 
pauidi cuftodiéda eft nutrir cũ bona dieta: pꝛobibẽda cft a 
groſſis ⁊ melãcho.cibis ⁊ a ſaturitate. Intantes ctiam nó 
multũ lactẽt. Oſi lac groſſũ habuerit ſubtiliari ds cũ apio 
oximet.maratro⁊ fimiib?« ſubtilẽ dietã accipiãt tũo:es vm 
bilíci inunctióibus curent᷑.ſ.utar.ceruſe liri) memite coꝛiãð. 
humidas aures curamus cii alumine cocto cũ vino tẽpera⸗ 
tis : «4ianá eis infufum aurib? ĩmittat᷑. Bingiuarũ tumoꝛ 
⁊ pꝛuritꝰ fic curádus eft: faciẽde funt ínunctiócs cum adipe 
gall.buryro cerebello lepo:is. ££ oentes ꝓcucũt vngnede 
funt manillez'colium cum oleo vio.calido fepe caputvnguat 
cum oleo viol. ca.z infundat ad ca . ín qua coda fiat camo. 
mellilotü « filia. minuendi eft nutrimentũ.caueãt fri. cali. 
Si habeãt fe.nutriaf nutrix cü refrigeratiuis. 3nfantib?$0 
ſpodiũ ſe.poꝛ.⁊ ſuc.maligra.detur.Si habeant ſolutionem 
vẽtris cataplaſmet᷑ oc ſanð.ro.galla acatía cũ fucco mente 
téperatis. oemus nutrici res ftipticse . Si aũt puſtulas ba 
bcát lauent ín adj vbí cocta fint meta ro.cvnguant cũ litar. 
ceru(a aceto. D ps etíá vt et ceteris Irijs acadentíb? eis ad 
uenientíbus repugnetur. ¶ Bonũ ⁊ laudabile videtur 
vt infans de lacte fuc matris nutriat᷑:fetꝰigit in matrice ma 
tris exiſtẽs oc mẽſtruali ſanguine nutri£: ̊ ec naſcẽte natu 
ra mãdat ſanguinẽ decoctũ ad vbera:⁊ in vberib?inlacmu 
taf ad nutriendũ infantẽ:vt oe materia q̃ nutritꝰ fucrat nu 
triat᷑ ideoq; lac matris laudabile eſt.ꝙ fi. ppter neceſſitatẽ 
lac alteriꝰmulieris accipiãt tat eligaf mulier q̃.xxx.velxxv. 
annoꝛũ fit t optime cõpoſitionis ⁊ cóplenionio ſanguinee ⁊ 
latũ pectus habeat moderatas mamillas neq; multũ vicina 
neq; multũ remota a ptu: tẽperatã babeat dietã exercitijs⁊ 
balneis t&pat!vtat vt ſupius ofrím?.d fi modicũ lac habeat 
putria£ cũ ciccribus fabis iuridꝰ frumeti cũ lacte; lac capi 


S'o.ltítj. 


n8 accipiat ⁊ bouinũ. pbibéds cft nutrir ab acutis ficut ce 
pts poꝛris alitje ⁊ fibus: abftineat a coitu :q? magnti nocu 
métü ínfanti pseftat. Zrabit erm menftrua « coꝛrũpit ea: vn. 
advbera nó poffunt afcedere: à fi 2cíptat coampli? oetcn? 
eft:q: melio: pare fanguínie vadir in nutrimentũ fctus:ma 


' laafitad vbera aſcẽdit: cin lac cõuertit vii malũ infanti nu» 


trímetü tribuit.Si aüt fiat groflus ad tẽperiẽ reducat c fub 
tüíc£. €55 fi fubtile « groſſuʒ bis fignis ſecernik. Si vna gut 
ta inyngue orftillata coagulet nec fluat groffus eft. Soi at 
ftuat neg; invngue ꝑmaneat fübnie cft fi fup engue nó mo 
ueat neq; fluat neq; coagulaf mediocre cft. Itẽ lacte in va 
fc vitreo miſſo t vna nocte oimiffo : fi aquofa pars furfum 
afcedee multa fit : terreftrifes modica fübnie eſt:ſi vo terre 
ſtris fit multa⁊ aquofa pauca móftrabit effe arofíus: qó er 
tenuare volẽtes modica fubnle dietã accipiátzc ecorrario 
faciãt fi iliud ingroffarc; voluerint .& ¶ Pueri lac dimitten⸗ 
tco regant ai balneis:bonos cibos acapiant vtiles cbímos 
gñantes:⁊ à funtfaciles digeſtiõi:neq; multũ « fubito: fed 
paulatim cibent:q: fi multa diuerſaq; abaria accipiãt ducũ 
tur ad fpafmi oc repletióe: « groſſam c viſcoſam dietã: qz 
eft cà gnandi lapidẽ ín veſica: puftulas feropbulas cfifia. 
non mult exercitent᷑ quouſq; ad quart annũ veniátzpoft 
hũc bonũ eft fi exercitenÉ S5 vint copiávitent: eoꝛũ ei coz 
poꝛa ca,c bu. natura: c vinũ coz caliditate 7 humi.augmẽ 
tat: capita coz fumo impletzmarie fi calí. ⁊ bu. fuerint n3 
ture.vínü etiã cos cómouet ad irã 7 ad malos moꝛes: mete 
oeturbat: modicá ó bibat qð vꝛinã puocet z ſupſuos pu. 
expellat:aquã frí.poft abos mariein cal. rpibus nó caueãt 
I» fineceflitas pblebotomádi fueritvétofen£:trá(3ct]. vr). 
annis fo:tiozíbus exercitijs vtan£:c poft fricenfin aqua ca. 
balneentur.cũ.xij.annoꝝ fuerint multomagis exercitari oc 
bét ⁊miniſterio diligẽter adiungantur. ] 
¶ De coꝛpoꝛibus iuuenũ. Cap̃ · xxij. 
Via co poꝛa iuuenũ in augmẽto ſunt pofita nego mas 
Q.is arcfcere poffunt ín ftatu pfecra: neccfario in eoꝛũ 
— fupfiuitas hu.coadunat᷑. vr aliqñ in q̃ſcã incidũt 
paí.plenirudini ꝑtinẽtes natura em ſupfluitatẽ abi nó diui 
dix:⁊ nó mãdat cà ad augmẽtũ co:pís:ficur in pueritiafece 
rat.Sʒ fi in co:zpecoadunertz vir? t mébioz mo:bos ſuſti 
net t eos excciudere pot. ps aüt nos dare cõuenẽtẽ dietã 
oecec eos vri affucris exercitus: necp balnea aqua cali-mul 
tum affuefcant: neq; oiu ín cis mozent:f5 ip hyeme in aq re 
pida:in eſtate ín fr. Caueant abos cbo.ru.senerátes:ficut 
aliía po:os cepas ⁊ filia, vnuſquiſq; hoꝛũ cá oiete quanta 
té accipiat quà digerere poffitz quãtũ appetitus ocfiderac 
t Q3 cofuctü fucrar (5 bonũ cft vt dbos accipiant fri.7 bu. 
pertinctes ficut fant pifces beduli fructus? fiia. viná bibat 
nóvctus neq nimiũ cali.:fed bñ cómirrü aſſueſcãt pblebo » 
to.pparma.vnoqs rpe quo ↄueniat. ESenes vᷣo cali. bu. 
afiuefcát nec mulrüvtan£ exercitijs vᷣtꝰilloꝝ ocbilirat «bu. 
coz oeficcant :ín aqua tepida balneent᷑: ⁊ in font£ deſcẽdãt 
cibis q̃litates c quantitates tẽperatas habẽtibꝰvtant᷑. La⸗ 
ueãt fri. fic.dietã melãcholiã generãtia: ficut carnẽ vacci⸗ 
nã lentes c fiia ⁊ fc oĩno a coitu caucát . pbleboto. c pbar? 
ma.ín tẽpoꝛibꝰ anni in qbus 05 vtant᷑:nã fi Dac oietanó bñ 
cuſtodiant p certo infirmant. vri bip.fenes rin? cezerís in 
firman£.vi cóplerióes coz; nó ato ficut cetere ca. t bu. pue 
trefcunt, co:posbus ſenioꝛũ. Cap̃ᷣ.xxiij. 
NAia coꝛpoꝛa fentoz ín fenectutet ſenio conſtututa funt 
QD oeoioa:necefte eft vt de bis oifputatio ſequat᷑. Di⸗ 
cam? g naturã eoz; effc fri. fic. tame bu.accidétaliter pprer 
oefecrioné digeſtiõis coz bu.cs fuperftuirare in ers genera⸗ 
tã.vnde in initio vitãda eft hu.dicta.ſilmanſio eoꝛũ ficca z 
bumi.oꝛientali plage oppoſita:parum meridiei pertinens 
CTunq; a ſomno ſurrexerint: totum coꝛpus anetiler.o ⁊ nar? 
dit. c maſticet. vngatur. deinde parum exercitijs exerciten⸗ 
tur. S aueant fatigationẽ poft exercitũ quieſcant: deinde in 
aqua ca. c fapida lauenf:fS t nevirtus eoz ocficiat c oíffol 
uat femelín mefe. St aũt debiles fuerínt femel:poft balnei 
quieſcãt:deinde tẽperatos cibos digeſtiẽi faaleg comedat 
⁊ cali. t humi.ꝑtineãt: ficut pan fermentatü pifces ſauamo 


' fosalas galt. anſeres bedulos agnos anuales oua fo;bilia d 


cunq; Uc poterat digerere nó eft eis negãdũ: maric fi oppi 


Liber pzírtitló 


latione cpatie nó habuerit.caueãt. carnẽ᷑ vaccinã capꝛi.panẽ 
asunü ⁊ Dcitialcs pifces i9 em̃ anuetis pydropilum iucur 
tait zin renibus c vcſica «pide generat:vinũ cian. aureũ 
bipáz parus mir: 7 modici qð virtus digerere pofitt:coz, 
ei caput cucrui ocfecti lunt; vi nequeunt vinũ multi fere 
rc; f aliqn groflas dieta acceperit in finc pꝛadi accipiat ca 
V. esectu. foit diaci. daatriõp. Sinʒ. C ſitia. Caueat cuta ciba 
r.a coo.ru,gfiantia ficur fungos ⁊ cho. ni. gñantia ficat lẽtes 
cau.cs c ſimiua ⁊ cito cõuertibuia ncut funt moꝛa mel 4 fis 
tilia. $55 02 fructib7 arluefcát vuas paf.ficus fic.amigd.nu 
ces:bis igit in oie comedãt:ſʒ fi fuerit detecti ter.natura em̃ 
eoꝝ derecta cibũ ſemel acceptũ neqͥt digerere: nónund eis 
cũ abis m ſcẽda ſunt:ſolutiua coz digeitionẽ humectantia 
coitus t oia acadéna aie pꝛeter gaudiũ lunt negada. Poꝛ 
ro q: pi pp.cr calo, detectionẽ cibus acceptũ digerere non 
pofiuauccefíe cft vt in eis tupfiui pu.gencrenturfrigidita 
ti ꝑtinẽtes vii cotingit vt ⁊ dietaã cõouenietẽ d pbiegma in 
eis generet donemꝰ nó tf aſſuete⁊ ctià diuretica ſicut oxi⸗ 
ml vinü btue comcdát apiũ maratrũ. Si venter ofhipct 
bumetiat cii buzis oofomogaro elixis: ocmus eis ficus fic, 
ci fe.croci pozrutanizqb? nó folutis electu.ſolutiua ⁊ laxati 
ua.ij.veliz.icllas puocátia ficut orifc.i, oianinicon. ſilia · 
mura eri foluzióc irai naturalie debiutat tyꝛiacã magna 
accpíár: ſepe clyiterisent cü D.ete elco obiomoga , Caueãt 
" ecutü cyftere:q: veré eoꝛũ ocficar, vh sDaLin l b. de cuſto. 
fani.i£:yítere cũ olco laudabile ⁊ vtiie fenib? eft:q:ouros 
bumo:csz humectat ⁊ iubꝛicat:mebra ficca hume facit. Ca⸗ 
ucátfo:tes medicinas:ſicut hicrãp.⁊ ſiłia.t nó nũcᷣ fumát 
mirabo.bell.cõditos:neq; opz vti vino laxatiuo: natura em 
aſſuece non obedit. — 
EEDec exeũtibus ab egritudine. Tap̃ .xxiiij. 
cy Cia quant opoꝛtuit oz regimine oim eratum 
d oifputanun?:marime infannü ⁊ ſenioꝝ:de Qo? 
dintẽtio fueratin Doclib.necefic cft vc oicam7oc 
^ NAT A ccrirudine exeũtibꝰ oc ilis.f. qui a feb.c acutis 
eL nobis euaferunt, coz c0:p0:3 fünt deſecta et 
modici (anícar] bñtia pprer nimia fui diſſolutionẽ cr fc.fa 
ctà.paucitaa fanguinis cit ꝓpter calo.multũ exiccante « có 
fumentz ppter modici cipd:neceffc g naturalis calo: pau» 
cus eft oc frigidis: vn debẽt aliqo ſubſidiũ babere calo.na 
turalé c virtute co: excitas ⁊ augmẽtãs c fo:nficás:q autẽ 
ficcuftodiédi fuat trib? oicb? iũctis cid ceffauerit moi? res 
neãt dietã qua in egritudincvrebant. f. lacbana iura pancs 
lozum « fimilia: qð Ió fieri 05 nc mozbus recupere£:ocínde 
ad groffio:é otetà afcédamus paulatím $m oꝛdinẽ videlicet 
ad colla puloꝝ galiína.ftarnoz ⁊ coras alas:⁊ poftea ad pe 
coꝛa t piſces lumina Liudabue chimũ gñantes:tandẽ oent 
pedes aiati agno bedoz « ſiłiũ fitr c coftezocinac ſic die 
taaícédatvfgs ad 31:18 carnes z o:dínatus aicẽſus diete fiat 
p:our virtus eoꝛũ iuſtinebit oonec ad cõſuetã dietã veniat 
vinũ ín initio aLac ſubtile ⁊ odouferü bibat ⁊ bin comirtum 
deinde ad cõſuetũ deſcendãt.caueant pleuitudimem: caloz 
eim nct oígerere nimiũ cibũ.Silr nó ops cos nec fame nec 
ficim uctinere:qꝛ calo: naturalis oebilirat extinguit appeti 
tus:coꝛpoꝛa eoꝛũ cilefiunt ⁊ deſiccantur:⁊ poftea ínfrigidà 
tur:abſtineãt (c a cali.cibis balneent᷑ ín aqua tepida ſapida 
tfi raro.caueãt foꝛtia⁊ multa exercitia fclutione vẽtris vigi 
lias.hec erm calefaciũt ⁊ deſiccãt virtutes coz nó coeant coi 
tus bonos hu.coꝛꝑis diſſoluit:vñ ocbtütan£ . Opoꝛtet etiã 
pquiri au optíme a moꝛbo curari (unt c mũdati p qð bec fi; 
gna coqnofcimus.&i erf videant euafiffca moꝛbo abſq; vl 
la crífi fine purgatione apofrematibus « fifibus: « fir crifis 
Ímperfecta:pulfum eoꝛũ velocẽ ⁊ ſpiſſum ſentiamus:aut vri 
nã tíncrà: aur amaritudinẽ ín oꝛe fuo doloꝛẽ ín capite ſitum 
atígatíong grauitatẽ ⁊ multũ ſudoꝛẽ maxime ín ſomno:oĩa 
becimüdos eosdenunciãt.vñ neceffe ẽ eoꝝ coꝛpa müdifica 
re. S aũt fatiga tionẽ ín articulis aut doloꝛẽ ín alíquib? mé 
bꝛis fentitit :nofcant apoftema ibi efie futuri. c quodcũq; fi 
gnüer eis vidennt (ciát moꝛbũ effe recidiuü: rücaür debẽt 
tenere piftiná dietã quá in mo:bovel parum poft feruaue 7 
runtzvtant ergo tenui dieta 7 purgatióezmarie fi debilẽ ha 
bent appetitũ:⁊ qᷓuis habeãt ⁊ comedit: virtus cog eſt im 
becillis:ñicut hꝛpan apho.exeũtes egritu.ſi nó comederint: 













aut comedẽtibus ſani nó apparẽt:ſignificat qp coꝛpus inani 
tióc indígct:poc níft fat mo:bus recip. ocat. vin bip. nO pu» 
raco:pa quáto plus nutries tato magis ledes. €aidendt $ 
an figná fanguinis appareat c minuam? fanguine quantus 
neccfie cft:nà in cozpozib? coz neceſſarius cft fanguis ; fan 
guís quátt ops mínua£, Si cbole.fanguine videamus pur 
gemus cho.ců cafiafi.orife. c ſitibus.dietã etiã ordinemus. 
Siaũt poft müdificationé nó alleuiẽt᷑ ſciat cp cibũvltra mo 
Gaccipiüt:ficut dicit hip.in apbo.oecrefcat 6 cib? t accipit 
orife.cti em iam oicta feruauerintzad fanitaté deueniet. 
¶ Te obſeruãdis co:pib? a peſtilẽtiali mo:bo. Ca.xxv. 
Puma Cha cultodia oebilid cozpozti.í. Pm aliquá par 
I AEN w.té fanitatie cuftodiede oefcripfimus., 3naptes 
jd eft aregimíne coꝛpoꝝ mozbis pparatozum. 
«repugnationé caute moꝛboꝝ futurozmóftre 
: mus. icimus em occaſionẽ venturoꝛũ moz» 
bo:um quá oícimus bifaria oiuidizaut em fit extrinſecus vt 
pettiléria quam píp.epidimiá vocauit;autíntrinfecus q aut 
eftoe mala cópierionezaut de malo: hu.copia. Sin cipum? 
ergo ab exteriori. &Diyim? ín peimo lib. tpcozíca nuncupat 
vbi oc aere diſputauimꝰ:ꝙ comutata acris cóplerione ; et 
tempoꝛibus anni extra naturam exeũtibus fiunt moꝛbi il⸗ 
li pertinẽtes mutationi. £y mutatióc fubftantíc acrís « ci? 
co:rupnone « putrefactióe moꝛbi gencranf peſſimi: ⁊ moz 
tifcri:ficur peftüentía inoꝛdinate feb. variole ⁊ ſimilia.Dici 
mus etíá ꝙ moꝛbivniuerſaliter de acríe mutatióc naicétes 
nó accidüt boib?: qm oe mutatiõe cópleriói aene nó infir 
mant nifi qui fimiles illi funt copleriontz moꝛbi d fitit pꝛo 
pter mutatíoné ſubſtantie aerís plurimũ illis cueniũt:quo 
rü bu.ad recipiendũ aerís putrcfactione fib fimilante pa» 
rati ſunt:neceſſe e(t $ ci moꝛbũ rentíam? oe cóplerióis ac» 
ríe mutatióc; repugnemus di reb? illí copleriói ↄꝛijs cũ cie 
bo « medicina:quà oicem? cii oe curis egritudinũ oifputas 
bím?. Si fuerit er coꝛruptiõe ſubſtãtie acris: coꝛruptio fit 
multacnafcat ex calí.c Du.aerí ꝑtinẽtibꝰ eũ facientibus pu 
tridus: necefíc e(t etrepugnem? ei cũ pbleboromía ⁊ pbar 
maciã hu.cali.purgante:⁊ frig.⁊ ſic.vtant: caueãt aere cau. 
⁊ fole: t quieſcãt ín frigi.máfionibus circa quas aqua ⁊ poꝛ 
tc ſeptẽtrionali plage oppofite fint; ⁊ domus coz fint alte 
in quarü pauimẽtis frondes 7 loꝛes ſternant᷑: ⁊ ſepe aqua 
roze£;balncenturin aqua fri.⁊ fapida : caucát plenitudine 
abi t potus fame ⁊ fitim ⁊ cibũ malũ chimũ generante,/2o 
fi aialia fimil.tcr peſtilentiã patíanf abftíncár fcab eis:ſolũ 
modo gallinas ꝑdices oia iufcellata: 7 cõdita cü accro alijs 
frigí.c fic.z acetofis comedár:mauducent fructus ficut pira 
malagrana, coctana pfica cítrulos c ſimilia. Si eftas fit ct 
paríant fitím trociſcõs cápbozatos accipiant ci orísacca, 
Scire ctid opoꝛtet calí, t hu.cõplexionẽ habẽtes magie in 
bmóí infirmari tpib? ceteris:vñ ncceffc eft cito fuccurram? 
cis cá ppleb.⁊ reb? fri « fic.fic fupi? diximꝰ.nõnũqᷓ autün? 
ficcifTim?eft nó pluuiofus:4 eſtas calidiſ.⁊ tücnafat peſtilẽ 
tía d 0: caufon tertiana.cũ chole.vomitu ci anguftia: 4 fiti 
idco pꝛiꝰ ſubueniendũ eft cis cà fri. « bu. ficut prifana ſiru. 
ro.cü pfilio .oem?metones palefti. cucur.c ſitia. Debemus 
d paf.venturas pᷣuidere⁊ nc ad cas ꝑueniant reſiſtere vᷣbi 
gra.nóndd ín fqnániam incidũt ⁊ puttulas i gulã:⁊ fuffoca 
nócs patiunt.vñ pꝛiuſq; D incurrát:fubueniedü eft cũ poles 
boto,ventofis ín cruribus pofitisclyftenb? bu.ocínde cum 
garga.ad ro.famac ci fapa oc mort oc ſuc.coꝛiãð.⁊ fifelcos 
⁊ fiib? Itẽ in Btpe fri.c poleg.mo:bí cueniunt;fic apople. 
epilep.z fitiameceffe € iõ vt füccurr:m?eie cũ mtidificatiuis 
æ dieta ca.vifcofoz hu.extenuatiua. Itẽ peſtilẽtia qñq; fit p 
pter putridiſſimũ fumũ aeri ↄmixtũ fic oc cadaueribꝰvpłher 
bis vel pomis putridis diſſolutũ: 05 6 ab illis locis ad fana 
mutari:qð fi nó poflunt faciát máfiones ineo loco in quo fu 
imus a véto nó poflit ouci:autbabitent ín antris vbí nó pof 
fit multus aer intrare ? ponan£ ibi frondes « flo:es : fumí 
gent ex aromaticis . f.ligno aloce ambza ⁊ filib?. Opʒ etiã 
inrelligi ꝙ quidà mo:bi ab vno adalium mutant ſicut lepꝛa 
ſcabies pbtbvfiefrenefis vani. opbtbalmie c ſimilia.vñ fas 
ni funt pꝛohibendi nc cti eio comedantt bibant:ne cx eoꝛu⸗ 
fpíríta cótaminan ad cofdé veniant. . 
¶ De caufa moꝛboꝛum. Cap̃ · xx vj. 







Pꝛactice. 


—— moꝛboꝛũ q̃ab interioꝛibꝰmouet᷑:aut eſt vni 
DRE elio aut prícularj. Git eft ab vniuerſali ma. 
la quid£ cõplexiõe vniufcuiufqy moꝛbi incipiẽdũ 
M cin multis locis fcripfim? ꝙ cã ei? cft rebus illt 
cóplerioni 2:08 t oppofitis fiue fit medicina fi 






icta. 


aiit cbimozfi nó fuerit mala nó purga 
tionibus curctur:fed ci rebus ca oeficcantíbus:fi vero ma. 
la partim purget ⁊ partím melioꝛet᷑. Purgatio aũt plenítu 


tẽperata fanguís vſq; ad oc» 
fectíone ertrapa É:sut quoad rub.co.fi nig.fuerit 2r:nuet ⁊ 
maxime ft cõſuetꝰ fuerit pplebotomia: aut emo:zroide : aut 
matería babita ceffauenrit:ficut Bal.de quadã muliere nare 
rauit:cuíus menftrua multís oefecerüt mẽſibꝰ:⁊ oucta € ad 
vitimà macie c appetit?oefectionc:quá indt cá viderem mi 
nui trib? diebꝰ iactis ſang.iitj.vel tres lið.qͥð cü feciſſem có 
uerfa eft ín paucís diebꝰ in fuà craſiciẽ. Hmõi aũt mulieris 
imacíce fuit ppter mẽbꝛũ parui fang.abüdáriá ⁊ multitudi⸗ 
ncm fanguinis ín venís c arteríjs criftéte. 4 fi vᷣtꝰvel tep? 
vel aliud impedíerit:paulatis fanguís mínuat cii pbarma. 
vel pblebo. qp fi ctas puerilis fit Meat Fina Si autẽ 
medicus vt op5 quãtitatẽ bu. coꝛpis i ígare nó potent 
tc tradat oblíuiót:(5 ftudeat círca eã quãtũ hũana natura p. 
pẽdere poterit. fi plenitudinis ſignũ appuerit nó o5 rardari 
pblebo. d neglecta diuerſi moꝛbi generant: vt puftule pble 
gmones purgat] bu.ocf co:pí bona Viri ERA, ddr cos 
& nimio⁊ groffo cibozciben£ pulL.galF. «fitibus fructib? las 
ganís t ceteris ſupꝛadictis: affuefcát qetíizmorus ern calefa 
€it co:p? ct eit bu.q ad ádà mẽbꝛa fluétes pncipalíiazmul 
ta cíuerfa facint pati . Similiter facirbaLoeinde iterum vi⸗ 
deamus:⁊ ſi aliquã plenítudíne cognofcamus: alia vice mí 
nuam? quoufq; mala plenitudinis abüdátia fentíam? . £2? 
fi nobis alíqua repugnet actio vt nequeam? fanguínem mi 
nuere:ficut defectio ftomacbi curc£ ſubtili ofera 7 paucazvt 
virtutẽ coz cognofcimus eſſe.hoc em̃ cuftodíto natura mae 
teriã íftà digerit:⁊ ad bonũ cóuertit:q: ſubtiliat:⁊ paucitas 
diete € 2ueniee materie plenitudínt : oíctà fri.⁊ ſic.accipiẽ: 
⁊ oígeftioi facile ſicut malígra. fuc. ſirupũ maloz acetoſoꝝ 
orifeni. cibos iufcellatos frí.c fic.fibtiles:t fiv? B patinon 
poss máducét pullos gal£. máfiócs (intfri, ⁊ ſeptẽtriona 
:afpergátur ín pauimẽto frõdes c ftozcs fr (, bec ſeruan⸗ 
da funt quouſq; fanitatis abüdátiávideam? mino:atã⁊ par 
tim ppter cibi ꝑuitatẽ oígeftam ⁊ coꝛpꝰ cóuerfüm ín fui na 
tura. Alij vo fi abüdauerínt hu.vel cozrupti fuerint feftinas 
re ocbemus cũ eoꝝ purgatióc. Si fit choł rub.⁊ cftas fit pꝛe 
cipue ſi abomínatione t pücturà patian£ ín ftomacbo cuin 
oximeł.⁊ ad cał. alijsve rebus võmitũ puocem?. Sí nó fit 
eftas catharticũ oe mirabot.citri.⁊ (milibus ſᷣm virtutem té 
us etatẽ ⁊ regionẽ ⁊ cõſuetndinẽ. r£ ao d oíco.rr.5. miras 
L.citri.onfe.s c. firupiro.2.0.cbo.rub.fuauíterz bii purga⸗ 
re:deinde eft neceffe boná in cozpe materiã reftaurare cũ oíe 
tíovt funt galf. c fimílía. Si cbol.ru.orief purget᷑ cũ vomitu 
ín eſtate oc fc, r3. caftanocolc.ari.s.j.c f. fac puLoa cum orí» 
met, c aq calf. Sí $o eftas nó fucrit purget᷑ cũ catbarticobe 
acaríco.SSt aũt catbart.nequeat accipe oande funt be pit, 
"fC.agarí.epí.poli.frícados.ar.5.í.bellebo.ni.fa nítri.an.s. f, 
petrelasuli.5 .j.fae pul.teperateü fuc.osimi da.ʒ.iij.cũ ca.oíco 
tà bác accipiát.f.agnoe ánuales iuſcellatos:aut piſces affos 
bc fructibus:aut vuas paf.ficus fic.c ſimiua.de berbís men 
tà oʒimum⁊ filia. víni odoziferi cum bozagíne gariofi, osi» 


Fo.lxiitj. 


mo c ſimilibꝰcõditũ bibant.Sumãt quotidie oc electuarío 
qð dicit leticia⸗. i. Sirupꝰ vales melácpolicis." Re fucmali 
gra.odozifc.lib.it) coctanoz. lib.v. vint c&oziferi dari « puri 
⁊ mediocre tepus babetis ib.t.succare lib. ).garíofi s.j. t P. 
lígni aloes.æ.̃.frondiũ dtri.5. v.osimi bozag. ah. sit). fac ſiru 
pũ.Caueãt anguſtiã triſticiãt ira. c l5 bís diu obferuans ad 
fanitatenó perducan£ ad alia tñ nó tráíeát. bi cnim pu. ou. 
ri ſunt⁊ mobedictes.vn bip.oia fm rationẽ fadéti cc, $i fit 
fignii pblegma.purgef in eſtate cüvomítu. Sí aüt cftas no 
fir purgef ai pbarma.c ſtomatico bierap. bierot. afa fetida 
1 fimilibus:neg t initio:fcd ci digeſtũ fuerit ⁊ ſubtiliatum 
Q9 fi non fit fübtile pꝛiꝰ ertenucf ct aposimate rao, oeinde 
purget.oieta ca-pblegmatis attenuatiuã accipiãtvinũ:citri 
nũ vel aureü bibát purũ ⁊ oíctá ſubtilẽ accípiatztenuis em̃ 
dieta natura »foztat ad digerendũ pblegma "P bleg.nó eft 
alíud nifi abus medie coctꝰ.vñ ſubtiliata dieta cal namurale 
cofo:tat t digerit ⁊ mutat illud in fang.in cho.aũt rub .ant 
nis.nullo modo q funt ficce, 
(Ec resimine coꝛpoꝛũ fud curfus trãſcũtiũ. Ca.xxvij. 
—, 3 rimas in theoꝛica vbi oc figníficationibus futu 
roz moꝛboꝝ diſputauimꝰꝙ oẽs rcs naturales fi 
augmenten£ vel minnanf: aut extra curfum ſuũ 
A creat nüciat moꝛbũ futura aut neutrũ:Silr fi ap 
— — ^ pareatrtcs ertra natura inuit moꝛbũ aut neutri 
futurum. Sed incipiendü eft 0e regimine coꝛpoꝝ:quoꝛum 
rcs naturalis curfus fua trãnerit. Dicamus ergo fi quedas 
rcs naturalis curfus fug exierit feſtinãdũ cft vr ad curſũ ſuũ 
natural£reuocef cũ rebus cõtrarijs illis accidentibus p q̃ a 
curſu naturali exierit.verbigratia Si augmẽtatꝰ fuerit 
petitus pluſqᷓᷓ opoꝛteat: intcllígif mala cõplexio fri.oꝛis fto 
machi dñari:vñ oam? vinũ ciboſq; cali.autfi acetoſuʒ pple⸗ 
gmavídeam? villis ſtomachi inuiſcatũ effe qb9necefíari?cft 
vornit? y fi appctitus mínuat os ftomacbi calefacrü cffc in 
finuat: quib?fri.cam?:aut dbo.bu.ftomacbo inuiícatos eua. 
cuamꝰ. Ideoq; vomitũ cũ aq ⁊ oximeł.ꝓuocabis.Si ante; 
appetit cali.acuta aut dulcia deſignat malá cõplexionẽ frig. 
uftomacbi dñari:⁊ oam? frigida cał.extinguẽtia. €i aũt 
appetit fris.fcim? cali.cõplexionẽ oꝛi ftomacbi dñari⁊ oam? 
fris.da calo.ertínguéria.fi fitim paría£ cali. ficco lerio osi 
ftomacbi dominat:⁊ oam? fri.⁊ hu.ſicut ſirupũ ʒucca.⁊ fpo 
diũ/tri.⁊ hu.cibos naturaliter c artíficiahr fumár pter lac 
t pifces Q caucár, fi appetit nó babeát bibẽdi aqua fri. fri 
gi.cõplexio oꝛi ftomacbi ofiaf-aut eri pbleá coadunatũ eſt: 
vnde oam? caletaciẽtia fiat mel vinũ vet? odoifez electua 
rii dyaciminũ oyatrió CS focrigene vomitiuũ ð oximeł. 
cũ ad ca.aneto ⁊ að.⁊ accipiãt fi pplegma fucrit aceto 
fum. Si aüt cgeftío — fuerit pluſꝙᷓ ops c fit pꝛo⸗ 
pter nimiũ cibũ minuat cibus . Sí aüt acrío nature fit crpel 
lentís abũdãtiã materie adiuuet᷑ natura cum atid lararíno z 
n3 fi atrina fit cũ míraboL citri. Si nigra cà mirabot.inð.po 
lípo.epítbi.c ſitibꝰ.Si minnaf egeſtio:⁊ ñit ppter paucita⸗ 
t£ cibi neceffe eft plus cibent᷑. Si fit ppter ſtipticũ cibü: acci 
piantvnctuoſa iura⁊ pínguía cũ oleo elíra mirta cũ obfomo 
garo ficubus fic. c fifib?, Si aürfit ppter pplegmavífcofus 
t paucitatẽ cbo.ad inteftína deſcẽcẽtis pumecrádus € ven. 
trii c oxife hierap.⁊ ñtibꝰ. Sí aüt fuerit ppter ca. fic.in 
inteſtinis dñantẽ bumefiat coꝛptis cũ cafiafi, màána viol. fi 
milibus. S egeſtio mozam fecerit : celeriter exierit: aut cá 
vnde flatinzeftígada erit:deinde madefiat. Si vétofiratem 
ftomacbus ⁊ ínteftína babucrint:z fitppter multitudinem 
bu.exercitijs vtan£ tardeq; cibent Si añt fit ppter dibaría 
vétofitat£ griantía accipiat apiũ oꝛiga. atneos diacalamẽtũ 
ofafpmató. Arina vltra modi augmentara ppter multam 
aqua mínuenda eft. Sí ppter actione nature eft &m crífim 
nõ coftringat nifi ocfecti fuerit.T üc dãdaeſt medicina in cu 
rís egrítudini dicta. Si aüt ppter reni  vefice frigiditate 
aut ppter mollitiẽ triferã mino:ẽ oem?: aut tbus cB succ. 
Si vzina fit míno: P ops:fit ppter ad paucirate aquá fri, 
bibat. 55i ppter caliditate c fic.oarm? melones cítru. t cox 
fpermata.Sí ppter bu.grof.oef apiũ anifum maratrü dau⸗ 
ci ameos t fimilia. S cũ ardose fit: pfilium c uccara ſe.cu 
eume, axaur, t fimílibug , 





Liber pꝛimus 


¶ De menſtruorũ augmento· sapit), 
— Ln Énitrua fi augmentenf pluſꝙᷓ opoꝛtet: «fit de 
E ay nature £m crifim: aut pzopter fanguínis 
A 2| 








abundáriá:nó cóftringant nifi debilitas fibi pꝛo⸗ 
pinquauerít, q fi pzopter vím expulſiue ⁊ ocbí 
axcxacnd] irste virtutio retétiue fiat: vel largitatẽ poꝛoꝛus 
vel vie: auto:gano:i diſſolutione: vtraq; bꝛachia ligent: et 
iumat acetũ cá fucco postu t bold ar. fumac.nutriant᷑ cũ 
carne pullina cũ ſumac.his non pficientíbus cii medicina 
curent quam m fuo locofcripfimus. Si minuant ⁊ cõſtrin⸗ 
gan£:ín aqua calida:t vmbilicus ⁊ pecté fométenE: vuluam 
vᷣngãt cũ oleo fambucino:corec crura eor tigent;bafilicave 
na minuat. ꝙ fi bec no pficiat ci medicinis in alis locis oí 
ctis medicentur. Similiter ocbem? facerc ad emoꝛroides fi 
fluát vcl fi fuerint cõſtipate.Si (udo: fit fuperfiu? er actíos 
fic nature fm crifim nó cóftringa£, Si fit ppter nimiũ cibi 
minuatur dieta.Si aüt ppter abüdátiá bumozum ín copo 
poze coadunatá ercludant cũ pparmacia: fed fi feter figní 
ficat putridos butno. vh inueftígádi eft neceſſario cui? hu. 


lẽtes det aquá cauad dibẽdũ in qua cocta fint fumac coꝛiã⸗ 
dri ſe. tia vnguatur coꝛpus cũ oleo vio. vel ro, vel mirti. 
SSudosé aüt fivolum? puocarevnguat cũ camet,anctib.c f 
mílib?:z oleo vío.i d cocra fint nitrũ cafiafi, i.cafialg, cína» 
tno, Srernutarione fiue cozrísa augmétata caput cti aq cat. 
fomentet ín aqua oecocta fint camomilla mellilo,c fimilia. 
Si emüctiofit vitra modũ naribus apponimus fucci beto 
nice c ligant aloeg . Si fit cóftricca fometetur caput cũ aqua 
calí.in qua cocta fint cínamo.cmellilo. Si ſputũ augmentet 
gargariset aquá ro.vel aquá decoc.mirte galle coꝛiadri. Sí 
coftríagat gargarísent hierapi. piretrũ c fia. Si fomn? fu 
perfluus fit oc ou cóplerione cerebꝛo dominãte caput cale 
fiat cü finapi c pietro ftapbífag cápbozaomnibus pulueri 
Satís:c c melle téperatis:fimiliter oe his fiat gargariim?. 
Si aũt fiat oz matería pplegmatica ín cerebꝛo eríftente mü 
difice£ caput cũ bicrap. vt pilulis aurcís aut gargarifmate 
pꝛeſcripto.Si fomnus minuat vltra modi ficatas cerebꝛo 
Dominat., fomẽtet᷑ caput cum aqua tepida m qua cocta fint 
— lactu.co:tey cucu.vꝛo.nenufar.mãducent papauer 
ucas cozíandrü , caput cii olco vio.vngat. Cõcupiſcẽtia 
coitus augmentata cali. bu.coꝛpoꝛi oomína£ . ree gfrigi. 
calo.ertínguétes ficut papauer coꝛianð.lactu.⁊ fimilia acci 
piant, Sii ir ppter abũdatiã ſanguinis pblebotometur. Sí 
coitus 3 pꝛopꝛa confuetudine minuat᷑ frigiditas « ficcitas 
cospo:í dñ atur:vñ calcfaciendí t humectandi fünt cii carne 
po:cína pecozína ci cepfe vel accribus:aut accipiat ius tris 
tid zinziber otafatirió c fitia. Si mes turbatur aut grauat 
pblegmatica matería puppi cerebzfonatzídeoc purget cti 
bierapi.bierat, « fitibus. sSimiliter regenda funt coꝛpoꝛa a 
fuis qualitatibus ín parte mutata: cobferuanda ne augimé 
tata fuarü qualiratü mutatione ad moꝛbũ oeueniant. 

¶ Zcco:posibus egtra naturá mutatis, Sfap.rrir. 
zz3:E co:poib? extranaturá mutatis t pparatis 

k X id tolcrádos moꝛbos diſputatio fequit;: igit fi 

q. e auís ſpõte patit laboꝛẽ moꝛbũ babebít: vh in» 

X317 A ucftigadü eft vnde labo: ipſe: ⁊ curetur ficut in 
ó "M 3bo:8 oifputatióc diximus.Si em̃ fuerit ex ple 
nitudme calídaz bu. vena media inadat ín b:acbioz minus 


»- 










tur.Si doloꝛẽ « fatígationé fentit ín capite pectus tb:35 


chiũ circũdãte medíana incídatur ín bꝛachio.Si doloꝛ fit ín 
fcapula:t ad caput afcédit: cepbalica mínua£ c tríb? diebꝰ 
iactis paulatim mínuédo quouſq; fanguíné purgẽt: balneẽ 
turín téperatis ⁊ fuauíbus balnete: dietã ſubtilẽ c digeſtio 
ni facile accipiat. Jubemꝰeis vt quiefcát ooncc cá egritudí 
nis ⁊ fatigatiõis ceffauerit : quá ceſſantẽ er foꝛtitudine pul 
fus c vꝛine cognoſcimus digeſtione.Si fatígatio fit er plení 
— — ro bu. Si ſudoꝛ vel Ven 
putũ augmẽtat᷑ ⁊ putct copiã hu.ĩ co:pe putrídoz, 
ficat eſſe:qui rebꝰ ſupꝛadictis —— moꝛrphea in cor⸗ 
po: appareat ſalſem pblegma mnuat᷑:⁊ cõgruã dietã acci 
piãt. St voreft rauca ⁊ rubo: ín facic fignificat efieventurá 
lepꝛã.feſtinãdũ eft cà fang.octractióc ocyena d ín faucibꝰeſt 


aut oc cepbalicac paulati cũ apofe:cfib? mültio fan. minua 
tur:oemus oietá bon& cpimá generante; ficut agní beduli 
gat. purget eos cti aposimate epitbi;cagaric,, pbibeam» 
€0$ a cibo cpolerá nigrá generáte:ficut funt lentes caul.cas 
ro capzina « fimilia. bác erm otetà nifi caucát, adintolerabis 
iẽ mo:bü ocueni£t, €i in coꝛpoꝛe carbüculi abt apoftemata 
pafcátur vicera nüciát futura. phiebotoment $o« bafilíca 
(.medísna ⁊ purgétur cá cõueniẽti catparti. £i gládulc au» 
te fuerint inrelligedii eft effe oc vifcofie bu. cvifccfa 
polemat] abüdáría:vn purgent ab illa matería:c ſubiiliter 
oictenE:grofías aũt dietã caucat. z ín capite ín feni 
bus afluet? vt cuiufciqs ctatíe finr catbaractá nüciat, $c » 
finem? é (übuenire cá pill.ó bierap.hierat.pilt.aur.⁊ fiib? 
qbus non pfidentibus incida£ vena in tẽpoꝛibꝰ⁊ fi õte:ca⸗ 
ucát cibos oolo:€ capítie generãtes:ſicut allia nuces cepas 
4 lac fitia.f02 fian oc:los dfi mufce vel eulicce apparcant 
cataractas oenGdant: müdet ergo caput eũ bícrap. bíerat, 
c fimilibus. cibos cbole.níg. generátes caucant:peqp tn no 
cte ererccát: velaliqué operentur labo: quí pertincat labo 
ri oculo:G. (T 3jcctigatio faciei paralyfim fit; müdetur cr 
go caput cü catpartico:gargari.f. ⁊ fupzadicris antidotís:ft 
milr fiat vbicũq; iectigatio cft.£obibeant a cibis vifcofum 
pblegma generátibus; cal, fic.« frícationib .Onfus 
4 fenfus grauítas epileyfià figt: vn fi vene fint plenc fomé 
ten£ « oícta ſupꝛadicta tant", Si tumoꝛ t rubo: ĩ facic fint 
« oculo; venc fint plene 7 quafi níare t dolo:ẽ capitis ba» 
bcát frenefim nüaát.füccurrat ergo ad incídendü cepbal£ 
cà:q fi virtus fit fo:tie minua£vfqs ad defectionẽ:cibos fri. 
« bu.oige(tioni obítdítes mãducet cathaplaſmẽt᷑ capita oe 
fandaf:aqua ro.cápboza ⁊ fimilibus:oemus catharticũ oe 
cafiafi, mana ⁊ fimilibus.q fi aſidue triſtitiã anguftia cfuf 
focatione patiũt᷑ maniaci fict; ratíont amittét; accipiat apo 
sima epithi bierap .bíeraruffint, « fimilia, Si vere coꝛum 
fint plene medíana vena bzacbij incídatur. Sí coloz ſangui 
nis niger fitvſq; ad ocfectione fluere permítte zfi vcro rub. 
fit daudat᷑.dieta fit cal. bu.ficut ànuales agnit heduli⁊ ſt 
mílíazcaucát cho.ni.gñantia: accipiat antídota leticiã puo 
cátíat animá cófo:tária:mutem? eoz animũ a tríftíaa ad Lc 
ticiá otuerfis muficoz inſtrumẽtꝭ:ꝙ fi frequéter catarrüi pa 
tiunf ⁊ co:pa habẽt maal£ta 7 pectoza ftricta ad píplemo» 
niã c pbtbyfimveniét: vf o5 purgare cerebꝛũ cü pulis aus 
reis t aloc pill, oc hiera.interdũ cũ aposímatc oc aloe : ſʒ fi 
brit cararrü oc m?firupii oe papauerc 3l. c cooperiát capira 
ꝓpter ca. c humi.maxime generaras in autumnoz bumccrá 
dac ímpinguéda funt cozpoza eoꝛũ grauitas dextri lateris 
aut bypocundrie nimia ptictíovel extẽfio epatís paffionem 
demõ ſtrat:vnde oam? eie. oxifeniciã cũ aposimate apf) ma. 
ratrí rad, t fimilia ñirupũ oc abfintbio dialacca ⁊ ſimilia. Si 
militer faciamus fi extẽſionẽ babeat, $1 pũcturã pabuerint 
calí,apoftema fignificat: ideofeftinandü eft c6 octractione 
fáguis oc baficavena.oam?cis catharticũ oe caſiafi.ſuccũ 
folatri fcarío.ciben£ et fubt:li oíetazcatbaplafment co:po 
ra co: ocfanó.2qua roc campbo. £5i egeſtio fit alb.ycteri 
cíam figntficatzq: per boc figníficatur qp oppilerur furculus 
felits debẽs cbole.po:tare ad ftomacbü ad cófo:tandá dige 
ſtionẽt cooppilatoredüdat ad epar:⁊ admixta cum ſangui 
ne:⁊ delata fuperius facit yctericiã pinde medicandi funt fi 
cut ín epate calido oírímus, Si facies t inferioꝛes palpebꝛe 
tumefcát bydropifim fcímus eflc venturá ⁊ damus ſubtilẽ 
dietã ⁊ modici: p:obíbemus cos a duris cibarijs vel dietis: 
marie dulcibus fine ſint cibus fiue potus. Jubemꝰ vt ope⸗ 
rentur ante cibũ exercitia:⁊ poft cibum quiefcantj: vẽter eo 
rü ci bierap.c fimilibus folua£ 4olo: vmbilicũ circũdans 
cõtinue tímpamité figníficatzquíbus tat puł.det᷑. .cumi 
ni maratri apt) oꝛigani amcos carmícala. afi. fac puł. da po 
tui ʒ.qj.cũ vino odozífero modico.⁊ fimiliter aben£:erercite 
tur ante abü:q fi habẽt abominationẽ tnflatíonc ⁊ ventofi 
tatẽ ín latere fub hypocundrijs cũ faftidio colicam pafftone 
denũciat:quare modice comedant:caueãt aquá frigi.exerci 
t$sbalncis t fomno vtantur.laxatiuũ accipiant electuariũ 
Cũ doloꝛ c extenſio cft ín femoꝛibus apoftema fignificat] in 
renibus.Si vero cft doloꝛ exterius apoftems fn exterioubꝰ 


If2actíce. 


Tacertíe expectabis. Si interius:apoſtema naſcitur in ſubſtã 
tía di vi bafilíca vena infirmi lateris tacidatur:accipiát 
 fc.cucu.citru.cucur. t ſitium.cus firupo viola.catpaplatimen 
tur oc fandalis ro.cãppoꝛa.litio.bolo ar.cũ ſuc.ſca.ccoꝛiadri 
temperatis: purget cum catbartico oc cafiaf;ft, « fimilibus, 
Si in fundo vzine arena fuerit:lapidẽ ín remb? oemonfirat, 
fubtiliter g cibérurztépate ante abt exercitẽtur oeinde mas 
tería purget, pbibeárur a multoz vifcofo cibo. ilr fi ín vzí 
na bypoftafis fit ficut litargiriũ velargila : denũciat veſicã 
lapidcs bre: ꝓpibeãtur a muito abo grofío« viícofo marie 
oem?fubtile o:età modicam, diureti vane puo.fizut ſe.cu 
cur.apij:⁊ fimilía.ardo: vꝛine vulnera in veficac ii vetre ins 
nuit: z oamus frigida c bu.ficut ptifanum cum amigdaiis, 
pfilium.ſe.cucu.cucur.⁊ fimilía.s£aucár groſſam⁊ duleẽ oie 
tam fiue fit cibus fiue potus. Pñctura t doloꝛ ín inteſtinis 
vel ftomacbo ai folutioc diſſinteriã denũciat.vñ oam^banc 
bictam:que, f. pfiltj.boli. 2c.qui pꝛuritum babet in pectine 
emo:roydes funt venture: ppibem? cos a melãchoꝛca ote 
ta. vngamꝰ vétrem cũ olco lint vel cü olco erifomioz. 
«3c co:pis o:naméro. Capi.xxx. 
—onum eft vt ſana regam? coꝛpa ⁊ eoꝝ oꝛnamen 
oie eum c cóplerioncs z cópofitioner cuftodiam*: 
vnde incipiẽdum eft a capillis, ops em resi capit 
i tscrr«d os nccadát.cadür em align ppter ímpeticines 
aut nimiam fic.vf8 caput lauari ops cũ fucmalue aut biete: 
my:to aut ture ciceris vel lupini:cũ aposünate coloquitice: 
aut cB felie taurino:aut aloe cũ ſuc.myꝛte: fcd tii pzius vri» 
gatur cum oleo víola.ocínde cũ fupzadictis o1 beodomaca 
femel aat brs in bal.mafculi fepecaput radát ⁊ lauẽt:cũ fus 
p:adictis. bís factis fecuri erüt ab ipetígíne ⁊ capilloꝝ caſu 
Sed fi velim? cos confo:tare ne cadát ⁊ curare ne ad cani⸗ 
dem oucantur cum oleo mystino cum oleo ín quo cocti fint 
embli.mirab.indi.⁊ fuc.my:te : aut cum olco lapdanino:aur 
abfin.aur papauerís rubei mungátur, Sí aüt capilli cà acu 
te paf.cadant rollendí funt cum pfilotro: ⁊vngatur caput 
cum fuperio:ibus. Si capilloꝝ radír deſiccata fucrit: 7 ipfi 
defluãt:vngãtur olco vioł.amigð.lauẽtur cii mufcilagine li 
ni.Si pili baroe mosétur ad excũdũ: aur ſuꝑcilia funt rara: 
vngãtur cũ muſcilagine vel cü oleo pomi atri.cipur etiam 
vngatur cũ amigð.amaris vfits ⁊ bacds lauri cũ cleo tépa 
tis. ¶ TCanicies fi antc tps venent pbibemus cos a abis 
phlegmaticis: c oam? ea d fant ficca naturaliter ⁊ artificiali 
ter: vt affa:friza: vetus vind purus bibãt.damus vnaquags 
bebdomada trípberam magna vel minozem:aut antidotus 
anacardinũ:raro ramen. 4^ fi canicies venerir in ꝓpᷣo tꝑe: 
becnó ꝓſunt. vñ neceffe cft cá boc vnguéto vngã:ũ rf. 5al 
laz tolco vítiz. r. xLerisvfti aluminis ana. 5.tit). (AE. gem.5.). 
fac pul. cum aqua ca.tépera ⁊ vngatur caput; cr eo ín nocre 
⁊ ocfup flozes bietarus t fambucoz ponátur, mane $0 cum 
ad tepida laucf poftea oleo myztíno vngarur. Ste. f.aliud 
flos nucis pulucrissti ferruginis plumbi vfh: añ.cocta ín 
aceto ad fpiffitudinem  papauer ru. flo:es fabe:oi: trita in 
moꝛtario piábco ⁊ puluerísata cii oleo ſiſamino tépcierur: 
poftesfpaco.ri.oierü ad foem dimittãtur oĩ quarta oie agi 
tentur. Aud fv calcíovinc.2.)Airzr.3.j. c f.crete ru.2.0.cum 
ca.temperctur.£leum lapdaní tingit cõfoꝛtat cos. R.olei 
mystíní, lib. lapdan:.2 j.coquárur in oucb? vafis quoufqs 
fpezies iquefiant. Oleũ emblici mũdati myꝛte co:tícis:raat 
cs pꝛuni alspini ana:coquãtur ad tertiã cum aqua.deinde 
coletur c mittatur ín eis eq̃ie põdusolei fifanimi ⁊ coquan⸗ 
tur in duplici vafe quouſq; ſolũ oleũ remaneat.OMeũ abfin, 
fitr valeo. Ty. bacearü lauri lapdani abſin.pomoꝝ cipꝛeſſi ait, 
fac put. ⁊ lgatum ín pano dimitte in oleo myztíno fpacio 
vnius hebdomade.deinde er eo vngãtur.Cri pos capillos 
facimus:ficut in viatico diximꝰ.planos aũt curamus cil re» 
bus qs diximꝰ ſiccitati capilloꝝ ꝓfuiſſe.O fi volüraliq ne 
pili fab alis vel plijs veloater nzícátur: t pulcberrimam pa 
beant faciem:faciãt q̃ ín viatico fcrípfim?.c fiffuras manu 
t labioz curemus cü oico viol, adípe anſeris « «cra, 


(Explicit liber pimus. 
«CL £apitula ſecũde particule pzactice, 











ipe Aue, 


S'o.Itv. 


De diuiſione curationis egritudinum f£api.j, 
I» medicus fáreos viresfimplicii medicinaꝝ £apin. 
De p:obatione medicine per erper.metum £ apii. 


De p:obatione medicine per velocitatem ⁊ tarditatem fue 


alrerationis "" Capi.itj. 
De velocitate ⁊ tarditate coagulationis Capu.v. 
De tentatione medicine per ſapoꝛem Capi.vj. 


De medicina mollitiua Tapi.x. 
De medicina induratiua Capi.xj. 
De medicina oppilatiua Capi.xij. 
De medicina aperitiua Capi.xitj. 
De mediana mundificatiua api.ruf). 
ie medicina ranficatiua rv. 
De mediana folidatiua £api.rvj. 
De medicina largatiua f api.rvn. 
De medicina conítrictiua Lapirwitj. 
Oe medicina vꝛitiua pi. xix. 
De medicina putrefactiau Capi.xx. 
De virtute medicine liquefaciẽtis cames Lap. xxj· 
De medicma ccatriua Tapi.xxij. 
De medicina camis curatiua Capi.xxitj. 
De medicina attractiua. Epu.txiiij 
De medicina expulſiua Cãapi.xxv. 
De medíana à cuſtodit coꝛpꝰa moꝛtifera potione.Ca.xxvſ. 
De medicina mitigante doloꝛem Capi.xxvij. 
De virtute tertia medicine lapidem frangẽte xxviij· 
De medicina vꝛinam pꝛouocante Capi. xxix. 
De medicina menſtrua pꝛouocante Capi.xxx. 
De mcdicina tac generante Capi.xxxj. 


3De medicina ſperma generãte vel augmẽtante. Ca. xxxij. 
De medicina lac auferẽte ⁊ deſiccante api.xxxitj. 
De medicína pectus ⁊ pulmonem mũdiſicãte. C.xxxiitj. 


De diuiſione fimpiicis mediane —— 
De naturꝭ ſimpliciũ med cinaꝝ:⁊ pꝛĩo oc herbis.Ca.xxxvj. 
De feminibus berbarum Capi.xxxvtj. 
De granis:⁊ pꝛimo oe frumento Cadi.xxxviij. 
ie folijs arboꝛum ⁊ herbarum Tapi.xxxix. 
De fio:ibus plantarum Capi.xi. 


De fructibus herbarum Capi.xlj. 
De oleis tructuum et radicum vel flozum vel ſeminum vel 


meduilarum oſſium Tapi.xlij. 
De ſuccis ⁊ pꝛimo de aloe Tapꝛ.it. 
De virtut.bus gummarum Capi.xliiij. 


De virtutibus lignoꝝ.⁊ pꝛimo de ligno aloes Cꝰↄpi.xlv. 


De virtutibus radicum arboꝝ vel herbarum Xa.xlvj. 
De virtutibus terrarum ⁊ lutoꝛum tlvt. 
ic virtuticus lapid.:m Capi.xlviij. 
De ſalibus t eoꝛum virtutibus Capi.xlix. 
De virtutibus metalloꝛum CTapi.l. 
De vitreolis z alumine Capi.ij. 
De medicinis que fiunt de animalbbus:⁊ pꝛimo oe ſangui⸗ 

nibus Capi.lt. 
De virtutibus lactis animalium ɣap.ub, 
De coagulis animalium £apt.uiti, 
iDeoiuerfis virtutibus ouoꝛum Capi.lv. 
De ſudoꝛe bominis ⁊ ſaliua eius Capi.lvjſ. 


De virtutibus fellis animalium Ca.lvv. 


De virtututibus vꝛinarum animalium S spi.lvír, 
De vírtutíbus ftercoz anímalrum c auium £apilir, 
De txꝛijs marinis ⁊ quibuſdam alijs aĩalibus Lãpi.lx. 


De vᷣtute pĩguedinis aĩaliuʒ ⁊ auiũ:⁊ medullis eoꝝ a.lxj. 


De virtutibus capitum animalíum Tapi.lcij. 
Devirtutibus coꝛnuum anmalium Cap. lxiij. 
Joc virtutibus membꝛoꝝ beftíarum £ ap.lrütn), 
gc tefticulis z enguíbus eoꝛum Capi lcv. 
De offibus aĩalium ⁊ cozío ſerpẽtum Drpi.kv. 
De capillis ⁊ lana ⁊ pilis hominis s£x vij. 
De oiuifione oíffolutiuarum medicinarü £a. lcvín. 
De mcdicinis diſſolutiuis 


Spip 
3 


Ziber ſecundus 


Wceif&en medicinis diſſolutiuis pida. 
De mcdicínis oíffolutiuis iteꝝ:⁊ p:io bc fcamonea, g 3. rrj 
— — vds ena PU 
uó accipientes vel accepturi Tuntlara 
tium vel vormtíuum fe babere ocbeant ££a.lrrítj. 
De ciídem laxatiuis accipiendis cc, fa rri. 
De medicinis eligendís € qualiter feruentur lrzv. 
De gradibus medícinaz ſᷣm o:dinem alppabeti tra : 
De medicinis fimplicib? in p:io gradu repofitis, tatus 
De medicinis ſimplicibꝰ in ſcdo gradu co locatis 
De medicinis ſimplicibꝰ in tertio gradu ſituatis 
De medicinis ſimplicibꝰ ín q̃rto gradu repoſitis 


¶ De diuiſione curationũ egritudinum. | £api.j. 






auras pfentius mo:boꝝ oicam? : pꝛimo tñ 
oiuidẽda eft cura egntudinus. Dicamus 
ergo ꝙ curatío egrirudínus tripliciter fitz 
^ —i Qut cum dieta:aut pbarmacíazaut cpirur 
gia. Sed incipiẽdum eft a dieta « medícina.£urarióis itaq; 


«L2: medic fareos vires ſimpuciũ medicinaꝝ. f£a.ij. 
yn doo:et aüt medicum egrítudines curare voles 
ctem pꝑꝛius ftudere ad fciedus fimplice mediciná 
A255 «€i cu fit nature iuuaminis⁊ virtutis. Uirtꝰitaq; 
mplicis medicine trio? modis eft: na cft com 
—diletio t naturs.Scða eft actio a pila ꝓcedẽs.i. 
matararíua:molliriua: imdurariua:oíffolatíua:ozis venarus 
aperitiua:carnium mínutiuazatrenuatiua : ooloz mitigati⸗ 
ua. Zertia cft lapides frãgens:vꝛinã ⁊ menftrua puocás:pe 
etus müdificis:lac generas. ( Quicũq; vultfcirebas virtu 
tes:pꝛiꝰ (tudcat qualiter poffit eas ꝓbare. Cũq; boc faerit 
Ops pꝛiuſqᷓ oc fimplici medicina oifputem?:oftedamus quó 
ꝓbada fit. Quaz ofredédarum.vj.vie funt. Pꝛima vt pbe 
mus cam ín co;pibus infirmánbus. Scda velocitas t tardi 
tas fue mutationis. Tertia (ue coagutatióis tarditas vel ve 

uu: —— ſapoꝛQunta odoꝛ.Sexta coloꝛ. 

c 


7| po:5? pbáda:fed tfi cum magna cautela : ficut 
"32494 antiqui dixerũt.ſm boc placitum cófirmauít £53 
«3i ic. E ftmpliibzo medíanaz, Oedicina ergo octo 
modis pbarur.Ginus $o cft: vt fit oibus acddétib? müda: 
vt actio ſua nature patefiat. Alius vt fit mo:b? ſimplex:cui 
medicina fit pbáda.Tertíus vero modus cft vt medicína ꝓ 
betur multis oiuerfifqs modis £uartus vt nec debilioꝛ:nec 
fo:tío: fit moꝛbo.Quintus vt acrío cíus inueſtigetur vtrum 
citiſſima aut tardíffima fit. Si enim tarde calefaat corpus 
ʒius tfi íllud ínfríendans manifeftum eft actione illius acci 
détalíter efic.fitr cft intelligi in ceteris qualitanb?, Sextus 
vt perquiras etrum actio cíus fit ín oibus coꝛpibus eq̃lis: 
an nõ. Si em efr equalis cóftat eam naturale effe.natm finó 
eft eq̃lis accidẽtalis eft, Septimꝰ vt pbetur ín cozpibus d^ 
bus cõpatit Nam nó eft ncceffaríü co:pa paſſeꝝ infrígidari 
iuſquiamo co ꝙ büana cr eo infrigidátur coꝛpa.iuſquiamũ 
em nó occidit paſſeres:ſed eis íunamétum eft.cà quafi bec 
€ft:q: vene coz ad co: eũtes fünt ãguſte vñ neqt iufgamus 
ad co: ꝑesetrare:moꝛãs ergo mutat ín naturá eog: c bf oi 
gerit. Itez nõ eft necefic boites er bellebo:o nutrití ficut co 
turníces,bis em eft iuuamẽtũ.Octauꝰ $o modus vt ípa me 
dicina oífferat a cibo.nã medicina calefacite refrígerat q'ita. 











teꝛcibꝰ vero ci tota fuí fuba ⁊ crefcit t auginetat ppter cõi⸗ 

tatem quádam quà bs cum co: vfi cum bís octo modís Ba. 

ꝓbare tefta£ optimũ effe dicẽs medicamentn ín tẽꝑatis coz 

po:b? pbari.virtus em̃ cíus fn ipfis ꝓbata ato manifeftat 

Quocirca pen medícína qliterin nó tépatis o pct cosſcit. 

00 «9c pbatione medicine p velocitatem 7 tare 

ditatem fae alterationis. api.iiij. 

Robatio medicine vtrũ velociter tardeve mutet 


tilis ſube obtuſe ⁊ nó rare s rerí ⁊ puluerísari tenuiffime 


€quecoagulabif:que groflio: cft 7 frigidioz citíus d? minus 
frigida ⁊ groſſa coagulabitur, fur 
24r 


¶ ic tentatione medicine perfapozem. 
f£ntatio medídne p ſapoꝛẽ innuit nobis cople 
à (rione c virtute fuá aptius d» per odoꝛẽ.vñ inci 
«C3 ExEZIpiedum cft ab co. SSapo:cs ígif pꝛincipatr oíci 
HW dély mus cfic octo.f.oulcis: vnctuofus:amar?:acu 
NN tus:falfus:ftiptic?:acetofus:poti. infipidus 
foiter fapozes nó eft noland?: :qtípfe ftat p fe. 
Qe em qð ad liguá venit:aut facit fenfus pari aut nó. Ho 
facite pati : infipídd ficut ad purazant erra pura, Inueni 
m? er ínter medicinas q̃ſdã terreftres ⁊ q̃ſaã aquoiss.ter» 
reſtres:vt € tutbía:catbunía:cerufa:amili: ⁊ filia. Zlquofae 
vtéalbugo out oleũ fal nó hñs: ci olco tfi aerca pe cũ aqͥſa 
dñat: ⁊ albugim oui terreftris ps c adfa.que jdcs nullã oát 
guftui paſſionẽ. Eoꝝ $o qbus guft? patit᷑: alia oclecratóem 
alía —— inferũt. Delectatõem —— — e 
riontfünt ↄueniẽtia ⁊ ↄferẽtia:vtpote fibi fitia.boz jdem 
cuicũq; dñat insi iriure ðꝛ. Idvᷣo qð terreſtreita 
tí ſubtcit᷑:dulce ðꝛ. lf fi aquoſuʒ ⁊ duſce cõmiſceant᷑ ſapoꝛi 
tum vł ſaporifeꝝ nũcupat᷑. Id crgo dulce ðꝛ qð cũ ad liguá 
venerit fuá ĩplet cõcauitatẽ ⁊ aſpitateʒ ci? leniẽs c acumen 
obtũdẽs.id vᷣo facit vnctuoſuʒ cu?th ſapoꝛ no itidẽ vt dulcis 
recipi£. Sapoꝛitũ vᷣo inter oulce c enctuofum mediocre eft. 
"IBocuméta liguc inferẽtia pũgitiua funt:dz alía funt jf iũ 
cturá feparatia:alia 9o fine acctofitate ad oulcedíne mutãt 
ficut dactili:dulcia mala c fitía.'Que dfi iũcturã funt fepará 
tía: coz em̃ alía jdes oẽs ptes lmgue coadunát:alia ern eas 
ſeparãt.Hoꝝ $o à funt feparátis: alia groffa terreftría: alia 











us 


Pꝛactice. 


ia t ignea.Sꝛoſſa terreſtria qdas linguã adco ſeparãt 
—— —* eam exaſperẽt ⁊ amara vocãtur.Alia ſeparãt 
€ lauãt iinguã:nõ tfi ín vltimo.i.ſumma afpitatez denoĩant 
falfa.c3 fo q funt ſubtilia c ignea mínuütz pungũt unguã 
« voc&tur acuta. Itẽ groffoz terreftriü lingua coadunátius 
alia adeo cóftringüt ooncc afpitates gñent ⁊ noiant põcica. 
Alia Yo min? coadunát ⁊ »ftringüt ⁊ dicũtur acctofa, Igit 
octo funt ſapoꝛes gñaliter.i.vnctuoſus:duicꝭ: falfus:amar? 
acutus:ſtipticꝰ:acetoſus:põticꝰ.inſipiaus ?o nó eft vt dixi 
mus noĩandus.Om̃e oulce tẽꝑate calidi cft: vi mollificat c 
coqt abfq; calefactioe Omne vnctuofus € aquo(um caercü 
ideo molüficat ⁊ calefacit fine nimia calefacrióe, (2€ falfum 
eft tereti calidi mon tn igneũ:q: müdificat 7 colat fine cale 
factióe.(Omne amaꝝ terreftre modici bns caliditaris:idar 
€oitüdificat ⁊ oppilatione aperit grofliciem extenuat abſq; 
multa calcfactióc. (Omne acuti catídü ⁊ igneũ:quocirca ar» 
tenuat müdificat ⁊ v;ít. Omne ftiptici « ponticũ iunt frigi⸗ 
da terreftría:bac oe recoacanátoppilát: c iaroffant: intri 
gidát:« deſiccãt.Oẽ acetolum € aquofum 4 fubtile: pprer B 
attenuat:apit:incidit:mũditicat intri.⁊ deſiccat.Sed tmn ops 
fcire cp q̃cũq; ca. ſic.frigida ⁊ hu.dicimꝰnõ funt oia cQlía:fs 
diuerſa: ſed q: funt de qtruoz elemétís vbi pD:vbi minꝰex il 
lis »fiftétia. sStipticü tñ z acetoſum fant in frigiditate eq̃lia 
fcd ftípticü eft groflum:zterreftre, Zlcetofus:adíus:z fubtilez 
fenfu:c rone intelligit᷑ Senſu q: videm? á(das fruct?ab ini 
tio pótícos efle c ficcos ftipticos fuc arbozi ſites:ſicut funt 
yuc coctana mala d paulatim a ſtipticitate ⁊ poticítate fua 
ad büiditate; ⁊ maturitate veniũt. Quedã vo pius ad ceto 
fitatcm veniũt cab acctofitate tẽdũt ad oulcedíné: vt vue z 
ſitia.Quedã ofineacctofirste ad oulcediné mutanf:ficuc 
dactili oulcia mala:⁊ filia.r£r fructꝰ nó coquütur nifi cũ na» 
turali caloꝛe q eft inreri?aereo imirto d eft exteriꝰ.Stiptica 
vero ⁊ pótica:q: frigida funt z groſſa:⁊ mutatio coz nó eft 
ad acetoſitatẽ nifi cà caloze : móitra£ eim p calozé ca ſubtili⸗ 
tate € acetofirate mutari Ró eftzq: pótica t ſtiptica funt rar 
dà ⁊ dura ad penetrádum coꝛpꝰbũ anus⁊ plurimü coz actio 
erteri? &.q: cõadunãt claudũt ⁊ infpiffant cutem:q: fignr fr 
giditatẽ ⁊ groſſiciẽ. nam frigiditas »ftmngit 7 cóftípar t ine 
fpiffat cute c groſſiciẽ p5 nó pfozibilem:fed acctofa cíto pe» 
netrare:⁊ in Cozpib? interioꝛa pfozare videm?: pande tubti 
lía oicim?. rurfus acetoſa dicimꝰ fubtilia:q: oe caloꝛe nó foz» 
tí funtzficut vídem? cibü ín ſtomacho mutari in acetofitaté 
cii à ftomacbo nó bñ digerit᷑. Stomachꝰ em infnaidat? nó 
valte digerere cibü:»ucrtít eũ in acetoficaté:ficurvidem? ĩ 
liẽteria. Lacem̃ ⁊ vinü fiin frigidiffimo ſtẽt loco nó murant 
ia acctofitaté : fed fi ín ali acri caloze tãgũtur: fitit acetofa, 
Pꝛeterea nullũ acetofum eſt fngidiffimü.calo: em eft cá ace 
tofitatis:neq; repim? aliqð effe frigidiflimü acetofum. Sti⸗ 
pticaígit 7 põtica grofía funt ⁊ terreſtria. Acetoſa vo ſubti 
lia ⁊ aquoſa.dulcia 9o t amara ca.fed oulcía ca. funt z hu.tẽ 
rate. fir vnctuofa.amara $0 caiídioza funr z ficdoza : qo 
enſu c róne intelligim?.fenfu:q: fi ad alígd líqdus intenozt 
calo:ez exterioꝛi coqua£ ad oulcediné immutat. i£aloze em 
gugmetato »uernt in amaritudine ficut fiti melle.Oel em 
induratii ín amarítudínes muta£ : qð fi ad ignem coqtur fit 
amari ſapoꝛis.rõ eft ; oulcia em ⁊ amara vidct effe colatiua 
t müdificariua.O5el em tepate colat cũ fuauítate q̃dã:neq; 
fapo:ataut diuidit língua. Amara vᷣo foꝛtiter coládo iuuat 
müdant ⁊ ſapoꝛãt línguà cũ bo?ribilítate: vi vídem? terree 
ftria eſſe groſſa.Amara tf ppt B oícim? efie ficca:q: nó pu» 
trefiüt. sicura calidioꝛa⁊ ſubtilioꝛa amar]: qz für ignca:iógs 
rodũt ⁊ incẽdũt c eliquãt ⁊ co:pa faaüt tenera.amara $o qz 
mín?fünt calida funt groſſa ac terreftría:fi ezteri?poná£z la 
uabũt € müdificabt. nteri? aũt pofita hũoꝛes groſſos er» 
tenuabũt oppilatiões venaz aperiét: groſſam capítis ac pe 
ctoꝛis hũiditatẽ müdíficit:ideoqs paralytic] fubueniüt:ciro 
em̃ penetrát ficut acuta:nec mocátur aut idurátur ficut pós 
tica aut ſtiptica. Salſa ca.funt c terrea: minosis th funt calie 
Wm) ditas d? amara, 
(^ ¶ De ſcia vᷣtutꝭ medidepodo:. Ca.vij. 
Ciẽtiã 9tut! medicine p odoꝛẽ ops ſcire Oiact⸗ 
Lem̃ patit p fumoſa ats p fumũ ſicut guſtꝰ p (apo 








S'o.Itvj. 


rem.nam videmus acutũ vt alliaz cepe nó minus qᷓ guſtum 
fapo:ce: olfacti facere patr. ilr multa d imüda für « putré 
tía nóguftant quoz naturas odoꝛatu CoGicim?:cti em guftá 
tur ppt malũ odoꝛẽ ipía mali ſapoꝛis cffe ondũt:ſed th qdá 
funt Q naturas fuss p odo: no für oemóftrantia £L aufa cim 
bec eit: qꝛ vcl ex oiuerfts Qütatib? copofira fützaut q: nulli? 
iunt odoꝛis.diuerſaꝝ q̃litatũ funt odoafera:marie rofa cuiꝰ 
odo: fue nature nó ↄuenit.hoc eiꝰſapoꝛ ꝓteſtat᷑:eſt at có» 
pofi? oc amaritudie poticirate cadfitarc. Spare vo amara 
calida € ⁊ fubniis: ps Yo pótica frigida groria « adía inftpt 
da iter groſſuʒ ſubtile mediocrís.£2do; aüt nó € nifi rcs fii 
moſa aerea a cope p caliditate diſſoluta:qð cim acré odoꝛã⸗ 
do oiffoluit:nipu € pter fumofum aere. Q5 em a rofa diſſol⸗ 
uif nó efta rota fubazfed ab ca pte à fübtilis €. ppt pocos 
res bns odoꝛẽ eft calida: ci?ti o90: nó totà ci?fu bam oftédit 
eſſe calida marie ĩ roſa Que aüt nulli? odo:is füt ficut (afa 
⁊ dulcia nó oſtẽdũt íuà »plerione nífi p fapozé.fum? ei quí 
ab eis oíffoiuit:aut eft paucꝰ:aut iteriubnlitare c groſ.tu⸗ 
diné nó eft cepa: pinde nó 2uenit odoꝛatui:q̃re acetoſa⁊ 
acuta oatodo:c fapozes fuos oſtẽdẽtem:ſalſa Voc porca mit 
nímc tpfa cif füt pótica grofía ⁊ frigida: oc frigicie nó oif» 
foiuit fumofum:q aüt odo: habẽt calditaréz ſubtilitatẽ in 
fuis ſubſtãtijs cfle deſignãt: nõ tñ caliditatís ⁊ fubtiutaris 
quãtitatẽ: ideoq; rerum ↄplexiões c naturas p oꝛdinẽ cer⸗ 
tiſſime nequiuimus cognoicere. 
¶ De cognoſcẽedamedicina ꝑcoloꝛẽ. a.viij. 
£o: min? cy oꝛdoꝛ cõplexionẽ ofidit rez. diuerſas re» 
rti copicrióce vni?colozis iuenim?:quí t abqn oemon 
ftrárur ficut videm? in muitis radicib?4 feminib?, ybigra vt 
ſqllaꝝ q̃cũqʒ € alba min? € calida : d o rubea caiicioz 
Silr cicerataícoli ⁊ multa alia fi nigra funt calidioꝛa effe oi» 
am?:fi aiba minoꝛis caliditatꝭ.Hec er € via p quá fimplice 
medicinã cétare poſſumꝰ:tẽtatio tfi 05 fieri cà magna caure» 
la in cozpib?:nó em fum? fecuri Gn res pbáda moꝛtitera fir, 
(Qps5 &ámedicü fi add ꝓbatũ inuenerit ad curádos egros 
—— non laboꝛare in alijs posdis moleſtũ em̃ eſt. Item 
ois medicina qua nũc medici opant nó pa?in hũanis cozpt 
bus ab átiqs ꝓbata fuit: ſed muins oiuerfifqg modis que 
dá fuerür cũ inuctióe pbara. Quedam fpórc accipientes ca 
lefacit cos aut infri.aur bumec. aut eric.q; media poftea in 
alijs cozpib? ꝓbauerũt.Alij 9o mulrü labo:auerüt in coófce 
dis t ottpuradis rónib?-fs tpfi fozmidolofi nó aufi funt pba 
rC:q các muite cognirióis e? in fomntevenerüt quter vigi 
làdo cà inueſtigauerũt:vñ cũ fua audacia eam in co:pib? pe 
bauerüt:tádem iuemétes ea rei amáde efle vrilia ſcrpſerũt. 
Quidã in quibuſda irrónabilibus animalib? pbauerüt qdà 
que hũanis co:pibus data íam fuerüit illius magni iuuami» 
nus Cui? in rrationabilibꝰ aĩalibꝰfuerãt:deinde indubirater 
ca fcripferüt. lDippocrates aũt a quadá aue marina cyyftere 
facerc didicit:q̃ od vltra modii piíces comederat z egeſtio 
fuaíndurata eflet: os fud fundás iplebar aqua cõuerſoq; ca 
pite mitteb troftrü in anum deponebatq; aquá in oꝛe cóce 
ptam ín culi. vn ftarim fiebarfolubilis.vn Hip.illud ip hoĩ⸗ 
bus cóftípatos vétres babctib? uit: cõſtipationt vtís 
liſſimũ imuenit.Ampliꝰreptilia fint tyꝛi⁊ (erpétes i hpeme 
frigidiſq; rpibus intrãt interioꝛa terre:⁊ ſupini iacẽt vi vio 
fus eoꝝ obſcurat᷑ ⁊ ocfiat: vere aüt veniẽte foꝛis egrediunt 
vifum defectũ habẽtes:tũc eũtes tueniüt mararum:cui?fró 
dibꝰ comeſtis vertũt oculos circa berbas viſulq; eis reſtau⸗ 
ratur:qð olim medici exploꝛãtes luccũ illiꝰ berbe i collyris 
ouloꝝ miſcuerũt: ⁊ inueniẽtes eum magne vtilitatis eſſe 
ſcripſerũt. Dicũt iteꝝ qͥdam accipitrem doloꝛẽ vẽtris babé 
tem:epar oelpbini comedere:moxq; a doloꝛe liberari.Sunt 
⁊ alia plura p d ãtiqui taliter medicinã (n poib? ꝓbauerũt 
inde bec are nó in pauco tpe inuẽta fuit:qꝛ ddam a Qbuf» 
3 dimiſſa funt ab alns pbara:cípfi illac mulra alia cóperié 
tes alijs reliquerüt. IRon erfi mulrü tpise ꝙ ín pfia parui 
fuerüt ſcoꝛpiones quí fi aliquẽ moꝛdebãt mor mœiebat᷑:qð 
lonat tépo:is fpado fuerarzfed c quadá oie quedam mo: 
deret ftatim futficiéter (anguínem minuit : vnũ epagi cá» 
pbose bibés eft liberatus. ppter boc nó opoꝛtet medicinã ín 
humanis coꝛpoꝛibus tétarczicd que ab — ſunt 


vobisfüffciantsnalus enim eft mde lbippo n apbo Elia 
b:enis:are verológs 7c. Hec autem dixit 


erperiméta antiquos tencátur; c alia pbare indptát.fic plí 
ritasartíe medíanecópleripotert, ——— 
¶ De fingulis virtutibus medicinarum a pꝛi⸗ 





hu.⁊ ſic.q̃ in oibus coꝛpibꝰin dlítare ⁊ quãtitate nõ funt eq» 
liter:ſed neceſſario vna res nó eft eiuſdem virtutis cui? alia: 
ideoq; q̃daʒ medicina cft aperitiua:q̃dam mollitiua:⁊ q̃daz 
alteri? virtutis. (Quaz vnaqueq; cui? virtutis cft nõ opʒ ot» 

:fcd dicamus eá cóplcríoncm a qua virt? medícine ꝓcedit 
vt querétes mediana pmóí virtute babérem ꝓpter ĩuã có» 
plcríones eà ínueniam?. Quare cõuenit nobis nofcere oem 
rcm in co:pibus tripIr mutari:aut em̃ e actione calozis na⸗ 
turalie ad boni medicinà coꝛpoꝛiq; cõueniẽtem mutatur ct 
vocatur digeſtio: aut mutatur er calozc quí cft extra natus 
ram ad maiá mediana t coꝛpoꝛi tncóuenientem c putrefa⸗ 
czío nũcupatur:aut eíus mutatio cft ínter bec duo.i.inter of 
geſtionem « putrefactionem:t 9: coadunatio ficut aqua by 
dropicoꝝ ⁊ fanies m apoftematib? coadunatur. Cauſa q: na 
tura volés mutare materiã ín naturalem qualitate nó inue⸗ 
nit poteftate is qualitate ipfius matericí ppter illius mate 
ríe matígaítate Aliud qz eft extra venasc arterías mutat ea 
aut in faniem: aut in rem quáda5 nature mẽbꝛoꝝ viciná.que 
muracio cá nequeat fien nifi cum temperária caliditatis na 
turalis:neceffe cft vt medicina fanicí collectionem eiuſq; of 
geſtionem adiuuss temperate fit cõplexionis aut vícína t£» 
peramento paruo tamen caloꝛi pertinens. p:opterea vot 
coadunare volumus fauicm:faamus medidnam tempera 
tc caladítatis:ficut funt bumana copoza: quemadmodum 
eft fomẽtatio aque caliditat] téperate aut tepide:vel farina 
frumẽti cus aquat olco cocra;panis cum aqua coctus 
€ fimilia, ut facimus mediana vifcofam pozos claudẽtem 
vel caloꝛe naturali intrínfecus coadunatoc cófo:tato vt apo 
ftematis materia orgeraf : ficut fit er axungia poꝛcina an» 
ferma: c fiib?» fi apoftema cft calidüc tempus eſtiuum: 
pfilium cũ aqua frigida ⁊ olco rofato iuuat:qꝛ facit caloꝛem 
naturale interius coadunari.Aut facimꝰmedicinã vtrãq; vir 
tutem habẽtem.i.tẽperate caliditatis c viſcoſam ficut fit oc 
lini femine vel cathaplaſmate decoctiõis bletaz aque ⁊ ole. 
Sed fi cop? vitra temperamétum ín caliditate fuerit:decet 
medicinã in gradu effe trigidá quo calo: co:pis q tépamétit 
exiuit réperetzf5 nó eft ncceffevr medicina apoftematis ape 
rítít fit calída c fic. pozos em̃ aperít caliditate naturalem 
oíffoluit ⁊ apoftematis materíam indurat:qð planius dice 
mus ci de curis apoftematum dicemus. 

iDe medicina mollítíua, f£ap.r. 
' mollitiuá opo:tet fieri put cft caufa 

A neb:oz andurata erri mẽbꝛa multis modís idu 
VÀ Jiriturzaut qz ocficcaturzaut q: coaguláturz fit ín 

eis nodofitas ppter frigíditatem:aut q; ea ple» 

niudine — * qꝛ bec tria cõmiſcẽtur. 
Modicina aũt mollitiua mẽbꝛis ꝓpter ſiccitatem induratis 
⁊ humectatiua cóueniüt.mebzíe vero ꝓpter frigiditatẽ coa 
gulatís calida funt neceſſaria.Extẽſis gdem ꝓpter plenitu⸗ 
dínem ſubuenit:aut refrígeratiua: vt epelat inde mates 
nam:aut calefacnua vt eam diſſoluat:⁊ per pozos 
aur ocficcatamvifcosetz que ouobus modisvaletzq: humidi 
tatem memb:oz oeficcat eoꝛũq; materiam ín ficcitateim na» 
turalem cõuertit. Medicina tamen quaficditatem 7 exten⸗ 
fionem memb:os curamus nondum mollítiua: fed attracti⸗ 
ua:et maturatiua. Hamq; recte mollítíua oicitur que dura 
euratapoftemata:ficut ſcliroſim z duriciem ertremitarum 
lacertoz, t cbo:darus er grofío pblegmarc o:tam. buic em̃ 
medicina calída ficca conuenítzmon tamcn calida multum 








Liber ſecundus 


4 ficca:ſed calida in fecundo gradu:⁊ ficca ín pꝛimo. Bam g 
calidifiima ⁊ ficca eft : fubtilem partem apoſtematis diuidit 
« viffoluítzoe cetero vero deſiccat ⁊ indurat.agitq; m co að 
ignis ín argilla. nam qð cft pumídus ⁊ fubtile diſſoluit.aliud 
petríficat z indurat: oiciturqs later. &2ura ergo apoftemata 
nonopoztet cum calidiffima« ficca medicina curari-en5 etug 
cator et fm apoftematis duriciem. Si enim modica cft: c me 
dicinafit parum calída c ficca:ficut adeps capꝛarũ 7 gallína 
rum:fi enim eft multa mollio: ſit medíaaaficur eft anteris € 
bírci pinguedo camomílla c medulla vituli. iPec cním oia 
moderate fünt calída 4 ficca: non th oportet effe falfa c vete 
ra.quanto ením adeps eft vetcríoz tanto fiecíoz eftímaturz 
mollioeg vero funt bdellíum figia galbaaum amoniacum: 
olcum vetuftiffimum:y:eleon:adeps porcinus nó falirus, 
¶ induratiua medina, —— £apip. 
—  hduratíua medica moliciei 2traría cft : ergo 
? peXfi illa calída ⁊ ficca eft : decet ifta eſſe frigida et 
IY bumidà ficut ſemꝑuiua pſiuũ poꝛtulaca lens 
E Ai aque:pecoia funtinduratiuazq: cũ iua frigidi? 
"rate materi coagulát c pbibet ne diſſoluatur 


















e frígida vcro ⁊ ficca indurant:ſiccitas tamen ca 
rum quandaá — diſſoluit. m 
¶ De oppiltiua medicina. Capi.xtj. 


cg Ppilanua frigida cft c viſcoſa atq; terreſtris cae 
rca acumine ⁊ uci enim pügitiua veloci 








¶ De aperitiua mediana. £apinij. 
** medicina eft cõtraria oppilatiue d eft 
IM attenude ⁊ incidẽs c aliquátulü mozdícane ficut 
A X amarac vitrea.bec crm aperit cintidíficat vías in 
Iterius⁊ erteri?:quels aiídd ſtipticitatis agar mte 
—rius:illud tf nõ operat i? ppteranguftíam 
po:07 cutis, SStíptícitas erm poꝛos qz funt angufti daudiít: c 
müdificatiua medicina vt ínteri? ĩtret pbibet.fed ĩtrinſecꝰ 
fua actione fo:titer ambit.epat:ſplenem:renes:⁊ ofa vitcera 
aperit ⁊ cófo:tat ⁊ adíuuat aperitiuá medicinã:vt poffit pe» 
netrarc : ꝓinde abſinthiũ interi? multũ valet.müdificat cm 
⁊ apcrit cũ füa amaritudine — — 
operat᷑. vñ medicina amaritudine babes ⁊ viſcoſitatẽ abfq 
póticitatc intrinſecꝰ c extrinſecꝰ aperit ⁊ müdificat ficut lu» 
pinus amígdale amare vꝛtice femen y:eos abꝛotanũ.hec em̃ 
groſſos⁊ viftofos humoꝛes aperiũt z attenuát maxime qui 
funt ín pectoze c pulmõe.Saniẽ em̃ mũdiſicãt epatis ⁊ fple» 
nis:oppilationẽ apcriüit fi oppilatio toꝛtis non fuerir.So:ti 
enim (plenís oppilatíoni foztio: medicina cõueniẽs eftzficut 
radír capparis fcolopédria fquílla tamariſcus radir.pec adt 
fingula epatie oppilationí pficitit .fplení vero iũcta ⁊ cum 
aceto cocta. pectosi ⁊ pulmoní valent cum ptífana aut cum 
imcllicrato vel cũ oximelle cocta. 
¶ De müdificatina medicina, Capi.xiiij. 
EAiina q̃ eſt müdificatua eft eiuſdẽ actiõis:cuiꝰ 
aperitiuacdebilioꝛis tñ.Sũt ⁊ quedã que mũdiñ 
cat cutem extrinſecꝰ ab impetigine:ſerpigine:lẽti 
sgine:⁊ fiTibus.f.femen:melonis:létís coꝛtex:radi 
ces:calami vſti:conche manne vſte:ſpuma marie 
na.amigdale amare ſtaphiſagria helleboꝛus albꝰ:oꝛdeũ⁊ fa 
be:hec curãt cutem c ví mũdiicãte ficut apitiua intrinſecꝰ 
ín poꝛis operátur. £üdificatiua nullã babét pótíatatem a 
qua virtuteoppílstioné aperiãt: aroffos hũoꝛes attenuét, 
¶ 2eraríficanua medicina. Capi.xv. 
Arificatiua cutis poꝛos aperiẽs calida eft ⁊ ſic.caloꝛ 
ením coꝛpis ſubſtantiã oifloluitznon th ops vt mul 
td fit calida acuta hmoi ením criftés 7 cutem 
tangẽs rigoꝛẽ c tremo: facit:neq; multá ſiccã:qꝛ facit oolo 
remmneq; multũ fit groſſa⁊ terreſtris:qꝛ ĩcidit.vera ergo ra 
rificatíua eft camomilla malua ſambuci radices c coz olera 
vetuftíffimi oleum abꝛotanũ. 
€T Z»c folidatíua medícina. Capi.xvj. 
Olidatiua pozos cutie ſolidãs eft raríficatiuc oppo 
— fita neceffario ergo frígida eft ⁊ hu.aquoſa vero ne 





Paꝛactice. 


enilans cft poꝛos:ſed mediocriter ficut eft aqua fri 
—— — oxtuf. c fpine que oicütur tribnlic pfilium 
Z omnc qo finc ocficcationc infrigidat, Sir appofira agüt 
folita Piadragout papaucr iuſquiamũ fi moderate ponatur; 
fcd —— fenfum auferüt, 
largatiuamedidna, ^ Tapi.xvij. 
Argatiua oꝛis venaꝝ calida ⁊ ficca groſſat ignea 
non tamen fir vꝛitiua ficut allia:cepe:fel raurinusz 
oleus policaríc:c fimilia, bcc enim aperiũt oꝛa ve 
narum que funt m ano:que funt emoꝛroydes. 
De cõſtrictiua medicina. Capi.x vitj. 
conſtrictiua frigida cft ⁊ grofia c ſtiptica 
. nullam pabés püctiones.bec cm q: grofle ſube eft 
:08 nó penetrar; t q: frigida eft coadunat 7 cõ 
ftrigit ficut galla balauftía xilocaracta co;tex adiuz⁊ fitia, 
(«L2c vꝛitiua mediana. pi.rir. 
tiua calída eft ⁊ ficcac groſſa in fubftána:q cum 
(Ko rágit velociter perfoxar propter fui caldi 
⁊ moꝛatur ppter fuam groſſiciem.vꝛit ergo 
coꝛpus ficut ferrü candens var coꝛpus. 
¶ De putrcfacnna meaidina, £api.rr. 
— &caliquátulum fit vziriua c eít fubtílis ſube: non 
! ením tante à; effc vítionis vt carnem eliquetzaut 
cus doloꝛe:aut fine doloꝛe:qꝛ ea nó cito mutat coꝛ⸗ 
pus ſicut icifiua:neqs ꝑtoꝛat toꝛtiter:ſicut ca à € eroffe ſube 
Sut nó faat magnü oo. aut nula. vn nó vꝛit ficut arſenicũ.i. 
auripigmentũ atrinü ruta:ſed bec abufiue 9; putrefactiuaz 
vcraenim putreractio nó fic nifi cũ calíditate ⁊ humiditate: 
⁊ neceffe eit vt mẽbꝛa finr fetetia q (unt putrefactiua. 
Qc virruremediane iquefaciétis cames, — Ca.xxj. 
bmóí medicineeft qfi purrcfactiue: fed tñ 
Ocbilio:x que pofita fup vulnera exterioꝛa malà car 
nem pabéria cam ocficcat; e co:p?coequat. Intrin 
fccus tf nulius actiõis eft:ops aür bác moderate poni.nã 
vltra modi pofita ſanã comedit camem? eam cócauat ficut 
es vítum:c co:ter crie vfti operátur cõmixta « puluerisata 
vulneribus ficut los erís víri € cetera taciũt. 
¶ e cicatricatiua medicina, Ca.xxij. 
Icarricatiua mediana carnẽ vulneribus equat: ſa 
nat cuté c indurat ⁊ cõuertit eam q̃fi ín naturã cu 
tis:q̃ moderare ſtipticitatis eft ficuc balauſtia:alu⸗ 
men:aloe:galia:⁊ filia. Sjilr facit ea vſtum ni ſolũ fuerit. Itẽ 
* medicina pᷣdicta:raro di ⁊ paulatim ponat᷑.que vero 
nulia omnino põticitatem habẽt ide operãtur:icut litargi⸗ 
rum:cadimia vſta:oꝛbus:⁊ ñm.ia. 
«DE medicina carms curatiua. Sfapirrit. 
s£dicíne que carnes curant temperate mtidificant 
t:ullá pücnonem vel doloꝛem faatit ficut y:cos art 
ftot.rorüda oꝛobus c ſimilia. ; 
¶Deattractiua medicina. Ca.xxiitj. 
Ttractiua calíde cõplexionis eft ſubtiliiq; iube:qꝛ 
cum calore attrahit marie fi ſubtilis eft.nà fua ſub⸗ 
tate plus pfozat:quaz naturá dixumꝰ cũ de eie 
diſputauimꝰ vt ſerapinũ:armoniacũ:fermẽtu⸗:ſtercus colũ 
binum:anſerinũ: poꝛcinum:⁊ ſimilia. 
¶ TDe medicina laxatiua. 
— medicina laxatiua ai maturatiua caloꝛe adiu 
uãte oꝑatur:vnde quãto calidioꝛ eft tãto foꝛtius opera 
tur vel agit. 
¶ De expulſiua medicina, Capi.xxv. 
Xpulfiua vero medicina ab interioꝛ bus ad exterio 
ra expellit:cuiꝰ complexio frigida eſt ſubſtãtialiter 
groma.res em frigida cũ expulſiua:ſi vero fit groſſa 
fo:tio: ent. : . : 
¶ De medicia d auftodit coꝛpꝰ a mo:tífera potiõe.Ca.xxvj. 
f£dicína à (anat cop? c cuftodít a moꝛtifera potio 
nczalía q̊ütativeneni refiftit:q: fibi otraría cftzalia 
ſubſtãtiate:alia ppter fiitudine,£huedà enim aut 
extrapofiravenend crpetlit a mẽbꝛis:attrahẽdo ad fe cii calí 
ditate ⁊ ſubtilitate ſue fubezaut q: fuba cíus fimilis eft fube 
veneni. s£am em oẽ venenofus ⁊ moꝛtiferũ humanis cozpi» 
bus fit cótrarium;nec poflit excludi nífi cũ medicina fibi fifi 


S'o.Itvtj. 


illud ad fe attrabẽti:neceſſario ⁊ pe medicine co:píbus funt 
»trarie:non tiet per cas perimatur.f£ft em mediocris intcr 
naturá co:pis « venena ; 7 quafi b vtraq; coz extremitate 
com | inter viuificum⁊ mostiferü, fanis em nocet; mul» 
tum eum er eis bibitü leñonẽ ínfert: igiturtantum 


cipiu 

maf qp neq; coꝛpoꝛi noceat propter fuam tm :neg 
à veneno fuperctur caufa fuc paucitatis. " 

De medicina mitigãte doloꝛem. Ca xxxij. 

Itigatiua doloꝝcauda⁊ ſubtiliatiua ſũt:diſſcluũt 

€f purgãt:⁊ attenuãt leuiter digerũt qð clauſum 


eft in mẽbꝛo Ínfirmo: fiuc calidue fiz fiuc viſcoſus 
cbimus fiue groffus:vel mul?: vel nodis daufus in vs an 
guttis flue vetofitas ftt frigida grofía fcu fumofa nó potes 
egredi:ideoqg bc medicinc nó poffunt efíc ſtiptice vrutis l5 
paiſioni cóueniátz alio quid£ ⁊ ft doloꝛẽ miriget paſſonem 
mínime curãt. Nõnunqᷓ em mẽbꝛa qbus infrigidátur 4 ftus 
peſcũt ſomnuſq; puocatur dicũtur miti doloris q̃ do 
lo:cs nó foluüt:f5 ootoznó fentit er fomno ⁊ mẽbꝛoꝝ ſtupo⸗ 
re.pzio: á medicina melio: eft ifta, Nam d frigida z humida 
funt ficut iufquíam?:mádago:a : excepto coztice fue radicis 
fródes iuíquiami c albi fpma eiꝰ.Albũ cnim l5 meli? fit ni 
gro:illa $o landabilia funt potiꝰ.nam nr̃is cozpib? ſubſtãtia 
liter fant ↄꝛia:ideoq; cũ ſalubeibꝰ atidotis nó miſceãtur illa 
⁊ bec alia i.opiũ myꝛrha:figia:crocꝰ:⁊ ſitia. Oultũ enum ex 
cis potatũ maniam c moꝛtẽ ꝓuocãt:ſed moderate ſuſcepta 
iust. Sitr faciũt ea d cerebzo nocet: ĩplẽt em̃ caput oc peſſi 
mís fumis:grauitatem vertiginẽ c ſcotomiam gnantib?.no 
cẽtq; oꝛi ftomacpí ppter colugátiam cerebꝛi c ftomacbi, — 
& ic virtute tertia medicine lapidẽ frágete, Ca.xxvitj. 
lemadmodü acnoné ſcðe virtutis a pia diximꝰ 
(m tertiã a ſcða oꝛiri ovcam?;que gdem 
iapidem frangũt:vꝛinã ⁊ mẽſtrua ꝓuocat:pectꝰ⁊ 
uimoné ſcreadũ adiuuãt: lac ⁊ pma auginẽtant:lapioẽ 
Frágit: viiná puocár:t boccii mediana calida grofíos büo 
rco incidete: nó multũ tn caza: nimia em̃ calidirate cfica» 
tate lapides ficcá£:fs d renes mücificat minꝰĩccit: ⁊ aliquá 
£ule büidíratis eft-ficut eſt radi lupiniz ſparagi:⁊ eoꝝ fper 
na:poliũ nitrum vſtum:acetũ in quo coda eft (quilia; peor 
nic radiczcicer nigrüzamigda;e amare? fiia, 
¶ De mediana vꝛnã ꝓuocãte. Capi.xxix. 
Rina puocat᷑ cus reb? calidis ⁊ acumen bnribus 
vt extenuẽt ſangunẽ ⁊ renes calefaaár:vt poflint 
lamẽtũ fanguis ad fe trahere:ſicut fac.ür ípma 
aptj petrofeli, maratri : apt) ameos acozus. becota ſangui⸗ 
nem máüdificant ⁊ ſubtiliant z diuidũt ab eo fuam aquofira 
tem ficut coagulum feparat à lacte ferum. 

- (pe medicina méftrua puocáte. Capi.xxx. 
Enſtrua ꝓuocãtur ai medicinis potui datis ⁊ de⸗ 
fo:s ue bibü£ ſanguinẽ attenuãt víaf 
po:oz aperiũt d funt dfi lactis puocátía:oiffc 

ta:ien, be em̃ calidiozes funt ⁊ plus incidẽtes: venã enim 
vulue plus ops aꝑiri d» eam d eft in mamillis vt facile fluat 
fanguiszípfa em nó adiuuat ad afe fanguine, 
Oamilie *ofanguíné fibi fluétem ad fe trabür:ideoc à ad 
íuuát ſanguinẽ ad mamillas venire iuuãt mẽſtrua:cũ pauca 
fintzfs ci oino ceffata fuerit nibil pfunt. Que g in mẽſtruis 
ceffantib? 2ueniüt funt myꝛrbacalamẽtũ agreftez domeſti 
ci diptamꝰaſſarũ ſauina cafialígnea acozus:cinamomü:cos 
ftus: ſitia.Que ecten? pofita aut cũ folocalo:e pfiaiützvt 


oꝛa vena t ſanguiuẽ líquefaciár ; aut c ſua fimili» 
tudine vt fauina C alia multa. 
«c medicina lic generãte. rm 
5 medicina 


Actis gñatio fit cũ cibis ⁊ mediana. 

J [ verodeatetsat pblegma toigent lud c fans 
"n£ 2uertit.s£ü cibis vo d fubftatie lactis fiTes für, 

ficut eft à laudabilẽ chimũ gñat:quoꝝ büídiras eft modera 


ta:t calo: eft vtcalo: fanguis. s£alo: em̃ fanguis eft tépatus 
atq lact fube fis.büidis d5 coꝛpibꝰ € ↄueniẽs. Caloꝛ aüt 
ru.eftvirra répamérus.p a aũt trigidũ cft. Zac 


ergo iter fanguine ⁊ pblegma mediocre. vicinp tn (anguini 

& pblegmari.vii cái lac minui? ops ſaguinẽ coꝛpis iueftisari 

Qui fi minoꝛatꝰfuerit neccfic € —— 
l 


Ziber fecundus 


tatiuamã.ca.⁊ pu.q ſi cpo.ru. onatur purgetur : deinde ci» 
bos fanguine NUS accipiat. Si adt pblegma:accipiát 
ancdiciae i fc9o gradu calidas nullã faaetesficcitate:fsmeli? 
eft oarc cibaria ficcft eruca maratrü anetũ ⁊ filia £^ultá ca. 
⁊ fic.oteta aut medícia lac ertiguit iL alo: ei nimi naturà ſã 
guio extingi c co:üpit. ficcitas$o quãtitateʒ ei? oecrefatz 
nos q; oiim? in mulr( lods materíá lactis nó alíud effe nift 
fanguine — & mínuto:neccflano lac nõ gñatur. 
e medicina fpma gñante vel augmẽtãte. Ca.xxxij. 
Forbes gnatur aut ex cibíe laudabilib?« inRatiuis 
ubftárialiter cozpi cõueniẽtibꝰ:aut ex medicina cali 
da cinflátc. (perma cim q: oe bona t ſpũali gatur 
materia:neceſſario oia fpma auginẽtãtia funt nutnétíac ins 
flária ficut cicer:faba cepe. De medicina ficut ftinct?« filia, 
¶ITDe medicina lacauferéte ⁊ deſiccate. a.xxxiij. 
^7, Ans ablatiua calefaciũt ⁊ deſiccãt aut infrig:dat 
Queæe calida füt fanguis naturã coꝛrũpũt.Quẽ ĩtri⸗ 
— gidãt Qutates fanguis mínnüt. Que vᷣo ſꝑma mío 
nut eiꝰſube naturá cozrüpüt ficut intrigidãtia⁊ fic.faciétra 
oz cifi cóplerio ↄplexioni ipimatig Jia eft c oppofita. oc» 
ficcatiua aüt 5 fint calída fpma femp ocftruür;ficut facit ru» 
ta agnꝰ catt? z ſitia.Que fpma ab interioꝛibꝰ ocducüt ad ex 
terio: (unt ficut mflatiua ⁊ calefaciena ſine ſiccitate.Que 
vero fpermati vt nó puocctur repugnát:funt frígida.fpma 
abfq faa frigiditare*eel coꝛruptiõe coagulátia funt lactuca: 
bit pᷣcriſolocana:cucurbita:citruli:cucumeres:⁊ filia, 

De meaicina pectꝰ⁊ pulnonẽ müdificáze, Ca.xxxiitj. 
Ectoris ⁊ pulmoís müdificatiua ſunt ap itiua vinci 
fiua nó multũ calida: d ops oarí cü b ffirupíst 
cũ iuribꝰ: q̃ (üt pinea marie fi recce fir:aut butyz 

cum melle vel cá succarazaut fabe ci zuccara:caſtoꝛei aũt fu. 

mus (uuat cotra Dioses frigidos ⁊ hu.a capíte ad pect? de⸗ 
ſcẽdẽtes:ſpica etiã eodẽ modo oeficcat 4 Suffidiat oe actio 
nc tertie vᷣtutis. Hic aũt finitur nfa diſputatio de vti virtus 
tc fimplicis medicine.Eſt atit incipiẽda fimplíad medicinaꝝ 
diuiſid oc naturis coí(puratio oco adiuuate. 

. — A«[2coiuifionefimplias medicine, — a.xxxv. 

Z AImplex medicia aut € oc eríftétib?p fe fic funt la 
dcs ⁊ metalla:aut oe berbie aut mẽbꝛis aĩaliũ 
díana d ñt de naſcẽtibꝰterre ſũt berba:femina: ara 

na: rodes:floꝛes: fructus;olea:(ucd;gümi ; ligna:radices: 
⁊ ũlia.Medicina aũt q̃ fit oc terraꝝ venis q̃dam funt petre. 
alic ici: c alie funt coꝛpa mineralia:vt aurũ:argẽtum: es; 
piũbuz:tferrũ:ſtagnũ:metallũ.Alie oe mebzís atalius vt coꝛ⸗ 
nua teſticuli.Alie oc hũiditate coz vt lacfanguis ſerũ:buty 
rum:oua.Alie ocfupfluitatíbus boim:vt fudo: ſputũ:⁊ bís 
fiia. Alie oe vinis boim? beſtiaꝝ.Alie oc ——— 
gulis:inedullís:offib?:co:ije: piguedínib?. 3Ilie oe telis ara; 
neaꝝ. Alie oc fructu cope vermius:vt ſericũ. Nos ítaqs oco 
ↄcedẽte vnãquãq; ſupꝛadictaꝝ vᷣtutẽ ⁊ iuuamẽ móftrabím? 
¶ De natur fimpliad medíciag:c pꝛĩo oc herbis.Ea.xxxvj 
¶ De abfintbio. 
Bſinthioꝝ meli? citrinũ ⁊ nouellũ.qð cft electius 
£l nubia aut oc tarío innatura ſui ca.eſt in 
:io gradu ficcfi in (coo. fapoz ei?amar?eftz acut? 
eit in co c poticitas:ideo valet frígído ſtomacho:qꝛcõfoꝛtat 
cum cá fua póricitate ⁊ caliditate: purgat cbolericos hũo⸗ 
res oc ftomacbo cü fua amarítudinez fubtilitate fua educit 
cholerã ru.Alterũ gen? abfintbij eft meii? ſupꝛadicto qð eft 
boní odozís coloze alíquátuli albo calidi jn pzímo gradu 
ſic in tertío bs in fe fubtiaratét amarítudine:cus ífta vᷣtute ĩ 
didit ⁊ diſſoluit.Aſcarides lũbꝛicos 7 vermes necat ín vẽtre 
bois bibitü. tinis ei? cũ oleo amígdal.amara,iderm fimplex 
pofit?fup allopiciã valet. led er co facti valet ftomacbo ín 
appetitu »fo:tádo ⁊ capiti patieti ex fríaíditate : febzib? ci 
rigozefi panes ínungat ante acceſſionẽ igo: ceſſabit:inũcti 
barbe pili citius naſcũtur:qꝛ raríficat cutem ⁊ pozos aperit 
cum fübtiktatefua ⁊ püctione, — ¶ De abfintbio pótico. 
¶ Areſcaben:ideſt abſintbiũ ponticá meli? qð venit oc ro» 
manía fic abfintbio ín oib? futs actióib?: fed differt in pótí 
itate:qꝛ põticitas ín co dñatur:ideo »fo:tat magís ftoma» 
hum ⁊epar. ¶De cpatica. 


(Liscsalfaker.f.berba epatica q̃ in fontanío ĩuenik frigide 
pida in fido graduzei? aposimà cdm Pepe cQ 
Si cpitbimetur ídem faciz sai tñ ne vltra tertii oie ocde 
: — 


epar íntrigidat. Ac alcia. 
€ Sipas.i.attía ca. c fic, ín tertio graau grofium pblegma 
attenuat:ftomacbpí vétofitatem oiflouiit; iũbꝛicos ⁊ ola gña 
€0z fi cii fucco moꝛoꝛũ capeſtriũ oata fuerit a coꝛꝑe bols ex 
dudit. Silr facit ícmen ci? marie puer valct € doloꝛi Vulue, 

¶De ſcclerata. 
¶ Scelerata.i.apiũ rífus mtt] modis e.vna q̃ ĩcẽdit cutẽ fic 
ígnis: fi catpaplafmef oprima£ ſcroppulis: q: eae comedit 
⁊ incẽdit.Ett qdà fpes ſcelerate q manet tuta aQs:tabifta 
aqua oino cauendü cft.ná quí cà biberit aur comederít exco 
riar ftomacbü c inteftína: c pO vclut maniac? efficit ⁊ ſemꝑ 
tidet;cítandédoaiam e eppalot. — ¶ De gramine, 
C iB:amcn ca. fic pprietẽ ps interficitai ⁊ eppelleci lum 
bzícos afcarides ⁊ vermes oes maic fi fuc? cius cũ pulue⸗ 
re coꝛnu ceruibibatur.£Congruit em — ipfires ama 
ras bozreícüt. ¶ De caſtragula. 
¶ Waſtragula eft berba q̃dã inierta ad modũ retis ca.⁊ fic, 
in icðo gradu : q̃ ft piſtetur c ín vino mittat ⁊ ponatur fub 
diuo a ferovfqs ad manc ocínde potui tribuatur omnes pur 
gabütur fcroppule ; ita qp ncc vna —— dederis luna 
ignita, em id * 
¶ Srcitengefipb quá oícüt enulà ett ouob? modis, vna ba 
bés flo:€ citríni:alia albũ. Sed melioꝛ eft ci noꝛe cítríno ct 
fródib? maximis.Radix erꝰponit in medicina:ca.in fcóo Gra 
du ficca in pꝛio.Succꝰ ci? ĩ aqua coc? valct doloꝛi capit] ex 
frigiditate fi ez ea laue£.valet q; ſcotomie vertigini zfumo 
groſſo d cft ín capite:fi cũvino cocta bíbaf mũdat lapides q 
funt inrenib? ; valet dj frigidirari matricis. Sinis er ea fa» 
€? ⁊ in vulnerevulue aſꝑſus mandificat c deſiccat.idẽ cinis 
cũ melie bibituslũbꝛicos excutit. ¶ De polio 
¶ Baida .poliũ meii? qð venit oc tripoli calidũ ⁊ fici fcóo 
gradu:hʒ t ſe acuitatẽ t tenuitatẽ: ſapoꝛis € aman: ideo vꝛi⸗ 
nã ⁊ mẽſtrua puocat. Afcarides c lũbꝛicos atq vermes nc 
cat:píftatü reces c fup vuln? pofitum fanat z müCar. valet 
cancrofie vulnerib?, fir ⁊ moꝛũbꝰ fco:pionü vnum exagiũ 
bibitum aut ſuperpoſitũ. « o:agíne, 
KE Liſenatoꝛ..boꝛago:melioꝛ recẽs ca. t bu. in prio gradu 
valet melãcholicis trutibꝰ fine cà maxĩe ſi bibat cus vino ct 
succara,lingua arabica o: bederá bona.i.letiſicãs coz, 
De fifclcos. 
¶ Sífeleos melio:eft à a roma venit ca.1 ſic.in tertío gradu 
vuná puocat.valetepílepticis bibita Oꝛthomiam cpectug 
oe groffo pblegtmate purgat. WOcfumoterre — 
c fum? terre melio: eft anereí calozís:folia melio 
ra (üt ramis:ca.⁊ hu.in finc pᷣmi &dus. bs amaritudinẽ ⁊põ 
ticitatẽ:ſtomachũ cuʒ fna póricitate »fo:tat; cũ fua amaritu 
dine cbolerá ru.purgat oe ftomacbo t de meſeraycis venis 
müdat p ſolutionem. ¶ De memítra, 
¶ 2^cmíta melioꝛ q̃ naſcit᷑ ín arena qp in terra dulci víndís 
4 folijs aplis fri, « fic.ín fcóo'gradu:bs1n fe póticitate : deo 
valet calidís apoftemanb? marie in oculis in alte mẽbꝛis. 
De malua, : : 

C ia.i.malua melioꝛ víridis fri. in pio gradu bu.ín 
ſcðo:eſt mellítíua oura apoftemata er caliditate oíflolnit:s 
ín fealiquid calidítatis ende mundificat lentigines 7 curat 
vicus faciei. ¶ Dethmmo. — 
¶ haſce a chimũů qðvenit er trípoli meli?ca.1 ſic.in ſcðo gra 
du iuſcelinũ puocat vꝛinã c meſtrua: epar ⁊ ſtomachũ mũ⸗ 
dat oc phlegmate:vẽtoſitatẽ tollit maxie fi tritũ cus melle € 
$qua calida biba£.fitr iuuat ⁊ purgat canalce pecto;is pul 
monem oe groffopblegmate, ¶ De eupatorio. 
¶ Affifigaft vel gafit.i.eupatoziti meliꝰqð venit ex móte co 
birotho nature tépate ca.4 fic.Lp:to gradu : amaritudíne ps 
⁊ tenuítaté ⁊ põticitatẽ ↄfoꝛtat ftomacbü cus fua potícítate 
⁊ cũ fia tenuitate aperit epatía t fplenis oppilatiões.valet 
oiuturne febzí marie fi bibat cum radice capparís 7 firupo 
acetofo: 7 bsín fc virtutem inciuiſam: vnde vꝛinam ⁊ mens 
ftruapiouocat; . ¶ De momo. 
enccpi.i amomil fadt vciuti grana rubes:meliꝰqð 


Pꝛactice. 


venit ia ca.t fic.in ſcðo gradu : bs i fc põticitatem 
eiotoimsta comnt induat t o6/0x£ placat:aportema biflol 
uit:c mo:ib? fcozpioni t doloꝛi matricis fi lubiüciaf valet, 
filr fi coctá fucrít in aqua ⁊ bibirü in doloꝛe epatis c renum 
valct. . & ie atffoàil lo. . 
«I cchia.i.aftodillus bs ia fe virtute ocfoluétem? ſtringẽ 
£cin: ⁊ coctío ei? aut fucc? aduſtioni ignis:aut calido apoſte 
mati.i.pblegmoni finc dubio pdeft:fi maſticetur gingiuaꝝ 
«palati excoꝛiationem ſanat. ¶ Zoecapile venero. — 
¶ Barſceguarſem mei? rirfum mgrum Dabés cũ fol ví 
ridi9? q folijs api) fifíious:cu:? folia funt tẽꝑata in calidirare 
«frigiditate in pꝛĩo Gduzo5 ſubtilitatẽ ⁊ ficcirare in fe ⁊ vᷣtu⸗ 
£em oiffotutiuá.vn feropbulas diſſoluit:ſi epicbierur cum 
oleo aceto vals alopiths qr-flos hũoꝛes pector! t puE. pur 
cat lapídé in vefica frágirvzini puocatzer bis.æ.it. Ppinatꝭ 
f£ inis eiꝰa pſus loco capillos racit renafci. 4L me cumomilia 
¶ Bebonigi.i.camomilla melioꝛ atríaa 7 hoꝛis albi recens 
odo:ifera rofa fua mazie ca. ſic.in ꝑꝛĩo gradu repata in c3» 
lídítate c fic.z ſubtilitate diſſolutiua aliquãtulũ mollitiua. 
Oleum er ea factü valet doloꝛi eclaboxe:q: ſoluit ⁊ mitigat 
méo:3 cta. Sitr ?3let ampbimerinis fcbztb2er oppilat! po 


rís: durũ apoftcma oiffoluit : mitigat etiã apoftemaín dia⸗ 


pbꝛagmate:mẽſtruis ĩpat.Si malier ſedeat ĩ apoʒimate ei? 
aborũ:z facit:ex feffione vꝛinã puocatzvalct lapidibꝰrenũ ft 
balneãtur ín aqua eiꝰ:vꝛinã puocat;epaits apoſtema curat 
ficceoepitbümetur. .— ¶ De herba oppoponacis. 
¶ aſtifiavel berba íafirizideft berba oppoponacis melioꝛ 
eit recẽs d venit de romania calida ⁊ fic. in fcóo gradu:hñs 
in fe ſubtuitatẽ en multũ diſſoluit.virtꝰ ei? vᷣtuti ſitis eft ca» 
momile:aliquãtulũ en differt:qꝛ caloꝛ ei?eft ſubtilioꝛ illa. 
¶ De melliloto. 
¶ Wcchilemelich coꝛona regia quá nos mellilotũ vocamꝰ 
meiioꝛ recẽs femen ei? file fenugreco tépatus in cauditate c 
bu.pticipat magis caloze nim ũc; diſſoluit:paꝝ hz põticita⸗ 
tis. ze pzaffío. — 
¶ TFariſon.i.pꝛaſſũ:me o coloꝛis cineris t ꝑticipãs aliqua 
tutũ rubo:is:t qð venit a ptíb? rome:calid in ſcðo gradu: 
€ ſiccũ ín tercío:bs amaritudinẽ.vñ oppilatões ſplenis aꝑit: 
purgat pec? c pulmonẽ de humiditate:mẽſtrua paocar cũ 
mulía bibitũ:ſuccꝰ ei? in fole piſtatꝰ cũ melle acult oculos 7 
cõtoꝛtat.Stcernutatio facta cũ fucco ci? curat yctericos. 
De nbesg, EN, 
¶ Aiberſũ.i.ribes tirſũ naſcẽs in mótib? idic ĩter niues me 
lius longũ t sroffus:frigidd eft ⁊ ſc.caloꝛẽ acutaꝝ febꝛiũ mi 
nuit:cho.ru.extĩ guit:⁊ ſolutioni ex eadẽ cholera reſiſtit: ſto 
machũ c epar calidũ ↄtoꝛtat.Succꝰ cũ farina oꝛdei mixtꝰ và 
let berifipile ⁊ ſtomacho calido. ¶ De ypercon. 
¶ TInfaricon.i.vꝑicon:meliꝰqð venit ex mónb? tripoli cali 
dà ⁊ ſic.ſubtile:purgatvenas oc hũoꝛibꝰputretactis:oppila 
tionẽ epatis aperit: matricẽ purgat : ideo vꝛinã ⁊ menſtrua 
uocat:hũida vulnera deſiccat. ¶ De pipere nigro. 
Fulfulume.i.radix piperis nigri eft ſiccꝰ⁊ multũ calidas: 
ſuccꝰeiꝰ ex co fac? lẽtigines curat faciei: duricies oes marie 
fplenís oiffoluit, ¶ De buchormarien. 
¶ Buchormarien.i.ſuffumigatio quã gallici herbã thuris 
vocãt:ca.⁊ ficin tertio gradu: mũdificatiuũ:diſſolutiud:inci 
ſiuũ attractiuũ eſt:ſuccꝰ tñ ei? oꝛa venaꝝ d ín ano ſunt apit 
⁊ ſanguinẽ er eis fluere facit.sEt fi cinia factũ er eius fucco 
vngat ín ano infufo vétres diſſoluit: aut fi veter m vmbilico 
vngatur:⁊ fi paz er eobibaf vermes ⁊ afcarides necat:mẽ 
ftrua puocat ⁊ aboꝛſũ fac moꝛtuũq; feti expellit:valet ycte 
ric ſi cũ firupo acctofo biba£« alopittis fi fricet᷑ er eo locꝰfa 
ciei:lẽtigines mũdat⁊ fcabi£ totiꝰcoꝛpis:duritiẽ. ſplenis epi 
thimatum curat. De bedeoard. 
€ 3Pedcoard.i.odo: rofe melio: alba recens frigida ín pꝛĩo 
gradu:bs acuítatem vn oiffolnitz müdat defectũ ſtomachũ 
adíuuat valet ocfectui febꝛis:doloꝛi dẽtium moꝛſuiq; repti» 
lium valet. ¶ TDe feccpa. 
¶Seccha.i.ſamida melioꝛ recẽs c viridis fitis in omni vir 
tutc bedeoard. ¶ De camedreos. 
«| £amedrcos melioꝛ recẽs naſcẽs ín mõtibꝰ:calidũ ⁊ fic: 
ín tertio gradu:bs in ſe amaritudinẽ vn hũoꝛes groſſos inci⸗ 
dit ⁊ müdíficat.vals ſplenis duriciei fi bibatur ; fitr aposuma 
£iusméftrus ⁊ yꝛina puocat, — CDe camepitheos. 


S'o.Itvííj. 


(C Semefnos i. camepitbeos calidũ fic.in (coo gradu:bs iu 
fc amaritudine vn incidit « purgat groffus pblegma:oppila 
tionẽ fplenisc epatis aperit; mẽſtrua ⁊ vꝛinã ꝓuocat:valet 
yctericis ⁊ ſciaticis. De ramuo. 
THauſigi vcl aufegü.Lramuü meliꝰviride:põticites eft ĩ 
co:flosci? mafticat? vulnerib? oꝛis ⁊ palati valet. 
| KL Pe vira pafto:is, "m 
(C Aſaragi.i.ᷣga paſtoꝛis reces cft melio: t víridis:frigidac 
fic.in fcóo sraduzb5 põticitatẽ vn lippitudini oculoz piftata 
fuppona£. S£iyftere factü ex ea valet oíffinterie « iarui fan» 
guinis rcfifnt fternuméta er ea fiunt. ilr tenue fanguinem 
mulieris ftrigit.calido apoftematiz inflámationi valet.in d» 
cũq; mẽbꝛo calo: fuerit valet.fir fsppofita epati de mala có 
plexiõe iuuat.vulnera fanatrecétia, — ¶TDe ſticados. 
I¶Sticados melioꝛ recẽs pnis coloꝛẽ citrinũ.ca.in pꝛio gra» 
du ⁊ ficin ſcðo.ſapoꝛ eiꝰamarꝰ⁊ põticꝰ:apu:diſſoluit:mũdi 
ficat: t maturatzcófo:tat oia mébz3. val5 niare cbolere d eit 
in cerebzo ⁊ ſtomacho⁊ bypodaidrüs. ¶ De fariſion. 
¶ TFarañon calída ⁊ hu.piſtata ⁊ füppofita frigido apoſte⸗ 
mati oíffoluit fup mo:ſuʒ ſcoꝛpiõis valet. ¶ De cẽtaurea. 
¶ Wantoꝛia.i.cẽtaurea melio: mino: t ababꝰ melio: odoꝛi⸗ 
fera:ãbe calíde ⁊ fic. cii põticitate t acuitate:hũt in fe vᷣtutẽ 
pblegma oiffolu£di. ££iyftere factá ex eis valet choleric D. 


dixit qp deducit cbo.ru.meftrua puo fct? mo:tuos expel⸗ 
lit: aboꝛſũ facit maio: i fupdict! foziPopaE. 4T De pétafito. 


€ Seẽtam̃on. i qn; folia alfj femeáftrü dicũt: fri. ⁊ fic. mul 
tá f3n3.ftriait oe qcũq; loco flupent, C De tribulo marino, 
¶ Abeſech..tribulꝰ melío: recẽs 7 viridis ca.t&patei pꝛĩo 
gradu pbibet materia (upuéire mẽbꝛis.ĩ potétia Lrenib?la 
pídes rüpit.valet colice paffioni ⁊ ftranguriofte doloꝛem c& 
renti t doꝛũ civfterísatue valet. (DL ecpfiio. 

ãton.i.pfiliũ frigidi t'bu.i tertio Sdu meli? rc» 
cens hñs parü póticitatís appoſitũ calido apoftemati valce 
fucc? eius potat? flurà fanguis ftrinait 7 pectoꝛis.virtꝰ ci» 
fita eft coꝛiãdro paucũ acceptü ín tuffi iuuat. (C ^e folatro, 
KT Hamebar.i.ſtrignũ meli? recens fri.⁊ fic.in fcóo grada 
bs in fe aliqᷣd põticitatis:ſuccꝰeiꝰ fup aliqð apoftema ca.inũ 
ctus diſſoluit. Str cà cafiafi.bibitus valet cali.3poftema ín 
epate bfirib?:c oe ſftomacho ſuauiter deducit᷑ cho.ru.valet 
hydropicis ca.apoftema i epate britib? cus csfiaft. (impr? f 
neceffe fuerit cũ ad bibẽdũ oederis:coct? oifponct.fi $0 boc 
modo nó purificef anguftiá faat. 

¶ Dc quodá genere catbaputie vel meli? alkekingi. 
«T eti.i.aen? catbapude cui? folis funt fiia folijs ſtrigni 
meli? citring ca. c. fic.c põticum aliquantulũ. Succꝰ e cum 
cifiafi, potat? valet bydropicis T apofteman epatis, 
barba bircina. 

¶ TTarathit vel kceitees.í.barbalbircina vel vpodítidos fri 
8i. fic. Trertio gdu bs'póticitaté. valet nuxui ſanguĩs er ife 
rioꝛi pte ⁊ fpuétib? finguín£, valet oiffinteríds potata cü ví 
novelad fitr lererias, vulnera 2glutínat marte neruis inci 
fis valer c »fo:tat ⁊ co:robozat refticfos tumẽtes:inũcta fi 
mifce£ emplaftris epar ofozrat c (tomacbá melio: recens. 

.— € eyfopo. . 
(CEuffo.i.yfopá ca.t fic.ín tertio Sdu : valet diuturne tumũ 
ex pblegmate 7 orthomie. ¶ De ſempuiua. 
¶ Buthalmon vel sootbolmó.t.fempuíus melio: hoꝛtiua⁊ 
recẽs fri.i tertio gdu ſic.ĩ pꝛio valet ca,apoftemati ſuppoñita 
marie pbiegmóí berifipile ca.epatiz eDapoftemati fuc?ei? 
cá cera z oleo mixtꝰ⁊ inũctꝰ pecto:i pbtbyflasvaletzci oleo 
rofa.c aceto mixtꝰſedat doloꝛẽ capit? ex caloꝛe. ¶ De ĩdico. 
¶ Nil.imndicus melioꝛ recẽs ⁊ ꝑticipãs rubozefri.eft tẽpare 
fitr mediocre ĩter bu.⁊ fic.calído valet apoftemati (uppofit? 
Succꝰeiꝰ ccafiafi.bibit?valet hpdropicis. ¶ De cipero. 
¶ Miurenã.i.gurguma a'tjdiperü vocãt:cũ viride ẽ ñ come 
dat puocat vꝛinã:radix ei? € mũditicatiua⁊ deſiccatiua atq 
fi iua calefacit aliquãtulũ vals ouriciei epat! c fplenis 
faperpofita cũ ficubꝰ ſiccis ⁊ cũ aceto cocta fir valet (cabici 
excoꝛianti. ¶ De fan(uco. 
¶ Oerſemũ.i.ſanſucꝰ melio: hñs floꝛes fies citrino coloꝛi 
⁊ recẽs:eſt ei duobꝰmodis: ſupꝛadicto⁊ alijs folijs rubei co 
lo:s:ábo attenuát ſatis ⁊ ſũt ca.⁊ fit ꝰfactis vulneri 
bus.lignũ ſiue ſpinã in cis ñxã excutit:ſucco ei? vel apoʒiãte 
caput lauatũ uꝛuat paraliticos:hʒ tutes — A moi 


Ziber fecundus 


dicatione : cõglutinat vulnera. valet putreſcẽtibus mẽbꝛis. 
De mentaftro, 
¶ Antegebelli.i méraurü motanũ meli? eft odozífcz folijs 
parute calidũ eft ⁊ oc ficcatiuüzattenuat groffas materia: pe 
ctus purgat oc groflo pblegmate:pulmone mũdat:⁊ mene 
ftus puocat. — —  Kbcpulegio, 
«LO^afcramaar.i.pulegíii meu? pticipás dtrino coloꝛe:vᷣtꝰ 
eius fitis nepite:ſed tenuioꝛ:⁊ ideo vꝛinã magie pꝛouocat € 
aboꝛſum expellit ¶ De mentaftro. 
€ Finegisi mẽtaſtrũ ocfoueis ca.⁊ ſic.ſubtile.ſiccꝰ eius 
cü melle bibit? fadt ſudoꝛẽ: ⁊ cali.cũ vino ꝓpinatꝰ rigoꝛi fe 
bzti valet.ſitr inũctꝰ ſciaticos liberat fi oc co epithimet᷑ ca» 
lefacit cii locti ⁊ materiã etjcit foꝛas.mẽſtrua puocat: bibít? 
Rtr Lc ie 115 Ana de fucco ci? i pectoze vnctꝰliberat᷑ 
qꝛ artenuat ⁊ müdificat, Succ ci? lũbꝛcos ⁊ vermes necat 
val;o:tbotds yctericis ex oppilatõe epatſ. De fifimb:io, 
¶Anemenũ.i. ſiñmbꝛiũ meli? viride boni odoꝛis ca.⁊ fic.in 
tcrtio gdu:ubtile diſolutiuũ mẽſtrua⁊ vꝛinã ꝓuocat.valet 
fingultui cr pléitudie:lapidé frãgit aposimate bibíto cti acc 
to oleo ro.mixto valet doloꝛi capítis er frígiditate:c mari» 
me in pzincipto. | De menta. " 
£henua.i.méta melio: recẽs oomeftíca ca. fic.L ſcðo gᷣdu 
bs ife püiditatéz vnctuoſitatẽ.vñ v5 coitui fi cii accto mádu 
cef vomítü abftinct ⁊ ftomacbi águftiá tollit. De oꝛigano. 
€  Atpafar.io:iganü ci? ouo funt gña: vnũ áplis folíja c eft 
maios tutis ambo cali. fic.ín feóo gradu ftomacbti cóofoz 


ptis apoftematib?: c in exterioꝛibꝰ vulnerib? ⁊ marie à füt 
fn pectine ⁊ mulieris vulua.aposíma ci? cum melle tnüdat 


pect? 
plegmate marie ñ ci olco cog£.fi 90 cũ butyro fte£ cin 
: "y iDestouupdeg 


valet polegmóí ⁊ berífipile inüct?apoftema oíffolnit molle, 
eal fucci? fi —— boiem inſanũ. Si vcro mul 
tum bibaturzmo:tem infert. De ruta. 

«[ Scdcb.i.ruta melio: viridis ⁊ hñs büiditatem acutá:fib 
ucítris cft ca. ficín finc rti $dus multa ocficcat: dõeſtica 
aüt mio: € ca. « ficbsi ic fubtilitatt ⁊ mo:dicatóes aliquã 
tulũ hñs amaritudis:vifcofos incidit bu.p vꝛinã vẽtoſitatẽ 
—— coitũ ꝓbibet.ſuccꝰ ci? bibi? vals rígozi febꝛiũ 
ftrágurie vulue dyfterisat? valet, Succõ ei? ci aloe mixtus 
ocilis hũidis.cũ oleo coct?z fp pectíné pofit?vals: vzinà , 
uocat:cius aposíma bíbitum valet colícis oe groffa veto 
tatc. De gũma rute. 

¶ Weſifie.i.gũma rute ca.⁊ ſic.in q̃rto gdu:caloꝛ eius acu⸗ 
tus €: dũ colũgit a latere vẽti veniẽtis ftare opʒ:ne odo: e? 
nares ingrediat: naribꝰ ein ĩgreſſus inflat faciẽ ⁊ puſtulas 
facit cá fua acuitate:hʒ vim attrabẽdi foꝛas abit? ⁊ diſſoluit 
lactiſiciũ ci? i — poſitũ valct.fi cii NONE EINE vomitũ 
⁊ vẽtrẽ ducit:iuuat —— inẽ groffas faciei curat 
⁊ müdificat:vt inde iuo nifi vna hoꝛa oímíttaE:(s pꝛia au 
feratur: c cũ apoʒimatẽ cãtabꝛi lauet. De lactuca, 
€ haas.i.lactuca melior hoꝛtiua tenera reco fri, c pu, ia 


tertío Sdu:fomná ꝓuocat:ſitim ↄpeſcit.ſuccꝰ ei? fup 
ma — luuat libidine tollit ſemẽ e1? marie MAPS 
t quívtüturinabis hebetat viſum. De mercuriali. 
ZLibleba.i.mercuríalis melio: cii magnis folfjs:fn.c hu.ẽ 
bs ínfe vífcofitaté c põticitatẽ:cho.deducit ru.fücc? coct?bí 
b3f ⁊ melio: fine coctíóc €.fi o coqt cũ oleo amigð.⁊ ĩ cibis 
Diffinteric] ocf v5. Si cũ víno vstuffiérib? ⁊ apofttarib? fup 
pofita cácrofavulnera fanat: c aduſtionẽ ignis.ſi coq̃t cũ ace 
to biba£ grom̃ attenuat fplené marie flos facit B.fucc? ei? 
marb?imíflus purgat cerebꝛũ⁊ pbiber pusi aure deſcẽdes 
ſi lauet᷑ ex eo ſanat vulnera antiq aurin. De caule. 
orob.ĩ caulis:⁊ € duobꝰmodis:maioꝛ⁊ minoꝛ:melioꝛ q̃ 
eft minuti folijs diuerſeq; 9tutís fri. fic.aliquátulü ſallumi 
nia D5 t Du.vulnera (anat:marie nítrofa ⁊ viſcoſa duritiẽ a⸗ 
poftéat/ oíffoluítzoctoz ſcabiẽ müdat q fir cũ excoꝛiatiõe cu» 
rat. ci? aposíma bibitá vẽtrẽ oucit:purgat poft ptü fang.vs 
mo:fib? reptiliii. ſuecꝰ ci? bibit? velaposíma ebzíofos iuuat 
Suba comefta vẽtrẽ ftrigit:nígrá cbo.gnat. De rumice. 
&[ Scpoma.í.rumer vel berba acetoſa melioꝛ d naſcit ada 
4 Íapo:is acetofi:2 fri,z fic.aliquátulü diſſolutiua:iõ calídis 
apoftéstib? fappofita pbibet ſuꝑuẽire.materiã ei diſſoluit: 
ficruda vel cocta coóeda£ valet oiffinterict quáto remiffa ab 
a cctofitate tato oebili? oꝑat᷑. De malua. 
Soelochia alij cubebí f. malia melío: o:tiua ca.ĩ prio gdu 
bu.i fcoo:eft mollítiua c diſſolutiua cocta cũ oleo amigo. p» 
deft ruffiétib?:4 fi clyfterezcy co cũ oleo amigð.fat. vals oif» 
ſintericis ventrég; deducit. De apio. 
£ agaras.f.apiti ca.cfic.in fcóo gdu vꝛinã c mẽſtrua puo 
cat:groſſã oiffoluitvétofitaté ei?aposíma oppílatóes epatís 
« fplenis aperit : valet ⁊ dtidianartis cii rígoze mariefi mas 
ratri fucco mifccaf, De ſcariola. 
Mũdeb.i.ſcariola melio: oꝛtiua fri.ĩ pꝛĩo gdu:ſic.ĩ ſcðo.va 
letepat[ oppilatiõi ycterície ac vulneribꝰ calidis viſceꝝ mae 
xime fi cũ caſiaſi.bibat:cũ ſandaloᷣo rubeo piſtata ea q; epa 
ti ſuppoſita diſſoluit. De cuſcuta. 
—— — vr graticula lini: qð ĩ fpinis nafcf me» 
li? ẽ. ſchᷣo $oloco v5 qð ín lino fit fri.in prio gradu:fic.in fcóo 
bs tf aliquãtalũ caloꝛis ín fe: vñ amaz ẽ.ideo apit fplenis et 
epatis oppilatócs yctericiſq; valet fi c cafiafi.biba£, fitr va 
letbedropids er caloꝛe. De asfturcío. 
ardamũ.i.naſturciũ meli? albũ 7 oꝛtiuũ ci? ſuccꝰ bibit? 
bypocüdrioz doloꝛi vs.bydropícos ftráguriofos iuuat vꝛi 
nà 7 mẽſtrua ꝓuocat:ſtomachũ 2fo:tat : frícídi calefacit ⁊ 
diſſoluit vétofitaté v5 fincopi ex plenítudie vẽtrẽ ftrigit apo 
stma ci? fup moꝛſum ſerpẽtis afpfum oolo:£ mítigat eiuſq; 
fuccus cti melle mixtꝰ oculog acuit viſum. De melliſſa. 
3Bedarábía alij thugiẽ.i.melliſſa letificás co: triſte:herba 
e(t hñs odoꝛẽ fies atro calída tépate:fic.in pito gdu v5 mcs 
làcbolíct triſtes tetificat bona digeſtionẽ fadt fincopím ocfe 
cto coꝛdi pbíbet:co: »fo:tat tremulii. g2cosumo. 
Fragemneſcuit alij tebat.i.oʒimũ cali.⁊ fic.fübtilc ficcítas 
míno: ficcitate bederá:bona melácbolicis fi odoꝛeturvel có» 
edatur. ic fanfuco. 
Marcemuſum.i.ſanſucꝰ calidus « fic.t tertío $3u: vals ad 
bolo: capítis ex frigiditate: fi odoꝛetur.Si in ad coquat c 
caputlauef magis adínuar.olcá cr co factũ:⁊ ín aure miſſũ 
ci? fonitui 7 doloꝛi "da ut ji purgat c ſomnũ índucít, 


quinanto. 

Adechaꝝ.i.ſquinãtũ meliꝰrecẽs lĩguãq; moꝛdẽs ca.⁊ fic, 
in pzio gdu põticitas atq; ſubtilitas € ín eo:vꝛinã ⁊ mẽſtrua 

uocat:vs epatꝭ ⁊ ſtomãchi apoſtematibꝰeiuſq; flos fuxũ 

angute ſtringit. Si vo odoꝛat grauat caput ⁊ ſomnũ facit 
aposima ei? bibitũ lapidẽtrãgit. ẽtigine aque, 

Zobar.i.lẽticula amnis.i.aque frigi.⁊ hu.in tertío gradu 
valet caloꝛi epatis. De papypꝛo. 

Alburchei.i papyrꝰvñ ãtiqᷣtꝰ charte fiebát:fri.c ſic.ĩ ſcðᷣo 
gradu; v5 fiftulis ĩ ano infuſus i aceto ⁊ ligno ligatꝰ tẽtula 
e eo facta t ſiſtule ĩmiſſa donec ficca fit dimittat᷑ ⁊ deſiccat 
eiꝰhũiditatẽ.Eus cinis excoꝛiatiõi to er eofa 
cti diſſintericis oib?:pulmóis oolozib?marie fi cá cácris flu 
mincis coq̃t alíquátuli nutrit:tñ babilonici oeficcani facitit 
et quídam coz camomillam. De maratro. 

IDaienegi.maratrü meli? hoꝛtiuũ rec£s teneꝝ ca.ĩ ſcðo: 
fic.i pꝛĩo lac facit.ſuccꝰeiꝰ v; octoꝝ:vꝛinã⁊ méftrua 


uocat vctoſitatẽ oiffoluit: bibit? cà melle malá »plegiong 


Pꝛactice. 


nem edatis ⁊ bydropicos ſuuat. De libanoiude. 
«[ abágr cft oucz generü; vna folíje laris ⁊ afperis:odos 
tirzra adt cft melios: ca. mo gradu:fic.ín ſcðᷣo:atrenuat t 
oífoluic tẽperate:ſtomachũ frí.c epar ↄfoꝛtat:vomitũ ftrin 
gíciuuat Lfincopi:auget digeſtionẽ:minoʒ eft calidos oiffo 
lunua cattenuatfua, cn , 
Albbada alcbo:xefena f. rapa carnebi folijs aſimilat᷑:fri.et 
ic.in fco gradu:ſapoꝛ ei? acetoſus cho.ni.extinguit:vẽtrẽ 
ftringít:ftomacpü confo:tazzappetinuá coꝛroboꝛat: t valet 
bís qui er caloꝛe patiuntur. ic canapi. 
Am̃adagin.i.canapis cali. € ſic groſſum pbleG atte nuat 7 
ín ſtomacho ventoſitatẽ diſſoluit: lũbꝛicos etjcit: valet vul⸗ 
ue dolori. De bafilicone. — 
«T 3ibedaragun.i.bafilicon ca.in ſcðo gradu bs büiditatis 
sliquanzuló coífolutionís magis. ^ De vſaea. 
4L Ulftiuc.i.vfneazmelíoz cft albazodozífera: téperata i calo 
CDs aliquárulii poticitat! ín fe: valet diſſinteric: vꝛinã puo 
catzapidé (rágit:marimc fi colligat queuafa£ ppe pini ar? 
bo:é aut quercuszaut nucis:vomitũ abfrinetziuuar in finco 
picecta ct (appofita fplenz iuuat; vinti vbi coqu£ ft biba£ 
"palet matricis dolori: « ſomnum facitzpiftatü ⁊ fub aſcellis 
pofitü fudoxs facere verat. ' e ſpica. 
AT Sinubel.i.fpíca inter herbas ponimꝰ q: oc gRe cft bero 
barü.f£term Qttuoi modis:melioꝛ $o indica z boni odoꝛis: 
«a.c fic. valet frigido ſtomacho € epati:vꝛinã puocat; renes 
1nüdat-yctericis valet t hydropicis:q: pbibet büiditaté in 
vitre veniente;cüqs coftipat. De fcolopendría. 
«C Scolocõdrion.i ſcolopẽdria t£perarc ca.⁊ fic.valet fple 
nis duriciei:lapideſq; frangit :ín vino cocta € bibit ſtoma⸗ 


«bum confo:tat. De atcanfangctb. 
¶Talcãtangeth ca.⁊ fic valet (cabiofis cũ acero piſtatum. 
De alcanna. 


«T cina ca.⁊ fic. pácft oꝛi fluẽti ſanguinẽ ⁊ carbũculis fü 
perpoſita:tẽperata cũ cera:oꝛiqʒ infantiũ t doloꝛi capitis de 
fo1sínuncta. bzufco. : 
QC3P:nícus téperati caloꝛis eſt. Hppo.⁊ i£a.teftant qp fuc 
«us folíoz ci?c ín oꝛe tCcas oꝛis vía mundat: pdeftftomas 
€bo ⁊ oolo:i vétris a cbo.ru. pcedétitéperatus cũ lacte mu 
lierío ⁊ oculis inũctus oculoꝝ vica mũdat:potatꝰcum sisi 
bzrc emoptoicos ſanat 7 lapide frangi: (uccus coz? bibi 
£u$ choni.expellit. Radix cius fup tegulá d igne ficcata ⁊ 
ínpuluere redacta vulaerabene ſanat. 
¶ Betho 


cta:bvdropícos ſanat aum vino ⁊ melle ſumpta:catbaracte 
ín oculis ab ictu leſis valet:ſuccus ei? doloꝛẽ auriũ ſanat:fo 
día cíus cii (ale trita ⁊ at7racta valet recẽtibꝰ vulneribꝰ: t ca 
pítís fracturꝭ potata: oculoz lachꝛymas ſtrĩgit:epat c fple 
niis oppilationé aperit:lapidẽ fragit:vꝛinã puocat cd melle 
fumpta tumm fedatzvétre foluit vel mollit; puluís oc folijs 
cum mautía bibit? pdeft ruptis:cũ vino tepído fumpta a vc 
neno obuíatz yeterícos tñ c mulſa ſoliui. 
(LDcfeminibus berbard, Tapitu.xxxvtj. 
¶ De femine apt. ] 
cx Sarabatarab.f.fem apí) ca. t fic.in fcóo gradu: 
N75 vriná cmeftrua puocatzrenü c epatis oppilatioe 
$, N3 nem aperit:valet fingultui cr plenitudine, 
T S d De femíne apũ montani, 
6Semẽ aptj mótani.tpetrofelni ca. fic. ínter 
tic aradu de ſiccatiuũ eſt:et fi odoꝛet ínterio:a müdificat vt 
epar t vuluá tvenas müdificat atq renes:vꝛinã ⁊ mẽſtrua 
pꝛouocat:oppilationẽ pectoꝛis ⁊ pulmoníe oe groſſo pbleo 
mate aperit. ic amcos. 
¶ Ænochio.i.ameos:melioꝛ odoꝛifera:ca.⁊ fict tertio era. 
folutíua ⁊ attenuatiua:vꝛinaz x mẽſtrua puocat: interioꝛa 
mẽbꝛa müdificat:fi odoꝛet valet coꝛrtʒis: piftata ⁊ comeſta 
valet diſſinteric : oppilationẽ fplenis 7 epatis aperit: vẽtoſi 
tat diſſoluit:data cũ melle valet quartanarijs m ftatu; fitr 
⁊ quotidíanartje:aposíima ei? ſcoꝛpionis mozfib? ſuperinfu 
fum ſauat. De dauco. 
¶ Daucus ea.⁊ ficín ſcðᷣo gra.vꝛinã ⁊ mẽſtrua ꝓuocat:mũ 
dat pectꝰde groſſo phlegmate:valet tuſſiẽtibꝰ. De aniſo. 
¶ Aniſum eſt ſile ſe.apij: 5 maioꝛis vᷣtut:ca ⁊ ſic.in tertio 
ca.vꝛinã ⁊ mẽſtrua puocat:ft epitbimet᷑ ſudoꝛẽ cd tẽperie 
adducit:caletacit ⁊ dcſiccat:valet reptlliũ moꝛſui: vẽtrẽ fob 






S'o.Itít 


uit: vrinã ꝓuocat:⁊ venerẽ ſtringit.Si fuffumiscE valetoo 
loꝛi capitis ex frigiditate. De fcmine maratri. 
¶ Aiaragenicha.ſemẽ maratri calefacit mtů tOcficcat pa 
ru5:ideo lac gñat:vꝛinã ꝓuo.⁊ verofitate diſſoluit: ⁊ cft fite 
aniio. c mci? viride pocerofum. De pfilio. 
(3bataracpanorc.pfiliü:mcu?nigrii  poderofus:có fi in 
aqua ponaf petit funcũ:tri.⁊ pu.in rerrio gra. calozé extin⸗ 
guitzafperitate lent in ose c vifcera « vulnera:fi aſſet᷑ valet 
cholerice excoꝛiatõi: mufdilago ei? vs ficcitari ozis € ligue: 
ac febꝛis c ſtomachi incẽdiũ aufert:⁊ f ppofird cabdo apo⸗ 
ftemati refrigcrat € aperit: oolo:£qp arteticB er caloꝛe mati⸗ 
gat: cómirtü ad rofa.ac oleo amigó.valet capit! doloꝛi ex 
caloꝛe:vmbilico pueri epeanti appofitá iuuat: magis vo va 
let fi piftetur. De ſemine malue maios, 

¶ Biſamalcheanũ.i.ſemẽ mab:e maiozis: meli? magrü t 
nigrü:fri.c hu.aliquantulũ caliditatis p: offoluitt matu» 
rat calida apoftema:pect? ⁊ pulmone müdar oe püiditatcz 
facici lentiginẽ curatzfrágitqg lapides renũ: põticitatꝭ 5 alí 
quantulũ:ideo fcreitib? fanguine valetzin pectox er itrin 


git ſanguinẽ parum. ſemine malue minoꝛis. 
€i 3bsfainilcpoeti.ídeft malua mino: fimilíe ſupꝛadicte et 


paulo fo:tio:. De femine vꝛtice. 
¶ Baßamachiro.i.ſe.vꝛtice: meli? ponderoſum:ca.in ſcðᷣo 
Grà.ficcá magis d ca.ſubtiliat ⁊ diſſoluit groſſam fuas: iõ 
bibitü valet arteticis: appofirum apoſtematibꝰ poft aures 
nzícério? iubuenit bs vétofirzte in fezealet coitui fi c vino 
biba£:píftatü yo ⁊ uperpoſitũ cácrofa vulnera ſanat. 

ie carui agrefti. 
¶ Baſarachurchimini.i.carui ſlueſtre:meliꝰ lõgũ ⁊ põce 
tofum:ca.t ſic.ſubtile bsaliquámulá amarirudis:ió vᷣmes t 
liũbꝛicos necat: cin cate. pofitii epcerio:t vulnerat: cii aceto 
piſtatũ c ínunztü ſcabiẽ capitT curat: ⁊ fcozptóie moszfib? ft 
Dib:frepugnaridég cũ oleo operatf. — MDeepitbimo. 
¶ Athemona. eptbimũ oꝛioʒẽectian.i.rubeũ boni odo:íez 
virt? ci/fit.s eſt thimo 4 foꝛtioꝛ:nigrã puraar cho.ſtomachi 
ventoſitatẽ diſſoluit ⁊ inteſtinoꝝ. De fe.mfolg. 
¶ B. ſadruma.i.ſemẽ trifolij:me ius citrinũ € põderoſuʒ: 
cuicü t oumidü: habet vetoitatẽ:valet grauitati ventris: 


generat t lac, CDe ſemine porri 
€ 3barf:ricpoza i.femé poꝛri:meliꝰ póderofus ⁊ recẽs cz. 


t pu anondíticatíud valet petre i renib?:fuffumigatü valce 


Vc besponica, «24 emoꝛroydis:aſſatũ cum nafturdo ⁊ cleovalet pplegmatice 
níca ca. c fic.in fcóovalet emoptoycis cfi melle coe 4427 oifünteric. De f . n ! 
2 7 € 3BilaraalbiagtUfemé iuſquiami:albũ meli?:nigrü moz 


De fcmine tufquiami albi. 


tifcré:qà eit inter albũ ⁊ nigrü nó tfi peffimü eft: quodlibet 
fri. fic.slbü min? fn.facir bolem inienfibil? mitigat doꝛoꝛẽ 
er cà.ose: viro? eius fimilís eft opio. femíne linarie. 

¶ 3Pa(aribabi i.fe.linaríe: meti? groſſuz recẽs ca. bu. t€ 
perate:apoſtẽa maturat tumẽs Trüpit. — Teſe.lactuce. 

¶ Baſarich.i.ſemẽ lactuce:meliꝰnigrũ t põderoſuʒ fri.n ẽ⸗ 
bꝛa reddit infenfibilia: valet doloꝛi capit? et cal pífrarü ccm 
iufquiamo ventré purgare pbiber. E» femic cicure, 
(Liparniel.i fe.cicitezmeli? nigrü ⁊ póderofum ca.1 fic. in 
tertio gra. tenue.i.groffos incidit bu.cvifcofos multü oif? 
ſoluit:vꝛinã z mẽſtrua ꝓuocat:piſtatũ ⁊ cü mele ↄfectũ: et 
cũ felle galli. c cro.⁊ cũ tac. mara. vs cataractꝭ. De fe.trifoln, 
¶ TAſaphagusagenetõ.i.trifoliũ:meli odoꝛitꝝ:caun prr.o 
ga.ſic.in ſcðõo:valet duro ſplenis apofteman:fi.s.r.er eoxũ 
firu.acctofo bibant᷑ Toctũ c aceto ⁊ duro apoftemati ⁊ ou 
ro ſpleni impoſitũ faat fitr.5.7.b bíte venere pbibet ⁊ ſper⸗ 
ma deñccant. De ſemine finapis. 

¶ Baſarabades ·i.ſe.ſinapis grani groffi: meliꝰeſt ínter? 
arrínd.aliud eft albũ:ambo ca.⁊ fic(5 citrinũ in q̃rto g ꝑple 
gma incidit:groſſos attenuat bu.piftatü ⁊ ci ad mirtus cx» 
pffus cá mclle gargarisarü caput a pblegmate purgat: ftcr 
nutatío ez eo facta valet epilepric  ftráguriofis :obUuíos 
fis et lethargicꝭ ⁊ ſciaticis atq; oib? ex frigiditate infirman» 
tibus:attrabit ab ĩterioꝛi ad eprerioza. — De lingua auis. 
¶ Baſarealcomat.i.lĩingua auis fri.⁊ ficin ſcðo gra. valet 
vt rumex.i.lapatiũ acutum. De naſturcio. 


¶ Baſaraaſariẽ.inaſturciũ:meliꝰalbũ:ca.⁊ fic.valet diſſin 


tericis de phlegmate ſi cũ oleo ⁊ ad tepida bibat᷑:valet an; 
guſtie ſtomachi ſuppoſitũ:iuuat ſciaticos. dyſteriʒatũ valet 
doloꝛi capit] oc frigiditate.ʒ.ij.bibite valet colice paſſioni. 


Ziberfecundus 


e nigella. 
¶TaAſimiſum dust eds póderofa:cali.c ficca in fcóo 
&radu:ziubzilem ventoficates diſſoluit m ftomacbo et in vio 
fecrioug;cum accto bibita lumbꝛicos expellit: valet ſcabici 
verrucia atq; mo:phec:mẽſtrua ex groſſa materia puocat 
affata etodo:atavalet coꝛrʒis: cum aceto piſtata valet anti⸗ 
quo dolo:icapitis ex ſrigicutate. c papaucre, 
Taſtaſum.i.papauec.duo funt gña:albũ c nigrüzalbum: 
fr.z pa. in tertio gradu:nigrü ín quartozalbü valet tuſſiẽti⸗ 
bas cr calído reumate a capite ad pectus deſcẽdẽte:ſomnũ 
facir.i£o:tec cuis magis operat in (omnozeus femen fi co» 
quatur in aqua clade caput lauetznigrü peffimá lethargiã 
inducit:doloꝛẽ fuppofità mingat: aliquotiens bomines ín. 
zerhat, ic ancto. d 
€ 3Dafafcebeg.i.anetum calidi temperate ⁊ téperate vír 
taz fimile berbe ſuijpſtus. «3c femine cepule. 
€ 3DafamalfafaLi.fcme cepule:ca. pu.babcr aliquantulũ 
ficdicatis: valet coitui:ſemen augmẽtat:valet frigide cóple 
xioni hominis. ¶ De ſiſamo 
¶ 3ba(angige.: ſiſamũ: calidũ ín pmo gradu:ſiccũ ín ſcðᷣo 
eius 3posima oura diſſoluit apoſtemata:valet tinee capitis 
t pũgitiue materie ín ſſomacho:valet ebꝛioſis t acutis mes 
dicims. ¶ Me iemine lini. 
¶ Baſaralchiten.i. ſemen lini: calidũ in pumo gradu:⁊ bu 
miditaté bs temperatã:apoſtema diſſoluit:maxime cũ mel 
le ⁊ olo vioł.cõfectũ:vꝛinã t mẽſtrua puocat:ſi in aqua co 
quaf ⁊ mulier ſuꝑſedeat in ca vulue apoftemara diſſoluit. 
¶ De fenugreco. 
¶ Balaracholle.i.fenugrecus ꝓximũ nature lini ſeminis 
fo:ius illo diſoluit:valet in 01:5:5? quibus femen lini: fed 
fo:tíus operat mẽſtrua puocádo:ct ín müdificstióe ſangui 
nis:poſt parti groſſos bũoꝛes ⁊ vilccra purgat; marime fi 
fint potegmatia; valet doloꝛi rend c tufliétib? oe pblegma 
te:purgat pect? ⁊ pulmone de groſſis humoꝛibꝰ: fi cii lacte 
coquat ad ſpitudinẽ ⁊ octur in modus elecruarij. Super 
apoftema darũ cum femínelini poſitũ ſoluu mirabiliter. 
€ címino. 
¶ Xarmũ.i.ciminũ:cuiꝰ ouo funt gña:vnũ carmenũ: et eft 
nigrũ:aliud viride: ambo filia caruit in vᷣtute: ſed magis otf? 
foluit ventofitates: viride Yo maioꝛis cft virtutis. Si maftís 
eerur ⁊ in oculís pcuffis ponat᷑:ſanguinẽ oc eis mundat 
De carui. 
¶TCarnia.i.carui ca.⁊ ſic.in tertío gradu diſſoluit vẽtoſita 
tem groſſam ſtomachi c viſcerũ. ¶ TDe ſilere montano. 
¶ TFeſin.i.ũler mõtanũ:melius qð fimila£ leuiſtico ſite eſt 
oibus ſuꝛs actionibꝰ:ſed (abnli? (llo. ¶ De fe.paftínace. 
¶ Baſamalgaſaiabuſten.ideſt paſtinaca hoꝛtenſis ſimilis 
dauco in virtute t actione:fed paulomíaus operat᷑:vꝛinã et 
meẽſtrua puocat:⁊ in cancroſis vulneribꝰ valet:in hydropi⸗ 
cis c hypocũdrloꝝ doloꝛe iuuat vꝛinã ꝓuocãdo:moꝛſui ſcoꝛ 
pionis ⁊reptiliũ valet. De ſemine poꝛtulace. 
¶ Baſaraalbata alchatica.i.ſemen poꝛtulace fri.⁊ hu.valet 
calidis feb:ibꝰ er cho.ru.ſi piſtet᷑ cum ʒuccaro ⁊ aqua valet 
tuſſi oc caloꝛe:ſitiʒ extiguit:coitũ ꝓhibet fi multü comedaf, 
¶ TDe ſemine rute. 
¶ Baſara tedefalitaget.i.ſemen rute ca.⁊ ſic.in tertio gdu 
meli? nígrá: valet ſingultui oe plenitudine.z.ij.ſi accipiant 
cii melle ⁊ vino ſtomachũ calefacit:vẽtoſitatẽ ſoluitvicerũ: 
t coitũ pꝛohibet. (Cie femíne ſiũmbꝛij. 
( Baſaraticũ.i.ſemẽ fifimb:t) meli? nigrũ ca.c.vꝛinas t 
méfítrua puocat: partü accclerat: vẽtoſitatẽ oiffoluít groſ⸗ 
fam vifcez:valet ſingultui ex plenitudine. (C De co:iádro. 
¶ Maibo.i.coꝛiandrũ meli? odoꝛterũ:quidã dicũt fríai. € 
fiz.effe: IDippo.affirmat ca.⁊ fic effe:bs aliquãtulũ põticita⸗ 
tis:cũ aqua roſa.coctũ ? gargarisatüvalet (quinátie:fi pifte 
tur cũ rofis: valet oꝛis vulnerib?:fi.5.it).bibanf pbibet coi 
tus ci pfilio bibitũ ftatim cõpeſcit:valet ín medicina calída 
apoftemat —— ¶ De femíne atriplicis. 
¶ Baſaraſcobatã í.fe.atriplic tẽpatũ ín calídítatez bũidi⸗ 
fate mundificatiud. valet — ex — oppilatiõe. 
¶De ſemine rappani, 
¶ Baſaratulge.i.ſe gaphani qð alíj radices dicunt: ſubni⸗ 
gri meliꝰ rubeoꝛ:calidũ ín ſcðo gra.et ſic.in tertío ; diſſoluit 


humiditatẽ ín cute:lẽtigines mundiſicat ⁊ moꝛpheã ſuppo⸗ 
fitum cũ aceto poſitũ tollit. ¶ De ſemine cberi als kciri. 
¶ Baſaracheri.i.ſe.cheiri meu? citrinũ:hz in fe vᷣtutẽ mun 
dificatiuá:vn vꝛinã ⁊ mẽſtrua ꝓuocat:ſecũdinã expellit:⁊ fe 
rum moꝛtuũ ſi piſtatum cũ melle bibat. (e ſc.roſarũ. 
¶ Baſaramendar.i.ſemẽ roſaꝝ fri.⁊ ſic.atq; ↄſtrictiuũ:pul 
ueri;atü ⁊ ĩ oꝛe miſſum valet oꝛis vulneribꝰ:ñ cii vno põtico 
biba£ valet colice ⁊ lienterie. ( De ſemi.baſiliconis. 
¶ Baſaraalchabã at's ſeiubozʒ.i.bañlicõ: meliꝰnigrũ odoꝛi⸗ 
ferũ:põderoſuʒ ca.⁊ ſic.tẽꝑate ex amaritudie aperit oppila. 
epatis im yctericis cx oppilatióe: fi affe£ ventrẽ ſtringit: vas 
let diſſintericis t vulnerib? viſcerũ. ¶ De femine ſcariole. 
¶ Baſaraarchumebede.i.ſemẽ ſcariole fri. 7 hu.tẽperate ha 
bet aliquantulũ caliditatis ⁊ ſiccitatis ex amaritudine:ideo 
aꝑit —— —— oppilatõe. De ſe.eruce. 
(3. arafeceren.t. fe.eruce:ca. t fic.ín tertio gra.diſſoluit € 
müdat ímpetígine nígra:fi pííte£ ⁊ vnguat locus:coítum c 
fperma auget:bibiri cũ firu, acetofo t ad tepída pblegma 
yomere fact. 
¶ Me granís:ct pꝛimo de frumento. — Capi.xxx vitj. 
Unc de granis dicẽdũ eſt:⁊ pꝛimo oc tritico.tha 
nie ali) bauíe.t.frumentü téperatü ín fua comple 
C eI rione:magis tñ eft ca. Si maſticet᷑ ⁊ fup apoffca 
ponat᷑ maturat:pofirü in lamina candenns ferri 
*^ fuc? d ide manatvalet facro igni. ( De cátabzo 
(C Muchala.i.cantabꝛũ ca. t oíflolutiuü cft vẽtriſq; caiefacti 
uum: valet colice paſſioni z oolozí vífcerus; cõmixtũ aceto t 
carbonib? impofitü fumods naríb? accepto valet coꝛiʒe: ſuc 
cu$ ci? expꝛeſſus cii aqua «oleo amygdat.pulte facta: valet 
pectoꝛis afpenitati 7 meri et pulmoní tenueq; phlegma oc 
pectose purgat, € amilo. 
€ Alneſi.i.amilũ fri.z ſiccũ:oẽm fupcrfiuá bumiditate oes 
ſiccat:cũ farcocola mirtüz valet oculoz lippitudini:ſumptũ 
facta pulte mitigat pulmonis aſperitatẽ:pectuſq; purgat, 
De o:deo, 

¶ Saiar.i.oꝛdeũ fri. cfic.auquátulü cũ fua ficatate diſſoluit 
excoꝛiatũ affatü fup neruoz doloꝛes iuuat oc calefactiõe:et 
calidii pofitü fup apoftema ſoluit.Si coqua£ vt diximus in 

:ecedétí libꝛo noftro valct acute paſſiõi:ſomnũ inducit: va 
s ctiá — — in ſe — t — t 

machũ purgatcütéperaméto: qð alía grana nó faciunt. 
x faba, 


c 

¶ 3Bacile;i.fzba:melío: groffazalba:frí. ⁊ fic.b5 in ſe humi⸗ 
ditatis alíquátuli:müdificit:lentígine facicí tollit;piftata c 
cocta vt ptiſanũ cuʒ oleo amyadat valet tufli  pleurefi: cà 
fua ficcitate ftringit aliquãtulũ.Cũ aqua t aceto cocta ftrin 
sit ventré;valet diſſinterie: vomitũ aufert: cocta ⁊ mírta cit 
axungia poxcína valet neruoz ooto:í;teftículis ; tuménib? 
cmamílis:marie fi ez coagulato lacte tumeãt. EDe lolio. 
€ Iſteilon.i.loliũ:melius nigrũ ⁊ póderofum:calí.ín tertio 
gradu:ccũ ín ſcðo:multũ oífloluit « eft attractiuũ:nũ piſtet 
X fupponaf ſpinã:vel cánà: vellignti mebꝛoinñtũ extrabit. 

-ilDc quoda albo quod reperi£ im ſemine lini. 
¶ Daniſel qð inucni£ tn femine lini albá eft:cuí? virt? fitis . 
eft lof) virtuti: vñ durũ oiffoluit apoſtema:valet alopític:ve 
tr? ftrigit: vbicũq; fupponat infrigidat ⁊ deſic. C De milio 
¶ Abgenars vł aureſum.i.miliũ:meliꝰcitrinũ ⁊ poderofus: 
frigidũ in pmo gdu:ſiccũ ín ſcðo:ſubtile ventrẽ ſtringit:aſſa 
tu5 ín ſaccello fuppofitii doloꝛi t tumoꝛi deſiccat ⁊ diſſoluit 
fine moleſtia. ¶ De dicere; 
¶ Aleps.i.cicer cuius duo ſunt gna albũ ⁊ nigrũ:ſed nigrũ 
maioꝛis eſt virtutis ca.⁊ hu.lac ⁊ ſperma gñat:vꝛinã pꝛouo⸗ 
cat ⁊ méftrua: maxime nigrũ.Aqua vbi coquit bibita lapis 
dem frangit: vírt? eiꝰ incifiua ⁊ attractíua: vnde epar purs 
gat t renes; apoſtema poft aurea diſſoluit: valet fcabicí ct 
facro igni ⁊ inteftínoz ouriciei:puftulisvalet cum melle cõ⸗ 
fectum. elupino, 
€ Tumeaʒ.i.lupinus melío: groſſus ⁊ magnue: calidus et 
ficcus:fapozís amari:ideo lũbꝛicos necat:fi cum melle con» 
ficiatur et comedatur. In accto maceratus ⁊ bibítus:oppi» 
lationem —— et — —— ouocat:fi fiat 
€r cocumulus cti my:rbpa ⁊ melle: valetfetui moꝛtuo expel⸗ 
Vdo:biffoluitz mádarióq facici lẽtiginivalet⁊ ipetíginib? 








Pꝛactice. 


cholera t t puftulae i capite fine pũctiõe 
er Gra nose plagard clarificat: fcroppulag oifioluitzpul» 
ucpisatus ct cũ accto contectus ſciaticos curar, 


c * 
¶TRizsa i.riñ babent auquantulá calozís ⁊ funt cõſtipati⸗ 
uizrubei fant maioꝛis virtutis: ventre ftringüt: marime cü 
coꝛtice aſſati:ſed oe altjs facte pultesvalet ftomacpi mcedio 
⁊ oíffinteric E lyftere facto cũ reftnierims alijs iuuat in viſce 
ribus. ¶ De faſeolis. ET 
¶ Ælubie.i.faſeolus ca.m pano gradu:fic.in ſcðo:incidũt: 
aperiunt et mundificát:ct fi multũ fumat er eis fanguinem 
poft partámuadantzferum moꝛtuũ c fecundiná expellunt. 
&[ £c o:obo, I 

¶ Tarſenna.i.oꝛobus ca.in pꝛimo gradu: ficus in ſcðo: fi 
inultá füma£ ex co fanguine fadt mingere: inducir carné in 
vulneribus. (Lic quodá genere cucumeris. 
¶ Abotega.i.genus cucumerís:melius albũ: poderofum: 
— in fc vircs munduicãdi:aperit ⁊ mundat oppilationẽ 

renibus c arená eoꝛũ z veſice:vꝛinam puocat mundans 
lentiginẽ faciei. cucurbita, 
MESICDATHL KE fri. bu.in fcóo gradu: valet tuſſi 

fiat ex caliditate 7 ficcitate:fi c succaro comedat valet fes 
b:ibus acutis;aut fi bibat cum firupo vioł.vel oe iüaubis, 

mtelonibus. 
«LP i(anucte i. mceloncs:melio:es albi c fi frigidi 
tbumidíizmüdificatiu: triti fuper ventré faciat cutem cara 
rcddunt z umpida. ¶ De dtrulis. 
¶ Kear. i. citruu melonib?fimíles ín omnibus ſuis actioni 
bus:ſimilitervalent in renibus ⁊ vefica t vulneribus, 

& De cataputijs. 
¶ Catac.i.cataputieẽ melioꝛes magne frigide et temperate; 
vnam puocátzvalét vulnerib? in renibus ct veſica. 
De ſparago. 
¶Alyon.i.ſparagus ca.⁊ pumí.in ſcðo gradu: aperitiuusz 
ideoq; valet coitui:auget femen, ¶ De lingua auis. 
¶TAiſenalaũch.i.ingua auis:melioꝛ ſapoꝛis amari ctbo 
m odoꝛis:calida ⁊ humida:auget femen ⁊ coitum. 
De viticella. 

¶ TRKachelinachel.i.viticella: melioꝛ ponderofa ca. fic.et 
babetauquanrulà amaritudinis:diſſoluit ⁊ mũdat: et ideo 
valet lentiginib? ſaciei:lutnbꝛicos eijcit oppilationẽ epatis 

ſplenis aperit:groſſos hũoꝛes pectoꝛis 7 pulmonis ſcrea 
refaat, ¶ coe. 
€ Abbedet 0c quo fir oled muſcellinũ:melius grande t pó 
derofum calidũ:multã t pabet amaritudine cũ poricitate, 


Ideo incídit « mundaratqy iuuatzet valet neruis ⁊ pomis: - 


mundat faciei lentigines:valet nigre mo:pbee:oppüationé 
ſplenis ⁊ epatis aperit: eoꝛũq; ouriaes mollit:matime fi cit 
oleo oꝛobi miſceatur. ¶ Me nuce muſcata. 

EAbebene.inuxt muſcata ca.⁊ fic. valet oppilatiór cerebꝛi 
X alioz locoz; fcíatwos iuuat comeſta. e cubebis. 

melioꝛ odoꝛifera et pungẽs linguã ca.⁊ ſic.ape 
ritiua:oppilationẽ aperit t mũdat de phlegmate:vꝛinã pꝛo 
uocat.ventrẽ ſtringit:vocẽ clarificat ⁊ eyraucat, 

De cardamomo. 
¶ Wacule.i.cardamomũ cuiꝰduo funt genera: maius t mi 
nus ca.⁊ ſic.in fine ſcði gradus.valet doloꝛi er frígiditare:fi 
per tres dies cõtinuos.ʒ..cũ firupo acetoſo acdpiaf ín fin» 
gulis:arená renum mundat; ct maxime bibítü cum femine 
meloná ⁊citruloꝛũ.ʒ.ij.ꝑ fingulos tres oícs:valet epilepfie 
facta fteruutatióc ⁊ doloꝛi capitis ex frigiditate, 
De nbes. 
¶ Abꝛutes.i.grana oe nbes t melius recens fri. fic.cons 
ftrinacs: valet ücteríe 2 oiffinterie. (| De grams berbenis, 
¶ Albelethetbebia.granũ berberis fri.c fic.valet dimnte⸗ 
rie:caloꝛẽ ertínguit: valet caloꝛi apoftematís:t epatis malc 
cõplexioni eius: vomitus incidit: co: confoztat, 
204 granis granatoxum, 
¶ Bibelminion.i.graná sranatoz: meli? fapo:íe acetofi: et 
póderofum ; fri. fic.»ftrictiuavetrie er ca.a vornítu quoq 
abftínet; materíà que: ín vétre fluit pbibet, ) 
¶De granis atoniozum, 


S'o.Itt 


¶ Ablaſarfifarger.i.mala citonia fri. z hu in fcóo gradu: va 
lent tum̃ iftatss aum succaravel penidijs fimpta: vifcefitae 
tc eoꝝ infiationé refrigerátz humectãt: caloze cptigvüt. va 
lent ficcitati ín 03e ⁊ ftomacbo:fi cus ʒuccaro fumant « olco 
am no. my:sto. — : 
€ Sibeiefet 1 my:tus cóftrictiua eftzmüdificztima:calida:et 
valct tuffic ſolutiõi inſimul:valet expuentibus fanguíné oc 
pectoꝛe ct pulmone € vena rupta ftomacbí: valet vulnerib? 
interioꝛũ membꝛoꝝ:interioꝛa cOfo:tat, Succus eius c vino 
mixtus valet mo:fibus reptili: er ardoꝛi veſice: autficcaz 
aut viridis: fi coquaf cum vino valet vulneribꝰmanuũ 7 pe 
dum:viridis vᷣo piftata cũ lacte valettumo:íb? oculoz. £oí« 
militer vulnerib? ín ano t apoftematibus: valet excoꝛiatiõi 
palati fi piftc£;c fi vultu apponat lentigines mundat. 
NL Pc sranis indids, 
¶ TAbelſami.i.grana indicazmeli? eneruofus:ca. 7 bu, valet 
volztíb? impinguari fi piftc£ cum farina frumẽti:⁊ miſceat 
3uccsro t oleo fifamt. valet frígidisq ficcis:: ipinguat eos, 
¶ De granis vlmi. 
¶ Abeldemen.i.grana vlmi: melioꝛa alba: ca.⁊ ſic. humi⸗ 
ditatis babet aliqd:ideo valet coitui ⁊ lac facit, 
€ 9c piperc albo, : . 
— — qð venit - móte fericb m pas 
gradu temperata in bumiditate ⁊ ficcítate auget fperma 
coitum adduat. ¶ efradno. — 
¶ 2 beldudar.í.frarinus: melio: rubea? odozifera:fri.c fic 
atti qꝛ amara eft videt babere alquantulũ caloꝛis: f oino 
ftringit.5.).c 5uccaro bibíte valẽt emoꝛroydibꝰ:ñ ín aqua 
coquat᷑ ⁊ fupfedeat curar cas ct ſtringit:nẽcnõ eas d in vul 
ua — — Led cũ melle DUO RENTUR GRÜN 
granís, . H 
€ Abelcandacar a.grana lauri. cali.er fic.in tertío gradu.ij. 
eragijs bibitis parti accelerat: valct guttam mingentib?z 
qiviná mo:zfib? vᷣo reptuiũ valet. ¶ De pines. 
¶ TAbelſenoboꝛ.i.nuclei pinei:melioꝛes albi ⁊ aroffiz cali.⁊ 
Dp2a.fi funt virides aliquantulũ funt amari. valẽt nifíi pecto 
ris er groffo phlegmate:ſangumẽ mundát:fi ficci fuerint c£ 
molificent ín aqua z mundificent valẽt vocis afperitari ex 
ficatatc. pincis mínozibus. 
¶ Abelſcanbaſacir ideſt erana pínei mnoꝛis valenrvt maio 
res:ted debilius operanf. KL 9c femine atri. 
Abelacrone.i.grana citri ca, in ſcðo gradu diſſoluũt: oleũ 
er cis factũ valet emoꝛroxdibꝰ.Si medulla coz comedatur 
idem operat᷑:exagio bibito cum vino eft cõtra oẽ venenũ: € 
piſtata c lup moꝛſum reptiliũ pofita mitigant. 
¶ De ſtaphiſagria. Mou", 
¶ Abeldras.i.grana capitis.i.ſtaphiſagria:melioꝛ Qvenit 2 
bierofotpmis ca.⁊ fic.ín quarto gradu: maſticata purgat ca 
— ex ea caput ꝓhibet materiã ibi coadunari ca 
pillos elongat. 
¶ De folijs arboꝛum t herbarũ. Cap̃.xxxix. 
¶ De folijs perſicoꝛum. 
'SRacbono.i.folía perfici fafcia in vmbilico pofita 
i lũbꝛicos necáter afcarídes. Succus coz tn auri» 
l |" M i te 
di «i ic foltis m 1 
¶ O:acbadulbe.i.folía mefpilifri.cficfifuppoo 
nantur calido apoftemarí q3 ín genu fir ꝑdeſt:puluis oq 
colligif in cis oppilat nares:nocet merí.sSitrvifüíz audítui 
nocet:ſcabiẽ interimit ex odoꝛe eius:adufta 7 piftatavalet z 
puluerisata humidis plagis:et vítionibus ignis, 
: foitjs falicis. 
C Oꝛacalgarbe.i.ſalicis folía: nigra piſtata c fuppofitaín» 
afionib? cultri vel sladt) non permirtüt putrefacere ⁊ ſanã 
tur eito. Succus eoꝝ gargarizatus pꝛotjcit ĩrudines: inum 
ctus —— —— multũ.fine mosdícatione, Succus 
eius am oleo rofato ín coꝛtice maliarana. t£peratus valet 
doloꝛi auriũ ex caloꝛe:aqua vbi coquaf lotis artetico: mé» 
bris valet, ¶ ^c folijs vitis. 
¶ Oꝛachacaritie.ideſt folia viris ⁊ ligamina ei?vel fuccus 
in capite pofitus:iuuant doloꝛeʒ capitis de caloꝛe:cum vmo 
vcteri epithimata (tringunt gingiuarũ ſanguinẽ. 


Liber ſecu 


à ¶ TDe thamariſto. 
¶ O:acpa charafan tamariſcus frigide € ficce: oſtrictiue 
« munditiuc, Si coquat in aceto ⁊ ſuperponat᷑ fpleni:valet 
€t cadé decoctione gingíuc et oentes ablutí confoztarcog 
tmundat. ¶ De folge cypreſſi 
cypꝛeſſi:multum ttringunt ſtomachi 


coꝛũ valet vſtionibus ignis t hu.alijſq; vulneribus:piſtata 
in vmbilico eminẽti eel rupto poſita: valet fimiliter calido 
emati cum farína ozdeí, ¶ De iunipero. 
Abeel.i.iuniperũ:melius viride ca. acutũ ⁊ deſiccatiuũ 
⁊conſtrictiuuʒ: ideo vulnera putrida mundat ct cuftodit: fi 
cum melle bibatur vꝛinã ⁊ mẽſtrua puocat ⁊ moztut fetum 
⁊ ſecundinã: purgat fanguine poft parti z facit abozfum, 
¶ De foltje nucum. 

¶ Bodoot.inux:melioꝛ viridis: ca.« ſic.ſapoꝛ eius amas 
rus:ſuccus eius vomitũ facit:eſt cõtra venenũ fi bibat cum 
melle aut cum ſapa:piſtata ⁊ capite abluto:⁊ eius actio alo 
pitias ⁊ alias capilloꝝ pafliones ꝓbibet:elongatq; ilios et 
creſcere facit. ¶ Dẽe (oltjs quercus. 

¶ Q:ababcrít.i.grana( credo qp vulroicercfolía)querais: 
fri. ſic.cõſtrictiua « nimis deſiccatiua c ſu ta vulneri⸗ 
bus fanat:puluerísata et putridis vulneribꝰpᷣoſita puríficát 
⁊ ſanant Quoꝛũ coctio in aqua fri.ſi mulier ſuperſedeat vul 
ue pumiditaté ſtringit:⁊ fluzum ſanguinis: ⁊ renafinon et 
antiquam lienterià ſanat. ¶ De foli. 
¶T kedoindi.i.foiũ odoꝛiferũ cum folijs ſtrictis ⁊ lõgis ſi⸗ 
miubus lauro:virtus eius per ota fimilis eſt ſpice:vꝛinã pꝛo 
uocat:piſtatũ ⁊ ſuꝑpoſitũ panarícià digitoꝝ minuit:pulue⸗ 
rizatum ſubtiliter ⁊ afperfum valet fetentibꝰ ſudoꝛibus. 


e folijs myrti, 

¶ Oꝛachales.i.folia myrti fri. ſichabent in fe aliquantu⸗ 
lum caliditatis T aliquantulũ tenuitatis: et boc teftaf ama 
ritudo eius.Succus eius apoſtematis putredine müdat ur. 
aure inftillarus.£ s ablutü cr fucco cíus valet mollciei gm 
giuarum:uxũ fanguinis ſtringit c deſiccat. Cocta in aqua: 
4 ſuperſeſſio facta longaonẽ excuntẽ ⁊ matricẽ pendentem 
€onfoztár c reducũt:fiuxũq; ſanguinis ſtringũt: valent pu» 
ſtulis capitis ⁊ volaticis:alopitie epithimata: humida cófoz 
tant c ſoridant offa fracta:ei fi in vino coquant ⁊ inde vul⸗ 
tera abluanẽ ⁊ exicctã et ſanãt ££8 farina oꝛdei cathaplaſ⸗ 
mata contuſiones folídár ⁊ conroꝛtãt:⁊ calida apoſtemata 
ꝓhibẽt.Aqua vbi coquũtur ſudoꝛes ſtringit:valet fincopíz 
€ófo:tát coꝛ: pulueriʒata c cũ oleo rofato cõmixta tumẽtes 
iuuãt teſtes. ¶ e oleandro. 


¶ elefer.i.oleandrũ melius viride longis folijs calidũ ct 


ſiccum in tertio gradu:oẽ aíal interimit.Folia eius in aqua 
cocta durũ apoſtema ſoluũt. s£r eius ſucco ſi ñat eguentü 
er oleo et aceto valet ſcabiei: folia eius tn aqua cocra dura 
diſſoluuut apoftemara:ziuuant ocficcata 7 puluerísata:c ín 
vulaerc pofita ficcant. ¶ De ſerpentaria. 
¶ TOꝛoibalit.i.herba ſerpẽtina cuis folía valent plagis re 
centibus:qꝛ ſanant. «T 2c folijs lauri. 
«KT O:acpalcalre.i.folía lauri calída ⁊ deſiccatiua habẽt ali⸗ 
quantulum amaritudinis t parũ ponticitatis. Ideo oppíla 
tionem epatis aperiat ⁊ lapid£ in reníb? frangũt.Cũ aceto 
€octa valent bentiü oolo:t, iDcramiftro, 
(LO:icaltimi.Cramiftrü tenues ſunt: aliquantiilá pontici 
tatis habent:deſiccãt ⁊ valent alopitijs collectiócs offiti ma 
turant t diſſoluũt oẽs. ijs ʒaroꝛ. 
¶ Oꝛachalnabal.i zaroꝛ fri.⁊ ſic.conſtrictiua:viridia cũ acc» 
to cocta valent excoꝛiationi que videt᷑ vt lepꝛa:piſtata c fu» 
per vulnus pofita recens folídát:fup fracti os puluerísata 
et fuperpofita: valet fimiliter fi oc eĩus decoctione lauctur, 
m 


aſtice. 
¶ Oꝛachali.maſtit afe ſiñmbꝛiũ temperatum ín caloꝛe et 
humiditate deſiccat foꝛtiter.Succus eius bibitus valet diſ⸗ 
ſinterie t expuentibꝰſanguinẽ:vel deoꝛſum mittentibꝰ:pul 
uerisatum et füperereunté anum poñtũ vel excuntẽ matri 
cem rctrofirmat. ¶TDe kalendula. 
¶ Oꝛachachimia ideft kalendula tẽperata ín frigiditate:pi 


ftata c ſuperpoſita apoſtemati valet ⁊ doloꝛẽ (edat. SLuiug 
frondes maſticate vulneribus oꝛis: puluerisata valet 
vſtioni ignis M pemata —— ſpuentibus languinem. 


ene. 

QL Sene maius cft qð venit oc mecba ca.⁊ ſic.in fecundo 
gradu;cbolerà deducit rubei « nigrã ⁊ cbolerá aduftà « pe 
netrat ad longinqua loca:co: confoꝛtat:doſis eius.ʒ.iij.ſum 
—— ni virtutem, 


L':acpufen lilium cemperatiiín calidítate c frigiditate 

ín pꝛimo dU 7. — cp vuln? pofitü ficcat« 
—* 

¶ TOꝛachalchi.i.thamaraſci frigidi c ſicci pabet amaritudi 

nis aliquantuluʒ t ponticitatis. valet oppilationi 


£uufqg ouricict. De nucc. 
L6: i.nur ca. in tertio gradu remperata in ſicci 
tatc ⁊humiditate. ¶ De oliuis. 
¶ Oꝛachatenũ ideft oliue — —— 
ficce ín ſcðo gradu. valét doloꝛi dentiũ fi cũ aceto coquant, 
¶ Me ſpina babilonica. 
¶ Toꝛachocena.i.ſpina babilonie.i.cafia:melío: arbo: odo» 
rifera cum pontícitate calf, c fic.n tertío gradu valet emoꝛ⸗ 
roydís, ¶ MDe ſiſamo. 
— ideſt ſiſamũ frigidum ⁊ humidũ ex huiꝰ 
fucco fi ablua£ caput furtures purgat ⁊ capillos elongat. 
¶ TDe cappara amara. 
¶ TOꝛacappar ideſt cappara amara ↄſtrictiua:ſuccus eius 
in aure initillatus vermes necat:cũ farina oꝛdei epithimata 
ofipluit: et ſuper mo:pbea — poſita valet. 
untt 


¶ Mꝛachaldel ideft coloquintída ca.⁊ ſic.habet in fe virtu⸗ 
tem deducẽdi cozpus: purgat phlegma ⁊ cho.nigrã.Opoꝛ 
tct autẽ eligere folia pꝛima que ĩunt iuxta terrã:⁊ ín vtnb:a 
ñccari:et dentur com amido ⁊ gũmi arabico ⁊ miſceant᷑ cũ 
purgantibꝰ phlegma et choleram nigram. 
——— ⏑—— ————— 
cha folía atri ca.⁊ fic babent ín fe virtu 

diſſoluẽdi ⁊ deſiccãdi:ſuccus coz valet humiditati — 
⁊ frigiditati: maſticata fetoꝛeʒ oꝛis purgant:odoꝛẽq; alltj ⁊ 
—— compeſcunt. De folfjs pꝛuni. 

Oꝛacalcies ideſt folia pꝛuni cocta cum vino ⁊ gargariʒa 
ta reuma capitis ⁊aſperitatẽ gutturis ⁊ ſanguinẽ dentium 
ſtringunt:maxime fi finr filueftria, 

¶ De folijs celũ. 

¶ Oꝛachatatur.i.foua celfi piſtata et cum oleo mfrta valet 
vftioni ignís:cocta cũ pampinis vuarusc aqua pluuíali ca» 
pillos oenígrát:ín aqua cocta valẽt dentiũ doloꝛi. 


afia, 
(LO:acbaltandeu.tafía melio: minutis folijs ca.c fic.fero» 
pbulas oíffoluit: acüolco ⁊ cera valet inia mulierũ 
in kacie: ⁊ oleo líni € cera cófecra valet fcíaticis:et eft contra 
————— — — ſumptavẽtrẽ deducit. 
e anabu 
(LOnicbalmcfiría.t.anabula ca.Folia ſunt fita myꝛrte et pa 
rũ mínnta:melío: ca. fic.i tertio gra.acuta t põtica multũ 
deducit vẽtrẽ repleti aqua cítrína c humiditate ⁊ pplegma 
te. aue ne ſumat᷑ ín calídis regionib?:c in ethicis exire fan 
guíné facít.£ 8 oarcillá volueris ops poní i aceto oie inte» 
e 
¶ De floꝛibus plantarũ. Eapi.xl. 
De roſa. 


— ardi.i.roſa:melioꝛ rubeazeft diuerſe virtu» 
A Nitío:f$ mag] attinet frigiditati ⁊ põticitati:bʒ ín 
fe ſubtilitatẽ et cft odoꝛifera:vnde ↄfoꝛtat 
bosse 2 cipalía mẽbꝛa et intenoꝛa:penetratq; ad loca lõ 
o — — Ginqua t remota: c odozata calo:£ flomacbi er 
tinguit. Syꝛupus er eíus aqua fitim € acutam febzé ertin» 
guit. SSíccata et puluerísata ct ímpofita oeficcat. Sy:upus 
cr ca factus cboleram ru.cõpeſcit· Cum lentículis mixta et 
aní vulneribus impofita valet, flos eiusin oꝛe tentus oꝛis 
vulnera fanat: ct maxime cá lenticulis et cãphoꝛa mittus. 








Pꝛactice. 


(Cc rubo, : 
qrnarit ideft — cali.et veran v b fri» 
edo cereb:0: cato matus confo:tat frígidd ſtomachũ. 
X epar. ¶ De ſambaco. 
tũ.irol vnde fit ſambacũ ca.⁊ ſiccum in tertio gra 
eu: valct paralyticis:frigido € humido cerebꝛo apte valet. 
— ¶ e narciſco. * 
¶ Narciſcus tẽperatus ín caliditate ⁊ frigiditate ⁊ tenuis 
tate:valetcholericis F — multum diſſoluit. 
viola. 
¶Naſac.i.viola:meaoꝛ coloꝛis aʒuri fri.⁊ hu.in tertio gra 
da:valet cereb:o catido c ficco oe nimia vftionc. Piltata ct 
cum farina o:deí catpaplafinata apoftematí calido ⁊ ſtoma⸗ 
cho ⁊ epati valet.i£ocra cum camomilia tcaputablutü va» 
dct capitis doloꝛidus cũ febꝛe. Capite oc flo:ibus circüdato 
ſomnũ inducit.ʒ.itj.cum 5uccara e t aqua ventres de⸗ 
ducit um succara cõtectis valet tuffib? oe caloꝛe. Sirupus 
vero er ea factus doloꝛẽ extinguit ⁊ ventrem deducit. 
«KL 9c nenufare. E 

———— rubeus et liuidus virtute ſimilis vioł. 

frigidio::carpaplafma ci? valet calido apoſtemati: odo» 
rani$ ooloxé capítis curat:in aqua cocta et inde abluto capí 
£c valctoolo:i capitis er caloze, ¶ De lilio, 
¶ Affuſen.i.liliũ et eſt multis modis: melius ireum calidũ 
ta pꝛimo gradu:temperatũ ín ſiccitate c humiditate:babet 
in ic ſubtuitatẽ ⁊ ideo diſſoluit. ¶ De fioꝛibꝰ amygdale. 
¶ Xacur ideſt los amygdale 3Rufa.í.maia. 
¶ Adafrageus.imalàaronía, — ¶ 3E ümesere d. pira, 

] ¶ De noꝛibus faticis. 

CaAlchilẽ.i.flos ſaucis.Oẽs Di fioꝛes ſupꝛadicti funt frigidi 
æcerebꝛũ cum odoꝛe confoꝛtant:melioꝛes cũctis oc ſalicibꝰ. 
¶ Do floꝛibus enule. 
¶ Vauelalerchi.i.roſa enule:melioꝛ citrina ca.cfic.in ſecun 
do gradu:diſſoluit c attenuat groſſttudinem:odoꝛata valet 
frigicio c humido cercbzo:fumum ergo groffum oe cerebꝛo 
dimoluit. Cocta 7 bibita méftrua ꝓuocat⁊ ſecũdinã expellit. 
Super pectinẽ — * apoſtema diſſoluit matricis. 


flosibus pine. 
¶ TOmigalẽ.i.ſpina ende fit gũma arabica:ſimilis in virtu 
tc Leiri. «2c flo:bus crocí. 


&LAffur.i.croars bo:téfis calidus: aliquantulũ ſtringit pi» 
ſtatus cum aceto, valet aroffe fcabiei arm melle mixtus. 


€ cardamomo, 
(X acacpimia ocbüti.i.cardamomfi cs, c ſic.ĩ ſcõo gradu, 
temperate attenuat vt camomilla. ¶ De cotula ferida. 
alcpien.í.cotula fetída ca.⁊ fic.ín fcóo gradu:diſſoluit 

& atrenuat:valet vt camomiílla: fed foztíus operatur: valet 
anbelitui.s£ius aposima valet tuffi£tibus c ſomnũ inducit. 
fimiliter fi odo:etur aposima frondiũ eius:valet lapidibꝰ 
renũ ⁊ duriciei vuluc íncéfioní valetzc ín declinatiõe — 
matis: albũ erꝰoiſſoluit coagulatũ fanguíne:fanguimé ſtt in⸗ 
git ín ftomacpo ⁊ in wiíceribue:fi cum fozti vino biba folia 

eius mírta cum víno fimiliter operantur, 

¶ De bulbo canino. 

€ Suldathair.i.buſpus caninus:melioꝛ citrinus cali.⁊ fic, 
diſoluit. Similis eft cotuie in virtute: fed foꝛtius diſſoluit: 
valet duris apoftematíb?:fi cum butyro miſceatur. 

De affodilo. 
&[ Sdrion.i.affodilius fitis cft bulbo:ſed minoꝛis virtutis. 
De fio:ibus fabarum. 

¶ Elrad ideft fabe rofa frigida⁊ bu.mitigat caloꝛẽ cerebzi: 
piftata ín moꝛtario ferri. Succus cius in €odé mo:tarío ad 
fol£ pofit?capíllos denigrat:⁊ mitigat ⁊ tcperat ſiccitatẽ.ca 
piti epitbimatus pis facit. 

floꝛibus ueris. 

¶ Eacharmitaſci.i.fos papaueris Leia bu.odozatus calidi 

tatem cerebꝛi mitigat. ACDe toꝛe rubet. 

¶Aluard.i.ſios rubizmelic: d affimila£ croco multũ cdariũ⸗ 

cat ⁊ müdat cá ſuavᷣtute müdificatiua. ¶ De floze malis. 

¶ Builimar.i.flos maligranati fri, ficatas ↄſtrictiuꝰ:vul 

nera bumída eríccatz valet excoꝛiatiõi palati: vẽtrẽ ſtringit: 

⁊ meſtrua:ſtomachũq; cõfoꝛtat. ¶ De capills aod. 


€ itriantoforan Lespilus recs melío: grofius et odoꝛl⸗ 
ferus ca. c ſiccus t tenuis 
tutem marurádizoibus valet apoftematib? in vifcerib? bibi 


oppilationi 


eſtris. 
¶ Stacbici fios papauens ſilueſtris ſiccus hz in fc virtutẽ 
ẽdi:mundiicãdi ⁊ aperiẽdi.Succus ei? excoꝛiationu⸗ 
bus oculox valet:⁊ vulnera putrida mũdat:valet ſcabici et 
mẽſtrua ꝓuocat fuppofira: fternutamenta facit:caput par» 
gat ⁊ nares. floꝛe cnule. 










€ Xanibeli.enule fios calidus ⁊ ſiccus: exiccat vulnera:va 
let tinee ⁊ ſcabiei epatis. — 
cuctibus herbarum. Capᷣ xcij. CDe anacardo. 
MD Elledariũ..anacardus samacara.i fruct? mce 
IN (f 'líoz poderofus niger intus babes dfi mc cali, 
ast c ficin qrto gradu:valet ppsegmaticie z mule 
QA Y vx omen —— — 
Itetñ ſumi opꝛ; maniá c me am 
— Sk i — 
ũ tb.i,nup indica ca. ſic contoꝛtat molles ner⸗ 
nos:valet —— tcpuepfic, ¶ Doe fructu thamariſci. 
¶Alcume it fructꝰthamariſci fri.c ſic.atq; ↄſtrictiuꝰ:ſitis 
Galle ínvirtute: f5 galla cft frigidioꝛ:valet gingiuarũ cong 
vulncríbus, ¶ Oc tructibus cypuff, — 
¶ TZJencaſarnelai.cupule cypꝛeſſi fri.⁊ ſic.atq; conſtrictiue: 
carũ apoʒima fipfeffum valet caſui matricis ⁊ molliciei:fi⸗ 
militer ano exeunti.Epithimate fupymbiliaum rupturas c 
inteſtinum infantiũ ſtringit. € c faufel. 
¶ Futeli fauteltri.⁊ fic.filts in virtute fandat valet gingi 
uis mollib? t o:ís ca.atq in initio calidi apoſtemat: confoz 
tat sm membzü: reumaíupuenits. ¶ De galla. 
€ Alaap.i.galla melio: viridis: acerba. fri. c ſic ↄſtrictiua:iõ 
cófo:tat mebꝛa:ſtringit em « pbiber materia deſcẽdere: eà 
adufíta 7 cf aceto extincta vaiet fluxui fanguinis: pulueri» 
sata valet plagie burnidís. ¶ £»c glande. 
¶ Ballec.gs fri.⁊ fic.cottrictiu?: verre em ſtringit: fr ⁊ 
caftanee:fs debilioꝛes funtt dulcioꝛes.C Oe myrobalanis. 
¶ XRuci.i.myrobalani: (antem qnas modis:citrini: ꝛebuli: 
belleria:embliazindi:oca iſti funt põtici.Citrini melioꝛes c 
virides aliquãtulũ põderoſi: deſiccãt 7 calefaciũt chole.ru. 
deducũt puluerísatí c cũ ʒuccara bibiti. ¶ De kebulis. 
¶ Kebuli melioꝛes groſſi ⁊ põderoſi:habẽt aliquãtulũ calo 
ris ppter amaritudinẽ:cho.ni.deducũt:pplegma Ocficcátz 
aliquãtulũ q5 adufti cho.ru.deducũt: pricipaliter $onigrá, 


nina. 

¶ Rigri files funt kebulis in oi fno ſapoꝛe:ſed oebili? ope 
rátur. albí melioꝛes funt nigris fri. fica »ftrictiui capilloe 
cõtoꝛtãt t radices illoꝝ irmãt ⁊ denigrãt: pbibet venire in. 
cos infinnttates fi ex cís abluant᷑:ſtomachũ ↄfoꝛtãt ⁊ »fer» 
uátínterius anum reducüt: valet emo:roydis pulucrisati 
4 ín lacte capꝛino miſſi. ¶ De cmolicis. 
¶ Stebre ·i einblici minuti ex pótiatate:erztínguüt ſangui 

2fo:tátzvomiítü c fanguinis uxũ arcent ⁊ 
íncidunt. - (2c bxliynidis, 
(3Bellyria fies funt ín virtute emblicis:fed parũ oebilíos 
ri$ virtutis. «Lc caſiafiſtula. 
€ 3Bemtrambar.í.cafiafiftula melioꝛ q venit oe índía recẽs 
teperata eft parü babens caloꝛis:ventrẽ oeducitzapoft: ma 
epatis ⁊viſcẽꝝ diſſoluit.Si cũ fucco aptj sargarisata fueritz 
valet ſquinãtie.valet ſaciatis:humoꝛes ſtomachi oeducit: t 
valet ícig. tbamarindís. 
¶ Toamarindi frigidi ⁊ attenuat caloꝛẽ oc cbo.ru.vomítü 
piobibét;ventré oeducót, — ¶ De caſtrangula. 


Liber fecundus 


¶ Weraizacane.i.caſtrangula:cali.⁊ ficmüdat ftomacbü 
Dc bumiditate ⁊ ppiegmate:valet apoplerie paralyticis:ſi⸗ 
milis eft bellebozo albo in actione fua, 
(Lic caftancola, 
¶ SSenemefti.i.caftancola plana ad vomitũ facit:membꝛa 
Ictpargica confo:tat: vomitũ quogs c ventrem ocducit cũ 
fincopt; muitum fumpta moꝛtem infert, 
OMe cataputía, 
« Sikafa.i.catapuae ca. fic vomíirü faciunt foztiter pble» 
ginatis:ct (tomacbo valét 7 plenitudini viſcerũ ⁊ hum̃oꝛũ. 
¶ MDe nucẽ muícata, 

¶ Benbene.i.nux muſcata:melioꝛ nigra ⁊ groſſa atq; pon 
deroſa:calida ⁊ ſicca:ventrẽ ſtringit:vᷣalet ftomacbo ⁊ epa⸗ 
ti infirmo ec frigiditate. € De amygdala amara, 

¶ anzamat.i.amygdala amara:melio: groſſa:ca.⁊ ſicca: 
muti müdificat et attenuat. Ideoq; valet lentiginibus:et 
groſſum pblegma oc pectoꝛe € puimone er creare facit:op⸗ 
pilatiões fpienis:eparis et rena aperit:piſtata cũ aceto ⁊ ca 
pitcínücto valet tinec frigide. I Dẽ amygsdat dulcibꝰ. 
¶ Sirachele.i.am dulces:ntes amaris f actiõe ſua: 
fed debilius operaũñt᷑: valẽt ſicce tuſſ.. ¶ De moꝛa ſpine. 
¶ MWamaralolaydi.i.moꝛa ſpine matura habẽt in fe aliquã⸗ 
tuium caloꝛis:acerba naturaliter fri.⁊ ficca multũ deſiccãt: 
valent oíflintericzlcteric ſanguinee ⁊ defectiõi ſtomachi ex 
caloꝛe:vulneribus oꝛis ⁊ palati. I¶Te vua ficca, 
¶TArluma.vua ficca : melio: oulcis ⁊ grofía: virtus ci? na 
turalter calida ct ocficcatíua vel diſſolutiua:ex vuis coctis 
cum oleo vioł.⁊ amygO. facto firupo:valet tuſſibus ficcis ⁊ 
aſperitati pecto:ís er ſtomacho. De fifticis. 
¶ S ittici piftacec funt ca. c tenucs; babent alquãtulũ amma 
ritudinis:er idco valent ad aperiendũ epatis oppilationẽ z 
pulmonis;etíam valent tuffi pbiegmance, 

-0 AD Pccraebofeu eoꝛno. 
«[ abo: i.dbur:virtus cius eft ocficcatiua t conftrictiuaz 
müdificatiua acerbũ oeducit ventrẽ:et coccü in aqua et fup 
ſeſſum iuuat tena(mó: 7 vuluc exeũtivalet:ſiuxũ fanguinis 
temo:roydarü ftringit. «Lic vua agreſti. 
¶TNiioãt recés ⁊ viride frigidũ ⁊ bumiiü pblegma gñat 
t qð ſiccũ eft quoq; cõplexiõis eft frigide ⁊ ſicce:ñ frigatur 
⁊ teratur cum oſſulis ſuis ſolutioni medetur. 
¶ TDe iuiuba. 

¶ TAumeb.i.iuiube teperate in caliditate ⁊ frigiditate c pu 
midítate valent afperitati gutturis:⁊ iterũ apoʒima cí? va» 
let lienterie oc cpo.ru, teft pontíca: rubecern minoꝛis funt 


virtutis. QL4»cíoia. — 
¶ TToꝛoꝛ.i.ſoꝛba accrba:frigida 7 ficca: ventre (tringit ⁊ fto 
macbum « epar cõfoꝛtat. &[ 95e malo mãaragoꝛe. 


¶ Alupha.i.mala mádrago:e fri multi habẽt in coztíce: tii 
babét aliquantuli caloꝛis:qð pts ín ruboꝛe. Ideoq; funt oí 
uerſa in cõplexione:ſed fri. c hu.ſunt. Sí odozent ſomnũ fa. 
aunt.£omtcefta lethargiã generãt:⁊ cerebꝛũ infrigidant, 
¶ TDe moꝛa celſa. 

¶Tult.i.celſa: melio: dulcis ⁊ magna ct matura:vẽtrẽ ſtrin 
git non matura. Matura vᷣo ſoluit: ficcata et pulueriʒata: 
fanauín.m ftringit. fatirionc, 
(E afaalcbalabu.fatiríon: melío: albus ⁊ dulcis:calidus et 
bu.ventofus valet coitui. De axumere afiníno. 

bealebimtoz cucumer afinozvel agreſtis:melioꝛvi⸗ 
ridis t amarus:calidus « ficus in tertío gradu: ventre fole 
uit:purgat pplegma ct ní.cbo.valet artetícis : podagricis 
7 paralpticis:(ümptovto faropulo cũ amido aut güma ara. 


bíca, Si reces eft ci | facto ves. j. valet ſciaticis:ſi coqua 
tur cii oleo cómunt veloleo fifamino ocficcat emozropdes. 
edtro. 


¶ 3iftrone.i.co:ter citri vel citrus:coꝛtex ei? oꝛi pftat odoo 
rem. Acetũ oecoctióís eíus valet ín fincopi ez caloꝛe: chole⸗ 
ram cin extinguit, ficu. 

¶ Acthine iuffií ficus fice calefacíüt téperate:molliint ⁊ 
oiffoluüt. Cocte tcatbaplafmateoura foluüt apoftemata: 
gargariſmũ er cís factü iuuat ſquinanticã paſſionẽ. 

(C De coloquintida. 
€ TCaudel.i.coloquintida:pulpa cius ca.⁊ ficca habet ín fe 


vírcs larandí t deducẽdi ventré.s.P fumpta cti melle ⁊ alíg 
medicina accepta valet cpo.ni melácpolie;epilepfie: melioz 
«velocio: citrina « collecta in autüno:;clyfterisaravaict ſcia⸗ 
tíde c cbolerías. £C aceto coctavalet oolozi dentiũ:fumus 
er ca factus valct emo;roydís, De cona folis, 
€ Abetegendens.i.coꝛna vcl ſpõſa ſolis:melioꝛ filie fifticis 
inueni£ trib?modis, Cina eft fiti fifricozalia cathaputie:ter 
tía maioꝛ f? cathaputia: ct vcnit ep indía : melio: cft carpa» 
putía.omnía grotium pblcgma purgát c vífcotum qoin it 
ctunsoffium inuentur. ¶ De oliua matura, 
¶ NJeran.i.oiua matura: calida ⁊ ficca in pro gradu:acer 
ba;frigida ⁊ ficca in pimo.Ouue oc quibus oleũ tractũ cft 
ín vafe vitreo ad fpititudine mellis; valet vt inti ad doloꝛẽ 
dentium z thígta'Cü (apa aut hydromelle fup apoftema poft 
ta oifloluír etapcritzlup dẽtes pofita ficcáao calefacit. 
¶ TDe oleis fructuũ ⁊ radici vcl flo: vel feminus vel mes 
gullarum oſſium. Tapitulũ.xlij. 
¶ ðe oleo roſato. 
Vellandardi.i.oleum roſatũ frigidũ ⁊ ſubtile:va 
B let doloꝛi capitis ex caloze fi mifceat cum aqua ct 
aceto:maxime cũ frí.valet (cabiofis; vnctũ humi 
da vulnera deſiccat. (LX2colco violato. 
¶ TDũebũneſengi.i.oleũ viot.frí.« pu.cercbzum 
burnectatzvalet doloꝛi capitis caloꝛi ⁊ ficcirati . Somnũ ín» 
ducit vigilãtibꝰ:maxime crolco facrü cucurbítino vel amy» 
gdalis dulcibus. De oleo ſe.cucurbitẽ. 
«[ Auũabelta.i.oleũ oe ſeminibꝰ cucurbite frigidũ ⁊ bumt 
diim valet caloꝛi cerebꝛi ⁊ ſiccitati: ſternutare facit:maxime 
melancholicos ⁊ maniacos ſi odoꝛet᷑ ⁊ caput vngat᷑ cũ pau 
co aceto. ¶Te oleo nenufarino. 
¶ Dũenetufal.i.oleuʒ oc nenutare ſimile vioł.ſed fo:tíus 
infrigidat:maxime valet doloꝛicapitis excaloꝛe. 
¶ TDe oleo nucis perſice. 
¶ Dũczelnachoiro ã.oleum de nuce perfica que dicunt᷑ ar 
moníace frígide ⁊ temperate: multũ boc valet nefreticis c 
afperitati pecto:zis 7 pulmonis; valet vefice cum incéfione 
ſi miſceatũr cũ oleo ainygð.dulci. ¶ De oleo fiſamino. 
¶ Mũafragias.i.oleũ oc ſiſamo calíad eſt.valet ↄtra venc 
num:valet tuflie afperitati ⁊ frigiditati ftomacbí: nauſeam 
ftomacbt.i.faftidíü gnat. ¶ Oecum ocnudbus. 
¶ TDũalgens.i.olcũ oe nucib?multa calidü ⁊ diſſolutiuũ: 
valet paralyticis € tbetano inuncto:ſternutare facit:valet € 
oibus paflionibus er frigiditare ⁊ doloꝛi neruoꝛũ et doloꝛi 
capitis er frigido humoꝛe. ¶ De oleo lilíaceo, 
Dðũafufelni.i.oleũ liliaceuʒ et calidum ⁊ tenue neruos 
mollíficar: valet doloꝛi neruoꝛũ c doloꝛ auríü ex fríaiditate 
⁊ ſonitui earũ. c oleo laurino. 
¶ ñatarit.i.oleñ laurinũ calidà « ſiccũ valet paralyncis 
t oibus paffionibus er frigiditate ⁊ oolozi neruoꝝ « doloꝛi 
s ex frigido humoꝛe. ¶TMcoleo narciſco. 
Dñ anarijs.i.narciſcũ oleũ ſime liliaceo fed debilius iu 
calo:.- : ¶ TOleum oc radicibus. 
¶ Mũafagel.i.oleũ oe radicidꝰcalidũ « fubtile diſſolutiuũ 
valet doloꝛi auriũ ex frigido. ¶ De oleo muſcellino. 
¶ Dũalbeũ.i.oleũ muſcellinũ calidũ: neruos molliſicat va 
let ſciſſure cutisinpvemalitpe, — ¶ De oleo fifi myꝛtino. 
¶ Mũeclei.ioleũ fimile my:tino:capillos confoꝛtat: valet 
paralptias c humoꝛũ plage:incendiũ mitigat:ſudoꝛẽ ſtrin⸗ 
git: c⁊vrinã puocat:valet fiffaris laboiꝝ ⁊ ſicce ſcabiei c fiſſu 
Tie ant ⁊emoꝛroydibus. € De olco (ambudno. 
¶ Dũſabac.i.ole ũ oc fambuco ca. ficum: valet multum 
bumídis renum oolo:i ez frígiditate tetbanís inunctũ. 
m De oleo ſericinio. 
Mñſeri.i.oleum de ſerica:ſubtile ⁊ diſſolutiuũ valet ín» 
firmo cerebꝛo ex frigiditate, iDcbalfamo. 
¶ D üabelbelfes.i balſamũ:melius recens ⁊ odozíferum: 
et non fit odo: cius acetofus: ⁊ fi afpergatur lactí coagula 
turzcum im aqua pꝛoiectũ fucrit album efficitur ad vltimuʒ 
boc modo cognofcit :fi miffum ín aqua fupnatat fi cõcutia⸗ 
tur vas. Bonũ ita cognoſcit᷑: fi gurta fuppofit: foltje vel la 
ume ferree ardet:calidi ⁊ fica: fubtile ⁊ oiffolutíuns:valet 
pblegmaticís paffioníb? d funt diuturne ⁊lõge ad ſanãdũ 


'f»actíce, 


- ít: mulieres facit concipere nafcali facto ex 
fapidem ftenlegzvalct cotravenent c moztife 
ros fangos ct opiũ acapientes.s.P.iumpta aqua vbi coqua 
tur amidum. : oleo camomille. 

buri idcft olei oc camomilla:calidum et oíffoluti 
um: valet valncrib? muſculoꝝ ⁊ ncruo:um pofirum fuper 
bóbacinum ín plagís 7 mufculis er neruis: vzinam et men⸗ 
ftrua ,puocat; dé facit inunctũ er ſiꝑpoſitũ apoftemanib? 
phleginaticis vbicũq; fuerintzet vuluzapoftemari valet. 
olco fquinanti, : 

¶ Dũalchaci ideft oleii oe fquinaro: valet omní generi fca» 

bici ín pectoze inunctũ:valet laboꝛi ⁊ doloꝛi inunctum. 
¶ De oleo citrino. 

¶ Dũ alcros.i olũ citrína:cal:düi ⁊ ſiccum: valet oĩbꝰ wfir 
mítatibus cr frigiditate:et frigidis neruis et viſceribus:va 

let oolo;i renum et vefice et doloꝛi dentium er frigiditate ⁊ 

capitis doloꝛibus:inunctis Locis non habẽtibus pilos at 
facit nafci, ¶ De oleo amygdał.amararũ. 
alauzamar ideft oleũ de amygdat. amaris calidum ⁊ 
ficcum ⁊ tenue:oppilationes aperit:valet phlegmaticis et 
gromis bumo:ibus bibitum cum apoʒimate radica; doloꝛẽ 
capitis de frigiditate placat inunctum:valet odo:atum. 
Deoleo nucleoꝛum perſicoꝛum. 

¶ Dũ alm maci ideſt oleum oe nucleis perfidi fimile ín vir 
tute amygdat.amaris: valer emoꝛroydis ⁊ diſſinterie cr fri 
giditate ⁊ humiditate. (Lis oleo alchanne. 

A ũalchema ideft olei oe alcpanna temperatũ eft in fri» 
Gidítate c ficcitatc:capillos ocnigratzcora iuncta valet faa» 
ticis et doloꝛi neruoꝛum. 

¶ De oleo anctino, 

¶ ũalunachet ideft oleum ancti ocficcatiud cum tempe 
ramento diſſolutiuũ c duriciem mollit: valet inunctü inter? 
cluſis neruis. ¶ De oleo feminis carthami. 
¶ Dũ · loctan ideſt oc medullis ſeminũ croci hoꝛtẽſis: calie 
dum ⁊ ſiccum ⁊laxacaꝛum. ML 
(LDitímus in alia particula oc ſimplicibus oleis € virtuti» 
bus co;ádem qusnrum fufficit qualiter componant: in pzi» 
m;aparnculaoicemusaLo:umcompofiriones, ——— 

€ De ſuccis ⁊ pꝛimo oc aloc, rig. 
ic alo 


€. 

; Inad ideft aloe eft tribus modis, CInus 5e fco» 
$ TES ra veniẽs: melio: eft coloꝛe rubeo;cum frangit 
habet colozem epatis. cum fricatur ínter duos 
uj oigitos fic citrinũ.auud cft arabicũ maioꝛis vir» 
turis qð venitoe cadrumedi.ZerríG veniens oc 
femá peius omnib? et cft nigrũ:diñ̃icile rerítur et eft durũ: 
eius virtus:calidá ín puo gradu fica in ſecũdo:habet ali 
quantulũ ftrictionis cum téperamento. Zlud laxatiuũ vn; 
de caputzftomacbi t cetera membꝛa purgata pblegmatez 
epatis oppilationé aperít: viſum confo:tat miftũ collyꝛijs 
recens vulnus glutinatet fanat vuinera:ftomacpti — 

litio 






nem et virgámundiíficat: valet apoſtematibꝰ in eiſdẽ 
natía:vulnerum pumiditates exiccat. ¶ De litio. 
CAlcolai ideſt litium temperatũ in caloꝛe et frigiditate: ba 
bet in fc ſtrictionẽ ⁊amaritudinẽ. Ideo valet calido apoſte⸗ 
mati qꝛ diſſoluit ⁊ coadunat et pbibet alia ſuperuenire. 3n 
collyrijs oculoꝝ mixtũ humiditatẽ deſiccat etoculos darifi» 
cat:valet líuoz(b? ⁊ maculis:fitr oibus vulneribꝰ: valet apo 
ſtematibꝰ in ano ⁊ berífipile:et putredinibꝰ auriũ: purgat 
panaritios digitoꝛũ cum aqua rõ.mixtũ et ſuperpoſitum. 
A¶De achatia. 
¶ Alchachia ideft acbatía melio: odoꝛifera et ru.acetoſa fi 
amittit acetofitate:fangumis fluzuí valet ex quocũq; 
loco:os ablutum er ea valet vulneríb? cius et gingiuis: va 
let diſſinterie: ventre epithimata ftringit ⁊ »fo:tat:ei? apo⸗ 
5ima neruos inde ablutos mo'lificat t 2foztat fi ocficiát ex 
frigido. Hn De viti edere. 
¶ Alchanus.i.vitis bederc cocta qñ incidit valet ſcabiei: 
franaitlapidt ín renibus c vefica, — &[ De vfopobüída. 
¶ Fuſa.ã.ancuba fuccus ouiüinter coras ideft vfopusbu 
mida: calída ín tertio gradu:duricies membꝛo:ũ et apofte; 
mata dura oiffoluitzmarimce ín renibus t vefica ⁊ epate, 


S'o.Itttí 
uf 


mulcata. 

¶ Armic.i gaua: tim.i muſcata calida c ficca conftrictíuaz 
nomachẽ contoꝛtat: ventre epitbimata ſtringit:epar ct ins 
tcrioza confo:tat., ¶ De gallia fine mufco. 

Affuc.i.gallia fine muſco ca, 7 nic.cenſtrcitiua valer vt ars 
mic-fcd cft maiozis fo:xtirudinis in confoztádo epar « ftoma 
cbum, ¶ De ſucco indici. 
Tanil.iindicus musus exiccat finc mozdicatione: bs in fe 
poticitatẽ c amaritudine vn ſanat vulncra: marie ea d funt 
in muiculis:ſanguĩs fluri ftrigitzapoftema molle oiffoluit, 

¶ claan 


cns, 
¶ Æbena.i.lactituar vel lactiſiciũ fit multis modisvtlabu 
le vel cintimalificus: et plurimi medic in medendo vtuntur 
c& ſcamonea d multo lactíficio in ramis ⁊ frodib? abücat: 
virtus ci? ca:⁊ vꝛens ventré purgat oe cho.ru.⁊ pblegmas 
te:⁊citriaã 3quá er bydropifizfs lactiſiciũ aiio. peffimt cft: 
q: mütar coꝛpa ad malá cõpłonẽ etiã fozinfecus incendit cu 
técozpis fi gutta fap eá cecidentvieerat, — ¶ De fecevini. 
(3Bardiafarab.i.fex vini ca. fic.apoftematis diſſolutiua. 
aceto. 

¶ Talcal.i.acetũ er ouab? ſubſtãttjs biuerfis cõpoſitũ. Gina 
frigida:ct alia ca.fed attinẽs frigiditari nimis deſiccat cum 
fo:te eft, aceto ſquillitico. 
¶ ayſcaoſel.i.acetũ fauiuincazvalet ſciatic] ⁊ osbomic, 
Sios abluaf dẽtes ↄfoꝛtat:ad putredinẽ ín aure miſſuʒ va 
let:et ad grauedinẽ auditꝰ: fi ieiuno ſumat viſum acuit. 

¶TDe fece aceti. 
¶ Bar dialchal ideft fex aceti diſſoluit calida apoſtemata 


fuperpofita. KL X2 fece olei. 
E opardifcfeLifer olei cali.fine moszdicationc. 
(3c fermento, 


míra.i.fermentá hz in fe virtutẽ calefactiuá 7 diſſo⸗ 
tiuã dco oeficcat ⁊ attrabit finc moleſtia ⁊ moꝛdicatio⸗ 
pe ⁊ oiffoluít t bs in ſe diuerſam virtutẽ:⁊ Ds frigiditate et 
acctofitare ⁊ calo: ex putredine quá babet er calo:e ſubſtã 
tiali qm bs ex tritico:vñ marurar apoſte ata. ¶ De amilo. 


cea. amilũ frigidum c ficcum vulnera oculoꝛũ exic⸗ 
cat:et lachꝛymas ſtringit:aſſatumventrem (tringit. 
¶ Tat. dicit e omis gũma naturatr ẽ cali.⁊ fiel alia plus 
alia minꝰ. ¶IDe vitutibus gũmarum. rli. 





sum ; 
¶ Mũma calaus.i.güma amygdaloz rrabítim frigiditate 
melto: alba ; valct tuffibus ficcis yeteridis febzibus etim» 
pinguat. ] (L Dẽ gũma p:uno:um. 
¶ ũma culanari.i.gũma pzuni ca. t ficca, Sdeovalet la» 
pidi in renibꝰ⁊ vefica: vulnus recẽs glutinat 7 ſanat: mixta 
cũ aceto valet vulneribꝰ calidis. ¶ De gũma dꝛagagãti. 
¶ Alchifia.i.dꝛagagantũ meliꝰ albũ atiquárulü calidà: vici 
num gũme arabice incõplexione:ſed humidiꝰ:valet tuſitꝰ 
aſperitati gutturis ⁊ vulneribꝰinveſica. ¶ De refina pini, 
¶ Bũma caſatin.i.reſina pini calida ⁊ ſica curat carnẽ va⸗ 
let puſtulis ⁊ ſcabiei. ¶ De gũma cypꝛeſſi. 
¶ BSũma caſarnel.i.gũma cypꝛeſſi fiis gũme pini: I5 foꝛtiꝰ 
ftríngit ⁊ maioꝛis virtutis cft. — maſtice. 
¶TAmaſtiche.ã.maſtix ca.⁊ ſic.in ſcõo gradu: melio: alba 
groſſa c odoziferabs inde vim ſtringẽdi « moliificadi.32eo 
valet apoftemati epatis ⁊ ftamacbi viſcerum args tuffi ex 
pbleamate: vétre ftrigit c põticitate. CDe cümaabiet!, 
«LAffc(ab.i.pícula.í.güma abietꝭ: melíoz citrina ca.⁊ fic. ife 
caido gdu:ſitis ín virtute maftid:(5 oiffertzq: nó ſtrĩgit: fcd 
poti? oiffoluít: valet fcabíofis mixta cũ fucco calamẽti ace 
to:co:pus müdatz valet tuffibus er frigiditate:vꝛinam pꝛo⸗ 
uocat. ] ¶ Doe terebẽtbina. 
¶ Alchalarabar.i.terebẽthina ca.⁊ ſic.valet ſcabiei ⁊ ſoluit 
vulncra:3bitab interioꝛibꝰ ad exterio:ꝛa humiditatẽ: cãnas 
⁊ ſilices ⁊ ſpinas fip1s ín coꝛꝑibꝰ:carnẽ creat in vulneribus 
mixta vnguentis. AL colibano, 


Liber fecundus 


QT £undar ideft oliband calidũ ⁊ ſiccum conftríctizü: e ma 
fitcatus pblegma ⁊ butmo:xcs attrabit a — puluerísatü 
tafperfum fuper recentibꝰ vulneribus; fünat : fanguinem 
ftrin git bibítü eum ameos valet diſſintericis:mixtũ cii my? 
rpa «croco c nafcale factü valet ponderibus c diſſintericis. 
¶ e vernice. 
Audauos ideſt vernix calidũ ⁊ ſiccum:pꝛohibet materiã 
diurrere a capitc ad anum:ñ fumigetur er ea valet emoꝛ⸗ 
roydibus. De cbarabe. 
Charabe ideſt veronice qð in marí inuenit frigida ⁊ fic 


ca:fanguin£ ftríngit in omi locozvalctcardiacis fi exagiũ.ij. 


bibatur cũ frigida aqua ; pꝛobibet medicina fluere ad inte» 
tioꝛes partes: — t — habẽs coloꝛẽ dfi albũ. 
myꝛrrha. 

¶ Mura ideft my:zrba: melio: clara ⁊ rubicũda:calida € fic» 
ca:ftríngit:polegma deſiccat:mundat ínterioza: oppilatio 
tiem epatís aperit cum fua amaritudinezepitbimata cum 
mumia fuper ruptis offibus:fanat c ftríngit.5.$.brbita flu» 
rus mulieris fiftit: vermes ⁊ lumbꝛicos invifceribus necat; 
abo:fum facitzpecrzs c pulmone purgat: valet diſſinterie 
er pblegmate. ¶ 2c fcrapino, 

«[ Scptabinía ideft ferapinn melius alb& cum ruboꝛe acus 
tum:calídá c ſiccum ín tertio gradu: ventofitatem diſſoluit 
Oc ftomacbo ⁊ oe vifceribug: vꝛinã et méftrua pꝛouocat: cis 
trinam aquá er hydropicis purgatzlapídé renus ⁊ vefice rũ 
pit:cholericis valet mixtũ collprüs oculo:ti vt catbaractis: 
fternutatío facta valet epilepticis:ſuꝑ moꝛſum fcozpióts po 
fitum valet:lumbꝛicos ⁊ aſcarides necat:odoꝛatũ doloꝛem 
capitis ſedat. ¶ De oppoponaco. 

¶ ener ideft oppoponacũ melius in albus coloꝛẽ trabés 
€t qo eft amari ocficcat vulnera ftomacbi: 2 iaozcínatione: 
valet eulneribus oculoꝛum. ¶ De aſa fetida. 

¶ Talchaniti ideft afa melioꝛ dara ⁊citrina:odoꝛifera: calis 
da deſiccatiua. Ideo diſſoluit ventoſitatẽ ſtomachi et vi 
ſcerum valet colice paffionizmundatftomacbü:epar mũdat 
⁊ ſplenẽ: et vꝛinam pꝛouocat ⁊ menſtrua: moꝛtuũ fetum ct 
ſimilia extrahit:valet antique tuſſi ⁊ viſcoſis humoꝛibus. 

De amoniaco. J 
¶ T Glafacídeft amoníacá melius cft album et odoꝛiferũ ca 
lídum et ficcus: diſſoluit duriciẽ ſplenis catbaplafimati.s.j. 
bibita cum ſyꝛupo acctofo diſſoluit faropbulas t lumb:ícos 
⁊ aſcarides necat: vꝛinam ⁊ menftrua ,paocat: bumíditate 
co:píe trabít ad erteríoza.s.).bibita cii melle valet epilepſie. 
bumiídítati in pecto:e: arofficí? palpebꝛarum diſſoluit. Et 
mixtum cum oleo valet omníbus duritijs orffoluedis ⁊ glã 
dulas ín ſummitate capitis natas diſſoluit. 
¶ TDe bdellio. 

¶ MOduchal ideſt bdelliũ calidum ⁊ ſiccum melius babens 
atíquantulii odoꝛis mollitiuũ ⁊ diſſolutiuũ valet apoftema 
tibus ín collo ⁊ fcropbulís.&í coficíaf eum ſaliua ietuni bo 
minieventofitatevifcerü diſſoluit.valet doloꝛi diaphꝛagma 
tis valet rupture muſculoꝝ inunctum lapidẽ renum ⁊veſice 
frãgit valet emoꝛroydis bibitũ. Similiter inde vnguẽto fas 
cto cum oleo lini ſeminis valet emoꝛroydis dyfterísatü fi» 
militer valet. ¶ De cufo:bio. 

¶ Eufoꝛbium melius eft recens ⁊ clarum:citrinũ:acutum 
babens odoꝛẽ ⁊ ſapoꝛem acutũ ⁊ incenſiuũ:calidum ⁊ ſiccũ 
in tertio gradu:multũ eft acutum ⁊ comeftü t bibitum eua. 
cuar oe vétre aquam bydropíco:i: valet fcíatícís fi mifceat 
cum ſpeciebus: mo:fibus reptiliũ inunctum valet, Simili⸗ 
ter moꝛſibus ſcoꝛpionis ⁊ canis rabidi. 

¶ TDe ſtoꝛace. 
¶Tstoꝛax eft vno modo ſigia calida et maturatiua tuſſi⸗ 
bs ⁊ thoꝛacis frigiditati ⁊vocis raucitati fi bibatur aut d'y 
ſterizetur in vuluã valet ſtrangurie vulue et eus ourícict. 
Adeoq; calefactiua ⁊ mollificatiua: ideo poſtulat vt pꝛoſit 
frigiditati grofücicics mfirmítannbus. 
QT 3c ftozacc liquida. 
&[ Ralme afecitla ideft ſtorax lida : mollit calefacit ⁊ ma» 
turat. Ideo valet tuffientíb? cozísis ⁊ raucítatibus pecto» 
ris ex bumíditate bibitũ valet. Maſticatũ meftrua puocat. 
¶ De gabbano. 


¶ Beſſauluchena ideſt galbanũ melius clarum ⁊ mundũ 
fine fuftibus coloꝛem babens albũ ⁊ melius coagulatum c 
odo:íferá.c cíttribue modís; vnũ qð colligit ín pꝛato:aliud 
iuxta littus maris:aliud in mõtibus:tamen omnia calida cc 
ficca funtmollificant ⁊ diſſoluunt. 
¶ c summa iuniperi. 
¶ Bathagün fit oc gũma iuniperi melius odoꝛiferũ tama 
rum calidus 4 ficcum in quarto gradu: attenuatiuũ carnem 
mo:xtuá confümit: ventrem bydropíci vnctũ ec aqua conſu⸗ 
mit ⁊ ocficcat:c cadauera motuoꝛũ pꝛobibet marcefcerc te 
pido ín aure inſtillato vermes necat, IBafcali facro mẽſtrua 
p:ouocatzfctum mostuum erpellít z virga bomínis muncta 
erigere p:obibetzvalet fcabici ⁊ moꝛſibus ferpentü. Inun 
ctum cum pauco fale valet contra lentigines: et pediculcs 
Poꝛe inuncto necat, ¶ De gũma rute. 
Samacafidcb idcft gũma rute: melio dara ⁊ trabẽs in. 
rubcdiné aiquandovenit cx perfida acuta nimis ct acris:et 
fubtilís:; valet aroffc ventofiran ín ſtomacho c m vifcerib? 
attenuat et oífiolutt groſſum pblegma:oígeftione coꝛrobo⸗ 
rat; ſimilis eft afeín fuis actionibus oíffert ín odoꝛe. 
Q0 «[»esummaferule, 
¶ Alchumearideſt rapfia güma ferulecalida t bumída in⸗ 
fipida:bibuta cum aqua tepida vcl acctofo ſyꝛupo vomitus 
piouocatzaut cũ hydromelle fi mifceatur aum parum caftaz 
ncole multum faarvomitum. 
¶ Dc gumma malue, 
«[ Samacbalcberin ideſt gũma malue maioꝛis frigida 7 fic 
£a valct tuflibus calidis: ſitim compefcit; ventres ftringít ex 
cholera rubea, De gentiana, 
¶ MBentiana melio: citrinat oura cum pauco ruboꝛe calida 
⁊ amara c ſubtilis. Ideo aperit oppilationé fplenis er epa» 
tio;valet mo:fibus venenotis:tuperpofita liberat, 
¶ 9»ctapfia, 
¶ TSitaregũ ideft rapfia melio: que venit ep india calida c 
ficca in quarto graduzacuta valet mo:pbee cum aceto fum 
pta bibíta cum medicinis valet oolozi ncruo;ü. 
«[ De polípodio. 
¶ Beſoaigum ideſt poupodiũ melius groſſum:cum fran? 
gitur inuenitur interius viride:calidum:⁊ ponticum cho.ni. 
purgat finc moleftía, 
(Pc virga paftozis. 
¶ Aſſaragi ideft virga paftozs:frigida t humida € corftri 
ctiua valet ſluxui ſanguinis er quocũq; loco: vétr€ (tringit, 
i^c piretro, 
¶ Sircberarcba alo archacũdes ideft píretrus melius albü 
4 ponderofum calidü ín quarto gradu; cumvírtute attrapit 
humiditatẽ oc interio:ibus mébizie:gargarisatum caput oc 
polegmate purgat:pblegma ab o2e7 gutture purgat puli:e 
risatum Teum aceto mirtü fuper oentem pofirü dolo:ẽ rol 
lítzoleum eg eo factü ⁊ ccipus inunctum valet febzib? cũ ri 
goꝛe:ſciaticis epitbímatum valet. 
¶ De reubarbaro. 
¶ Reuedſeni ideft reubarbarũ:melius citrinũ mixtũ ali 
quantulũ ngredinis ⁊ ſolditatis:nondũ marcidũ:calidum 


| y (st. valet ftomacbo ⁊ epatifrígido t confo:tat bi 





«T ca 
¶ TAſſaron ideft affayum melio: radir et fiti 
* celli boni 


Paactice. 


boni odoꝛis:linguã rodens:calidũ⁊ ſiccũ in ſecũdo gra 
—— fubrilitaté € acuitatẽ:vnde oppilationẽ epatis c 
fplcníg apent c apoſtema frigidi fact us eis diſſoluit:men 
gocat t vulnera müdificat, Diaſcoꝛi.dicit puluen» 
satum. s.£.c cũ hpdromet.ſumptũ pblegma c cholerã nig. 
ppurgat:⁊ ſciaticis.ʒ.ſ.ſumpta cum vino groffos pumo:cs 
attenuat c vꝛinã prouocat.tría exagia in.xij.libꝛis mufti po 
fita per ouos mẽſes valet hydropicis ⁊ doloꝛi cpatis . 
| Ae valenana. 
¶TFu.i.valeriana: melio: rubea ⁊ tenuis ⁊ quevenít oc ar 
menia⁊ eft diuerſa in fia cõplexione:ſapoꝛ amarus ⁊ aliqua 
tulum calið.⁊ ſic.habet in fezoppilatíonem cpatisc fplenis 
aperit; esin ⁊ menſtrua pꝛouocat:piſtata c5 aquat melle 
ſciaticis catbaplafinata valct, 
(2c turdith. EM 
Turbítb melius cauti ⁊ folidá aliquantuli in capite gũ 
mofum:calidüc ficcum in tertio gradu:pplegina purgat ct 
vifcofos humoꝛes ⁊ rp 
pi ea. 2 F 
¶ ardafiá.i fpica calida c ficca valet bolozi neruoꝛũ in vi» 
no cocta « licinio íntincto naribuſq; immifio valet fetozí na 
rium;valet ftrangurie zvcfice doloꝛi. 
¶ De xilobalſamo. 
¶TLaude albeſale.i.xilobalſamũ melius bꝛunũ ⁊ boni odo 
ris calidũ ⁊ ſiccuʒ in tertio gradu calefacit ⁊ attenuat:valet 
frigiditati ſtomachi ceparis c viſceruʒ: mulieres ſteriles fi 
ſuffumigentur ex eo pariunt ⁊ cõcipiunt. 
Begalanga. 
¶ Welengen.i. galanga calida c ficca diſſoluit ventrẽ:cale⸗ 
facit frigidas cõplexꝛones vꝛinã ſtringit que fit ex frigidita⸗ 
te renum ⁊ vefice.valct coitui. 
De ligno ebeno. 
¶ Wbe.i. lignum ebeni: melius nigrũ babens quafi venas 
vt coꝛnu intermírztas:[uper ignẽ pofitum nó multus exuſtũ 
bonũ facit odoꝛẽ calidũ « ſtricauũ ai mo:fione multũ moꝛ⸗ 
dicat:fricatũ cũ aqua fuper cutẽ: 7 oculis inſtillatũ valet ca 
taractís:vifurn acuirzalba oculo: mundatzoluruma vulne 
ra fanat:vftionibus ignís puluerizatũ c ſuperpoñtũ fanat, 
"jtem cum aqua mente fricati; ín oculis inſtillatũ oculos 
Confostat;bibitum frangit lapídem in renibus ⁊ vefica. 
¶ Depipere longo. 
«[ 3oarfuíc.i.piperlósü caudá c ſiccũ in tertio gradu:me 
lius groffum: puluerisatum c fuper epar hircinũ afperfus 
« affatutn € gutta er eo fluente in oculis miffa valet ei quí 
ab occafu folis non videt:groſſos humoꝛes ⁊ pblegmaticos 
fubtilíat:erigit virgam. 
¶ De cinamomo. 


¶ Darſen.i.cinamomũ alithinũ calidi ſiccũ calefactiuum 


epar ⁊ ſtomachũ coꝛroboꝛat: cuʒ ſucco hedere valet ſcabiei 
cũ aceto inunctum. 
cinamomo gariofilato. : 

«C£ alfatalacparoufal.í.cínamomt garíofilará fie eft ín vir 
tutcalitbíno : fed maioꝛis vᷣtutis ⁊ magie ftomacpü ⁊ epar 
frigidum confo:tat. 

¶ c (3ndalo albo. 
¶ Satbalababíar.i.fandaii albü frigi. t fic.in terrio gradu 
valet doloꝛi capítis er caloꝛe fi epithimetur ex co: epar et 
ftomacbum confoꝛtat:calidũ ⁊cataplaſmatũ vel bibitũ aut 
comeftus valet:epitbánatü calido apoftemativalet in initio 
qꝛ ꝓbibet materiã abundare vel aliunde oecurréte maxime 
€patis c ſtomachi. 

¶ De fandalo rubeo. 
¶ Sandalamar.i ,fandalü rubei frigidum ⁊ ſiccum valct 
vbi album, ¶ De garíofilis. 
¶ Warũfar.i.gariofilus calidus ⁊ ſiccus in ſcõo gradu: cõ 
foctat ſtomachũ frigidũ: € coxt pꝛincipalia mẽbꝛa:valet me 
lãcholicis:ſpiritũ bois cõfoꝛtat ⁊facit alacrẽ. ¶ Decoſto. 
¶ £oftü bs amaritudinẽ ⁊ hoꝛribilitatẽ cali.⁊ ſiccũ ín ter» 
tio gradu:coctũ ín oleo cõmuni coꝛpus inunctũ valet rigoꝛi 
febriũ ante acceffioné: groſſos humoꝛes ab interioꝛibus ad 
exterioꝛa ertrabit mẽbꝛa:calefacit vꝛinã 7 menſtrua pꝛouo⸗ 
cat valet doloꝛi muſculoꝛũ: lumbꝛicos necat:habet in fe ali 


Fo.lxxiij. 
uantulum humidi tatis inflatíuc vnde valet coitui; vultus 
—28 ex cocum melle lentiginẽ tollit: ventrem ocficcat 
mo:fibus ceptiluum membza pzinapalia contoꝛtat. 
Kc centaurea. : 
¶ £antoxius.t.cetcaurea cali. fic valetoppilanóíepanst 
fplcnis ⁊ ſciaticis neruos mundat. 
De coꝛtice thuris. 
¶ han ſichalcunda.i.coꝛtex thuris calídus ficus inun 
eus multũ — ——— 4 fupervulnera non fao 
nientía afperfus cíto ſanat t recentia glůtinat. 
"e Go — — m 
tipba.i. tamarifcus ocficcarz ſtringit: infantes haben 
tes vanolas fuffumigatos liberat. " 
¶ De virtunbus radicum arbo: ve; berba» 


rum. vj. 
¶De radicibus aptj. 
t ster radicis apij calicus ⁊ ſiccus eft ín ſecundo 
gradu: calefaat attenuat oppilationé aperit vzi 


nam 2 * 
(Le co:tice radids feniculi, 
¶ &ofto:arcbala c aſienigi.i.coꝛtex radicis feniculi calidus 
4 ſiccus in ſecũdo gradu: vícinar in virtute apiozíed apt) vir 
tus foꝛtioꝛ eſt. QLXDcco:tice radicis cap paris. 
¶ sto: althala alchaphit.i.coꝛtex radicis capparis cali» 
dus € ficcus:bs põticitatẽ ⁊acuitatẽ:vñ incidirz mũdat ſoli 
dat ⁊ ſtringit cũ põticitate:vñ aperit oppilationẽ epatis bi⸗ 
bitũ cũ ſirupo acctofo:coctü cũ vino doloꝛem mitigat epithi 
mat? fup pulmoné.s.j.bibita ci firupo acetoſo incidit groſ⸗ 
fos humoꝛes:mũdat vẽtrẽ oedudt:z méftrua piocat.s»cia 
tícis cataplafmatus remediũ:eſt sargarisat?bumozes pala 
lati: £ caput purgat.pulueri;atus ⁊ vulnerib?impofitus o€ 
ficcat:cü aceto coctus$ ⁊ ozc retentus doloꝛẽ dẽtiũ fedar. 
«Lic co:xtice maligranati. 

¶ oſtioꝛ.i.althaulã.i.coꝛtex radicis maligranati frigidus 
zficcus: vermcs t afcarides necat. 

¶TDe coꝛtice radis enule. 
¶ TOſcolaſara.i.radix enule calída ⁊ ficca b5 aliquantulum 
bumíditans vi valet coitui: sroflos attenuat bhumores oc 
pecto:e ⁊ oc pulmone: piſtatus ⁊ cũ oleo coctus valer ſciati 
cie t neruis dolentibus ey frigiditate:valet groſſe vétofita» 
ti in fromacbo: puriticat cta pblegmare, 

€ 3c radice fquináti. 
(Cela anattir. b radir ſqnanti cali.7 fic. diſſolutiua valet 
apoftemati epatis ⁊ ftomacbi : ídeo odozifera ⁊ iubrilis cft 
bibira.5.).ci tantüdé piperis nigri valet hydropics vel fin 
€opi ex pblegmarc;aposíma e? valet apottemati vuluc fcf? 
fione in ea facra, radicc meu. 
¶ lithij.i.radix meu cali. ⁊ ſic. valet ftrangurie vꝛine bibi 
tum:aut ſiꝑ pectinẽ cataplaſmatũ. ¶ De radice yꝛeos. 
¶ Riſe.i.radix vꝛeos calið. c ſic.in pꝛimo gradu:babet in 
Tec virtute multũ lubtilẽ:purgat pectus c pulmonẽ oe groſ⸗ 
fis humoꝛibus:vꝛinã⁊ menftrua pꝛouocat:apoſtemata vul 
uc oiffoluir valet doloꝛi neruoꝝ 4 ferpétü mo;fibus cpitbi 
mata:aut cü hydromelle bibita. 

«Dc radice li. 
«C fala apfutca radit lilij tẽperata isi caliditate frigidíta 
tc hz in fe põticitatẽ ⁊ bumiditaté: valet afperírati gutturis 
⁊ pectoꝛis  pulmonís:fitim aliquantulũ extinguit Diaſco 
rides dixit:ſuccus eius oculis miſſus valet vngulis ⁊ doloꝛi 
ne ruoꝝ⁊ tumoꝛi oculoꝝ. ¶ De radice acoꝛi. 
¶ Esodraſmi.i.radix acoꝛi: cali. fic. in ſcðo gradu bs ín fe 
acuit atẽ c ſubtilitatẽ fimilis eft afísro ín tute: oppilatione 
cpatis t fplenís — —— ventris diſſoluit c viſce 
rum: vina pꝛouocat piſtatus ⁊ fucus ei? expꝛeſſus in oculis 
miſſus vnde viſum er bumiditate minutũ acuit multum. 

¶ De diptamo. 
¶ 3fiafabeo alafar.Left digiti citrini quos nos diptamum 
vocamꝰ:valet 5 venenũ ⁊ aboꝛtiuũ facit. CDe ariſtologia. 
¶ Saronud.i.ariſtologia eft duobꝰmodis: lõga ⁊ rotüda.ro 
tũda magis odoꝛitera ⁊ plus tenuis bs amaritudinẽ acuta 
eſt ⁊ tenuis € magis lõga:ſed ambevalẽt potiom moꝛtifere 
⁊ reptiliũ moꝛſui:oppilationẽ aperiunt ⁊ diſſoluunt ventoũ 
R 


Liber fecundus. 


tatem fpinam ſilires aut cãnam infixã (n coꝛpoꝛibus extra⸗ 
member m vulnera mundát: valét fpafmo neruozum cu; 
aqua repida, S2clongaaníftología, ——— 
¶ Z.onga magís calida afcarides ⁊ vermes ocdidítvzinam 
4 méftrua puocat;bo:füs fadit:c fera moꝛtuũ expellit:groſ 
fiticm vuiuc diſſoluit:⁊ c oleo vucto coꝛpoꝛe pediculos nc 
cat: puluerisata ⁊ vulneribus a ſperſa oínturna vulnera fg 
narcum melle . D5De curcuma. 
¶ urcuma cft quafi celidonia calida ⁊ ficca in ſecũdo gra 
du; vulnera exiccat:ſuccus eius ín oculis miſſus 2fo;tatz 00 
lo:em oentium ex frigiditate ſuperpoſita valet, ! 
De radice celidonie, 
¶ Emaymá.i radi celídonie cali.⁊ ficiín fcóo gradu ouo 
bus modis cft: vna qͥvenit oc fene citrinat ſubtiũs eft;b eft 
melioꝛ:alia d venit er coꝛaſen:⁊ eft liuidi colozis peto: pꝛio⸗ 
re:ambe fant calide« ficce: virtus earũ magis valetín mum 
dificandis oculis d» ín purgandis venís:cü aceto mixta va» 
let lentiginbus. ic ſquilla. 
¶ arnara alphar.i.ſquilla calida ⁊ ficca in ſecũdo gradu 
babet ín fe ſubtilitate multi mũdificat nó ſumit nifi cocta 
vel affata:q: bs in ſe moꝛdicationẽ 4 acuítaté vnde purgat 
08 ftornacpi ⁊ molefta eft: affata ⁊ cũ melle mixta ⁊ bibita 
valet auditui « tuſſi oc groflo pplegmate.Antique tuſſi va 
let pumiditaté pectoꝛis € pulmonis müdat: cpitbímata va 
let fciffure ped oe frigido.vaiet bydropícis yctericis c oo 
lo:ztrenum. De aceto quilliticõ. 
«T Scetum ſquilliticũ valet multis loas; vifum acuit cocti 
cũ aceto valet moꝛſui tyue:de aceto factus fprupus purgat 
vifcofum pblegmamirtü ín potíone purgat pblegmazopos 
tet cauere diſſintericis: q: excoꝛiat inteſtina. 


De narciſſo. 
¶ Baſalſabamiges.i.narciſſus habet ín fc vires attrahẽdi 
mollitie in apoſtematibus ⁊ pus rollt, De cepa. 


¶ TAmiſal a. cepe calidũ ⁊ ſiccũ tn fine tertij gradus babet 
in fc aliquid humiditatis:vnde auget coitũ ⁊ ſperma:piſta 
tum ⁊ cũ melle poſitũ fup lentigines mundat: 7 caput ablu 
tum iuuat: c moꝛſui ſerpẽtis valet:ſuccus eius in oculis mif 
ſus lachꝛpmas ſiccat. De radice poꝛri. 
€T Afalacharaſa.i.radix poꝛri:cali.⁊ ficca babet aliquid bu 
midítatisvh fperma augct ⁊ coitü : fumigiũ factü ex ea mẽ 
ftrua educit:piſtata cũ melle z ouobus exagijs bibítis inci» 
dít pblegma oe pectoze 7 pulmonc:píftata c ci acero confe 
cta c fup (cíá pofita valet . mozfuí ſcoꝛpionũ valet:⁊ ad 002 
lozem neruoꝛũ valet: c doloꝛẽ tollit piſtata ⁊ fuperpofita, 
De radice belleboii, 
¶ Wleũdẽ.i.helleboꝛuʒ tirſim.i.radix eius cali.⁊ fic.ín quar 
to gradu babet acuitatẽ:mũdificat lẽtigines t impetigines 
groſſas:vꝛinã c mẽſtrua pꝛouocat bibitũ: parũ võmitũ pꝛo 
uocat:⁊ eft peſtiferũ nífi cũ cautela ⁊ ratione ſumatur. 
De allio. Jj 
¶ Zbeame.i.allius calidũ ⁊ fica ín quarto gradu:mẽſtrua 
p:ouocat : piſtatũ t cii aceto confectum valet locis:quibus 
pblegma cogerit᷑ Loci alopitie fricatũ iuuat ci melle piſtatũ 
in cauerna dentiũ miſſum pzodeft doloꝛẽ fedar: filuatíca foz 
tío:a funt ín actioníbus fuis. De herba tauri. 
¶ Alchimiata.i.herba tauri cali.⁊ ſic.in tertio gradu: piſta⸗ 
ta t parũ bibita cum vino omní veneno valet⁊ moꝛſibus rc 
ptilium.Diaſco.dicit naſcale factũ ⁊ in vulua miſſum aboꝛ⸗ 
fum facit:nõ cócipíentibus facit concipere. 


De bermodactylis. 
¶ Sanugc.ibermodactyuie:albusc niger:ſʒ melio: cft al 
bus calídus ficus: valer oolozí neruoꝛũ « arteticis ⁊ ſcia⸗ 
ticis bibita.s.j. vel eragíus. f. cũ succa.füperpofitus fupzadi 
ctis lode valet:rubeus inutilis cft ⁊ co:pus diſſoluit. 


De agarico. 
¶ Agaricũ melius albũ:⁊ qꝛ cito diſſoluit:cõpoſituʒ eft de 
ſudſtãtia terrea ⁊ ſubtili:⁊ babet ín fe dulcoꝛẽ t amaritudi⸗ 
n& t ideo müdificat epar ⁊ ſplenem « viſcera:⁊ babet ín fe 
virtute laratiuá: ende purgat cbolerà aduftà ⁊ cboler& níg. 
t pbleama. valet rígozi febꝛiũ ⁊ epilepticis:mo:fib? fcozpio 
n1.5.j.ft bibatur cü víno t cataplafmetur faper toricum vbi 
cung fuerit ficcat c interioza müdificat; vaná pꝛouocat.Si 


bíba£ cá firupo acetofo valet ſtrangurie.j.exagium cũ ruta 
bibitum valet cótra venenũ. Dẽ pellebozo nigro. 
abach helleboꝛus:eſt duobꝰ modis; nigert albug 
piger purgatcpolerá: albus pblegma t humidiatẽ: ambg 
funt calidat ficca ín rertio graduztostiter laxatiui peftíferi ⁊ 
periculofi:f$ opozter fumi cá cautela:q; fepe facit fpa(mida 
gibus piftatus cũ aceto potitus d — ⁊ e 
ines vultus pꝛuriginem ⁊ moꝛpheã purgat:ſuper caue 
- oentium míflus cos cadere facit, De paſtinaca. 
€ 3lgeo rabiri.i.paſtinace oc india:ambe calide pumidez 
ideo valet coitui ; ventofitatí ſtomachi ⁊ viſcerũ principalis 
ter "c frigiditate « moꝛũbus Ico;piontt, 
c fatur 
¶ Wornubet.i.ſ — — ficca diſſoluit groſſam vẽto⸗ 
fitaté digeſtiuã coꝛroboꝛat. De radice canne, 
«| Àfíala alcpafab.t.radix canne; paber in fe vim attrahen⸗ 
dipiftata ⁊ ee alices ⁊ truncos excuꝛit:piſtata cus 
acetovalet oolosi neruozti:piftata cfi lupinis valet lentigini 
faciei, De radice ſerpentarie. 
¶ Aſalauphur.i.radix ſerpẽtaric cali.⁊ fic.ín fine tertij gra 
dus:mũdiicat ⁊ incidit groſſos hũoꝛes pectoꝛis ⁊ pulmo⸗ 
nis ſtomachi c viicerum: eft aũt alia clarioꝛ (5 maío: pluris 
acuminis t acuta:habet aliquantulũ amaritudinis ⁊ ponti 
citatis: idco mũdat ⁊ aperit oppilationẽ viſcerũ: inadit pu 
moꝛes groſſos ⁊ viſcoſos: valet cancroſis vulneribus ⁊ moꝛ 
phee fi fit cii aceto pofita. De radice affodilloꝛũ. 
¶ Alacoꝛſe.i.radix affodilli cali. fic.vfta magis deſiccat ⁊ 
caicfacit ſimilis ſerpẽtarie in omnibus actionbus:maxime 
valet alopitie ſuperpoſita: trita ⁊ cũ aqua bibita tepida: vꝛi 
nã ⁊ menſtrua pꝛouocat:valet hypocundrijs tuſſibus:⁊ ins 
guini crepato valet. ic radice plãtaginis. 
&[ Sala (ouacpamc.f, radir plantaginis frigi. € fic. ftrin» 
git fanguíné:mafticarat gargarisaravalet ſquinãtie crcalo 
re:píftata t bibita cus firupo acctoio aperit oppila, renti ⁊ 
i9. De radice fpíne albe, 
Aſſala abollacha.i.radix ſpinẽ albe fridi.⁊ ſic.conſtrictiua 
lienterie valet ⁊ diſſinterie lapides frangit i vefica, 
De radice pconíc. 
¶ Aſſala alphiema.i.radix peonie calída in pꝛimo gradu ín 
terius deſiccat⁊ attenuat c mũdat:cũ melle bibíta mẽſtrua 
pꝛouocat:oppilationẽ epatis c ſplenis aperit et renũ:cuʒ vi 
no decocta pbibet bumo:ce fluere ín ftomacbo c viſteribꝰ: 
bibita vel collo fufpenfa valet epileptíds. — De cipero. 
¶ Aſſala lcodó.i.radír cíperi cali. 7 fic.  ocficcat fine moꝛdi 
catióe:antíd vulnera fanatz valeteulnerib?028« gingiuaꝝ: 
q: conftríngit : bonti odo: facit: b5 infe vires incifiuas zvit 
lapidẽ frangit:⁊ vꝛinã puocat, De co:mce moꝛi celfi, 
€ Laſtioꝛ aſſalatuca.i.coꝛtex radicis celfi cft diſſolutiua c 
amara:ideo valet lumbꝛicis:⁊ afcanidibus, 2.j.bibita deco 
coctionis eius fit contra venenum. 
De radice amygdali amarí. 
¶ Aſſala alcbufam.i.radir amygdalí aman cii aceto cocta ⁊ 
oleo trita⁊ frontibus illintavalet doloꝛi capitis er frgídita. 
tc. ¶ De mineris otuerfe fumunf medicine. 
¶ Alie lutũ:alie petra: alie fal : alíe coꝛpa.ex luto furit ojuer 
fo modo naturá enim vniuſcuiuſq; oicemus. S dene 
virtutibus terrarũ ⁊ lutoꝝ. SLap.rlvij. 
€ bolo armeno. 
Tenariliũ.i. bolus armenicus:mclío: rubeus fs 
m milis colozís rofe purus finc arena vel alid ins 
4 ^ fectióeiter dẽtes miffue tenet vrccla fngio. c 
No fic. c ocficatiuus valet héteriec diſſinterie. valet 
D Can. c (anguiné fpuétibus ⁊ cancrofis vulneribus in 
oꝛe calidis apoftematib? valet fuperpofitus: pbibet deſcẽ 
dere a capite humoꝛes ad ſtomachũ vulnera pectozís ⁊ pul 
monis ficcat;bibítus cũ aqua frígida valet in tpe peftíletie 
cũ catia mtrtus ers e offibus cataplafmatus valet, 


€ bolo. 

¶ TAtta cobzofi.í. bolus:melio: odozíferus pofitus ad lin⸗ 
guã applícat:eft frigidus ⁊ oeficcatiuus 7 cóftríctiuue tem 
perate: valet (puentibue ſanguinẽ ⁊ fluxui fanguinis mulie 
rie: valet oíffinterie bibitue vel dyfterisatug:5 ps? purge£ 






Paactice. 


- ef 
vulnera — ^ 
€ Qacraá finopida frígi.  fic.valet calidis apoffemati ⸗ 
busbibíralumbz;cos necat. WOcematbiítc. 
«[ ecdítina.i.ematbites melío: lẽtiginoſus fri. fic.cóftri 
cnuusc ocficcariuue, valet uxui fanguinis oc quocũq; los 
co:valct groflitiei palpcbzaz ; puluerisat? lauatufqs in ocu 
lís miffus apoſtematibus oculoꝛum valet, De gipſo. 
¶ Mebs.i.gipſuʒ »ftrictiuae »folidatíud: valet nutui fan 
guinis de arteria fi mifcea£ ci albugine out t pił lepoꝛum: 
aduſtũ magis valet « plus deſiccat. De ceruſa. 
€ Sifecarulfi.i. cerufa melio: alba põderoſa frigi.⁊ fic. ct 
deſficcatiua vulnerü: apoftema calidüi ex ea inunctũ doloꝛẽ 
fedat, De cbimolea, ' 
¶ Themalchimolta.i.chimolea rerra eftvbé aqua iacetzme 
lio; mollis c clara frigi.« fic. ocficcat.valetcalido apoftema. 
ti mirta cum aceto, , WDcan : 
¶ Zenaafome.í. argilla frigi. 7 fic, cõfecta cũ aceto 7 fronti 
flunita uxũ — ftringíit;ofía rupta ſanat. 


yſteribꝰ.ʒ.ſ. bibita cũ vino vel aqua valet có 
—* ucco ſtringni aut DEO TUR QAO 


¶ Anroꝛa.i.calx nó extincta multü vꝛit ⁊ cõſumit carnem:lo 
ta cii aqua vulnera ocficcat: valet vſtionibus ignis. 
«[ 2c fpodio. 

¶ Alithabaſir.i. fpodíü: licet nó fitterra: tñ ínter illas po» 
nim? q: cinis fitzz omné matería dimiſit:melius alba? fran. 
gibile leue frigidũ ⁊ ficti. valet acutis febꝛibus bibira cum 
ʒucca.⁊ aqua frigida fitim crtinguit ⁊ vẽtrẽ ſtringit er cho⸗ 
lera magime fi biba£ cü fucco maligra.cũ rofis piftatum va 
let vulneribus o:$ t gíngiuarü, 

fapone. 
Q[ Sabo.i.fapo:ideo in B capítulo ponimꝰ:q; ſit bc calce ⁊ 
cinereyseng z vulnera munditicang, : 


«c virtutibus lapidũ. 
De marcbafita, 
Archaſita.i.calcitbeos fimilis ematbiti : bs ín ſe 
fulpbur: ídeo magis eft calefactiuũ ⁊ deſiccatiuũ 
valetad fluxus ſanguinis: c apoftema diſſoluit. 
Gitroperat buíc petra molẽdini.i.achigeraat⸗ 
zEPA rba, collp:ium fi ex ca fitfoluít sroffam lippitue 
dinem oculoꝛum. De petra lactea. 
W[ TAlchagemoꝛoff albex.i.petra lactea:qꝛ cũ fricatur quafi 
lac emanaf: virtus eius eft vt emathitis fed debilioꝛ. 
De petra ſerpẽtina 
¶ TAlchageral chapa.i.petra ſerpẽtina:⁊ eft tribus modis: 
vna quafi nigra:alia quafiviridisc coloꝛe cinericio:alia qua 
fi viridis immixta lineis albis.vſta valet letbargicio: cum 
aposimate [parag: bibita lapid£ frágit renü € vefice , valet 
mo;fibus bydríc fuperpofita. ie petra lazuli. 
¶ Talchaiellaxa anaro.i.petra lasuli coL. nigrá purgat: va 
let melancbolicis. c petra iudaica. 
«[ Alcoacer leuidi.i.petra iudaica:⁊ eft ouob? modis: ena 
rorunda:alia plana:ſed longa plana mclío:. valet ſtrangu⸗ 
nc vꝛine. lapide frãgit ín vefica,s.f.bibira cũ víno téperata, 
De lapide fpongic. 
¶ Talchacer fange.í.lapis ſpongie hzʒ vim frangendí lapide 
renum c veficc. Demagnete. 
¶ Magnes lapis eft ſimilis ematbiti: quidã dicũt fi teneat 
in manu mitigat doloꝛẽ arteticũ manuũ ⁊ pedũ:valet ſpaſ⸗ 
mo. De pumice. 
¶ Alchate alchaſitioꝛ.i.pumex vfi charte frícanf;babetficci 
tatẽ c ſubtilitatẽ vnde oétee mundat ⁊ albiñcat: fup pilos 
radit vbicunq; fuerit pulueriʒatus: ⁊ fup vulnus — 
carnẽ rodit ⁊ ſuper chartas litteras tollit. 
De agathe. 
€ Alchaterabal gethes.i. agatbes eft niger e odoꝛat᷑ redo 
let et cera: virtus ente. nimis ficca: ideo vulnus ꝓfundũ ci 
fuerit recẽs folidat: ſuffumigumex eo iuuat epilepticos. va 
let (trágurie mulierum:fumigium er eo factá fugat reptilia 
domus:mixtaq; emplaftríe valet artetícis. 
De iius 
¶ Alchacer arabegidi i my:rba magne vírtutis cft mũdiũ 





S'o.Itrittj, 

tatiua:⁊ inde deſiccat bentes a putredine, 
¶ Alamabo — epus marinus; co:ter eius de genẽ 
rc oftrarü: nimis ocficcat t mundificat dcẽtes a putredine, 

" De ne — — 
¶ Althimech.i.antimoniũ melꝰcũ frãgit᷑ lucet:⁊ plũbei 
€oloxís ⁊ cõſtrictiuũ.valet caliditati ⁊ hũiditati oculoꝝ:pul⸗ 
uie cíus immiſſus putridis vulneribus valet.bibitus valet 
nuxui mulierũ:naribus immiſſus inẽ de cercb:o flue» 
tem ſtringit:⁊ in vulneribus miſſus ca ſanat: c fuperfluam 
carnem minuit. De catbimia. 
¶TBlumia alfida: td eft cathimia melio: tenuis coloꝛis li⸗ 
tpargin temperata íncaliditate 7 frigiditate ⁊ ficatatcín 
natura fui ocficcatiua cóftrictiua mundificanua: vfta vifus 
mũdiñicat ⁊ ocficcat finc moꝛſuravulnera oculoꝛũ:⁊ alia vul 
nera fanat. De tbutia. 
(CZbutía melio: alba que venit oc india:ſecũdo poft banc 
viridis.i.charamera frigi. c fic fine mo:fióe maxune lota dn 
collyꝛijs mixta oculos ficcat c danficat: pbibet acutã ma» 
teriá in oculis fluerc, SaL. dicit in lib, oc fimplici medicina 
magis cft ocficcatiua d? omes medicine intrãtes Lcolly:t)s 
oculorꝛum. Ac cathimia. 
¶ lumaʒzep.i.cathimia auri melio: tenuis t coloꝛis nitri 


. eft vrasurus fimilis eft cat himie argenti ín actionibus fius 


fcd magis ocficcat ⁊ darificat , vfta « lota vulnera oculozus 
fanátfincmoleftia, — — WDelitbargiro. 
¶ £^ardefasü.i . litbacirü melius frázibile clarum tépes 
ratü in frigiditate ⁊ calídítate c ocficcarióe: valet vulncnib? 
fcabict ⁊ calido apoftemati: mundificat ⁊ aliquantulũ ſtrin 
git:creat came nudas in vulneribus, 

De ferrugine, 
¶ Madabalgadidit.i.ferrugo melío: clara ⁊ tenuis multus 
ocficcat:infufa in aceto 7 bibita ci vino  aposimate vue fic 
ce:aut cü melle: valet ftomacboc fplenis ooloz: pus auríus 
ocficcat nafcali facto fluptt ſanguinis arctat panaricrjs un? 
pofiravalet. — De cancro marino. 
¶ ariabaturi.i.cancer marinus melio; bꝛance furcate fri» 
gidas c ſic.deſiccat humoꝛes oculoꝛũ t maculas mũdat: ví 
fum E ex eo factus oentes confo:xtat, 


terrea. 
¶ Xeſater.i. teſta terrea eft deñccatiuũ mũdiũatiuũ: marie 
lateres que in igne mittuntur:illa enim vulnera ſanant pul 
nerisata € mixta cũ aceto: € cozp? inũctũ fcabie aurant, 

¶ De (alibus: t coz virtutibus. Cap.xlix. 


¶ 3»e amelech. 
Oelech.i.ſal:omnis (al calidus eſt⁊ ſiccus ⁊ mit 
diñicatiuus:diuiduntur actiones coz Pm fu ma 
E BELA eT Smcledpindiid et ialindius cato: 
NA cledoíndi:i ai idio: 4 fic» 
JEU Go; ceteris. 
ce — ic fale naſtico. 
⁊ ſoluit cboleram nígram. * 

€ De fale quod comeditur. 

€ elechula.iſal quod máducatur melíus ⁊ melioꝛis fa 
po:te 7 ventris ſolutiuũ. De fale armoníaco, 
«C IBofciatir.ifal armoniacus eft ſubtilis calidus : valer ad 
cafum vulue infufflatum : ⁊ ad cancrum eíus, 


¶ TMitrin.i. S incidit ſubtilia 
ni t ſubtiliat bumo:es t ví 
fcofos. ie fale cocto. i — 
¶ Obelletali.i. ſalfactum qð fit oe vaſceolis marinis calidi 
tmundificatiuü babet vim vt ſal cõmune:ſed fortius in ace 
to mirtü valet: coꝛpus inũctũ a ſcabie mundat:pilos groſ⸗ 
ſos attenuat. 

De ſale nitro armeniaco. 
¶itrũ armenie foꝛtius ín virtute altero nauſeã ſtomachi 
compeſcit:piſtatũ cũ vino ⁊ bibitũ cũ melle ventrẽ ſoluit et 
ventoſitatẽ:valet febꝛibus cá rigoꝛe inũcto coꝛpoꝛe ante ac 
ceſſionẽ maxime aum aceto:valet moꝛphee: aum terebinthi 
na mixtũ apoſtema maturat. 

De ſpuma maris. 





Kqi 


Ziber fecundus 


¶ Ecbedelbata.f.(puma marína müdificatiua euln? ocu 

lo;utn müdat: víta ⁊ puluerisata dentes mundat ⁊ albifi2 

cate cfi aceto mirta alopitiá tollít:4 capillos crefcere facit. 
Doe vitriolo. — 


¶ Zelig.i. vitnolum fit multis:modis melius babilonicũ 
€oi9: quafi viridis:⁊ cti frangitur lucct vt auruʒ attenuat c 
vit. yDc terra francigena, 
«[ 3icoatar.i quafi terra francígena aſuri.i.de ſuria alcba 
5a temperatio: eft alebatar: vírtus c(us eft aduftína ⁊ atte; 
nuatiua plus vene Catrenuans c ardés ; calcpatar mul» 
tumjtringis c cnlow, maríme carne exiccat. 
ne. 
¶ Siceb.i.alumẽ melius albũ frigidũ « ſiccũ coftrictiuus 
x care mole ſolidat:ſanguinẽ ftringit: gingiuas coꝛrobo⸗ 
rat emirtentes fanguínem:oentes confirmat cozrobozat, 
¶ De virtutibus metallo:a, Taß.l. 
De cre vſto. 
; Alabas nicbome.f. ce arum oc vena melius rus 
fS, oca calidũ cóftríctíui : vulnera fanatin cozpozio 
m EI j'bus:lorum fanat ín pumídis coꝛporibus. 
d 6m ic fcozta eris, 
coe dT rboanebílancpas .i.fcoxia erís melio: nígra t 
rubea aliquantulii tenuís: magís attenuat adufta ; incidit 
⁊ mundar:oculos fanat c daríficat:groffiriem palpebzarus 
diſſoluit. De ſolidatura auri. 
¶ Aſſara aſſeem.i.ſolidatura auri: came ſuꝑſtuã comcdit 
fine punctione:calida eft ⁊ ficca ⁊ tenuis. 
De limatura auri. 
¶ Bniradaaſceb.i.limatura auri ↄfoꝛtat ⁊ ſpiritũ alacrẽ fa 
at; valet cardiacis mixta cum medicina. 
De lmaturaargenti. 
¶ TOꝛceda alfeſa.i.umatura argenti bibita c mediana va 
let emoꝛroidis. De ere viridi. 
€ Sma⸗aar.i.viride es calidũ comedit fupfiuá carnẽ ⁊ (nci 
dit mixtũ cum cera coleo mundat putredine vulncrü finc 
mo:ftone: t carne adducit. De (tanno. 
¶ TAlchalia.i.ſtanũ melius qð ftridet ínter octes:babet in 
fe vim aque aliquantulü:limatum « fricatü ſuper petra cus 
víno t oleo valet apoftematibus ín pectine t ano. 
3c plumbo, 
€ Ralal.t.plübá fimibter fricatü fuper petrã:⁊ cũ aqua va 
let vítíofis vulmenbus c maxime oculoꝛũ:humoꝛes cozum 
ocficcat:c carnem adducit, | 
,  iDcargento víuo, 
¶ TOſaac.i.argentũ viui mclius nous nondũ operati ca 
lidũ ⁊ humidũ in quarto gradu: fi eptingatur cum aceto c 
oleo fit vnguentũ ad ſcabiẽ⁊ necat pedículos marime mir 
tum cũ ariftolo.rotunda, : 
¶ De vitriolis ⁊ ſulphure. fLap.lj. 
erum "1969-1. vitri rrítum cus vino fo:ibibitum 
y» q apidem frangit in renibus ⁊veſica. 


* De ſulphure. 
Ei E Tebꝛa.i.ſulphur eft ouobus modis: citri⸗ 
igni c albũ:melius citrinũ calidũ ⁊ ſubtile: va» 
et ſcabioſis ⁊ excoꝛiate moꝛphee munctũ: vs 
let pulueriʒatum mo:fibus reprlium. 


Dae coꝛallo. 
¶ 353fed.i.cozallus:melio: rubeus⁊ tenuis frigidus ⁊ fic 
cus müdificatiuus ⁊ conftricnuus replet vulnera ⁊ fanat : 
lacb:pmas ſiccat:pãnũ oculozü rodít : valet fanguínco flu» 
es er omni —— ⁊ ſuperpoſitus vꝛinã pꝛouo 
as 2€ peria, 
¶ 7'ily. i. perla lucida melio: alba t rotunda ⁊ tenuis eft 
calida c ſicca:humiditatẽ oculoꝛũ ocficcat c mundificat:va 
let cardiace t pt 
, € 3fpalto. 

AI Sobitbacarfes:íd eft afpaltum calidum « ſiccũ carnem 
curatalscreat ⁊ adducit vulneribus. — Demuma. 

¶ Mumis valet ruptuns vbicunq; fuerint: concufíie offi» 
bus:opbibalmici er cafactum valet oolo:í capitis ex frígi 
ditate: valetfluruí ſanguinis. De petroleo. 
C Nabſtibiad.i.petroleũ albii calidũ ⁊ ficii: valet paralyti 









cis t doloꝛi neruorũ ex phlegmate:apopleticis valet bibitũ 
—— feto groflum ventofitaé volue oíffo - 
uit:fetũ moꝛtuũ c ſecũdinã educit f: retinetur: vermes ⁊ lũ 


bꝛicos necat:valet o:tboriíe et tuſſi ex phlegmate cũ aq ca, 


ic medicinis à fiũt oc aialibus ; ⁊ pꝛimo oc 
fanguínibus, Cõpitu.iij. 
Edicine que fitit ex aialibus ſunt diuerſe: alie 
fy erfupfiuitatib? : alie ex mẽbꝛis coz . que ſunt 
ex füperftuitatibus alíe ep pumiditatíb? ; alíe 
v! cr bumozibue : alic oc ftercozíbus : alicoc vꝛi 
| . na.Eoꝛũ que fant oc hũiditate funt vt lac fan» 

- guis. fue funt ex fuperfiuttatib? funt vr oua 
fudo: ſputa.Que fit oc humoꝛibꝰ eft vt ſanguis:incipiamꝰ 
igitur a fanguine, . 

Sanguis lepoꝛis. 
¶ Sanguis leporis valet diſinterie liẽterie fi mãducetur 
inunctus faciei lentiginẽ ⁊ impetiginẽ expellit. Sanguis le 
poꝛis in patella frixus valet toxicis poſitis ín ſagittis:valet 
diſſinterie longe: lienterie: bibitus cũ vino valet cõtra om̃e 
veneni. Sanguis ceruinus ídem facit. 
, SPcfanguine belue t muſtele. 
(CL Sanguís albumo:es,i , belue z muftele fuper feroppu 
las pofitus oíffoluit. 
¶ De fanguíne columbino, . 
¶ Dematamen.i. Anguis columbinus valet maculis fan» 
guinis oculoꝛũ: c nanbus inſtillatus flurü fanguinis a na⸗ 
ribus fiftit. ! 
¶ De fanguine vaccino, 

QL Dematritan.i.ſanguis vaccinug pofitue fuper vulnus 
manans fanguimetn ſtringit. zt 

¶ De vírtutibuelactíe animalium, | £a. litj. 

¶ De natura lactís. ME 
Eben.i. lac melius albii c mundi faoftátia re 

it faaiequalis de íano animalínó pzorímo par 

A». 

















oí(ffinterie:fimüiter lufa.Llac camelinum. 


ie — pecudum. pierioni· f 
um valet melancholice ioni: ſperma ge 
nerat. cw ioc lacte femíneo. 


¶ Almalac.i.ac femineũ valet anguſtatiõibus ⁊ porióf; va 
let ethicis c pbtbyfids : vulnera oculoꝛũ lauat ⁊ mundat. 


buty:o. 

¶Zubo.i.butyꝛũ: — —— recens:maturat ⁊ aperit apoſte 
mata ín coꝛpoꝛibꝰ hũanis:ſimiliter in pectoꝛibus vulneribꝰ 
⁊ interioꝛibus ⁊ parotidis:aures ⁊ gingiuas pueroꝝ hume 
ctat:⁊ dẽtes crefcere faat fi fricent t cito exire facit: c mel 
lc mixtũ pus fpuerefacit is ⁊ pulmonis:valet pleurc 
fi: fol comeſtũ magie ſputũ maturat:⁊ min? fpuere facit: 
cũ melle « amigdalis mixtũ minus maturat ⁊ fpuere facit, 

€ coagulo aialitim, sEap.Liit 

3 Gifrat.í. coagulü meli? ſiccũ:a quo lac abijt ca 

lidũ « ſiccũ tenuczió oiffoluit cũ ſuavirtute lac 





De coagulo caballino. ] 
¶ &mpbealcar 4 coagulum caballínum valet bíffinteric t 
lienteric. De coagulo ceruino⁊ hedulino tc. — 
€ Ampheagidi.i.coa ceruínum; c gerualdi.i.beduli 
nũ capzeoli vituli pullilbubalipulli ceruí: ofa ifta pfunt hũi 
ditati ⁊ aſperitati gutturis ⁊ fauciũ fumpta tepida: valer et 
vſtionibus. ¶ De diuerſis virtutibus ouox-S£ap.lv. 
— rell — 
tellũ oui cum roſato mixtuʒ pereuſſo ocu⸗ 
inciío optoxcan t£ 





Paactice. 


ioua aſſatar.ĩ.auium ſperma augent. 
C Sabbit De co:tice ouoꝛum. 
s£fira albia.i.coꝛtex ouoꝛũ lotus t puluerísatus oculis 
inmiffus pánum rumpit ⁊ vulnera ſanat:lentigines faciei 
cum femíne melonis tollit, 
¶ De cfudo: bominis ⁊ ſaliua eius. £ap.lvj. 
—as.i.ſudoꝛcũ nudus exercet om̃e apoſtema 
Acalidũ diſſoluit: t maturat. 






er cum frumento íeíuno mafticato maturat apo 
frcma:maculasvuluc cii falíua bominis inuncta iuuat:ꝛceo 
anímali faliua bominis ieiuni venenofa cft; cin oꝛe piccra 


«T c virtutibus fellis animaliũ. S£ap.lvtj. 
iDcfelle poꝛci. ] 
x Ara i.fel caufir.i.poza valet vulgenibus putri 


! dis auriü:fanat c mundat. 
De felle eaccíno. 
¶ Odarchitabar.i.fel vaccinũ valet ſonitui auriũ 
—"inftillatá:mirtü cũ oleo rofato c in aurem miſſuʒ 
bolo:em fedat ex frigiditate aurium. 
De fe llehirci. 
¶ TOdarateis.i.fel hirci: valet in cataractis oculoꝛum. 
De felle vulpis ⁊ alioꝛum. 
¶aſſaras albel.i. fel vulpis ⁊ ſabinti.i.caſtoꝛis valet, 
i^c felle aquilẽ. 
€ Oducab . i. fel adle valet ín cataractis oculoꝛũ mixto feni⸗ 
culo cum melle:⁊ fimiliteromae fel valet ſupꝛadictis minus 
tarus auium fellicula que funt tenuíoza ⁊ maioꝛa animali, 
: ic fclic gruis. 
¶ Mamachu.i.fel gruis calidũ tenue fternuratozíü cx co 
facti cá fucco fambua valet paralytías. 
Do felle veruecis. 
¶ Damchebs. i fel veruecis valet doloꝛi auriũ cr frigidita⸗ 
te:⁊ maculas er vulnere mundat. . MN 
(2c virtunbug viinarum animaliũ. — f££3p.lvítj, 
— feneraliter oĩs vꝛina animali bibita valet oolos 
De vina cameli. 









 rineruooum, 
¶ 3BauLi. v:ína gemel.i.cameli calefacit ⁊ de⸗ 
üccat:babet ín fe poticitatẽ vndevalet hyaropiñ 

5, oolo:i ſplenis: fi caput laueturvalet tinee er ca 
lose:ín aure inftillata valet vulneribus auríum:valet 7 ven 
tofitstibue grofíis in ftomacpo: in vifceribus  vu'ua fi cũ 
víno bibatur:fternutato:íii ex ea facti iuuat nares non fen; 
tíentibus odo:em. De v:ina canis. 
«Lu i.vina rubeli.canís fup verrucas ⁊ po:os pofita 
valet. De vꝛina bomínis. E 
¶ Baſonaſen. i. vrina bois valet excoꝛiatis ⁊ putrídis vul » 
nenbus ettinee. 

De vꝛina pueroꝛum. EN 
¶ Baubalſabui.i.v:ina pueroꝛũ:⁊ cft maioꝛis virtutis: va 
let mo:fib? tyrie ⁊ ſcoꝛpionis marini c rabioſi canis:ſi cti vi 
no miſceatutᷣ valet pꝛurigini ſcabiei ⁊ moꝛphee lepꝛe: pus 
ex aure deſiccat:ſi cum coztice mali granati miſceatur valet 
omníbus mo:fibus reptilium. 
De v:ína capzc. 
(C Baulaſmays.i. vrina capze valet hydropicis. 
€ vzina vaccarum. 
¶ Baubalcara.i.vꝛina vaccarü valet doloꝛi ſtomachi er fri» 
giditate ⁊ emo:roydís. 
. WOcvunabubalí, 

€ Baul.i.vꝛina bubaloz mixta cũ oleot my:rba:c iw aure 
. ánítillata doloꝛẽ fedat er frigiditate. vrina poꝛci. 

, €Gbaulcebulaín.t. v:tna poꝛcoꝛum lapidẽ frangit invefica, 
¶ Dc virtutibus ftercozum animalium 7 
auium. Tapitulum. liz. 





$, De ftercoze pueroꝛum. 
¶ Zebe ⁊ ſabin.i. ftercus puero:um lac fugens 


* 


S'o.Ittv. 


| tium tnon cibum fumentium valetfquinantids . 


De ſtercoꝛe canis. 
¶ Zcbcl alhideb.i.ſtercus canis calidũ cft tficcum mun⸗ 
dificar ⁊ valet ſquinanticis oc humiditate maxime canum 
offa comedentium:zpuluerisatum ſtercus ⁊ per cánulam ín 
faucib? infuffiatum deforis 4 ocíntus fricatũ iuuat putre» 
dinem vulnerum m vifceribus: mundat fi cu lacte bibatur 
cum aqua tepida bibitum valet doloꝛi li). 
t ftercoze lupi. 
¶ Z:bc.ilupins fter:us albos babes pilos admírtos qo 
inuenit fuper fpinas:fibibaf valet colice paffioni:fi cum fi 
lo lane veruecie qu£ lupus necauitvel cape tegatur ſupꝛa⸗ 
dictum ftercus inuatz4 ín cozio ceruino inuolutum 7 tract 
magis valet 
De fterco:e equíno, 
¶ Zebela.i.bardoni ftercus ródini bibutum fecüdina ⁊ feri 
mo:tuti expellit. De ftercoze afine, 
¶ Z cocialcbumat.. ftercue afine induentẽ fanguinemar 
teriarum narium füperpofitum ftringit. 
De fterco:e capꝛe. 
¶ Tebel .i.ſtercus capꝛe calidum ⁊ ſiccum cum aceto pofie 
tum fiue mírtum «fuper ſplenem cataplafmatus duriciem 
fplenis oifloluit. Similiter alia oíflolzit apoftemata. fi ad 
functum aum aceto ier car hien gn vnguatur valet alopi 
tfja. bibítum valet moꝛſibus reptilium:cataplafmatum va 
letbydropías z ooloz neruoꝛum. 
De ftercose fozicino , 
¶ Xebepbera.i.(tercus fozicís piftatum cũ aceto valet pot 
ri94 verrucis. fimiliter minuit omnẽ camem füperfluá.ft c 
oleo mifecatur 7 inungat᷑ valet alopitie. peſſarium facrii et 
in anũ pueri miſſum ventre foluitzpulucri;satumz in oculis 
miſſum valet alboꝛibus oculozum. : 
xe fterco:e vaccino. 
¶ Zebelbacbara.i.ftercusvaccinü poſitũ fuper ours apofte 
Aata diſſoluit: aduſtũ ⁊ cinís cr co factus in nanbus miffus 
ſturũ fanguinis ſiſtit: cũ nitro mixtũ ⁊cataplaſmatũ ventri 
bydropicoꝛum appoſitum iuuat:ſuper mozfum ferpentum 
catablaſmatum iuuatzcum aceto mirtũ ⁊ tumoꝛi geniculoꝝ 
poſitũ tollit tumoꝛem 7 doloꝛem fugat. 
De ſtercoꝛe ſtellionis. 
¶ Tebelſac.i.ſtercus ſtellionis album melius calidũ acutũ 
mundat lentigines faciei:valet albozibus oculozum. 
De ſtercoꝛe turdi. 
¶ TZebelcoꝛſa.i.ſtercus turdi d rifi comedit: fi ci aceto mi 
fceatur valet nígre impetigini faci: fimiliter mulier pu» 
ftulis q: mundat. De ftercoze columbíno. 
¶ Zebelcbame.t. ftercus columbínt valet omni doloꝛi ez 
frigíditatezvalet bydropicis inuncrii: t cũ firupo acetoſo bí 
bitum:cũ femíne lini? aceto mirtü 7 fuper fcropbulas pofi 
tũ valet: ci ſemine nafturcr) mírtus orutumo oolozi capitis 
valet. De ſtercoꝛibus auium. 
¶ Tebel.i.ſtercoꝛa auium tollũt lẽtiginẽ faciei c ſaliua bo 
minis mixta:⁊ ſuper poꝛros ⁊ verrucas poſita valẽt. 
De ſtercoꝛe galline. 
¶ Zebeltigazeſeg.i.ſtercus galline vel galli ſi.⸗.ij.cum ſiru 
po acetofo dẽtur facit retjcere phlegma:cũ melle gargari⸗a 
tum valetfquinantie; fimiliter valet fungís peftífens ⁊ colí 
ce paſſioni. De ftercoze elepbantis. 
¶ Zebelñli.i.ſtercus elepbantis fi femina fecum tulerit noa 
generabit nec concipiet:ſuffumigatũ valet febzi diuturne. 
(UPety:tis marinis:⁊ qͥbuſdã alijs aialibus. f£ ap.lr. 
Poꝛtet boiem cauere tyꝛias marinas:ſed capte 


n locis tempoꝛe veris caro illa poft inciſionem 
pꝛemiſſis quattuoꝛ digitis a capite:⁊ quattuoꝛ a 
dpedibus:⁊ illud q3 remanet eft cótra omne vene 


— num:müdificar interioꝛa De putrídis bumozib?: 
⁊ etjdt ad exteríoza ⁊ oiffoluit 3 cute cũ ſudoꝛe: ⁊ quod aq 
fit plenü oe malís bumo:ibus eijcit illos: ⁊ quí comedit oc 
carnib? tyꝛie generar pediculos:⁊ ercoxíat fe vt ferpes:pur 
gat co:pus oe groffis bummo:ibus be quíbus generaf impe 
tige moꝛphea c lepꝛa:valet mo:fibus reptilium ⁊ omni ve 
ncno, De ſpolio ferpentis, 5 id 
i 






à 


t 


Galcpacbaría í.fpolíum ferpentis fi ſiccũ ⁊ puluerisatü 
ee T in oculis E bitur cüvino clanficabir vifum, 
gc bericio, 
¶ ofcad.i.pencius: caro eius cocta ⁊ ín aceto miſſa va» 
lerlepzofie c fpafmo er plenitudine: valct doloꝛibꝰ renum 
bydropicis:Q: diſſoluit multum ⁊ ocficcat nimis, 
De belua. 
bumeris.i.belua fi ci aceto ſqꝛillitico miſceatur valet 
cpucpfie:intcrioza eus ertracta « falita vel fine fale ficcata. 
s. rj. vel exigia ouo bibita valẽt caducie ⁊ mo:fibus reptiliũ: 
«cft 2omc venenü : rota ín vafe eneo adufta valer doloꝛi 
neruoꝛũ.Sanguis cius fup ſcrophulas pofit?valet. Qui⸗ 
dam affirmant foli fanguiné cíus valere doloꝛibus neruo 
rü:fi coꝛpus ct?findatur 7 coziandro impleatur: valet moz 
fibus reptilíum:z cum acero bibítü valet epilepſie. 
De ftellionc, . 
«[ :£3baa.i.(tellio. fi coquaf cá aqua ⁊ aneto valet doloꝛi 
ncruozum, gc Apo . 
¶ Buten .i. talpa ſciſſa ⁊ calida fuper moꝛſum ſcoꝛpionis 
pofita valet. De ranticulis c rana. 
¶ :£fida.i.ranüculus vel rana coctus 7 fuper mo:fue ſcoꝛ⸗ 
pionum ⁊ ferpentum pofitus valet: ficcatus 7 pulucrísat? 
⁊ bibíto eragio.. valet mozfibus ommus reptiliti : cínis ex 
€o factusvalct alopittjs fi cũ oleo ínungat: ⁊ fanguis ranü 
culí vírídis: fi cum co gingiue fricentur bentes confirmat; 
cinis cius flurü fanguinis narium ſiſtit. 
De gallo 7 gallína. 
¶ Aaducaſuſet..gallus ⁊ gallina fi find:n£:c calidís moz 
fibus vencnaris fupponáturvaletzius gallípinguis cü ace 
to t cinamomo althinio⁊ polipodioventré larat. 
De catto. 
¶ ianatus.i.cattus valet doloꝛibꝰ neruoꝛũ c emoꝛroi⸗ 
dará : comeftus renes calefaatz valet doloꝛibꝰ doꝛſi. 
De ftinco, . 
¶ Saganígur.i.ftincus caro eius valet coitui: auget fper» 
ma; oefiderium adíuuat maxime vmbilicus ci?; 7 pingue 
do buiuímodi babet. iD clepo:t marino. : 
¶ TAruebatanẽ.i.lepus marinus fi comedatur racitem pi» 
co8 : oleum in quo coquitur capillos munctos cadere tacit. 
De ſummitate caude cerui. 
¶ S ümitas caude cerui mostifera cft exagio.j.bibito. 
ic birundinc. 
¶ TOuatil.i.hirũdo cinis valet eius ſquinanticis cii melle 
5. bibita:in oculis miſſus acuit vifum:ficcatà ⁊ pulueriʒa 
t3, 5. j.bibíta valet ſquinanticis. c fco:pior.c. 
¶ Acab.i.ſcoꝛpio:piſtatus c ſuper mo:fum pofitus ferpe 
tis doloꝛem mitigat: puluerisatus 7 ín ocults miſſus valet 
labídem renum frangit. De fanguifugis. ; 
¶ Alac.i.ſanguiſuga:ſi pona£ fuper putrida (anguinem at 
trabit ad fe putrediné vel fuper tineá:opostet vt fiat pꝛece⸗ 
dente purgatione pbleboromie  pbarmacie ne cíus attra 
ctíone ey humoꝛũ putredine fupfiui concurrant humoꝛes. 
De cantarid:bus. 
«[ Afepbara.i.cantandes calíde ⁊ acute ſunt:ſcabiei valẽt 
4 mo:pbce.pedíau'os necant: mixte cum aceto t mo:pbec 
fuperpofite valent : in pouocandovꝛinam multum valent 
t moxtificant, De muſca. 
¶ Diaben.i.muſca valer doloꝛi oculoꝛũ vel oꝛdeolis ⁊ flu 
pui oculoꝛũ:cinis factus ⁊ cũ melle mixtus valet alopitie. 


grillo. 
¶ Eerad.i.grillus collo ſuſpẽſus valet quartane febꝛi. 
De cancro 


¶ Gararan.í. cancer piſtatus ⁊ vulneri fü fitus ferrũ 
1 filices extrahit.Similiter ſi ponatur cínts cti aceto mixtꝰ 
mo:zfui rabíoft canís : fuperpofit?valet mo:fibus fcozpioís 
« tytíe 4 ferpétís c locis venenatis:fimiliter ventre fafio c 
loto cum anerc ⁊ ptifano valer pbtbyfias. 
De piſce. 
¶TSama.i.piſcis que alij dicunt trapedinẽ:ſi fuper frontẽ 
nimis ponatur doloꝛẽ ftupefacit: q: reddit locũ infenfibile 
WOcfalamandra, — - 
«Dari. falamandra piftata ⁊ pofita fuper locum fagittas 


Ziber fecundus 


m attrapit illas maxime quod eſt moꝛtis. 
teu ¶De virtutibus pinguedinis atalít € auium 
4 medullís cozum. 20 Epi. 

! Quacan.i.pinguedo:ote pi.guedo generaliter 
DEOR cauda ⁊ bumida eſt:diuerſis tamcn virtutibus 
are e fmalalía vndefit :c etatem ⁊ eoꝛũ cibaria: 6m 
—4 / €o:i genus ficut mafculi vel femíne fiue caſtra⸗ 
SES ta vel non, De pinguedine leonis, 
"pinguedo leonte calídioz eft £ bumidío: omnibus ani» 
malibus ⁊ foztío: in diſſoluendo apoftemara , 
De pinguedine poꝛcina. 
¶ TPinguedo poxcína eft humidioꝛ ommbus animalibus 
« calida mínus leonis: cft maturatiua ⁊ humectatiua:valet 
diſſinterie que firi tenui inteſtino. 
De pingucdine capꝛiiin. 
¶ Pinguedo capꝛina minoꝛis hũiditatis eft p poꝛcina.va 
let oolo:t in viſceribꝰ. clyfterc factũ ex ea valet diſſinterie. 
Deo pinguedine vitellina. 
¶ Vitellina minus eft calida? ficca qᷓ vaccina:cũ oleo lauri 
no valet oolozauri ⁊ dentiũ. De pinguedine vulpina. 
¶ Gulpina oíflolutiua eſt:cũ olco yꝛino valet dolori auriũ 
cũ licinio immiſſo.valet etíam 001021 dentium. 


De pinguedine piſciũ. 

—— pinguedo piſciũ oiflolutíua eſt:cũ melle mixta 
«in oculis miſſa eos clarificat: viſumq; contoꝛtat.valet ca⸗ 
taractis. De medulla tibiarũ. 

¶ OMacho.i.medulla tibiarũ gñaliter eft diſolutiua diſſol⸗ 
uẽs oẽm duriciẽ:valet faffure manuũ t pedũ:melioꝛ oibus 
ceruina:poſt vitellina:poſt bouina:deinde hirc na Q cft fice 
cio: oibus. ¶ Devirtutibus capitũ aĩaliũ. Cap̃ · lxtj. 

¶ De capite ouis. 

AAſputouis fi coquat᷑ ⁊ ſiat inde clyſtere iuuat in 
s inferioꝛi oíffintería: ⁊ ín doloꝛibus rend.renefqs 
SS e Á 













M Iunpinguarzaugct coitũ ín Dre d deficiũt ex tenui 
De capite loꝛicis. 

¶ £aput ſoꝛicis ſiccatũ caduftü ⁊ pulueriʒatũ 
cum melle mittũvalet alopicie. De medulla lepoꝛis. 
€. Oedulla lepo:ís gingiuas pueroꝛũ vnctas er ea dentes 
exire facit cito. Bat. dicit ꝙ nõ operat᷑ cũ fua ꝓpꝛietate: (ed 
cum fua virtute qua pinguedo ⁊ meloperaniur:ſi comeda⸗ 
tur iuuat in tremo:e membzozum. 

De virtutibus in coꝛmbus afalimn, — fCapJritj: 
mua generaliter ſunt deſiccatiua. Coꝛnua ca 
ſ (79) p:e ⁊ cerui adufta octes müdant:gingiuas mol 
| pe es ftringuntz bene c fübtiliter cribꝛata: ⁊ in ocu 

«fils miſſa clarificant ipfos : probíbent materiã ad 
—  — - odios fluere: marimce poft vftion£: lota cii vino 
mundãt dẽtes c cófo:tát. £ínís cx eis factus ⁊ lotus valet 
diſſinterie bibítus. Coꝛnua cocta ín aceto ⁊ os ablurum va 
let doloꝛi dentiũ.piſtata 7 bibita valent moꝛũbus reptilius 
fumigũ ex cis factũ ferpétes fugat:fiurü ſanguinis ftringit 
t ſputum marimeficü oragagáto ſumatur.valet oolozi ve 
fice:fi cũ firupo acetofo bibatur valet ycteritie, 
De co:nibus vacce. 
-o:tua vacce: cinis er eis factus t bibítus flnpum ſangui 
nie er omi loco fiftít. € coꝛnibus cerui. 
€ Coꝛnua cerui:cinis vnũ exagiũ bibitüvalet moꝛſibus tp 
rie ⁊ fumigiũ er eie factum fugat reptilia. 
¶ De virtutibus mẽbꝛeꝝ beſtiarũ. ap .xiiij. 
¶ De pulmone poꝛci ⁊ arietis. 
Tmo po:d ⁊ arietis aduſtus ⁊ cinis fuper bul 
factas ex ſtrictis ſotularibus ſanat. 
De pulmone vulpis. 
CCTAUulpinus cocꝰ cũ aceto ſquillitico mirt? 
eA valet oꝛibomie. De pulmone afiní filneftris; 
» (Ani filucftris pulmo ficcatus.s.tj.Díbíteva 
léto:xbomíeztuffibus. De epate rabidi canis. 
¶ par tabit.i.rabioſi canís: ⁊ qué moꝛdiderit mãducaue 
rit ſanabitur. De epate capꝛino. 
¶ Wapꝛinũ fi affcf cũ pipere longo qð ſtillat ofi affa£ ocu» 
lis coctũ inſtillet pꝛodeſt amittẽtibus viſum ab occafu ſolis 
fimiliter coctum c fumus ciug in oculis fumigatus:⁊ come 



















Pꝛactice. 


ftum idem facit:valetín quibuſdã epilepticis. 


De epate poꝛcino. 

¶ RPorcinũ cum àccto comeſtũ valet moꝛſibus reptilium. 
De epate perdicis. :: 

¶ par cbalaar.i.epar perdias rizatũ exagiũ vnũ bí 

birü valet epilepticis. epate pecoꝛino. 

¶ Pecorinũ — fine f; -€ oíffinteriam ftringit. 

cepate lupíno. 
¶ Epar chibi.i.lupinũ epar ficcatü cin antidotis ad doloꝛc 
epatis ſatis iuuat, 


¶ De teſticulis ⁊ vnguibus eozus. s£ap. lxv. 
(Cc teſticulis cerui. 
—— 6fa.i. teſticulus ceruinus ſiccatus ⁊ bibitus 





ſibus:idem fadt ceruinus. 
¶ MWeudelbabuſter.i. caſtoꝛis tenuis ⁊ diſſolutiuus:valet 
doloꝛi neruoꝛũ de plenitudine groſſoꝛũ ⁊ viſcoſoꝛũ humoꝝ 
bibitus vel inunctus foꝛtiter calefacit: pdeft groſſe vẽtoſi⸗ 
tati ín ſtomacho viſcerib.ꝛs ⁊vulua:valẽt paralyticis letbar 
gicis:ſi cá mentaſtro bibat méftrua pꝛouocat:fetũ ⁊ ſecun⸗ 
diná expellit: fumigiũ eius ide opcrat᷑: valet tremoꝛi mem 
bꝛoꝛũ z ſingultui ex plenitudine maxime fi cũ ſiſimbꝛio bí 
bat: cii ſambuceleon mixtus t venter inunctus valet groſ⸗ 
fc vẽtoſitati ín ſtomacho:⁊ ín virga iniectꝰ ſtrãguriã ſedat. 

¶ De vngula capꝛina. 
¶ Adalaphy ã.vngula capꝛina:cũ aceto valet alopitie. 

De vngula aſini ⁊ equi. 
¶ TVUngula aſini ſilueſtris fi combura£ ⁊ bibatur ꝓdeſt epí 
lepfie : cinis ei? fi mifccat oleoclíue ſtroppulas diſſoluit:ññ 
v0 cataplafmcf cũ oleo oliue fup alopíria pdeft . Eqᷣna ide 
faat, ¶ De oſſibus aiaiiá ⁊co:lo ſerpẽtũ. Ca.lxvj. 
£5(3 aduftaoiffoluunt ⁊ deſiccãt. 

De calcaneo poꝛci. Lt 
¶ s£alcaneum poza cóbuftü er co dentes fricati 
liconfoztat. valet ínfl anoni ftomacbíc anguftie. 
— De calcaneo vacce. J 
¶ Calcaneũ vacce ſimiliter aduſtũ dẽtes ↄñrmat: fi ci ace 
tofo firupo bibatur ſplenẽ diſſoluit:valet coirui t moꝛphec. 

¶ De oſſibus tibiarũ vacce. 
¶IOMa tibiarü vacce adufta valent diſſinterie fi bibantur 
ficcata t trita valent alopitie. De coꝛio ſerpentis. 
¶ Bedubu.coꝛiũ ſerpẽtis cii aceto coctũ dẽtibus ablutis 
fugat doloꝛem eoꝛũ. De coꝛio capꝛe. 
¶ £oxü capꝛinũ ⁊ pecoꝛinũ cũ recẽs faerit ſuppoſitũ per 
cuſſionibus 7 vulneribus valet: « variolis:valet z mo:zfib? 





reptilium. Doe coꝛio lupi. 
¶ yoenemic.i.cozíü — collo valet hydrofoꝛ⸗ 
1 foleis. 


picis. 
¶ Solee vfte pofite fuper ampullas d fiit ex anguſtijs cal» 
ciamentoꝛũ valent; puluerisate pfuntaduftioni ignis 7 fri⸗ 
catís c excoꝛiatis coris íinfimul: cola que conficif cp eis vas 
let tinee: c fi nux cypꝛeſſina mífce£valet crepatis ínguimb? 
De ſquamis oftrearum. 
¶TSquama oſtrearũ melio: alba adufta: fi dentes fricent 
emũdat ⁊ albificat:oẽ vulnus etiã deſiccat: valet vulneribꝰ 
oculoꝛũ ⁊ vſtionibus ignis. De lapar. 
¶ Xadar.i.lapar.ſimiliter agit: fed debilius.: 
De cancro marino. 

¶ TSaratan.i.cancer marinus:cinis eius ſuper lentiginem 
pofitus pellit: valet bibitus moꝛſui canis rabidi ⁊ alboꝛibꝰ 
oculoꝛũ:ſimiliter dentes mundat ⁊ albiñcat. 

¶ De capillis c lana ⁊ pilis boĩs. £a. lxvij. 

e eina aduſta cał.⁊ tenuis deſiccatiua minuit ma⸗ 
lam carnem ín vulnere: ſimiliter capilli aduſti ín 
aduftíonibus pofiti valẽt: m tenafmone pofiti re 
uocant íntus. S apillí hoĩs vſti c cü aceto mixtiva 
, entmo:fibus canis, 
&L Siquis lanã⁊ capillos vꝛere facit:hoc modo figtzín olla 





S'o.Ittvj. 
rudi cooperta in coopertoꝛio fozamíne facto:⁊ ín ígnevel fi 
adurantur. 


Q (td oirimus virtute fim. 
7 rum iuuamé; placet oc oiffolutiua tractare: € 
e. quomodo operari debeat: ⁊ qͥd virtus vniuſcu 
iufq5 ín bumanis coꝛpoꝛibus operctur:c iuua⸗ 
men vniuſcuiuſq;: ⁊ quomodo impedimentum 
ſedet᷑:neceſſariã ergo ſuã regulà ſcire generaliter oſtẽda:vt 
ignoꝛatibus ⁊ ſcire volẽtibus qualiter opcrent pazcfiat, 
¶ De diſſolutiuis medicinis. fapilrir. 





AIcimus medicinas ſolutiuas nó vno modo: fed 
ze multie modisventrem purgarc. Aue cü expꝛeſ 
fione vel myzobalanizalie cti falfugine t acumi⸗ 
y mine oíffoluunt 7 mundificant: ale cü ſalſugine 
Ll c orlcedine diſſoluunt: alie cum acumine vt eu⸗ 
foꝛbiũ: alie cũ vifcofirate vt mercurialis:alie cũ vtute artra 
ctíua purgant fua fimilia: vt ſcamonea cholerã rubea vr ma 
gnes attrabit ferrum z alie purgant materi fimilẽ ſibi bhac 
cadem ratione:fed in attractiõe virtutis medicine ín bumo 
nbus oíffonant. » 
¶ De cifdé oíffolutiuis medicinis. £3p.lrr. 
x. Clidà dicũt c medicina diſſolutiua trabit in ſto 
macpo 4 exiẽs oe ftomacbo venir ad mCbzn;5 ba» 


j a bẽs plenitudinẽ humoꝛũ fimilie medicine vbrat 
LES trabit fibi fimiles hũoꝛes:⁊ attractos educit mẽ 
b:ís fibi adunantibus cii virtute expulſiua: fic cp 
ín vnum redeunt 7 per vifcera exeunt: fid bec ratio friuola 
tít: qaia quod attrabit non vadit ad lud quod trabitur:ſi⸗ 
cut ad ferrum maguentem non videmus ire. &[ A5 affir? 
mant cum medícina ad ftomacbum vadit: attrabit humo⸗ 
res fibi ſimiles oc mebꝛis a fcad ſtomachũ: vt magnes fer 
rum: poftea humoꝛes t medídina infimul ecredinnt p in» 
ferioza:nec boc multü ratũ eſt:qꝛ fi ita eflet cp hũoꝛes 7 me» 
dicina ín ſtomacho cóueniret:nó ocitomacpo egrederérurz 
v: ferrum 7 magnctem inſimul iuncta nó mutare videm?, 
Zia fimititudo. ar oicunt poftdp medicina 3d ftemacoüve 
nir:trabit ad fe fimiles Dumozes oc membzo p:orimo vel 1o 
ginquo naturam babens ſimilẽ fibi: d per venas fanguínis 
venidt ad illud qui veniür ab epate aa illud mẽbꝛũ ficut oí» 
rimus ín anatomía: 7 ita per venas illas bumozes currunt 
vſq; adita loc qui oiat pozta lactis:deinde oifcurrüt vſq; 
ad ouodenum:7 ieꝛunũ inteſtinum eijcit a fe cà folurione. 
(Eaufa jre inteftina etjciãt a fe eſt:qꝛ grauitatẽ bhumoꝛuʒ 
nequeũt ferre:ió et)dunt eos:ideoq; leníter D facit natura, 
Nã vt diximꝰ attrabit hũoꝛes oe Lactea ad ieiunũ inteftinüz 
⁊ de ieiuno ad duodenũ: ocíde ad ftemacbü: ibí aggrega 
tos ftomacbus cos crpellit afe c alte hũoꝛibꝰ q̃ñ res noci 
u3: vt hũoꝛes acutít cbolería: iddirco videm? d pbarmaciá 
acdoiür pprer acutos bumo;es fencopim pari. SSimilitervi 
demus alia pati accidétia cB acun fint hũoꝛes in ſte macho 
vt anguftías ſpũs pati: ⁊ fpncopim ppterfenfibilitaré fto» 
macbi ⁊ malos bumo:es:boc nó poteft fieri nifi malos büo 
res trapatad vétriculos:aut in faucib? boim:aur ín puimo 
ne. Si bũoꝛes fint ín bis lods medicina trabitillos bũoꝛes 
a ouodeno ad ſtomachum:⁊ oe ftomacbo et)cir ad vifcera. 
Si bumoscs fint ínvenis d (unt ín cerebꝛo:opʒ vr medicina 
attrabat illos p venas fauci oꝛganales:⁊ poftea p alias ve 
nas ad cócauitaté eparis:f5 poft p meferaicasvenas ad ouo 
denü inteſtinũ velicinnii : c ficad maioꝛa inteftina poftea 
etjcit. Diaſco.oĩs em medicine attractiua à cü virtute attra 
ctiua purqatzbs ſubitantiã veiut torícatá 7 nature cétrariá 
Opoꝛtet g medici cd operat fcire medianá diſſolatiuã 7 cũ 
ratióc oia facere t oare £m naturá tépus ferü ⁊ etatẽ:ne fi 
fuperfiuatfic ppter purgados büo:es alios attrabat ⁊ ſpaſ 
mũ vel moꝛtẽ fadt. qp fi oat i multa quãtitatevt᷑ q̊litate aut 
extra tẽpꝰcõgruũ interficit:aur nimiũ purgat:vñ bó mox: 
aut multũ tũ infirmat᷑. vñ Pp.diciti in epidimia.⁊ in lib.de 
büana natura. qꝛ oie medicina ci ad ſtomachũ venerit pz? 
attrabit ad fe de hũoꝛibꝰ quos 05 ad (e attrabere:fi virt? ad 
huc in medicina erit:poſt ((tos attrabit liquidos ttenues ; 
verbi gratia:fi cholere rub.purgatiuum — pur 
ün 






Zibet fecundus 


gabit cbolerá rubes:q iti quantitate vd virtute purgata: at 
trabit pplegma ftarim:q: magis tenuis ifte bumo: eft c ud 
dus d? c polcra nigra:poft pblegma fequitur cbolcra nigra 
quam fi adbuc vírtuola fucrit purgabit: t fi virtuofa fuerit 
adbuc purgabit fanguinem. tOuare poft nigrà cholerã fan 
guinem ⁊ non puuszquía fangtís eft amícus nature; c per 
cü regitur ooncc et retinuerit. £55 ci natura oeftcit er qua 
cónncbat ep ocfectu ipfius erít; eft dubiũ « moleftü vtrũ 
hõ cuadat. Si medicina fuerir nature choł.ni.purgãs pz? 
nígrà: poitea cho.ru.deinde pbleg.poftea fanguine. s£à qre 
vt ſuperiꝰ:q; natura eft defecta:⁊ oꝛa venarü lunt apta pzo 
pter acumé medicane inde trãſeũtis. Sed nó in oi rpe cons 
' uenit dari laxatiuũ maríme qð cü attracríóe ci? vᷣtutis libe 
rat:qꝛ fier bmoi medicina fanguis erit moꝛitur hõ:qꝛ curas 
«uat vnũ ex hũoꝛibꝰ fupzadíctis vel ouos.nó femp boc acci 
dit nifi ex to:títudine vᷣtutis:qꝛ fi hõ eſt vᷣtuoſus poterit fer 
re euacuationé plurímoz bBoz.q fi medicina fuerit vt vnũ 
urget:;fepe oeducit duos: t b accidit q: ppe funt hũcꝛes 
omacpo 3rjt ín hũo:ibus quos mediana purgare o5. Rã 
fepe in inteftino: auc ín meferaíca vena: aut ín oꝛe ftomacbi 
funt hũoꝛes 3:tj hũoꝛibꝰ oeponédís er medicina: tücem co 
trarioe ppinquos pꝛius erpellit p qui longe remotifunt 
a oeponendis.a fe nó acadit mifi natura grauct ab hũcꝛibꝰ 
« medíana odío teneat cũ vᷣtute erpulfiua: ⁊ ítà ezpeliunt 
nó víribus medicine fed viribꝰ expulſiue. ¶ Poſt cuacua» 
tione Doz hũoꝝ:attractione facta: medícina expellit ⁊ opes 
raf hũoꝛes quos 05.s£t q: ita eft rationabiliter os m: dicinã 
ban cü róue 7 cautela: ⁊ cóuenít medico fcire quãtitatem c 
qualitate medicine ebi cóueníát vel nõ.¶ Si ita rationabt 
l&oa£ Dio. medicina oeponít quos ocber z purgat co:pus 
4 fana£, Si oc£ abſq; ratiõe ⁊ pluſqᷓ opo:teat abíqs dubio 
vnũ ouo: cffidet : aut mutat coꝛpus oe cõplexiõe ad dete⸗ 
rius periculũ.verbi gratia. $i ſcamonea detur abftp rõne 
vt pluſqᷓ opoꝛteat: aut fi (camonea fuerit de gñe malo: aut 
fimpler oetur finc admixtioe alicuiꝰſpeciei mnuétíe acume 
aut fi det᷑ ín eſtiuo tpe:magis purgat« foꝛtiter:⁊ nõ pót fie 
ri quin minuat de naturali calozez4 ín ſincopim deueniat ct 
ín anguftiá oꝛis ſtomachi marime fi ocf cii pblegma onat : 
aut ín crarc ſenili:in his em cholerã educitcü potíus phle⸗ 
gma purgãdũ eſſet d iuuat eos retinere magis dj ezpellere 
4 inde ínfirman£t remanéte pblegmate faciéte ipfas infinmt 
tates. Si cim poftd? purgauerit choł.rub.⁊virtꝰaliqua in ca 
rcmáfit purgat pblegma:4 poftca alios hũoꝛes:ſi vírtuofa 
fuerit vc fuperius diximus.Si aütocf cii moderatióe put 
opoꝛtet: c fcamonea fuent bona:⁊ mifceaf cii fene ⁊ amfo 
4 fimilibus d acutate minuant:⁊ oetur ín rpe verís « in iu 
uenili etate: c quibua oriatur cbolera rub.purgat euʒ:pꝛo⸗ 
dett eis fi fiat ía certis fpeciebus laxatiuis. Opoꝛtet regula 
ſupꝛadictã babere in omnibus purgationibus:vt cóuenien 
tcr purget cum oatur ficut dicemus ín capítulo poft iſtud. 
(2c oiffolatiuís medicinis ; ⁊ primo oc ſcamonea. 
fCapitulum.lrrj. tos 
- EexcqiiLamonea caída eft ⁊ ficca:cbolerá rub. purgat 
QUIS marie oe loginquís locis:ſtomacho 7 epati no» 
Adcer debuia naturalíter mébza pabétíb? : melioz 
jade venit oc antiochia cuius colo: ad albedíné 
— trabit ⁊ cito frangit᷑:⁊ cũ frangi£ colo: eius eft 
quafi nitri:peioꝛ nigra: t nó (tatráfluces nec dito frãgibilis 
opostet vt nó íta cũ medicina mittat ne diſſinteriã generet 
zanguftiam : clígatur ergo melioꝛ. doſis ci? fcamonec.s.f. 
ad plus.s.j.mirta cũ cóueniente medicamine, Si quís plus 
vᷣo dederit:aut moꝛtẽ infertzaur diſſinteriã generabit:aut ní 
bil videbif impedire cái epar ⁊ ſtomachũ diſtẽperet. Mał.cũ 
ea aniſum vel fene miſceat᷑:que fimpliciter eel equaliter mi 
fcean£, Sí fimpler octur fm ratione íta vt quí accipit fit fi 
ne labo:e:vel fi fueritcalide cõplexionis: neceffe eft vt aſſet 
ín euacuato malo citonio velalia re : ⁊ tnta interpofita et 
pafta inuoluta in furno vel (ane affef: deinde extrahat᷑ ⁊ in 
vmbꝛa ficectur; € prout cóuenit fm ſupꝛadictas menſuras 
octur. «Lic celoquintída, 
¶ Sciandel.i.coloquintida catída 7 ficca purgat cũ acumi⸗ 
n ⁊ cB virtute attractiua:groftus phlegma ⁊ viſcoſum pur 











gatoe iücturis ⁊ chor nig. de cereb10.telíoz aliquantulũ q 
trina ccoliecta m autünozín vcre collecta fit acerba: vfi ana 
guftià « vomítus c fincopim ín ſtomacho generabit: fuper 
flue (umpta interficit Tauẽdũ eft ne oc£ fumpta oc arbos 
re vbi tantü»nü pomü fit ⁊ nó plus:qꝛ aut fuperflue purga 
bit aut intcrficiet;nec o£ m tépoze calidozvel miſceat medi 
cine per fe eft multü laxatiua:ſed admírta dꝛagagato mi⸗ 
tigabit t minuetur cíus malitia.Maxima oofis ciu$.5.. et 
poft trcs méfes pulpa a pomo extrabit zvt virtutis ci? ma» 
lita minuatur : quia quanto remotio: eft ab extractione rà 
to minoꝛis cft virtutis, ! 
¶ De aloe. 

¶ Sibar.í.aloc catio. c ſic.choleram rubei c malos bumo 
rcs purgat:cerebꝛum oe coagulato pblegmate p:obibet fur 
mii a ftomacpo ad cerebꝛũ afcenderc: purgat neruos. vifibi 
biles fpiis c oculos clarificat:c eft tnbus modis. inus eft 
fuccotréfis à melio: eft ⁊ ceteris laudabiluoz vt gũma boni 
odo:is ⁊ frangibílis epatis colozem habens:odoꝛ cft vt mu 
fc.s£ft c cítrinus minus valens ⁊ mino:is virturís t nó fua 
uis odoꝛis. Et alius cft fabitrínus inutilis magis nocet 

xofit nigri coloꝛis « mali odoꝛis infrangibilis.loe nó det 
in maximo caloꝛe vel frigoꝛe:in his partibus pꝛopinatũ no 
cet emoꝛroidibus ⁊ poſterio £ngabit cius malitia 
⁊ hocumentũ fi cái co mifceas maſticẽ anifus c baelliũ: ⁊ de 
tur dimdiũ exagiũ vſq; ad vnd: f melius fi fit lori qᷓ non, 
Si lauetur cü aqua aromatica melíus c(t: ocbílius operat 
⁊ minus ourat, 


e turbith. 
¶ Turbith catidá fic purgat polegma fine moleſtia.me⸗ 
liug cócaud vr calamus ⁊ oefozis equale temperatü medi 
inter groffum 4 tenue in capitc albũ ⁊ gũmoſum qð cro te» 
ritur € cü in oꝛe mittit᷑ moꝛdet lingua, Nigrũ inutile qð eſt 
ꝑtuſum habẽs foꝛamen qð factũ eſt ab acu.opoꝛtet radi de 
fous oonec veniat ad albedinẽ.tenuiſſime nó terat ci in me 
dicinis pP .z aposimatíb? m:tritur zue adbereat ftomacbo 
vcl epati fecf cũ odleo amigdalino. Doſis cius ab vno cras 
gio vſq; 3d ouo . ín aposimare aouobus vſq; ad tría, 
De agarico, 

¶ TAgaricũ calidũ ⁊ ficcum choł.rubeã ⁊ aduftam purgatc 
pbiegma fine moleſtia: mixtũ in medicinis oc lógings par 

tibus purgatbumoses:cít cotra venenü bibitũ menfurate 
p:odeft venenatis. O^clíus albü qð cíto terif: cõtrariuʒ inu 
tic Doſis eus exagiũ vnũ cũ medicinis mixtũ a medio vf 


q; ad vnum. 

¶ De polipodio. 
¶ Biſſbegi.i.poupodiũ calidũ⁊ ſiccũ:vtiliter purgat cho 
lerã nis. melius recẽs ⁊ groſſum defoꝛis intus cft viríde: ci 
succara tritũ ſuauiter mouctventré:multi cá iurc hecagũt. 
Doſis cíus a.s.fj in medicinis:in apoʒimate vſq; ad q̃ttuoꝛ. 


epithimo. 

¶ Phayavſmo.i.epythimũ calið.⁊ ſiccũ ín fcóo gradu cbo 
lerà níg.purgat.nó oe£ cholericis nimis ne ſincopim p atiã 
tur:büo.vftoe babentibus « fenibus cõuenit: melius recẽs 
⁊ pari rubet odoꝛẽ tbímí habens. Doſis cíus a duabus.ʒ. 
vſq; ad tres :in aposimateza. v, vfq ad. r.c per fc oaf coqua 
tur in pꝛincipio aposimatie ci alijé medicinis puluerísatus 
ín finc oecoctionis colatum ¶ De graníe nil. 
¶ TAlbenil.i.grana ml cał .⁊ ſic. in fcóo gradu acutũ phleg. 
purgát:faciüt ſincopim:nõ benf fola fcd mixta cB my:abot. 
t fcamonea: (ücta cũ iſtis cíto ſoluũt: exeũt facile 7 ita pur» 
gant cbo.ru. ⁊ pbegtna: mixta c turbítb operantur foztíus 
oofis cíus a medía.s.vfpad ena. ¶ De ap le Spa der 
¶ aurige.i.hermodactyli cał.in tertío gradu fic.in fecun 
do: oc iuncturis pblegma purgant: valét feiatícis ⁊ artetí? 
cis ⁊ paralyſi:melioꝛes albi defoꝛis intus ru. nig.doſis ci? 
ab.j. 5. efcp ad exagium.j.cũ succaro.mírti cum medicinis a 
5.6. vfqs ad vnã. ¶ De titbimallo. 
¶ Sembꝛã.i.tithimallus cał.⁊ fic. m fecundo gradu:acute 
— adducit : habẽs lacticinũvt ceteri paeem iuuat 

ropicos: purgat pblegma oc iuncturis ⁊ cbolerá nigrã 
valet colíce paffioni: —— eius inutile:melioꝛrubeus 
€t lenis groſſus: ct luidus durus ad piſtandum. Oa⸗ 


Paꝛactice 


it anguſtiam in ote ſtomachi et ſincopim · Tum oa» 
M in lacte mozari vna nocte:et extracto oc lacte ex 
cuflo ficcetur ínvmbza poftea mifceatur cum anifo maratro 
cimíno ct myz05. pec minuunt eius malíciam ; fioerur co» 
licis oc grotía ventofitate et groflo pplegmate:mifceatur 
«um bdcllio et ferapino aut armoníaco: c fiant índe pillule. 
Si octur colicis mifceatur cum ſtercoꝛe lupino , $5í detur 
bydropide pofti exiuerit a lacte er ficcatur: miſceatur &5 
endiuia maratro:et coꝛallo et mífceatur cum eis parum tur 
bith ct falis gemme c aloes⁊ myrobal valet hydropicis in 
dubitàter.£oefereon genus cft cirpímalli, 
ecucumercafinino. 
¶ TAbeltetima . cucumeres afimni vel filueftree fimiles 
citrols iunio:tb? ca. fcóo gradu fic. in tertio: amari funt 
€t acutí mínus rf coloquintida: fed acutioꝛes:groſſum⁊ vi» 
fcofam pblegma purgant: cbo,ni, 7 citrina aquam.valent 
Dolo:í neruoz oc phlegmate⁊ paralyticis.in colíca paf.non 
dentur ſimpuces ꝓ fortitudinẽ ſua.miſceantur cu5 aloezmi 
nozicétaurcazaur cá hermodactylis vł camepiteos:tüc ma» 
gurus mírrus cũ vino et ſupꝛadictis valetzmelío: fi colliga⸗ 
cur ín tẽpoꝛe víndemíe tunc maturus: c fuccus cíus fo:tio: 
cotrit? ita c expꝛeſſus manibus c nó pila. Cõtuſus ín vafe 
fitus ad folem aqua ſupernatante pꝛoiecta:de eo qð rco 
inanctin fundo fiant trociſci 7 poft fal faper tabulà afpfus 
ficcétur in vmbꝛa et ínueteran oebüirátur.Dofis.5.j. velt). 
vr nó noceant miſceãtur dimidia pare gũmi arabici t quar? 
taparsamidí, — bellcbo:o nigro, 
¶ Arbaccalmabe.i.hellebo:us níg.ca. ⁊ fic. ín tertio gradu 
€po.nig.purgat ct rubeam aduſtã:melioꝛ niger recens z nó 
renuís nec groffus. valet vtí diximus impetiginibus c len» 
tigínibuslep:e: comníbus paffionibus ex cbolera nigra. 
Doſis cius a medía.s.víqs ad oímidium exagiũ cum aposi 
tatc epithimi ⁊ agarici: aut ftícados vrauferant malitiam 
ex eo:⁊vt nó noccat mífcea£ cũ rantüdé oꝛigani aut nepite. 
centaurea, 
A[ £antano: id cft cenraurea ca.et fic melio: míno: : purs 
gat cboleram nigram et vifcofüm pblegma:valer ſciaticis ⁊ 
Dolo: neruoꝛum:bibitavel clyfterisata valet colicis. Doſis 
eius exagia.ij.in aposimate,s. v, 
— Par eufoꝛbio. 
¶ TÆWutoꝛbium ca. ſicin quarto gradu:acutum tenuez ro 
tundũ:melius recens ⁊ citrinũ ⁊ lucidũ odouferũ ⁊ acutum 
parũ ín ſapoꝛe:citrinã aquã purgat t phlegmaticos humo 
res oc iuncturis ⁊ nodis.valet ſciaticis paralyticis fi miſcea 
tur cum alia medicina. Doſis eius cuʒ mediana quinq; vel 
nouem granoꝛum o:deí penſum groſſe tritum:plus autem 
bibitum anguſtiam et ſincopim facit:os ſtomachi ſtringit. 
ſudoꝛem frigidum facit.nocumentumm tollitur fi miſcea⸗ 
tur cum gumma arabica, valet phlegmaticis ⁊ groſſas ⁊ vi⸗ 
ſcoſas infirmitates patientibus:complexioni calide et fan» 
guiueis et cholericis rubeis ct naturaliter pinguibus incõ⸗ 
ueniens eft ct moleſtum. 
¶ De fquama eris. 
¶ TTbibalanachas.i.ſquama eris melio: oc cupꝛo tenui et 
cubeo:phlegma purgat t aquam citrinam hydropicoꝛum. 
Doſis cius cragum.j.vel.f.compofitum cum terebẽtbina 
vtoicemus in compofitíone mediane, 


(Loc alcanna, 
¶Alcanna id eft cozona folis: alij grana ebuli vel fambuci 
€a,et bu.purgat pplegma:valet colice paſſioni. Doſis eius 
a.x.granis o:dei vſq; ad.xx. 
(e medulla croci hoꝛtenſis. 
¶ ube ado:tem íd eft medulla croa bo:téfis ca.et fic. pur 
e pblegma: p:odeft colíce paſſioni: valet bydropífi bypo⸗ 
arce pblegmatice paſſioni. Doſis eius epagia. v. cum paus 
€o origani ct falis gemme. 
femine vztice. 

¶ Waſſa mãgumi íd eft femen vztice calidi ⁊ ſiccũ: ín pmo 
purgat aquam cítrínamc pblegma epcoziati.s.$.cum aqua 
tcpida mclius eft. 


(Lic bdcllío, 
¶ Tooulcal idcft bdellium ca.⁊ ſic Doſis cius cum ſimplex 


Fo.lrrvij. 


fuerit.ʒ.tj.cũ hydromelle vcl aus myrob.inais.aut bellericis 
exagiũ f, valet pꝛinci remoꝛroydibus. 
earmoniaco. 
¶ Uſaac id eft armoniacum ca.et fic.pblegma purgat; valet 
bydropicis:fpleneticis:paral icie ct fimilibus, 
¶ De my:obalanis. — 

¶ Bellerici id eft myꝛobalani:et ſunt tribus modis: citrini 
nign et indi.nigri ca.⁊ ficet amari aliquantulum:vnde pꝛo 
amaritudine babet aliquid caloꝛis:minoꝛem tfi dp citrini:qꝛ 
nó funttantü amari: fed acctofi magis:cũ coꝛũ pꝛopꝛietate 
purgant cholerã rubcam:ct aliquantulum humiditatẽ fto» 
macbi ficcant, SQ XL ndis, 

¶ Znai funt pꝛoximi in vírture et opere kebulíe:fs cbolerá 
nigrá magis ocpontit:mulne modis dantur.alij ſimplices: 
alt) cum 5accara:altj cũ manna puluerisat; ⁊ tepefacti aqua 
Doſis minoꝛ.ʒ.iij.maioꝛ.ʒ.v.citrini kebuli indi a tribus vſq; 
ad quinq;:alij puluertʒari t in aqua tepida mollire faciunt 
vna nocte: colatis bibBr, Iſta bibírio fit a.t). vías ad.5.vij. 
s£ itríni kebuli z indizita pparati 3.5. vj.vfqp ad.ir. Opoꝛtet 
fcire quando ita fumuntur poftd? deduxerunt faciunt fitim 
etoeficcantzmirti cum alijs fpcacbus ín apoʒimate oe citri 
nis et oe alijs. 5. vt).oentur Pr bumozum virtutem ct ncs 

itatem. ¶ De emblicis t bellericis. 
¶ EÆmblici etbellenci funt fimiles ín virtute t opere kebu⸗ 
lis et indis:⁊ ita dẽturvt ipi. Quicungs triferã maioꝛẽ cr fu 
pꝛadictis generibus quinq; cófiaumr. valer inñrmitatibus 
oe pblegmatect cholera nigra naturali:facit bonũ coloꝛem 
confo:tat co: et pꝛobibet canoe JE mblicitin Lacte miffi dimi⸗ 
nuuntur ex fus ponticitateet nomínátur fozemblíci. 
¶ De abſinthio. 

¶ Abſinthium ca.in initio pꝛimi gradus ſiccum ín fccundo 
ponticum et am arũ:aperit oppilationem epatis:valet ycte 
cis cxcho.ru.ſuccus foztioz frondibus, valet tertianis:bu⸗ 


mores oc mery et ſtomacho et venis purgar oc eifdem pus 
mo:ibue:cuius aposima ſi datur mnclancbolias . £t 


aofinrbium cft multis modis: vnus melius pe furía atrinü 
et quafi pilofum babens nodos vt oꝛiganum⁊ odozíferum 
iofis in aposunate ab vna.ʒz.vſq; ad. 5.5.ct oc fucco abvno 
cragio vfq ad ouo. . 
€ cupato:io. 

¶ £upato:iü cpo.níg. purgat: valet quartane febꝛi⁊ quo» 
tidianezapoftemati interioꝛi:de fucco cũ oleo ro.bíbtto.s.]. 
&t.). oc y:illíaca cum firupo acctofovalet quartane.hec ber» 
ba fi,5. v. vq ad. vij.in aposimarc bíbantur valet quartane 


vt diximus. € fene, : 
¶ TSene ca.⁊ ficin pꝛimo gradu:cbo. et aliquid 
mgre:perfoꝛat er longinquis partíbus:valet doloꝛi neruo⸗ 


rum ſciaticis oe cholera rubeaz pplegmate.ñ coquantur.5. 
vij.cum.xxx.et P.ficcarum vuarum et fupermittatur parum 
ola amygdalíníz tepídus bibat purgat co. ru.z pplegma 
fi mífceatur Mg T m purgat nigrá cboleram. 
c fumoterre. 

¶ Fumus rerre gñaliter fri. c fic.b5 amaritudine vfi aliquã 
tuli eft ca.oe ftomacbo purgat cho.ru.⁊ bu. vítos, valet fca 
bici fi oc fucco eius dimidia libꝛa eum succara bibatur. 

¶ De mercuríalc, 
¶ Aercurialis frigida ⁊ bu.bs vifcofitare: ende fi bibátur 
5.vj.cum.5.Fr.0e succara fuauiter cbo.ru.purgat marünc fi 
saccara fueritru.neceffe eftvt nó coqua£:Q: minuitur devᷣtu 
te:in loco saccare fuccus cafiefiftule pofit? tanrundé magis 
purgat:valet tuffi fine matería.colice paſſiõi oe acutisbu.⁊ 
de cDo.»plerióe:valet male ↄplexiõi epatís:er 
ín nodis diſſoluit cũcaſiañſtula. € violis. 
¶ Gliola frí.t bu.cbo.ru.purgat. quidá dicũt B facere cB vi 
fcofitatezfs nó eft itazfed facit virtute attractíua quà babet 
ín fe. Et bocvideri poteft: cii mãducat᷑ fentitur puncto alid 
que facitvelut curbítb:er alíe medicine que purgant cü virs 
tute attractüia. oeduat cá aliqua fatígatióe fi.5 itj vel üt). 
mifceátur aim succara'cbo.ru.purgant.Sí( addatur parum 
fcamonee ⁊ turbítb deducit polegma et dbo.ru. vt non no» 
ccat mí(ceatur parum olei irini. 

¶ De caſia 


A? 


Z bet fecundus 


€ £afisfitula ca. et hu.purgat eum vifcofitate: babet vim 
Oulotunuávcl mundificãtiuã et attractiuã:ſuauiter purgat 
ftozmacpum cr vifcera 0€ cbolera rubea , Stercue ourum 
€ cit oc ventre: fcpe deducit malam bumíditatem marime 
fi miíceatir pauco turbitb. Si miſceãtur tamarindi purgat 
cboleram rubea. valet febꝛi fi detur cum fucco endíuic ool, 
neruozum yctericie apoſtemati eparís fi miſceatur cuſcute. 
cus facco coziandri ſubuenit ſquinantie: melus feruatur in 
cánula vfq ad opus:coꝛtex eíus tenuis ec non groffus, 
De malíe granatis. 
¶ Odalagranata acerba piftata cum pulpa interío:í.s.vj.cü 
Kr. 5.02 zuccara bibítis purgãt cbo.ru.cü epp:effionc.£ po» 
tet acetof3 t oulaa fimul miſceri: magis purgant et magís 
extínguür doloꝛẽ capítís ⁊ ſtomachi. 
De cotula. 
«[ £otula — oicit:pulueri;ata et cu; melle mixta 
eram nígram. PPM 
— —— — mediciníe; Tap̃ .lxxij. 
Poꝛtet fcire yvomitiuũ attraperc bu. ad ſtoma⸗ 
qũ oc longings locis vt laxatiua faciũt:excepto 





ig vomitiuũ ſurſum:laxatiua deoꝛſum: ct in boc 
l'oifferüt :q: laxatiua attrabunt oc natura ad fto» 
D SP 6l macbü di virtute attractariuac rardeattrabunt 
bu.cplaníus d» vomitiuũ:qm̃ vomitiuũ attrabit oe longin 
quis locís ad ftomacbü:cvífcera cũ Prate expulũua etjciũt: 
et p:ofjciüt a fe neceffarío:c iure faat b erputfiua:q: quod 
cq nocumétivcl Sii eftfibi libenter expellit a fe oeozfus, 
555 vomitiuũ diuerſo operat mó:qiuís 2ueniat attractioe: 
offerunt tf ín píecrióe: nà ifta deoꝛſum c naturaliterziftud 
$o furfum c ita 3naturà. ín poc cognofaf ꝙ in vomitiuis 
foꝛtioꝛeſt virrus:cũq; bocfaaat vt operet contra naturã:in 
laratiuo fit cii aaiutoꝛio nature:ũ ita eft vt diximus:neceſſe 
eft vt oícam? pᷣtutes vniuſcuiuſq; vomítixi € Clomítiua q 
rgãt groffos humoꝛes: oc longinquis partib? ⁊cõcauis 
jos attrapüt violẽter:⁊ ocducunt grofíos hũoꝛes c viſco⸗ 
fos vt fadt helleboꝛus albus:q: foꝛtius boc facit: poft b cõ⸗ 
difizxocide narcífcus:poftea cataputie: poftea grana tírimal 
lizocínde caftaneole rotunde. oĩa pꝛedicta attrabüt groſſos 
bumo:es c viſcoſos.Opoꝛtet g̊ daricũ melle ⁊ aqua tepida 
vbí coquat anetũ ⁊ ſyrupus acerofus Sunt c alia vomi⸗ 
tü facientia fed oebiliis vt fal indi. nitrũ ſemen radicis et 
finapís cus acetofo ſiru.⁊ ſitia.Que cbole.ru.t tenues bu. 
purgãt fuauíus fant hec:ſemen atríplicís ⁊ frõdes coctcin 
aqua:femen melonis aut carniũ eíus vel eiꝰradix: aqua fas 
fcoli: aut radíry:cos:aut malua cocta c oata cũ firupo acee 
tofo. Itẽ aqua o:deí cocta cum petro.aut oximeł.cũ ancto 
aut radit nardfci cocta cim oícta aut piſces falfi : c fimilia, 
€. Suntoícte medídine j faciũt vomtũ.⁊ etjciüt hũoꝛes oc 
ftomacbo et o€ vicinis locis Ppomitũ: ⁊ attrahũt pblegma 
acetoſum ⁊ cholerã ru. t nig que eft ín ſtomacho.Odedici⸗ 
nas vero ↄpoſitas laxatiuas ⁊ vomitiuas in conſequenti in 
fuis locis dicemus. 
¶ Quomodo accipiẽtes vel accepturi vel quí 
íam acceperuntlacatiuumvelvomítiuum fe ba 
beant, f apítulum.lrríij. 
€i laratiuü foꝛte vt framoncá vel turbitb c filia 
(ant accepturi cũ cautela ⁊ ftudio fiat. £30 fi pꝛo 
!regenda ſanitate in tpe temperato vt vere fiat: 
neq ín regionib? multi calidis vel multũ frigi⸗ 
dis:ncd in boib? ficcas 2pleriones babétibus: 
Q:fepe bütditate cox euacuata adetbícam febꝛẽ deueniunt 
iutlo tpeoetur ſpaſmũ vel diſſnteriã hñtibꝰ:ſʒ do?fupero 
flui humoꝛes onantur: cne detur laxatiuũ purgãs bu.niſi 
ſuꝑauũ onante.$bí gra.ſicut ũ cholera dñatur pplegmatis 
purgatiuũ dederis: hũiditatẽ euacuabit:⁊ cbo.ru.multipli 
cabit: vnde vcl acuta febzis vel moꝛs ſequitur.qð hippo.in 
apbosifmís teftatur, Sí purgentur tala qualia opoztet 7€. 
¶ Item nõ ops dari laretiuũ bomíni equalé ⁊ téperatá có» 
plexionẽ habẽti ⁊ non (üpfiud humoꝛẽ:qꝛ per nociuũ itiua⸗ 
mentũ expellit᷑ et ſit ſiccitas:⁊ nulla erit euacuatio.Mẽbꝛa 
emi bonos diligũt bũoꝛes ⁊ a fv ſeparare nó poffunt: rema⸗ 
nct gin coꝛpoꝛe et malam complexionein generat. 





¶ De eiſdẽ laxatiuis accipiendis «€. — — SEa.lrüff, 

EPoꝛtet volentẽ accipere laxatiuũ vt temperet 
onte bibitionem biduo cũ ſubtili dieta tẽpe⸗ 
t 9) N rata: c tepida ad baineanyt attenuet ⁊ elíquet 
IK 1 , Zn d 


A bumozesvt facittime currátzabfhineata labozec 

$i pipere « filibuszet cum acceperit ligentur eins 

vinc:et ciraciat boli armeni eum aceto cofedt c fucci men 
te atq; ſanſuci: ze doꝛmiat poftd euacuare inceperit. ſom⸗ 
nuscm pꝛobibet euacuationem: [5 ín initio abſ; lefione pa 
rum ooxmirc idem poterit, £22 fi medicina nó oeducit ato 
moueat co:pus ⁊ bibat parũ aque tepide mixte cum zucca⸗ 
ra:4 fcalpere faciat foleas pedü vr pumozes currant ad in⸗ 
feri i ne ouo larattua dẽtur: vnũ fup aiiud maxime 
oc fo:tibus: ne ambo fimul vuncta víolenter oeducant et ng 
tura patí nóvaleat.(. Sí fumpta mcdícma ad purgandum 
t;rdauerít c in ftomacpo moleftiam fenferit:tunc abundan 
ter aqua tepida octur et pennaiolco ínuucta t 0:1 immiſſa 
vomitũ irntet vt ftomacpusoe medicina mũdet᷑:poſt potet 
1uleb.i.fpzupt ſimpucẽ c pparmacia. ¶ f£t fi mediana lara 
tíua ceperit larare : nó reſiſtat f5 dimittat: oonecin ructatu 
ſaporẽ medicine ſenſerit. /D fi multa fupuenent fitis pa 

rà pfüij et aquã frígidà cum firupo potet.Si acr fucrit fri 
gidus bibat ius galline⁊ mozetur parũ⁊ poftea manducet, 
3E: fimediana miti laxauerit ĩ ure qð bibít fit fumacpvel 
fprupusvtnufqs malígranati aut citontj cum ad frígidavel 
ucc co:5. Sí parũ:iteret ius galline cus blícula. Si medío 
criter ſit ſyrupus iuleb.Si laxatiuũ ppleematfuerír bibat 
vinũ citrinũ cum aqua mixtũ:aut potet oximel.Qui autem 
biberit laxatiuũ per tres dies fe cuſtodiat:⁊ ín bis non mnl 
tü comedat: icíunus potet iuleb. Si fuerít pplegma pur 
gatutn fumat mel ro. £t fi fuperflue laxauerit balncü in⸗ 
egrediatur ⁊ crura lauet:⁊ manus aqua tepída € 4 fi pꝛo 
pter bocnon ſiſteret: bolũ armenícum cum fucco mirte: aut 
citonio:5:aut fucco rubi:aut cũ alijs reſtrictiuis. Et fi fue» 












rit debilis octur lac vbi ferrũ ignitũ fit extinctũ ¶ Si pati 


tur ſingultũ:ſumat pſiliũ cum fri.er olco ro.bꝛachia eius li⸗ 
gentur. Si ín oꝛe ſtomachi incendiũ ſenſerit oleũ amygdali 
num oulce cũ fucco pfilij detur aut cuʒ aqua vbi grana cito 
nij fant poſita. ¶ Soi aüralía accidentia ſuperuenerint:de⸗ 
tur mcdicína ſicut muenies ſcriptum m accidentibus fcri? 
buntur.( 182m fi accidens fuperuenerit: ende moꝛs mine 
tur:tunc detur lac cim ariſtrologia rorunda tríta et butyꝛũ 
à confo:enrvirtuté infirmi: c minpant malicíam mediane, 
¶ Si accepte catapurieanguftiá fecerint:detur ſuccus pfi 
lij cum ſucco amygdalino et firupo: iuleb c burpsum et᷑ lac 
dentur cum aqua frígida Et fi lac titimalli multus dedu 
xerit:lac cum butyꝛo detur:poſtea detur acetũ cus aqua fri 
gida.Si vero eufoꝛbiũ ſincopim infert: octur pfilíum cũ 
ſirupo ro.ct ſuccus mali granati: c aqua oꝛdei cum gumma 
arabica.olfaciãt ſandalos cus aqua ro.« camphoꝛa:que pꝛo 
ſunt etiam i alijs laxatiuis calidis que ſuperflue oucunt, 
¶Tsi autem ín diſinteriam pꝛopter laxatiuum inciderint 
detur bolum armenicum cus oleo ro.et clyfterisabís cũ plã 
tagine vti fuo loco dicemus. ¶ /C2 fi vomitiuũ fuperflue 
purgauerit ct anguftíam et fincopim fecerit: 7 fuent oc foz 
tío:bus:bentur troafcí quos fumus dicturi cu5 oevomítu 
mediítabimur:fiat dyfterc acutum cus coloquintida cnitro 
vr matería ad inferiora deſcẽdat. €55 fi dato vomitiuo parũ 
vomueritvel nibil  angufna fecerit:octur aqua tepída vbi 
coquatur anetum cum fale et melle 7 adiuuabit vomere. 
¶ Sivero er bellebozo albo:aut alíiovomítiuo ſpaſmũ fece» 
rit bibat buryzum ⁊ oleum amygdalinũ cum o:deata aqua 
et vngantur mẽbꝛa cum oleo violato et cera tepida ín aqua 
tepida. 

¶ De medicinis eliaendis et qualiter fer? 

ventur, f£apirutam.lrrv. 


s ftquamvirtutes ⁊ propzictates fimplíds me 
idicinezet eius iuuamentũ oirímus: opo:tet vt 
| in eligendis medicinis:⁊ qualíter feruentur uc 
 vírtuscaz ocficíat ⁊ putrefiat:diligẽter diſſere 


re. ¶ ulti enim medici fuas negligunt me⸗ 





Paactice 


Acinas: ſeruare ignozant: fic p debilitantur et eua⸗ 
nefícunt e rercant: vride in errozem incidunt, 
ucqy aüc medicina fortem odoꝛẽ feu oclectabilem 
Dcbet babere, Sitr oe ſaporibꝰ: vt acetoſum oulce vcl ama 
AEue foꝛtis cft in ſuo apoꝛe:illa melioꝛ eſt. Itidem et de 
coloub? ; vnaq̃q; res ſuũ naturalẽ habet coloꝛẽ:vt viole:ro 
fc:crocus:abfincoium:yfopum:cstmedreoe:ficca. tC. 
&, iDerbas crgo op couigere cum fint mature nó multum 
ficce:neqo muuü virides. «[ Semina cũ fuerit maturat po 
derofa « non vana:fi nó Daocár femina:couígant m tpe cia 
toc in lodsmóruofis.q: maioꝛis vᷣtutis funt c? oc p:ausvel 
palüdib? vcl plano. €. Succus oc recenti fiat herba. CRa 
dices colligatur cii frondes incipiunt cadere: ablute zinvm 
bza ficcate non ponárur ín bumecto ioco: pic cm eft modus 
eligendi. (L Seruadi vcro modus ita eft: vt berbe t radices 
fint ficce: c aipil hũiditatis habeant:⁊ reponátur in arca de 
xeffo wel frakino. Semina ín vafie fuis recondan£. C 5i 
enucicata in cartis bóbicinie inuoluta vafis terreis ferues 
tur. Si vt opoꝛtet feruenturzvirtus coz ꝑmanet in cte vígs 
aa iqvei i annos. ¶ Situerint oc odozíferis in vafis ar 
genteis vcl terreis coopertis € ſigillatis.Si medicine q̃ va 
lentoculíe ꝓcataractis:ſeruẽtur in ereovalẽ. Situerit pin⸗ 
guedo velarungía fcruent ín vafe terreo.; 
«L Quia cópleuimus ooctriná oc electióe ct cuftodía fimpli 
cío mecacine: neceſſariũ «ft vt medius in electióc er cuftos 
dia fimplícis medicine fir ftucdicfus ⁊ nó negligens: vt vna 
queq; (pés putopo:ret fcrue£ et cuſtodiat᷑. Runc de grae 
dib? fequi£ ec oc pzopzictate fingularum medicinarum, 


¶ Tractatus cóftantíni oc gradibus medicinarum 
fm oꝛdinem alphabeti. 


——— Cloniam ſimplicis medicine diſpu⸗ 
tarionẽ pꝛout ratio ꝑoſtulauit eppleuim? 
reſtatvt o:do ſcquat᷑ oc vnaquaq; fpe fin 
» aulariter. &in dicimꝰ ꝙ antid 2picriones 
'medicine ín partca q̃ttuoꝛ diuiſerũt à vo 
j cant gradus. IHá oém medicinã oiperüt 
! eſſe aut in pꝛĩo gradu: aut in ſcðo: aut in 
— tertio:aut in rto gradu. Quoz etiã vnũ 
quẽq; partiti funt rríb?modis.f. pzindpio:medio:« finc.s£t 
licet inter oẽs partes q̃dã extremitates 2rineant:eas rame 
qꝛ nullatenus oiffiníre potuerützin ſcriptis reliqrũt. Uerũ⸗ 
tamé:q: quãtitatẽ illoꝝ graduũ indeterminatã rebquerunt 
credũt᷑ foꝛrte eã neſcuuiſſe:aut ſciẽteſsſcribere nolle:qð falſus 
cft cam ignoꝛaſſe ¶ Sed gtiofiffim? Ba.poſt eos veniens 
liquido graduũ quátitate in libꝛo oe fimplici medicina inti 
tulato oftendit. ía.atic qꝙᷓuis ei? quárítatis difficultatẽ nó 
enucleauerit:ſua rn verba quãtitatẽ graduũ oftédür. pinde 
tantiviri ſermones Denarrare votum?; verunthi queds a no 
bís pꝛius oícéda funr p quc ef? $ba íntellígi valeãt. a2 
lam itaq; cít ꝙ ocsantiqui cum Ba. cõcoꝛdati (unt dicẽtes 
oplexiones eſſe.ix. vnã ———— 
vero q̃ttuoꝛ ſimplices.⁊ q̃ttuoꝛ ↄpoſite. Ideoq; neceſſario 
oẽ coꝛpus oe q̃ttuoꝛ elemẽtis cóftructü vna eaꝝ ↄplexionũ 
indigẽt.vᷣbi gr̃a: aut cft calidũ vel fri.bu.vel ſic.aut eft cali. 
€t fic. frígidü ⁊ ſic.vel calidi ⁊ hu.vel frigidũ t bu. aut equa 
le et nulla qua'itas alteri dñetur. Hũani autẽ coꝛpis natus 
ra:aut cft calida:aut fri.aut hu.aut fic.aut equalís ín cópofi 
to co:po:e. Sed duis ſenſualiter inuenín nó poffit: intelle» 
crualíter tii cognofcenda eft. ende coꝛpus qð of calídüi aut 
frí.non of alijs indigere qualitatibus. IBomé em̃ ab ea que 
fibi onatur accepit. ¶ 8t qm̃ intentio medícozus eft bana 
co:po:a ín fanitate cuftodíre: t infirma curare: t boc abſq; 
cibísc medície nequeat fieri:t cibi ⁊ medícine fint coꝛꝑpa oe 
Qttuo: clemens cópcfita: opo:tet pꝛimũ ciboꝛũ « medicina 
rti cognofcere naturã:vt q̃dã co:pa tẽperamẽtũ tráfaredie; 
tía cá medícims curent oppofitis. ( 3Dicetes 6 medicinaꝝ 
alias effe calidas in pꝛimo ara. aliasztn fcóo. alas ín tertio: 
alíae in jrto. intelligimꝰ D dici ad cõparationẽ t ane como 
plexiõis. CCõparatio $o alía ſimplex:alia 2pofita.f£opoft 
ta$o cá alidd equali aplerioni ppara£.Smpler$o ci ín q̃⸗ 







— 


S'o.Ittvtij. 


litte utuflibet equali oplexioni ↄparat᷑ qólibet, verbí gra 
qð in pito gradu ca.cft equali ↄꝓplexiõe cahidius eft ; mint 
calidà eft caloze ill? eà ↄplexidis: vñ nec calefacit eum: nec 
augmétat. Nã lic calo: nó fit calidío: iuncto fibi alio caloꝛe 
cüvidemue caloꝛẽ calídiff. me ad minui tepída zd fibi mixta 
codé mó inteiligim? oc ceteris ca.fri.pu. vel fic.in prio gra. 
Adeo antid marie Ba. eq̃iẽ cõplexionẽ ínfra duas extremi 
tatc dixerũt manere.i.inter pꝛin ũ⁊ q̃rtũ gradi. Na ei ois 
fupficics oc duabꝰlineis fit cõtẽta:⁊ ipfe linec abfq medio 
oiungi nó poffintzncenonouo mediocria bit: qua de re ne» 
ccfíario q̃truoꝛ gradus fuerunt. Agit᷑ calidü in pzio gra.mi⸗ 
nus eft ca.naturali caloꝛe. In fcóo calídü eft quafi le caloz, 
In rertio gradu maio: iio calozc. "n q̃rto vltra eũ eft. £o» 
dé mó frigi. bu.« fic. Z2» fi aliqd fenfualiter tétarc volum? 
guftare ops:cuí fi fenfus oficrur ín pꝛĩo gradu eſt.Si c fen 
fu eft equale: et vnus alteri nó dñetur cftin fccüdo. Si att 
fenfus p eũ murc£ ſuã tñ fuftines rolerária : ðꝛ efle in terno 
2Rurfus fi fenfus p ed mutetur: vt nullatcnus e? acumen 
patí valeatzcóftat c£ m quarto gradu, 
ic auro. 
€irü téperaríus eft ceteris metallis:bs ppzietate 
fubueniédi frigido ftomacpo:timozofes er cardia 
cos confoꝛtat:⁊ cft contra melancboliam 7 alopi⸗ 
tiam atq; tyriam arcbeatis: t quibus cbirurgía neccfaria 
eft:fi iat cum auro nullam carnis tacit putredínem:oc quo 
fuſo vſus cftanftolns palliola.cus fundíturremanet :n loco 
quo füfum cft jfi ſpuma:⁊ of catbimia aurí d valet 5 ocuto 
rü doloꝛẽ ⁊ pános hñtibꝰ.hũoꝛibꝰ ad oculos decurretitus 
repugnat:palpcbzas confoꝛtat:⁊ neruos cozum incolumes 
fcruat. € argento. 
. SRaentü fri.cft ⁊ — in humiditate: eft córrabu 
midü ⁊viſcoſum pblegma: catbimia eius idem opera 
furvt cathimia aurí:catbimia ramen auri fortioꝛ eft zvtilioz 
ín medicinis. «Lc agarico. 
Saricus duobꝰ modis eft:mafcuD? 7 femina:laus 
dabilío: tñ eft femina:cuiꝰ foꝛma fic dignoſcit᷑:in⸗ 
tus in ea fruſtula inueniũtur vnũ fup aliud poſi⸗ 
tum. Oaſculus vero rotundus intrinfecus lenis:qui vtriqo 
calidi funt ín pumo gradu: fican ſecundo:groſſos et viſco⸗ 
fos Dumo:es attenuantct pblegma oiffoluuntet purgant 
fimul:er valent 2tra venenũ:de quib? exagium vnus pota» 
tum contraoolo:m epatís erinflationem valet.sStrangu2 
riam et renum doloꝛein et ycteríciam auferunt. utis liuo⸗ 
rem et matricis oolozem eiuſq; fuffocationem curant. Cum 
ſapa bati pꝛoſunt vulneribus pulmonís . Cum orisaccara 
ſplenis tumoꝛeʒ diſſoluunt. £Da.o(rit efſe mundificartunm 
ct oppilationis aperitiuum: ideoq; contra yctericiam de 
oppilatione valet.valet etiam epilepticis et febzicitantibus 
cum rigoꝛe. Sciaticis ct arteticis occurrit: groſſam vulue 
ventofitatem diſſoluit: curat eromnem doloꝛem qui eft in⸗ 
tra coꝛpus. (Lc abfintbío. 
Blinthium calidum eft in piímo graduzfic.in 
d finc fecundi:ftomacbum confoztat:cbolerá ru» 
beam cum egeftione purgat. ende Satin epi 
: YA ? ftola quam glauconi mifir: abfintbium inquit 
bduas bs Prutes 5rías.falícet aratiuam c alid 
ftípricam:p:opter boc fi ostur cibo rádum oí» 
geſto materiam vt fiat inobediens indurat vnde quafi bel» 
lá fadt. quía laratíua virtus medidnà mouet: vr cum eges 
ſtione exeat: ct virtus ſtiptica eam indurat et cobíbet ne 
moueatur quafi laboꝛat natura. (ruo Dato cũ materia moz 
bi oícefta cft'fitobedíens er facilis ad exeundũ duobus mo 
dis.vno quíavirtus laratiua naturam adiuuat ad excluden 
dam materiam moibí que eft ín concauítate membꝛoꝛum. 
Epar confo:tat : oppilatíonem aperít: appetitum irritat, 
1Rullam actionem facit pblegmaticam.f£umvimo portarum 
unam piouocat. Æbꝛietatiq; repugnat , & um fifzleos aut 
fpica bi:bítum oolozem ftomacbi et inteſtinoꝛum oe grofía 
ventofitate factü mitigat.Cũ accto ppínatü fuffocariones 
q̃ efter tungoꝝ comeftione liberat. S£um melle téperanü tu 
moꝛẽ d eft fub lingua curatzet nigredíne q̃ cft fub oculis eps 
pelütz vifus clarificat. Succus ci? qunbus inſtillatus humi⸗ 









Liber ſecundus 


ditatẽ ab eis nuentẽ deñccat. Cũ felle taurino tritũ ⁊ auri⸗ 
bus iniectũ cõfo:tar⁊ ſonitũ ab eis excludit:cũ oleo ro.et ce 
ra ftomacbo inunctũ ↄfoꝛtat:⁊ doloꝛẽ expellit: cataplaſma⸗ 
tã dunciẽ ſpienis mor diſſoluit:tẽperatũ cum meliccinvul 
uá miſſum mẽſtrua ꝓuocat.Sirupᷣus er eo fact? ſtomacho 
etepati ſubuenit:cũ oleococtũ ⁊ ſtemacho inunctũ iuuat. 
iD ia.abfintbi fi ín arca ponat᷑ cuſtodit frumentũ « pannũ 
a tineis.tmcauftum factü er aquavbifuerít abfintbiti feruat 
cbartas íncolumcs cii eode ſcriptas nec vermcs nec mures 
cas rodere poterüt. Quidã pꝛecipiũt abfintbio nó ínuento 
poní pzo co febem armeníca. lli teftanf polium eiuſdẽ vir 
tutis cffe cuíus et abfintbiü fi pondus.s.).c f. oe polío bas 
beatur. Bedagoꝛus oírit fi ponat afía fetida in eode pode 
rc quo abſinthiũ c iunga£ ei oimídid pondus míreb. indt, 
illius erit efficacie:cui eft abfinrbiü. «Lc acatia. 
fLatía fri.eſt ín pzimo gradu fic. f tertio.vnde oia, 
Acatia berifipila hñtibꝰcõuenit:ignẽ acrem? pus» 
ſtulas oce purgat.Cũ ſucco poxtu£ temperata ct 
vinbilico fuppofita fiuxũ ſanguinis ftringit. valet t contra 
oculoz T35: anum tvuluá exeuntes er eade ratione 
íntus cõuertit:q̃ potui oara:aut p dyftere iniecta vẽtrẽ con 
ftipat z (anguínis uxũ arcct.3Dcdagozus acatía multum 
eft vtilis cbolerícis ⁊ ca.apoftema bbribus: ꝓ qua poflunt 
ponílentes abſq; fuís coꝛticibꝰ eati pondere. 
¶ 32« acole. 


Cole valet ficut cuſcuta ca. et fic. ín pzimo gradu 
citrinã aquá hydropicoꝝ⁊ bypofarca curat.i£par 
ófo:tat t odozferü ructü gnat. Suc? ci? byáro 
píds calo: nó babentibus fübnenit:ftomacbo rame nocet 
Quía aliquãtulũ mutatur. (Lie boꝛagine. ! 
"Bess ca.⁊ puín pino graduzcbo.ru.purgat.£ ardíao 
cis ſubuenit er cbo.nig.parictib?:mífla invinoc potuí 
data leríciá generat, f1posima ei? cũ melle vel saccara bibi⸗ 
tum afperitati pectoꝛis 7 pulmonis et gutturis valct, 
(LE bedcgar, 
f£degar fri. in pꝛimo gradu:mediocris inter fici 
t tatem ⁊ bumid ratem : ftomacbE confoꝛtat:febꝛẽ 
diuturnã mítigat:eíus puluis cũ su.ccara potatus 
ftomacbi pbelgma ⁊ cbolerà ru, t putrefactos humoꝛes ex 
pellit:potatꝰ rígo:ib? pdeft:eft contra ſpaſmũ qui eft er fto 
machi defectiõe:maſticatus ⁊ füp — moꝛſus pofit?oo 
loꝛẽ mitigat. Radir eius valet cótra flurü ſanguinis vẽtriſq; 
cataplafmata mẽbꝛa cõfoꝛtat⁊ expellit humoꝛes ín ea flue? 
tes:apoſtema diſſoluit Du. oc cutus aposimate fi os fucrit 
loti doloꝛẽ dẽtiũ placat.IDui? arbo:is coꝛtex:⁊ rami frigidi 
funt  fic.ín pꝛio gradu: cui? fródib? c aceto cataplaſmatꝭ 
fcabíes c puftule ⁊ plage curant᷑:coꝛticis ei? exagio.j.cũ aq 
velvino potui oato hũoꝛesftomachi purgabütur.s£ à aceto 
temperata cutem moꝛpheã habẽtẽ er co inunctà müdificat 
SSup os fractum pofitü cíto fanat. 
¶ De bolo. 
JOlum fri.⁊ ſic.in pꝛimo gradu: valet ↄtra fluxũ 
ventns t diarriã fluzü fang. c diſſinteriã emoꝛ 
(a des tenaſmon.⁊ hũoꝛibꝰa capite ad pectus 
aec ocfcendétib?repuguat: pdeftemoprtoyas:vul» 
ncra ín pulmone z catarrũ babétib? z offid fracturã ſolidat 
vnde £a. Bolũ armenicũ valet cõtra peſtilentiã:eiqʒ repu 
guat.vídi em dídà bibere íliud ⁊ ilico a mozbo euafifle. Alli 
suté quí nó iuuant᷑:ideo cótingit:q: febꝛis cft acuta « boli 
nó valet nífi cumvino.vinũ aüt feb. ↄriũ eft: pinde ops nos 
eligerevínü leuiſſimũ et frigidum:raro em inuenimus pefti 
lentíá nífi cus acuta febꝛe.Sʒ quidã dicũt bold armenic eẽ 
chimoleam:qð negat Dia.dicit em̃ chimoleã duobus mo» 
dis eẽ:vnãalbã:aliã poꝛpbiriticã vel purpureã d habẽt am 
be ventoſitatẽ.Quecũq; harũ cii aceto temperetur ⁊ ſuper 
aures imponaf apoftema hñtes iuuat. x —— 
loca igne vſta mitigationé pꝛeſtat: duriciẽ teftículo: emol 
lít.£alida apoftemata c perífipilà curat. vii ga. Sf bitnolea 
inquír eft cõpoſita ex oiuerfisvirtutib?:bs em ponticitaterm 
conftríngentz ⁊ índe oíffoluentem:fedlota caret bís virtuti 
bus:non lota vtrafqs babet, 
¶ De terra figillata, - 







Erra ſigillata valet contra diuturna vulnera € putre, 

facta:ficcat em̃ ca: facit cotra moꝛſus ſerpentis ⁊ oim 
reptili : mostifere quoqs potioni repugnat. n3 fi ante moꝛ 
tiferam potionẽ bibaturzvenenti per vomitũ fozae emítti 
s£um olcoz aceto mírta femp calidum apoftema iuuat.va⸗ 
let contra uxum ſanguĩsvndecunq; fluat:fanat vulnera e 
diarriã et tenaſmon. aceto temperata ⁊ fuper moꝛſuʒ 
rabidi canís pofita eum ad fanítatem perducit. 

¶ De bꝛuſco. - 

Ruſcum téperatum eft ín ca.vt bíppo,  ga.teftátur, 
BDsuas folioz cíus expꝛeſſus et in ozc tentus oꝛis vi» 
tia emédat:p:odeft ttomacbo? oolo:í ventris a cho.ru.ꝓce 
denti:tẽ m cf lacte mulieris ⁊ iniectũ oculis vitia ocu 
loꝛum emédat: ũ c ʒuccara emoptoycos ſanat:petrã 
frangit. Succus ci? bibitus ⁊ coctꝰ cho.rũ.expellit. Radix 
eius fuper regulam ad ignem ſiccata⁊ pulueriʒata vulnera 
fanat velfolidat. 

p:efío. 


¶ De cyp:e: 

Ipꝛeſſus ca.eſt in pꝛimo gradu ſic.in ſecundo:ha⸗ 

bet aliquãtulũ põticitatis: nõnulli dicunt c8 inter 

ca.⁊ fri. cffc mediocres. sCuíus frondes ⁊ poma in 
medicina míttütur. Que cus funr recentia noua íncifionem 
folidát.valent crepature inteſtini ad teftículos, deſcẽdẽtis: 
fi er cís fiat emplauftrü fup teſticulos: ppztecm mollia mé 
bꝛa deſiccant:hũiditatẽ nó naturale attrabüt ⁊ virtutem ct 
ouriciam eis pꝛeſtãt:frondes in puluere redacte cũ modíco 
myzrbc « cus aceto fiuc vino bíbíte veſicam ne malos reci⸗ 
píat hũoꝛes confo:tátetftranguriá curant.£oat, Vidi índt 
d(dà berífipilà hñtes cũ cypꝛeſſo⁊ farína oꝛdei curatos. Cy 
pꝛeſſi poma recẽtia potui data cum vino flucü ſanguinis ec 
vulnera inteſtinoꝝ curát:püozib?ad ea deſcẽdẽtibꝰreſiſtũt. 
o:tborniá et tuſſim curant.apoʒima eius ſimiliter operatur 
Que cum aceto cocta ⁊ lupinis cõmixta emendat vngues ⁊ 
eoꝛũ lenit aſperitates. Frondes trite ⁊ cũ aceto mixte capil⸗ 
los tíngunt , Oixte cum cera Toleo etftomacbo impoũte 
cum cófo:tant.ende bedago:ue pp:ie cpp:eflusvulnera oe 
ficcat:c inteſtinis nc ad teftículos'oefcedát repugnat: quo 
non inuento mittitur farcocolla equaliter ⁊ pondus ſemis 


et ponticitatẽ:eſt ca.in pꝛimo gradu:fic.ín fecundo 

vnde cum fia amaritudine ſuiq; caloꝛis paruítate 

humoꝛũ quattuo: ectenuatiua maríme cbo.ru.oppilationé 

ati6 ⁊ fplenis c ciſtis fellis aperitzfromacbti cn fua amas 

ritudine ⁊ pontícitate confo:tat: venas ⁊ vafa oe groff's ct 

putridis büo:b? purgat, s£íi orísaccara bíbíta eft opríma 

diu febꝛicitãtibꝰmaxime pueris 7 bemitriteo laboꝛantibus 
et vetcribus. camornílla, 

Css ca. ſic.in pmo gradu:attenuat mollítz 


CY diuerſaꝝ vírtutum cft:bs em̃ amarítuding 


oífloluit:frondes t floꝛes ⁊ radír ei?equalis virtu⸗ 
A. tís fünt:que potui vata vꝛinã er menftrua ꝓuocãt 
marxime fi fnper aquam occoctionte cfus mulieres fedeant 
mitigat ctíasmulíerce oífficile parturíentes: menftrua pro 
uocatzlapidem frangit : inflanonem cet il doloꝛẽ oifipluitz 
ycteríciam curat: epatís oolo:es oífloluít.ejus aposima 
maxime oandum eft cum melle cocte periplemonids ⁊ em» 
pícís: ad mundificandum totum co:pus. Oleum eiugvalet 
contra febꝛẽ periodíca:fi er co cpitbimetur , 1 vero maſti⸗ 
cetur oꝛis vlcera fanat. 
¶ TDe cafiafiftula, 
Aſiafiſtula mediocris eft ínter ca.et frig.ynde 5a; 
Cx medicína temperata equalí 2plerioni fimilis ned; 
A. in ca, neq; ín fríaidítate bu.vel fic. poteft iudicari 
pꝛopꝛie cbo,.ru.purgat: acutü acumen fanguinis extinguit 
etapoftema ex eo generatum oiffoluit:gargarisata apoſte⸗ 
mata gulevel fauciũ curat pꝛecipue fi mifceatur cà fucco ftrí 
gní. ¶ De cardamomo. 
Ardamomi duo ſunt genera:eſt em̃ maiꝰ⁊ minus: 
Cx t vtraq; funt calida 4 ficca in pꝛimo gradu:maius 
A. míno:is e£ calídítatis et ponticitatis : fed magis 
odoꝛiferum. Ideoq; ftomacbum confostat: ct oí 


Pꝛactice 


nuat cũ ſiru.ro. mixtũ vomitũ cbolere arcet. ££ maftíce 
tínguit maricfi cus coꝛticibꝰbibatur.Coꝛtex eius ftipti 
asc et fromacpi cofo:tànos:minuevero plusvalet ad fte 
macpum confo:tandü et virtutẽ oígeftiuá adiuuadã:pecto⸗ 
ne crgule ftomacbid hũiditatẽ deſiccat. ¶ De celtica, 
Elticã otrit iDa,efle eíufde virtutis cuius eft fpi 
e ^ cat ipfius actiõis:hec tñ actio debilioꝛ:niſi ꝙ ad 
( 





uocandũ vꝛinã eft foztio:: que cum aposimate 
Zw abfintptj potata ventofitatem ſtomachi t epa? 
72:1) ris et ſplenis oeftruit. yctericis valet. cum aceto 
bíbita fplenís apoftema diſſoluit: moꝛſus reptilium⁊ dolo⸗ 
ré renum ac veſice curat.Sepe atit bibita pectus et pulmo 
né veficáceulnera müdificat quia vꝛinã ⁊ mẽſtrua ꝓuocat. 
* cubebis. 

bebe intcr caliditate « fri.eft teperatü:ídco ani» 

mü letificatzo;it ftomacbo bona odo:£ pꝛeſtat: fo 

lurioné ftomacbi conftipat:oppilatione interiorũ 





—2 





memdborũ aperit: vꝛinã ꝓuocat lapidẽ renum frangit. 
A 32c capillis veneris. 
Apulus veneris —— —— 
4 fri. vfi oia. Ziposima capilli veneris ín ant 
CX vctericis ⁊ ſpleneticis ftráguríofis : lapidem 


frangít:cü víno bíbít? veneno € hũoꝛibꝰã ftomacbo fluenti 
bus refiftitzmenttrua pꝛouocat doloꝛẽ pecto:ís t pulmonis 
mítigat. In lixiuio coctus furfares cíjcit: capillos nuẽtes 
firmat:mirtue cũ viola et in balneo inunctus pꝛuriginẽ fa» 
nat.ná mundat  trabit groffos hũoꝛes ab cís: vri quidam 
dicũt capillũ veneris cpo.ru.oe ftomacbo ct ínteftinís depo 
nere.cataplafmat? valet alopínie ⁊ ſcrophulis Coctus cum 
aquact ea capíte loto puftulas ct putredines mundíficatz 
Quo nó inucuto mittatur equo pondere víola : t bío tantu; 
liquiritie ¶ Me dactylls. 218 
ZActxli ca.ſunt ⁊ ſic.in pzto gradu:mírti cũ pineis 
mundatís pectoꝛis ⁊ pulmonis paſſiones curant 
et oꝛrthomia ⁊ tuſſim:cũ ſemiẽ osuni cardiacis fub 
ueniuntzoffa coz trita ⁊ in vmbilico infantie vel cuiuſq; eta. 
tis fint pofita ſolutionem ſtringunt. ¶ Doe eupatoꝛio. 
Apatoꝛũ ca.in pꝛimo gradu ficat in ſecũdo: exte 
«9 nuat« müdificat; vb oolo:£ epatis mírigat: ouri 
ri eius diſſoluit oppilatione aperit.&ui/fródes 
nute cus axungia poꝛcina vecuſtiſſima valer có 
tra vulnera ad ſanandũ difficilia.vñ Ba.eupato⸗ 
rium inquir curat diuturnã febꝛẽ maxime quartanaʒ. Dia. 
dixit ꝙ pꝛo eupatoꝛio ponẽdũ eſt aſſarũ equali pondere aut 
abſintbij ſemis: tf pondus oc abſinthio addatur. 
«Lc endiuia. 
mdiuia oc amaritudine? poticitate eft compofita 
fri. c fic.(n pꝛimo gradu: cófo:tat ſtomachũ oppila 
tione cpatis aperit. Succus eius coctus cus orisac 
cara bibitus diſpumatꝰhumoꝛes putrídos expellit⁊ otutur 
nam febꝛẽ curat.Qui mirtue cum fucco maratri:⁊ orsacca 
ra'eríterilis febꝛicitantibꝰ:vctericis:ſpleneticis:epaticis ps 
pter oppilatíonz doloꝛẽ hñtibus:de quo cataplafina factus 
calo:c5 epatio ⁊ ftomacbi mitigat eumq; optime confoztat 
mírtus cum polline oꝛdei 7 olco rofato fanat apoftema cali 
dum mate fi ín oculís fuerit: artctico do.de caloꝛe facro mi 
tigationẽ pꝛeſtat. ¶ TDe fumo terre. 
Vmus terre ca.in pꝛimo gradu ſic.in ſecũdo.vñ 
ſtomachum confo:tatzappetitü (rritatzvzinas p» 
huocat:oppilationẽ c aperit. Succus e? pos 
EX1'Itui patus co:pus a fcabíe t pꝛurigine et puftulís 
x müdificat: cbo.ru.vítam purgat fanguine darift 
cat marie fi cá myzobat . mírt? fuerit Dia.fumꝰ terre bui? 
ꝓpꝛietatis eft cp copus ab A putredíne humoꝝ müdificat, 


Gi naturá bs ficut fpíca nardi: vefica emcvuluacpec? 
müdificat: eri méftrua pꝛouocat pꝛecipue valet contra. 
apoftema qð ín latere eft. € fraxino. 
Een coꝛtex⁊ rami fri. funtcfic.ín pmo aradu fródib? 
-Lci? cum aceto cataplafmatis fcabíes t puftule plage 
vrũtur.Coꝛtex cO cüvino vel ad bibit? phlegmaticos hũo⸗ 






















S'o.Itrír. 


reo purgat. £i aceto tépera? ⁊ cutem mo:pbea babentes 
er 6a —— omni modo — — poñ 
us eam cito ſoudat. ¶ De hyacincto. 
yacíncti triptr füntzrubei.f. c ourí granati;citriniz ve 
YE mat funt oib?mclio:es:quoz hec ẽ ꝓpꝛietas 
mN fi mittant m igne:⁊ ignis inſufflet rubicũdioꝛes effiaũ 
tur. Sí cin aliqua nigredo depicta fuent cá ignis deſtruet: 
ütqp omníno dariffuni. £Citrini raro ignẽ pariunt; vencti 
nuliaten? ignẽ patiunt. Quos oẽs ariſto.dirit ca.7 ſic.eſſe. 
Aiij dicũt venetos eſſe frigidos ⁊ ru.ca.citrinos mediocres. 
Eẽs funt cófozratini triſticie ſuſpitiõis ablatiui.vtiles funt 
otra flurá ſanguĩs.vñ ariſto.Qui granatos i collo vel ima» 
nu vel in aliquo po:tat mẽbꝛo: dicit᷑ intrauerit aliquá pe⸗ 
ftíferá puinciá nullatenus ei nocebit. ¶ De kakabꝛrẽe. 
Arabe fri.⁊ ficin pmo gradu: oc qua f.cragio bi» 
bito fanguine fluente de inafione venaꝝ pectoꝛis 
coftrigt : fanguint vndecũq; ocfluat cóftipar. cus 
víno bibitũ co.ru. purgat. couenit cardiacis ppter colligano 
tiã ſtomachi ⁊ co:xdís patiẽtibꝰ:hñiditates a capitec pecto« 
rc ad ftomacbü fluétes arcet. Quidã etías medici reftantur 
£um ftranguriofis valere, «[ Xoclaudano. 
Audanũ ca. bu.in pꝛio gradu:loca venaꝝ aperit apo 
JT isema maturatoolose vulue mitigat : fi foffumise cr 
€o fecüdiná puocat. S£us myzrba mittũ⁊ oleo mírtíno atqp 
pótico víno capillos cõtoꝛtat:atq; cus oleo ro, mirtü aurib? 
inſtillatũ doloꝛẽ oĩo tollít:cum veteri víno bibitum folutios 
né pblegimaticá arcet. Nõnunqus miſcetur cũ medicina oo 


. loxis mitigatiua fiue cim medicina tuffis curatiua. 


¶ Do liquiritia. 
AJquiritia tẽperate ca.eſt ⁊ humectat moderate: 
bs er aliquãtulũ dulcediuis pꝛoinde valet tuſſiẽ 
tib?: guttur ⁊ canales palmonís humectat 
fiuc mitigat.Fius aposuna cũ penidfs mixtũ ⁊ in modum 
electuari) copofità pectoza müdat.f£octa in aqua cũ recens 
cft fuccus abftract?« deſiccatꝰſuccus ligritie vocatur: qni 
cotünus eft afperís canali? pulmonis erzuffi et ftomacpo 
perafto, vlr pectox cóuenir ⁊ inſtrumẽtis ſpũs.Si aures ui» 
quíntia non inueniatur tantüdé oragagann ponatur ciun 
gatur fibi P.pondus pincarum. ] litio. 
gnum ca.in pꝛimo gradu fic.m fecdo : lentigine 
I | acaei mundat:puſtulas lotis et gingiuarũ putrefa 
4 cas curat oculos dariñcat:valet cõtra ſabiẽ pꝛu 
riginẽ oculoꝛũ:⁊ bBidirare ab auribꝰextrabit:ſitt humoꝛes 
avulua fluẽtes cõſumit:potui datũ aut ſuppotitũ ofurumá 
ſolutionẽ arcet:vulnera ĩinteſtinoꝛũ ſanat. 
«Pc lingua auis. 
Ii2:s auis ca.in pꝛimo gradu: fic.ín ſecũdo ꝓpꝛieta⸗ 
te babet confoztare coitum:paralyticis etiam pzopinas 
ta p:odeft cum frigida. (C Delupulo. 
VVUpulũ ca.et fic.ín pꝛimo gradu aliquátulá babet 
póticirat? cbo.ru.purgat: pdeft cís d doloꝛẽ ĩ de 
te patiunt᷑:aut apoftema:aut bydropifim:t có 
patos ventres purgat. Succus ci? crudus bibitus eft ma» 
Sis laratíuus mínus tfi oppilaríonís apitiuus:coctus aut 
et oífpunatus plus aperit. Mixtus cũ fucco folatri optim? 
eft cotra pblegmones q funr ín epatez fplene:ycreridi at» 
rat: ventre pumectat ca.ertínguir.s£ ataplafmarus fup (ple 
nem doloꝛẽ celeriter excludit: auribꝰ inftülatus müdst eas 
ab oi putredinczfilr opera£ m naribꝰ. Succus eius cuʒ oleo 
To.tt peram locapuftarefrigerat, — ¶ De myꝛobalanis. 
y:obalanoz quinq; funt gña.citrini:indi:kebuli: 
0 emblici:bellirici.Eitrini fri.ſunt ín pꝛĩo gradu.ſic. 
ín ſecũdo cho.ru.purgãt: ftomacbum confoꝛtant. 
Coſta luce filius dixit:myꝛobalani ſunt gũmoſi: ideoq; vi» 
dentur eſſe laxatiui. fi gummoſi non funt debiloꝛis 
funt virtutis. Ham ft ín aqua calida ínfundantur et aqua 
potetur:erunt fo:tius laxatiui.Si autem ad ígnem coquan 
tur erunt debilius laxatiui:ignis enim fuam rollit summo 
ſitatem. Quidam dicunt ꝙ ditrini et índi eníus funt arbozis 
—— ſunt — veroimaturi: qui frigidi funt 
et ſic.in pimo gradu:⁊vtriq; cholerã aduſtam átz ſto⸗ 
machum confoꝛtant. — 


tiber fecundus 


[NEL E " ¶ De kebulis. aM 
sEbuli in quada ínfula indic d sebula nücupat na» 
fcun£:funt aür tri. fic.in pmo gradu q funt ceter] 
melios cholerã tugrã purgát aliofqs hũoꝛes:cõ⸗ 
foxtát ftomacpB 2 emozroydas valent ⁊ fupfluírates hũoꝝ 
ocficcanr. vfi vifus obfcuritaté ppter fum a fromacbo ve⸗ 
mete darificát. Sunt etia vtilee melancholicis ct emoꝛtoy⸗ 
Od lici (funt poma pꝛunis fimilia: Q cum ín fua ar» 
bo:e vel ín aliquo loco ocficcátur tripliciteroinidü 
tur ctab offibus ſeparant. Quoꝝ fapo: amarus t 
. pontus eft. Natura coz fri. fic.in pmo gradu:ftomacoü 
cófo:xtanr ⁊ animũ:emoꝛroydas habentibus fübueniunt ct 
capillos cófo:taut.- ¶ 9c belleriae. 
sElleríci eiuſdẽ nature et iuuamẽti funt cuius emblicf 
ideoq; adinuicẽ fatis mutari poffunt cr poni. 
¶ TDe mellioto. 
Elllotum ca.cftin pꝛimo gradu: eft aliquáte pon 
€D5 tiatatío:bura ct calída mollít apoftemara marie 
culoꝝ value ant aurium.Cũ fapa cataplafmarus 
vela vítelio out vel polline fenugreci ⁊ femine Eni ꝓdeſt: 
ín aqua coctum fumos capitis curat; ſuccus eius cus aceto 
mixtus oolo:é capitis placat . Día, vero teftat mellilotum 
ínter ca. fri.tempcerattü efie et pꝛopꝛie groflos hũoꝛes cli 
quat.Quo nó inuento mittatur eq̃le pondus ⁊ P. camomil» 
lc f.frondíü ficis. ¶TDe mirto. 
Irtus fri in pꝛimo gradu ſican ſecũdo cuius odoꝛ 
(D calido fumo ad caput falíenti repugnat, ue pul 
uerísata ca.ocficcat apottemata, vfta « cũ oleo tẽ⸗ 
- perata vulnera fanat, Succus cíus aurib? intiliatus butnf 
ditate eo: deſiccat. Sapa ei? diarricis ⁊ oiflintericis valet 
q ctíà viridis trita et cum aceto migta capiti impofita tan 
inẽ oe nario? fiuenté ocficcat vel ſcdat.Semẽ eiꝰ babet 
dddà oulcedinis « póticitatís et amaritudinis:cũ fua oulce 
. díne insat cos d a tuffi ca.moleſtãtur:neq; nocet pectoꝛi⁊ 
pulmoní: cii fua pontícitate valet cotra fiurü fanguítus ct 
cbolerc folutione. Stomachũ ctíá ↄtoꝛtat c iteftinacveficá 
« p:opter coadunationé oulcedínis ⁊ póticitatiev;iná puo 
cat dolorem « punctíone vcfice mitigat oc Quo facto cata? 
fate ci frondib? arteticũ placat doloꝛẽ € mẽbꝛoꝛũ mol 
iiem índuratzaqua oecoctíonis mirte vulue fo:as ercunti 
valct mulierib? ín ea ſedẽtibꝰ: hũoꝛes De matrice fiucntes 
ocficcat.£apíte qs cum olco loro capilli cófo:tanf z augmé 


| re calíde nature.f£g 
fcd fi frigida infundatur ⁊ narib? applicetur:fri⸗ 
giditasaque cái odo: per nares ocducc£.ídeoq; infrigidat 
p:oínde quídá medici autumár ill idẽ efle fri. Sperma eiꝰ 
ftípticti cft oc quo dimidio exagio potato egeſtio oc caloꝛe 
facta ſtringit et mẽbꝛa »fo:tantur. £tliud aũt genus oʒꝛimi 
qð vulgus citrinum appellat: ££a.tríftía coꝛda letificansvo 
cauit:cuius natura ca.cft ín pio gradu: oe quo ieiunis eſui 
Dato fri.z bu. ftomacbi cófoztatzoppilatione cerebꝛi aperit 
; ———— — vigilias ⁊ timoꝛẽ ct coꝛdis tre 
:em ez ſuſpectionẽ q̃ fit pꝛopter cho.m.⁊ vꝛinam expellit 
codem modo MMOL. a: * 
¶ De papauere rubeo. 
QO Spauer ru.ca. 4 fic.in pꝛimo gradu . Succus eius 





«um oleo mírtino mirtus oculos mundiíficat. Ra» 
diy cius maſticata hũoꝛes oecapite per narco pur 


gat. Succus eius ppinatus venas mundificat:moꝛpheam 
curat menftrua ct deinã pꝛouocat. Cum fapa coctum « oq 
lis cataplafmatum apoſtema diſſoluit: ⁊ puſtulas in cís nay 
tas (anat: vífum darificat: ſomnũ facit temperatum, 


sra inter ca ⁊ frí.temperata:maíoz eft melio mi⸗ 
nozi; lucida ctiam obſcuravtilioꝛ eſt:equalis at roo 
tunda; pp:te valct cardíacie: co:dis tremosi-tüno 
rofis fufpítiofis oe cpo.níg.co:dís em̃ pꝛopꝛie fanguine cla 
rificatzeuifqp groſſiciẽ extenuat et hũoꝛẽ in oculis coaduna⸗ 
tum oeficcat:cozqp neruos cófoztar. vnde ariſtoteles. Qidi 
dfdà boice aliquas po:tantce gemas:cuius líquo:e co:pos 
ra lota albe moꝛphee plene liberati funt.valet cotra eren» 
fioné neruoz oculoz. Quidam tamen dicũt p20.5. Vt1a gem⸗ 
marũ aliam ſuo loco poſſe mutari. rofis. 
Qa fri.eft in p:imo gradu fic.ín fine fecádi fübtilcs 
ſubſtãtiã ct ftipticá ps: valet ftomacbo epati eiuſq; 
ppílatiocs aperit capitifqg doloꝛẽ ex fumo cpolere 
vcl fanguinis toilit: vñaſt naribus applicaca flurü fanguis 
nis fiftst, ¶ De aquãa roſarum. 
ne ro.calo:é epatis c ftotmacbí mitigat er Qua capi⸗ 
tc fcpi?loto feftínatur canicics. 
¶ De ſyrupo rofato. 

— ro.oolosé ſtomachi deca. curat: tf acumẽ 
b:t$ ⁊ doloꝛẽ inteſtinoꝛũ ⁊ colicã paffiones placat 
Surfacit rodoʒaccara c aceto cocta:aut cum vino 
iuuat et caput ⁊ auriũ ⁊ gingiuarũ doloꝛẽ placat:ſi 05 er co 
lauetur aut gargarisctur.s£ataplafmata facit cõtra calidas 
emozroydas:fpma cius puluerisatũ putridas gingiuas ſa⸗ 

nat. Toꝛtex potatus fanguinem manantem ſtringit. 

¶TDe oleo roſato. 

Leum rof.bibitum ventre pumectatz caloꝛẽ ſtomacbi 
Otiserar. ££& aceto mírtü ct capiti appofitum doloꝛẽ 
cuíufqs calo:is exterioꝛis ⁊ interioꝛis amputat:calidũ in au 
re ſtillatũ calída fanat apoſtemata.cũ aqua rofata bibitum 
oíffintericis fübuenit. vniuerfalitervalet cótra omnia vulnc 
ra calída fiue fint ertrínfecus fiuc intrinſecus. 

AL De rbamno. 
Hamnus ca.ín pꝛimo gradu fici ſecũdo: valet pu⸗ 
ſtulis oꝛis ventris doloꝛẽ ſtomachiq; defectionem 
P curat.cataplafmat? heriſipilã deſtruit.Suecus e? 
oculo: collyꝛio mirtus fiue folus cõuenit omni doloꝛi ocu 
lorũ marime pannoꝛum albedinũ:bibitus lapidẽ renũ fran 
git: vnde quidã dicunt eum valere lepꝛoſis. 


amaritudinis et põticitatis vñ epar et ſplenẽ mũ⸗ 
díficat eiuſq; oppilationem aperit:vꝛinam pꝛouo⸗ 
cat:menftrua augmentat , omnía coꝛpoꝛis membꝛa oe pu» 


— — 
jet calída« fic.ín fine pꝛimi gradus:hʒ quiddas 


' tredíne mundat. ende oía. SRadír rubee mulieribus fappo 


fita méftrua pꝛouocat:et moꝛtuum fetum erpellít:que pul» 
uerisata et cum aceto temperata moꝛpheã mundificat. Alij 
bant ad bibendum pzopter dolo:em ilf) ⁊ fcíc cum melle et 
aqua calída. ¶ De ſculcea. 

ulcea eft berba fuperterrá ouobus bzacbfjs 
'REPR ud faliens cui? frondes funt fübtilesz bꝛeues qua 
i 'fi rondes camomille fpinam habens modicam 









Ai 
EX 
et vírídes: rami eius multos nodos babent: q 
'calida cít ín pꝛimo gradu :fic.ín ſecundo valet 
ftomacbo et epati ocfecto ct eft 2tra diuturnas febꝛes apo 
ſtema ftomacbí curat. 


—— 

Pica calida eft ín pꝛimo gradu fie. ín fccundo 
lepar ⁊ ftomacbü confoztat eiuſq; doloꝛes 
june eius bíbítum rencs ct veficá ab omní foz 
ldítíe purgat:menftrua etvzinatn puocat:vcte» 
riciã t oppilation£ cpatis ⁊ fellís curat:bumo 
ribus à capíte ad pectus ocfcedenríbus reſiſtit:puncturam 
ftomacbí ct ventofitatem inteſtinoꝛum amputat mulieri 
bus fuppofita fluum fanguinis ftríngit. Stautem diu mo 
retur in aqua in qua cocta fit: tolit doloꝛem:et iuuat cali 
dü apoftema vulue. Si fuffumígctur er ca aperit oppila? 







Paactice. 


eftrua puocat, fup impetigines frícata cas 
— n soda frípotata abomanatione tollit: lí» 
bidiné augmenzar.£à vino ppinata fit contra mo: ſium (coz 
ioni, &ollyriti cx ca factũ ptiiditaté falfi phlegmatis oc; 
pne xüofq;palpebzartü cofoztat, — ¶ De (arcocolla. 
Arcocolla ca.eſt ⁊ ſican pꝛimo gradu: cuius b eft p 
— — fuerint fiue intus ſiue extra 
dldat: viſcoſum phlegma purgat: vn iuuat ſciati⸗ 
«031 arteticos;büo:ce ad oculos deſcẽdẽtes cõſtringit:va⸗ 
icc cótra opbtbalmiá« puftulas oculoz:oém etiã maculam 
oculoz purgat. croco mixta fi in modũvnguẽti fiat fcros 
phulas in collo natas curat. ¶ De ſticados. 
Ticados cà. cficin pꝛimo gradu aperit attenuat et 
oĩa viſcera müdatz ĩnẽbꝛa interioꝛa ↄoꝛtat:pectus 
« puimonẽ müdifizat: valet cpo.nig.d eft in ſtoma⸗ 
po tínccereboo cbypocüdrüs, — ¶ wocítozace. — 
Toꝛax duobꝰ modis eft;tiquida fcilicet cor figia: t 
eft calamira: t vtraq; couenit medicine ca, in pꝛimo 
gradu fic.in ſecũdo mollitiua oigcftionis adiuuati⸗ 
và: valet tuffientib? et catarrü habẽtibꝰ fi er co fumigerur 
gut i potu accipiat᷑.vñ oía, Stoꝛax calefacit ⁊ mollit: cvalet 
cótratuffim catarrũ atq; raucitaté potui oatü atq; fuppofi 
tá vulucindufaz oure méftrua puocatzoc qͥ modicũ inglu⸗ 
tinatü cgcítionem curat.Quidã ſigiã cum oleorof. mirtà 2 
puftulas z ſcabiẽ oícüt valere. — ¶ De fponfa folis. 
28 folis fri.⁊ ſic.in pmo gradu ſtomachũ cõfoꝛtat 
-? valet contra moꝛſum ſcoꝛpionis ⁊ alioꝝ reptiliũ. (ue 
mirta cá melle mulieriqs ſuppoſita mẽſtrua pꝛouocat:⁊ fili 
mõ ená endiuía operarur, viola. 
Jola fri. eft in finc pꝛimi gradus Du. ín initio ſcði cho. 
C | ru.oc ftomacboc oe inteſtinis purgat caloꝛẽ eoꝝ miti⸗ 
gat:porata (uuat pueros fuffocarione babentes : pleureti⸗ 
€06 t pectoꝛis afpentate curat. — ——— dolorẽ ca⸗ 
pítis oc calidis fumis mitigat.Cataplaſmata cti polline o: 
dei valet cõtra calida apoſſemata. ¶ De ſyꝛupoviolaꝝ. 
i el "Srupus vioł.vẽtrẽ humectãs tuflim de Ca.mitigat: ca 
[osé pectozíe ⁊ pulmonis fedat:pleurcfim curar, Soitr 
facit viola mixta cfi succaro. De oleo violato. 
Qro totius coꝛpis caloze atcp feruozem aufert: 
maríme doloꝛẽ atq feruoꝛẽ toti? cozpozís mitigat : oc 
quo nafcalifacto puocaffomn?, — «T Je nitro. 
"trum ouob?modis eſt.vnũ affertur oc armenía.alte 
1» r8 oc arabía. &lniuerfalr nurü eft laranuü colatíuü ⁊ 
mũditicatiuũ. Lauat etiã mẽbꝛa co:pís marteft cũ acero mt 
ſceat᷑. Nitrũ vłr calidũ eſt in pꝛimo gradu:ſic.in ſcðo:in mul 
tis collyꝛijs mittit᷑. valer contra impetigines ⁊ furfures cas 
pitis ⁊ capillos ſubtiliat:ſtomacho tamẽ nocet:qð ſubtiliter 
puluerisatü c cũ aceto mixtũ ⁊ bibitũ frangit lapidẽ veſice. 
Tũ potiõe laxatiua mixtũ feſtinãter facit cá oc ftomacbo de 
ſcẽdere. Ariſtoteles dixit qp viſcoſum phlegma müdificat ft 
miſceatur cii potiõe.ſʒ q: moꝛfionẽ gnat no oĩno laudabile 
eſt:vẽtrẽ ſoluit:rigoꝛẽ febꝛis phibet:ſudoꝛẽ puocar.mirtü 
cũ aceto t gargarisatü (anguifugá gule excludit.Cuʒ oleo 
mírtü t aurib? iniectũ grauitatẽ fonítue er ventofitate au» 
fcrt hũoꝛes etiã ad ee fluentes deſiccat. Mixtum cũ aceto 
facit contra moꝛtiferos fungos:et iuuat etíam mulieres oc 
quartü vuluis putridifluuntbumo:es. 
* 9i cia fufficienter medicinas ſimplices in 
pꝛimo gradu caliditatis fri.fic. 7 bu. eriftétes 
erplanauímus:fequitur oe bís quarũ vᷣtutes 
| ín fecundo gradu exiftunt. Et pꝛimo oc aloc, 
———— — € aloe. 
Loe trib?modis eſt. Unũ eft rubeũ oc q̃dã inſula 
A veniẽs d of ſcotra.Alið eft nigrũ oc ꝑſia ve» 
4— A-ni£g Tertii cft cítrind:« fit ín arabia.q6? oib?lau 
abili? eft fcotrenfe pᷣcipue fi fucrítenctuofus pᷣucidũ:⁊ ru» 
beü jfi colo: epatis cíto frágibile ⁊ odoꝛiferũ ⁊ amariſſimũ 
fed tñ o£ aloe calidü eft 4 fic.t ſcðo ara.ftomacbü mádificat 
caputtartículos de pplegmate purgat: egeſtionẽ puose 
epatis oppílationc — yctericie extirpat:ſed tñ fi 
fepec mult ſumat ſtoma.⁊ ínteitína excoꝛiat op?eft igit᷑ vt 
pꝛeparetur itavt c eo maſtix gut oragagantum aut baclliũ 






Fo.lxxx. 
fm pꝛopꝛietatẽvniuſcuiuſq; ſumẽtis Ronunqᷓ ctia lauetur 
cũ dposmahb? c aromatio? ⁊ fubtiliflime tera£ vt optime 
lauct ⁊ mundificet ſtomachũ:ꝓpꝛie tatẽ babet folidaaivule 
nera recentia ⁊ ocficcandi ⁊ mundificandi putredíne co: 
marne vulnera teſticuloꝝ ⁊ pꝛeputij ſanat.Cũ aqua tẽpe⸗ 
ratü ꝓalet ad apoftemata nariũ labioꝝ ⁊ collorũ. Vnce dia. 
aloc inquit c melle temperatũ aufert nigroꝛem qui eft fub 
oculis. qp fi miſceatur cũ oleo rof, z vngatur ey co frons et 
tempo:a mitigat doloꝛẽ capitis 7 p:uríginem oculoz extin⸗ 
guit.£üvino téperatü capillos cad. ntes cófoztat er rerínct 
cũ víno « melle apoftemata la língue ⁊ ginginarũ ct 
in toto oꝛe exiſtentia curat amogloffa, 
fía fri.« fic. ín fcóo gradu vulnera exiccat 
ct putredine eoꝛuʒ müdificat igm facro repugnat 
ambíat Cozpus. valet emoꝛroydis et omni calo 
ri qui eft oc ignis vſtione:vtiliseſt emoptoyas oiffintenas 
et quib? méftrua c emoꝛro fluunt: vulnera pulmonis 
curat. 3Radír ci? cocta in ad oolozé dentiũ mitigat oꝛe er ea 
loto.vñ gał. Succus quínqneruie valet contra oppilation£ 
epatis et rena. ꝛus. Succus inqͥt quindqneruie vas 
let cõtra puſtulas oꝛis:qui mixtus cum chimolea aut ceruſa 
fitoptimus contra heriñpilam. (Lc acoꝛo. 
Coꝛus ca. c ſic.in fecundo gracu:fplenis ventoſi⸗ 
tatẽ expellit:ſtomachũ mandificat:epar confoztat 
eius oppilationé aperit.Apoʒima ci? valet cons 
trà ooloxé lateris pectoꝛis epatis? fracturá lacertoꝛũ⁊ ourí 
tíem fplenis: vꝛinã⁊ menftrua pꝛouocat.Succus ei? mundi 
ficat oculos c lumen oculoz clarificatzmittatur pꝛo eo pons 
dus f. fuftiá gariofiloz aut címin equali pondere ct poni» 
dusſemis reubarbari. (Pc ariſtologia. 
Riſtologia duplex eſt:. longa⁊ rotunda:vtraq; tii 
calída eſt⁊ nc.in ſcðo gradu:ſed rotunda ſubtilioꝛ 
eſt t foꝛtioꝛẽ bs actionẽ. vnde ial parü humoꝛis 
decet cu5 lõga mũdificari: multũ decet cũ rotunda.magnas 
oppilationẽ epatis aperit: c sroffasvetofirate diſſoluit.pu⸗ 
tredinẽ valnerü intrinfecus fcu extrinſecus eciftenrifi curat 
vcn3s inter dentes mundificat gingiuas confoztar dia. arí 
ftot: loge. j.eragiti pzopinarus cüvino fir cótravenenü.s£ d 
vino pipere myzrba mixta ſoꝛditiẽ parturiẽtiũ m&dificarz 
et meaftrua puocsr. vna exagiũ cus vino bibirüventris do 
lo:£ plzcat. Rotũda vero fo:ti? et velocius icẽ operatur: va 
let eríá anbelofis ⁊ ſplenẽ durũ hñtibꝰ febꝛiũ rigo:ẽ v lacer» 
tox cõtractionẽ⁊ laterũ doloꝛẽ amputat fi cũ aqua bibatur 
BSa.ariſtologia rotunda cũ aqua bibita epilepticis podagri 
cis ⁊ ſpaſmũ hñtibꝰ ſubuenit. p qua ponat equale pondus 
et P.ariftologie longe. ambꝛa. 
Obꝛa de ventre cuuſdã beſtie maris egreditur: 
quidã tamẽ dicũt ín fundo maris naſci:altj dicunt 
eſſe fperma ceti d ingens pifcis dicitur.Melioꝛ et 
laudabilio: cft que eft varij coloꝛis et vnctuoſa ca.⁊ ſic.in ſe 
cundo gradu:ſtomachũ cófoztat fenfum ⁊ oia interioꝛa coꝛ⸗ 
roboꝛat:eſt et ſenioꝝ⁊ frigidas naturas babentium innatis 
ua:maxime fi in hyemalitꝑe detur.Quidã tamẽ dicũt p ca 
poſſe poni cardamomũ.i.nlueſtre carui. ¶ De abꝛotano. 
Bꝛotanũ ca.eſt ín fecundo gradu fic, in pꝛimo.in 
cutus aposimate mulierib? fedérib? menftrua p» 
—É-uocat:fecidimác moꝛtuũ fetü ctiar daufavulnera 
aperit:apoſtema eius fanat lapide frangit ftrágurià ſoluut 
potat lumb:icos ⁊ afcarídes occidit. Succus eius my:rbe 
mixtus t peffarisatus ⁊ fup pectíné cataplafmat?menftrua 
ꝓuocat⁊ putridos büo:es vulue oeficcat doloꝛẽ e? ⁊ pbles 
gmatica apoftemata ín ea naſcẽtia curat.puluerisatüt cum 
farina oꝛdei mixtũ dura loluit apofte.£ inis eiꝰcũ oleo vetu 
fto mixtꝰ alopitiã ſanat:locis pilos nó bhñtibꝰoccurru:abꝛo 
tanü epithimatũ vel inunctũ riqoze febꝛis aufert:nocet ta⸗ 
men ſtomacho. aneto, 
Fs wes ca. c fic.in ſcðo gradu: víride tamẽ minoꝛis ca.et 
fic.eftzaposíma eius aut fperma eíus bibirü vꝛinã 
cat: toꝛñonẽ etinfl atíone mitigat: vomitũ ez cibo naráte im 
ftoma.2pefcit:fingultü ex plenitudie amputat:coctũ 1 olco 
⁊ cpitbimatü oppilatos poꝛos apit.Sõnũ puocarc mollía 
apoft.maturatzti affuetüvetréoeficcattfpma:ooloscvulue 


Zíberfecundus 


mitígat mulieris t ei?1posímate ſedẽtis.Semẽ ci? peruftü 
4 cmo:roydib? cataplatimatü cas oino fanaiz poſitũ fuper 
vuluá:aut mola apoſtemata in teítículie marie ; aut in ex⸗ 
tremitate virge nafcétia ea oino fanat ⁊ deſiccat: anetileon 
cpitbimarü rigo:ẽ ptodicarü tebꝛiũ curat:iaboꝛe articulo;G 
4 0010:€ amputat: peffarisarü doloꝛem vulue placat. 
¶ De amygdalis amaris. 
Oygãale amare calíde ⁊ ſic.in ſecũdo gradu op 
opilationẽ fplenis € epatis aperiunt:peccꝰ⁊ puis 
moné de groſſo phlegmate ⁊ viſcoſo mũdiicant 
renes purgãt:vꝛinã pouocant:groſſamventoſi 
«pd ates coliec intl ationis oifloluüt: peſſariʒate me 
ftrua puocantzpotate cum amido⁊ menta tluxü fanguinis 
arcent. Mileũ eaꝝ ca.€ € fici (co graduzoppilationé ſple 
nis aperu:pectus humectat doloꝛẽ auriü ⁊ capitis ventofi 
tatem curat:doloꝛẽ etiã vulue ci?(uffocazione 7 toꝛſonem 
c apoftemata in co nara curat:ſternutatio fi fiat cũ co dolo⸗ 
rem renti  (tráguriá amputat: mixtũ cũ melie ⁊ olco roP. 
daritiam fplenis diſſoliut. Oleum aa pgdalarum amararü 
valet turbiditati oculo:ũ ⁊ ocfectioni viiüs. adir pulueri⸗ 
ʒata t cu; aceto téperara ſit bonũ vnguctü contra iendigine 
oemq; oraitiẽ cutis maxime mozpbed. i£ vino o2ta t.ũm 
curat ⁊ lapidé frangit. Paulꝰdixit abſinthiũ cQutervaiere, 
CL 35x affodillis, 
Ts Audi funt ĩ ſecũdo gradu: aperítíaí ſunt 







ie 


vpᷣinã ⁊ menſtrua Puocant:vomitũ arcent. £53.ra 
atrodiloꝝ murdvalent bhyuropicis:⁊ Tondes 
cñoꝛes eoꝝ ci modico mvzrbec croci i oulci vcteri ve vino 
cocti tit optimũ collyꝛiũ concra humiditatem ocuicztm ct 
palpebꝛas ſe muerſantes curat. Cũ vino bibiti moꝛius ſcoꝛ 
pionũ curant: fimiliter cataplalmati taciũt t lucus raaicis 
ũ: radices qs vſte alopitie ĩmpoſite pilos renaſci faciunt 
VUalent etiã fi moꝛphea X impetigo ad lolem cii aſpero pã⸗ 
nofricata oe coeng.ntur. ¶ TDe balſamo. 
kde Alſamus eft arbo: naſcens in india ſaliẽs fuper 
terrá vno bꝛachio aur parti plus, cut? ramí per» 
fufi funt rubeo virid.qs colo:c quafi ramí ríti 
malií, fronács eoꝛũ funt tenues viridẽ coloꝛẽ ba. 
bécc3 racitcin capite quafi ginginas paruas pducẽtes sra 
naín modum piperís.:£y cuius ramo; ſciſſuris qͥdã liquo: 
in canicularibus diebus cgredit quafi lac rínmalli ereptus 
indc oía, ín vnoq5 anno ex hoc liquoꝛe aut.l.aut.lx.ibꝛeico 
adunátur:neg; in aud parte mãdi illa arbo: cft: nifi in quos 
dam loco egypt. ££aius ramí 7 carpos 7 uquoz cóueniéría 
funr medicine: líquo: t laudabiko: eftzcarpos eft laudabi⸗ 
le. ami vero minus ceccris laudandi func. Oẽcs tamé cali 
di ſunt ⁊ ſic. in ſecũdo gradu:ſed oleum ceterís calidius eft 
valet obſcuritati oruloꝝ ⁊ vulue frigiditati:peſſarium de eo 
factum cum oleo ⁊ cera ſecundinã et fetum moꝛtuũ expellit 
vꝛinã pꝛouocat diuturnã tuſſim mitigat⁊ anhelitus parago 
ris3t: materiã digerit camas per canalem pectoꝛis 7 pulmo 
nis expellit: quo poní pót aqua camphoꝛe equali pódere 
C Zarpobalíamü bibttũ valer pleurefi pplegmaticezniffic» 
tious (ciaticis epilepticis vertigine ctfcoromiá c ſtrangu⸗ 
riã patientibꝰ ſubuenit:moꝛſus reptiliũ curat. p:0 quo pot 
poni pondus et ſᷣ.xilobalſami. 
¶ Do bdellio. 
De lium caudũ eft in ſecũdo gradu bu.ín pꝛĩo 
fas — oe acuta pparmaciavalet curat]: po 
e 5 AK ftemazinteri?vel ezteri? iunctum fanat: frágit 
j — hoidẽ:tuſſim mitigat: moꝛſus reptiliũ curat: 
e & tẽperatũ cum aceto crepaturã ex eo inunctam 
ſanat:cũ ceruſa vel v'opovel fapa apoftema te 
fticuloxim ſanat. € De berberis. 
quus fni.eft ⁊ fic.ín fecüdo gradu.Sitim be ca.ertín 
guit:eparz ſtomachũ confortat: cataplaímatus calída 
apoitemata refrígeratzfanguimis fiurü (mngit.codé mó,va 
let cquale pondus rote c pondus f.fandalozum. 
Qe balaeuſtia. 
£ilauftia fri. c fic.in fccüdo gradu fanguis flupüiar 
: cer ec vu'aera inteftínoz curat 7 ventre confoztat 
büGoxbus egrediẽtibꝰ reſiſtit:egeſtionẽ conftípat 





; 


bumozibue cá fanguíne egredíentib? refiftit:puluerisatae 

fuper vulncra aut loca excoꝛiata Cutie pofita ca celeritera 

rat:o:e ci? aposimate loto humoꝛes 0c ginguus fluétesoe 

ficcar:coent-s mobiles confo:tat, cataplafimata omne cre⸗ 

paturam folydat, 
¶ De cozallo. 

Oꝛallusfri.⁊ ficin fecundo gradu :valet oculo:ti doloꝛi 
CX«obtritan « putrefactioni : ⁊ panis oculoz. bec oia 
ci curat ⁊ mundificat: fi mitta£ in collyrio puluerisatus; 
er coq dentes fricatos clanificart ginginas putridae fanat 
vnde x5a. f£ ozallue inquit vftus et gummi mígtus cũ aqua 
frigida potatus nuxũ fanguis arcet oe quocũq; toco fluat, 
Item ga. pobauir cozallüi ín collo fufpenfum ozi ftomacpi 
doloꝛem babenti valere. EM 

¶ De calamoarormatico, 
fllamus aromaticus duobus modis eſt:ſubtilis c 
CX atrinüi babéscolo:é:c eft concau?q ocficcatus? cũ 
: digitis frícatue facilc frangitur babet odozé fuaué 
G naizirur in índíac perfia, Jtaudabilio: eft calamꝰ indic ca, 
« ficin fecundo gradu. valet doloꝛi ftemacbí « epatis potui 
datus De quo cataplafma factũ vulue curat apoſtemata:mẽ 
ftrua pꝛouocat: valet c veteri tuſſi fi tumigiũ ex eo fiat, 


¶ De dpero, 
Iperus ca.eſt ⁊ fiin ſecundo gradu odoꝛiferꝰ eft 
Cx (dco attenuat et incidit: humoꝝ ſuperfluitates oc 
ſiccat:vꝛinã pꝛouocat maxime hydropicis lapidem 
frangit: omachũ confoꝛtat:puſtulas folid;tzpuluerisatus 
vulnerib? putrídis applicatus ca cito deſiccat: füppefitus 
frigiditatẽ vulue fanatz »clufum cius os aperi. Apc tui da 
tus moꝛſus ſcoꝛpionis curat:ſed tamen aſſuete bibitus fan 
guinẽ cozrumpitet deſiccat. 
(Li: centaurea. 
Entaurea duplex eſt:maioꝛ⁊minoꝛ Quidã dicũt 
9) eam Ca. c ficin fecundo gradu. Ga.radices maio 
DI ris centaurec oiuerfas dixit babere q̃litates fm 
1 (ui ſapoꝛẽ. ende oíuerfas baber actiones:becem̃ 
yabet ín fe acumen ct põticitatẽ cum oulcedinez 
vnde ⁊ cum acumine menftrua puocat t moꝛtuũ fetũ ezpel 
lit: cum ponticitate vulnus folidatz flugum fanguinis ſtrin⸗ 
git. Cũ oibus tamé fuis qualititíbus anbclofisz oiuturnc 
tuffientibus mẽdꝛa cõfoꝛtat:cuꝛus ſuccus idem facit qo ra 
dir. Dia.radix maíozis centauree cocta cum alíquantula 
carne inciſa folidat eã.radix minoꝛis eft mínozis vtilitatis c£ 
iuuamenti:q̃ tamé cataplafmata fofidatvulncrazeius apost 
ma dyfterísatii doloꝛẽ ylij per pblegmatícos ⁊ groffos bu. 
oiffoluit: ſciaticis fübuenit: fuccus ei? cũ melle oculoz clari 
ficat obfcurítaté:pefíarisatus menítrua puocat moꝛtuũ fe» 
tum erpellít.Sít eríam cõueniẽs neruis doloꝛeʒ babentib? 
et oppilato epati : ⁊ índurato fpleni fi cataplatme£ ⁊ potui 
Oc fi.j.eragium cii víno ppínerur oolozem ventris ciuſq; 
püctiói oc groffis bu.aroflegsventofitati ſuccurrit. 
coconidio. 
(oon calt.eft 7 fic.ín fine ſecũdi gradus:nocetvẽ 
trí aquá tamé citrinã purgat:phlegma etiã ⁊ choleram 
ru.cõuenit hydropicis Cuiusfrondes cá melle cataplaſma 
te putrídavulnera mũd ñcant:ſcabiem ⁊ impetigiuẽ curãt. 
(Lc capparis. 
fippari ca.ſunt ⁊ fic.ín fecundo gradu.Quoꝝ po» 
S wa femen ⁊ frondes c radip mittuntur in medici 











nis:tamé frondesc poma magís cibo t radir me 

dicíne pertinet. Oĩa tam£ ſplenẽ ⁊ epar oppilati 

aperíuntzfed radig foꝛtioꝛ eft oibus vnde cóucnít 
contia duritiẽ fplenis eiuſq; diſſoluit ouritiem : maxume fi 
cum aceto bibatur aut orísaccara groſſos « vífcofos bumo 
re$ eijcit ⁊ egeſtionẽ:⁊ aliquando erit cum cgeftione quafi 
ſanguis vftus:vnde quidã confidüt ꝙ duritiẽ (plenis diſſol 
uat.Rũ melle ⁊ calida aqua potatus arteticum doloꝛem de 
groffo humoꝛe ſoluit:cꝛtaplaſmata cũ melle duritiẽ ſple⸗ 
nis curat. Pulueriʒara et cus melle ⁊ accto temperata albã 
mo:pbcam mundat:ſucus frondiũ auribus ínftillarusver? 
mes occidit. Cataplaſmatus fcropbas et oura apoſtemata 
foluit. ¶ De ceruſa. I INRI 
ferufa; 


Eruſa fri. fic. in fecundo gradu.valet ad ſanan⸗ 
dum vulnera c boná cames creadam ⁊ fupfluam 
I rodit:cum oleo ro.mixta cõgruit pánís oculoꝝ ct 
b puftuls cor c fcabici:cames caz müdificat ⁊ fà» 
e M inatzmipta cqualiter cus polio ⁊ pice liqᷣda: vnguẽ 
tum eg cío factum fit pfecrum vulneribus vermes babenn» 
bus occidit em̃ cvulncra fanat, ¶ De o:agagáto., 
Kagagãtum fri. in ſecũdo gradu:hu.in pzirno mit 
titur in collyrío: valet ↄtra tuſſim cafpiratem ca» 
nalium puimõis vocem darificat ⁊ cóto:tar: valet 
ctiam cótra pactiones rent c vefice qfi ꝓpter vulnera aut 
fcabíem:afperitaté ungue lenit; repugnat « obftat acumini 
tus ne inteftína vulnerentur, Soictũ cus albugwc oui ft 
optimum otra ignis vſtionẽ. ¶ De emathite. 
Cs oírit ££5.paz cffe calefactiun ⁊ artenua. 





tíusi « puftulae oculoz mundificanut ⁊ afpitatem 
, oculoz c paipebꝛaꝝ lenit:ft cü melle tẽperatus fue 
rit.S£um lacte mulieris tépatus valet ↄtra alopiciam ardo 
tem 4 calo:ís afpitates. I2. ematbíltes quiddã paber põtici 
tatis t ſtipticitatis:vñ valet ↄtra apoſtemata oculoz;fi cus 
oui albugine tempcretur. goefolo, — 
f lid ca.eft c ficim fcóo $du fromaticbís ⁊ cpatias 
cóuenitz ↄtoꝛtatiuũ cft inflarionem difſoluit:vꝛinã 
ouoeat catapiaſmatum apoftema oculoꝛũ diſſol 
uit eodem modo. ¶ Dõẽ ganofilis. 
Aoi fmt cali.⁊ fic. tn ſcðo gradu:ſtomachum⁊ 
epar ⁊ interioꝛa ↄfortãt cum ſua aromaticítate: ee 
trem cóftípantzabus digerũt.de quíbus.5.j.potui 
bata cum lacte libido augef. De gariofilato. 
firifilatut ca.cft« fic. in fcóo gradu:frígidà ſtoma 
cbum adiuuat:groſſum cibũ oígerit.valet cpanas 
cardíacà ppter cbolerá naut pplegma patittib? 
naribus apphicatüopptlationem cerebꝛi ⁊ narium aperit. 
De gummis. 
Ammi fim e t dragagati ſunt: gũmi tn funt iti 
ptici ⁊ ſicci: ꝓinde ftomacpü 2fo:tàr c uxum fans 
guinís arcent z mixti cus albugine oui fiunt opEimi 
contra vítioncm ignís.idem facii qð dꝛasasgatum. 
¶De gala. 
Alla frigida 1n co gradu: fic.in tertio: ouob?mo 
día eft:ddam à nódum matura q pufila eſt:⁊ aite 
: rad cft marura z pfozata prinés rubo: ⁊ tumeei: 
ideo maioꝛis frigiditatis eſt ⁊ ftipticiratis. vnde. .aqua oe 
coctionís galie eulne ezefin repugnat: hũoꝛes ex ea fluetes 
ocficcat. £'valicrib? cr ca fomẽtatis caraplafma fup apofte» 
ma fact curat.valet víta fanguinolzte egeſtioni 7 fanguis 
nuxui de qᷣcũq; loco manauerit:pulueriʒzata⸗ naribꝰ ĩſuffla⸗ 
ta fanguis fluxum ftringit.oe qua aitj z. cũ vino feu cũ aqua 
otate vulneratis inteſtinis otuturneqs folutíoni valẽt: ct 
ciffuría calcancoz pdeft:ft puluerisata ai fcpo capzíno fat? 
furas labioꝝ fanar fi cũ gm: lentiſci téperetur.gD.galla va^ 
let locis quib? repugnatio ocficcatio t conftipario ophma 
funt.Dui?arbozíe cozter c rami fris. ftmt c ſic. in plo graau. 
SSed cii frondib? fraxíní cũ aceto cataplaſmatis ſcabies pu^ 


cbo nocet.cft tf attenuatíua vꝛinã ⁊ mẽſtrua p 
aocat oppilatione vulue aperiens:ſecũdinam⁊ 
I mostui fct expellitn pꝛegnãs cr ea ſuffumi⸗ 
getur.lũbꝛicos € afcarídes mo:tuos crpellit fi bibaturzaut 
cataplafmetur cà víno cocta: potui oata fit ↄtra venenum 
mo:fuíq, reptiliũ: que cataplafinara idcm oꝑatur:vſta ⁊ cũ 
oleo temperata curat capillos alopitiã babétes. p qua poní 
põt calamẽtuʒ agreſte:aut abſinthiũ. ¶ Doe ligno aloes. 
LI dignum aloce tnb? modis eftzenum em fit in qua 





m regiõe mdie d vocatur came ⁊ ceterís eft laus 
dabilius.aliud fit in infula maris índic d vocatur 
cumgr,tertiii fit in quada regione indie à vocatur fama. lis 


«Le urbargiro. we 
thargirũ quidà oicüt ncc calefactiim:nec refri 
geratiuũ effezfed mediocre. 3D.rcfügceratiut fti 
pticii foudatiuà « oim cõcauoꝝ mẽb:oꝝ 0€ bona 
| (came repletiua. teftatur carnem fupfluam come 
dit intictus puriginẽ coxaꝝ fcabíem fudose alaz 
« oia vulnera puſtulas curat. lónund oifteperatus € dy 
fterisatü fit optimũ vu neratis inteſtinis· cũ cleo ro.mixtũ 
uftulas nariũ ⁊ labioꝝ extirpat:coctũ aum oleo quouſq; in 
modum*nguéti fuerit ſciſſurã cutis oluturna cr eo inücram 
celeriter fanat ⁊ folidar:capirec — perũcto necãtur 


diculi. 

ficca ca.eſt c ficin lecódo gradu:oppĩationẽ epa? 

tie aperit: ipm ↄfoꝛtat:yctericis paett: à fi lora 

fuerit melius dp non lota operatur. 

«Dc lapide lasuli. 

Apis lasuli frig. eft € fic. in fcóo gradu.valet ocu⸗ 

lis ũ mittatur in collyrijs:pilos etis palpe bꝛaꝝc⸗ 

fortat c mulríplicat.o€ Quo.j.3.potat? cB firupo⁊ 
aqua calída fitoptimü quartanarijs: ppe em melãchoucos 
purgat bumoꝛes: qui lotus ⁊ ꝓpinatus fine anguſtia vorm. 
tum pꝛouocat. ¶ De muſco. 

(cus eft puſtula in vétrc cuiuſda aĩalis nafcés ca 
(D pꝛeolo fili qð eft idia:d coagulati (anguinis plt3 

ipfo aiali qu£dam pali vcl arboze fcaipere necetia 
rio cadit:cui?narura ca.eſt fic.in fcóo gradu:iceoqp ↄgruit 
fenio:ib? in byeme: mẽdꝛa fiquid£ ocfecta aroman5aco co» 
fostat titno:em melácpoucd amputat: t audaciã pꝛeſtat: ocu 
lonum quoq; c oim mebꝛoꝝ ventofitaté rodir ftue. lo ec co 
facto cii modico croco € cápboza dolorẽ capuis de fri. bu, 
curat oüo:. Quidam rfi dicunt per fe muſcũ cü oleo ſambu 
ano femonb? inunctü vcl ventri libidine augrmétart. £n ve 
ro oícüt mufco nó inuéto caſtoreum equo poacre vaiere, 


De mafticc. 
Aſtix ca.ẽ hic.in fcóo du: pide pblegma oifíol 
it ftomacpi calefacit ap periti excit·t verofita» 
tes apoftemata ⁊ itomacbi rumo:cs epatis c irc 
'ftinoz.curat malas d; cogitatóes aufert: cũ oico 
ro.inuncta ftomacpum 2foztatzcut£qp clarincat. 
vii. iD. maftir valet emoptoicisz oin tuſſẽtibꝰ. Sopánes da 
mafcen? maftir c ad fri.oata ftomacbG co:rcbozar:fupfiuá 
püidiraté expellit:cũ calida tii oara nibil valz. Itẽ W.mo⸗ſtix 
tumetib/gingiursc faifluns ear atqp putredini fuccurrit ez 
Decoctóis cíus aqua oze loto. Itẽ deopatras inquit fquina 
cá tantüdem valere, Item. D. maftír gũma eft ⁊ gũmam lẽ 
iiſci pince c cpſti orit eque valere, (C De mace. 

fice eft cortex ra3mo:ti nucis muſcate d vcnit er 

A [a lindia:cui? natura ca.⁊ fic.in fcóo gradu. sEpar ct 
Si | fplenem ⁊ ftomacbum 2foxtat:c eo: putreditics 

ew S4 müdiíficat:ítermuratione oe co facta cü oleo vios 

ceo curat bemícraneam de pbicsm ate. 
mvrrba. 

yrrba ca. et c fic.in ſecũo gradu:valet ad dd» 
hꝛicos ⁊ aſcarides epcludédos : ſecũcinã ⁊ moꝛ 
Altuum fetũ expellit.os vulue attenuat c aperit. 
Peſſanum oe ea cá fucco abſintbij:aut race fa 
&um menſtrua puocat, cum fucco mirte rem» 
perata t fuperpofita purndos humoꝛes vulue 
oeficcat.in modi fabe potui oata diuturns rufizn ⁊ dolore⸗ 
Lsterío ⁊ pectoꝛis anbelitum nimiã folutionem ⁊ vulnerata 
inteftína curat:ſub lingua miſſa ou5 diſſoluitur ⁊ inglutitur 
aſperitatem canalium pulmonis lenít ⁊ vocem clarificar. zin 
dromacbus dixit vulnera t pectus ⁊ guttur: 7 oĩa ſpũs va» 
fa myrrbam müdificare ín modum fabezante bozà acce mo⸗ 
nis rigoꝛem febꝛis paragoꝛiʒat.Flodius teftatur myrrham 
in vino temperatam in modã epithimatis capit:q; inductã 
doloꝛẽ capitis placare t catarros in oculis — Sir 











Liber (ecutidus 


colly:tje oculaz místa vulnera oculoꝛum müdificat 
— palpebzaz lenit: viſumq; clarificat: pꝛo qua pos 
tcit poni amygdala amara:aut — aut co 
menta. 

mm —— calida eft ⁊ ficín iccido gradu:ftomacpus 
i c toꝛtat z cum reddit odozífcrum : digeſtionem 
4 Xadinuat:c abominationẽ ⁊ vomitti cx pplegma» 
tc aufert:ructum gñat:ſuccꝰeius bibit? valet frí 
gido fingultui: ppinatus cũ acctot fucco malo» 
rumgranatoꝝ acetoloꝝ vel. pomí citrini cbolerico fingultui 
optimus erit.SSepe etiã comefta lũbꝛicos occidit:⁊ libidines 
auget. aposima €i? fanat apoftemata tcftículoz oc colotoz, 
€ cog doloꝛem:mẽta caraplafmata ſuꝑ vbera lac ín eís coa? 
gulatii oifloluit.fuccus eíus cũ melle mixtꝰ in auribuſq; ot 
ftilatus doloꝛẽ oe frígido ac ventofitatt amputat ; « doloꝛẽ 
capitis amputat. Lingua cii frondib? eíus fricata o&m amit⸗ 
tit afpenritaté, s£araptafmata cũ fale moꝛſus rabidi canis fae 
nat.(uccus eius cũ fapa ãtibus potul oat? facilem par 
tum facit, ie maratro, 

firatrí femen calí.cft fic. ín fecüdo graduzfed berba 
X(G recés eft ca.cft in medio pꝛimi gradus:ſtomachũ 
€onfo:tatzoppilationem renũ:⁊ veftce aperit. Succus eius 
coctus c oilpumiatus 7 cũ oximelle:aut oxizaccara fit opti 
mus diuturnas ct periodicas febzes baberibus:vziná puo 
€at. Succus eius pur? vifum darificat : t aquã in oculis coe 
adunatã oifpsit:ft er ca oculi lauetur.in multi collystje etía 
congruit. Sperma cius oppilatione epatíe ⁊renũ:⁊ veſice 
aperit.infl ationem c ventotitaté remouet:lapides frãgit:⁊ 
menftrua piouocat. valet otra ofuturnas febzes potui datũ 
cum aqua fri.aboĩationem ec pu. bob? amputar:tempa» 
gum cü melle moꝛſum rabidi canis curat, Cx malua. 
(D fcóo gradu: hu.in pꝛio:hʒ quiddã cali⸗ 






ditatis accidẽtauter.vñ ft in vino cocta t cataplaſ⸗ 
mata fucrit (cropbulae « apoftemata : « tumẽtes 
mamillas curatzpeffarisata cü adipe anferino aperít vulue 
«onclufioné c ciufde apoftema curat:partunétee müdificat 
fuccus cíus cũ víno potatus ftrágurià diſſoluit:lapidẽ renũ 
frágit : (cíaticie fubuenit:c vulnerata (nteftína ſanat:cũ ace 
to cocta doloꝛẽ dentium mitigat. KL ?2cmcemíta, 
fEmite cft berba babes frondes lõgitudinis eni? 
bꝛachij alíquárulum latas ouab?.f, vncijs coloꝛis 
eft plübeiz afpera:cui? ramilencs funt ⁊ lógítudo 
vnius bꝛachij:in cui? ſummitatibꝰ funt flozes citrinizqui qfi 
vaginas feminib? plenas faciüt:quoz colo: eft niger dfi fi 
napis q̃ fri.eſt « fic.in fcóo gradu, valet berifipile ⁊ oĩbꝰ calí 
dis apoftematib?:(uccus 2uenit collv:tie ⁊ calide opprbal 
amie, K[ 2c nuce mufcata. 
Ur mufcata calí.eft ⁊ fic. in ſcðo gradu:os fetídü 
* curat:digeſtiuã virtute adiuuat vétofitaté expel⸗ 
it:ſtomachũ ⁊ epar cófoztat ventrem cóftipat, 
EA vnde iDa.nur mufcata cutem ab impetigine c lẽ⸗ 
: tigíne curat 7 fcabiem müdificat;fplenis ⁊ epatis 
oppflationem ⁊ doloꝛẽ diſſoluit. 


¶ De nucleis. 
VUdeus cali.eſt infcóo gradu:ſic.in tertío lapides 
renum ⁊ veſice frãgit:vꝛinam pꝛouocat:coꝛpus de 

* £ putridis humoꝛibus mundificat. 
AL iDc nenufarc. 

sEnufar fic.eft c hu.in ſecũdo gradu: eft fubtile et 
] penetrabile oolo:£ capítis oe caloꝛe nanb?applíca 
tum placat:cbolerícis t fanguínol&tis oibus cas 
lídis paffioníb? cogruit, fücc? eius tuffim catdà 7 feb:es ca 
lidas t ſanguinolẽtas ⁊ fitim extínguit : ſomnũ parat eis:⁊ 
oẽm doloꝛem capitis cataplaſmatũ aufert:oleum eius dolo⸗ 
rem capitis tollit ex calido:vigilias aufert:oĩbꝰ acutꝭ paſſio 

nibus cõgruit. ¶ De pfilío. 
ave Silium frigidum eft «bun fecundo gradu.ca⸗ 











k 


24» a lidítatem refrícerat ⁊ fitím extinguitzafpitates 
ug elenit:cum aqua lotum oonecvífcofiratem habe 
V were incipiat bibítum egrotationem bumectat.fic 

..  Gínteftina pptercbo.ru.mollíficat:maríme cũ 
oleo viola mirtum:affatum ventrem conſtipat:doloꝛẽ inte⸗ 


ftíno:: acumen materíe: vcl ppter acutos bumos, 
—— fluentes mitigat: majime fi cum olco rofa, 
mifcea£, Cum fucco folatrí aut ci fucco poztulace mixtũ cali 
díe podagris&tibue apoſtematibꝰ valet; de cui? vifcofirate 
capitc loto afpcritas capillo: mollificatur: c aceto ⁊ olco 
ro.cataplafmatü apoſtemata in aunculíe c füb auriculis oe 
calído nafcéria curat. — De plumbo. 
Lũbũ frigidi cft ín fcoo sradu:quiddà bs bu 
midítatig:cft pfectum ín coagulatíóc:D5 quan 
!dá parté aercam.vhi Zirífto.ín lib.oc lapidibus 
lintitulato: plumbà inquít effet argéta nifi me 
'tallum tría accidẽtia patceretur.í.putrozem fuí 
: odoꝛis:⁊ mollitiẽ fue ſube: ⁊ qꝛ natura eiꝰ ans 
tc focũ ftare non põt:q̃ accidẽtia in terra ficut fetus inyulua 
patitur:f£ui? beceft ꝓp:ietas.Si cm accípíat er eo piſtellũ 
⁊ moꝛtariũ c ín eo vinũ cii oleo tera£ ; aut mírtíno fucco aut 
femꝑuiue:aut endiuie:aut po:tulace:t mittat ad fole ecl ca. 
lídá aerẽ et trib? diebꝰ agitet:optunũ vnguétü eft 5 calida 
spoftemata atq; vulnera tguínü pectoꝛis vᷣberũ:⁊ eoꝝ putri 
doshumoꝛes ocficcat . "Saulus dixit effe optimum engue 
tum otra cancrũ:⁊ peffima apoftemata:in quo moꝛtario tef 
ra figillata cũ aceto:aut melle:aut fepo anferino trita fit bo» 
na inũctio ad vitia piloz cadétium fub ciltje Soi oe plübo ta» 
bula quedá cóponatur: t ſuꝑ fcropbasimponaf deſtrtut cas 
« fap femoza ligata pollutíoné aufert:po:ro fi plübum laue 
tur ficut tbutia fit iuuamẽtum. (X polio. 
Olium ca.eft in fcóo gradu:ficin tertio:groffos bu 
| moꝛes attenuat: Lt tb a t yctericis ppter ops 
pilationé epatis fellis fplenís patiẽtibꝰ pdeft:més 
ftruac vꝛinã ꝓuocat:vẽtrẽ ſoluit.cũ aceto bibitü valet 2tra 
ouritiem ſplenis. Eius aposíma p:opínatü lumbꝛicos cucur 
bitinos c afcarides occídit.oe quo oomib?fuffumígatís ree 
pulía fugãtur.Capitis tfi doloꝛem gñat:⁊ nocet ftomacbo, 
vnde. D.pꝛo polio pót poni equale pódus maligranati 7 fc 
mis cafie, ¶ De peonia. 
Eonia ca.eſt c fic.ín (cóo gradu.Quiddã bs ſtiptici 
tatís t quiddã dulcedinis:que maſticata ſentit ín 
' o:e ci modica amaritudine cũ aliquãtulo acumine 
vndc mẽſtrua puocat.f£um melle bibita oppilationẽ epatꝭ 
⁊ ſplenis aperit:cum fuo acumine t pótícítate vẽtrem cõſtt 
ꝑat:ideoq; cum vino bibita diarriã curat:in collo pueroꝝ ſu 
fpenfa timoꝛẽ coz aufert qð ſuũ ꝓpꝛium eſt.vñ. D. vidi in 
— viij. annoꝛũ:in cui? collo peotua ſuſpẽſa fercba£ 
⁊ 2tigit vt quada oíc caderet;qua cadente mor puer in ter» 
ram cecídit:fed peonía íterá ligata i collo ci? celerítera paf» 
fione euaſit. Ste a collo puer fuftulí (pfe tandé cecidítzcollo 
ígitur appofita incolumis releuatus eſt.Quapꝛopter »fifus 
fum qun vttenuiffim? fumus oíffolut?:« c aere mixtꝰ 
cum flamine $o cereb:ü petat, 9llij dicũt ⁊ marie. i.q pco⸗ 
nía oppílatione (uuat. € p:affio. 
SRaflium ca.cft ín fcóo gradu:fic.in tertio:oppila⸗ 
tíon£ ſplenis ⁊ epatis aperit; méftrua puocat putrí 
* dos büo:es in pectoꝛe 7 pulmone exiſtẽtes purgat 
puluerisatum « cũ melle mixtũ putrida vulnera mundiíficat 
eius aposimavífum claríficatzcü felle vulturis miztü oculoz 
maculas.xxx.annoꝛũ tollit:naribꝰ ínftillatum eoꝛũ puftulas 
ſanat:doloꝛẽ dentiũ cr eo lotoꝛũ placat:cũ melle coctũ « dfi 
diacodion factũ ⁊ datũ ex eo vnũ coclearium valde bonũ eſt 
phthyficis Oc frigido ⁊ putredinem habentibus:maxime fi 
cum pᷣineis mífceatur. f£íus apoʒima potatum — 
curat:ſed tamen renibus ⁊ vefice eſt nocitiuum. NRonnunq 
etiam facit mingere ſanguinem.Quidã antiqui diterunt no 
cumentum eius reſtaurari cum ſeminibus maratri: ⁊ cum 








cti iacam ertenfiocm cus 
rat:renus doloꝛes ac vefice ⁊ matricis extirpat:ſanguinẽ de 
pectoꝛe manãtem couftríngit; anpelitum fingultum vulne⸗ 


Paactice. 











inteſtinorum ac diuturnam ſolutionem 7 pꝛouxam fee 
bi psa Eſt contra moꝛſus reptilium puluerisatus: 
X cum accto temperatus: faciem ⁊ cutem a lentiginibus c 
unpetiginibus mundificat, ¶ De ſumac. 
go reine rr eft in ſecũdo sradu:fic.in tertío 
— macbum cõtoꝛtat:appetitum excitat:doloꝛe⸗ 
Iepatis mitigat:valet cõtra folutíoncm« choleri 
as cum vornitus;fluzam fanguinis cholere vomi 
Arum arcet. De caius aposimate ozc perloto gin 
giuecófostantur,'Duluerisatum ⁊ cii melle rem 
peratum ꝓdeſt labijs:⁊ ſciſſuras babentíbus. auc. colly» 
riam ocfumat factum pꝛurientibus oculis fubuemr.&ius 
aposíma vulnerata curat ínteftina. (Quo non inuento radix 
berbeaccetofe ponatur. — ¶ De ſemine croci bo:téfis, 
Emen crod hoꝛtẽſis cali.eft ⁊ fic.in fecundo graduz 
pblegma purgat:colícam paflionem curat:trirumc 
in (ure pinguis galline miſſum potuiq; oatum pble 
gma purgat:ftomacbo tñ nocet, ¶ De ſquilla. 
p Quilla ca.⁊ ſicin ſecũdo gradu:humoꝛes incidit: 
opꝛoinde vomitum ⁊ cgeſtionem :pectus 
⁊ pulmonem mundificat oc grofíis vifcofifqg bu. 
4| mozibus:ideoqs valetanbelofis b ids ycte 
rias oc "wey cal e $c vifco 
fos bumo:es patiztibus. sLataplafinata cum rhãno ⁊ olco 
pedum fciffurae curatzops tf cauere ſquillã que fola ín cam» 
is nafcitur necín circuitu ctus alia eſt:hec erf moꝛtifera eff 
n nullí medícine admí(ceda eft. ¶ De ſalicibus. 
Alices frigide funt ín ſecũdo gradu:ficce in pꝛimo: 
Il valét doloꝛi capitis oc caloꝛe fi naribꝰ mittatur: fuco 


cus ciusvulnera ſolidat.Coꝛtex vftus: c aim aceto 
temperatug verrucae t poꝛros aufert. iDalíc.lac inquít a fa 
licibus flozem babentíbus ereptum viſum clarificat oculos 
Ocfectos cófostat. Succus fródíumc ramoz poratue mulie 
rem cõcipere nó ꝑmittit:bibitus etíam fanguinem ftringit. 
De fifimbzio., 
ie Iſimbꝛium calidü eft ⁊ fic.in ſecũdo gradu:oppilatio» 
nem capíns oe grofío humoꝛe generatam foluit fi ca» 
put poftj fucrit lotum:de co fricerurz (militer cius apost 
ma capíti iíniectum narium oppilationem aperit, oc quo er 
agium.j.cum oximelle fümptum valet cótra moꝛſum vefpa 
rum. Silucftre ſiſimbꝛium dicitur calamentum effe q3 ma» 
gis pertinet medicine, fo:tíus enim eft eo:qð potui datum: 
aut cataplafimatum menftrua ⁊ vꝛinam pꝛouocat: ootozem 
ventrís t duriciem epatis curat: cim aceto coctum:⁊ oleo 
rofato mixtum capitiq; cataplafmatum doloꝛem mitigat:et 
fumo a ftomacbo ſalienti ad caput repugnat. 
¶TDe ſambaco. 
P mnb2Oeft arbo: babes noꝛes atrínos vel albos 
CT VE que calida eft (n ſecũdo gradu:ſic.in pꝛimo:phle⸗ 
gmatícum humoꝛẽ oíffolutr oolozem capitis qui 
eſt ppter pplegma:aut cho.ni.amputat valet pa. 
: ralyticis ct hemicranicis tríra et impetíginibus 
inuncta oino curet cafdem:olciü eius fimiliter opatur. 
|o  «ipefambuco. ' 
Ambuci calí.funt ín fecundo:fic.in pꝛimo:ſunt diſſo 
lutiui tneruo:us mollitiui: ftomacoum molliunt:⁊ 
vomitum p:ouocant, f£ataplafman apoftema ma» 
millaꝝ fanantz vulnera fi daufa funt aperiunt:⁊ ca ad (nam 
naturam cóuertunt:oolozem auríum placant:bíbiti lumbꝛi⸗ 
€o8 t afcandcs excludunt: pblegmancos 7 melancbolícos 
purgant humoꝛes. 
¶ De ſiſeleoss. 
Iſeleos calidum eft ⁊ ſiccum in ſecũdo gradu:di 
geſtionem adiuuat: vꝛinam pꝛouocat: ſtrangu⸗ 
wex frigiditate diſſoluit: anbelituoſis ⁊ diu 
ER tuſſientibus valet:menftrua pꝛouocat:ſuffocatio 
nem matnas curat : potarus cum vino ⁊ pipere 
calcfacit eos qui ín A ie frigefcüt ppter hyemem. 
ftrígno. 
Trígnum frigidum eft c ſiccum ín fecundo gradu: 
crudum aut coctü efuí oatum:aut fuccus eius pota 
tug calída.apoftemata in epate:aut ín ceteri memo 













S'o.Itttíj. 


bꝛis exiftentia curatzoppilationem cpatis apent. Cataplaſ⸗ 
matti calida apoftemara babenribus in exterioꝛibus coꝛpo 

rie cft oprimü:fanguinis flucum ín muueribue ftringit-fucs 
cocius potato aut. peffaniato: cataplaſmatum fuper fto» 
macbum calidum:mor eũ infrigidatzoibufqp calidis apofte» 
manbus repugnat fi AZ aut cũ alijs rebus fuerit mixtũ⸗ 


¶ De thure. 
zy, lus calicũ eft ⁊ ſiccum ín ſecũdo gradu: cófti» 
— pat ⁊ caletacit: ⁊ vifum clarifſicat.recentia vul» 
dui [ety nera fanat:fluzum fanguimsvndeciq fluat có 
e ftrigitzpeffima quoqg.vulnerain ano:vel i alio 
lozo naſcentia oilatari non ittit: cum lacte 
temperatum ſuper ea induratum groſſum phlegma diſſol⸗ 
nitzfalfas cogitationes remouet:memoꝛiam coꝛroboꝛat:ma 
ſticatum cũ oꝛigano vel ftapbifagria phlegma attrabẽdo de 
capite diſſolui:grauitatem lingue alleuiat:cuʒ vmbilico ma 
ris mixtum ct agarico:et aceto temperatum: fuper vbera 
puelie nondü magnificate cataplafmatum nó finit ca arcíce» 
rc vel augeri:cum fepo anatis temperatum fit optimum ad 
vulnera ocficcanda facta p:opter vftionem ignis: fi diſſol⸗ 
uaturcum fapa ct auribus inftilief mitigat oolozem. f 0:9 
tcc tburis ficcio: eft tbure:ideoq; magis valet ad nuxũ fan» 
guinis ftringendum: vtilioz eſtvulue oe qua feculenti bumo 
res ftuuntzoolo;:em ſtomachi placat;oíarriáz oíflinteriam € 
vulnerata curat inteftínazfi extra cataplafmetur. Quo nou 
inuentooupler pondus galbant ponatur, 
1 X tamatiſco. 
Amariſcꝰ ca,eft c fic.in ſecũdo gradu.coctus cũ ace 
to:aut vino duritiã fplenis 7 doloꝛẽ o&tium curat. 
Eiphus oc cis compofitus potud co tributo ourt 
tíam fplenie ocftruit. ende dbalíe. mdi inquit capzae tama» 
tifcum comederezquibus ocdfis fplesem in ei non inueni. 
t£íus aposima.rL.oiebus aumvíno porarum omnem fplenis 
ountiam amputat. Oduliere lota ín eius aposumate bumidi 
tates vulue ocficcai [us er eius cinere factum fanguis 
fiazum ↄſtringit. 
(Pc 


de 
eos calidus cit in fcatido gradu:ſic.in tertio? 





jcum acero potaDP moꝛſus sre] pero 
t 


lia ſufficiẽter oe medicinis in fcóo gradu diximꝰ: 
neceffe cftvt diſputemꝰ oc bis Que in tertio gradu 
nfiftere videntur. 
E » * magnete. ^ 
e IRíftoteles oírit magnerem cffe lapident 
4 Min ripa maris indie inuentum:cuius narura cali» 
ws da eſt « fic, in tertio gradu. Dixit ctiam in libꝛo 
t de lapidib?q naute non audent ingredi in mare 
cum nauibus dauos ferreos babentibus:aut aliquod arrift 
cum ferri in eis ducere. Haues etiam illis montibus appꝛo 
pinquanetes omnis dlauus ⁊ quicquíd eft ferreum à monta 
nis trabitur.cum p:opzietate quá babet bic — da⸗ 
tus pondere.5. vnius:vel duarum cus lacte mulieris pꝛodeſt 
eisqui ufirmátur oe ferruginezaut oe aliquo ferro venenas 
to funt ſauciati ín coꝛpoꝛe fuo optima eſt:qui mixtus ci em* 
plaftris valet ad extrapendam fagittam eani d 
] 






Ziber fecutidus 


bicit magnetem confoztare imelaucbolicos ⁊ auferre ab eís 
omnem malam ſupitionem. Similiter quartanarts mira 
pem «[ 2c armoniaco, 

uc SRInoniacum calídum eft imn tertío gradu:ficcus 

din ſecũdo:mollitiue ⁊ diſſolutiue virtutis cft , va. 

liet ſciaticis podagrías ⁊ ethicis oc vifcofo pble 

Ismate.z.j. ex co cus oximelle potata fplencticos 

curat.Emplaſtrum ex co eum aceto compofitus 

⁊ ſupꝛa ourum eparzaut fplenem impofitum mor duriciam 

curat: c lumbzicos et afcandes occidit:vꝛinam ct menſtrua 

:ouocat.oura apoftemata ín neruis nafcentia curat; t fero» 

pbulas oíffoluit:fi cataplafimatum cum melle ⁊ nitro fucrit, 
¶TDe aſſaro. 

Sſarum calidum cft ⁊ ſiccum ín tertio gradu:vꝛi⸗ 

nam c menſtrua pꝛouocat.valet hydropicis:epati 

4— 9M cds: ſciaticis: ⁊ vulnera mundificat:bpdropicos 

per vina expurgat:pꝛo no pót poni podus ⁊ fcmts acoꝛi. 
a . 

£1 calidus eft ⁊ fic? ín tertio gradu : méftrua 






* 5 
LA. 


4 vꝛinam oc grofio pblegmate conftipatam puos 
cat.£um melle poratus lumbzicos cucurbitinos 
curat:catcarídes occidit: groffsm ventofitatem diſſoluit:la⸗ 


pidem frágít:ftomacbus calefacit : cpar ⁊ meſaraicas venas 


4 reneg:c vuineramundíficarzquía vꝛinam⁊ menftrua pꝛo⸗ 
uocat. Zritus cum melle temperatus potuiq; datus cu5 ca 
lída fcbzem pblegmaticam curat:⁊ moꝛĩus reptilius: aſſuefa 
ctus tamen:aut cataplafmarus cutí colozem citrinum accõ⸗ 
modat. 


a 
; S5f3 calída ett ct ficca íntertio gradu : aperítíua 
t expulſiua ventoſitatis: febzem quarranam cu» 
rat.sum calida vel apa — putredineʒ quar⸗ 
tane febꝛis mundificat. outs aſſis inglutita 
phlegmaticam tuſſim curat:poſita ii naribus va» 
let epilepticis ex phlegmate patientibus:epatis duriciem c 
eius oppilationcm diſſoluit. Data cũ ficubus ſiccis pꝛodeſt 
yctericis t hydropicis oe víícofo pblegmare.mirta cum vi⸗ 
no:aut accto c allopitic impofita eam curat.s££oliystus ex ca 
compofirum cum melle acuít ví(um c cataractis repugnat, 
cum orimelle bíbita lacín ftomacpo 7 mamillís coagulatum 
diſſoluit. Bibita cum myrrba ⁊ pípere menftrua pꝛouocat. 
Cum calida potata afperam vocem lenit:⁊ in foꝛamine oen 
tíum miſſa czus oolozem placat.valet contra moꝛſus repris 
líus t rabidi canís:fi emplaftrus cr ca cóponatur:aut potuí 
oetur. fDarzarisatacum aceto fanguifuga gutturí anncras 
a cirne remouct impetiginem etíam curat. D.pꝛo affa po; 
* Ecit pont fcrapínum. 
De 3morno. 
£19 calidum  ficcum ín tertio gradu:mulíe 







rc ín eius aposimate fedente oolo:e5 vuluc placat 
Peſſariʒatuùm ídem operatur: x menftrua pꝛouo⸗ 
cat:eíus aposima potatum eft optimum paralyticis:epile⸗ 
ptias:nefeetidis: t podagricis. 
¶ 3c agno cafto, 

Bnus calídus eit ⁊ ſiccus ín tertío gradu:fper 
EN 03 ⁊ viinam oeficcatz voluptuofam übidinem 
Pl mo:hficat:nó folus poratus:fcd etiam fi quis 
| per eum iacuerit:aut doꝛmierit.Quidam ta» 
men cafhitariscaufa comedunt eum aſſum:cru 
NE dus enim capitis 00loze5 generat, valet ctíam 
diuturne oppilationi epatis 7 ſplenis:⁊ eft contrabvdropt? 
ſim:menſtrua piouocat:cataplafmatus doloꝛem capitis oc 

: bumiditatc tollit, , 

¶ De apio ⁊ cíus fpedicbus. 

y sium calidum eft ín initio terti) gradus:ſic⸗ 
Icum in medio:oppilationem epatis aperit: vzí 
-;namzc menftrua puocat:marime femen eius: 
ventrem conftipatzpabet ꝓpuetatem humo⸗ 
res furfluos attrahendi e ftomacbus:nocet 
nr Cipiti 7 mulienb?, vnde nocet epilepticis 7 fc 
tui: qꝛ cum trabat bumo:es ad vuluam ⁊ miſceãtur 
eun nutrimento fetus:generat humoꝛes putridos in coꝛpo 

















re t peſtilentiales.vnde Salie.pꝛegnãtibus aflitefcentibug 
apio neceflario in coꝛpe infantís apoftematat putridavulne 
ra naſcũtur:ideoq; medici pbíbent pꝛegnãtes:⁊ pueros las 
ctentes ab apío:ne puer fiat inſipiẽs:aut epilepticus. Suc 
cus apíj ampbimerine fcbzi valet fi ſoluatur:aut cum fucco 
maratn fit pota. Semen apf) pluſqᷓ fródes cft diureticum 
vnde IPippo.$ródes apt) vꝛinã plus puocant cp vetrem có 
ftipát:c radiy masis oibus bumefadt vétres:fed ti fperma 
fo:tiozíe actionis eft qᷓ fródes:c radír maíous d» fpma. 
&t aliud genus aptj qo vulgus cerefolium vocat:qð 
calidum eft in tertio gradu:ficcü in ſcðo:cus mellicrato 
potui datũ vꝛinam ⁊ méftrua ꝓuocat:laterũ oolozem ren 
ac vefice placat; vẽtris tofionem ⁊ groffam vétofitatem mí 
tigat: ventofitatem ſtomachi ⁊ epatis: c viſcerũ diſſoluit:et 
ilationem aperit. 
Yriud genua eft apt qð petroſelinũ vocatur: ⁊ eft calis 
flus 4 fic.ín finc rertt) gradus. vn £Dalic.petrofclinum 
cataplafimatum puftule vcl mo:pbec: vcl ſcabiei eas mire 
müdat:femen cíus vzínà 7 menftrua puocat, ventofitatem 
t ínflatíonem oifloluítz valet bpdropicís ⁊ periodicis febzis 
bus:oolo:em renü 2 vefice amputatzepar ⁊ vulnera müdif 
catzoppilatíonem aperit maxim̃e fi fuerit ín rembus. vétofis 
tatem colice paffionis Oifloluit : vulue fuperpofitus méftrug 
ꝓuocat:ſecũdinam z moꝛtuũ fctü expellit. 
¶ De aniſo. 
Niſum ca.⁊ fri.ĩ tertio gradu:groſſos humoꝛes 
attenuat:vẽtoſitateʒ⁊ inlationẽ diſſolut: oppis 
PX is lationem epatis ⁊ ſplenis aꝑit:lac mulieribꝰ an» 
snẽtat:ubidinẽ excitat:vꝛinã⁊ mẽſtrua ꝓuocat. 
—ſudorem c vétofitare ↄſtipat:maxime fi aſſum 
acdpíatur:fupfluíe humoꝛibꝰ ad vulnera veniẽtibus repu⸗ 
t:Q9 fi naribus iuffumigetur doloꝛem capitís oc gróffa 
ventofitatec reumate curatztrít cum oleo roanirtum auri 
buſq; diſtillatum do.eaꝝ ppter loca ; aut cofum amputat. 
¶ De betonica. 
Etonica ca.eſt ⁊ ſic.in tertio gradu:cum pufca 
data valet emoptoycis:cũ vino ſumpta ⁊ mel 
[4 le bydropícos curatzcataplafma oc ca factum 
i7 e 










; Valet ad oculos ab ictu leſos:ſuccus eius valet 
auriũ oolo:i;cíus folía cti fale tríta ⁊ cataplaf? 
: mata valent recetíous vulneribus ⁊ fracturis 
capítís : potata oculo lachꝛymas ſtringit:epatis t ſplems 
oppilationem aperitlapídem frãgit:vꝛinã puocat:cü melie 
fumpta tuffim ſedat:⁊ ventrem moliit. Ecradice eíue puto 
uis factus: cfi mulſa datus vomitũ pꝛouocat:puluꝛs folioꝝ 
eius cũ mulfa bibitus ꝓdeſt rupturis:cum mulfa vel vino 
fumpta obftat veneno:cü tepido vino vcterícos curat:⁊ cus 
mulfa menftrua foluír, De bo:ace. 

Oꝛax calidum eft ⁊ ſiccũ ín tertío gradu:putridos 
B oculos curat:vermes necat:⁊ doloꝛem mitigat:mo 

leſtiſſimum th eft c fortiſĩ mum. 
¶ Me bitumine iudaico. 

Itumen iudaicũ ca.eſt ⁊ ſic.ĩ tertio gradu: ꝓdeſt 

pblegmaticis:⁊ diuturna febꝛe laboꝛẽtibus:ᷣulue 

à rísatum vulnerata ioca ſolidat:fumus cius fafroca 
tionem matricís curat. 
camphoꝛa. 

Amphoꝛa gũmi eſt cuiuſdam arboꝛis in mõtanis 
indie naſcẽtis:que fri.eftz fic, in tertio gradu:ca⸗ 
XA lozem t ccpbaleam cbolerica vel fanguincletam 
cto € naribus applicatazaut cũ fandalis vel aqua rofa» 
t3 téperata:aut fola perfe mitigat. IPuiusautes 








.confectío mẽbꝛa pꝛincipalia ⁊ fenfus propter caloꝛẽ defecta 


confo:tat. Eis tamen odo: aſſuefactus libidineʒ extmguit 
portata melíus operatur:pozro affucta caníciem feftínat ves 
nirc. aliquantulũ campbose cB ftíptica medicina mixta ſtrin 


it ebolerícà ſolutionem: fternutatío erea cũ ſucco floꝛis po 


ligonie facta ſanguinẽ oe naribus fluétem cóftípat. 
Qc dnamomo. 
ynamorni oiuerfis modís eſt.groſſum qð oc arbo 
ribusabfcinditur p quo pot poní piper albũ.Eſt ⁊ 
! ^ valiud qð eft coiter ramo: eft « gariofilatum; eft € 


Paactice. 


aliud quañ calamus ſubtilis qð alithimum ðꝛ. Omnia ta» 
men calida funt io tertio gradu: ſicca in fectido, Zilutpumum 
tamen qó eft quafi calamus:ceteris eft laucabilius:qs fto» 
macpum cófoztat € aromatizat:⁊ cias oeficcac humiditatez⸗ 
Oppilationem aperit:cibũ bene digerit:phlegma diſſolut: 
AAme mẽſtrua ꝓuocat:tuſſim etiã oc groſſa humiditate 
« catarrum curat:renügs doloꝛem placat: moꝛſus reptiliu⸗ 
curat:hydropiſim tympanitem curat:in colly;ió micum fu 
perfiuam oculoz Dumidítatem ficat. Zritum ⁊ cũ aceto re? 
peratum impetiginem ⁊ lentigíaes crtirpat.£Drcfium vcro 
anamomum quaſdã habet ꝓpꝛietates:q: ouabus.s.cr co 
cum frigida iciunis oatís faigumem emo:roydaz ftringiz 
vt autes Ba. ⁊ £icopatras reftátur; pꝛo co cafia ponitur: t 
abaltje galága idesvalere ðꝛ Cinamo mũ dictũ eftzq; Cozt er 
eius in modum cãne fit ror&idus ⁊ graaie : gignitur aut in 
india c etoiopie finibus frutice bꝛeui: ouoz ch cubito Cos 
lo:e fubnigro vel citrino vel cinercozten uiffumaz virgarum, 
1Ham Q3 groſitadie extẽditur oefpectui cft. qð vero gra 
clus:cum frágitur vifibile fpiramétum emittit ad magnitu 
dines ncbule fei pulueris. ¶ 92c cafia lignea. 
Afia ignea cali.eft t fic. in tertio gradu : ſtoma⸗ 
"Om cpum epar vuincra comnía membꝛa pꝛincipalia 
! »&t jcossf :tat:oppilationem aperit:groflos bumo:es 
mE cvenrofitarem oifioluitzvziaam € menftrua pꝛo⸗ 
uozarmatiere ín eius apos:mare fedente: viune⸗ 
ra mox cõfirmat: famigata ex ca dolo:ẽ vulue placat:e op» 
pilationem aperit. Oixta cu5 medicina laxatiua adiuuat eij⸗ 
Gendo groſſos humoꝛes:cum melle temperata fuper dura 
⁊ humiãa apoſtemata ca.diſſouit ⁊ curat.Ceopatras cinas 
morum alicbimum pꝛo caſia:⁊ cafiam ꝓ cinamomo poſuit 
D. dixit duplex pont cinamomum pꝛo cafia, 
De coſto. 
Oſtum ducbus modis eſt. Unum:quod rubeum 
CY cft ⁊ graue amariq; fapozía : cft t aliud album:qð 
inuenitur ín arabiazcuius pondus eft leue nu liam 
babens amaritudinem vtrũc; tamen caüdom ⁊ ficum ia 
tertío gradu eft: tamen laudabilius € (ubalius:C caucuis 
coftum indie: Zirabie vero temperatü eft: vtrũq; tamen vꝛi⸗ 
nam z menftrua prouocat: dolorem value placat: ñ perfani 
vei calefactio wt cataplaſmata er eo fiãt.Oulieri ep co fumi 
gate menftrua p:ouocat; valet cpati ⁊ fplenizeozum apoſte⸗ 
ma oifloluit:oppülatíonem aperit; doloꝛem fpafmi bateriſq; 
curatzucurbinnos eriam cum (ua amar,rucíne necat: im; 
petíginem tmüdificat:poratum cum vino:⁊ meae libidinem 
commouet. D.dicit coftum cum vino coctum ⁊ potatum pe 
ctoꝛis t lacertozum fracturam ⁊ infl ationes curatzcum ſam⸗ 
buceleon epitbimatum ⁊ coctum:rigo:em aufert.valer etiã 
paralyticis ⁊ fciarías:q: pumoses intus criftentes extrabhit 
pulucrisatum vulnera putriaa curat, 
De coloquíintida. 
7 £oquinrída calída eft in tertio sradu:ficca in fes 
— cundo:phplegmat cos t viſcoſos purgat humo⸗ 
€. |res.to:ftonem tamen doloꝛem in ſtomacho:⁊ ín 
C32s73 iteftinis gencrat: ⁊ ca excoꝛiat: pꝛoinde non oe 
Acet ſubtiliter puluerísari:ne puluere applicato in 
ínteítinis oífcozíez ca:fCum eis igitur admifcenda funt 0235 
gagantti gũmi maſtix:⁊ bíg ſimuia.Multũ enim nociua eft 
ftomacbo.c fi pomü vnũ de coloquintida accipiat : t oe fe 
minibus: de carne euacuetur:c oe fambuceleon impleat 
t cum paſta operíatur ⁊ fuper ignem ponatur ⁊ bulltre trí 
busvel quattuo: eícibus dimittatur:nit optimum cpitbuna 
ad capíllos oenígrandos ⁊ cuſtodiẽdos.caniciem veniérem 
diſturbat:ꝙ fi oc accto plenũ coquatur doloꝛem dẽtium pla 
cat:Clyſterizatũ conucnír ſciaticis podagricis ⁊ colías oe 
pblegmate:cataplafinatum fcíaticos curat. 


Ac carui. 
CY ca.eſt c fic.in tertio aradu: vífcofitatem ⁊ infla 



















tionem orffoluit: digeſtiuã virtute cófoztat: vꝛinã 
pꝛouocat:ſtomachũ coꝛroboꝛat:lũbꝛicos occidit, 
C¶De carui ñlueſtri. 
——— ſilueſtre ca.eft ⁊ fic. in tertio gradu 
valet epati diu tuſſiẽtibus phlegmaticis ftrágurietia 


S'o.Itttítj. 


:fibusreptilíum refiftit: ventris to;fionem« oolo:cm de 
arofía ventofitate ct groffo pblegmate turat. icum accro 
miztum fcabiem « impenginem ⁊ alopitiam fanat: de Quo 
quifumigatur íudo: eus puocatur, 

¶ De camcpitbeos. 
Amepitheos ca, eft fic. in tertio gradu:eft laxa⸗ 
CY» t grofíoz bumoz sttenuanuum ⁊ mẽbꝛoꝝ 
interioz mundificatiuà: oppilationis epatis t mà 
tricis aperitiuũ: vꝛine ates méftruoz prouocatíud: ycteritis 
curat: de d ouo exasia cà ſicuũ ficcarü aposimate nefreñm 
ertirpat.j.ceagid Cum vino coctũ ⁊ potatũ ſuperioꝛa mũdi⸗ 
ficat inteftina, Eius aposima cũ melle potatũ doloꝛes femo 

⁊ corarum aufertzvulncra ſolidat:loca putrida ſiccat:du 

ridem mamillarũ oifloluir:fi catapla(meturin vberibus. 
¶ De camedrccs, 

Amedreos ca.eſt ⁊ f.c.in tertio gradu: groſſos bus 
moꝛes t putridos attenuat:ſplenis diſſoluit oppi⸗ 
lationem: interioz mẽbꝛoꝝ oppilaticnem aperit: 
Cuius 3posima bibitum vꝛinã prouocatzpeffansarum men. 

ftrua eduat. De dmino. 
Iminum ca.eft ⁊ fic.in tertio gradu:vẽtoſitatem 
(729 ; c inflationem ftomacbi diſſoluit:vꝛinã pꝛouocat: 
ze valet cótra frigiditatem epatís. Q9 in olco coc 
cxx 4 dvíterisatum to: onem ⁊ doloꝛẽ oc grofía ven 





" 'tofitate oiffoluit ⁊ inflaturá curat. Cataplaſma⸗ 
tum cũ polline ozdei eadem opatur:in aceto miflus  affum 
ventris ſolutionem ppter líquidos humoꝛes céftringir.poz 
rociminumcũ aceto affum:c ín aqua bullutumzvaler contra 
oꝛthomiã ⁊ tuſſim⁊ anbelitũ oe groffo phlegmate curat:bu 
moꝛes putridos a vulua nuẽtes deſiccat. Cum vino bibituz 
mo:fus reptuiũ irat, "»effarisatum cà oieo ventrem c flu 
cum fanguinis ſtringit: ⁊ fluzus oe naribuszaffuere tf quia 
€t eo lotug: vel illud fepe potatũ citrinitatem tn fu pficie coꝛ⸗ 
poꝛis plũbeo coloꝛe mixtam patitur. 
AL X cicuta. 
Icuta cali. ficín terrío sradu:groffoe ⁊ vifcofos 
humoꝛes attenuar: vii ⁊ méftrua puocat t augmé 
tat: lumbꝛicos c aſcarides occidit᷑:ſciaticos ⁊ arte» 
ticos oe viſcoſo pbleamate curat:fi ez eius aposimate lauẽ 
tur aut potẽtur:groſſam quoq; inteſtinoꝝ expellit vétofita» 
tem: colicã ↄaſſionem ⁊ yltj doloꝛẽ curat:pectus ⁊ pulmone 
oc groſſo viſcoſoq; pplegmate curat. i vero.ervín.z.cicute 
cum bbꝛis.viij.vini fuper ſuauem ignem coquárur quoufqs 
quarta ps vint cófumatur:fit optimũ aposima epilepticis. 
Si vnaquaq; oic.5.r.er eo accipiátur quouſq;.xl.dies cóptea 
turzficr aposimate bocoatü fuerit mulienbus nó concipien 
nbus vel feme! p:egnátibus cade die ad vium coapiédi ess 
cõuerteret:ſed tn figná quo p:tcipaliter cosnofces impᷣsna⸗ 
tas effe eft vomitus illius aposimariszita cp nullatenus reti 
nerevaleát. — «c calamento, 
Alamẽtum tripler eft. 3quofum:monranum:petro 
ſum:oĩa funt ca. fic.ín rertio gradu. vnde Hippo. 
^- aquofüm libidíné extinguit:q: fperma liquefaat c 
inuolũtarie erpellír. ven fpmate finito co:poza oeficitir. er» 
reftre ventr:m humectat. Petroſum mo:fus reprüiü curat: 
cum vino bibirum ante potionem veneno(am moꝛtitero re» 
pugnat zin domibus ſuſpẽſum oia reptilia fugat:cataplaſ⸗ 
matum fuper moꝛſus reptiliũ venenum attrabit oe interio⸗ 
nbus ad exterioza cũ fui ſubtilitate. Qð pulueriʒatum ⁊ cuʒ 
melle temperatũ ⁊ ſuppoſitum ventrem mollit: vctericis Z 
febꝛem nó babentibus ⁊ melãcholicis vcteri:ãtibus.ʒ ij.die 
bus tribus cõtinuis potui Dare eos mũditicat. vnde D.ca⸗ 
Lumentü valetlepze:q: oíffolutiuá ⁊ attenuatiuã babet vir» 
tutem:qð fic teftificarur, Elidimus erf tüperficiem co:pozis 
ab oibus maculís mũdiũcari. Si viride in vino coquatur ct 
fuper maculas inducatur, Succus eius auribus diſtillatus 
vermes ocddit. modo vulnerü vermes occidit: mcn 
ftrua pzouocat:ttomacbum ↄfoꝛtat:digeſtiuã virtutem adiu 
uat:oppilatonem aperit : renũ frnaiditatetn calefacit: vꝛinã 
pꝛouocat:groſſos ⁊ vifcofos bumo:es pectozis t pulmóis 
attenuat ⁊ mũdat:ideoq; ſpaſmatis aubelituofre fuccurrit 
vomitũ coftringit; valet ſingulti oe frigiditane- em EM 


Ziber fecundus 


niacis congruitzquía dpoleram níarat cum egeſtione et 
pere — petrofum — fo:tius; fed ramen ín fpere 
fo:tius aquoſum. 
mate Ocficcando Pc cid 


Iclamen ea. € fic. in tertio gradu:potatum cum ví 
io moxíue reptilium curat; contra venenum facit 
vftum:cum aceto temperatum ⁊ loas ſciaticis ape 
pofitum oolo:em cito placat.fuperallopitiam pofitum cam 
optimc curat:tuſſientibus palet. 
De diagredio. 

Jagredium ca.eſt ⁊ fic, in tertío gradu:pꝛopꝛie 
rem «d cooleram rubeã purgat : p cõtrariuʒ pblegma. 
(5.0 d IRocec ti ftomacbo:cpati:c ſplei:amputat ap 

Id VM Aipcritum: anguftiam facit: ct abommãtionem: 

eoq; antiquí iuſſerũt cum co aniſum ⁊ dau⸗ 
cum: apium miſceri:aut maſtix vel oleum ro.admiſceatur 
vel amygdaleon.Quidam coquũt iliud cum citonijs vcl pos 
mis:nẽq; debet teri ſubtiliſſime:ne villis ſtomachi annexus 

excoꝛiet c lienteriam generet:in coctams coctum:⁊ cum ace 
to temperatum moꝛppeam⁊ fcabiem acutam amputat.Ma 
lum t eft fi amdue nat:⁊ aboꝛſum facit.fepe em euenit vt 
mulier inde moꝛiatur:⁊ ideo caue ne mulieri pgnátí detur. 
¶ De dauco. 
Aucus ca.cit in tertio gradu : ſic.in ſecũdo:ſit aũt 
actio foꝛtioꝛ: vꝛinam⁊ mẽſtrua puocar:pblegmas 
ncam bydropifim ⁊ moꝛſus reptilum curat:oppi⸗ 
latões epatis ⁊ ſplenis aperit:vulnera aperit ⁊ munditicat: 
prinã ⁊ menſtrua peflarisatus fimiliter oꝑatur.eiꝰ apoʒima 
potui datum mũdificat pectus cus fcreatibus:« groſſos bu 
moꝛes inteſtinoꝝ oiffoluit. vnde doloꝛẽ ventris c toꝛſionem 
amputat. Mixtum cum femíne api) fit cíus actío foꝛtioꝛ. 
De deronicis. 
Ó) Eronite funt radices albet fubtiles ín india naſcẽ 






tc9:d funt ca.⁊ fici tertio gradu:doloꝛẽ oe inflatu 
rat groffa ventofitate:maríme ín vulua eríftente 
placát:c moꝛſum reptilium curantzideo quidam miſcẽt eas 
in magnis antidotis contra venena eriftentibus, Similiter 


galanga valct. ¶ De oampnídtje, 

* Amopnidij cali.⁊ ſic.ſunt in tertio gradu: doloꝛem 
epatis fplenis ꝓpter frigiditatẽ ⁊ hũiditatẽ⁊ oo 
L lo:em capitis ppter pblegma c groffam ventofis 


tatem amputàt:frodes caz lapides frágunt:ftomacbum nõ 
Ocfccrár: vomitus irritãt: frodes eaꝝ cataplafmate:mo:fus 
rcptilium curãt.Mulieribus in eaꝝ apostmate fcdentíbus 
veficam t vuluá iuuat, Semína calidioza funt fródibus ££le 
cruaríum er his cum melle:zaut cum fapa cópofitum putre⸗ 
factionem pulmonis 7 anbelitum crtirpat : mixtũ cum vino 
tolcoro. t guttatim aunbus ínftillatum : doloꝛ earum ct 
fonítus atqs putredo curaturzradír cu5 orímelle potata oo 
lo:em epatis placat:eiuſq; oppilationes aperit:renũq; ⁊ ve» 
fice lapidem frangit. Dampueleon eft calefactíuum et bu. 
oꝛiſq; venaꝝ aperitiuũ:liuoꝛem aufert:⁊ oem oolozem 7 oia 
quefünt oc frigiditate ertirpatzfcabiem z puſtulas impeti⸗ 
ginem: vermes pediculos ⁊ furfures mundat; allopíríam cu 
rat.£aucant tamen ab eo cho.ru.habentes. 
.. Q3Pcoraganto, 
SRagárum i. vitreolus eft quadruplex.cft ením al 
bum vt ſal:qð fit in india:aliud venit oe africa:cu» 
: ius puluís citrinum babet colezem:c eft aliud qð 
fit ín gallia:qð terra francigena dicitur:quartum aliquantu 
lum cft viride:melius eft ceteris:qð fit ín infüla cppzizomne 
tamen dꝛagantum ca.eft c ſic.in tertio gradu:oculoꝛum er» 
tremitatee mundificat ⁊ palpebzarum:putrida cozrodit vul 
nera;cutn ſueco poꝛri mírtum fanguine de naribus:aut vul 
nere fluentem conftringit:füperfluam carnem coꝛrodit:⁊ fe 
rída vulnera mundatzvftum mínus eft v:ítiunm:; plus de⸗ 
ſiccatiuum:ſanguinem vndecũq; fluat ſtringit. 
¶ De diptamo. 
Iptamum ca.eſt ⁊ fic.in tertío gradu:vulnera oe 
groſſis ⁊ melancholicis humoꝛrdus purgat:bibi⸗ 
f , tum:aut vuluefüppofitum menftrua pzouocat: 

ſecundinam ⁊ moituum fetum expellit:terrum ⁊ lígnum oc 


vulnere extrabit. : 
enula; ] 
Mula calída eft in medío tertlj gradus ; bumídg 
| in pꝛimo:diuturnũ ooloscm ppter frigiditatem 
leurat:pectus ⁊ pulmone oc groflis c vifcofis pu» 
Imonbus mundat; EÆlectuarium de ca cópofitum 
cum melle diuturnas tuſſes: 7 anheutus ⁊ inflas 
tionem curat ventris:moꝛſus reptilium ⁊ fracrurae lacertoe 
rum curat:fciaticis « arteticis oc pplegmate patiẽtidus fub 
uenit;affucte tñ fumpta doloꝛem capitis generat. 
c cpitbimo, 
Pithimum cali.cft « fic. in tertio gradu:cboleram 
Qs purgat: in ventre 7 im ínteftinis:tolle.5.p, 
epithimi t liga in panno tenui ⁊ raro a pꝛima bou 
nocne víq; oum auroꝛa apparuerit:deinde páno expꝛeſſo vio 
num caleractum cũ aliquantulo firupo violato: amysda⸗ 
Icon potetur:ñt vtiliſſimũ melancholicis.purgat em chole⸗ 
ram u.abſc; vila ocfectíone, £Salic.opo:tet dare melancpo 
lícís.s.t).cum ſero:maxime cui cácer ineft.Sed q: cpítbunis 
anguftiam generat; debet fungi cà amygdaleon:neq; ſubti 
liter puluerisetur, ¶ De cilebo:o albo. 
Leboꝛus albus cati, cft « ficin tertío gradu : fto» 
Q »» cü vornitu imüdat: srofios 7 duuerſos bu 
moꝛes expellit.Qui fuppofitus vomitũ pꝛouocat: 
Odalus tamen eſt:quia ſuffocationem canguftiam c ſinco⸗ 
pim facit:⁊ extremitatum frigiditatem gencrat: pꝛecipue ft 
0$ ſtomachi acutum fenfum babeat : vnãe ante elleboꝛum 
modicum cibũ oari opoꝛtet:ne ftomacbus fit manitus:aut 
os eiꝰ vacuũ.Quidã tamen accipiunt illum cà iuribus tritis 
ci vel osdei vt nullum nocumentũ inferat, peflarísatus men 
ftrua p:ouocat:cómouet etíam fternutationem:;qui cum fa» 
rína mixtus:⁊ cum melle temperatus ocadit mures:fi er co 
comederint. Pulueriʒatus ⁊ c lacte aceto mixtus:⁊ t in ar 
cuítu oomus pertfufus necat muſcas.Mixtus cti aceto alo» 
pítià curatzmifcetur aliqn ín colyꝛijs ad claríficandü vifum, 
(ioc elicbozo nigro. 
Lleboꝛus niger calidus eft et fic, ín tertio araduz 
mo:pbeam fcabiem ⁊ impetíginem curat : cbolera 
; nígram 7 pblegma purgat : epilepticis paralyticis 
melancholicis maniacis ⁊ artetías couenit:menftrua pxouo 
cat.Qui tribus diebus continuís foꝛaminibus emozropdas 
rum appoſitus aperit eas t mundificat ,Soimilizer auribus 
srauitcr audientibus fuccurrit.sLoctus cii aceto doloꝛẽ oe? 
tium oꝛe ex coloto mitigat: cu5 melle remperatus et fuper 
roſuram dentiũ appofitus cos celeriter curatzalopitie inun⸗ 
ctus valet:mixtus cũ lupinis facie ex cozü aquis lora mũdat 
eam a lentíginibus c impetigine.mixtus cum polline oꝛdei: 
cam víno cataplafimarus aquam atrínam bydropico:um 
curat.Quidã oícunt multum efie laratiuü elleboz nigrũ iu⸗ 
rta aqua nafcentem ⁊ humido loco ⁊ obſcuro. 
ic clacteride, 
Lacterides calí dus eftc fic.in tertío gradu:de quo 
3.j.potatus phlegma⁊ cholerã nígrá purgat; valet 
cótra bydropícos. radir fimiliter operatur: fuccus 
eius auribus oiftillarus doloꝛẽ aufert. s£atapla(matus cnm 
farina o:dei oíutumat pblegmarica apoftemata ſoluit:⁊ im 
pofitus cũ terebentbina apoftema veloater vulnerat: Co⸗ 
ctus cum aceto 7 frigide podagre cataplafmatus cam cele» 
riter curat: oꝛe ex coloto « aceto doloꝛein dentiũ aufert: fuc 
cus eius cum aceto mixtus fcabiem moꝛpheam⁊ omncs ma. 
culas co:pozís mundificat. £^írtus in medianis vomitum 
tegeítíonem:cmenftrua — vnde fit multuʒ ad hoc 
conueniens.Eius oleum frígida coꝛpoꝛa calefacit:⁊ valet có 
traímpetiginemz totius faciei ſoꝛdiciem. Sonitum aurium 
⁊ grauitatem auditus amputat, ; 
Qc ferro candenti 7 ferrugine. 
Errum candens ín aqua vel vino eptinctum: vt 
y wee 








i2. oicit:optimum eft diuturne folutioní « vul⸗ 
neríbus inteftíno:um:apofteman fplenis « fto 
machi molliciei. Walie.aqua ín qua ferrum can 
— dens eft extínctum data egrotantí iuuat. Sed 
ferrugo frigida cft 4 ficca ín tertío gradu: que ín vino infufa 





Paactice. Fo.lxxxiiij. 
Isella 


"S confo:tat. Cum aliquo antídoto mírta 
—— acp to mpricu-atruoe enim có 
dascurat;p 


emo:re lumbeum colozem aufertzqui eft 
E 4 9. Sanguinis flurum i mulíenbus có» 
—— mulieres no cócipiát pꝛobibet. Rum aceto tem» 


4 cocta humoꝛes ab auribus fluentes oeficcatzfed ta 

men bíbita grauitatem ⁊ oolozem ftomacbi generat € fins 
Que bibita a5 exagio femís magnetis lapidis tem 

erati cum vino: fi potui detur:moꝛtem fine oubío generas 
bit, Peſſarium oe ferrugine compofitus fluxum fanguinis 
ftringít:temperata cum accto c fuper calidas puftulas tm» 
pofita füuc emo:roydas iuuat.Cataplaſmata calidam poda 

gram refrígcrat:vncta vcl impofita fuper allopitiam capi» 


loe reftaurar. 
¶ De galanga. 

Alanga cali.eſt c fic. ín tertio gradu: ftomacbum 

phlegmaticum coꝛroboꝛat: inde digeſtiuam adiu 

uatzventofitacem oíffoluit:colicam curat;renibus 
calidítatem c libidinem augrétar.£o modoyalet cinamo⸗ 
mum, AL 2c galbano. 
£ilbanum calidum eft ín tertio gradu:ſiccuʒ ín fee 
cũdo. Si oe eo peffarium aut fumigatio fiat men 
ftrua p:ouocat;fecüádínam z moꝛtuum fetum ex⸗ 
pellit Tataplaſmatum cũ nitro ⁊ aceto ſoꝛdiciem 
S puftularum müdificatztuffim ⁊ anbelitum ſedat: 
mixtum cum melle ⁊ ſigia equaliter ponderatis fir bonum 
electuaríus humide tufli ⁊ raucitatí que fit pzopter groffos 
humoꝛes ad pectus ocfcendentes. mulieribus autem epile2 
ptícis ex co fumígatis fuffocatio matricis 7 bumiditas epi 
leptie fedatur£íus autem ſiffumigium — fugat.f£pi 
tbünatum fuper coꝛpoꝛa cuftodit ca a mo:fibus reptilium: 
ſuper oentes oolentes ímpofirum oolozem mítigat: cum vt 
no fo:ti pꝛegnanti datum celeriter moztuum fetum excludit 
labo:iofis et ſpaſmatis cóucnít. Similiter oppoponacum et 
fcrapinum facit. 








€ gentíana. 
Entiana calida cit 2 ficca in tertio gradu:attenuat 
müdificat ⁊ colozat: oppilationes epatis ⁊ fplenis 
ds aperit.5.f).oc ca remperatis — — ⁊ aqua cali 
potuiq; datis aut cataplaſmatis moꝛſum ſerpentum cus 
rat: peffarisata menſtrua pꝛouocat: ſecũdinam ⁊ moꝛtuum 
fetum expellit. Aſarum equo podere idem operatur, 
¶ De bermodactylis. 
Ermodactpli cali. funt ⁊ fic. ín tertio gradu:dolo⸗ 
rem arteticum ⁊ ſciaticum ⁊ podagricum curant: 
cum fua enim pꝛopꝛietate groſſoꝛum et viſcoſoꝝ 
humoꝛum funt diſſolutiui:ſed tamen moleſtiſſimi ſunt:quia 
anguſtiam ⁊ doloꝛem ſtomachi generant. 
¶TDe indico. 
"IRdícus frígidus eft c ficeue in tertio gradu: ſangui 
nem (tingit: vulnera müdificatzapoftema oíffoluít 
calosem refrigerat. 
¶ Doe leuiſtico. 
Euiſticum calidum eſt ⁊ ſiccum in tertio gradu:ci 
bum digerit:oppilationẽ epatis ex frigiditate bu 
moꝛis aperit:doloꝛem ſtomachi mitigat: vétofita» 
tem ⁊ inflationein rugitum c toꝛſionem diſſoluit:menſtrua 
€ vꝛinam pꝛouocat. 
¶ De mumia. 
— mía quidam dicunt effe aſpaltum:quedam 
2l ^ tamen fpecies eft quc inuenitur in ſepulcris 
moꝛtuo:ꝛum.Antiqui enim moꝛtuos Cr ea vnge 
j| mu Y e ne cito putrefierentzaut vermes produces 
514 9 rent:calí.c ftc.eft in tertio gradu.valet contra 
fracturatn offiumzfrígiditatem neruoꝛum:per⸗ 
euffionem:fracturam etiam capitis t níteriozum memb:oe 
rum:fanguínem oc crepatura vel ſciſſura:⁊ in quocunq loo 
€o interioꝛi fuerit:ſedat fi cum terra figillata poteturzque fi 
octur cum modico fambuceleon ftermutatio pꝛouocatur:ca 
pitis doloꝛem de frigido mitigat. 
De nigella. 








ralyticis. Sumus etiã nigellarum reptilia fugat Oulta ta⸗ 
men quantitas cy cís potata moꝛtem inducit. 

€ oxifenitia. 
Q Xifenitía funt oacryli indi : qui frigidi (unt et fici 


calidus: vzinam c menftrua p:ouocatzventofira 
¶tem crugitum ſtomachi ⁊ inteſnnoꝛum expellit 





cíus aposimate loto ſcabiem ⁊yctericiam fanat, SRurfus 
Ouganum vifum pzoprer pblegma —— darificat:füc 


cus eius cum lacte mulierie auribus doloꝛem mía 
rigat. ¶De oppoponaco. 
Ppoponacum cali.eſt⁊ ficin tertio sradu:boloz£ 
artetiai ſciaticũ podagricũ oc groſſa véetofirate t 
viícofo phlegmate placat : cum víno potatum 
riodicas febꝛes t diuturnas ines curat: fracturas la 
certo;.im folidatzoolozem laterum tozfionem ruffim ftr: 


riam 4 (cabiem vefice ectirpatz pefíarisarum 






¶ TDe piperclonao. 
Iper longum calídum eft ín tertio gradu : bue 
Imidum in fccundo: ideodp fenfum guftus cum 


— caliditatem 
midum:ft diuidatur cito coꝛrodit feipfum. Similiter zinzi⸗ 
ber vr piper longum oígeftiua inde confo:tat: ventofitatem 
a ftormacbo ⁊ inteſtinis oíffolait-libidinem augmentat. 
€ 





cum fülppure mixta valet contra farſum: cí enim refiftitne 

perambulet, icta operatur li 

cec oebülius:fepíug tamen miſcetur cum emplaftríst vngue 
z i 


¶ De polipodio. 
podium calidum eft m tertio grado : ficcum in 
fecundo:cboleram nigram ⁊ pblegma grofíus pur 
gat:cum craſſa gallina coctum placat oolozem yit) 
uí eft oe piegmate vifcofo : tribus.5.oc co.cum cafiafiftula. 
. 3tío :ofunt lep:ofis « mclancbolícis. 

— (2c polícaria, ! 
Alicaria cauda eft in tertio —— in c 
I AN do:apetitiua:attenuatiua:⁊ ftomacbí confo:ta 
n (12 us appestruim excitat. Pulueriz ata ⁊ cum orte 
saccara potata pblegma c cbolerá nigrà pure 
igat:mulieribus tn eius aposimate fedentibus 
ouriciem vulue : ⁊ calída apoftemata diſſoluit: 
cataplafmata ínteriozes curat emozroydes:eius oleum ca^ 
Icfacit et mollíficat: et oꝛa venarum aperit ; vꝛinam ⁊ mene 
firua p:ouocat, "$»effarisatus oura apoftemata vuluc oíffol 
uit. Emoꝛroydis er eius olco perunctíe mor aperiuntur, 
Eſt ctiam bonum ncruis et lacertie vulneratis fi lana ſu⸗ 














quía cũ cís.s.k.succare potui cii calídítate oatíe fit optima 
— emoꝛroydarũ:pꝛo qua poffunt poni equaliter 
ondes cypꝛeſſi: ⁊ alt) oícunt cafiam, 
¶ De ſandaus. 

Andali tríbus modis ſunt:albus:niger:citrinus: 
qui omncs frigidi ſunt ín tertio gradu:ſicci ín ſe⸗ 
cádo, Ba.calidis natura cõueniũt: defectũ ſto⸗ 
4| macbum habentes et cardiacos iuuant: et ad 
omnes doloꝛes qui nafcuntur ex cholera rubea: 

tad fanguínem qui eft in (tomadpo.Zemperati cus aqua ro 

farum modicoq; cãphoꝛe ⁊ tempoꝛibus unpofiti doloꝛem 
capitis oc calido mitigant. Cum albugine oui t aliquantu⸗ 

lum fcariole fuper tempoza cataplafmati bumozibus ad ocu 

los fluentibus repugnant. Zemperati cum fucco folatri vel 

femperuíue : vel po:tulace calídsm podagram refrigerant. 

Membꝛa Drerea ocfecta — —— curãt. 

«I £c ſpodio. 

a7 3bodium eft jfi cinís.quidam aüt dicũt effc cíne 
Xrem radicis calami in india nafcentis : alij autem 
manifeftanteffe cinerem oſſis elepbátis:qà frígi 
dum eft c ficcum ín tertio gradu: vetrem 7 vomí 
tum cbolericum arcetzftomacbum cófostat:colos 
rem cpatis rcfrígerat : fincopím oe cbolerís ad os ftomas 
«bí fluentíbus curat: putridas puftulas in oze pueri natas 
ocftccat ⁊ ſanat:ſi ſolũ feu cum rodosaccara fuper eas pona 
tur.Cum calída potatum afperam vocem lenit:z fo:amíni 
oentis immiſſum doloꝛem piacat. D.pꝛo fpodio ſerapinum 


ponitur. 
(Ce ſanſuco. 
ej cali.eſt c fic. ín tertío gradu : capitíe dolo⸗ 











cn] 5020€ capíte purgatlinguam ppterpblegma 
acto orsa attenuat vel alle aiat. fSargarisata ca» 
à pur oe vifcofoz eroffo pplegmate müdat.f£octa 


cum acetojoolo:em bentíum c gingiuaꝝ putredinem curat, 
Siteriutatio oc ea ⁊ nígella ci acteto facta iuuat yctericos 


o 07 Aiberfecundus 


bc oppilationc venarum : mirta eum auripigmento fit con, 
tra fcabiem ⁊ pediculos;pzo qua piretrum pot pori. 
. ALiPcfquinanto. ; 
— calidũ eſt⁊ ſic.in — ——— 
⁊ menftrua piouocat : apoftemg ín epate:aut in 
lo: venaꝝ eriftens oiffolbit s£par renes c vulne; 
'ramundificat:lapidem frãgit: fanguinis fluxum 
""arcetzooto:em ftomacbí curatzaposíma eius apo 
ftema vulue diſſoluit:⁊ Dedropíts pdeft; radigciue ſtoma⸗ 
chum confoꝛtat:appetitum auget, 
¶ De ſemperuiua. 
Emperuiua fri.in tertio gradu: ſic.in ſecundo:beri 
e fipilas refrigerat: ⁊ farſum:⁊ peffimas puſtulas ex 
ca,curat. Si cataplafmetur in collyꝛijs mixta calidã 
opbthalmiã ⁊ apoftemata oculoꝝ diſſoluit:Cum oleo ro.mi 
xta doloꝛem capitis de caloꝛe ſoluit: aut de cholerico fumo 
ad caput ſaliente curat: potuí cum vino data: valet contra 
afcaridce:peffarisata biSinozes fluentes a vulua ocficcat, 
¶ De fanguíne o:aconis, 
Anguis draconis cft gũma oc quibufdá arboꝛibus 
ín india ⁊ perſia naſcẽtibus:qui frigidus eft ⁊ ficcus 
in initio tertij gradus ; loca gladijs « alijs inciſa re⸗ 
bus folidat:t vulnera ín interioꝛibus exiſtẽtia curat:⁊ vene 
trem cóftipat.£bDalic.radíces eius arboꝛis vífcera oe groſſis 
t viſcoſis hũoꝛibus müdant.£um aceto t&perat? moꝛpheã 
curat: c impetiginem ſuperpoſitus:ſuccus eius in collyzije 
oculoꝛũ mírtus vifum clarificat. 
¶ De ſatirione. 
Atirion calidus eſt⁊ ſic.in tertio gradu:de quo ouo 
bus exagijs potatis libidinem auget:⁊ coitus ocfi» 
deriũ coꝛroboꝛat. Malie.⁊ O.cõcoꝛdati funt dicen⸗ 
tes:ſatirionem effe paralyticis vtiliſſimũ:⁊ colla poſt tergũ 
cõuerſa babétibus:fi cfi vino bibatur vẽtoſitatem ⁊ gibboſi 
tatem curat. 
(E thimo. 
eg. binum optimum eft nature: teft calidum t 







7, ONU ctozís ſuccurrit: mẽſtrua pouocat : fecdínam 

: , . erpellit: lumbꝛicos occidit:oppilationem epa? 
tis aperit ⁊ ínteríosum membꝛoꝝ. 
, C 3?cturbitb. 

A Urbítb eft radiríntus ⁊ extra equalis:que ali» 

75 rz Quando cft albi ⁊ citrini colozíe ; ⁊ inuenitur ín 

x1 E arabia c fpziazarbo: eius quafi ferula: que cali, 

M eft ⁊ fic, ín tertio gradu: a quibu(dà oicitur eſſe 

e in fecundo: pblegma atq frígidoscbimos ct 

omncs vifcofos humoꝛes purgat : pzoinde vtile eft frigide 

podagre c doloꝛi artetico:nocet tamen ftomacbo:c faat ano 

— ergo vngi coꝛpus cum oleo viola.aut amy 


¶ De yfopo. 

S Sopus calidum eft c ſiccũ ín tertio gradu:eius 
* ub aposima cum ficubus ficcis er melle« ruta co» 
- S ctum apoftema pulmonis curat;z anbcelitus ac 

| 2 e$; wrimam tufiim ⁊ catarrum oc capite ad gus 
; lam c pectus oefcendentem curat: Inmbzícog 
occídít. Eius aposima cii melle bibítum groffos bumo:es 
purgat:cum ficubue ſiccis manducatum vétrem Durmectat: 
cutem carnficat.£um aceto cocti t oꝛe loto ^olozem den⸗ 
tium amputat. Auribus ex eo fumigatis doloꝛem mítigatz 











pꝛo quo poteft poni ſanſucus. 
CDe ypoquiſtidos. 
boqftidos funt rami ín filua naſcẽtes:quoꝝ ton» 
y vnius palmi eft: plures tamen fant fub ter 


ra Qin füperfiae:qui ín fuperficic terre funtzlongi 
tudínes trium vnciarum frondes babent paruas 
purpureum colozem habentes:quoꝛum radix eft rubea pas 
rumper nígredíne perfufa : babet etiã afperitatem: que fri, 


eft t ficintertio gradu:fanguínes de quocũq; loco fiuat ma 


xime mulierum conftríngit; valct ofarrtje ct oíffintericio» 


Pꝛactice. 


bꝛa confoꝛtant: et putrida vulnera mun⸗ 
capa micant. uccue cozum fo:tíus operatur, 


Aliocypeion. — .— 
Poericon calidum « frigidum ín tertio gradu: 
y, viinam c mẽſtrua pꝛouocat.Epar venas ct ve» 
ficá mundificat; femoꝛum doloꝛes curat vulne 
rà ocficcat:venenus fuperat. Cataplaſmatum 
vulneribus ca celeríter curat. 
(Pc sinsiberc, — 
—— nsiber ca.eftín tertio gradu: bumitin pmo, 
Egpar de frigido ct bumido oppilarum aperitz 
t3) groffas ſtomachi ⁊ ínteftinozum ventofitates 
S RUM. oiffoliitz ventre pumefacit. 5-ouc er eo c cali» 
(4^ da accepte vifcofos humoꝛes purgant, 
" " ic 5sinsibere condito, 
Inziber conditum libidint augmentat:ſtoma 
cbum caletacit:cibum digerit:ſuperfluam tto 
5 macbí bumiditatem oc pifcibus erfrucribus 
*. Geficcat:pzo quo piper abumvel longum po 
teft poni. — 
ʒedoaria. 
Edoaria calida cft ín tertio gradu: ficca in pꝛimo: 
eft contra venenũ et moꝛſus reptiliũ:inflatiuam ⁊ 
groſſam ventoſitatẽ diſſoluit:ſtomachũ contoꝛtat: 
appetitũ excitat:putredinem oꝛis pꝛopter allia amputat: ft 
poft allía accipiat᷑. Similiter etiá vini odoꝛẽ ab oꝛe aufert, 


¶ De medicinis ín quarto gradu repofitis, 









Poꝛtet nos pꝛiuſqᷓ oe ſimplicibus 
medicinis:vel ſpeciebus medicine diſpu⸗ 
tare incipiamus: virtutẽ in quarto gradu 
criftenté:oífputare oc antiquoꝛum dictis 
qualiter ipfi oe q̃rto gradu ſenſerint: nc 
À qd ín bie pꝛedictis particulis oirimus: ar 
Item medicine marediécibus inſutficiens 

- S videatur. fintíqui autem conco:dati (unt 
oicentes vnamquág rem calidam: frigidam:humidam vel 
ficcam eſſe.Quoꝛũ quide intentio ad comparatione tẽperã⸗ 
tíc pumane compleríoníe fuit.umana ern cóplerio ceteri 
bus animalibus téperatío: eſt:et mediocritati ꝓpinquioꝛ. 
Intentio t medicoꝛum eft ad fanos cuſtodiendes:ideoq; 
mediana cóparauerüt hũanis coꝛpoꝛibꝰ.Quocirca cB inue⸗ 
nim? alídd fenfui guftus nullam facies paſſionẽ:ſed fi ex co 
fenfis oelectctur vt ín aqua tepidazíntendimus intra quac 
tuo; oualitates eſſe:nulla em̃ qualitas oomínarí 2fpiarur: 
quare temperamenrü íd effe oicímus. 4c fi fenfus ec co pa 
tí confpiatur abíqg vllo nocuméto;cognofcimus illud a tem 
peramento bumane cóplerionis effc tranflata in vna quali? 
tate que oftenditur effc ín menfura pꝛimi gradus. Si $0 pa 
titur guſtꝰ cx illa re paffioné íngerente: rcepugnario apper: 
nocuimenti rf aut doloꝛẽ fenfui nó attribuit: cognofat a t€ 
peramento bumane compleríonís ouobus gradibus effe 
extra. 3Rurfus fi illius rei qualitas plus augmentetur:eãq; 
fenfus pati nequiuerit:nífi c magno doloꝛe:aut nocumen 
to: bumane cópleríóís remperié tríbue gradibus oígnofci 
tur erceffiffe, Z» fi fenfus (uper cam nullatenus pꝛeualue⸗ 
fit:fed ctíam abea oeftruitur zautcum magna feparatione 
fi fuerit ca.aut cum magna cóftrictione fi fuerit frigida:cre⸗ 
dímus eam bumane complerionís tranfiuíffe temperantia 
que cófiftit ín quarto gradu.s£t qm fenfualíter nequit com» 
pꝛebendi in quores oeftructiua afcendere valeat:pofuerüt 
antíqui in fine quartũ gradum: poft deſtructionẽ reí nul 
lam foꝛmam ínnenít ratío quà poffint comp:ebédere medi 
cí:tamé bos quattuo: gradus in tribus parnbus diuiſere: 
pzíncipío: medio ⁊ fine, 

2. — & Pearaento víuo. 

€ Argentũ víuus calidiſſimũ ⁊ humidiſſimũ eft ín qrto gra 
au:ideoq; pedículos necat tomniareptilía. Mixtum cum 
litargiro:accto ⁊ oleo rra fiin iq ad curanda ſca⸗ 
biem et puſtulas.Diaſcoꝛi.inquit:argentũ viuum bibítum 






S'o.Itrrv 


mo:tem ínfertzad quodcũq; em̃ membꝛũ adieri 
rodít iUud; euadere ramen poterít qui boc biberit lac biben 
do capzinum plurimũ ct monendo fc. f£» fi ín igne ponatur 
ocftruetur et tumum fadet qui pefíimus eft m omnib? ani» 
malibus.3in bominibus percutit fcnfus er motum volunta 
ríum: vnde furditas paralyfis ct tremoz vcl epilepfia aut 
moꝛs fequitur. ££ ui fumo quifquis appzopinquanerit mor 
mollificãtur et oeficit omnee nerui cius 7 lacerti, (mnia 
ctiam membꝛa que per motum voluntariü funt compofitaz 
vnde pleri incidunt paralyfim : tremozézfurditate ct an 
mate actionis cozruptioné: babent peffimü colozem ⁊ pus 
trídum os:et cerebꝛi ficcitatem. 3n quo loco fumus argene 
ti viui fueritzreptilia autfugiur-zaut moziuntur, 
¶ TAntimoniũ calidum cft et ficcumin quarto gradu: valet 
oculis fi mifceaturin collyꝛijs:qꝛ neruoe co:um confostat: t 
vifum acuitzet fuperfiuá carnem palpebꝛarũ: ct omne nocu 
mentum ab cieaufert, Seniores eo vtentes babent incolus 
ines ocalos:q: omnem macula curatzmarime fi parũ muſci 
cum eo mifceatur:eulnera oculoꝛum fanat fanguinis fiu» 
rum oc naribus ſtringit. ) 
¶ De alumine. 

«T lumen diuerſis modis eſt:vniuerſaliter tamen calidus 
eft ct ſiccum in quarto gradu:eſt fripncum: mundificariuüz 
vifum clarífcat:fuperfluam carnem palpebꝛarũ:aut alicui? 
membꝛi rodít:peffima vulnera ficut farum oeficcatzer inbi 
bet ne totum co:pus perambulet.f£um acctoc mede mixtũ 
dentes infirmos confirmat:valet rumídis gingiuis:et fan» 
Guínem oe oic fluenté ftringit. Puſtulas et (cabiem fanatz 
fi ex cofricentur: aut eraquaín qua infuſum fit lauentur. 
Mixtum cuim aceto 7 galla equali ponderc valet ad cõſtrin 
gendum farfum:ne fana loca perambulet, 

¶ De anacarcis. » 
(C Anacardi calidi (unt et ſicci in quarto gradu: valer lerbat 
«xe ctomnibus doloꝛibus capitis oc frigidirate er bhumidi⸗ 
rate venientibuszmermoziam cuſtodiunt:molles neruos có 
roꝛt· nt.Soli autem accepti moꝛteʒ vel lepzam inferützopoz 
teterso vt cum alijs fpecicbus odo:ifens eos demus. 


€ allio. 
K[ 3uium oupler eftzoomefticum et filueftre. Bomeiſticũ 
calidum eft et ficcum in medio quarti gradus:qð nocet calf 
dis narura:acutam em̃ cbolerá gencrar comburente fe: fed 
pblegmaticis prodeft et cís quí parati funt ad paralyfimz 
fperma ocficcat: oppilationé c groffam ventotitatẽ diſſol⸗ 
uit. vnde Hippo.allium folutionem facit et vzinam pꝛouo⸗ 
cat:viſui ramen nocetzq: propter mulram diſſolutionem et 
oeficcatione quá generar viſus denicit: valet contra moꝛſus 
reptilíum:et oifies frígidos humoꝛes quafi tyꝛiaca a. 
vnde quidam dicunt illud tyꝛiacam ruſticoꝛꝛm. Diaſcoꝛi⸗ 
des:allium groſſam ſoluit ventofitac; ventrem humectat: 
lumbꝛicos et aſcarides occidit: vnnas pꝛouocat:moꝛſum ra 
bidi canis curat.f£is autem qui malam potauerunt aquam 
ſubuenit. Cataplaſmatũ lacertis groffos bumozes babenri 
bus otffoluit eos:doloꝛem dentium oc frigiditate mitigat: 
fitim pꝛopter phlegma ín ſtomacho coadunatus amputat: 
ſcabiem moꝛpheam imperiginem et puſtulas ín quocunq; 
loco fint curat:ſi cc co fricentur.Cataplaſmatũ et menftrua 
et vꝛinam pzouocat: et fecundina erpelliz cum in eu:s apos 
simatefedet mulicr. exlueftre allium vírrutem pabet ficut 
oomefticum:calidíus tamen eft ⁊ ficcius. 
¶ De arſenico. 
¶ Arſenicum duobus modis eſt: citrinum ſiccũ ⁊ rubeũ: 
vtrumq; tame caldũ eft ⁊ ñccum in quarto gradu :rubeum 
tamen minoꝛis eſt caliditatis:vnde Ariſtoteles in libꝛo de 
lapidibus intitulato:qꝛ opoꝛtet inquit arſenicũ ad ignẽ vꝛa⸗ 
tur oonec fiat albi coloꝛis: ⁊ curn eo aliquantulum nitri mi⸗ 
fccatur: ocínde fi eri rubeo madefacto ſu mutat 
cs in alb colo:e. 3Rurfus inquit arſenicũ cũ ferapíno mixtũ 
valet allopitie, Sum pice miptumlafperas vngulas lenit. 
Cum oleo mixtũ pedículos necat. £ á oleo ro.mixtũ puftu» 
las c emosroydas aui (anat, Tritum z aum lacte "e mus 
» 


Liber fecundus 


ſcas occidit.» fi rubeũ arſenicum teratur cum iuſquiamo 
- « mmguantur erco ale vel pecten pilis euulſis nũquam pili 
renaſcentur in eis locis 
¶ De celidonia. 
¶ Telidonia eft radirintug ct extra citrina € perlucida: cu 
íus fapo: cft amarus c põticus:que nafat in indía.Quidas 
-oicunt cfle radice calami índiez cuius natura calída cft ⁊ ſic 
ca ín quarto gradu. Succus ei? mũdat « acuít viſum:groſ⸗ 
fos pu.oculoz ocficcat.s£um vino bíbita valet yerericie oc 
oppilatioe epatis. £»afticata doloꝛẽ dentiuʒ placat, p qua 
omnis cclidonia poní poteft, 


condifi, 

¶ Æõdifi ca.eft ⁊ ſic.in quarte gradi: puluerísatü ⁊ naribꝰ 
inſufflatũ ſternutationẽ ꝓuocat:de quio etiam quantũ ops 
potatum vomitũ irritat:vꝛinã ct méftrua ꝓuocat: groſſum 
pblegma diſſoluit «purgat c cho.ni.attenuat⁊ crpellit.s£e 
rcb:um máüdíficat:aroflam capitisvétofitate oíffoliit c ín 
de eríccat: fetü poft quattuo: mẽſes moꝛtuũ eijcit ñi cũ mel⸗ 
lc temperatũ ſuperponat᷑ vulue. 


calce. — 
Calx calida eftc fic.ín quarto gradu:que miírt acũ ſepo € 
e valet puítut, c putridis apoftematib?: vulnera ⁊ om̃es 
íncífioncs folídat. 
¶ De cufo:bio. 
¶ Eufoꝛbiũ ca.eft ct ſic.in quarto gradu:attenuat et vꝛit. 
viſcoſum a incidit et purgat ín quocũq; lo 
€o coꝛpoꝛis:tamẽ iã:ſiccitatẽ ⁊ diſcoꝛiationẽ generat. 
deo ops eius acumẽ mitigare cii bdellio:cinamo.ſpica:ca 
:affaro et fimilib?. s£ufo:biti cũ melle collyzisatü valet ca. 
taractis oculoꝛũ:tẽperatũ cum olco veteri aut amygdaleo: 
veterem allopitíá curat. 
e ere vfto. : 
¶ Es vſtũ ca.eft ctfic.in quarto gradu: vulnera müdificatz 
tencbzofitaté oculoz clariſicat:ſuperſtuã carne vulneris oc? 
ftruit:pcflimíe enlnerib? neoilatent repugnat:fed lotũ fit 
vtile bumídis natura ficut cunucbis pueris ⁊ mulieribus, 
; ¶ Dcflo eris. — — - 
€. Flos eris ca.ct ficin quarto gradu:carné fuperfiua coꝛro 
dit: vifus clanficat:carne natà in narib?: vel ín ano íncidit:f5 
cum vino mírtus  téperatus ci melle:et palato er covncto 
putredíné palati excludit:ſed loco eíus ponit᷑ barba aaron: 
Que oc crc ⁊ accto cõponit᷑:eiuſdẽ em nature eft cuíus flos 
eris:plus tñ ext et íncedítloca qᷓ flos: p ca t ponitur cum 
ey co ynguentü pptervulnera c ponim?, 


¶ De iuſquiamo. 
¶ Juſquiamũ triplet eſt:nigrũ:rubeũ:albũ.Albũ conuenit 
medicinc:a nigro cauendũ eft oino : qꝛ moꝛtiferũ eſt.albi.ʒ. 
f.cum mellicrato bibita fanguine vndecunq; fluít: ftringit: 
fomnd p:eftatztuflim ſedat:doloꝛẽ oentíü impoſitũ placat, 
f£ataplafmati calidi apoftema « tumozes calídos refrige» 
rat:etín —* mixtũ calidã opbtbalmía c tumoꝛes c calo 
res oculo:um fedat. in 
e nitro, 


«r2 
¶ Mitrũ ouob?modis eſt. Unũ affertur oe armenia.Alteꝝ 
oe arabia:nitrum tfi vniuerſaliter eft laxatiuũ:colatiuum: c 
mundificatind:calídü cftz ſiccũ ín qrto gradu:lauat etiá in» 
terioꝛa coꝛpoꝛis:maxime fi cũ aceto mifceaf: pulueriʒatuʒ ⁊ 
capillis aſperſum eos ſubtiliat:ſtomacho tñ nocet: maxime 
neruoſitati:mixtũ cum potione laxatiua eã adiuuat: et facit 
cam feftinanter deſcendere oc ſtomacho. Ariſtoteles dixit. 
illud phlegma mundificare viſcoſum fi cum potiõe mixtum 
fuerit.Cyſteriʒatũ ventre ſoluit.Cum quibuſdã oleis tem» 
peratũ coꝛpus ante rigoꝛẽ febꝛis inunctũ:febꝛẽ pꝛohibet ne 
veniat:ſudoꝛẽ ꝓuocat.Cũ aceto gargarisatü ſanguiſugas 
a gula excludit. Cum oleo] valet albedini oculoꝝ. Cum ace⸗ 
to auribus diſtillatũ ſonitũ grauedinẽ et ventoſitatẽ aufert 
humoꝛes etiam ad eas currẽtes deſiccat. Cum aceto pota» 
rum fit contra moꝛtiferos fungos:et nocumentum ab eis fa 
ctum curatzet mulieres oe quarũ vuluis putrídi fluunt pus 


moꝛes iuuat, 
«Lc nafturdo, 


iũ ett: (ard: etráqs calidum eft « 
¶ Naſturciũ oupler eftzalbus ⁊ nigru: COE wicofo poles 


gmate müdat:oc quo trite.ʒ.v.et aum calida potate ventre 


opio. 
(CO pium frigidum eft m quarto gradu:ficcus in pzimo: óc 
quo faümptü ín moaũ vnius oobi ftupefacit fenfus nc pofs 
fint fentirc dolore: prouocat fomnit; valet etia tuflientibus 
etoíflolutioné patíentib?, Sumptũ etíam piouocat fomnia 
moderati. Eduita tamen er eo quantitate accepta lume na 
turalís calozís extínguiturzmarime quibus caloz naturalis 
ínatur coꝛpoꝛibus eoꝛum: 
ficut yctericis:et infipientibus:pío cteifi mosttferü eſt.Sed 
tempsibus indigamur-cpolericos ooloxe capitis emputat, 
t inügatur:c icos ꝛes capitis ampu 
Oandragoꝛa codem modo facit. 


c píretro, 

¶ Piretrum calidá eft c ficaum in quarto gradu: linguam 
vꝛit nimium:phlegma attrabit:ideoq; dẽtibus oe frigidita» 
te ⁊ humiditãte oolentíbus valet:fi calidũ imponat detibꝰ: 
sut gargarisc£ mundificat etiã guttur:⁊ vuã oc p 

ca büiditate: c linguã aggrauatá oc pblegmatíco hũoꝛe alo 
leuiat.Alexãder ⁊ $9tepban? teſtant᷑ piretrũ trítü c cũ mele 
le potatum epilepticis valere.CTollo etiã ſuſpẽſum aut nario 
bus applícatum ſubuenit infantibꝰ epilepſiam habentibus 
Tum oleo mixtum ⁊ doꝛſo ⁊ pectoꝛi inunctum ante rigoꝛis 
acceſſionẽ cam venire pbibetzvalet etiam paralyticis et ner 
uoꝛum molliciei totíus co:pozís oc frigido ⁊ bumído: toto 
coꝛpoꝛe co peruncto eí fudo: pꝛouocatur.Staphiſagria pꝛo 
eo poteſt poni. 


¶ De petroleo. 

«Petroleum eſt oleũ cuiufdam lapidis cuius coloꝛ eft ni 
ger babes fetoꝛem ⁊ bozribilem odoꝛem:calidũ ⁊ ſiccum ín 
Quarto gradu:pꝛopꝛietatem babet attrabendí (enem oc lõ⸗ 
ginquís partibus: valet cataracte: c pánís oculoz ; matri» 
às füffocationé curat, Si narib?applice£ aut ex eo fumigct 
aut vulue (uperponatur humoꝛes fluéres a vulua ocficcatz 
babentes ſuſpitionẽ epilepfie fi er eo fumigent mor cá pa» 
tiuntur:potatũ cũ caſtoꝛeo yino méftrua pouocat:doloꝛẽ 
— lacat. Cum aceto potatum fanguinem coagulatum 
vbiq; eliquat. 


¶ De pipere. 
¶ 3Piper eft femen cuiuſdã arbo:is im india naſcentis que 
babet radices quafi coſtum:cuiꝰ fructus funt quaft filique 
fafcolí.z oícitur longü quoz cocauitas paruíe granis 
ficut cft mili rq̃ cum tepus maturandi peruenerit 
fiunt cís qnafi iuniperi:vel gmgiue femínibus plene q̃ dicũ 
tur píper. Sed quotquot ez filiquis ante copletá matura» 
tionẽ ab arboꝛe a fiunt albi coloꝛis femína leniſq; 
ſuperſiciei ⁊ vocatur piper album.Eoꝛũ aũt que maturant 
ín arboꝛe:ſit colo: níger ⁊ fuperficícs aſpera. vnde. .piper 
nigrum calidius ⁊ ſiccius eft albo: « propter hoc antiqui de⸗ 
derunt píper album ad confoꝛtandũ ⁊ parum calefacendiz 
et níarum ad incidendum et vꝛendum nimiſq; calefaciene 
dum; album ením calidum eft ín initio pꝛimi gradus ficcus 
infine quarti. Nigrũ ením calidum eft ín medio quartí ⁊ fic 
cum ín inítio eiuſdem:vtrumq; tamen ín tuffientibus cpati 
cis ftomatícbís oc frigiditate patientibus neruoz doloꝛem 
placat:ftomacpum pulmonem 7 pectue mundiſicat. Datu⸗ 
cum frondibus lauri te:fionem ventris mitigat.Oaſticatũ 
polegmavífcofus oiffoluitzmicti cá collyrtis valet obfcurirs 
ti oculozum oe pblegrmate.s à oleo trítum ⁊ cozpozibus in⸗ 
unctum antefebꝛiũ rígozem cam pꝛoculdubio amputat. 
¶eruia. 


Pꝛactice. 


duobꝰ modis eft:fcs domeſtica ⁊ ſilueſtris.Silue 

ftris calida cft ficca quarto gradu Momettica in tertioz 
virag; groffum pblegma «ventofitaté ftomacbi c inteſtino 
rum zanflationcin € finguitü diſſoluit. us oximelt.bibita 
fperma deñccat:⁊ oenacriũ coitus mostíficat.sE(t eim cõue⸗ 

:ens inferiozibus inteſtinis: qꝛ vẽtoſitatẽ c inflationz ab 
eia excludit fLocta cũ aceto eiuiq; aposimate fumpto oem 
ventofitate ⁊ vifcofitate phlegmaticã diſſoluit. Cocta cum 
olco c dyiteri;ata melius operat eadẽ:qꝛ frinuenerit lũbꝛi 
cos c afcarídce occidit vel excludit. S£ um vino cocta t pot3 
zavalet pypofarce:mixta cũ fucco maratri € melle & coliysio 
cr ca copofito valet obfcuritati oculoz et inciptéribus cata» 
ractis ducata v:íná z méftrua puocat t moꝛſus repti 
lium curat.s£ataplafmata cum melle valet impetigini moz? 
phee ⁊ ſcabiei. e ſale.. 
¶ Sal quattuo: modis eft: cft err qð fit ín ſalina cóc: et eft 
fal géma: 7 cft indicum:cuius colo: pertinet nigredini, cft € 
alíud Q9 oíaf naptíci.i.aqua coagulata fluxa de.petroleo. 
(Omne ti fal ca.cft ⁊ fic.in quarto gradu: fed non equaliter 
coꝛrꝛpoꝛa cuſtodit putredine ab ets müdat. 3n suro ctia ri 
boꝛem augmétat:4 ín argéto albedinẽ:groſſos ⁊ ouros bu 
mo:es cliquat c deſiccat:cõcludit coꝛpoꝛa:pꝛobibet natura 
lem colo;é ne oiffoluat ⁊ cozrüpatur: peffimievulnerib?im? 
pofitus eis ne dilatent repugnat:mixtũ cum oleo z mebꝛis 

:€ labo:cfatigatis inunctũ oẽm o0lo:€ ab eis autert. Cata 
plafmatü cũ yfopo c aceto bibet farfan nc fana loca perã⸗ 
bulet: cum femine lini cataplafmatü moꝛſus curat reptil ũ. 
Sai géma purgat pblegma fuauiterzet eft vtilíus dp fal cóc, 
Indicum purgat pblegma ⁊ cho.ni.et diuerſos putridoſq; 
hᷣu.velociter facit a ftomacpo potionẽ deſcẽdere. Napticum 
calidius et ficaus eft cereris:müdificat ⁊diſſoluit: coꝛpoꝛis 
pꝛuriginẽ amputat ; fupcrfluá carne palpcbzarus co;rodit, 

| «Lc ſulphure. 
¶ Sulpbur calidi eft ⁊ Tccũ in quarto gradu. Diaſco. Sul 
pburcalcfacit et diuturnã ruffim maturat et mitigat: ſaniẽ 
pectous excludit.Cum accto mixtũvalet fcabíeí t impetigi 
ni et alopitie: arboꝛe ex eo fumigata oria poma ab ea deci 
dunt, £» firofa aut rubei páni ex co fumigent fiunt albi co 
lo:íe.£irtá cai melle « nitro ſcabiei valer ⁊ puftulis. "ule 
nerisatum coꝛpoꝛiq; ſtratũ ſudoꝛẽ egredi ꝓbibet:reuma et 
catarrü curat. Tum aqua c nitro mixtũ calidã podagrã miti 
gat. Ariſtoteles dixit aquã ſulpphureã puftulis;fcabicicimpe 
tígini valere coꝛpoꝛibꝰ inde lauatis. Ooꝛ:ſus reptili ⁊ leo» 
num t diuturnas febꝛes melácbolic atqs doloꝛem vulue pla 
cat.£»ulieres cóaperenequeütes ꝓpter bumozes accumu 
latos vuluc excludit. bx femíne papaueris, 
¶ Semẽ papaueris nigri trigidũ eft in initio qrtí gradus: 
ficcum inimedio:bibitü conftipatione gñat: naturale caloze 
oiffipat:cíufqs lume obfcuratz pinde nocet quib? calo: ocfe 
ctus eft ficut yctericis infipíentib?:quib?bumíditas cerebzt 
deſiccata eſt:naturalẽ erm capit] caloꝛẽ oeficcarz t fenfus oc» 
fectat:atq; aĩalẽ interñcitᷣtutẽ: vñ aliqñ ex eo modicá oam? 
quãtitatẽ cũvmo (c5 eis qͥ ſolutionẽ patiunt᷑:⁊mulieribꝰ:de 
quarũ vuluis multi manant humoꝛes: etillud nonnund in 
frontíb? cataplafmamus vigilias pariétib?, € De finapí. 
¶ Sinapis ca.cft ⁊ fic.ín medio quartí gradus: pumídirate 
capitis € ftomacbí et grauitatẽ lingue er tumoꝛem fplenía 
oiffoluit.£apiti cataplafmata letbargiá et alopitías curat: 
gargarísata t maftícata pplegma capit] « oim inſtrumẽtoꝝ 
lingue excludit:naribꝰ applicata ſternutationẽ puocat: epí 
lepticos excitat et vẽtrẽ oiffoluit: valet cim doloꝛi quí eft oe 
pblegmate c cbo.ni.bumoses interi? exiſtẽtes ectra oucit, 
. ¶ De tithimallis. 

¶ LTithimalli ca. ſunt c ſic.in quarto gradu:cho.ni.et phle⸗ 
gma groſſum c viſcoſuum purgant et aquã curinã hydropi 
coꝛum:ſunt tñ anguſtioſi:qm̃ multa quãtitate accepta pꝛo⸗ 
culdubio moꝛtẽ inferũt:debent ergo ↄdiri cum roſis dꝛaga 
ganti maſtice: cum melle potent · ¶ De thutia. 
¶ Zbutia fri.eſt et ſic in quarto sradu:fuperfluá came vul 
nerum deſiccat et bonã carne generat:humoꝛibꝰ ad oculos 
pner wide vo sar eB collyꝛijs curatyulnerg;tutno:es 
z puftulas fciflurá m3nuumconftríngit, 


Fo.lxxxvj 


ufq compẽdioſam diſputationẽ ſimplicis mc? 

dicine:et iunamentum vniuſcuiuſq; cuius nature 

fit:oftendímns:oebíncoifpurariont vniuſcuiuſq; 
moibízet que medicina fimpley fiue cópofita ſit.Eoꝛũc; qu» 
rationes oco annuente fübfcribemus. 


20,0 €X3pitula ibi tertij. ] 
codgintoittt. —— £s. js 
De oictis omnium egritudinum. Caß . ij. 
De ſimplicibus medianis ct compoſitis. Cap · iij. 
De fimpliabue medicinis oculozum, £ap.üt). 
De medianis compofitis oculoꝛum. £35p.v. 
De cura ſebꝛis eppimeredfit ꝓpter caloꝛẽ ſolis. Sa.vj. 


Decura febꝛis ephimere propter frigiditatẽ. a.vij. 


De cura ephimere pꝛopter balneum, Ca.vitj. 
De cura febꝛis ephimere pꝛopter cibos et potus. Ca ix. 
De cura ephimere pzoptericiunium., Capi.x. 
ic cura febꝛis epbimere pꝛopter laboꝛem. Capi.xj. 
De cura febꝛis ephimere pꝛopter bubones. Capᷣ.· xij. 


De cura febꝛis ephimere pzopter vigilias. gait). 
De cura febꝛis eppimere pꝛopter iram, £ap.ríig 


V2c cura febꝛis epbimere propter anguſtiam. &a.rFv. 
De pbtbyfi et ethica ct eius cura, Cap̃ · xvj. 
De fignis ⁊ caufis ethice et pbtbyfis. Cãa.xvtj. 
Dc diuiſione ethice. — 
De ethica ſimplici et eius cura. Ap.Hr. 
De ctbíca que fit pꝛopter alios moꝛbos. £3apgr. 
De balneo aque calide, fari. 
De cura pulmonís vlcerati. fa. Ert. 
De pbtbyfi fine febꝛe. a. xxiij. 
ie pbtbyfi calida. ££a.rrüt), 
2c febꝛe que dicitur cauſon. Ca. cxxv. 
De ſincopi et eius cura. Capi.xxvſ. 
De vctericia et eius cura. C. xx vtj. 
Dcfeb:einflaína eteíus curaetoefrenefi, — Ca. xxvit. 
De febꝛibus putridís et earum cune, Sa. rrir. 
De fpnocbo er putredine fanguinis, Tapi.xxx. 
De fcb:e tertiana ct ciu$ cura. Capᷣ · xxxj. 
De febꝛe quotidiana et eius cura. Ca.xxxtj. 
De particulari cura febꝛis. Eap̃ .xxxij. 
De hbemitriteo et eius cura. £a.rrrütje 
De feb:e quartana et cius Cura, Ca.xxxv. 
De epialos et eius cura. Cap̃ · xxxvj. 
De liparíos ct eius cure. a.xxxvj. 
De febꝛe que alios moꝛbos fequitur. £a xxxviij. 
De oifpofit:one interpolatarum febꝛium. Ca.xxix. 
De tertiana interpolata et eius cura. fart, 
De tertíananotba et erus cura, farli. 
De cura quotidiane febꝛis. Ca. xiij. 
De cura quartane febꝛis. Cap. xlit. 
De cura duplicis quartane. Ca.xliiij. 
De curis apoſtematum ex ſanguine. Ca.xlv. 
De triplici materia apoſtematum. ££ a.rivi. 
Decura apoftematum er pblegmate; Sa civi. 
De cura melancbolid apottematis. Ca.tlvuj. 
Decura ſcrophularum et verrucarum. Cap̃ · xlix. 
¶ Incipit tertius uber. 





| culum vitezípfum ín paradifo conftituitz 





CI 5 45. cui fauib:é oietà oedit: vt oe ol ligno pa» 
— — PME comederet:fed de ligno ſciẽtie boni 

⁊ mali nequaqᷓ tẽtaret.Quã dietã fi ſeruauiſſet ab alij egri 
tudine nõ lederet᷑. Cui dictũ eſt. In quacũq; die comederis 
er hoc:moꝛte moꝛieris.At qꝛ primus bomo dietã omnipotẽ 
tis ſalubꝛem ſuadente diabolo non feruauitz in moztifcra 
egritudine per multa tempo:a iacendo permanfit. Filioſq; 
ípfius participes egritudinis genuit: quozum quidã ín ocí 
digito bominem de vírgine naſciturum: dietamq; omnipor 


Libertertius 


tẽtis ſeruare: vel ſeruaturũ dixerũt.Quidã in bumanc ſpũ 
hãc egrituainẽ mostifcrá nó aperte cognoſceres: a qua cm» 
hes Co:pozís caritudincs intriniecas:⁊ extrinſecas ꝓceden 
tes: eas nõnullis medicaminibus curare tentãtes a.aturas 
rerũ:virtutes ſimpliciũ:quantitatẽ graduũ vtilitates ſpẽrũ 
ignoꝛantes:per tẽpus t tepoza inutilia medicamina copo⸗ 
ſuerũt.Quidã ecõtra ſupꝛaſcripta rationabiliter diunio au⸗ 
io cognoſcẽtes:egritudines alias extrinſecas:alias irtrin 
fecas:c ertrinfecas c intrinſecas effe dixerunt.Egritudines 
igit᷑ qdá fola oicta: queda fimplícizquedà copofita: quedam 
diuino medicamíne curant. vn Balienus. Bemitriteus in? 
quit magie diuinis df humanis medicammnibus curatur, 
KL Kum omnis cgrítudo mébzo vni coꝛpoꝛis accidat: c non 
omnibꝰ:febꝛis atit ecótrariozqm coꝛpus p eam ínt? 7 extra 
patit:t nocet fptrítib? c virturib? ⁊ actionib? naturalibus 
omnibꝰ:operepꝛeciũ eft et oe curis febꝛiũ oifputem?. sed 
qꝛ operatio iediane tnbus modis cõſtat:dieta:pharmacia 
€ cbirurgía: t dieta omniũ medianarum pars fit dignioꝛ: 
merito ab ipfa eft incipiẽdũ.vñ £Dalen?,sSanaui multos n€ 
frcticos paralpticos:fere etiã eptlepticos necnó c oiuerfis 
mo:bis apparatos fola ofeta.xDíeta ergo duobꝰ modis cit 
necefíaría. Cino ín ſanitate cuftodieda: cui? tep? € oꝛdinem 
⁊ qualitatẽ:⁊ quãtitatẽ:⁊ numerü in fuo loco Otctin7: cà oe 
cuftodia faníratie diſputauimꝰ. Secũdo in infirmitat:bꝰ cus 
randis c maxime febꝛibus cít neceſſaria: de qua in cópcten 
tíbus loas oifputaturifum?, Sí quie queiſtionet᷑ Gd oiffce 
rat inter cidũ « mediciná:íta refpondendtü eſt:medicina per 
Qualiraté calefacit ⁊ refrigerat coꝛpus: cibus vero crefac c 
augmentat co:pus pioprer cómunitate qua cui eo babet, 
Febꝛes itaq; aliqũ dꝛeta: aliqũ pparmacia: qna chirurgia 
curantur.Sed curi oim rerũ condito: ⁊ cogmtoꝛꝛ:in cui? iu» 
rifditione oĩa funt poſita:om̃es dies ſeculi perieprénanum 
numerũ diſtinguere voluiſſet: quiin feptimo in hoĩem adã 
fpi veritatꝭ diffudit:qͥ fol£ « lunã c ſtellas ín nog ⁊ mẽſiũ 
vtiutatẽ:vt ex elemẽtis ſubſiſtẽtia coꝛꝑa P5 magis ⁊ minus 
effent diuerſa ↄſtituit. Quoꝝ vancrateegrítudines quedã 
in.vij.quedã in.xiiij.quedã in.xxj.terminant᷑:quoꝛum ambi 
guitates aliquas in libꝛis ſuꝑioꝛibꝰ enucleauimus:de qua. 
ín vltimo capítulo decime particule theoꝛice diſputauimꝰ. 
¶ uod dictũ eſt in creticoꝛũ numero zilud idẽ in dieta et 
in dãdis medicinis ⁊ pharmacijs ⁊ medicinarũ oꝑationibꝰ 
obliuioni nc tradas. Humero itaq; cõputato vniofcuiufqs 
fcs dantis ⁊ accipiẽtis:et lune c planetarũ per ſeptẽnarium 
numerũ creticoꝛũ ſapientiã dietarũ omniũ egritudinũ ſcien 
tiam in arcana tui cõꝛdis deoannuente ſirmiter pᷣualebunt. 
¶ De dietis omniũ egritudinũ. £Cap.t). 
Bnitudines itaq; quedá vntuerfaice: c quedam 
particulares otcunt, Uniuerſaliũ quedã ↄtinue: 
t quedã interpolate. Particulariũ quedã intrin⸗ 
fecus conſiſtũt:quedã vᷣo extrinſecus apparent: 
— — -0o€quibus oibus ſatis in theoꝛica diſputauimꝰ. 
Similiter ⁊ dieta tnbus modíe fit:alia fubtiliszalía groſſa: 
quedá $o medíocríe. Subtilis boni ⁊ mai nutrimentum 
pꝛeſtat coꝛpoꝛi.Broſſa cóuenit laboꝛãtibus ⁊ calídti ſtoma⸗ 
chum babetibus. In infirmitate curáda nullo modo eft ne» 
ceflara nifi infirmus vfus fuerit ea. Mediocris teperate có 
plerioni eſt vtilis.Gał.in lib.fübtilisvoluminis.f£um bmói 
inquit 7 fana co:po:a conſeruaui: « infirmitates multas ct 
diuerſas curaui:vt nó alíe effentín coꝛpoꝛe( ate neceffaríc) 
medicine.Oĩs itaq; cib? E coꝛpe recept?:aut mutat coꝛpus: 
2utmutat a coꝛpoꝛe.Qui cozsp?mutat aut actualiter aut po 
teftatiue, (Ops ergo medicii naturas 7 qualitates oiuerfas 
nofcere cibo: er potuũ. Decet etiã omnit egrítudinü fuas 
Tumq; cauſarũ acdidennü babere noticiam. ongruir em ei 
Quibus medícamimb? vel fimpliab? vel cópofitis oẽs egri 
tudines curent. Ged oc bís oibus fatís in theoꝛica diſputa 
uimus:nune de curis omni egritudinũ diſputemus. 
€ ſimplicibus medicinis ⁊ compofitis. Ca.iij. 
"amus ergo ꝙ ſcientia fimplici medicinarũ nó 
das medicinas eft pꝛelibãda. Parũ quedã humo 
I SS res 0€ oꝛe extrahũt vt piretrũ: lapatiũ: ftapbifas 


ſolũ ad ínfirmítates curãdas:verũetiã ad cõponẽ 


vſtum 


gria: capparus:ñicus mature:laudanũ:mel: papauer: ap; 


nnthiũoriganũ:raphanũ:vua finc ſemine: ſinapis:bellebo 


rum aibus:elacteriiztbima; ontacios: aniſum:cocognidiũ: 
alphita:rubea:balſamũ:amenone ſicca:tex vſta. 
C¶De purgatiua per nares. 
¶ Quedã per nares pumoꝛes educũtvt elacteriũ:blete: fuc 
cus ciciaminis: coꝛtices de raaicibus: mel:tapſia: cocogni⸗ 
dium:a menone:helleboꝛũ albũ:onfacio:bꝛanica:folia ole» 
rum molliũ. ¶ De purgatione per oculos. 
¶ Muedaã vᷣo de oculis piodueüc vt mel:yſoppũ:oleũ vetus: 
atũgia gallínc;anat:s: olcus nardinũ:nãardus: calia:coſtũ: 
opiũ: ſerapinũ:daucũ:apiũ: malagranata:pſiliũ: hellebo:ũ 
al.anetũ:ruta:caſtoꝛeũ:uthos:emathites: anſerinus adeps 
fel: ſmuma:calcethos:ſulphur:ſtipterea hſtici:oſſa ſepie:coꝛ 
ter libani:thꝰarmoniacũ:ſquiilla. Me purgatõe p aures. 
¶ Sunt er alia que per aures educũt humoꝛes vrreltaurt 
num:piper:fel leonis:ciclamen:blete ſuccus:capparis radi⸗ 
ces:cocognidiũ:bdelliũ:caſia:galbanũ:helleboꝝ albũ:olfa 
tion:argilla, € purgatione per vꝛnam. 
&[ ue vꝛinã mouent multa funt c diuerſa:de quibus fu» 
paa diximus in pzecedeti particula Oꝛobũ eim amplius oco 
ducitíaaguíne per vꝛinã.Capucion vel catapucía cpoleram 
per vꝛinã educit. 5i quis eam coctà cum vino ⁊ oximelle ct 
mulſa bibat:euacuatc bene purgat, 
¶ De purgatione ſplenis. 
¶ Similiter funt quedã que per vꝛinã de fplene educunt vt 
titimalli femen:carcos;gerti;ciminü:tbim6:agni radir: cap 
parís radix:fcolopendrie fuccus: dꝛagũtea:ariſtoł.lon.oꝛi⸗ 
sani radíz: € pulegij: colojnnda agreſtis:bꝛionia:ciclamẽ: 
po:ulaca:fcozpío marínue ⁊ fuffocatus ín vino:ipſumq; vi 
numpotatü. — ¶ De purgatione epatis. 
¶ Que epar purgãt per vꝛinã funt bec: agni fperma: folía 
dauci:maratri: balſa.capinõ: aniſum :dactyloꝝ oſta:lauri 
folia:abſinthiũ:ſmirma:anagaił: menta:ſquᷣmatũ:apiũ: fi» 
ler: iríngi radix:epithimi decoctio:aſſari. 
(c purgatione renum, 
¶ Sunt ⁊ q̃ renes pᷣurgãt vtapt) ſemẽ: piperzpaftínaca: pi 
retrum:poꝛrus:daucũ creticũ: peonie radix:oſa ſepie:cicer 
albü:femen melonis ⁊ cucumeris et alia multa, 
c purgatione pecto:ís et pulmonis, 
¶ Sunt aute que oc tpozace humoꝛes educunt vt caſtoꝛeũ 
fup carbonesfumigatũ fi trabat intrifecus:coctü iuuar pul 
monem 4 cerebꝛũ:exiſtẽte frígida ⁊ bu.oifteperantia: fpica 
nardi p clectuario data ocficcat reumata capítís ⁊ thoꝛacꝭ 
— zer quedã alia. (Pc rarificãtibus coꝛpus. 
Sũt ct d ranficant coꝛpus vr camomilla:muſcus:coſtuʒ: 
liband:cucumerís agreftte radirznítrü:oleüvet?: abꝛotanũ 
m.. .. De codenſantibus vfum. 
¶ Sunt ⁊ que condẽſant cuté vtoia frigida ficut tribuliz 
pſilium:poꝛtulaca tfimiía, — ¶ Dc vlcerantib? cutem. 
( Sunt 2 d vulnerãt cute vt cãtarides:fex acctí efti: arme» 


. none:d habẽt noꝛes vt palma:alliũ:cinis ficulncevfte.calcu 


cemenon:ftipterca:feríci teſte vſte:capita ſardinarũ vſtarũ: 
auripigmentũ: ſinapis: calr viua non extincta. 


De cicatriʒantibus. 
(Que cicatriʒant bec ſunt:ſimppitũ:ſpodiũ:ſpletar vftusz 
et his fimílía. ¶ De egrirudinibus exterioibus 


partibus coꝛpoꝛis contingentibus ⁊ carum curis, 

¶ In exterioꝛibus co:pts partib? queda egritudines inue» 
niunt que fimplicib? medicaminib? curant:quedá ?o com 
pofitis. Símplici quoq; medicina léngines curan£ fi ex le⸗ 


. pozíno fanguine vngant᷑. Fiſtule t cácrí cinere oe capite cas 


nis fuperappofito mirabiliter auran£, T»ánus quoq oculo 
rum fucco papauerís nigri m oculis miſſo ſabtilis fir pan» 
nus:et perfectifiime cura, yctus ſcoꝛpionis ftercoze galli 
fuppofito fana£. Similiter 7 oc interiozib? paffioníb? mem 
b:ozum oicím?. vnde £5a.fi peonía collo puen fufpédaf ab 
epile pſia liberat᷑ Amplius coꝛallũ ín collo mulieris ligaui € 
oxi ftomacbí dolẽtis pꝛofuit.Cinabꝛiũ 5 cum vino potat 
mulierem a fluxu fanguinis liberat. Magnetes: radix fi» 
licis:terebentbína:radives cáne:Díptamum: becomnía fer? 
rum; fpínam; lignum; fi in compose fira fuerint; (ua virtute 


Paactice. 


abunt fiue fimplicia fine cõpoſita ſuperponant. zit qm 
pi -— cgritudinum e fimplici mediana impoffibile eft 
ficri:neccfic cft vr oe cõpoſitis medíaníe oífputemus. 
¶ De compofitís medicinis, 
¶ :£5pofitard quedã acuras febꝛes extinguũt vt firupus 
oc ribes:clectuariü pſiliticũ:ſirupꝰ nenufarinus:rofaccus 
viol. bis fimilia, Queda interpolatas febꝛes ertiguüt: vt 
musa:rubca:eneazadrianü ⁊ hmõi.Quedã venenatos libe» 
«ant vt tyziaca: metridatü: oc fimplicibus vt allíü: pimpt 
nella.Queda 9o paralyticoe adiuuat vt opopira:cfára: feli 
tbe: oc fimplícib?:cattozeü:coftü:et alía muilta.Quedã ce* 
pbalangicos: epilepticos: apopleticos:ſcotomaticos adiu» 
uat vt felíte: forpza:fetbenitezbieralogocit arabicü; theo⸗ 
dozicon:eupergifticon: ⁊ Qdá alia.Quedãavᷣo ſpiritualiũ me 
bꝛoꝛum pam̃ones auferũt vr diapꝛaſſiũ:dialacca:leticia ga⸗ 
lieni: diacucurma:ellemiferãs ⁊ his ſimilia.Sũt ⁊ alie que 
paſſiões cibatiuoꝛũ membꝛoꝝ excludũtvt diafnileon:diaro⸗ 
don; omozufia: trífera ſaracenica:triaſandali:diacoſtuʒ: an 
tidotum fco:pionis;eritpc c multa alia. Sunt ⁊ à paffióes 
genitaliũ crtirpát: et ſethenite: diamarte ⁊ ſimilia.Que ar 
tcticos ⁊ ſciaticos curát bec funt vt bñᷣdicta: hieralogodiõ: 
oleü petroleü:etoc fimpliGb? vt cíconie ftercus: et fi ꝑ.xxx. 
annos paſſio fuerit tapfus barbafcus ftricta folia habes:et 
multaalía. ¶ De fimplíab? medicinis oculoz. i£ 2p.iitj, 
: Culi em qz in excellẽtioꝛi atq; dignioꝛi parte noe 
CO Ni ftrí cozpozis funt poſiti:neceſſe eft vr oc eoꝛũ cu» 
ris fimplicib? ⁊ copofitis oifferamuszindpíendü 
a ſimplicibꝰ.Aſſa calidioꝛ eft ceteris gũmis:incẽ⸗ 
dit z oiffoluít.SScrapiniü calidũ ⁊ fubtile müdifi2 
cat t crtenuat maculas oculo: valct cataractis oculoz 7 ob 
fcuritatibus d flunt ex turbiditate.Eutoꝛbiũ fubtile ⁊ incen 
ſtuum.OMyꝛrha ca.⁊ fic.cft in ſecũdo gradu.Opiũ fri. fic. 
in quarto gradu. rima fri. fic.oppilatiua?ragagantum 
fimilr , &xarcocola oeficcat ⁊ foudat fine nocuméto. Armo⸗ 
niacum apoftemaoculoz mollificat  oifioluit.sDalbanaü va 
let vt ſerapinũ. Thus ⁊ opoponaci fimiliter. lec oc gũmis 
ufficiant ¶ De ſuccis. 
¶ Suc?ypodftídos cõfortat ⁊ refngerat. Acatia fimiliter, 
Sadragoꝛa retrigerat ⁊ doloꝛẽ placat. Maratrũ valet cas 
taractis ⁊ maculas oculoz mundificat. Frũgintũ tumoꝛem 
oculoꝝ oiffoluit.£3momilia diſſoluit.Altea vulnera ſolidat 
€ maculas müdificst. imídü oppilat ⁊ refrigerat.Ocuu littj 
calidi in fcóo gradu tẽperatius in humditate qᷣddã ſtiptici⸗ 
tatis habẽt:vñ mũdicãt ⁊ attenuãt groſſitatẽ fup pupillã 
oculoꝝ naſcẽtẽ.Hec de ſuccis dicta ſufficiãt. 
c noꝛibꝰ 
¶ Roſa refrigerat ⁊ doluit. Memite fimiliter. Balau⸗ 
ftia deſiccat ⁊cõfoꝛtat.Flos papaueris filucftris valer exco 
riationi oculoꝝ. Crocus rumo:é oculoz diſſoluit ⁊ ſanguinẽ 
aufert. Hec de floꝛibus dicta ſufficiant. 
"AT Zoe folijs. 
¶ Foliũ apoftema ocutoz diſſoluit.Aſſarũ diſſoluit z came 
mínuit.Z'aurü ín víno coctü doloꝛẽ ⁊ tumoꝛẽ oculoꝝ oiffols 
uit potenter. Betonica pcaffos oculos curat. lec oia folía 
et frondes funt. ¶ De lignis. 
¶ Oacis ⁊ fpica attenuãt c diſſoluunt.Cinamomũ mũdi⸗ 
ficat. Lignũ ebeni valet cataractꝭ oculoꝝ:⁊ ruboꝛẽ (alibi ar 
bo:ẽ ) oculoꝝ müdificat. Sádali cá albugine oui t ſarcocola 
tẽperati ín tempoꝛibꝰpoſiti humoꝛibus ad oculos fluétib? 
repugnat. 3fta oe virtutibus lignoz fufficit, 
. € De feminibus, : 
¶ Osíimi feme tritü 2 ín oculis miſſum pãnũ aufert. s£imi» 
num puluerísatü 7 mixtum cii albuigine dui:ad pzurítum et 
mozdicatione oculoz certa falus eſt.Sclaree femen pánum 
oculo:um tollít. Semen lapule vel fucus eiuſdẽ q̃ nõ poteft 
euelli oe pannis nifi cum pilis pannozum:et eius femen eft 
quafi groſſi pedículi.erp:cffus et ín'oculis miffus vngulas 
et pannos oculoꝛum rollít.s£alla repugnat humoꝛibus ad 
oculos fluentibus. "Piper longum p:odeft eis qui ab hoꝛa 
nona incipiunt nibil videre. Hec oe femínibus ſufficiant. 
. (Le mctallis. 
¶ Æmathites deſiccat c valet afpentati palpebꝛarum:car 





Fo.lxxxvij 


nem fuperftuam mundificat.Arſenicũ rodit € incendit. Es 
vitm vulacra folídat. Talcantum conftringit ⁊ ocficcat ct 
calefacit. f£rie erugo camem minuit 7 attenuat. Sar? mul» 
tum rodit.:Zerufa ocficcat c infrigidat . Plũbum deſiccat. 
&crrugo denccat ⁊ conftringit valctqs contra puftulas fpu 
mofas.f£atpimia cóftringir z ocficcat t mundificat:Q incen 
factlota agit vt ſuperioꝛa fine punctione:iuuat eriam ocu» 
lo:um vulnera quia ea ocficcat maxime fi fint. humida.An⸗ 
timoníum ſtringit 7 deficcat.Scoꝛia eris groſſitiẽ — 
rum diſſoluit. De virtutibus metallozum bec dicta ſufficiat. 
¶ De naturis t ſpeciebus falis. 
¶ Sai müdificar c deſiccat.Simitx fal armoniacum. Nitrũ 
colatiuũ ⁊ mundificatiuũ valet albedini oculoꝛum.Spuma 
mane vulncra oculoꝛum mundificar. al napticum calidiꝰ 
⁊ ficcius ceteris mundificatoiffolnit ⁊ fuperfiuam camem 
palpebꝛarum co:rodir.De natura fas bec ſufficiant. 
¶ De petris c terris. 

«T Lucia deſiccat c infrigidat finc doloꝛe:maxime ſilota eft 
valetetiam vulneribus ⁊ puftulis:c lacbrymis oculoꝛum. 
Petra molendini foluit groffam lippitudinem oculoꝛum fi 
in collerio mittat. £ cer marin? buiditaté oculo; diſſoluit 
vel t.t cog maculas müdificat vifus curar « darificat 
Dragantũ.i.vitreolum extremitates oculoz m 
palpebzarum putrída cozrodít vulnera i^e naturis petraz. 
etterrarum bec oicta füfficiant 
¶ De medicinis ſumptis ab animalibus et auibus. 

flnguis colübinus c turturís petiã ſanguinis c 
QE ipf um fanguinem oculozum: tollit.Stercus cold» 

Darum omné tumoꝛẽ oculozum aufert. fel perdz 

XE las 







maculas oculo:um tollit.Omnes felliculi et 
Amaxime auium oc rapina viuentium funt calidi 
⁊ ficci c attenuatiui:ſed perdías ⁊ vulruris vtilioꝛes: quia 
maculas triginta ãnoꝛũ extirpãt. Abugo oui cõtoꝛtat et op 
pilat.Lac mũdat ⁊ lauat.Caſtoꝛeũ ca.⁊ ſiccũ maturat ⁊ uidi 
At. Stercus muris groſſſtudinem palpebꝛarus potẽtiſſime 
tolut.Stereus lacertarum alboꝛem oculoꝛũ potẽtiſſime fol» 
vit. Coꝛnu cerui oculos clariũcat ⁊ materiam ad eos fluere 
pꝛohibet.Ouſca oꝛdeolos curat. Ungula afini incenſa ⁊ in 
fubti.iffimum puluerẽ redacta oculozti maculas tollit.Her⸗ 
ba que vocatur pee columbinus ſuper frõtẽ cataplaſmata 
lacp:ymas oculo:um ſtringit. Urina pueroꝛũ oculos clariñ 
cat.Serícum mundiñcatiuum c colatiuum eft, 
¶ De medicinis compofitis oculoꝛum. s£ap.v, 
Q Ognitis virtutibus fimplíantn ad airas oculoz perti 
nétíum:oe compofiris medicinis fermo pabeacur. 
£mpofita medíana eft multimoda: vt collyria 
emplaftra fumigía vnguenta:de quibus omnib? 
| 4 iwi fuis locis dicemus. Sed quía in medícinis oat 
l losum funt fepe metallica : quia oculi acutiſſ.mũ 
fenfum habẽt:cum eoꝛũ medianis Dumída vifco 
fa mifceanf vt metallina confirment:c quãtũ conuenit im⸗ 
miſceriq; oebeatzlenifq fiat ne aliqua afperitate faciat .£.3 
fadt fenugrecum:lac albugo oui:gũmi dꝛagagantũ ⁊ fimi» 
lia. Paſſiones aurium:narium alioꝛumq; membꝛoꝛum mas 
gis compoſitis medicinis d fiirpliabus curantur: oe qub 
bus ín ſequẽtibus pꝛactice particulis diſputabimꝰ. 3m bac 
particula.xxxiiij. continens capitula: de febꝛibus et apo» 
ftematibus fequitur oífputatio futura. 
¶ De bis que oominátur medicine. 
za clattuo: funt que oominantur medicine ima 
tería:fo:ma:artifer ⁊ perfcctio.O^arería medi 
»4 |cine funtbumana cozpa eí videlicet fubiecta, 
Fooꝛma tnedicine:temperamerum eft comple» 
b s|conis co:pozis fueq; compofitionís perfectio 
Artifex eft cibus ⁊ medícina cum eis dE rep icing 
em eft regimẽtũ ſanitatẽ cuſtodiẽs:⁊ íi itatẽ ad fanitae 
té pducée. Oris queftio o5 effe rfionioppofita: fm nüe 
rũ qónis Debet fieri nüerus refponfionte: vnde Ariftoteles 
Inueſtigatio ínquit rerum cum equalifit numero. Sed qz. 
bcc fopbiftica eft diſputatio:de bís bec dicta fuffidanr. 
«2x cura febꝛis epbimere áfit p:opter calozcm 
olis, fCapiralum, vj. 






Libertertius 


iof imera j fit ppter cał.ſolis oífe 

ite m died Qr acto 

ue eft oc calozc —— iti — 

loꝛẽ ꝙᷓ toti coꝛpoꝛi. Illa vo d fit ꝓpter eſtiuum 
——— pps cicfacit Q da vnde 
fcbzio vtilio: pcc eft cura: et aeré q ſubtilis eſt:⁊ cibis 

⁊ in pauimẽto oom? ftema 





rues vioL.c nenufaríno in accto mixtis « fimilib?.CIngenda 
unt tempoza oc fandalis cãphoꝛa⁊ aqua ro.fi nó pabét reu 
ma,£» fi babucrínt reuma cauédi funt ab aceto « cãphoꝛa. 
Ad nares eo:i apponatm? fumũ aque calíde vbi cocta fint 
viola ⁊camomilla: caueãt ab omnib? olei inunctíonib?, £02 
finó babuerint capíta oe humoꝝ fumofitate plena.neqs reu 
mate bonũ eft vt capita coz roꝛemꝰpoſt oecinationé febꝛis 
aqua ín q̃ oecocta fint víola ⁊ camomilla:qꝛ fi capíta coz ple 
nitudiné babuerínt abftincát fe ab hac aq̃ ⁊ ſolũmodo fumũ 
eius odo:ét.:Succü vtriuſq; gñis maloꝛũ granatoꝝaccipiãt. 
sEomedát melones paleſtinos: vuas byermales : medullam 
tritici « cucumeris:oia c niue refrigerata fi niue fucrint af? 
füeti. &línà bibat mixtũ cum ſiru.maloꝛũgra.⁊ viol Siege; 
ftío coz fuerit ficca bumectáda erit cà ſirupovioł.vel oe pꝛu 
nis z orífenicia facto « bis fimilibꝰ. Poſt febꝛis oecinatio 
nẽ bonũ cft fi balncéturín téperato balneo aerẽ ⁊ aquá ba» 
bẽte tẽperata.Mãducẽt ín inítio pꝛãdij medullas citrulí et 
aucum«ríis cũ succaro: mícá panis ínaqua lotã. Mũdifica⸗ 
to aut£ ftomacbo oe bumoz copía c febzíe fumofitate ey; 
pulſa:demus pullos gallínaceos pdíces coctae cá iure con» 
dito oe fucco malíara.et aceto fuarum agreftíum c cum rae 
mis poztulace:et fimilibus, 

¶ e cura fco, epbimere ppteraeris frigiditatẽ. a.vtj. 


balneo nifi moꝛbo ceſſante. 
¶ De cura ephimere ꝓpter balneũ £ap.vítj. 
az; 3 cpbímera fit ppter balneũ aque ftiptice ficut 
Vat vitrec (ulppurec alumínofezctfi cute Dabest fic 
cioꝛẽ c magis oppilatá d ſuꝑioꝛes:tñ cius feb, 
4.2/4 curatio fimilis eft fuperiozi . Opoꝛtet erm ficut 
diximꝰ ne balncen£ mfi —— áte:fs poft 
qᷓ declinata fuerit ocponát pedes coz v genua in ad 
qua oírím?: deinde ín Me e —— sauendt 
funtabomníolciínunctióc:bont cft fi aliquãtulũ exercitijs 
vtan£,£ibos leues accípíát d fint faciles ad digerẽdũ ⁊ bos 
nũ generet chimũ:⁊ aliquãtulũ frígiditatí pertíncantzvt va 
leant fumoꝝ ad interío:a coadunato: acumen ertinguere, 
VUinũ non bibant nífi coꝛpoꝛis plenitudine careant; et cum 
omnís fumofitss a coꝛpoꝛe fuerit expulſa. 













SIM fufficiát c fames eos pcutiat: dãdus crit ſuccꝰ 
; mice panís cü ;uccara lote. Declinãte itaq; fe⸗ 


fanam calídam c ezpectabímus quoufq fit digeſta: ocínde 
mittem? cos ínbalnei: cũ copus calcficrí incipiet ⁊ fudo 
Tem emittctomnino vngedus crít oleo viol. et daudés poo 
Tosrepugnet bumíditati co:pozíe ne extrinſecus exeat:de⸗ 
inde oietentur leuibus dbís « fubtilibus z ad oígerendum 
facilibus atq fanguínem tenuem sgcnerantibus, 

¶ De cura fcbzis epbímerepiopterlabo:, £ap.rj. 








fant c vía d fumí eoꝝ trãſeũt.Opoꝛtet illos accipe fubtiles 


ciartíficio ↄuemẽti: ⁊ (ura fint cõdita cũ albumine oui pau 
as cepis et modico cimino carní cinamomo⁊ fimilib?:abftio 


cus:yꝛeos:ſiſimbꝛiũ:⁊ be fructibus, ficut funt citrül c fis - 


mílía . Quicunq; eoꝛum reuma babuerint ; caueant fibi 


¶ De cura fcb:is ephimere ꝓpter bubones. Cap.xij. 






imera que fir ppter bubones opoꝛtet nos 
oante oia ftudere ad curãdas puftulas ⁊ apoſte 
$inata:d cũ bubonib? fuerüt iDcide balncenfz 

x4 in aere balnei mo:ent vt humoꝝ copía paula⸗ 
; rim oiffolua£: necalíd oleo vngant: d volẽtes 
7— ín foliti oefc&dere nec ín eo mozen£: dietã acci 
piátfübtil£ cad digerẽdũ facilẽ:⁊ fubam laudabile habẽte. 
cura feb:ts epbimere pptervigilias. — Cap̃.xiij. 
Y: tpbímera ppter vigilias ops magnũ impedi ftu 








díum vt puocem? fomnü cũ fuauifricatioe pedi:b 

eim trabitbüo:es ín capíte eríftétes:c repugnat fu» 

mo ad caput aſcẽdẽti.Cibũ accipiat modici d fit faat ad oi 
cnaũ:q; natura ppter oefectione nõ multũ fufferr cibũ: 
vinũ bibãt n in quátítate cotute:c a coitu oĩno fibi ca 
ucant quouſq; ad ꝓpꝛiũ oz ſtatũ c vfum couerfi fucrint, 


Pꝛactice. 


cura febꝛis ephimere propter iram ££ ap.ríit). 
— ————— epbimera fit pᷣpter irã: neceſſe € vt in 
IB C SS eius initio mgeniemus quomó co: eoꝝ confoz 
tc£ « calo: extinguat:qð fit c expulſione ire 
quá ipft obtinent : deinde in tẽperatũ mittan⸗ 
turbalncü.f.p:out eoꝛum fucrat cófuctudo: c 










7 


cia ad rationalem pad in cerebzo exi 
ftentem:anguftía o ad fpirituale virtute in coz 





—8 
ans oS de exiſtẽtẽ:ideo anguftia fit magis caufa phthy⸗ 
fis cp trí — perfecta medicina eſt que cauſam 


egrítudinis E necefic eft ab ea incipiamus ⁊ ingeniemꝰ 
quomodo poflim? ab eis auferre cogitationé ⁊ ſuſpitionẽ 
em oiu genenb? muficozd: et cum omm caufa leticiã 
piouocátevt oblíuioni tradár triſticia:et quiefcataia eoꝛum 
2 1aboze:q: aia p:e cogítanoníe nimictate Oebilita£ atqs ín» 
firmatur. Similiter ct coꝛpus infirmat ppter anámá. ficut 
dicit Ariſtoteles:viciũ anime ſequit᷑ complerioné coꝛpoꝛis: 
⁊ coꝛpoꝛis cõplexio animã comitat᷑. Pꝛoinde opoꝛtet non 
negligere coꝛpus:ſed adiuuemus illũd ci reb? humefaciẽ⸗ 
tibus.Caueant fib; ab omnibus cibis deſiccatiuis ne caufa 
eorũ ventant ad pbtbyfim:q: etbíca magis pertínct ad iftà 
€? ad ceteras ephimeras.Siccitas em iftoz coꝛpoꝛbꝰdomi 
natur: ⁊ cozda eoꝛũ funt calidiozaz vnde opo:ter illos bume 
ctari:ſcʒ aum balneo téperato c deſcendant ín ſoliũ: ocinde 
vngant ex oleo viol. Dieta accipiant frigidã ⁊ bumida à fit 
facilis ad digerẽdũ ficut ptiſana:heduli:cucurbita:atriplex: 
poꝛtulaca:blitis. Vinum bibãt qð non fir verus ⁊ multum 
mixtũ: De fructibus vᷣo humectatibus conccdaf ficut ſunt 
*8 iet pp ii &usi ] 
e pbtbyfi « etica et eíus iura. itu.rvj. 
—— diſputatiõe de obibas epbi 
meris:oĩmodo expedit vt oe cura pbrbyfis ct 
ME Sj ctbice diſputemus.Sed q: pbtbyfis alia natus 
259 Zl ratis c fitin ſenibus decrepita etate:alia nó na» 
turalis que duobꝰ modis firzaut cum febꝛe:aut 
finc febꝛe.Sine febꝛe ant calida autfrígida. $ngidapbtby 
fia conſumit co:pus:etfit vel ppter oiuturna apoftemata: 
vcl ppt alios oíuturnos moꝛbos.lhi er moꝛbi quí funt oíu 
turni nimiũ oe ſubſtãtiali co:pozis büidirate diſſoluũt: vi 
infrigidato co:pose virtus oígcftina debilitat. Ideoq; ciba 
tía cruda ⁊ indigefta pmanét. Phthyſis que eft calída « fi» 
ne fcóxefit ppter calidos cbímos co:d: oppofitos:quo:& fu 
mus ad co; afcendés mutat eius cópleriones eiq; accidens 
talem parat calo:é: vnde fanguis coꝛrũpitur:⁊ mebꝛa ab eo 
nonnatríra confumun£ (D poztet ergovt in fríaida potbyfi 
pꝛimitus epar confo:tcmus vt cibaria oígerant:et boccum 
rcbus digeſtiuã adiuuãtibꝰ virturé ficut ligno aloes galan⸗ 
ga ⁊ sinsibere: pipere lógo:cinamomo:fpíca: garíofi. fimi» 
líbus. Dieta fimiliter virtutes digeſtiuã adiuuet ficat caro 
pullo:ü:perdicü z hmõi.Vinũ bibát rofcável dactylicũ vel 
palmeũ vel cũ fup:adíctis reb? facrá. 3Balneen£ aliqñ poft 
abü q: digeſtiue cóuenit virtuti, Nõnunqᷓ exercitent ante 
cibum vt virtus fo:tio: fit ín digerendo. 
¶ De figníe ⁊ caufis etbicc c pbtbyfis. — Cap.rvtj. 
; ,; Cim ín tbeozíca oe etbíca « pbtbyfi fuffiaeter oí 
V 7t putauím?:placet bícoe ea parti diſſerere —— 
cura non erremus. Phthyſis itaq; que eſt cum 
X294 fcb:e duobꝰ modis —— eft per fe moꝛbꝰ: 
aut per aliud. Que $0 per fc eft morbus fit a reb? 
ealefacientib? t oeficcátibue.?lltera o cauſa eíus eftepbis 
mera: maríme fi pzopter aníme accidétía fuerit ſicut ppter 
vígilias ⁊ cogitatíócs trifhcí aut angufhià legere ⁊ inuefti 
gare. Phthyſis vo que cũ febre fit  ppter alium mo:bus 
Quattuo; fit modio, iut de cpbimerg cum pꝛopꝛiũ termini 











S'o.Irtrvití 


tráfitzaut ppter acutá febꝛẽ cum calefaat: vitra modum 
———— putridas febꝛes:aut pꝛopter diuturnas 
egntudincs icut tuffim ooloz£ pectozie oíapbzagmatis ct 
pis fimilia:qfi lire fuerint cozpus calefaciunt ⁊ deſiccant. 

«E ipe oinifione ctoice £ap.rvi. —— 





liguo:üi exiccat ⁊ fcpara 1 
— in caloꝛẽ conuertit: bc funt cauſe ethice pꝛo⸗ 
pter alii moꝛbũ.Cauſa ethice d nó eft ꝓpter aliũ moꝛbum 
bumiditas cft in cõcauitate coꝛdis verus 7 arterijs inbabi⸗ 
tans:d fi calefiat cin caliditate ⁊ ſiccitatẽ ppter anime exer⸗ 
cítia mutctur:fict pꝛima « fimplex ſpẽs eipice que per fc efr 
mo:bus:bec ítaqs facile curat. Sed fi calo: augmerct vt hu 
miditatẽ coꝛdis arteríaz atq; venarum ocficc.t7fit ſccunda 
pars ethice d nó dito curatur.» fi caloꝛẽ fubftatialz co:dis 


arteríar& ⁊ ecnarum humiditatẽ oeficcer-fit tertia fpes eri 
aed laconbiie pode: aür intellígi quia ft oia mebꝛa 
infricidata:nullá faaemus eis curá quia 


caufa putredinis:c erpice cõuenit res retrigeras ⁊ buuncfa 
ciens vt ínfrigidet ⁊ humectet caloꝛẽ febꝛis «laudabile coz 
zi pꝛeſtet humiditatẽ:vñ vtraqʒ cura eft inter fe oppofita, 
n& cft ergo vr cura etbiceauferat i cõtrariũ ficut laboz 
cü quicte: vigilia cB fomno : trífticia icia: ira cuʒ parie» 
tia. Dãda eft ſola aqua calida ai acceſſio putride febꝛis ve» 
nerit videlicet cá rigere incipit." fi vomitꝰſpõte veniat bo 
num eftzfed fi nó cü leuiftico puocem?, Scumine febzis cef» 
fante ⁊ anguftía ínfirmí qefcete ⁊ appetitu cibi ſurgẽte Da» 
mus ptiſanã 7 panẽ bís vel rer lorü in aq̃ frigida cB 5uccaro 
gam? o:deü cũ lẽtibꝰ coctü: fed l£tes fint mũdate t elirate 
4 pꝛima occoctóis aqua auferat: ocínde cũ ozdeo mifceant, 
Similiter ramos poꝛtulace:lactuce c6 modico coztadri rece» 
tís aut vcteris cũ aceto 7 3uccaro ⁊ modico croco.Si 9o fit 
feb. oe putredíne pblegmatis ponẽdũ crit ín vice poꝛtulace 
⁊ lactu.paz mete 7 apij z blítis:fummomane acapíatrodo 
cacará t víolà cũ succaro mixtã. Sed fi ca.ſ.febꝛis erpice nà 
dá venerít ad pumídítaté q̃ coagulatiói eft vicina:demꝰſuc 
cũ (cariolelnpuli ⁊ apt):f5 rf raro ne aſſueſcãt illos fepe mae 
rime fucco apt) q: caloꝛẽ habet ⁊ ſicctatẽ. Dadi funt troci⸗ 
fci oe rofisz de berberis:quãdoq; maſtix ⁊ maratrũ cũ rodo 
ʒaccara raro tñ tribuant᷑ Opoꝛtet ab ad frigida oĩno caueri 
Sed fi neceffe fuerit coquat᷑ cũ modico maſticis:mixta cum 
aliquo firupo oe£ .£ fi apoftemata patiütur in viſceribus 
oino abftíncant ab adj frigida c ãt eã nc ad co: veniat 
qm̃ fi ad co; veniret cti fua frígidi.ertingueret caloꝛẽ natura 
VO potet iterũ ne cibus in acceflióe pumáe febꝛis tribua» 
tur neq; paz an:q: anguſtiã oabit infirmo 7 fe.augmerabír, 
S55 fi acceſſio fit mane ca.aquá oam? rigoꝛe inapicte: c p.i 
—— malũg.ſugere ĩ tpᷣe acceiſſiõis:acce mõe 9o ceſ⸗ 
dtc dabimꝰ ptiſanã:digeſta ptiſana offeremꝰcibũ.Sʒ fi fe ã 
medietate diei incipit augmẽtari:mane dãda erit ptiſana:ſʒ 
rigoꝛe incipiẽteca.dabimꝰ aquá vt vomit? .3Recedé 
tc qͥdẽ fc.03m? ptiſanã.cũq; oigefta fuerit abü bonam? pur 
ops:fed tf mínoze quantítate cibi p natura digerere valeat 
inapitte quid? rigoꝛe: vomitũ c3 aqua cà, puocabumus, 


Liber tertius 


ethica — i eius cura. ffap.rir. 
erbica ſit ñĩmplex bonũ eſt t curã illius cau⸗ 
É —— — pet cõtrariũ:ũcut triſticia cum Lc 
es M ticiazira cum patiẽtia:vigilia cutn fomno:laboz 
3-2) Ecam quícte:et fimilia cum fuis cõtrarijs. Dein 
uidi jc crpellamus materia putrefierí inapicntem 
€ medicamínibus müdificantib? abfq caliditate 7 ficcita» 
tc ficut eft fuccus. lupuli cti rodosaccara viot.ʒuc myrobał. 
manna.caũafiſtu.et fimilibus mixtis. Materia 9o purgata 
oxdinem? acre; q: neceffe eft vt fit frigidus tbumídus: clo 
cus fit ſeptẽtrionalis.C Indumẽta fint fri.⁊ bu.ficut línea: 
et ſint [ota t aromatisata ct fanda, z ad ro.Cibaria ſumãt 
ínfrigidátia:et extraneũ caloꝛẽ extinguẽtia:⁊ naturale cone 
fortantia:⁊ ſubſtantialẽ coꝛpoꝛis burmditaté cuftodíentía: 
ficut (unt ptiſana: panis lotus bis aut ter ín aqua frigida: 
eut panís albíffimus intuſus ín vino albiffimo z bfi mixto: 
ct olera fint ficut lactuca: po:tulaca: cucurbita: bleta: atrí» 
— condita cum amygdaleõ. ¶ De fructibꝰ ficut 
unt malas, vtriufqs gñis: melones paleſtini: mala musa: 
pira:vue hyemales ⁊ finília. €T De firupis:ſirupũ malo: 
gra.⁊ iulep accipiãt: mittamus fn aquam quam bibere vo» 
lunt fpodisi:fandalos albos:femé poꝛtulace et fiia. (T De 
aromanb?ficut funt fródes et floses cófoztatiut: refrígerati 
ui ficut funt rofc:falices:my:te: violeznenufar c ſandal.Ca 
ueant campbozam pzopter ficcitatem quá babet : nifi fint 
berbein futs capitibus ſubſtãtia humidã habẽtibꝰ que re» 
pugnét ficcítati cipboze, [on er bumídítas capitis ficata 
tivalet repugnare capbo:e nífi cti maios quátitatís fuerit 
qᷓ fictas campbo:e.. Cataplaſinatavᷣo que epati fünt ap 
ponenda concẽdamusvt babeant campboz5: q: naturalis 
humiditas cpatis repugnat ſiccitati cápbo:e € conuertít ed 
ad temperamentü. sed oc — — fopbiftis: 
quarc inquiüt bamiditas cerebꝛi ficcitati cáppoxe nó repu» 
gnat: cum cerebaus naturaliter fit humidius ceteris mẽbꝛis 
coꝛpoꝛis.Quibus tta rcfpondemus. S ercb:6 femp moueri 
p:opter imaginatíóes c ratiões:qꝛ eft fundamenta fenfu 
€ volütarij motus :⁊ fumi femp aſcendũt ad illud: « calozes 
etiã aeris plus patítur dp epar:et (deo cerebꝛũ accidétaliter 
eft ficcíus d epar: lícet ceteris membꝛis fit humidius natue 
raliter, £ na; .damus trocíftos oe fpodio t bolo cii ſirupis 
quos diximus.damus ptifanü fi egeftio fit bumída. Solus 
tio em̃ vétrie ín bac pafltone peſſima eſt:q: membꝛa oefecta 
bumo:cs nó poffunt cz; € per poꝛos:qui ín mteriozib? 
coꝛpoꝛis claufi reuoluunt᷑ ad inteſtina:et in eis duas faciũt 
actiones vt lubꝛicationẽ vt egeſtio nequeat retineri: aut ex» 
coziant ca c nafcitur oífíinteria Si atit repus fuerit hye 
malc c frigidiſſimũ pánís cooperian£:ne frigiditas aeríe cu. 
tem deſiccet c fumos claudat in interioꝛa. Sed fi-tépus fit 
eſtiuũ oomus ínfirmí fit ſpacioſa ⁊ feptétrionalía: et poste 
fint ſeptẽtrionales: tín pauimẽto oomue ſternamus rofas 
viol.nenufarzfalices:bafilicon: ſemperuiuã:ramos vitii: c 
carui: modicü aque fuper eas roꝛemus. M fi copus cozus 
índucit materiáad putredine preparata: vnguam? coꝛpoꝛa 
coꝛum oc ſuccis lactuce poꝛtulacẽ:vuarũ folaf.cum oleo ro 
fato mixtis. Hec tñ inunctío fuper eoꝛũ pectozibirs mon diu 
moꝛet᷑: qꝛ inftrumétoy fpiritus eft percuffita 40^ fi virtus 
roꝛum fuerítoefecta et mẽbꝛa oíffoluta ⁊ vene apparent al 
be ppter ſanguinis ínanitiones:offa quoqs bꝛachioꝝ ſubti⸗ 
liſima: eoꝛũq; concatenatío inanita prima poztédif moꝛs. 
¶ TDe ethica quefit ꝓpter alios moꝛbos. Capᷣ xx. 
fs a3 £d fi etbica fuent ppter alíos moꝛbos ficut fre» 
nenis:tuſſis:acuta febꝛis:et hmõi:pꝛohibemꝰ pa 
tientes ab aqua ⁊ frigicis:et ab inunctiõe ſucco⸗ 
eS rum quos fuperius ofrimus:ntfi cum apoftema 
per qð eft febrís futura fir calidiffimü:q: calidus 
apoftema trabitad fe humiditatẽ aque t ꝓpibet cam neva 
dat ad co: et noceat calozí naturali, nde Sat aqua indt fri 
ida in ethica que eft ppter alium mo:bíi peffima eft: pzeci 
pue fi moꝛbus faerit diuturnus. Palã eft ergo c» nóocbet 
Dari aquain ethica Debiles caueant aquá: neceffe eft ergo 
vt fetinemus ad reftauráda eozum cozpoza ín virtute nutri 
menti cum cibis 7 potibus quí fint faciles: ct fubito ⁊ muls 















tum nutribiles:ficuteftvínum albá 7 groffum:atit rubeum 
srofíam:ficut Hippo.in apbo.facilíus eft replerí potu qᷓ ci 
bo.fed tñ non oandd eft purum in ieiunis:q: mébzte 7 maxi 
me ftomacbo pftarct caliditate ⁊ ſiccitatẽ: nec fübitot mgl 
tum oandi:q: fic velociter mẽbꝛa non nutrit: fi fit multum 
t groffum faciendo moꝛã ín anguftís locis oppilationẽ ge⸗ 
nerat; vndc opo:tet nos fllud negare in egritudic exiſtẽtibꝰ 
vel eã exeũtibꝰ:⁊ maxime etbias, ibũ accipiat medíocrez 
fadlenutricanté ⁊ quiddá grofficiei pabentevt pmanene in 
mẽbꝛis nutriat c cõfoꝛtet. Intẽtio hip.nõ fuit oc potu abfo 
lute:: vł bũidis cibis abfolute:fs oe reb?nfa cozpa faale tle 
uiter nutricátib? ficut funtvina qͥddã groſſitatis habẽtia ⁊ 

ín mẽbꝛis ꝑnanẽtia:nutrimentũ eis ínferetía: ínferüt ergo 
nutrimentü oe cibis facile nutriẽtibus 7 nature obediẽtibꝰ 
ficut funt lac;ptifana:panís lotus: ct fimilia, $ed fi cogno» 


uerimus coꝛpoꝛi eozum nullá habere fcu bumoxcs 
quífint ad putredíné i:cauẽdi erunt a lacte: folümos 


do ptifaná c pane lotti accipiát, Cimuerfaliter oícím? cp lac 
€ vinum ponticũ:perdices 2 fimilia non funt oanda:nífi cer 
tiſſime fciamus feb:& ab cís cfle ablatã. f£tpíca vo extincta 
oamus mane laccapzíná ftatim emulfum : mifceat tñ cum 
aqua calída:ad ſuauẽ ignẽ coquatur vfqy ad aque confum» 
ptionem:deinde calídá p:out ab vberíbus emulfüm fuerit 
accipiat ;quo oígefto oem? ftarnos:perdíces: pullos galli 
naceos oĩa iufcellata: vínt album et ponticum mediocriter 
mixtum. Sed ſi nó erint lacbibere miſcendũ erit cũ oz 
dco vel fimila tritici. Deinde balneemꝰeos in balneo aque 
fapide ín temperato aere: et calo: aque fit quaft calo: lacis 
cur ab eberibus cft emulfus, £t quoníam im iftíe pozi ſunt 
clauſi c oppilatínaturaliter:c noftra íntentto eft vt aperian 
turzet cum nulla res poffit ínueníri d pozos deoppilet t oi» 
latct et cutem cet ficut aqua calída : ideo oe balnei 
vtilitate ⁊ Quo tempoꝛe ⁊ qualírate ipfius ⁊ de ſolio balnci 
⁊ quãtum moꝛari debeat eſt diſſerendum. 
balneo aque calide Cap.xx. 
«C 35o:tet autes oiu ín ſolio moꝛari aqua ſolij fit 
jtemperata c folium fit ſpacioſum:⁊ oftíum bal 
Mies. Anci vicinũ:⁊ aqua non fit multü calida: quía cuʒ 
E 1I (o caloze nimio cutem indurat;neqs multus fri⸗ 
gida quía ín coꝛpoꝛibus debilibus caloꝛẽ ertinguít naturale 
t cutem oppilabit. 25022 balnei: quia fi videmus rubicũda 
⁊ ínflata coꝛpoꝛa fieríet incipiant minui eos a balneo extra⸗ 
bemus: quta fi dunittamus eos pluſqꝙᷓ opoꝛtet:conſumen⸗ 
tur. Ei Zeune carnem ín coꝛpoꝛe augmentarc di⸗ 
mittamus ín balneo quouſq; fianr rubicüdi:« infl ati.Sí vc» 
ro cam mípuerc volumus poft inflationes oímittamus ecs 
in balneo oonecinflatío tranfeat:« ipfi ad fuam naturà fuce 
rínt reuerſi. Egredientibus itaq; a balneo vngamus eoꝛuʒ 
coꝛpoꝛa cum oleis frigidis « humidis vt cuftodíatur humi⸗ 
ditas quá ab'aqua ſuſceperãt ne aer illam ↄſumat. 3Rurfus 
opo:tet vt ín diuerſis tempozibus balneentur.pꝛimum bal 
neum ſit mane: piíufcp lac aut ptifanum accipiant, Secun» 
dum vefpere poft) lac z abus funt digeſta: fed fi amplius 
balneétur'optimüeft fi virtus eoꝛũ fit foꝛtis. Bonũ cft aüt 
filacfuperifirmü fuerit emulfas pꝛiuſqᷓ m folio ocfcédat: c 
buiufinodi flo:cs ⁊ frondce mittantur vt víola lactuca ⁊ ſi⸗ 
milía.( Sí autem infirmus eft ab humoꝛbus müdificatus 
ad putredinem fe pꝛeparãtibus:demus co balneum exeun 
tibus lacafinínum cumab vbenbus fuerit emulfum. Hoc 
enim lac buic paffioni optimus eft: quis ceterís cft ſubt lius 
tardius ad coagulatione. Añina fit iuuenis fana:lacfital 
bum mediocre ínter liquidü 7 ſpiſſum. lacte digeſto iterum 
adbalneum mittantur.» fi ín eo oeiectenf eo qp cíe aſſue⸗ 
tum fuerit:tertio ad balneti oíríganf:fed fpaciumvnius ab 
alío fepte fit bozis. poftea cenct pdices:pullos gallínaceos 
⁊ alas gall. SSedfi videm? eoꝛũ cozpa multa refectíóts quá» 
titate carere:dabimus lac vaecínum : butyrum taméab eo 
pꝛius fit ertractum pꝛimavice ouas .2.ct fic afcendédo vſq; 
ad decem.Sed quia lac ceteris cíbís usomnía coꝛpoꝛis 
memb:3 nutrit:erit oib?laudabíliuis ad pbtbyfim maríme 
mulícris puellam lactantis:poft boc afininum: tertío loco 
capzínum, Capꝛa fo nutríatur cum — endiula 
o 





Pꝛactice. 
í ib?cetfit bis ſitibꝰ Gi folutione patían£ 
— ter in lacte eradfitas —— 


ar. L3» fi $rus com cófoxtata fuerit oem? cancros fluuialea 
coctos ín o:deo vcl ſimilaveltry. NXPalã eft à q fi etbíca 


fit fimplert co:pus fit abſq; vlla putredinis materia:damꝰ 
aquá frígidá ⁊ cetera ínfrigidátia ⁊ pumectátia marie ſivᷣtꝰ 
imbecillis nó fuerit. ¶ Si ethica fit ppter aliqð fupzadícto 
rum: pbibem?aquá frigidam: cetera ínfrígidátja. vind tñ 
cis co mus:quía naturale confoztat calozem:fit tamen 
mixtum ct album ct lene, $ed quía pbtbyfis eft cofumptio 
totíus coꝛpoꝛis c marime pulmonís:opoztetvt oc cura pul? 
monis parum oifputemus. ] 
. ¶ TDe cura pulmonis vlcerati. Fap.rrü. 
—— M Glittio fi vulnercetur er cbolera t emittat fanié 
PADRE 03 fariná o:dei códitam cii lacte amygdale oul 
A cis velvuis purgatis paffig. ziríftoteles ín libzo 
fecreto:à aureielrie ſcripto:dicit ꝙ nó ſolũ pul 
monis oefectione et ficatate: verus toti? coz» 
poꝛis hũiditatẽ poffum?reftaurare.4T 0:3cü 
excoꝛiatũ ponamꝰſuꝑ tegulam ſiccã:donec rubere incipiat, 
ocínde laua ct pugillũ plenũ cum gallina. crafía pone in ma 
gna olla ct tamdi: buliíat ooncc caro fcparetur ab offib?; 
aquã illi oa bíbere:« fac etiã ſirupũ oc fucco cucurbitcin pa 
fta inuolute 7 cocte cum succara, pus 
«Lc pbtbyfi fine febꝛe. f£ap.rrij. 
m: 22e pbtbyfi que cft fine febꝛe damꝰ ſirupũ facti 
SEM is OC 5ucc3, t iringi radices:pecoꝛinã came nó mE 
* tũ veterem:vinũ non multum vetus.Sedeãt ín 
aquavbi cocta fint ſanſucus baſilicon y:cos frõ 
des citrulli.fumigentur de ligno aloes:caueãt a 
coitu:pꝛouocetur eis ſomnus. - 
¶ De pbtbyfi calída. £ ap.rríitj. 
I sux; "Il pbtbyft calida ft pabuerint tuffim c fcreant 
IR j album zvífcofum« groffum phlegma: damus 
E: | ^43 aposíma oc yfopo:t electuariũ.qð. fv .febefte 
l2 Cclcaz.5. pr v.capill.ve.z j.ficus.r.oia in.rAib.aq 
— — Pesto — — ad duas: oeínde da 
ʒiiij.ad bibendũ cus .2.j.rodosac. poftea comedant ius fru» 
inentit fenugreci.ãccipiãt ex D electuarío, .maratri radi. 
aptj radí.ai.z j.femínte maratri anífi a..5. ij. malue feminis 
5. 1f). líni ſeminis (ufube afi.s. rc. ficus ficcas ſeptẽ:vuaꝝ paf? 
ſarũ enucle ataꝝ.ʒ.v.oĩa ín. vj.lib.aque coquáturz quouſq; 
ad duas redierint:dabis omni die ad bibendii.z ítj.cti rodo 
5accara vioł ʒuccara añ.ʒ.j.M fi caloꝛẽ nó babeat tempuſq; 
fuerit hyemale cii melle;5. v.accípiat illud. Troſciſci d valet 
ad yficos epatícos cardiacos.R.gũmi arab.berberís 
bolí ari.5.íitj, bafilicó arnogloffe añ.⸗.ij.coꝛiandri ficci.s. t.c 
f.infufi ín accto ⁊ ad folem ſiccati: oragagantí amidi ſemi⸗ 
nis citroli cucu.ari.s t. femínis mirte.s.üt). feminis maloꝛuʒ 
citonioꝝ femínísberbe acetoſe afi.5.tj.liq.s.tij.reub, s.).et f. 
karabe gẽme nó perfoꝛate an.5.tj. Omĩa tríta cum aqua ro. 
tctnpereturz trocifa er eis fiantzbabís er eis.ʒ.q̃. Electuari 
um cõueniẽs pbtbyfici tuffim hñtibꝰmatime quib?ín pul 
mone et pectoze hũoꝛes oefcendüt grof. 7 vifcofi. "fV. febes 
ften cétum. (uíubas.L vuarü paffarus enucleatarü.s.rr.cas 
píllí veneris arnogloſſe afi.s.v.líquiT,s. fj oia in.vij.lib.aque 
coquátur tandíu donecredeant ad ouag:ocínde.z iiij. fape 
adde ⁊ 5uccan íitj.et oĩa coquãtur ad fpiffitudinem met, oe 
índe adde pulueré iſtarũ rerũ. .gũmi oragagáti feminis 
ditoníog 3. vítj.fc.cucu.s.j.amya9. oulcds.s.vitj.fe.poxt.s. vj. 
amídí.s.vtj.fc.papauer? aLs.v.fac pulueré tépa cá aqua ra, 
e febꝛe que oiciturcaufon, — f£ap.rrv. 
Ó)D IAximꝰin theoꝛica:qꝛ cbo.ru.alta naturalis:alía in 











A ANS 


DES íuíubae.rrr.lidríne.2.j. vuarũ paflarü enu» 
Cima; 


naturalís, £ bo.ru.babitàs ín felle t virt? eíus in 

: epate.Heccũ ofiatur coꝛpi gñat febꝛẽ q of caufon 
JLincendía.bui?ef matería eft ígnea acutiffima ín cócauis 
titib? coadunata vídelicet arteríag venarũ coꝛdi vicinátiói: 
tmarie venaz oꝛi ftoma.ct ín »cauítate epatís et pulmonis 
Sed qꝛ vt dicit bíp.in apbo.acutoz moꝛboꝝ non oĩno certe 
fimt fanitatís pnüciationes.be fianís buius febzis placet b 


repetereyt ín curíg nó errem? 3Rígo; ip inítio moꝛbi gutte 


Fo.lxxxix. 


ſanguinis p nares marie in ſcða die:ſingultꝰ:doloꝛ inviſce⸗ 
rib?, becoia figna timoꝛẽ m cauſon nunciát, qꝛ rigo: in ſcða 
die timoꝛẽ m. v) Jonginquitate moꝛbi fignificàt : fubita ſitis 
ct ablatio : oia ifta figna timoꝛẽ ín caufon nunaát . "alam 
ergo cft qp vbi fanguis p narce erit nó eft rigo: : ⁊ vbi rígoz 
nó eft fanguinis fluzus p narcs ín acuta febze. Sed q: pul» 
fus ín bac rebꝛe aliqn eft magnus c velor:figt apoftema ín 
cerebzozaut in — c£. Differũt inter vtraq;: qz 
apoftema cerebziícatur alienario mentis c rubo: oculoꝝ. 
&poftema oiapbzagmat? b5 anguftià ſpũs ⁊ pectoꝛisſtrictu 
ra.Sudoꝛ tri.ſi in q̃rta oie appareatzautiongitudine moꝛbi 
Qut moꝛtẽ ferta oie ꝓnũciabit.Oedicus lcet fit peritꝰ:tñ 
fit (tudioíus ad cognofcéda q̊ttuoꝛtꝑa mo:bí.f.pzincipíom 
augmẽtũ ſtatũ c oecinatione:cvidear qiio poffit oietare ⁊ 
curare mozbos Pm Qttuo: tpa. Sí eim videm?c cnfis ĩq̃rta 
ic veniat:neget᷑ cibus in bis Qttuo: oteb?nifi 3ríti et aliq 
acadat ficut puericia ca.copierio ifirmi pou rari cofuetndo 
multa comedẽdi.in bis cóplcrionib?nó op; młtos dbos p 
biberc.vn bip. 3n tenuib? oietis peccát egrotátes. Si ergo 
criſis fit in qrta oie: oamus mcellicratü fi 2plerio ftomacbi 
patientis fir frigida. 5i aüt ca.firupti roſatũ »cedamns cis 
autviot fucci malo sra.cbis ſiłia.Que fi eis nó fuffecerit 
ad virtutẽ regendã:dari cõuenit ptiſanũ colatum: fed tamẽ 
nõ multũ:qꝛ natura defecta nequit eũ degerere:vñ dimittit 
cü:fites cà pereũdi infirma. Nã fi infirmus fit ran co:poꝛis 
vel puerzaut fit cóplerio calidazvel fit ofuetus mnlti com» 
cedere : accipíar ptifanum colatü pmo 4 ſcðo die:in tertio et 
Qro pbibct , 422 fi crífis firínfeprima die: oam? ptiſanum 
colatũ a pma die vſq; ad Qntázin ferta et ſeptima negamus 
⁊ ſolos ſirupos eie tribuimus. Siti mó facim? in omní fta» 
tu acutí moꝛbi:licet fit logus abt bꝛeuis. Rodẽ mó ín piodi 
cis facienda eft.nec tribuam? dbum in die acceſſionis:neq; 
concedam? cibum nifi defcete febze. (T 55 qꝛ vtriq; mo:bt 
molefn funtz ſuſpecti $mvba bíppocraris oicentís, Opʒ in 
Quítnon foi ſeipᷣm pꝛebere d opoꝛtet faciente: oblinioni ne 
tradam?, Medicꝰg fi in initio moꝛbividerit qp neceffaria fit 
pbarmacia vci pbebotomíüa:fettináter ea5 agat priufp moz 
b? cõcoꝛtatꝰ augmẽtetur:⁊ natura debilitetur Si vero fue 
rit neceſſitas purgãdi iferius fiat purgatio cũ orifemtia pu 
nis iuit. vioL cafiafift mána rodosac. fifibus.SSimatería 
leuis⁊ natatilísappareat: t dolorẽ ín capite: 7 ímaginario» 
néante oculos pabeat: ꝓuocanda erit cii vomitu videlícet 
cũ ſucco atriplicis ⁊ ocísaccara: c modico falis 7 prifana es 
Orisaccara./ fi febzís leuis fuerit ⁊ virtus foꝛtis accipíant 
boc catarticũ q3. "Rs. fepte myrob.. citrinozum mundatoz 
becenim nó fiant níft ín mozbiinitio . £» fiimpediant nos 
aliqua ficut virtutis oebilitas;bemus dietã ad oígerédam 
facil? et laudabile chimũ facienté et virtute infirmi cuftodié 
tem ficur ptiſana.⁊ mica panís lora.bec rfi facienda funt in 
extremitatibus diei ⁊ maxime in auroꝛa pꝛopter aerís fri, 
cali.febꝛis ín illa boza repugnantẽ.Sed di b febꝛis ab initio 
vſq; ad ftatum venent:fuerítqs acuta et oura:neceffe eft vt 
in oibus ePtpibus ſubtilẽ demꝰdietã: ficem conuenit fieri 
in omni moꝛbo q velocẽ babet motione ⁊ ftat b:eue, Bra 
uio: at et tardto: fi fuerit:ingroſſemꝰdietam in ínimovtvír 
tus cuftodíaturzapp:opínquáre quide ftatu ſubtiliamuseã 
Bonũ eft etiã fi ca. extinguamꝰ in (llis réposibus videlicet 
cum fucco maligra:vua byemalí melone paleftino 7 fiibus 
£x fi ſtiptice fuerit nature:bumcfaciamus eüanteftará di 
manna vio succara ſolutis in aqua ca.aut in fucco cncurbis 
te aſſate.ꝙ fi fo:tíus volum? burmectare:oam?.z.tj.cafiafift, 
mũdate.Si aütbec nó (uffidant dyftere faciam? bumidum 
Q3. he. ſpine egyptiace malue oꝛdei mundati añ.ẽ j.furfuris 
frumenti quãtũ invtraq; mani põt capi:ñicle ĩ blete fródes 
duas cucurbite agreſtis frondes.r febeften.zrr.iuiubas.rr. 
oia coquantur in.iitj.lib.aque vſq; ad.itj. Deinde colatis in 
vitj.eius vncijs mittantur.ẽ.ij.oleĩ violatizvel.2.i.orisaccare 
obſomogari.ẽ.j.ſab.ij.nitri.ʒ.j. fac dvftere amus ctías 
ad refriserandum ftomacbícalozem pfilítim am ficco mas 
ligranatizaut cũ ſucco melonis paleftíni. Si autem oolo:em 
capitis patiantur bumectamus nares cum viot et nenufae 
rino, Suniliter crura et plante pedum fricentur r^ plantis 


* 


LZiber tertius 


manuũ puellarum vnctis de oleo nenufarino t viot. In tẽ⸗ 
—— — cataplaſma qð.R.ſandali albi ro. faríne 
o:dciafiati , oia puluerísata cũ ſucco fempuiue temperetur 
autcum aqua ro.aut oleo ro.cü modico aceti mixto roꝛãdũ 
eſt fronti ⁊ tepozib? . lafma poním? fuper epar et 
ftoma. qX. f. ſandali albi € ru.ai.5.t).ro.5.fj. t ſ.coꝛticũ cu» 
curbite.⸗.iiij.frondiũ viridiũ víolart.s.ít).cápbo.s.j.tepa cus 
fucco ſemperuiue. Similr ín paníméto frigide frondes poo 
nantur vt falície mirte rofe ⁊ fimilce:c fepe rozem?fup cas 
aquã. Ponimus ante infirmũ vafa magna argillofa cc cla» 
nfiima aqua plena: míittunusaquáavnius ín aliud. ££auen 
dum cft quogs ne vngatur aut cataplafmet caput oc olco 
alifee cataplaimatib? f^» fi vigilias habuerint iũgimus in 
cataplatmate quod fuper frontem ponímus ⁊ tẽpoꝛibꝰ fes 
men papaueris c lactuce.Si at doloꝛ capitis nó ceſſaucrit 
neq intimus reuma aut tuffum habuerit:fomẽtemꝰ caput 
cum aqua calída in qua cocta fint víola camomiiia ro.oꝛdeũ 
mũdatũ.O fi adbuc oolo: nó quieuerit infundimus fup ca 
put co; lac capꝛinũ aut aſininũ:poſtea fomẽtemꝰ illud:ca⸗ 


uendũ eſt tñ nẽᷣ aliqua ifzarü fomentationũ aut aliquá rem 


quá fuperíus diximꝰ ín (tatu faciamus ; neq; cü fenrim? ca» 
put humido fumo plenum.bec atit fi fecerimus augmenta 
tur gñatur doloꝛ ín capite. Poſſumus ctià fcire etrü fum? 
ſit humidus aut ficiis. Si humidus fentíüt oolox£ € graue 
díne, Si ficcus ſentiunt doloꝛẽ cum vacuitote capitis et leui 
tatc zinde negamus fomentü lacet vnctíones,IDec em oia 
nóocfinüt ín fumos humoꝛes diſſolui⁊ marime oleũ:qꝛ po 
ros cũ fua viſcoſitate oppilat. Infundimus aute manus 7 
pedcs in aqua calida ín qua cocta fint víola.camomilla.$ri 
camus plantas pedi pofitas in bac aqua cü olco vioł.frica⸗ 
mue ctiáz crura: lígamus ea a fuperiozi vſq; inferius:hoc 
em fepe fiat quía deponit materia? diſſoluit Benũ eft etia 
fi doloꝛ capitis no ceffauerit: vt ligemꝰfundamentũ reftícus 
log Deſcẽdente at materíaz doloꝛe capitis quieſcente po 
nimus caput infirmi füperfumü aque fuperius oícte, Sed 
fi doloꝛ capitis fit cà lenitate t acuitate:ſcimus illũ fumum 
eſſe acutum ⁊ ficcum:;vnde poním?ín capite olcum ro, 7 ace 
tur, Acetũ erm attenuat ⁊ apent:oleü atit refrigerat. £^ fi 
bolo: non ceffauerit: frigidioza in capite apponamus: ficut 
fucci fempuíue; ea que fuperius otrímus. 3 auéda eft tas 
mé campbo:a ín cataplafmationib? frontis ct t£po:d:í5 ín 
cataplafmationib? ftomacbi t epatis eft ponenda.£O? fi ar? 
dozem « calo:e nimũ fenferínt in ſtomacho t pꝛimitus pes 
ctus babuerint fand:  tuffi carcant;oam? firupti malo:um 
gra.aut oc onfenitia aut oc pꝛunis.Si pectus babuerint t 
firma ettuffim oam? ſirupũ vioł.cum pfilio, $55 fi patíátur 
ſiccitatẽ ⁊ afperitate ín líingua:lauam? eã cus pfilio c fucco 


| «ucurbite aflare boc mõ:inuoluatur in folijs eiuſdem:⁊ fub 


cinere coquatur calidiffimo: ocínde mundctur a costíce ct 
erpzimatur:cópetit in oibus acutis febꝛibus Damꝰ ctíam 
fi fitím habẽt magná firupü ſquilliticũ cus fucco factũ. Da⸗ 
mus et electuariũ pfilítici ⁊ pmóí . Si autem dietã neceſſe 
fuentíngroffarí oam? ptiſanũ nó colatum ⁊ pan£ nólotum 
S 3ueant amypgdalas:q:vt ££a.oícít: cerebzus petüt: oam? 
quoq pꝛuna⁊ moꝛa celſi:oĩa tame funt cocedenda in auro; 
r2 oie febꝛe mitígante./2" fi patiant co:xdís tremosé tribua 
mus pfilium cà fucco cucumeris « firupo acetoſo pomi citri 
ni c oe fucco vuarü agreſtiũ.Si tuffim babuerint oam? eis 
boc clectuaríti. Re.gũmi oragagáti femínis cite nioꝝ mũda⸗ 
ti añ.z.ij amid s. .7 P. feminis cucumeris.s.t). 7 f. temperes 
tur cũ firupoviotfi conftipatus fuerit.Si folubiliseft cü ro 
fato.t facpílulas ín modũ fabe ⁊ vnam fub língua teneat 
Ungimus pectus cuʒ hoc vnguẽto.h..dragaganti s.j. fucct 
malue ⁊violarie quãtũ fufficit: ponátur ín moꝛtario ⁊ agita 
quouſq; ad mellís fpíffitudínes redierint:deinde cerc albe 
5.tit).olei voL 2.1. líquefac fuper cineré ⁊ miſce omia t agita 
quouſq; ad módum vnguenti fiant. poftá» vero ftat? tráfie 
rit ct febꝛis declinauerir damus cucurbítam cames pulloo 
rum perdicumt hmõi. Si aute crífis nonvencrít vtopo:tet 
debet pꝛimã rctíneve dietã qua dietauerat ante ftatü donec 
alia diſis veniat. COpoꝛtet aũt intelligi quia alienatio que 
fit pꝛopter apoſtema diappꝛagmatis non cft continua: fed 


alienatio que fit pꝛopter apoſtema cercbꝛi incipit ín 
to fui tota modicum continuatim:neqʒ; febꝛe cẽſſante wj, 
tigata quieſcit ipa: quia paffio eft m centia cerebꝛi. 
flatus cíus infenfibilis paruiſſimus:facies 7 caput coz is 
mium patíun£ doloꝛẽ  calozem. —— — 
aquã diſtillant:⁊ os eoꝛũ emittit líquo:em . Dicũt qͥdam g 
fumus oe ebullitione ſanguinis qui aſcendit ad caput fit ca 
lídus ⁊ hũidus:qð falfus:q: fum?ad caput aſcendens fi fue 
rít humidus eliquabit᷑ ín pectoꝛis cocauitaté deſcendens ⁊ 
de pectoꝛe in diaphꝛagma € ibi apoſtema generabit qð ve; 
ra — — fumí q̃ in capite remanũt 
oífloluta per poꝛos cũ ſudoꝛe ⁊ fumo egreditur.vnde dici⸗ 
mue q fumus quí fit cx ebullitiõe ſanguinis eft calidíflimo 
4 ficaffim?5e gñe cpo.ru. vr non pót eliquari inferi?ad dia⸗ 
b:agma:fed ín cerebꝛi pelliculig inuiſcat᷑ generat íbi apo 
Eu qð frenefis dicitur.Aliquãdo eft ex incẽſione cbo.ru, 
in ventricul cerebꝛi exiſtentis qð peius eft « moleſtius. Pa 
lam íraqs eft ꝙ caufa frencfis cft oc fumo igneo ⁊ fic 
fà vero pleurefis eft ca.fumus 7 fanguinolent?:idcirco anti 
qui febꝛẽ frenefis appellaucrunt caufon:et febꝛẽ pleurcfis 
acutam, fitfrencfis propter colligantia neruoꝛũ 
quà babet cerebzum cũ diaphꝛagmate.Aliquando propter 
paffioné matricis.Quandoq; fit propter putredíne que eft 
oc phlegmate. iBonnund fit propteraduftionem cho.ru.et 
mutatione eius ad cho.ni.hoc genus frenefis peffimurn eft 
⁊ oíft.cile ad curandü, Si autéfrenefis fit ez mcenfióe cbo, 
ru.inventriculis cerebzizfeqtur cozdís tremoꝛ:ſtupoꝛ:defe⸗ 
ctío: mutato facicí a naturali ad nó naturalẽ coloꝛẽ ficut ad 
citrinitatẽ. O fi fir ex ebullitione ſanguinis coꝛdis fit natu» 
ralis mutatio faciei ad rubozé , £^edicus lícet fit perfectus 
tame dicta apud fe nóneglígat: t marime ín bac egritudine 
fiuc em in diaphꝛagmate fiue ín cercbzo valde funt timẽda 
Sed fi queratur quid ínrerfitínter febꝛem caufon 7 febꝛem 
finocbam d inflatíua dicit᷑ Añdemꝰ vꝛina caufon cft lucen 
tiſſima 7 rubicüdiffima: fed vꝛina finocbe fine putridine cft 
fubtilisaltbima.Dancfebzem igirur airemus.f.caufon ficut 
fuperi2oirim?:frenefie vero curetur ficut ín fio loco dictu⸗ 
rifumus , Sedfi ex ignoꝛantia medici et íno:dínarióe diete 
fiuc ex materie malignitate.xiiij.dies vel. rj. tráfierít:et fco 
tomiazautvertígo: aut letbargia fequítur: medicetur ficut 
infra dicturi ſumꝰ.Si ſincopis yctericía ſequat᷑:ita curent 
«Pc ſincopi et eius cura. CTap̃ · xxvj. 
Incopis eſt coꝛdis defectio et totius virtutis 
owe in fe coaduratio ct fumoſe emiffionís ablatio 
du woOincopisautébufcfebzi nó acadit nífi er ple 
ies 13r níitudíne: vel ĩanitiõe.Si er plenítudínezantt 
ANE. ftoma.aut ín ĩteſtinis:aut (toto co:ꝑe.Si fuc 
rit in ftoma. bs imagínatione af ocTos: ooLín 
ftoma.c capite:vñ puocam?vomità aiorímellead calídac 
fale 4 fucco cnfolocanne:aut ptifano cũ orísaccara. &i ín fiz 
periozb? inteſtinis: ſentimus doloꝛẽ ⁊ pũctionẽ ⁊ toꝛnonẽ 
fi cholerica fuerit materia.cuʒ grauitate cinflatione : fi fuco 
rit melancbolíca.f. purgetur cum fücco lnpuli viol. saccara 
cafiafift.onfcnitia pꝛunis ⁊ fihbue . 4 fi matería fuerit in 
inferío:íb? inteftínie clyftere fadamus humidũ q3. fe. víot 
camomillã oꝛdeũ maluã:ſebeſten:iuiubas:oleũ viol. ʒucca. 
nitrü ⁊ ſilia.Si autẽ ſincopis fit ꝓpter inanitionem neceſſe 
cft fierí aut ex mmio vomitu zaur nimio ſudoꝛe: fanguinis 
fluru pernares: vel nimia folutione, Sí ez vomítu Damus 
faccum maloꝛũ gra.aut eoz fapam:firupum oe fuccovuará 
agreſtiũ: et bamus ſummitatẽ vitiũ rofam fpodíus lignum 
aloes maftícem equo pondere puluerísata cum ſirupis fus 
periozibus.cataplafmam?ftomacbü cum fandat.ru.laudae 
no lígnoaloes cápbo:a: omnib?cum aqua ro. vel cum fucco 
mirte temperatis, £7 fi fit.p:opter nimiũ ſudoꝛẽ vngimus 
coꝛpus eum oleo mírtino falicino ro.⁊ fimilibus. Si autem 
fit ppter ſanguinem de naribus fluentem ftríngatur ficut 
ín fuo loco oicturi fumus: vel pannũ infuſum ín fucco mirte 






po:tulace vuarũ agreſtiũ maloꝛũ ara.acetofo: capiti impo 
nímus:manus ⁊ pedes a genu vfqs ad ínferíus lígam? £25 
fi fo:tíe febꝛis non fuerit:accipe gallas non pertufatas mif? 


fas ad ignẽ c in accto extinctas:deinde pulueriʒatas miſce 


Pꝛactice. 


odicum camppoꝛe t licinium lineum ín encauſto infu» 
— naribus inijce. Si vero fit pꝛo 
pter folutioné cho.damus pfüium affatum 7 ſpodiũ cii ſiru 
po ditonio:i t aqua frígida. Z2 fi nó pabuenint ventrẽ tana 
tríbuímius ſirupũ mirte:damus ⁊ ptifaná cũ oleovcl oꝛdeo 
afíato camygdalas cũ (uis co:ticibus —— lotum 
cum amygdalis aſſatis.Succum accipiãt meſpiloꝝ piro:u 
titonicoꝝ. Vtãtur poc electuario qð.h.citonioꝝ purgatoꝝ 
interius ⁊ exterius lib.tj. maioꝝ ⁊ piroꝛũ müdaro:ü añ.iib. 
f.coquátur cum aqua ro.lib.ſimplici lib.qj. omnia coquant 
ad ſpiſſtudinẽ.deinde adde puluere berberis .qj.da.⸗.iiij. 
cum firupo vuarũ agrcítid.42» fi egeſtio fuerit quan loxura 
carnis:figníficat contétiuam virtute in cpate eflc ocfecram, 
Da bunc puluere. fy. Derb:rís fpodi) añ.⸗æ.ij.coꝛiand.i intu 
fi ín fucco vuarü agreſtium:aut malo gra.affa.ozum. s.t). 
gũmi bolí 45.5..femínie Derbe acetoie. sit). fe mire. 5r). cc 
f.omnib? pulucrísatis da.æ.iij.cum firupo c:ronioz; c aqua 
frigida. Scd fi ad oíffinteríam vei lienteriã vei ofarriam de⸗ 
uenerint:curentur ficutin fuis locis dicturi ſumus. 
¶ De ycteriaa ⁊ eius cora. Capᷣ.xxvij. 
Omcen yctericic ſumptũ cft a quadã aue aureũ 
Scoloꝛeʒ habente in monumẽtis ⁊ lods deſertis 
Ababitãte:⁊ in nullo tẽpoꝛe apparẽte:niſi in me⸗ 
I D SE di día cftate: d tota die doꝛmit⁊ ſomnũ cerribiles 
A aat mnis ycterícia cuʒ febze peffima cft mfi 
€um in oie cretica fit. Illa vᷣero que eft pprer paffione fellis 
aut cpatis peffima eft: cui faccurrimus cũ dieta t medicina 
cpo.ru.mundiíficante ficut cartatíco oc pꝛunis orífenicia fuc 
co maloz ———— ⁊ ſimiubꝰ. Cũq; febꝛis oc 
cunauerit purgetur cum fucco lupul cuſcute ſolatri manna 
viola zʒuccara. Qð fi vomitus ct acciderit damus ſuccũ malo 
rũ gra.cum ſpodio et oxifenicia cũ modico lactis ⁊ aceto ma 
ligranati.ſoꝛbeat meſpila citonia ſoꝛbas ⁊ hmõi.cataplaſma 
tat dieta fint competentia ficut in feptima pꝛactice particu 
la oícturi fumus. . . " 
€ 32e fcose ínflatiuac eDcurac oc freneſi.Ca.xxyiij. 
Eracuta tebꝛis oc puro calidoq; nafatur fane 
^N guine intra vaía.t.intra venas arterías abſq; 
vlla putrefactióe: pzoínde facies parienns ett 
| nollís rubicũda 7 pumída quafi acies balne⸗ 
Mlam egredieti. ppium bmoifebzis eft femper 
generare inf ationẽ:ideoq; faciunt fpiritü an? 
guſtum anbelitum co:tbomiam. Ideoc; bác febꝛẽ antiqui 
vocant (afl atiuam:quia caufa inflationis fpüs cft cato: pe» 
ctoꝛis pulſuſq; ocfectio.pmói febꝛis materia cum afcendir 
ad caput:et a capite in diaphꝛagma deſcendit:generat apo 
ſtema qð of pleurcfis: qnqp eadẽ materia a capitead pulmo 
nem ocfcendit. quandoqs ad lacertos quibꝰcoſte funtíndu 
te quod abufiuc bicitur pleureſis. ¶ lera pleureſis.i.dia⸗ 
phꝛagmatis habet duritiem febzis anguſtiam fpüs et pun» 
ctioné oolo:em laterís continuũ ettuffun ⁊ oꝛthomiã.pluri 
mü em̃ apoftemata ſequũtur frenefis et alienatio ppter col 
ligantiã neruoz quà habet diaphꝛagma cii cerebzo.sSpurü 
ín initio huius moꝛbi eríens in terrío aur quarto oíe c(t lau 
dandi p:ecípue fi fuerit pauci lene iũctum:albũ:et facilevt 
cum vna aur duabus tuffibus exeat:qꝛ fianificat perfectam 
falute in oic feptima effe ventura, Sed oibus colozb? laus 
dabilío: eft rubeus : quia matería eius eftfanguis . S puti 
igitur rubei cum albedine mixtum melíue cft dp citrínum. 
Si aũt citrinũ in inítío appareatfpurü:oemonftrat vel crí» 
fim cffc futurá in.xl.vel.lx.diebꝰ. O fi ínfinmusnil ſcreaue⸗ 
rít ⁊ ſiccitatẽ oꝛis babuerit duritiã ſpũs anbelitũ o:tbomiá 
febꝛẽ incenſam ínter mo:tuos cõputatur.Si aũt ſcreauerit 
ſaniem neq; pꝛout opʒ mundificetur añ.xl.vel.lx.ab illo die 
qͥ apertũ fuerat apoſtema:futura eft moꝛs aut piplemonia 
Mon vera pleureſis habet grauitatem lateris abſq; tuſſi et 
ſputo.Q ft apoſtema ſit in epate ⁊ fir calidum cognoſcitur 
per citrinitatẽ valtus ĩñrmi ⁊ ſicce tuſſiunt: quía eft funda 
mentũ ſanguinis. Mſi apoſtema fit ín pulmone:labza funt 
plumbina:ſipini iacent:grauiter fomno detinentur:os ba» 
bent apertũ: oc quoꝛũ ſignis fatís in theoꝛica diſputauimꝰ 
Hec itaq; febꝛis curatur cum minutione ſanguinis de me⸗ 









avena bꝛachij pꝛiuſq; incenſio augmentetur:fi fani pectꝰ 
—— ie dese oc bafilíca vena minuatur: vbí 
paííto eit.poc ením facto febꝛisextinguitur.pꝛoinde anniquí 
bancfeb:em eppimerã vocancrunt;quia mulzotiene invno 
bic oiffolnitur. vnde Ba. dicit in megatcgní:fe multos bos 
mince fanaffe aim minutione fanguínis vſq; ad ocfccrione 
ct ínucftigara tamen virtute et etate et bmór. Clirtus enim 
fiin initio imbecillis fit: negetur phlebotomia:minus rame 
cft mala d fiin tatu fit . cp fi initio fiat pdítío infirmi lon» 
ga enr in.vij.die vel.xiiij.in frau vero nundat perditionem 
ín illo oie aut in tertio. O fi ec naribus emanabit fanguis: 
€t fi virtus fuent bona: quiefatmfirmus maxime fi ruerit 
in oie certica. fi virt?fit oebilis moꝛbus augmentatur ct 
natura ocoilitaturzende periculum oſtẽditur margime fi nó 
fuerit in oie cretica, D^ fi popter bocíanguinem minucre 
non audemus:ertinguam acumé fanguinis aum ſucco ma 
lo:um gra.pꝑꝛunis orifenicia.c bona eft aqua frigida fi ieiu⸗ 
no oabis ; fed tamen nó temere mifi cũ (amus pecus er vi» 
fcera ⁊ membza pꝛincipalia eſſe fana . Sed fi apoftemata tà 
tí fuerint calousvt frigiditati aque valeant repugnare:da⸗ 
mus parum aque: pꝛius tamen egeftionem necefle eft fieri 
iude am rebus acumen fanguinis cctínguennb? ioc 
mus pfili